Evaluatie archeologie 2017. Evaluatie van het Onroerenderfgoeddecreet - hoofdstuk Archeologie voor het werkjaar 2017
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 60 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 48: WERKDAGEN ARCHEOLOGISCHE OPGRAVING
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal werkdagen, gepresteerd bij het veldwerk van een archeologische
opgraving
evarch 48
Jaarlijks
Aantal werkdagen
Query op het archeologieportaal

Omschrijving
Nadat het agentschap Onroerend Erfgoed of de erkende onroerenderfgoedgemeente akte heeft
genomen van de archeologienota of nota kan de archeologische opgraving starten, mits de
omgevingsvergunning verleend is. De opgraving wordt uitgevoerd na het verlenen van die
vergunning maar nog voor het uitvoeren van bouwwerken of verkavelingswerken. De toelating voor
de opgraving zit vervat in de aktename van de archeologienota of nota. De erkende archeoloog
meldt de aanvang van de opgraving aan het agentschap Onroerend Erfgoed.
Een omgevingsvergunning heeft een geldigheidstermijn van twee of drie jaar. Deze periode wordt
geschorst voor maximaal een jaar waarin de archeologische opgraving kan worden uitgevoerd. Op
die manier wordt vermeden dat de vervaltermijn van de vergunning in het gedrang zou komen door
de opgraving. Nadat het veldwerk van de opgraving is afgerond kunnen de werkzaamheden voor
bouw of verkaveling worden aangevat.
De indicator meet het aantal werkdagen dat een erkende archeoloog heeft besteed aan het
uitvoeren van een archeologische opgraving. De archeoloog registreert zelf het aantal werkdagen dat
hij heeft gepresteerd bij het veldwerk van een archeologische opgraving in het archeologisch
eindverslag. Dit eindverslag wordt ten laatste twee jaar na het beëindigen van de archeologische
opgraving ingediend.
 Tabel
Minimum
1 dag

Mediaan
10 dagen

Gemiddelde
18,1 dagen

Maximum
150 dagen

Toelichting
2019 telde voor het eerst een aanzienlijk aantal eindverslagen (112) waarin het aantal werkdagen
van de archeologische opgraving staat vermeld. De mediaan van deze opgravingen bedraagt tien
werkdagen, het gemiddelde 18,1. 25% van de opgravingen is afgerond binnen vier werkdagen, 75%
binnen de 25 werkdagen. Het is uitzonderlijk dat een opgraving meer dan 40 werkdagen in beslag
neemt. Dat is het geval in ongeveer 10% van de opgravingen, met daarbij 1 geval waarbij de
opgraving 150 werkdagen in beslag nam. Door het voorlopig relatief lage aantal eindverslagen, kan
het zijn dat die nog geen representatief beeld bieden over de tijdsduur van de opgravingen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 61 van 89

EVARCH 51: GOEDGEKEURDE MAATREGELEN VOORONDERZOEK
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal goedgekeurde maatregelen, verdeeld volgens behoud in situ,
behoud ex situ, uitgesteld vooronderzoek, geen maatregelen of een
combinatie van maatregelen
evarch 51
Jaarlijks
Aantal voorgestelde maatregelen geregistreerd door erkende archeologen
en goedgekeurd door het agentschap Onroerend Erfgoed
Query op archeologieportaal

Omschrijving
In de archeologienota geeft de archeoloog aan wat hij concludeert uit het archeologisch
vooronderzoek en welke maatregelen er nodig zijn. In dit programma van maatregelen geeft de
archeoloog een gemotiveerd advies over het al dan niet moeten nemen van maatregelen voor de
omgang met archeologisch erfgoed bij een bodemingreep, beschrijft de aard daarvan en de
uitvoeringswijze van deze eventuele maatregelen.
 De archeoloog kan volgende maatregelen voorstellen:
•

•

•
•

•

•

Geen verdere maatregelen noodzakelijk. De archeoloog kan dit besluiten wanneer er
geen archeologische site of artefacten aanwezig blijken op het onderzoeksterrein, dat de
werken geen bedreiging vormen voor eventueel aanwezig archeologisch erfgoed, of dat
de site onvoldoende kennispotentieel bevat;
Een behoud in situ van de aanwezige archeologische site of artefacten, waarbij de
initiatiefnemer de plannen of uitvoeringswijze actief aanpast aan de aanwezige
archeologische resten;
Een archeologische opgraving met daaraan verbonden een behoud ex situ van de
archeologische artefacten en onderzoeksdocumenten;
Een uitgesteld vooronderzoek waarbij in de archeologienota is opgenomen hoe het
vooronderzoek later uitvoering moet krijgen en de reden waarom het vooronderzoek
moet worden uitgesteld tot na het aanvragen van de omgevingsvergunning;
Verdere verwerking: wanneer de uitgevoerde onderzoekshandelingen van het
vooronderzoek (bijvoorbeeld proefsleuven) reeds een archeologisch ensemble opleveren
dat volstaat om het kennispotentieel van de archeologische site te realiseren, zonder
bijkomende inzameling van informatie door middel van een opgraving. Enkel het al
opgeleverde ensemble hoeft dan verder te worden onderzocht en verwerkt;
Een combinatie van maatregelen, bijvoorbeeld deels behoud in situ en een gedeeltelijke
opgraving.
De indicator telt jaarlijks het aantal maatregelen die erkende archeologen voorstellen in
archeologienota’s en nota’s waar akte van is genomen. Bij de melding van de archeologienota of
nota geeft de erkende archeoloog aan of en welke verdere maatregelen noodzakelijk zijn.
Noot: Archeologisch erfgoed blijft het beste waar het is, namelijk onder de grond. Het verdrag van Malta
schrijft daarom voor om zo veel mogelijk behoud in situ na te streven. Dit om onnodige verstoring van het
bodemarchief zoveel mogelijk te vermijden. Daarom beperkt een archeologische opgraving zich tot de
zones die door de ingreep in de bodem, de bouwwerken of aanlegwerken effectief worden verstoord.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 62 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
2016

2017

2018

2019

Behoud in situ

7

5

7

7

Uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem

393

1.349

1.159

1.306

Archeologische opgraving

50

139

79

76

Combinatie van maatregelen

9

22

26

17

Geen maatregelen nodig

543

1.605

805

788

Verdere verwerking

Nvt.
4

4

7

Behoud in situ

0

3

11

5

Archeologische opgraving

0

43

123

139

Combinatie van maatregelen

0

1

8

2

Geen maatregelen nodig

4

178

461

564

Verdere verwerking

Nvt.
4

9

16

Archeologienota

Nota

Toelichting
Bij de melding van een archeologienota of nota via het Archeologieportaal, registreert de erkende
archeoloog zelf of en welke verdere maatregelen noodzakelijk zijn.
In de meerderheid van de projecten stelt de archeoloog in de archeologienota of nota dat geen
verdere maatregelen noodzakelijk zijn. In 2019 bevatten 788 (36%) archeologienota’s en 564 (78%)
nota’s dit voorstel.
Een tweede veelvoorkomende maatregel is het uitgesteld vooronderzoek. 1.306 (59%) van alle
archeologienota’s waarvan akte werd genomen bevatten deze maatregel. Dit aantal blijft bijzonder
hoog en neemt verhoudingsgewijs zelfs toe in vergelijking met de cijfers van 2016, 2017 en 2018.
In zeven (0,3%) archeologienota’s en vijf (0,7%) nota’s met aktename stelt de erkende archeoloog
een behoud in situ voor.
In 76 (3,5%) van de archeologienota’s met aktename en 139 (19%) nota’s concludeert de archeoloog
dat een archeologische opgraving noodzakelijk is.
In 2019 bevatten zeven archeologienota’s en 16 nota’s als maatregel verdere verwerking. Dit is 0,8%
van het totaal. Deze maatregel bestaat pas sinds 1 januari 2017.
19 (0,7%) archeologienota’s en nota’s met aktename bevatten een combinatie van verschillende
maatregelen.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 63 van 89

