INTERNE VERHOUDINGEN BIJ VERKOOPKARTELS
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

3

verkoop verliezen geleden, dan zullen die ook door de desbetref­
fende leverende fabriek gedragen moeten Avorden. De samenwer­
king is in zulke gevallen maar juist Amldoende geAveest, om
II
een overeenkomst te vormen. Risico van de prijsbepaling voor
In onze vorige beschouwing hebben wij opgemerkt, dat de het product van medecontractanten heeft men absoluut wil­
contraetueele vaststelling van den „Koopprijs”, zoowel voor len uitschakelen. Wellicht kan er ook sprake zijn van sterk
den desbetreftenden fabrikant-contractant, alswcl voor het Ver- gevarieerde kwaliteiten met gelijknamige benaming. Uit juri­
koop-Kartel en daardoor wederom indirect voor de aange­ disch oogpunt zal in alle geval een „koopprijs”, hetzij practisch
slotenen, een belangrijke kwestie vormt, Avaaraan verschil­ een „voorloopige”, moeten gesteld Avorden.
lende problemen zijn verbonden. Wij zullen deze problemen 2. De primaire koopprijs is voor alle producten van de­
hoofdzakelijk bedrijfseconomisch beschouAven en niet algemeen- zelfde benaming (kAvaliteit) gelijk. Eventueele voordeelige
economisch. Dit laatste zou ons o.a, te ver brengen op het of nadeelige verschillen tusschen dien koopprijs en de op­
brengst worden gezamenlijk verdeeld of verrekend, b.v. op
terrein van de prijsvorming.
Omtrent de toegepaste systemen voor vaststelling van den basis van ieders produetie-aandeel.
Koopprijs bestaat er geen uniformiteit, zelfs niet bij gelijk­ Hier gaat men blijkbaar van het standpunt uit, dat voor
soortige bedrijfsgroepen. De invloed o.a, van machtsverhou­ elk product, ongeacht de betere of mindere kAvaliteit, een
dingen bij het afsluiten van het contract, doen zich soms in bepaalde basisprijs moet betaald worden. Men acht de meer­
liet gekozen systeem gelden. Bovendien speelt de Avijze van opbrengst voornamelijk te danken aan de samenwerking op
verkoop en aflevering der producten eveneens een bepaalde zich en acht het billijk, deze meer-opbrengst te verdeelen op
rol op dit punt.
 productie-basis. Doch evenzoo de eventueele nadeelige ver­
Alhoewel de geheele productie wordt gekocht voor den schillen. Er zal in dit geval weinig onderscheid mogen zijn in
geheelen contractduur, zoo Avordt toch de koopprijs van die qualiteiten, althans zal dit op den marktprijs van Aveinig in­
productie, telkens slechts voor bepaalde perioden vastgelegd. vloed mogen zijn.
Die Koopprijs kan dus tusschentijds geAvijzigd worden. Dan 3. De primaire koopprijs is voor alle producten A'an de­
volgt de moeilijkheid dat (hoogstens bij uitzondering) niet zelfde kwaliteit gelijk, evenals Dij de tweede manier, doch
een eenvormig product Aran dezelfde kwaliteit Avordt gekocht, bovendien kan, indien meeropbrengst bij verkoop Avordt ge­
maar producten die kwalitatief verschillend geclassificeerd maakt, alles of een deel hiervan aan den fabrikant worden
moeten worden. De prijzen moeten dus in verhouding worden uitgekeerd. Wordt een deel van deze meeropbrengst inge­
gesteld van de kAvaliteiten. De afzetverhoudingen en verkoop­ houden, dan wordt dit deel gewoonlijk verdeeld op basis
prijzen zullen later aantoonen of inderdaad de koopprijs, productieverhoudingen.
gezien de kAvaliteiten, goed gesteld is, ook wat betreft de Laten de gestelde primaire koopprijzen verliezen voor de
onderlinge verhoudingen. Tenslotte kan er onderscheid be­ vennootschap, dan kunnen deze verliezen worden verdeeld
staan in kwaliteit tusschen gelijknamige fabrikaten van ver­ op productie-basis.
schillende fabrieken.
