Bedrijf en onderneming voor een nieuwe taak
10

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

vennootschappelijke kas. Op het eerste gezicht zou hiertegen
volgens voormeld principe niet het geringste bezwaar bestaan ;
immers de overeenkomst van geldleening is eenzijdig en alleen
de bestuurder gaat een verplichting tegenover de N.V. aan,
namelijk die om het geleende geld terug te betalen. Ons rechts­
gevoel tornt er echter tegenop, dat een bestuurder op eigen
hoertje bevoegdelijk tot deze kasplundering zou kunnen over­
gaan. Juridisch acht ik zulks ook niet mogelijk. Aan het con­
tract van geldleening ligt namelijk een ander contract ten
grondslag en wel i.c. de overeenkomst, waarbij de vennootschap
zich verplicht aan den directeur een geldleening te verstrekken.
Het behoeft na het bovenstaande geen betoog, dat het aangaan
dezer zoogenaamde voorovereenkomst den directeur niet ge­
oorloofd is. Uit dit voorbeeld moge tevens blijken, dat de rechts­
handelingen tusschen N.V. en directeur steeds aan een nauw­
keurige analyse belmoren te worden onderworpen, om te kun­
nen vaststellen, of voor bepaalde onderdeden ervan vertegen­
woordiging door directeuren, dan wel door commissarissen
noodzakelijk is.
Op gevaar af teveel in casuïstiek te vervallen, wil ik toch
gaarne nog een enkele opmerking maken over die overeenkom­
sten, waarbij geen der partijen een verplichting op zich neemt,
omdat zij slechts bestaan in het voldoen aan een verplichting.
 De rechtswetenschap kent als zoodanig de zoogenaamde zake­
lijke overeenkomsten als levering, inpandgeving en hypotheekstelling. In de boven door mij verdedigde opvatting moet het
aangaan dezer overeenkomsten door een directeur in dubbele
qualiteit volkomen geoorloofd worden geacht, zoowel indien
deze levering enz. geschiedt aan als door de N.V. Ik mag
echter niet verzwegen, dat voor wat betreft de vestiging van
bestuurspand ten behoeve der N.V. op aandeelen in de betrok­
ken vennootschap zelf, de wet blijkens art. 48d. Wetb. van
Kooph. de medewerking van commissarissen eiseht, en dus
blijkbaar van de gedachte uitgaat dat i.c. tusschen N.V. en
directeur tegenstrijdig belang bestaat. Ik geloof echter niet,
dat uit deze bijzondere regeling een argument tegen mijn op­
vatting is te putten.
Indien deze zoo juist bedoelde overeenkomsten de bezits­
overdracht van roerende lichamelijke zaken betreffen, schuilt
er nog een addertje onder het gras. Het is namelijk de vraag
of de bestuurder in privé deze zaken aan den bestuurder als
zoodanig, dus aan zichzelf, kan overhandigen, met als resultaat
dat de N.V. bezitster wordt. Op zijn zachtst gezegd maakt zulk
een daad een toch wel ietwat eigenaardigen indruk! De Ilooge
Raad schijnt het evenwel blijkens zijn gemeld arrest mogelijk
te achten. Toch zal de directeur goed doen, het feit dat de
N.V. bezitster is geworden, duidelijk aan de buitenwereld ken­
baar te maken. Bij effekten aan toonder b.v. door de stukken
bij een bank te deponeeren ten name der vennootschap. Dat
dit feit uit de boekhouding blijkt, moet niet voldoende worden
geacht. In dezen zin besliste althans de Hooge Raad bij zijn
arrest van 7 Maart 1934 (Nederlandsche Jurisprudentie blz.
1517), handelende over dezelfde materie als de beslissing van
31 October van dat jaar.
 Dat de Hooge Raad met zijn arrest aan de rechtszekerheid
een grooten dienst heeft bewezen, zal na lezing van het boven­
staande wel niemand beweren. Een verdienste ervan is in ieder
geval het feit, dat het aanleiding is geweest en nog kan zijn.
zich eens wat nader te verdiepen in het begrip „tegenstrijdig
belang” in den zin van artikel 51 van het Wetboek van Koop­
handel.
Dat door de hierboven door mij gegeven nadere begrips­
bepaling de vennootschappelijke praktijk bijzonder gebaat zal
zijn, kan ook niet Worden gezegd. De praktijk heeft weinig tijd
voor en lust in rechtskundige analyse. Zonder me nog aan

profetieën te buiten te willen gaan, lijkt het me niet onmoge­
lijk, dat de Hooge Raad ten aanzien van artikel 51 W. v. Kh.
een andere meening zou blijken voor te staan, dan ten aanzien
van artikel 365 B.W. Niettemin acht ik voor de contracten
tusschen N.V. en directeur gevaar aanwezig. Indien ik daarom
eindig met een praktische wenk, dan is het deze: de directeur
eener N.V., die in de noodzakelijkheid komt te verkeeren met
zich zelf overeenkomsten te gaan, mag zich hiervan door art. 51
niet laten weerhouden, doch hij moet ervoor zorgen, dat steeds
de commissarissen medewerken. Alleen dit gezamenlijk optre­
den schept de grootste zekerheid, dat de botsing der belan­
gen — en ook het ontbreken daarvan — geen averij ten ge­
volge zal hebben.
Veenendaal.
J. D. LE GRAND,
cand.-not.
 UIT HET BUITENLAND