EVARCH 52: FINANCIËLE IMPLICATIES ARCHEOLOGISCH
ONDERZOEK
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De financiële implicaties van het archeologisch onderzoek en de werking
van het archeologisch solidariteitsfonds
evarch 52
Jaarlijks
Bedrag in euro
Query op het archeologieportaal

Omschrijving
Het uitvoeren van een archeologisch onderzoek kost geld. Het uitgangspunt is dat de kosten van het
archeologisch vooronderzoek en de archeologische opgraving worden gedragen door de aanvrager
van de omgevingsvergunning, de initiatiefnemer. Omdat het Onroerenderfgoeddecreet ervan uitgaat
dat het archeologisch vooronderzoek plaatsvindt voorafgaand aan de aanvraag van de
omgevingsvergunning, kan de aanvrager van de vergunning zich al een beeld vormen van de kostprijs
van het archeologisch onderzoek. Op die manier wil de regelgeving vermijden dat pas na vergunning
duidelijk is of archeologisch (voor)onderzoek nodig is, wat dit gaat kosten en hoe lang het gaat duren.
Zo kan de initiatiefnemer beter rekening houden met het archeologische aspect bij zijn planning en
uitvoering, en vermijdt hij vertraging en onverwachte kosten.
 Deze indicator maakt een onderverdeling tussen verschillende uitgavenposten:
•

•
•
•

•

De totale kost voor de opmaak van archeologienota’s. De opmaak van een
archeologienota gebeurt door een erkende archeoloog, de kosten zijn voor de aanvrager
van de omgevingsvergunning, in navolging van het verstoordersprincipe uit het Verdrag
van Malta;
De totale kost voor de opmaak van nota’s. Een nota wordt opgemaakt door een erkende
archeoloog, de kosten zijn voor de aanvrager van de omgevingsvergunning;
De totale kost van archeologisch onderzoek na een toevalsvondst. De Vlaamse overheid
draagt de kosten voor archeologisch onderzoek na een toevalsvondst;
Het totale bedrag voor schadevergoedingsplicht bij toevalsvondsten. De
zakelijkrechthouder kan een schadevergoeding vorderen voor schade ten gevolge van
verplichtingen die verbonden zijn aan het voor onderzoek bewaren van een
toevalsvondst. De vergoeding wordt berekend op basis van de aangetoonde schade die is
ontstaan vanaf de eenendertigste dag na de aangifte van de toevalsvondst bij het
agentschap Onroerend Erfgoed;
Het totale bedrag voor subsidiëring van archeologische solidariteitsfondsen. Een erkende
archeologisch solidariteitsfonds ontvangt van de Vlaamse overheid een toelage voor zijn
werking, naast de bijdragen van de leden van het fonds. In deze indicator wordt het
totale bedrag van de subsidiëring in de vorm van toelagen aan deze fondsen in rekening
gebracht.
De indicator maakt per jaar een schatting van de financiële gevolgen van archeologisch onderzoek in
Vlaanderen. Daarbij wordt een onderverdeling gemaakt tussen een aantal uitgavenposten waarvan
de kostprijs bekend is.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 64 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Archeologisch onderzoek

Bedrag (euro)

2016
Archeologienota’s

€ 3.220.247

Nota’s

€ 35.800

Onderzoek na toevalsvondst

€ 179.650

Bedrag schadevergoeding na toevalsvondst

€0

Toelage archeologisch solidariteitsfonds

€0

2017
Archeologienota’s

€ 10.082.213

Nota’s

€ 1.529.634

Onderzoek na toevalsvondst

€ 228.154

Bedrag schadevergoeding na toevalsvondst

€0

Toelage archeologisch solidariteitsfonds

€0

2018
Archeologienota’s

€ 6.302.866

Nota’s

€ 4.550.390

Onderzoek na toevalsvondst

€ 691.188

Bedrag schadevergoeding na toevalsvondst

€0

Toelage archeologisch solidariteitsfonds

€0

2019
Archeologienota’s

€ 6.148.004

Nota’s

€ 5.135.583

Onderzoek na toevalsvondst

€ 862.023

Bedrag schadevergoeding na toevalsvondst

€0

Toelage archeologisch solidariteitsfonds

€0

Toelichting
De prijs van archeologisch vooronderzoek (voor het opmaken van archeologienota’s en nota’s)
bedraagt in het jaar 2019 in totaal 11.283.587 euro. De aanvrager van een omgevingsvergunning,
zoals een private ontwikkelaar, een overheidsinstelling, … betaalt deze kosten. Deze kosten liggen in
absoluut bedrag hoger dan in 2018 (10.853.256 euro).
Het bedrag dat de erkende archeologen aanrekenden voor de opmaak van de archeologienota’s ligt
in 2019 iets lager dan het bedrag van 2018, terwijl het aantal dossiers toenam met bijna 6%. De
stijging in kost ligt dus verhoudingsgewijs licht lager dan de toename in aantal.
In 2019 namen overheden akte van 726 nota’s. Dat is nog eens een stijging tegenover 2018 en 2017,
deze keer met 16%. Qua bedrag is er een toename van 4.550.390 euro naar 5.135.583 euro. Dat is

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 65 van 89

een stijging van 12%. De stijging in kost ligt dus verhoudingsgewijs licht lager dan de toename in
aantal.
 Het is onduidelijk op welke manier erkende archeologen rapporteren over de prijzen voor
archeologisch vooronderzoek. Zo is het onbekend of de prijzen van de nota’s ook de prijzen bevatten
van de archeologienota die eraan gekoppeld is, of dat ze die alleen als prijs bij die archeologienota
invoerden. Het is dus niet altijd zeker dat de prijs van de nota effectief alleen de extra meerkost is
van het onderzoek dat uitgesteld wordt uitgevoerd, zoals de bedoeling is. Uit andere analyses voor
het jaar 2018 blijkt dit echter over het algemeen wel het geval te zijn.
Een tweede kostengroep omvat bedragen die de Vlaamse overheid voor haar rekening neemt. In
2019 besteedde het agentschap Onroerend Erfgoed 862.023 euro voor het uitvoeren van
archeologisch onderzoek na een toevalsvondst. In totaal voerde het agentschap 17 archeologische
onderzoeken uit in dit kader.
In 2019 vroeg niemand een schadevergoeding aan na een toevalsvondst.
Aangezien er in 2019 nog geen erkende archeologisch solidariteitsfonds was, legde het agentschap
geen bedrag vast voor de subsidiëring ervan.
Bedragen van archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen zijn
onbekend. Het is de initiatiefnemer van dit onderzoek, bijvoorbeeld een universiteit, die deze kosten
op zich neemt. Zij hoeven deze bedragen niet mee te geven.
Daarmee komt de totale gekende kost voor vooronderzoek en toevalsvondsten op 12.145.610 euro.
Doordat eindverslagen nog niet in voldoende aantal voorhanden zijn, kan de kost van de opgravingen
nog niet opgenomen worden.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 66 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 53: BUITENSPORIGE OPGRAVINGSKOSTEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal toegekende premies voor buitensporige opgravingskosten
evarch 53
Jaarlijks
Aantal toegekende premies
Registratie team premies

Omschrijving
Het Onroerenderfgoeddecreet introduceert een premie voor buitensporige opgravingskosten om
deels de directe kosten te compenseren van een archeologische opgraving zoals opgenomen in een
archeologienota of nota waarvan akte is genomen.
Een premie voor buitensporige opgravingskosten wordt enkel toegekend aan:
•
•

Natuurlijke personen;
Kleinschalige ondernemingen of verenigingen: ondernemingen of verenigingen die
minder dan tien personen tewerkstellen en die een jaarlijkse omzet van minder dan
vijf miljoen euro hebben.
De indicator meet op het einde van elk jaar het aantal toegekende premies voor buitensporige
opgravingskosten.
Tabel
Jaar