De ontA'angen Meerprijzen worden daarbij veelal buiten
Hier raken wij een precaire aangelegenheid, niet alleen bij beschouAving gelaten.
 vaststelling van den koopprijs, maar ook bij de onderhande­ Bij deze Avijze acht men eA'eneens noodig, gelijke primaire
betaling voor gelijknamig product, ongeacht betere of min­
lingen voor het tot stand komen van een contract,
liet is duidelijk, dat hoe grooter de genoemde verschillen dere kwaliteit. Doch daarnaast wordt betere kwaliteit, voor­
worden (eventueel hoe meer individueele factoren in de keur bij levering, voordeelige ligging fabriek, of andere dikproductie een rol spelen) hoe moeiljjker het Avordt een Ver- Avijls toevallige Amorsprong bij een bepaalde leverantie, be­
koop-Kartel te vormen, juist omdat de noodzakelijke basis taald, door aan de leverende fabriek den zgn. Meerprijs op
van geldeli.jke verrekening, met als uitgangspunt een koop­ die order uit te betalen. Teneinde de samenwerking te stimuprijs, niet of zeer bezwaarlijk is vast te stellen, terAvijl boven­ lceren en mogelijke onbillijkheden, die bij de orderverdeeling
dien in dat geval, de risico’s Aroor de deelnemers ten opzichte zouden kunnen ontstaan, uit te schakelen, Avordt soms over­
van elkander, Avat betreft afzetmogelijkheid en prijsstelling, gegaan tot inhouding van een deel van dien Meerprijs (er zijn
gevallen van 50 %). om deze meerprijs onder alle aangeslotenen
te groot Avorden.
Er zijn Amornamelijk 3 systemen te onderscheiden voor de te verdeelen op productie-basis. Hiermede Avordt detAveede wijze
van vaststel bug koopprijs wederom voor een deel benaderd,
vaststelling van den koopprijs voor het Verkoopkartel.
De Koopprijs, hieronder als „primaire” prijs aangegeven, e\Tenwel uitgaande van een ander principe.
noemt men ook Avel „Verrekenprijs”, „Minimumprijs” of Hoewel het laatste systeem eenigszins ingewikkelder is
dan het tAveede, zoo schijnt ons het derde systeem in ’t alge­
„Basisprijs”.
1. De Koopprijs is gelijk aan de netto-opbrengst van de meen aanbevelenswaardiger, daar dit systeem meer met de
producten. Elke fabrikant krijgt dus Averkelijk de netto-op­ verscheidene eisc.hen der deelnemers kan rekening houden.
 brengst van zijn eigen product uitbetaald, behoudens zijn bij­ AlhoeAvel nog afwijkende systemen mogelijk zijn, zullen
drage in de kosten van het Verkoopkantoor, debiteuren­ Avij deze buiten beschouAving laten, omdat zij o.i. in principe
risico’s enz., welke gezamenlijk bv. volgens productiebasis in een der drie genoemde systemen zijn in te voegen.
De gestelde koopprijs zal verband moeten houden met de
of omzetverhouding moeten gedragen worden.
Wij gelooven evenwel, dat deze vorm Avel niet de meest gekozen Verkoopprijzen (Marktprijzen) van de producten, maar zal
vorm zal zijn, omdat dan de samenwerking niet voldoende wordt in ’t algemeen een marge moeten laten voor bepaalde Ver­
beloond, althans voor sommige deelnemers problematisch kan koopkosten, als Vrachten enz., dus voor de directe verkoopAvorden, terwijl o.i. het Bestuur van het Kartel de lastige en on­ en leveringskosten, welke niet als „algemeene” kosten gel­
dankbare taak zal hebben, de leverings-orders zoo te verdeden, den voor het kantoor en dan uit een „omslag” bestreden
dat alle deelnemers tevreden zijn. Bij daling van den marktprijs moeten Avorden.
en ophooping van Amorraden zal spoedig een streven tot ontbin­ Daar het vei’der niet onverschillig is, in verband met het
ding van de overeenkomst merkbaar zijn, o.a, ten einde de kos­ gekozen koopprijssysteem, op welke Avijze een fabrikant in
ten van het Verkoopkantoor te ontgaan. Worden eventueel bij den Directen Verkoop en Algemeene Kosten bijbetaalt, zoo beINTERNE VERHOUDINGEN BIJ VERKOOPKARTELS

4

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

hooren deze kosten in de administratie van het Verkoopkan­
toor streng gescheiden te worden.
