Verkeerde toestanden en verouderde gebruiken in het wisselverkeer
VEBKEERDETOESTANDENEN VEBOUDEBDEGEBBUIKEN
IN HET WISSELVEBKEEB.
II.
Het

uitstel.
In her eerste gedeelte van dit opstel, getiteld ,De officieele
noteering~ i), merkte ik op, dat de in artikel 156 Wetboek van
Koophandel voorkomende bepaling, volgens welke de betaling
van wissels in vreemd geld moet geschieden tot dell ,/wisselkoers
van den vervaltijd~, in een. wisselverkeer als het onze, waarbij
h e r u i t s t e l zulk een groote rol speelt, en dus ,vervaltijd~,
en ,dag van betaling~, vaak weken uit elkaar liggen, tot groote
onbillijkheid aanleiding geeft.
Ik zal in dit opstel gelegeuheid hebben op die onbillijkheid
het juiste licht te doen valleu, maar moet allereerst wijzen op
de bron daarvan, op het weken-, ja sores maandenlange uitstel
..van betaling, dat ons geheele wisselverkeer heeft ontwricht.
,Ontwricht~, want onze wisselwet, in hoevele opziehten ook
verouderd, laat in deze niets of althans weiuig te wenseheu
over, z ij kent geen uitstel.
,Bij gebreke van betaling op den vervaldag is de houder
,/zonder aanzien of de wisselbrief al dan niet geaceepteerd
,zij, verpligt denzelven op den volgenden dag te protesteeren~,
schrijft artikel 179 zeer duidelijk voor. Indien men zich dan
ook aan de Wet gehouden had, zou het schrijven van dit opstel
totaal overbodig geweest zijn. Dat heeft men evenwel niet gedaan.
Integendeel, bf omdat de leveranciers bij sleehte afnemers niet
hog de protestkosten bovendien wilden verliezen eu door hun
koopers dikwijls werden overgehaald eenig geduld te oefenen,
bf omdat de wissels meestal ,principieelb, niet werden geact) Voorkomende in her Septembernummer van dit tijdsehrift.
Eco~. 1907.
54

eepteer.d en dus op grond van het protest van non-betaling toch
geen wissel-aetie ken volgen, werd bet langzamerhand gewoonte
van de strenge wetsbepaling af te wijken.
 De trekker verklaarde zieh daartoe dan bereid door op den
wissel de woorden: ,zonder kosten, of een dienovereenkomstige
formule te plaatsen, en bedoelde daarmede den houder van de
wettelijke verpliehting tot het opmaken van protest bij nonacceptatie, zoowel als bij non-betaling te ontslaan, zonder dat
die houder in zijne rechten tegenover hem (den trekker) werd
verkort.
Zoodra echter de penale sanetie (en ofschoon niet als zoodanig
bedoeld, is een protest in de oogen van velen een straf) ontbreken gaat, wordt een wetsvoorschrift een helle klank, en zoo
ken de voornaamste verplichting, welke ons wisselrecht den
betrokkene oplegt, n.1. ,,de b e t a l i n g
op d e n v e r v a l d a g ~ ,
eenvoudig geficarteerd worden, sedert de twee noodlottige letters
Z. K. hunne intrede in het wisselverkeer deden, h e t o m zoo te
zeggen .infeeteerden,,.
Niet onaardig ell met doze opvatting in volkomen overeenstemming is de uiting van Keihl, een Duitsch koopman, die
een belangrijk werk over wisselrecht schreef, .dat cell wissel
.met de clausule ohne Protest eigenlijk in een ziekelijken toe.stand verkeerde..
Wanueer die ziekte zieh het eerst heeft vertoond, is wel niet
zoo heel gemakkelijk na te gaan, maar met wat bronnenstudie,
en vooral met behulp van Leon, dieu kostelijken informator
ook veer leeken op juridisch gebied, is toch her verloop van
de kwaal wel eenigszins te volgen.
Uit het feit, dat onze Wet van deze elausule nergens melding
maakt, is alvast te concludeeren, dat zij bij de invoering van
her Wetboek van Koophandel (1888) nog ttiet in zwaug was.
 Eerst een tiental jaren later viudt men veer het eerst eene
rechterlijke uitspraak over deze nieuwe elausule, waarmede men
blijkbaar nog niet goed rand wist, vermeld. Immers zoowel een
vonnis van de l~echtbank te Amsterdam van 1849 als een arrest
van het Provinciaal Gerechtshof van Limburg van 1858 ontzegden ann de .zouder kosten clausule/, alle rechtskraeht.
.Ook al m o c h t de gewoonte medebrengen (waaraan
.dus hog getwijfeld werd) dat in zoodanig geval een wissel