Aantal toegekende premies

2016

0

2017

0

2018

5

2019

3

Toelichting
In 2019 kende het agentschap Onroerend Erfgoed drie premies toe voor buitensporige
opgravingskosten in het kader van archeologische opgravingen. Dat zijn er twee minder dan het jaar
voordien.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 67 van 89

EVARCH 54: BEDRAG BUITENSPORIGE OPGRAVINGSKOSTEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Bedrag, vastgelegd voor premies buitensporige opgravingskosten
evarch 54
Jaarlijks
Bedrag in euro
Query in Orafin

Omschrijving
Het Onroerenderfgoeddecreet introduceert een premie voor buitensporige opgravingskosten om
deels de directe kosten te compenseren van een archeologische opgraving zoals opgenomen in een
archeologienota of nota waarvan akte is genomen.
De indicator meet per jaar het totale bedrag vastgelegd voor premies voor buitensporige
opgravingskosten.
 De berekening van een premie voor buitensporige opgravingskosten gebeurt forfaitair. De formule
daarvoor is vastgelegd in een ministerieel besluit:
{[12123 + (a * 353,1) + (b * 3296,5) + (c * 37) + (d * 56,9) - (e * 921) - (f) - (g) - (h) ] - 1500} * 0,80
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

De forfaitaire basiskosten voor de berekening van de premie bedragen 12.123 euro;
a = Het aantal mensdagen dat tijdens de opgraving is gepresteerd, uitgedrukt in
voltijdsequivalenten, met factor 353,1;
b = Het aantal complexe spoorcombinaties dat werd opgegraven, met factor 3.296,5
euro;
c = Het aantal antropogene spoorcombinaties dat werd opgegraven, met factor 37 euro;
d = Het aantal natuurlijke spoorcombinaties en verstoringen dat werd opgegraven, met
factor 56,9 euro;
e = Het aantal archeologische structuren, met factor - 921 euro;
f = Het gegeven dat het een site zonder complexe verticale stratigrafie betreft, met
factor -339,8;
g = Het gegeven dat de opgraving is uitgevoerd als een werfbegeleiding, met factor 6.284,3;
h = Het gegeven dat geen bemaling werd toegepast voor de opgraving, met factor 4.326,3;
De franchise, of de niet-betoelaagbare eerste schijf van de kosten van de verplicht uit te
voeren archeologische opgraving, bij de premie bedraagt 1500 euro;
Van de forfaitair bepaalde kostprijs wordt 80% uitbetaald als premie.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 68 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Jaar

Totaal toegekend bedrag

2016

€0

2017

€0

2018

€ 34.664

2019

€ 72.725

Toelichting
In 2019 legde het agentschap Onroerend Erfgoed 72.725 euro vast voor premies buitensporige
opgravingskosten. Dat is iets meer dan een verdubbeling tegenover 2018. Het is belangrijk te
beseffen dat het premiepercentage in 2019 verdubbelde van 40% naar 80% van de forfaitair
bepaalde kosten. Een hoger uitgekeerd premiebedrag staat dus niet gelijk aan een stijging van de
achterliggende opgravingskost.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 69 van 89

EVARCH 55: KOSTPRIJS ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK NA
TOEVALSVONDST
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De totale kostprijs van archeologisch onderzoek, uitgevoerd door het
agentschap Onroerend Erfgoed, na een toevalsvondst
evarch 55
Jaarlijks
Bedrag in euro
Registratie personeels- en werkingskosten

Omschrijving
Het Vlaamse Gewest draagt alle kosten die verbonden zijn aan een onderzoek na een toevalsvondst.
Het agentschap Onroerend Erfgoed is erkend als archeoloog van rechtswege specifiek om
archeologische onderzoeken die het gevolg zijn van een toevalsvondst uit te voeren. Het agentschap
kan ook beslissen om een opgraving na een toevalsvondst deels uit te besteden aan andere erkende
archeologen of archeologische bedrijven. De eindverantwoordelijkheid blijft dan bij het agentschap
liggen.
De kostprijs wordt bepaald aan de hand van drie groepen van uitgavenposten:
• De kostprijs van personeel omvat de prijs voor een senior archeoloog en ander personeel
zoals een landmeter of technisch assistent;
• De werkingskosten omvatten uitgaven voor de aanschaf van technisch materiaal, software,
verplaatsingskosten, enz;
• De kosten voor uitbestedingen worden bepaald door de raamcontracten die het agentschap
afsluit met erkende archeologen (archeologische bureaus) of bedrijven om ondersteuning te
bieden bij het onderzoek van een toevalsvondst.
 De indicator meet per jaar de totale kostprijs in euro van archeologisch onderzoek, uitgevoerd door
het agentschap na een toevalsvondst. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen diverse
uitgavenposten.
Tabel
2016

2017

2018

2019

Kost personeel

€ 134.500

€ 167.449

€ 487.257

€ 382.998

Kost werking

€ 35.150

€ 12.200

€ 57.216

€ 15.655

Kost uitbesteding

€ 10.000

€ 48.505

€ 146.715

€ 463.370

Totaal

€ 179.650

€ 228.154

€ 691.188

€ 862.023

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 70 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Toelichting
In 2019 hebben 17 toevalsvondsten aanleiding gegeven tot een interventie op het terrein door het
agentschap Onroerend Erfgoed of in opdracht en onder toezicht van het agentschap Onroerend
Erfgoed.
De kostprijs van deze onderzoeken berekenen we als volgt:
-

Personeel op het terrein: een senior archeoloog gedurende elf maanden, een technisch
assistent gedurende negen maanden en een landmeter gedurende 2,5 maanden. Kostprijs: €
110.199 euro, waarvan € 91.833 loonkost en 20% overhead (administratie, opvolging,
aansturing, enz);

-

Rapportering: een senior archeoloog gedurende 52 maanden. Kostprijs: €272.799, waarvan €
227.333 loonkost en 20% overhead (communicatie, vormgeving, administratie, enz);

-

Uitbesteding: kostprijs: € 463.370 euro, in 2019 betaalde facturen voor raamcontract met vijf
archeologische bedrijven voor de ondersteuning van uitvoeren onderzoek toevalsvondsten
en voor het uitbesteden van specifieke onderzoeken voor toevalsvondsten waarvoor geen
expertise beschikbaar is intern in het agentschap zoals antropologie en WOI-relicten (aparte
raamovereenkomst WOI). In dit bedrag zijn ook de kosten begrepen van het huren van
werfketen, toiletten, graafmachines, enz.
-

Werking: beperkt tot kleine aankopen en radiokoolstof- analyses voor onderzoek
toevalsvondsten. Kostprijs: € 15.655.
De totale kost van archeologisch onderzoek, uitgevoerd door het agentschap na een toevalsvondst
bedraagt in 2019 € 862.023.
 De kosten in 2019 zijn in belangrijke mate in verband te brengen met 1 toevalsvondst uit eind 2018
waarvan het onderzoek nog in aanzienlijke mate is doorgegaan in 2019. Het betreft een site van een
middeleeuwse leprozerie die uit de geschreven bronnen goed gekend is en die net buiten de
middeleeuwse stad van Ieper ligt (niet binnen de vastgestelde archeologische zone historische
stadskern van Ieper).
Het aantal toevalsvondsten dat aanleiding heeft gegeven tot een interventie op het terrein door of
voor het agentschap is duidelijk gezakt. Dat vertaalt zich o.a. in een daling van het aantal uren op het
terrein van de archeologen van het agentschap. Dat zich dat niet vertaalt in een daling van de globale
kosten heeft enkel te maken met het uitzonderlijk dossier van Ieper-Sint-Jan zoals hierboven
aangegeven. Zonder de kosten van Ieper-Sint-Jan zou de kost van de toevalsvondsten voor 2019
ongeveer 100.000 euro lager liggen dan de kosten voor 2018.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 71 van 89