By de vaststelling van de Koopprijzen voor een bepaald
tijdvak door het Bestuur of ander orgaan van de Vennoot­
schap (soms ook door een derde, zgn. Vertrouwensman) zal
b;j de vaststelling een schatting van de Verkoopprijzen moe­
ten geschieden.
 Nu is een dergeljjke schatting zeer moeilijk, terwijl een
verkeerde schatting (de goede trouw wordt stilzwijgend
verondersteld) bezwarende gevolgen kan hebben, voorloopig
voor enkele of meerdere der deelnemers, later voor alle deel­
nemers. Wij gaan daarbij van de veronderstelling uit, dat het
Verkoop-Kartel niet de geheele productie omvat, hetgeen ook
meestal in de praktijk niet het geval is. De invloed van het
kartel op den marktprijs, wordt daardoor betrekkelijk klein.
Bjj de vaststelling van de koopprijzen gaat men uit van de
bedoeling, dat het Verkoopkantoor, na aftrek van de directe
kosten, geen verliezen zal lijden bij Verkoop. Immers, deze
verliezen zouden dan weer gezamenlijk gedragen moeten
worden, en bv. omgeslagen op basis productie-verhoudingen,
hetgeen gewoonlijk het geval is, uitgezonderd bij het eerst­
genoemde systeem. Evenwel bestaat nu de mogelijkheid, dat
wanneer (achteraf) een product te hoog blijkt geprijsd te
zijn, omdat de kwaliteit beneden het gemiddelde blijft, of
omdat grootere vervoerkosten noodig zijn, of omdat plotse­
ling een prijsdaling op de „markt” intreedt, dat alsdan het
Verlies, dat een bepaalde fabriek veroorzaakt, gedragen moet
worden (in omslag) door alle aangesloten fabrieken, ook dus
door die fabriek, die geen verliezen maakt.
Deze verschijnselen doen zich in sterke mate gevoelen in
een groep, waarin fabrieken met sterk uiteenloopende pro­
ductiecapaciteit zijn opgenomen.
En hier is het tevens de plaats te wijzen op een der be­
langrijke gevolgen, die een Verkoopkartel op de productie
der aangeslotenen kan hebben.
Bij de oprichting van een Verkoopkartel wordt contrac­
tueel de productie van een fabrikant-eontractant gekocht
voor een bepaalden tijd, tegen (periodiek) nader vast te
stellen prijzen.
Nu zou het raadzaam kunnen zijn, om in bedoeld contract
tevens een bepaling op te nemen, dat zoo noodig en dan met
een bepaalde meerderheid, kan besloten worden de productie
der aangeslotenen te beperken.
 Deze bepaling komt in de ons bekende overeenkomsten niet
voor en bindende productiebeperking kan dan alleen tot stand
komen bij afzonderlijk besluit, met algemeene stemmen ge­
nomen.
Opm. (De juridische geldigheid van deze „koopovereen­
komsten” hebben wij niet te beoordeelen. Alleen mogen wij
hier opmerken, dat de geldigheid van bedoelde overeenkomst
in een bepaalde procedure is bestreden op grond van de vereischten in artt. 1493 en 1494 van het Burgerlijk Wetboek
gesteld, waarna men in dit Kartel veiligheidshalve in ver­
band met art. 1501 van het B.W. is overgegaan tot vaststel­
ling van die prijzen door een vertrouwensman, die natuur­
lijk rekening houdt met de meeningen van het Bestuur en de
contractanten.)
Wij gelooven, wanneer een dergeljjke bepaling in het con­
tract werd opgenomen, dat alsdan de oprichting van een Kartel
nog moeilijker en misschien ónmogelijk werd. Tenzij het Kartel
ongeveer de geheele productie omvat en geen eoncurreerende
import is te vreezen. Opname bij de oprichting van een be­
paling tot productie-quoteering schijnt ons ook bezwaarlijk.