8o~8
,,niet geprotesteerd wordt, kan zulks in rechte niets afdoen
,~en niet gevolg hebben ten opzichte der verplichting van
,~den houder tegenover zijn endossant om bij niet-betaling
,,te protesteeren, aangezien die woorden den aard des
,,wissels niet wegnemen.,,
Deze zelfde leer werd in 1867 nog eens door de Rechtbank
te Assen verkondigd, doch ging toen niet meet op, want her
Gerechtshof in Drente vernietigde het vonnis, zich daarbij
richtende naar eene uitspraak van den Hoogen Raad, die twee
jaren vroeger deze afwijking van het wetsvoorschrift jammer
genoeg rechtsgeldig had verklaard.
De jurisprudentie is daarvan dan ook niet meer afgeweken.
De clausule had inmiddels meet eu meer terrein gewonnen
en toen in 188~ de Zegelwet werd gewijzigd, bevatte de nieuwe
lezing ook het voorschrift, dat de aanduidiug ,zonder kosten,
of eerie andere clausule, bestemd om den houder van de verplichting tot protesteeren te ontheffen, nietig zoude zijn, indien
zij betrekking had op handelspapier, dat niet voldoende gezegeld was.
Op grond van een ell ander mag men dus we1 aannemen,
dat de usantie eerst omstreeks het midden der vorige eeuw haar
funeste intrede in de handelswereld heeft gedaan ;eene vergelijking
met de buitenlandsche wetgeving bevestigt die opvatting.
 In de Fransche ,/Code du Commerce/, van 1808 is in de
artikelen 16~ en 163 her protest geregeld. Her eerstgenoemde
artikel loopt vrijwel parallel met ons artikel 179; artikel 168
evenwel is veel stren~er opgevat, doordien her zelfs voor gevallen, waarin niet-protesteering voor de hand zou liggen, zooals
na het faillissement of na den dood van den betrokkene, protest
gebiedend voorschrijft. Van eerie aanduiding ,,sans frais, wordt
niet gesproken en ook hier vulde de rechter deze leemte aan
door erkenning van de clausule.
Inmiddels had de Fransche Zegelwet van 1850 in artikel 8
bepaald :
,/Toute mention ou convention de retour sans frais soit
,/sur le titre, soit en dehors du titre sera nulle, si elle est
,/relative K des effets non-timbres ou non vis~s pour timbre.~,
een artikel, dat eene sterke familiegelijkenis vertoont met het
zooeven besproken voorsehrift van onze Hollandsehe zegelwet en

8~4
waaruit de heer J. W. Ramaer ~) zelfs de gevolgtrekking maakte,
dat het ,,zouder kosten systeem~, zijn o o r s p r o n g
road in
pogiugen tot ontduiking der zegelwet, war mij voorkomt wel
wat zeer gezoeht te zijn.
Neemt men daarentegen de meer moderne Duitsche Wisselwet (]870) ter hand, dan vindt men daarin de ,~ohne KosteuKlausel~, duidelijk omsehreven en hare reehtskraeht nauwkeurig
bepaald.
Zal her Hzonder kosten systeem~, dus waarsehijnlijk omstreeks
1850 geboren zijn, de g e l e i d e l i j k e
ontwikkeling van dit
gebruik, dat in misbruik ontaardde, laat zieh moeilijker nagaan.
Wellieht ware zulks, ofsehoon zeer onnauwkeurig, op te maken
uit de statistiek der jaarlijks opgemaakte protesten. Een dergelijke statistiek is, voor zoover ik kon ontdekken, alleen te vinden
in het Verslag van de Kamer vau Koophandel te gotterdam.
 Volgeus die statistiek werden te Rotterdam in 1882 geprotesteerd 17gl wissels en promessen; dit cijfer bedroeg voor 1884.
een maximum van ~
voor 1899 een minimum van 1136,
om in 1906 met 1732 weer ongeveer gelijk te ziju ann bet
totaal van 1882.
Zou uit dit stabiel blijven, althans niet toeuemeu der wisselprotesten gedureude eerie periode van euorme toename en verleveadigiug der handelsrelaties niet eeu bewijs voor eeue evenredige uitbreiding van het ~,zouder kosten-systeem~ zijn te putten ?
Hoe dit zij, de twee fatale letters brachten het uitstel ter
wereld en om dit kwaad te bestrijden moeteu wij niet alleeu
weten, w a n n e e r het outstond eu hoe her zich ontwikkelde,
maar vooral den omvang en den invloed van her systeem op
den huidigen dug coustateereu en nagaan.
Het papier zouder kosten vloeit in den regel voort nit de
leverauti~n van binneu-en buitenlandsche grossiers en fabrikanten nan hunne Nederlandsche clientele. In den regel loopen die
leveranti~u over middelmatige en kleiue bedragen en de clientele,
de betrokkeuen, behooren voor her overgroote deel tot den wiilkelstand, voor een klein deel tot de particulieren, terwijl men
daarouder ook sommige kleinere illdustrieelen, bouwonder.emers,
1) Wisselclausules. Leiden 1880.
8'25
wi.jnhandelaars, restaurat.eurs c. a. aan~reft. Wa,neer men de
particulieren, waaronder natuurlijk alle rangen ell standen zij,
vertegenwoordigd, buiten beschouwiug laat, zou men de betrokkenen van her ,,zonder kosten-papier m i d d e n s t a n d e r s kunnen
lloemen.
 De orders op leverauti~n worden meestal door de reizigers of
de agenten der grossiers en fabrikanten ontvangen en de betalingscondition bij her plaatsen va, de order uader geregeld. Men
verkoopt dan ~ contant, op ~dn, twee of meet maanden, alnaar
de usantie is in her betrokken yak of artikel. De verkooper
schrijft dan dadelijk of later, op langen termijn of op zicht een
wissel uit en gewoonlijk komt die wissel bij. een baukier of
kassier terecht, die met de incasseering wordt belast..Men zou
uu verwachten, dat wanneer de afnemer met den levera,Lcier of
diens vertegenwoordiger overeengekomen is op een bepaalden
tijd te betalen, die betaling dan ook inderdaad zou plaats
vindeu, maar . . . . . ..
en nu komen wij tot de pointe der geschiedenis . . . . . . dat is in den regel niet her geval.
Verreweg her grootste gedeelte van degenen, diP. betalen
moeten, van de binnenlandsche koopers dus, eischt dan nog een
,,uitstel,, van veertien dagen, ja sores van drie ~ekeu. Dat
uitstel wordt g e ~ i s c h t , niet g e v r a a g d
en in die ouderscheiding ligt juist de verklaring van her vicieuse van den toestand.
Dat iemand uitstel v r a a g t ,
wanneer hij door bijzondere
omstaudigheden, tegenslag in zaken, niet binuenkomen vau
posteu waarop moch~ gerekend worden, niet in staat is aan de
oorspronkelijk op zich genomen verplichtingen te vokloen, da~
is begrijpelijk en tot op zekere hoogte te verontschuldigen; dat~
echter degene, die wel betalen kau, een dergelijk uitstel ei s ch~,
daarvoor is geen enkele valabele redeu nan te voeren.
 En toch is de ,,coulance,, van de leveranciers tegenover
hunne zwakke afnemers, die in deze dikwijls een voorspraak
vinden in de tusschenpersonen, door wier bemiddeling de zaak
oorspronkelijk is afgesloten, de reizigels en agenteu dus, oorzaak gewordeu, dat in het algemeen aan a l l e afnemers bij
voorbaat een uitstel wordt toegestaan.
Er kan uit den aard der zaak alleen geconstateerd worden
dat, en niet nagegaaH worden hoe de slechte gewoonte van her
uitstel in o,ls vaderland zoo vasten bodem heeft verkregen, maar