EVARCH 56: BEDRAG SCHADEVERGOEDINGSPLICHT
TOEVALSVONDSTEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het totale bedrag vastgelegd voor schadevergoedingsplicht bij
toevalsvondsten
evarch 56
Jaarlijks
Bedrag in euro
Query in Orafin

Omschrijving
De vinder van een toevalsvondst is verplicht die te melden aan het agentschap Onroerend Erfgoed en
ze tijdelijk ongemoeid te laten. Gedurende een initiële periode van tien dagen na de melding van de
toevalsvondst doet het agentschap Onroerend Erfgoed de nodige vaststellingen en onderzoekt het
de potentiële erfgoedwaarde van de vondst. Waar nodig gebeurt dit in de vorm van een opgraving.
 Het agentschap kan deze termijn inkorten, wanneer geen verder onderzoek nodig is of het
onderzoek beëindigd is, of deze termijn verlengen, wanneer meer tijd nodig blijkt voor het
onderzoek. De vinder, zakelijkrechthouder of gebruiker van de toevalsvondst moet voldoen aan een
aantal verplichtingen inzake de archeologische artefacten en de vindplaats:
•
•
•

Ze in onveranderde toestand bewaren;
ze beschermen tegen beschadiging en vernietiging;
ze toegankelijk maken voor onderzoek door het agentschap.
De kosten die voortvloeien uit deze verplichtingen zijn voor rekening van de eigenaar of
zakelijkrechthouder van de toevalsvondst. Toch kan deze persoon een schadevergoeding vorderen
wanneer de schade voortvloeit uit de verlenging van de termijn van tien dagen voor zover de totale
termijn 30 dagen overschrijdt.
De eigenaar of zakelijkrechthouder legt een raming van de kosten voor aan het agentschap
Onroerend Erfgoed. Het agentschap beslist over de toekenning van de schadevergoeding.
De indicator meet het bedrag dat het agentschap Onroerend Erfgoed jaarlijks toekent voor het
betalen van schadevergoedingen om te voldoen aan de schadevergoedingsplicht bij toevalsvondsten.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 72 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Jaar

Bedrag in euro voor schadevergoedingen bij toevalsvondsten

2016

€0

2017

€0

2018

€0

2019

€0

Toelichting
Bij geen van de toevalsvondsten nam het onderzoek meer dan 30 dagen in beslag.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 73 van 89

EVARCH 57: ARCHEOLOGISCHE SOLIDARITEITSFONDSEN
Indicator

Het aantal en de evolutie van erkende archeologische
solidariteitsfondsen
evarch 57
Jaarlijks
Telling van erkenningen
Query Belgisch Staatsblad

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Omschrijving
Het Onroerenderfgoeddecreet maakt het mogelijk om een archeologisch solidariteitsfonds op te
richten en te erkennen. Archeologische solidariteitsfondsen vergoeden hun leden, mits betaling van
een bijdrage, voor een deel van de kosten van alle archeologische opgravingen waartoe zij verplicht
worden. Het is een soort van georganiseerde solidariteit tussen de leden van het fonds, bijvoorbeeld
publieke of private bouwheren, die door hun bouwactiviteiten een grotere kans hebben om te
worden geconfronteerd met archeologische verplichtingen en de daaraan verbonden kosten.
De indicator telt jaarlijks het aantal erkende archeologische solidariteitsfondsen. Een archeologisch
solidariteitsfonds is pas erkend wanneer deze erkenning wordt gepubliceerd in het Belgisch
Staatsblad.
Tabel
Jaar

Aantal archeologische solidariteitsfondsen

2015

0

2016

0

2017

0

2018

0

2019

0

Toelichting
Er zijn geen archeologische solidariteitsfondsen opgericht.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 74 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 58: BEDRAG VOOR SUBSIDIËRING ARCHEOLOGISCHE
SOLIDARITEITSFONDSEN
Indicator

Het totale bedrag vastgelegd voor subsidiëring van archeologische
solidariteitsfondsen
evarch 58
Jaarlijks
Bedrag in euro
Query in Orafin

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Omschrijving
Het Onroerenderfgoeddecreet maakt het mogelijk om een archeologisch solidariteitsfonds op te
richten en te erkennen. Archeologische solidariteitsfondsen vergoeden hun leden, mits betaling van
een bijdrage, voor een deel van de kosten van alle archeologische opgravingen waartoe zij verplicht
worden. Het is een soort van georganiseerde solidariteit tussen de leden van het fonds, bijvoorbeeld
publieke of private bouwheren, die door hun bouwactiviteiten een grotere kans hebben om te
worden geconfronteerd met archeologische verplichtingen en de daaraan verbonden kosten.
 Een archeologisch solidariteitsfonds kan een toelage ontvangen voor de werking van het fonds. De
jaarlijkse basistoelage bedraagt minstens 50.000 euro maar dit kan oplopen, afhankelijk van het
aantal leden aangesloten bij het solidariteitsfonds, het aantal uitgekeerde vergoedingen en het
aantal activiteiten voor de begeleiding van de leden bij de uitvoering van het archeologiehoofdstuk
van het Onroerenderfgoeddecreet.
De indicator meet het bedrag in euro dat geregistreerd staat in de boekhouding van het agentschap
Onroerend Erfgoed voor het subsidiëren van archeologische solidariteitsfondsen.
Tabel
Jaar

Bedrag toelage archeologische solidariteitsfondsen

2016

€0

2017

€0

2018

€0

2019

€0

Toelichting
Er zijn geen archeologische solidariteitsfondsen opgericht.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 75 van 89

EVARCH 59: ARCHEOLOGIENOTA’S BEPERKTE SAMENSTELLING
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal archeologienota’s met beperkte samenstelling
evarch 59
Jaarlijks
Aantal archeologienota’s
Query databank archeologie

Omschrijving
Een erkende archeoloog kan in bepaalde gevallen beslissen een archeologienota met beperkte
samenstelling op te maken.
Dit is mogelijk wanneer op basis van de confrontatie tussen de geplande werken en een beperkt
aantal doorslaggevende aspecten uit het landschappelijk, historisch of archeologisch luik van het
bureauonderzoek evident is dat geen verdere maatregelen nodig zijn. Dit kan omdat er geen
archeologisch erfgoed aanwezig is, de werken geen verstoring betekenen voor het aanwezige
erfgoed, of er geen kenniswinst valt te boeken bij een opgraving van het terrein.
In dergelijke gevallen zijn er geen bijkomende maatregelen meer nodig waardoor de rapportering
van het archeologisch onderzoek (steeds beperkt tot een bureauonderzoek) veel beperkter kan. Dit
concept werd geïntroduceerd in de herziene uitgave van de Code van Goede Praktijk van 2017.
De indicator meet per jaar het aantal gemelde archeologienota’s met beperkte samenstelling.
 Daarbij wordt een onderscheid gemaakt naargelang de beslissing:
•
•
•

Aktename (inclusief stilzwijgende aktename)
Geen aktename
Aktename met voorwaarden

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 76 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Jaar

Beslissing

Aantal archeologienota’s

Bekrachtiging

268

Bekrachtiging met voorwaarden

1

Stilzwijgende bekrachtiging

0

Weigering

90

Bekrachtiging

174

Bekrachtiging met voorwaarden

0

Stilzwijgende bekrachtiging

5

Weigering

33

Aktename

169

Aktename met voorwaarden

0

Geen aktename

16

2017

2018

2019

Toelichting
In 2019 dienden erkende archeologen 185 archeologienota’s met beperkte samenstelling in. Op 169
archeologienota’s (91%) volgde een aktename. De behandelende overheid koppelde geen
voorwaarden aan gemelde archeologienota’s met beperkte samenstelling.
In vergelijking met 2018 en 2017 daalde het aantal gemelde archeologienota’s met beperkte
samenstelling van 359 in 2017 tot 212 in 2018 tegenover 185 in 2019. De daling in absolute cijfers
van het aantal gemelde archeologienota’s met beperkte samenstelling is te wijten aan het
afgenomen aantal gevallen waar geen aktename gebeurde (en dus hernieuwde meldingen). Het
aantal aktenames van 2019 ligt ongeveer even hoog als het aantal bekrachtigingen in 2018. Door het
gestegen totale volume aan archeologienota’s met aktename, daalt het aandeel met beperkte
samenstelling wel van 8,6% naar 7,7%.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 77 van 89