Immers, de bedrijfsleiders geven slechts met een zekeren
tegenzin hunne individueele rechten uit handen, terwijl juist
een productie-beperkings-clausule, heel ver in het beheer in­

grijpt. Het is dan ook begrijpelijk, dat vele bedrijfsleiders
huiverig zijn, zich bij voorbaat neer te leggen by een meerdei’heidsbesluit omtrent deze aangelegenheid.
In hoeverre de individueele rechten of meeningen van de
bedrijfsleiders (ondernemers) moeten wijken, hetzij met of
zonder dwang of steun van overheidswege, om het vermeen­
de belang der groep in zijn geheel niet in gevaar te brengen,
is een geheel andere, evenwel zeer belangrijke kwestie, welke
echter buiten het bestek van deze beschouwing valt.
 Dat hiermede een „brandende” kwestie is aangeroerd, valt
o.i. niet te betwijfelen, gezien o.a. de prae-adviezen dit jaar
uitgebracht door Dr. van Genechten en Dr. Tinbergen voor
de Vereeniging van Staathuishoudkunde en de Statistiek, de
prae-adviezen uitgebraeht voor de Vereeniging tegen Werk­
loosheid door Prof. Veraart en Dr. Wibaut, de verhandeling
van Dr. Tobi en Mr. Sloternaker in Pro en Contra, nieuwe
serie No. 2, enz. En zouden ook de toekomstige Bedrijfsraden
deze aangelegenheid niet in hunne eventuecle „verordende”
bevoegdheid willen assumeeren?
In ons verdere betoog gaan wij dus van het standpunt uit,
(zooals in werkelijkheid tot heden meestal is geschied), dat
de Verkoopkartels alle productie van de aangesloten fabrie­
ken koopen, en dat productiebeperking slechts kan geschie­
den by afzonderlijke overeenkomst.
De eenigste limiet voor de productie is dan gewoonlijk de
maximum capaciteit van de desbetreffende fabriek, terwijl
meestal is voorgeschreyen, dat de uitbreiding van productie
door den bouw of overname van nieuwe fabrieken slechts
kan geschieden met toestemming van de contractanten.
Door het Verkoopcontract is de verbonden fabriek ver­
zekerd voor haren afzet; het Verkoopkantoor heeft de produc­
tie gekoeht en daarbij een prjjs bepaald, en moet maar zor­
gen, dat deze productie, zoo mogelijk boven de basisprijzen
verkocht wordt. De bedrijfsleiders bemoeien zich dus niet
meer met de Verkoop-organisatie, althans belangrijk minder,
en zullen nu al hun kracht wijden aan de productie, eenerzijds door mogelijke opvoeiang van quantiteiten en qualiteiten
(dit laatste meestal alleen maar als hun dat voordecliger is),
anderdeels door kostprijsverlaging, om zoodoende het bedrjjfsoptimum en hierdoor een rentabiliteitsoptimum te be­
reiken.
 Vooral in de opvoering van de quantiteiten schuilt op de
eerste plaats een gevaar voor fabrieken, die zulks niet of
niet in dezelfde mate kunnen doen. Immers, de koopprijs is
voor een bepaalde periode vastgesteld en nu zal het meestal
voordeeliger zijn voor de grootere fabrieken, om den koop­
prijs zoo hoog mogelijk te houden, zelfs met gevaar van ver­
liezen te maken bij Verkoop.
Die groote fabrieken moeten wel deel en in het bedoelde
Verlies bij omslag, maar deze omslag zal niet opwegen tegen
het voordeel van den hoogeren prijs over hun geheele pro­
ductie, ongeacht nog de voordeelen van de verhouding der
„vaste kosten” ten opzichte van de produetiegrootte. Ook is het
geheel niet onverschillig voor de deelnemers, op welke fabriek,
ongeacht de grootte daarvan, de productie wordt opgevoerd.
Hier speelt bv. de mogelijkheid van afzet ten opzichte van de
ligging een groote rol, alhoewel de geweldige wijziging in het
Vervoerwezen, dezen factor voor een groot deel, vooral wat be­
treft goederen, met geringe waarde ten opzichte van hun ge­
wicht, belangrijk heeft verminderd.
Het opvoeren van de productie heeft bovendien tot gevolg,
dat het Verkoopkantoor steeds meer vergrooting van afzet­
gebied moet zoeken en hierbij in meerdere mate in de be­
langensferen van andere ondernemingen of andere Kartellen,
moet indringen. Grewoonlyk gaat dit gepaard met verzwaarde
concurrentie, dus verlaging van verkoopprijs.
 MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

5

Dikwijls moet afzetgebied buiten het eigenlijke „Rayon” blijkbaar te hooge prijszetting, zich nu in en buiten het Kartel
van de groep gevonden worden, en moet zgn. export plaats doen gevoelen. Dit verloop van zaken kan door een hoogvinden. Nu is het opmerkelijk, dat eveneens als voordeel van conjuctuur over de geheele linie voor een goed deel worden
het Kartel wordt aangemerkt, de mogelijkheid van gecentra­ vertraagd, doch bij omslag der conjunctuur zullen de na­
liseerde „export” van de overproductie. Hiertoe wordt in deelige gevolgen zich des te sterker doen gevoelen.
sommige gevallen een afzonderlijk fonds geformeerd, daar In dit verband kan er op gewezen worden, dat niet alleen
in ’t algemeen die export niet tegen de gestelde basisprijzen bij hoog-conjunctuur de zgn. outsiders profiteeren (de aan­
kan plaats vinden. De vraag rijst hier op, of werkelijk de geslotenen in Kartels noemen dit natuurlijk parasiteeren)
exportlasten billijk verdeeld worden en of het belang van de van de voordeelen die het Kartel op de markt bereikt, zon­
niet exporteerende fabrieken medebrengt, bijdragen te geven der dat zij eenige bijdrage in de kosten van het Kartel be­
om de verliezen van exporteerende fabrieken te bestrijden. talen, doch ook bij laag-conjunctuur, deze fabrikanten een
Hierbij moet er aan gedacht worden, dat het meestal, ook in uitzonderlijke positie innemen, omdat bij laagconjunctuur, de
het belang der niet-exporteerende fabrieken is, dat de markt lasten voor de aangeslotenen big een Kartel belangrijk groozooveel mogelijk wordt ontlast, waardoor de prijsbepaling' ter worden, o.a. door verlies-omslagen, grootere onkostenover het geheel ook voor hen gunstiger kan geschieden. De omslag bij lagere productie, enz.
 mogelijkheid bestaat ook, dat van alle fabrieken geexporteerd Zijn dus productie-uitbreiding en te „hooge” prijsbepaling
moet worden. In dit verband wordt ook wel een gedifferen­ factoren, welke op den langen duur van voordeel in nadeel
tieerde koopprijsregeling ingesteld, waarbij afzonderlijke omslaan, zoo kan hierbij toch gewezen worden op eenige blij­
prijzen voor zgn. exportpartijen zijn gesteld. Hoewel het alzoo vende voordeelen voor de contractanten. De individueele ver­
ontegenzeggelijk een voordeel is voor de aangeslotenen, dat
kunnen vervallen, met alle kosten en be­
de export via het Kartel gecentraliseerd kan geschieden, zoo kooporganisaties
zwaren,
die
meestal
inhaerent zijn. In ’t algemeen
kan ook hier de vraag gesteld wórden of het uiteindelijk een zullen de kosten van daaraan
het
Verkoopkantoor
belangrijk minder
voordeel zal zijn, dat het Kartel de export noodig maakte. zijn dan de totale Verkoopkosten van de aangesloten
fabrie­
Verschillende schrijvers, die Kartellen en Trusts hebben be­ ken bij sterk concurreerende ondernemingen. Provisie-lokhandeld, wijzen dan ook allen op het groote gevaar van over­ middelen, speciale kortingen enz. vervallen en iedere fabri­
productie, dat uit het Kartel, maar o.i. voornamelijk direct uit
verwijst, dikwijls met een gevoel van verluchting, de
de koopprijsbepaling voortvloeit en waardoor een „ontbindende” kant
afnemers naar het Verkoopkantoor. Dat wil echter nog niet
factor voor het Kartel ontstaat. Het bovengenoemde eerste zeggen, dat hij onverschillig staat ten opzichte van de verkoopprijssysteem veroorzaakt dit gevaar wel in de minste mate. deeling der orders, integendeel. Een belangrijk voordeel
Naar onze meening is het gewenscht in de koopcontracten vormt dan de verminderde risico bij verkoop op de vorde­
een clausule tot productiebeperking op te nemen. Deze clau­ ringen. Immers, het Kartel kan de situatie beter overzien en
sule blijkt zelfs gewenscht te zijn, in de gevallen, waarbij kan desgewenscht zekerheidscondities stellen, die de indivi­
vooraf de productie is gequoteerd.