826
dat het ,/zonder kosten-systeem~, her omgaan ell loslateu van
de wet, met welke goede en zelfs humane bedoelingen ook, ten
slotte daaraan sehuld is, ik geloof niet, dat gdn bankier of
kassier er ann zal twijfelen. Immers toen men nog op de gewone
manier wissels trok en die volgens her wettelijk voorschrift
protesteerde, bezorgde ieder in gebreke blijven den betrokkene
vrij hooge kosten. Die kosten werden bij nienwe trekking den
afnemer natuurlijk in rekening gebracht. Men bedacht zich dus
wel tweemaal, alvorens bet daarop te laten aankomen.
Maar toen eenmaal (misschien we1 in tijden van crisis of
algemeene malaise) door her ,,zonder kosten systeem~, de deur
op een kiertje was gezet, zette men er den voet tusschen en
hield die open. War oorspronkelijk als eene tegemoetkoming
was bedoeld, werd al spoedig door allen, die iets te betalen
hadden, als een recht beschouwd. Noodig of niet noodig begon
men den betaaldag van alle wissels ,,zonder kosten~ twee ~ drie
weken uit te stellen. Er volgde op de non-betaling immers toch
geen protest !
En thans is her kwaad zoover voortgewoekerd, dat zelfs
firma's, die over groote kapitalen beschikken, en eerste-rangshuizen, alleen om een hun totaal uiet toekomeud rentewinstje
te maken, alle wissels op hen getrokken doodleuk veertien dagen
uitstellen.
 Uit de faciliteit is op die wijze eene slechte gewoonte geboren, en uit die sleehte gewoonte is een quasi-usantie gegroeid,
die nu al's volwassen misbruik des te moeilijker te bestrijden is.
omdat bet uitstel zoo geheel in overeenstemming is met de
gemakzueht, die ons allen is aangeboren.
Eenige jaren geleden werd de kwestie, in dit opstel behandeld, in enkele ingezonden stukken in her ,f#_lgemeen Handelsblad~ ter sprake gebraeht. Een zeer bekend Amsterdamsch agent
van buiteulandsche huizen begon zijn schrijven met de woorden :
,,Wissels zijn over 't algemeen vervelende dingen, vooral
,,voor hen, die ze moeten betalen . . . . . . !
een uitspraak, die zeker wel als pendant mag staau naast die
eener oude dame van mijn kennis, die hare belastingen nooit
voldeed voor de bezorging der ,,aanmaning~, omdat ze belasting
ltzulk naar geld~ vond!