EVARCH 60: REDENEN BEPERKTE SAMENSTELLING
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal redenen gegeven bij archeologienota’s met beperkte
samenstelling waarvan akte is genomen
evarch 60
Jaarlijks
Aantal redenen
Query Archeologieportaal

Omschrijving
Een archeologienota met beperkte samenstelling is van toepassing indien de confrontatie tussen de
toekomstige werken en een beperkt aantal doorslaggevende aspecten uit de beschrijving van de
landschappelijke ligging van het onderzochte gebied, de historische beschrijving, of de bespreking
van het onderzochte gebied in zijn archeologisch kader aantoont dat:
1.
2.
3.
 Er met hoge waarschijnlijkheid geen archeologisch erfgoed aanwezig is op het
onderzochte terrein;
De toekomstige werken met hoge waarschijnlijkheid geen verstoring zullen veroorzaken
aan het eventueel aanwezige archeologische erfgoed;
Verder onderzoek van het terrein in het kader van de toekomstige werken met hoge
waarschijnlijkheid niet zou leiden tot nuttige kenniswinst.
De indicator meet op het einde van elk jaar het aantal archeologienota’s met beperkte samenstelling
waar akte van genomen is, onderverdeeld naargelang de reden waarom voor de optie beperkte
samenstelling wordt gekozen.
Tabel
Reden beperkte samenstelling (Code van Goede Praktijk)

2017

2018

2019

Geen archeologisch erfgoed aanwezig

41

41

30

Geen impact op het aanwezige archeologisch erfgoed

61

34

43

Geen kenniswinst

112

80

65

Combinatie van redenen

55

24

31

Toelichting
De reden ‘geen kenniswinst’ komt in totaal in 56% van de gevallen voor (als enige reden of in
combinatie met andere redenen). In ongeveer de helft van de archeologienota’s beperkte
samenstelling geeft de erkende archeoloog als reden aan dat er geen verdere kennis te winnen valt
uit het terrein. Deze maatregel komt als enige voor in 38% van de archeologienota’s beperkte
samenstelling. Daar komt nog 18% bij van archeologienota’s waar ‘geen kenniswinst’ als reden in
combinatie met andere redenen voorkomt.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 78 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

In 25% van de gevallen geeft de archeoloog als reden dat de werkzaamheden door hun aard met
hoge waarschijnlijkheid geen verstoring zullen veroorzaken aan het eventueel aanwezige
archeologisch erfgoed. Deze reden komt in totaal in 34% van de gevallen voor.
In 18% van de gevallen kan de archeoloog reeds met hoge waarschijnlijkheid aantonen dat er geen
archeologisch erfgoed op het onderzochte terrein aanwezig is. Deze reden komt in totaal in 29% van
de gevallen voor.
 In 31 dossiers (of 18%) motiveerde de archeoloog de beperkte samenstelling vanuit een combinatie
van twee of drie van de mogelijke criteria uit de Code van Goede Praktijk. 30 van de 31
archeologienota’s met een combinatie van redenen namen ‘geen kenniswinst’ op als één van die
redenen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 79 van 89

EVARCH 61: VASTGESTELDE INVENTARIS ARCHEOLOGISCHE
ZONES
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal goederen opgenomen in de vastgestelde inventaris voor
archeologische zones
evarch 61
Jaarlijks
Aantal vastgestelde archeologische zones
Query op beschermingsdatabank

Omschrijving
Op basis van de wetenschappelijke inventarissen kunnen onroerende goederen worden vastgesteld.
Dit kan wanneer het goed één of meerdere erfgoedwaarden bezit en voldoende goed is bewaard.
Voor het vaststellen van een inventaris ontwikkelde het agentschap een inventarismethodologie.
De minister kan vijf inventarissen geheel of gedeeltelijk vaststellen. In deze indicator gaat het enkel
over de inventaris van archeologische zones. De inventaris van archeologische zones is bedoeld als
instrument voor de zorg van het in situ bewaard gebleven archeologisch erfgoed.
Voorafgaand aan de vaststelling van een inventaris wordt een openbaar onderzoek georganiseerd
waar iedereen opmerkingen kan formuleren of bezwaren indienen over feitelijkheden. Na afloop
hiervan kan de inventaris worden vastgesteld. Goederen opgenomen in een vastgestelde inventaris
krijgen een juridisch statuut.
De indicator telt op het einde van elk jaar het aantal onroerende goederen die in dat jaar zijn
opgenomen in de vastgestelde inventaris voor archeologische zones en het totaal aantal goederen
die op het einde van dat jaar in deze vastgestelde inventaris staan.
 Tabel
Jaar

Status

Aantal goederen vastgestelde
inventaris archeologische zones

2015

Geschrapt

0

2015

Nieuw

0

2016

Geschrapt

0

2016

Nieuw

58

2017

Geschrapt

1

2017

Nieuw

1

2018

Geschrapt

0

2018

Nieuw

12

2019

Geschrapt

0

2019

Nieuw

0

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 80 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Toelichting
Op 31 december 2019 telde Vlaanderen 70 vastgestelde archeologische zones. Er kwamen in 2019
geen nieuwe vaststellingen bij, noch schrapte de minister er. In 2018 stelde de minister nog 12
archeologische zones vast. Dit kaderde in het vaststellen van prehistorische sitecomplexen in
alluviale context en bandkeramische sites.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 81 van 89

EVARCH 62: OPPERVLAKTE VASTGESTELDE INVENTARIS
ARCHEOLOGISCHE ZONES
Indicator

Oppervlakte goederen opgenomen in de vastgestelde inventaris voor
archeologische zones
evarch 62
Jaarlijks
Oppervlakte in hectare
Berekening met behulp van GIS

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Omschrijving
Op basis van de wetenschappelijke inventarissen kunnen onroerende goederen worden vastgesteld.
Dit kan wanneer het goed één of meerdere erfgoedwaarden bezit en voldoende goed is bewaard.
Voor het vaststellen van een inventaris ontwikkelde het agentschap een inventarismethodologie.
De minister kan vijf inventarissen geheel of gedeeltelijk vaststellen. In deze indicator gaat het enkel
over de inventaris van archeologische zones. De inventaris van archeologische zones is bedoeld als
instrument voor de zorg van het in situ bewaard gebleven archeologisch erfgoed.
Voorafgaand aan de vaststelling van een inventaris wordt een openbaar onderzoek georganiseerd
waar iedereen opmerkingen kan formuleren of bezwaren indienen over feitelijkheden. Na afloop
hiervan kan de inventaris worden vastgesteld. Goederen opgenomen in een vastgestelde inventaris
krijgen een juridisch statuut.
 De indicator berekent op het einde van elk jaar de oppervlakte van onroerende goederen die in dat
jaar zijn opgenomen in de vastgestelde inventaris voor archeologische zones en de totale
oppervlakte van alle goederen die op het einde van dat jaar in deze vastgestelde inventaris zijn
opgenomen.
Tabel
Jaar

Oppervlakte (in hectare)

2015

0 ha

2016

6.207 ha

2017

6.209 ha

2018

9.535 ha

2019

9.535 ha

Toelichting
In 2019 stelde de minister geen archeologische zones vast en schrapte er ook geen. De totale
oppervlakte van vastgestelde archeologische zones blijft daarom dezelfde als 2018 met 9.535
hectare.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 82 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 63: OPPERVLAKTE BESCHERMDE ARCHEOLOGISCHE SITES
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Oppervlakte definitief beschermde archeologische sites
evarch 63
Jaarlijks
Oppervlakte in hectare
Berekening met behulp van GIS