 dueele fabrikant moeilijk zou kunnen eischen. Het is alzoo
Alhoewel door de oprichting van een Kartel, de onder­ begrijpelijk, dat samenwerking op het gebied van uitschake­
linge concurrentiestrijd in de desbetreffende groep grootendeels ling van risico’s op vorderingen een der eerste stappen is
is opgeheven, zoo komt de belangenstrijd telkens nu „intern” op den weg van combinatie en concentratie, bv. in den vorm
aan de orde bij de vaststelling van de koopprijzen.
van consortiums van handelaren en(of) fabrikanten, die hun
Opmerkelijk is daarbij, dat gewoonlijk iedere contractant ervaringen op dit gebied uitwisselen of daartoe een overeen­
de hoogst mogelijke voordeelen uit zijn contract tracht te komst sluiten.
verkrijgen, op de eerste plaats door opvoering van zjjn pro­ Een verder voordeel is de besparing op Vervoerkosten en
ductie en opbrengsten, ongeacht de vraag of daardoor het wel direct doordat het Verkoopkantoor kan zorgen voor een
uiteindelijke evenwicht in de Marktverhoudingen niet wordt meer
rationeele verdeeling der orders, waardoor onnoodig ver­
gestoord, waardoor de nadeelige gevolgen weer terugvallen voer voorkomen
wordt en doordat het vervoer kan geschieden
op de contractanten.
voor
gezamenlijke
rekening met een veel kleiner vervoerappaIn dit verband kan nog worden gewezen op het gevaar, raat, en indirect, doordat
van de Vervoerondernemingen b.v.
dat de combinatie in haar geheel loopt, indien zij de verkoop- Spoorwegen of trams speciale
kunnen verkregen
prjjzen zoo hoog stelt, dat er een belangrijke marge tusschen worden, omdat het Verkoop kartelkortingen
kan
onderhandelen
over een
kosten en opbrengst bestaat. Dit zal haar alleen dan geluk­ betrekkelijk groot kwantum.
 ken, als een belangrijk deel van de productie in een Verkoop- Niet onvermeld mag blgven, dat door de samenwerking in
kartel is vereenigd, waardoor in zekere mate een monopolie Kartels de mogelijkheid bestaat, dat de ondernemers een beter
ontstaat. De vraag naar het product moet dan evenwel con­ inzicht verkrijgen over de gezamenlijke belangen der groep;
stant zijn, terwijl vervangingsproducten nog weinig invloed dat zij elkanders meeningen beter leeren begrijpen en wellicht
op de prijsbepaling mogen hebben. Deze „hooge” prijs werkt waardeeren en dat in vele gevallen een grondslag is geschapen
evenwel als een stimulans op de productiecapaciteit van de
aangesloten, zoowel als niet aangesloten fabrieken, en doet voor verdere actie, ook op specifiek sociaal terrein.
 nieuwe bedrijven ontstaan. Teneinde te trachten haar prijzen Tenslotte willen wij niet onvermeld laten het gevaar voor de
te handhaven is het Kartel vei’plicht de nieuwe producenten combinaties, dat gelegen kan zijn, niet alleen in het opvoeren
zoo veel mogelijk op te nemen, waardoor evenwel het gevaar van de productie wat betreft quantiteit, maar ook wat qualiteit
van evenwiehtsstoring geenszins is voorkomen, wel vermin­ betreft. In sommige bedrijven bestaat een zekere verhouding
derd. Tenslotte zal ook het Kartel het middel van prijsver­ in afzet tusschen de verschillende kwaliteiten. Doordat het
laging moeten aangrijpen, om te trachten haar afzet te stimu- Verkoopkantoor de productie heeft gekocht en een prijs heeft
leeren, doch alsdan zullen haar concurrenten, die wellicht gesteld voor een bepaalde periode, tracht elke fabrikant, zooals
met vervangingsproducten op de markt zijn verschenen, hun gezegd, de rentabiliteit van zijn bedrijf te verhoogen, door op­
verkregen positie willen handhaven, eveneens ten koste van voering van quantiteiten en tevens ook qualiteiten. Dit laatste
prijsverlagingen. De positie van de deelnemers in het Kartel dikwijls zonder zich af te vragen of er inderdaad afzet voor de
wordt dan echter zeer moeilijk, daar dan de gevolgen van de betere qualiteiten is te vinden. Dit verschijnsel heeft zich in

6

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

sterke mate voorgedaan bij de Bak-Steen industrie in Nederland Het verloop der Voorraden zal de speciale aandacht vragen
(zoowel in als buiten de combinaties). De invoer van de mindere bij de inrichting der administratie en der controle.