81~7
En inderdaad hebben vele ouzer landgenooten een uitgesproken
afkeer van betalen, zeer ten ongerieve van al degenen, die op
die betalingen wachten, door het uitblijven er van soms in
verlegenheid geraken. Men deuke slechts aan her verderfelijke
der jaarrekeningen en aan den langen tijd, die velen hog vaak
n~ her ontvangen der rekening laten voorbij gaan, alvorens die
te betalen (ook dit is een middenstandsbelaug).
Men herinnere zich de curieuse bemoeilijking der inkasseering
door het houden van bepaalde ,/betaaldagen~,, alsof men, war
men toeh werkelijk schuldig is, niet bereid moet zijn iederen
dag te betalen.
Wanneer een kassiersknecht er eeus toe kwam zijne ,/mgmoires~,
te schrijven, of een folklorist eens eene bloemlezing samenstelde
van al de merkwaardige, droevig-koddige antwoorden gegeven
om de niet-betaling van verschuldigde bedragen te motiveeren,
zou dat een vermakelijke, maar vooral voor 0ns volkskarakter
weinig vleiende lectuur geven.
 Daar is b.v. de betrokkene (meestal is dat een dame), die
alleen Vrijdags een kassiersknecht in huis k an hebben (vermoedelijk omdat dan de gangloopers ,/op,~ zijn) en die andere
die ,~uitgerekend~, alleen op den 31 ~ten van de maand betaalt,
dus hoogstens zeven dagen in het jaar, wanneer alt.hans de 3 P t~
niet op een Zondag valt.
En verheffend, herinnerend aan de schitterendste episoden
uit onzen taehtigjarigen onafhankelijkheidsstrijd is dat (historische)
antwoord van iemaud, die een wisseltje van f 1 ~ . - - , abusievelijk niet ,,zonder kosten~ getrokken, met een protest, dat
f 6 . 9 0 kostte, onbetaald terug liet gaan en door den deurwaarder op de akte de fiere woorden deed boekstaven: ,~Ik
betaal geen protestwissels/~ !
Dat de vrijheidszin, welke iu ons lieve vaderland van de drie
keer twee keer in bandeloosheid ontaardt, dieu trotschen handelsman parten speelde, is hem klaarblijkelijk niet helder geworden,
evenmin, dat bet voor een op bet stuk van zaken-eer zoo
fijngevoelig man reel beleedigeuder is, wanneer op een bij
h e m te inuen stuk de woorden ~/zonder kosten~, voorkomen.
Die woorden toch worden er juist dan op geplaatst, wanneer
de trekker of uitschrijver aan de prompte betaling t w i j f e l t
en door her maken van kosten ,,geen goed geld naar kwaad

898
geld wil gooienu, zoouls dut in de volkstaul heet. Het opschrift
is dus verre van vleiend voor den betrokkene.
 Het spreekt van zelf, dut vele b i n u e n - e n buitenluudsche
leveranciers, ha keunis gemaakt te hebben met her geschetste
euvel en toch niet bij machte hunne clientele tot futsoenlijker
begrippen te brengen, de huik naar den wind hebben willen
hangen en beproefd hebben door een duidelijk voorschrift alle
verwarring te voorkomen en ulle teleurstelling reeds vooruit te
disconteeren.
Zij trokken dan hun wissels ,,veertien dugen nu zicht~,,
meenende uldus geheel ann de verlungens hunner clientele
tegemoet te komen. Men zou dan ook van deze met redelijkheid
hebben mogen verwuchten, dut zij, dunkbaur voor die tegemoetkoming, nu op f.ijd betaalden. Niet zoo echter de averageHollandsche ufnemer! Deze laat eerst kulmpjes den wissel vertoonen en wanneer dan de veertien dagen nu zicht verstrekeu
zijn en bet stuk weder ter betaling wordt uungeboden, dun
reclumeert hij op grond van de ,zonder kosten bepuling~, bet
usantifiele uitstel van veertien dugen. Dut mug dan die betrokkene voor kaufmannisch houden, maur is her niet in de hoogste
mate ,~unfair~, ?
Het is echter niet eens noodig hier te spreken van deze en
undere betrokkenen, die met een uitstel van veertien dugen
geen genoegeu nemen en meer eischen, en evenmin van her
gilde tier chicaneurs, die eerst een wissel op een veertien dugen
of drie weken verder gelegen datum pointeeren en dan plotseling een lout in de muunden-oude factuur of een under verschil
ontdekken, waardoor de wissel uls ,,niet-accoord~, teruggaut.
Ook kan gezwegen worden over her misbruik, dat van domicilieering wordt gemaakt om door verlegging van de betalingsplants den termijn h0g verder te verschuiven, of over de
vrijpostige gewoonte van enkele betrokkenen om ulleen ann een
bepualden kassier van hunne woonpluats te willen betalen, alsof
die bepaling tot hunne competentie behoorde.
 Neen, hoe yank zulke gevullen ook voorkomen, her blijven
gelukkig uitzonderingen en bet bier gemaakte verwijt geldt niet chicaneurs of wanbetulers, muur nagenoeg den geheelen futsoenlijken
middenstand, de respectubele firmu's of personen, die geen zaken
koopen, welke zij niet kunnen betaleu of niet van plan zijn te betalen.
8~9
Dat maakt het geval nie~ beter maar erger, want door de
absoluut niet te verdedigen of goed te praten slechte gewoonteu
krijgen de Nederlandsehe afnemers niet alleen bij de binneulandsehe grossiers en fabrikanten, maar vooral in het buitenland
eene allesbehalve gunstige repu~atie.
In het binnenland kent men de toestanden, is men gewend
aan de misbruiken, in het buitenland, waar men in den regel
gewoon is ann eene prompte vereffening van wisselsehulden,
ook van t/ohne-Kosten-Weehsela, verontrust men zieh, houdt
de afnemers, die niet op tijd betalen, voor mindeI eredietwaardig en is al spoedig geneigd er bij de bepaling van prijzen
rekening mede te houden. Gebeurt dit, dan wreekt zieh de
sleehte gewoonte van het uitstel, de incorreetheid in geldzaken,
onverbiddellijk op hen, die er zieh aan sehuldig maken.
,In Geldsaehen h5rt die Gemiithliehkeit auf~,, heeft de oude
beer Hnnsemann gezegd, en ,/eadeautjes~, geeft men elkaar iu
den handel niet. Zoo goed als de importhuizen op Java bij de
vaststelling hunner prijzen voor hunne Chineesehe afnemers
rekening houden met de met wiskunstige zekerheid te verwachten
faillissementen van een zeker percentage dier heeren, evenzeer
zal de fabrikaut, de grossier bij zijne leveringen gaan letten
op het belangrijk renteverlies door het uitstel veroorzaakt en
op dat andere sehadepostje, hem door de ,1officieele noteering~
bezorgd.
Maar vooral zal hij de afnemers laten betalen voor hunne
schijnbare insoliditeit, voor de onzekerheid, waarin hij door
her uitstel vaak verkeert, betreffende he~ al of niet betaald zijn
van vroeger geleverde posten.
 Men is in den laatsten tijd er zeer op uit zich tegeu die
onzekerheid te wapenen en zoowel binnen-als buitenlandsehe
banken bedenken allerlei ingenieuse systemen, om toch maar
zekerheid te verkrijgen over de lotgevallen der aan huune goede
zorgen toevertrouwde appoints, teneinde zoo spoedig mogeli.jk
den trekker daarvan op de hoogte te brengen. De vele en vealkleurige lapjes met instructifin doen een incasso-wissel vaak op
een gepavoiseerd schip gelijken, maar kunnen noeh den trekker,
noch de banken, door welker handen bet stuk gaat, voor verlies
en voor onaangename verrassingen, vrijwaren.'
De misbruiken en slechte gewoonten toch, bezorgen niet