Omschrijving
De indicator meet de totale oppervlakte van alle definitief beschermde archeologische sites. Verder
wordt ook de evolutie van de oppervlakte doorheen de tijd gemeten.
Tabel
Jaar

Totale oppervlakte (in hectare)

2015

696,8 ha

2016

730,7 ha

2017

1.093,7 ha

2018

1.142,4 ha

2019

1.180,8 ha

Toelichting
In 2019 beschermde de minister bevoegd voor onroerend erfgoed 2 nieuwe archeologische sites. Dat
zorgde voor een toename van 38,5 hectare tot een totaal van 1.181 hectare oppervlakte die
beschermd is als archeologische site. Dat is 0,1% van het oppervlak van Vlaanderen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 83 van 89

GLOSSARIUM
Actiefbehoudsbeginsel
Voor alle beschermd onroerend erfgoed alsook niet beschermde archeologische ensembles geldt
voor zakelijkrechthouders en gebruikers de verplichting om de nodige werkzaamheden voor
instandhouding, beveiliging, beheer, herstelling en onderhoud uit te voeren om het onroerende goed
in een goede staat te behouden.
 Archeoloog
Een natuurlijke persoon of rechtspersoon die archeologisch vooronderzoek of archeologische
opgravingen uitvoert. De Vlaamse regering kan een natuurlijk persoon of een rechtspersoon
erkennen als archeoloog wanneer deze voldoet aan de erkenningsvoorwaarden.
Er bestaan 2 types van erkenning als archeoloog:
• Archeoloog type 1: mag alle vormen van vooronderzoek (zowel zonder als met ingreep in de
bodem) en archeologische opgravingen uitvoeren;
• Archeoloog type 2: mag enkel archeologisch vooronderzoek zonder ingreep in de bodem
uitvoeren.
Archeoloog van rechtswege
Personen of instellingen die volgens het geldende recht de erkenningsprocedure niet moeten
doorlopen maar via het Onroerenderfgoeddecreet of -besluit van rechtswege erkend zijn als
archeoloog. Deze instellingen of personen moeten wel voldoen aan de voorwaarden die in het
decreet zijn opgenomen om erkend te worden.
•
•

Het agentschap Onroerend Erfgoed is erkend als archeoloog type 1 omdat het decretaal
verplicht is om meldingen van een toevalsvondst te onderzoeken;
Universiteiten zijn van rechtswege erkend als archeoloog type 1 voor het uitvoeren van
archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen en onderzoek in
het kader van vergunningsplichtige ingrepen in beschermde archeologie sites.
Archeologiedecreet
Decreet van 30 juni 1993 houdende bescherming van het archeologisch patrimonium. Decreet dat de
bescherming, het behoud, de instandhouding, het herstel en het beheer van archeologisch
patrimonium, alsmede de organisatie en de reglementering van de archeologische opgravingen
regelde. Het Onroerenderfgoeddecreet vervangt het Archeologiedecreet sinds april 2016.
Archeologienota
Document, opgemaakt op basis van een archeologisch vooronderzoek, dat administratieve gegevens
bevat, een verslag over de resultaten van het vooronderzoek, een voorstel van beslissing en een plan
van aanpak voor de maatregelen die daaruit volgen. Een archeologienota wordt gemeld door een
erkende archeoloog.
 Archeologieportaal
Digitaal loket van het agentschap Onroerend Erfgoed voor erkende archeologen voor:
• het aanvragen van toelatingen voor vooronderzoek met ingreep in de bodem;
• het melden van archeologienota’s en nota’s;

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 84 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

•
•
•

het aanvragen van toelatingen voor archeologisch onderzoek met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen;
het melden van de aanvang van archeologisch onderzoek;
Het indienen van archeologierapporten en eindverslagen.
Archeologierapport
Document, opgemaakt op basis van een archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem of
een archeologische opgraving, met administratieve gegevens, een voorlopig verslag van de
werkzaamheden en resultaten, en een aanpak voor het verdere onderzoek.
Archeologisch artefact
Een roerend goed dat van algemeen belang is vanwege de archeologische erfgoedwaarde.
Archeologisch ensemble
Het geheel van archeologische artefacten en onderzoeksdocumenten afkomstig van een
archeologisch onderzoek.
Archeologisch onderzoek
Het gebruik van technieken en methoden waarmee archeologische sites, archeologische zones of
delen ervan worden opgespoord en onderzocht met inbegrip van archeologisch vooronderzoek en
archeologische opgravingen.
Archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen
Elke vorm van archeologisch onderzoek dat geen gevolg is van een toevalsvondst of een verplichting
in het kader van een vergunningsplichtige ingreep in de bodem. Als het een vorm van onderzoek met
ingreep in de bodem is, is het voorbehouden aan erkende archeologen en gebonden aan een
toelating vanwege het agentschap Onroerend Erfgoed.
Archeologisch solidariteitsfonds
Een vereniging zonder winstoogmerk, die zijn leden een vergoeding kan geven om een deel van de
kosten te compenseren die gepaard gaan met archeologische opgravingen. Leden van een
archeologisch solidariteitsfonds betalen een bijdrage afhankelijk van de mate waarin ze als
initiatiefnemer of als aannemer van diensten of werken voor rekening van derden activiteiten
uitvoeren die gepaard gaan met bodemingrepen.
 Archeologische site
Een onroerend goed dat ondergronds, aan de oppervlakte of onder water aanwezig is, met inbegrip
van de archeologische artefacten die er integrerend deel van uitmaken, van algemeen belang wegens
de archeologische erfgoedwaarde.
Archeologische zone
Zone waar op basis van waarnemingen en wetenschappelijke argumenten onderbouwd kan worden
dat ze met hoge waarschijnlijkheid archeologische waarde heeft.
Behoud ex situ
Situatie waarbij een archeologische site wordt onderzocht, waardoor de aanwezige fysieke resten
worden verwijderd en de informatie wordt omgezet in een archeologisch ensemble, dat elders
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 85 van 89

bewaard wordt. Bij behoud ex situ worden de materiële archeologische resten omgezet in
kenniswinst.
Behoud in situ
Situatie waarin een archeologische site voor de toekomst materieel bewaard blijft op de plaats waar
ze zich bevindt, door ze minstens te vrijwaren van bodemingrepen die schade toebrengen. De vondst
of site wordt hoogstens geregistreerd maar niet opgegraven: de materiële resten blijven aanwezig op
de plaats waar ze in het verleden tot stand kwamen.
Bodemingreep
Elke wijziging van de eigenschappen van de ondergrond door verwijdering of toevoeging van
materie, verhoging of verlaging van de grondwatertafel, of samendrukken van de materialen waaruit
de ondergrond bestaat.
Code van Goede Praktijk
Code van goede praktijk voor de uitvoering van en rapportering over archeologisch vooronderzoek
en archeologische opgravingen en het gebruik van metaaldetectoren. Geschreven en publiek
toegankelijke regels met betrekking tot de uitvoering van en de rapportering over archeologisch
vooronderzoek en archeologische opgravingen en met betrekking tot het gebruik van
metaaldetectoren, op basis van de bij de betrokken beroepscategorieën algemeen aanvaarde regels
van goed vakmanschap.
Eindverslag
Document, opgemaakt op basis van een archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem of
een archeologische opgraving, met administratieve gegevens en een definitief verslag van de
resultaten.
 GGA
Gebieden waar Geen Archeologie te verwachten valt. Gebieden waar op basis van waarnemingen en
wetenschappelijke argumenten onderbouwd kan worden dat ze met hoge waarschijnlijkheid geen
archeologische waarde bevatten. Wanneer het gebied waar iemand een stedenbouwkundige
handeling wil stellen volledig is opgenomen op de GGA kaart hoeft er geen archeologisch
vooronderzoek meer te gebeuren en hoeven geen archeologische maatregelen te worden genomen
wanneer er een bodemingreep zou plaatsvinden.
Intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst
Een intergemeentelijke dienst die ter uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet met betrekking
tot het onroerend erfgoed beleidsuitvoerende taken opneemt. Een intergemeentelijke
onroerenderfgoeddienst (IOED) ondersteunt de aangesloten gemeentebesturen zowel bij hun beleid
als bij het uitvoeren van andere taken die uit het Onroerenderfgoeddecreet voortvloeien.
Inventaris
Een overzicht van onroerende goederen en gehelen van onroerende goederen met erfgoedwaarde.
Inventarismethodologie
Deze methodologie beschrijft de erfgoedwaarde en bevat een afwegingskader dat kan worden
gehanteerd om het onroerend erfgoed te waarderen. Minimale selectiecriteria zijn onder meer
zeldzaamheid, herkenbaarheid, representativiteit, ensemblewaarde en contextwaarde.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 86 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Metaaldetector
Toestel voor het opsporen van voorwerpen met een metalen component of voor het onttrekken van
voorwerpen met een metalen component uit hun vondstlocatie door middel van hun al dan niet
permanente magnetische eigenschappen.
Metaaldetectorist
Een natuurlijke persoon of rechtspersoon die met behulp van een metaaldetector archeologische
artefacten of archeologische sites opspoort.
Nota
Document, opgemaakt op basis van een archeologisch vooronderzoek dat is uitgevoerd na het
bekomen van de omgevingsvergunning, met administratieve gegevens, een verslag met de resultaten
van het onderzoek, een voorstel van beslissing en een plan van aanpak voor de maatregelen die
daaruit volgen. De nota wordt gemaakt op basis van een uitgesteld vooronderzoek en wordt gemeld
door een erkende archeoloog.
 Omgevingsvergunning
Wordt in het Decreet betreffende de omgevingsvergunning gedefinieerd als ‘de schriftelijke
beslissing van de vergunningverlenende overheid houdende toelating voor een vergunningsplichtig
project’. De omgevingsvergunning integreert de stedenbouwkundige vergunning,
verkavelingsvergunning en milieuvergunning in één vergunning. De geïntegreerde
vergunningsprocedure is van toepassing op:
•
•
•