 (zachte) kwaliteiten werd hierdoor sterk gestimuleerd, evenals Het schijnt ons daarbij niet noodig, dat de accountant
de opvoering van de productie van een concurreerend product, op de desbetreffende fabrieken, de aanwezigheid der Voorraden
nml. kalkzandsteen. Toen er stagnatie ontstond in den afzet van op de Balansdata constateert, doch ten deze volstaat met con­
de betere (harde) kwaliteiten met prijsdaling en dreigende pro­ trole van de periodieke opgave van Voorraden door de aange­
ductiebeperking, heeft men getracht door het zgn. „Extra sloten fabrieken ingezonden; op voorwaarde evenwel, dat deze
Rood Contract” de productie van „harde” steenen te ver­ Voorraden regelmatig of door den accountant zelf of door een
minderen en van „zachte” steenen te vermeerderen en daar­ speciale commissie worden nagegaan wat betreft hoeveelheden
door meer evenwicht te krijgen in den afzet van harde steenen, en opgegeven kwaliteiten. Wij geven in dit verband de voorkeur
maar vooral om de prijssituatie te handhaven en mogelijk te aan controle door een speciale commissie, teneinde ook de ac­
verbeteren. Hoewel in eerste instantie deze maatregel blijk­ countant niet te verwarren in debatten omtrent de classificeebaar een gunstige werking had (misschien gedeeltelijk door ring van een bepaald product, waarbij speciale vakkennis veelal
toevallige betere afzetverhoudingen), zoo is nadien ook deze onmisbaar is.
 maatregel niet voldoende gebleken om het marktevenwicht Als opmerking omtrent het accountantsrapport zouden wij
te herstellen en is deze industrie moeten overgaan tot pro- willen wjjzen op de noodzakelijkheid van rapporten, welke
ductiebeperkingscontracten. Zelfs deze maatregelen konden zooveel mogelijk er mede rekening houden, dat alle deelnemers
het prijsniveau niet op peil houden, doordat steeds meer stag­ deze kunnen lezen en begrijpen en dat, rekening houdende met
natie kwam in den afzet, zoodat op het oogenblik de prijzen de duidelijkheid, zoo veel mogelijk gegevens, die belang kunnen
op een dusdanig peil zijn aangeland, dat weer andere pogin­ wekken, worden gepubliceerd.
gen worden overwogen, om langs het evenwicht tusschen In de administratie van een Verkoop Kantoor is belangrijk
vraag en aanbod het prijsniveau te verbeteren. Deze pogingen en veel materiaal vervat voor Statistischen arbeid. Juist in
betreffen hoofdzakelijk: productieregelingen, prijsafspraken opzet, toepassing en beoordeeling der bedrjjfsstatistieken kan
en de oprichting van een bepaald credietinstituut.
hier de accountant zijn speciale functies geldig maken en doen
Hoewel wij overtuigd zijn, dat de verschillende aangeroerde waardeeren.
H. VAN DULLEMEN
vraagstukken, vollediger konden worden beschouwd, indien deze
kwesties systematisch uit algemeen economisch en daarnaast uit
bedrijfseconomisch standpunt belicht en behandeld werden, zoo ENKELE BESCHOUWINGEN OMTRENT DE BEDRIJVEN
meenen wij onze beschouwing tot het onderhavige te moeten VAN HET GOUVERNEMENT VAN NEDERLANDSCH
beperken.