830
alleeu den l e v e r a n c i e r
l a s t en wekken zijn wantrouwen,
a l l e betrokken tussehenpersonen, her geheele wisselpersoneel
zou men kunnen zeggen, ondervindt den last en de nadeelen.
De provinciale kassier vooral lijdt onder her uitstel, omdat
het hem een eindeloos geloop, vertoonen en weder vertoonen,
daardoor een zeer reel zorg eischende en ingewikkelde administratie
bezorgt en bovendien vaak oorzaak is van onaangename correspondentie met zijne cedenten, die hem steeds en meestal
onverdiend verdeuken van te late verantwoording met her doe1
eenig meer rouleerend kapitaal in de zaak te houden of een
klein rentewinstje te makeu.
 Die cedenten zelve, meestal bankiers of banken in een der
hoofdsteden, hebben de wissels voor een deel direct uit her
buitenland ontvangen en staan door bet herhaalde uitstel bloot
aan allerlei onaangename ol~merkingen, moeten een tijdroovende
correspondentie daarover voeren en slagen er hoogst zelden in
hunne buitenlandsche vrienden te overtuigen. Maar war reel
erger is, in het verkeer hunnerzijds met den kassier in de
provineie gaan zij gebukt onder een gevoel van onveiligheid,
zij zijn niet bij machte eene daadwerkelijke en afdoende contrble
uit te oefenen en kunnen het engagement niet overzien, zeker
we1 de minst benijdbare positie in zaken mogelijk.
Om den lezer een idee te geven van de ,,prompte honoreering,~ van her ,/zonder kosten papier~,, zijn bij dit artikel een
tweetal staatjes gevoegd, die de levensgesehiedenis van twee
partijtjes wissels ,,zonder kosten~, demonstreeren.
Weegt nu de faciliteit vail het ,~niet-dadelijk-behoeven-tebetalen,, op tegen al de nadeelige gevolgen ervan en vooral
tegen de sleelate reputatie van een groot aantal Nederlanders in
bet buitenland ? Dat zal wel niemand durven beweren en ieder zal
bij nader overleg moeten toegeven dat van her uitstel een sleehten,
men zou zeggen demoraliseerenden invloed uitgaat. Dat blijkt wel
het duidelijkst nit de gebruiken, welke de grove onbillijkheid, veroorzaakt door de bepaling van artikel 156, waarover ik in den
aanhef sprak, als nasleep heeft. Hierover nog een enkel woord.
 A_rtikel 156 zegt, dat de belaling van wissels in vreemd
geld moet gesehieden t o t d e n w i s s e l k o e r s
van den
v e r v a 1t ij d en de Wetgever heeft zieh, toen hij die bepaling