vergunningsplichtige stedenbouwkundige handelingen;
verkavelen van gronden;
vergunningsplichtige exploitatie van ingedeelde inrichtingen of activiteiten van eerste of
tweede klasse zoals opgenomen in het Decreet houdende Algemene Bepalingen inzake
Milieubeleid.
Onroerenderfgoeddecreet
Decreet betreffende het onroerend erfgoed van 12 juli 2013 dat het beschermde en nietbeschermde onroerend erfgoed in Vlaanderen wettelijk regelt.
Onroerenderfgoeddepot
Een bewaarplaats met een onderzoeksruimte waar in gecontroleerde omstandigheden
archeologische ensembles, archeologische artefacten of onderdelen van beschermd erfgoed,
afkomstig uit het Vlaamse Gewest, worden bewaard en beheerd. Een onroerenderfgoeddepot kan
dienen als tijdelijke of permanente bewaarplaats voor elk archeologisch artefact dat in het Vlaamse
Gewest werd opgegraven. Verder kan een depot dienen als opslagplaats voor (delen van) een
beschermd monument tijdens langdurige werkzaamheden. Onroerenderfgoeddepots moeten
hiervoor beschikken over de noodzakelijke infrastructuur om het archeologisch erfgoed in optimale
condities te kunnen bewaren, het publiek toegankelijk te maken en te ontsluiten.
Onroerenderfgoedgemeente
Een gemeente die ter uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet met betrekking tot het
onroerend erfgoed beleidsuitvoerende taken opneemt.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 87 van 89

Opgraving
Het gebruik van wetenschappelijke methoden en technieken waarmee doelbewust de ondergrondse,
aan de oppervlakte of onder water aanwezige archeologische artefacten en archeologische sites
worden opgespoord, vrijgelegd en door opgraving worden onderzocht en waarbij de archeologische
artefacten en onderzoeksdocumenten archeologische ensembles vormen.
Passiefbehoudsbeginsel
Geldt voor alle beschermde onroerende goederen alsook niet-beschermde archeologische
artefacten, sites en ensembles. Het is voor iedereen verboden om goederen te ontsieren, te
beschadigen, te vernielen of andere handelingen te stellen die de erfgoedwaarde aantasten.
 Prospectie
Een archeologische prospectie is de aanwending van technieken waarmee doelbewust de
aanwezigheid van archeologische artefacten en sites wordt opgespoord. De bedoeling is om na te
gaan of zich op een terrein archeologische sporen of vondsten voordoen, wat de aard daarvan is, en
wat de bewaringstoestand is. Dit kan gebeuren zonder ingreep in de bodem of met ingreep in de
bodem. Bij een prospectie met ingreep in de bodem worden graafwerken uitgevoerd op een
representatief deel van het terrein, en wordt een representatief deel van de aangetroffen sporen en
vondsten onderzocht. Uit die steekproef worden uitspraken gedaan over het geheel van het terrein
of te onderzoeken gebied. Daarbij wordt gestreefd om met zo min mogelijk schade aan het
archeologisch erfgoed zo veel mogelijk informatie te verzamelen. Bij een prospectie zonder ingreep
in de bodem worden geen archeologische sporen of vondsten opgegraven. Ze worden hoogstens van
het oppervlak ingezameld. Een gelijkwaardige term voor prospectie is vooronderzoek.
Rechtsgevolgen vastgestelde inventaris
De opname van een onroerend goed in één van de vijf vastgestelde inventarissen houdt een aantal
rechtsgevolgen in. Deze rechtsgevolgen, zoals bijvoorbeeld de zorgplicht en de motiveringsplicht,
hebben vooral impact op beslissingen van administratieve overheden. Dit houdt in dat alle
administratieve overheden zoveel mogelijk zorg in acht moeten nemen bij eigen werken en
handelingen in of aan de objecten die opgenomen zijn in een vastgestelde inventaris. Bovendien
moeten ze motiveren welke maatregelen ze genomen hebben om aan deze zorgplicht te voldoen.
Voor de burger gelden de zorgplicht en motiveringsplicht niet, in tegenstelling tot bij definitief
beschermd onroerend erfgoed waar de rechtsgevolgen voor iedereen van toepassing zijn.
 Bij vergunningsplichtige werkzaamheden aan of in een onroerend goed opgenomen op een
vastgestelde inventaris motiveert de administratieve overheid uitvoerig haar beslissing en geeft ze
aan hoe ze in haar bestuurlijke beslissing de erfgoedwaarden in rekening heeft genomen. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij vergunningsaanvragen om een gebouw opgenomen in de vastgestelde
inventaris bouwkundig erfgoed te slopen of bijvoorbeeld om een boom te kappen die opgenomen is
in de vastgestelde inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde.
Voor archeologische zones heeft de opname in de vastgestelde inventaris ook gevolgen voor de
verplichte opmaak van een archeologienota.
Toevalsvondst
Elk roerend of onroerend goed waarvan redelijkerwijs is geweten of wordt vermoed dat het
archeologische erfgoedwaarde heeft en dat wordt gevonden op een ander moment dan bij het
uitvoeren van een archeologisch vooronderzoek, een archeologische opgraving of bij het gebruik van
een metaaldetector.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 88 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Uitgesteld vooronderzoek
Het uitgangspunt van het Onroerenderfgoeddecreet is dat het archeologisch vooronderzoek, zowel
de fase zonder ingreep in de bodem als de eventuele fase met ingreep in de bodem, plaatsvindt
voorafgaand aan de aanvraag van de omgevingsvergunning. Een uitgesteld vooronderzoek is een
uitzonderingsprocedure op dit uitgangspunt waarbij het vooronderzoek met ingreep in de bodem
pas plaatsvindt na het verkrijgen van de vergunning. Dit is mogelijk wanneer de ingreep in de bodem
onmogelijk of juridisch, economisch of maatschappelijk onwenselijk was voorafgaand aan het
aanvragen van de omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen of voor het
verkavelen van gronden. In praktijk kan ook een deel van het vooronderzoek zonder ingreep in de
bodem worden uitgesteld.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 89 van 89