OOST-INDIE
De wijze, waarop de betaling van den koopprijs wordt gere­
geld door het Verkoopkantoor geeft ook, maar natuurlijk in veel
geringer mate, aanleiding tot een nadere beschouwing. Evenzoo IV. De organisatie in het algemeen.
 de gevolgen bij beëindiging van het contract. Wij meenen even­ De algemeene leiding bij de bedrijven berust in de meeste
wel deze verhandeling hierbij achterwege te moeten laten, om­ gevallen bij bedrjjfstechnisch georiënteerde personen, de leider
dat dan wellicht te specifiek comptabele vraagstukken aan de is dan ook over het algemeen meer „fabrikant” dan „koopman”,
orde zouden komen, die zich beter leenen tot afzonderlijke be­ hetgeen zijn schaduwzijde heeft.
handeling.
Bij de grootere bedrijven is soms een administrateur werk­
Nog rest ons een en ander mede te deelen over de taak van zaam, deze komt meestal voort uit het departementspersoneel,
den accountant bij Kartels. Wij willen ons daarbij bepalen tot hij is daardoor meer comptabel, dan boekhoudkundig georiën­
de volgende opmerkingen:
teerd.
Zooals in het eerste deel van deze beschouwing reeds werd Al naar den omvang van het bedrijf is de leiding der boek­
naar voren gebracht komt vooral, naast de eontroleerende en houding in handen van een Hoofdboekhouder le klasse, Hoofd­
ad viseerende functie, de vertrouwensfunctie op den voorgrond. boekhouder, boekhouder le klasse, boekhouder of adjunct-boekTevens werd daarbij gewezen op de eischen van bekwaamheid, houder, alleen voor de eerste functie wordt Acte M.O. boekhou­
takt en integriteit.
den geëischt, voor de andere een erkend praktijk-diploma boek­
Het meest wenschelijke schijnt ons toe, dat de accountant van houden.
het Kartel, niet tevens accountant is bij een der aangesloten Bij de groote bedrijven als S. S. en Tramwegen en P. T. T.
ondernemingen. Dit zal aan zjjn positie als vertrouwensman ten komen alle bovengenoemde functies voor.
 goede komen en hem tevens moeilijkheden besparen, indien Het regelmatig terugkomende massawerk wordt door Inlandeventueel conflicten tusschen zijn cliënt en het Kartel ontstaan. sche klerken verricht. Is een klerk op bepaalde werkzaamheden
Zeer gewenscht schijnt het ons toe, dat de accountant op alle ingesteld, dan worden deze als regel zeer accuraat door hem
vergaderingen, zoowel van Commissies, als Commissarissen en gedaan. Van mechanische hulpmiddelen, behalve dan schrijf- en
Aandeelhouders tegenwoordig is, hetgeen meestal zal geschieden en telmachines e.d., wordt slechts bij uitzondering gebruik
in verband met zijn adviseerende taak. Juist door het van nabij gemaakt. Gezien de goedkoopte der Inlandsche werkkrachten,
volgen van de ontwikkeling der besluiten en besprekingen om­ bestaat hieraan, wat den kostenkant aangaat, niet die behoefte
trent de belangrijke aangelegenheden, zal het inzicht van den als in landen met een hoogen levensstandaard.
accountant, wat betreft inrichting der administratie en con­ Over het algemeen kan geconstateerd worden, dat het hoofd
trole, en vooral wat betreft den inhoud en de beteekenis van de van de afdeeling boekhouding leiding geeft en controle uit­
koopovereenkomst, zeer verruimd worden. Bepaalde boekingen oefent; slechts bij uitzondering heeft hij een werkzaam aandeel
zullen in verband met voorgaande behandeling veel beter be­ in het bijhouden van de administratie.
oordeeld en gecontroleerd kunnen worden.
Speciale contröle-eischen zijn niet voor Kartels te stellen.
Gelijk boven reeds opgemerkt is de leiding in de meeste ge­
Evenwel meenen wij, dat de administratie van Kartels zich vallen meer technisch dan commercieel georiënteerd.
uitstekend leenen tot volledige controle, zonder eenig voorbe­ Voor sommige onderdeelen worden de daaraan verbonden
houd.
nadoelen grootendeels opgeheven, doordat bepaald is, dat voor.