831
in ons Wetboek van Koophandel opnam, natuurlijk niet kunneu
voorstellen, d a t e r door ter-zijde-stelling van een auder voorschrift van diezelfde wet een tijd zou aanbreken, waarin vervaltijd
en betaaldag absoluut verschillende begrippen zouden zijn geworden. Nu dit, zooals thans duid~lijk zal zijn, door her uitstel
in negentig van de honderd gevallen toch zoo is gekomen,
gnat her niet ann de bepaling te handhaven, t e m i n d e r omdat
men nu in het wetsvoorsehrift niets anders ziet dan een middel
om naar zich toe te rekenen.
Bij de aanbieding ter betaling van wissels in vreemd geld is
dus het bedrag, overeenkomstig art. 156, omgerekend tot de
officieele noteering van kort papier op het land of de plants van
herkomst. Ziehtwissels worden gerekend bij aanbieding te zijn
vervallen. s
nu echter de overgroote meerderheid tier
wissels ,/zonder kosten/~ niet dadelijk gehonoreerd, maar geruimen
tijd uitgesteld wordt en de wisselkoersen steeds varieeren,
gebeurt het vaak, dat de noteering bij de betaling aanmerkelijk
hooger is. Traeht nu de kassier of bankier betaliag tot die
hoogere noteering te erlangen, dan wordt dit door den betrokkene meestal geweigerd, op grond van de bepaling in art. 156.
 Indien dan de aanbieder daarmede genoegen neemt, en dat
moet hij meestal wel, komt de trekker van den wissel in hog
ongunstiger positie dan ik in mijn stukje over ,~de officieele
noteering~, heb gesehilderd, want terwijl de wissel betaald wordt
tot de reeds uit den nard der zaak onbillijk lage kortnoteering
van den vervaldag, wordt hem voor de dekking, de contra-remise,
de intusschen gestegen ziehtkoers in rekening gebraeht.
Men zou hiertegen kunnen aanvoeren, dat bij eene koersbeweging in dalende riehting daaruit voor dien trekker ook
voordeel zou kunnen ontstaan, maar in dat geval zijn er tal
van betrokkenen, die er hun eigen theorie over ,vervaltijd~ op
na houden en d a n alleen de 1 a g e r e oflleieele noteering willen
betalen.
Her behoeft zeker wel geen verder betoog, da.t op die wijze
de definitie ,wisselkoers van den vervaltijd,1 een treffende
gelijkenis vertoont met die nauwkeurige aanduiding van den
,tweg naar Rome,s, die ergens tussehen Keulen en Parijs lag.
Wat kau er nu worden gedaan om verbetering in den bestaan-

83~
den toestand te brcngen, om te geraken tot ten wisselverkeer,
ook van ,/zonder kosten wissels/i, dat in overecnstemming is
met onze toch werkelijk wel aanwezige Oud-Hollandsche begrippen
van eerlijkheid en soliditeit.
Is de middenstandsbeweging krachtig genoeg om in deze lets
uit te werken ? . . . . . . ..
op haar program behoort dit punt zeker
naast het streven tot beperking der credietverleening door jaarrekeningen e. a. en bet bevorderen van den contanten verkoop.
Eu van belang is het ook, dat waar wiukeliers en ambachtsnijveren
reikhalzend naar de zegeningen van bet crediet uitzien, in hun
eigen kring de s
der slechte gewoonten worde gereinigd.
 Maar of onder de gegeven omstandigheden eene krachtige
actie uit den middenstand zelve voortkomende mag worden
verwacht, valt te betwijfelen en bovendien dan blijven hog de
particulieren en zoovele anderen over. Er moet dus naar andere
middelen worden gezocht, en dan staau er twee wegen open,
die tot het doel kunnen leiden.
De eerste weg voert langs wetswijziging, de tweede weg
eischt eeue gemee.nschappelijke aktie van alle bankiers en kassiers
in Nederland en beide zijn lang en moeilijk. Geheel anders dan
bij ,~de ofticieele noteering/~, welk euvel men met eenigeu
goedeu wil en war overleg gemakkelijk binnen de perken der
Wet onschadelijk kan maken, ligt hier de kwestie; reel moeilijker is b i e r verbetering tot stand te brengen.
Ons Wetboek van Koophandel kent, zooals reeds gezegd,
geen wissels ,,zonder kosten,,, in tegenstelliug met het Duitsche
wisselrecht. Of wij nu zouden kunnen volstaan door in her
herziene Wetboek van Koophandel eene bepaling op te nemen
geheel of ongeveer gelijk ann die, welke deze materie bij onze
Oostelijke naburen regelt? Ik geloof bet niet. De Mlgemeine
Deutsche Wechselordnung zegt in art. 4~:
,/Die Aufforderung, keinen Protest erheben zu lassen
,,(l~ohne Protest~,, .,,ohue Kosten~, etc.) gilt als Erlass des
,,Protestes, nicht aber als Erlass der l~flicht zur recht,,zeitigen Pr~isentation. Der Wechselverplichtete, yon welchem
,,jene Aufforderung ausgeht, muss die Beweislast iibernehmen,
,,wenn er die rechtzeitig gescheheue Prasentation in Abrede
,,stellt. Gegen die Pflicht zum Ersatze tier l~rotestkosten
,,schiitzt jene Auffordering nicht.~,

