Het Rijksmuseum als historisch museum
bmgn - Low Countries Historical Review | Volume 129-1 (2014) | pp. 134-135

Het Rijksmuseum als historisch
museum
Het vorig jaar heropende Rijksmuseum afficheert zich expressis verbis als
Museum van Nederland. Het pretendeert ‘kunst, geschiedenis en mensen
te verbinden’ en doet dat aan de hand van voorwerpen die het museum
sinds zijn oprichting verzamelt. Nadat enkele redactieleden van dit blad de
nieuwe presentatie hadden aanschouwd, speciaal met het oog op de manier
waarop kunst en geschiedenis in samenhang worden gepresenteerd, kwam
bij de redactie de behoefte op om het hoe en waarom van de Nederlandse
geschiedenis die ons in Cuypers’ zalen in de eenentwintigste eeuw wordt
voorgehouden, onder een professioneel historische loep te nemen.
De bmgn - lchr knoopt daarmee aan bij het debat over een nationaal
historisch museum in Nederland, waarin zijzelf met het knhg een expliciete
rol heeft gespeeld. Rijksmuseum-directeur Wim Pijbes en het hoofd van de
Historische afdeling, Martine Gosselink, hebben in de aanloop tot de opening
wel beweerd dat hun instelling de taak van het Nationaal Historisch Museum
heeft overgenomen, een claim die in de repliek overigens nu enigszins wordt
afgezwakt.1
Wij vroegen Anne-Laure Van Bruaene, Geert Janssen en Marieke
Bloembergen in samenwerking met Martijn Eickhoff, vanuit hun eigen
expertise en achtergrond te reageren op het nieuwe verhaal van Nederland.
Ieder keek uitdrukkelijk naar welke en wiens geschiedenis hier wordt
gevisualiseerd, welke criteria de selectie van objecten lijken te hebben
bepaald en wat deze keuzes ons bovendien over de onderliggende agenda’s en
aannames van de staf en leiding van het Rijksmuseum vertellen.
Opvallend is dat de criticasters allen ambivalente gevoelens koesteren
ten aanzien van het eerherstel van de architect van het gebouw, Pierre Cuypers.
 Zij vinden dat historisch inzicht het vaak verliest van esthetische voorkeuren
en benadrukken dat het museum dergelijke problemen zou kunnen
ondervangen door meer aandacht te besteden aan de collectiegeschiedenis van
het museum, en de motieven die daaraan ten grondslag lagen. Hoe prachtig
ook, de voorkeur voor schoonheid maakt dat de toeschouwer in hun ogen

© 2014 Royal Netherlands Historical Society | knhg
Creative Commons Attribution 3.0 Unported License
urn:nbn:nl:ui:10-1-10-1-110067 | www.bmgn-lchr.nl | e-issn 2211-2898 | print issn 0615-0505

door een te negentiende-eeuwse bril naar de Nederlandse geschiedenis kijkt
(Janssen). Hij maakt een vergelijking met buitenlandse musea die het verleden
van hun land meer hebben gecontextualiseerd, ruimhartiger van duiding
hebben voorzien en daarmee minder teleologisch hebben ingekleurd. De
accentuering van ontstaan en ontwikkeling van de Nederlandse samenleving
botst met de neogotische architectuur en decoratie van Cuypers die als
geëmancipeerde katholiek meer waardering had voor de middeleeuwen, een
periode die nu slechts als ‘opmaat tot’ fungeert (Van Bruaene). Als Belgische en
Vlaamse merkt zij op dat het gedeelde verleden van Nederland en België teveel
uit beeld is geraakt en dat de relatie tussen geschiedenis en nationale identiteit
meer had kunnen worden geproblematiseerd. De herstelde hegemonie
van Cuypers betekent tevens dat de opstellers mogelijk in de val van het
Nederlandse cultureel nationalisme uit de stichtingstijd van het museum
zijn getrapt. In de getoonde rijkdom aan Indische voorwerpen verhindert een
koloniaal elitair, eurocentrisch perspectief op koloniale machtsuitoefening
het zicht op andere, inheemse dan wel inter-Aziatische perspectieven
(Bloembergen en Eickhoff).
Martine Gosselink, hoofd Geschiedenis van het Rijksmuseum, licht de
keuze voor een chronologisch doorlopende en geïntegreerde opstelling toe.
 Uitgangspunt was nu eenmaal de collectie voorwerpen van het museum aan de
hand waarvan wordt getoond hoe ‘Nederland’ zich als samenleving, als staat,
als natie en als cultuur vanaf ongeveer 1100 tot ver in de twintigste eeuw heeft
ontwikkeld. Het zal de bezoeker een zorg zijn of het om geschiedenis of kunst
gaat, zolang hij of zij maar inzicht krijgt in het Nederlandse verleden. Leest u
maar waarom sommige professionele historici betwijfelen of deze opstelling
tot daadwerkelijk inzicht in de geschiedenis leidt en wat het Rijksmuseum hier
tegen in brengt.
Namens de redactie,

catrien santing

1

Geertje Dekkers, ‘Wij zijn de nationale
schatkamer’, Historisch Nieuwsblad (2011) nr. 7.
­135.