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

ANALYSES
EVALUATIE
ARCHEOLOGIE
Bijlage 2 / 2019
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

INHOUD
ANALYSE 1: WERKDAGEN NODIG VOOR DE OPMAAK VAN ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S, MET
ONDERSCHEID NAAR BENUTTE ONDERZOEKSMETHODE
ANALYSE 3: WERKDAGEN NODIG VOOR DE OPMAAK VAN ARCHEOLOGIENOTA’S, MET ONDERSCHEID TUSSEN
VOLLEDIGE SAMENSTELLING EN BEPERKTE SAMENSTELLING
ANALYSE 5: VERHOUDING TUSSEN VOORGESTELDE MAATREGELEN EN DE HOEDANIGHEID VAN DE
INITIATIEFNEMER
ANALYSE 8: ONDERSCHEID KOSTPRIJS ARCHEOLOGIENOTA’S VERSUS NOTA’S
ANALYSE 9: KOSTPRIJS ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S IN RELATIE TOT HET AANTAL WERKDAGEN NODIG
VOOR DE OPMAAK ERVAN
ANALYSE 10: KOSTPRIJS ARCHEOLOGIENOTA’S MET BEPERKTE SAMENSTELLING AFGEZET TEGEN
ARCHEOLOGIENOTA’S MET VOLLEDIGE SAMENSTELLING
ANALYSE 11: KOSTPRIJS ARCHEOLOGISCH VOORONDERZOEK IN RELATIE TOT BENUTTE
ONDERZOEKSMETHODES
ANALYSE 13: KOSTPRIJS ARCHEOLOGISCH VOORONDERZOEK IN RELATIE TOT STATUUT VAN DE
INITIATIEFNEMER
ANALYSE 14: KOSTPRIJS VOORONDERZOEK IN RELATIE TOT OMVANG PROJECTGEBIED
ANALYSE 16: AANTAL MELDINGEN VOORAFGAAND AAN DE AKTENAME
ANALYSE 17: RELATIE TUSSEN OPPERVLAK VAN HET PROJECTGEBIED EN VOORGESTELDE MAATREGELEN
ANALYSE 18: TIJD VERSTREKEN TUSSEN INDIENING ARCHEOLOGIENOTA EN DAAROPVOLGENDE NOTA
ANALYSE 19: AANTAL ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S MET AKTENAME PER ERKENDE ARCHEOLOOG,
NATUURLIJK PERSOON
ANALYSE 20: AANTAL ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S MET AKTENAME PER ERKENDE ARCHEOLOOG,
RECHTSPERSOON
ANALYSE 21: VOORONDERZOEKEN ZONDER AKTENAME PER ERKENDE ARCHEOLOOG
ANALYSE 22: BEHANDELDE ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S PER ERKENDE ONROERENDERFGOEDGEMEENTE
EN IOED
ANALYSE 23: OPPERVLAKTE PROJECTGEBIEDEN ARCHEOLOGIENOTA’S
ANALYSE 30: AANTAL ARCHEOLOGIERAPPORTEN PER ERKENDE ARCHEOLOOG, NATUURLIJK PERSOON
ANALYSE 31: AANTAL ARCHEOLOGIERAPPORTEN PER ERKENDE ARCHEOLOOG, RECHTSPERSOON
ANALYSE 32: OPPERVLAKTE PROJECTGEBIEDEN ARCHEOLOGIERAPPORTEN
LANGETERMIJNANALYSE 1: VERHOUDING DEFINITIEVE MAATREGELEN ARCHEOLOGISCH VOORONDERZOEK
LANGETERMIJNANALYSE 2: TIJD TUSSEN MELDEN ARCHEOLOGIENOTA EN MELDEN BIJBEHORENDE NOTA BIJ
AFGERONDE VOORONDERZOEKEN
LANGETERMIJNANALYSE 3: TIJDSINVESTERING AFGERONDE VOORONDERZOEKEN IN WERKDAGEN
LANGETERMIJNANALYSE 4: AANDEEL UITGESTELDE VOORONDERZOEKEN DIE NOG ACHTERBLIJVEN
LANGETERMIJNANALYSE 5: KOSTPRIJS VAN VOLLEDIG AFGERONDE VOORONDERZOEKEN
LANGETERMIJNANALYSE 6: KOSTPRIJS PER ONDERZOEKSMETHODE VOORONDERZOEK
LANGETERMIJNANALYSE 7: FREQUENTIE VEELVOORKOMENDE ONDERZOEKSCOMBINATIES
LANGETERMIJNANALYSE 8: DOORLOOPTIJD ARCHEOLOGISCHE OPGRAVINGEN
LANGETERMIJNANALYSE 9: AANTAL ARCHEOLOGIERAPPORTEN NAAR BEGINJAAR VOORONDERZOEK
VOORSTELLINGSWIJZE GRAFIEKEN

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 2 van 66

Bijlage 2: analyses evaluatie archeologie

2020

ANALYSE 1: WERKDAGEN NODIG VOOR DE OPMAAK VAN
ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S, MET ONDERSCHEID
NAAR BENUTTE ONDERZOEKSMETHODE
Onderwerp

Gegevens
Bronnen
Voorstellingswijze
Opmerkingen

Aantal werkdagen dat de erkende archeoloog nodig heeft voor de
opmaak van archeologienota’s en nota’s, algemeen en met nader
onderscheid naar benutte onderzoeksmethodes
Aantal werkdagen, benutte onderzoeksmethodes
Archeologieportaal
Histogram, boxplot
De erkende archeoloog vult zelf het aantal werkdagen in wanneer hij
archeologienota’s en nota’s meldt in het archeologieportaal.  //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 2: analyses evaluatie archeologie

pagina 3 van 66

WERKDAGEN ARCHEOLOGIENOTA’S (TOTALE GROEP)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 4 van 66

Bijlage 2: analyses evaluatie archeologie

2020

WERDAGEN NOTA’S (TOTALE GROEP)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 2: analyses evaluatie archeologie

pagina 5 van 66

WERKDAGEN ARCHEOLOGIENOTA’S NAAR
ONDERZOEKSMETHODE (BOXPLOT)

Duiding legende boxplot:
▪
▪
▪

▪
▪
▪

BUREAU = Archeologienota’s met enkel bureauonderzoek;
BUREAU - LANDSCHAP = Archeologienota’s met bureauonderzoek en landschappelijk
bodemonderzoek;
GEEN BODEMINGREEP REST = Archeologienota’s met een bureauonderzoek en een andere
onderzoeksmethode waarbij geen ingreep in de bodem gebeurt zoals veldkartering of
geofysisch onderzoek;
BUREAU-PROEF = Archeologienota’s met bureauonderzoek en proefsleuven/ proefputten;
BUREAU-LANDSCHAP-PROEF: Archeologienota’s met bureauonderzoek, landschappelijk
bodemonderzoek en proefsleuven/proefputten;
BODEMINGREEP REST = Archeologienota’s met andere onderzoekscombinaties met ingreep
in de bodem zoals verkennend of waarderend archeologisch booronderzoek of proefputten
in functie van prehistorische artefactensites.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 6 van 66

Bijlage 2: analyses evaluatie archeologie

2020

WERKDAGEN NOTA’S NAAR ONDERZOEKSMETHODE (BOXPLOT)

Duiding legende boxplot:
▪
▪
▪
▪

LANDSCHAP = Nota’s met landschappelijk bodemonderzoek;
PROEFSLEUVEN = Nota’s met proefsleuven/proefputten;
LANDSCHAP-PROEF: Nota’s met landschappelijk bodemonderzoek en proefsleuven/
proefputten;
BODEMINGREEP REST = Nota’s met andere onderzoekscombinaties met ingreep in de bodem
zoals verkennend of waarderend archeologisch booronderzoek of proefputten in functie van
prehistorische artefactensites.