833
Uit dit artikel spreekt een geheel andere, een veel ernstiger
toon, dan waaraau wij in ons wisselverkeer gewend zijn. Men
zou bij ons maar eens moeten aankomen om ,,Protestkosten,,
voor een wissel, waarop her Z. K. prijkt, wauneer men her om
een of andere reden beter geoordeeld had, niettegenstaande die
aauwijzing t o e h te protesteereu bij non-betaling.
 Bovendiert zijn de wissels O. 1(. in her Duitsche wisselverkeer
verreweg iu de minderheid, regelt art. 4~ dus een ,~Kusnahmefall/J, terwijl bij ous de verhouding juist omgekeerd is. De
Duitsche regeling zou dus voor ons verre van voldoende zijn.
Her Engelsehe recht stelt her protest van binneulandsche
wissels tot een bepaald bedrag nfet verplichtend. 0ok dat zou
bij ons, waar vaak wissels tot aanzienlijke bedrageu de aauduiding Z. K. dragen, niet opgaan.
Neen, wanneer wij de wet wijzigen of uitbreiden, dan moeten
wij de nieuwe wetsbepalingen aanpassen aau den bestaanden
toestand en ze dusdanig redigeeren, dat aan her euvel voor goed
een einde wordt gemaakt. Zoo heel moeilijk kan dat niet zi.jn,
en er zijn middelen genoeg om orde in den chaos te scheppeu.
Aan de redaetie van wetsartikelen duff ik mij niet te wagen,
maar wanneer de Hooggeleerde, aan wien de herziening van dat
gedeelte van ons Wetboek van Koophaudel te zijner tijd zal
worden ',opgedragen, zich, als her zoover is, met de man,en
der praktijk in verbinding wilde stellen, dan ben ik overtuigd,
d a t e r middelen te over zullen worden gevonden, om in enkele
paragrafen de zaak kort en kraehtig te regelen. Vooral in her
regres-recht moet m. i. dan her zwaartepunt worden gelegd;
door een practische regeling daarvan en een duidelijke omsehrijving van den door houder en betrokkene na de betalingsweigering te volgen weg zou al heel war gewonnen zijn. Maar
dan liefst seherpe bepalingen en niet te reel gemoedelijkheid.
 0as wisselreeht laat, reeds nu veel ruimte aau verkeerde
gewoonten. Zoo b.v. de bepaling, dat wissels voor non-betaling
op d e n d a g v o l g e n d e op d e n b e t a a l d a g
moeten worden
geprotesteerd, waarvan her gevolg is, dat vele lieden als regel
eerst op dien ,~volgenden dag/~, door de usantie tot respijMag
gestempeld, betalen. Waarom niet evenals in 1)uitschland bepaald, dat her protest dadelijk na de non-betaling kan worden
opgemaakt en u i t e r l i j k op den dag volgende op den verval-

884,
dag (aldaar den tweeden dag volgende op den vervaldag)? Dan
hangt onmiddellijk na de non-betaling her. protest als een
Damocles-zwaard boven bet hoofd van dengene, die zijne verplichtingen niet nakomt.
Maar niet alleen ons wisselrecht laat meer speelruimte, ook
onze mauieren zi.jn veel concilianter dan in het buiteuland.
Daar is bet geen gebruik een wissel, zoomin een m e t , als een
z o n d e r protest twee- of meermalen ter betaling ann te bieden,
zonder eene daartoe strekkende speciale instructie, die zelden
gegeven wordt. Men vertoont den wissel en laat bij non-betaling
eenvoudig een briefje achter, dat deze tot een bepaalden dag,
altijd binneu de grenzen van den wettelijken protest-termijn,
ann de kas van den houder kan worden voldaan.
 Deze laatste gewoonte is er trouwens eene, die reeds nu
binnen ons bereik zou liggen en zonder wetswijziging zou kunnen
worden geadopteerd. Zoo komen wij dan vauzelf tot het tweede
middel, dat zooveel eenvoudiger is en oogenschijniijk zooveel
gemakkelijker. Ik meen bet particulier initiatief, de samenwerking
vail al degenen, die onder dell bestaanden toestand lijden, ill
de eerste plants dus de b:tnkiers en kassiers hier te lande. 0ok
in de correspondentie in bet hlgemeea Handelsblad van eenige
jareu geleden werd dit middel aau de hand gedaau en zeker
is het 't meest probate.
Wanneer men het in vakkringen daarover eens kon worden,
zou in binnen- en buitenland door belanghebbenden wijd ell
zijd bekend moeten worden gemaakt, dat ua een zeker tijdstip
geen uitstel meer zou wordeu verleend. Na het verstrijken van
dien termijn zou men ieder appoiut slechts ggnmaal ter betaling
moeten aanbieden, bij non-betaling hog b.v. drie dagen gelegenheid tot inlossing tell kantore van den houder moeten geven ell
bij gebreke daarvan her stuk, onder berekening van retourkosten, terugzenden.
Dat zou in het begin wat moeite geven, wat geschrijf veroorzaken, maar op den langen duur heel wat nu gevoerde
c0rrespondentie overbodig maken.
Zulk een actie is eehter alleen bereikbaar, wanneer ,/alle~, of
,,bijna alle, vakgenooten zich combineeren, zich ann bepalingen
willen houden, en of dat, bij den bekenden vrijheidszin,

835
waarover wij het zooeven reeds haddeu, mogelijk is, waag ik
niet te beslissen.
 Naar aanleiding van het eerste gedeelte van dit opstel, tide
officieele noteering/,, schreef mij een s
bankdirecteur,
die het niet met mijne oplossing eens was, dat hij de regeling
der noteering en die van andere kwesties het liefst zou opgedragen zieu aan eene ,Vereeniging van Bankiers,,, maar dat
hij niet geloofde, dat eene dergelijke vereeniging zou kunnen
worden opgericht, ,~althans te s
Ik ben ill dat
opzicht niet zoo pessimistisch gestemd en heb eenige hoop,
dat, als zich de behoefte aan vereeniging, aan samenwerking
doer gevoelen, bet ten slotte toch daartoe komen zal.
Als wij maar eens begonnen met ,tBanquiertage~,, wie weet
wat dan uog wordt bereikt. Zeker het eerst de wijzigiug van de
,1oflicieele noteering,, en de verdwijning van bet ,~uitstel,,.
W . WES'I_'Elt MAN.
Rotterdam, ~

October 1907.
836

BEDI~AG.
PLAATS VAN

UITSTEL

VE1WALDAG. BETALING.
verlangd
tot :

VERANTW00IH)
BETAAL1) door den loca-

len kassier :

f

899.90

Sept.
14'

Nijmegen

Oct.
3

,

4.697.16.
15

Rotterdam

Sept.
80

Oct.
1

18.181.43

H

H

H

t/.
,/

1

885.90

H

17

,,

Oct.
1

-

1

//

8

,,

8

-

Oct.
8

-I')

772.--

H

18

,,

~.136.78

//

,

Utrecht

H

8

Oct.
4.
299.15

H

,,

Gouda

H

4

,

8.
656.4'0

H

~

Leeuwarden

H

,

3

-

201.65

//

19

's Bosch

Y

8

,

9.
~.54~.60

H

,

Arnhem

//

8

,

4 2)

-

154,.10

t/

,

Zeddam

?

?.
805.15

H

,,

Eibergen

Oct.
-

281.80

H

,

Sneek

H

3.
~89.60

H

~

Rotterdam

H

4

3.8~6.~5

H

,

Amsterdam

-

1.818.75

P

,

Haarlem

Oct.
4

Oct.
5

-

308.70

H

,,

Roermond

?

?

Sept.
28

598.85

H

,

])eventer

Oct.
4t

Oct.
4.
~76.75

//

,,

Zwolle

H

4,.
8.
 695.4,0

//

,,

Groningen

H

4'

"

8

659.55

H

,,

Sueek

r

4.
4'

Oct.
4,

Sept.
~0

---

f 88.58~.32

l) 30/9 b e t a a l b a a r g e s t e l d hij den kassier vau den be~rokkene.
~) O n b e t a a l d terug.
837

:BEDRAG.
"V'ERVALI}AG.
~LAATS VAN
BETALING.
"VERANTWOORD

UrI'STEL

veHangd
tot :

f

`265.3~

Sept.
`27

Utrecht

,,

91.50

H

H

Deventer

Oct.
9

11
p

,,

18'2.18.
g8

14otterdam

Oct.
14.
`2.16`2.50

H

Utrecht.
,,

760.50

H

Delft.
`2.030.50

,,

`2.`237.50

H

II

H

door den locafen kassier :

~ETAALD

Oct.
12.
14

14.
15

,,

15.
16

A l f e n aiR.
lg.
14

Leeuwarden

H

//

It"

H.
gg

,,

804.55

H

,,

Hengeloo

?

,,

371.55

H

~

]~otterdam

Oct,

14

H

H

,,

6.8`28.17

/t

H

H

,,

4.186.`25

H

-

Amsterdam

,,

`29`2.65

H

,,

Delft

,,

189.70

H

,,

,,

1.171.60

/!

,,

`201.`20

I!

?

Oct.
14

Oct.
14

Sept.
30

H

Oct.
15

Oct.
16

Hillegom

,

14

-

17

,,

's B o s c h

,

15

,,

16

-

Nijmegen.
12

,,

,,

309.70

H

,,

Hengeloo

?

?

,,

1.944,90

H

30

Rotterdam

Oct.
14
?

14
OO

Oct.
14

,,

Woerden

?

,

18

`2.`2`28.05

H

-

Alkmaar

Oct,

16

,,

17

101.50

H

,

Bolsward

?

?

,,

]6

,

4.869.10

H

-

Groniugen

Oct.
16

l/

II

,,

`233.`25

H

,,

Zwolle

,

12.
15.
305.35

H

,,

Oldenzaal

,

15.
19.
505.70

H

-

Enschede

,,

14.
15

,,

`297.45

H

H

H

,

16.
16

,,

`2.`203.95

t/

-

Nijmegen

,

14.
]4

,,

~.096.40

/!

,,

Arnhem

H.
15.
 `204.10

,,

Maastricht

,.
l6

,,

61.80

,,
,,

15

f 36.616.9`2

Ecos. 1907.
55.