Red.: F. HAARBOSCH, CH. HAGEMAN, Drs A. TH. DE
LANGE en Drs W . P. DEN TURK
(Bijdragen en mededeelingen zende men aan den Secretaris
der Redactie)
Bedrijf en onderneming voor een nieuwe taak

De September-aflevering van het als steeds lezenswaardige
Zeitschrift für Handelswissenschaftliche Forschung bevat twee
artikelen over nauw verband houdende onderwerpen, nl.:
Die Bedeutung der betriebswirtschaftlichen Organisation
für die wirtschaftliche Mobilmachung en Senkung der indu­
striellen Kriegskosten als gemeinwirtschaftliche Aufgabe.
Prof. Ilintner als schrijver van het eerste artikel gaat er
van uit, dat de fabriek het slagveld is, waar uiteindelijk de
beslissing van een oorlog valt. Daarom moeten bedrijf en on­
derneming object zijn van krijgskundig onderzoek (Wehr- und
kriegswirtschaftlicher Forschung).
Daar in tijd van oorlog de behoefte aan bepaalde artikelen
vele malen zoo groot is als in vredestijd (b.v. munitie) en an­
derzijds aan andere artikelen vele malen kleiner (te ontberen
consumptiegoederen, waarvan de vijand b.v. invloed op dc
voorziening heeft) zal het bedrijfsleven reeds in vredestijd
voorbereid moeten worden op de veranderingen, die men er in
oorlogstijd van zal verlangen, want juist in de eerste dagen en
weken van een oorlog zou een falen van de industrie in dit
opzicht de noodlottigste militaire gevolgen kunnen hebben. Dit
mag dus niet aan de private ondernemingen, elk voor zichzelf,
overgelaten worden.
 Er zijn uiteraard oorlogsindustrieën, die in geval van oorlog
enkel haar productie te vergrooten hebben; de meerdere be­
hoefte (voor verschillende soorten munitie te stellen op 470001PO.OOO %) is echter zoo groot, dat men er hiermede niet komt
en ook op bedrijven moet terugvallen, die slechts in oorlogstijd
bepaalde voor den oorlog noodzakelijke artikelen fabriceeren;
deze bedrijven moeten dus hun productie kwalitatief verande­
ren ; de voorbereiding hiervan eiseht o.a. een grondig onder­
zoek naar de samenstelling van het personeel, b.v. t.a.v. den
dienstplicht. Beide soorten van bedrijven, dus zoowel zulke, die
hun productie kwalitatief, als zulke, die deze kwantitatief moe­
ten kunnen veranderen, belmoren daarvoor de noodige gebou­
wen en machines reeds in vredestijd aan te schaffen en de noo­
dige grondstoffen en werktuigen steeds zoo rijkelijk mogelijk
in voorraad te houden. Om dan te maken, dat men eenigermate
met de oorlogsproductie vertrouwd raakt, moet de regeering
af en toe „Lehraufträge” geven, die dan voor de regeering wel
duur uitkomen, maar het nut hebben, dat te allen tijde dc oor-

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

logsproduetie snel en met ervaring opgevat ban worden.
Aan alles moet gedacht worden; in oorlogstijd zal b.v. geen
mais voor de varkens beschikbaar zijn; het wordt dan nood­
zakelijk direct na het uitbreken van een oorlog op groote schaal
varkens af te slachten en ze in te blikken. Daartoe zullen de
conservenfabrieken voor deze plotselinge afslachtig op groote
schaal reservevoorraden machines en koelruimte moeten hebben
en de arbeiders zullen beschikbaar moeten zijn.
Van alle belangrijke grondstoffen moet niet alleen de Staat
een flinken voorraad aanleggen, maar alle ondernemingen, die
deze grondstoffen verhandelen of verwerken, moeten hiervan
steeds „besonders reichliche” voorraden aanhouden.
De ondernemingen kunnen in vredestijd schadeloos gesteld
worden door reducties op bepaalde belastingen, credieten tegen
lage rente of proefopdrachten tegen goede prijzen.
 De Staat zal hebben toe te zien, dat de tijd, dien de bedrij­
ven noodig hebben om zich om te, schakelen op de oorlogsproduetie zoo kort mogelijk zij, opdat de Staat zelf zoo laag moge­
lijke voorraden behoeft aan te houden.
De schrijver van het tweede artikel (Ing. Wille) onderzoekt
nu hoe de Staat alle vorengenoemde kosten zoo laag mogelijk
kan houden en oorlogswinst verhinderen. Hiervoor bestaan drie
systemen:
1. Prijsstelling door de Overheid; onmogelijk, daar men ook
de dure grensbedrij ven in de productie betrekken moet, dus
aan de goede ondernemingen een groote winstmarge zou
geven; bovendien zou hier veelal een bevoordeeling van
groote boven kleine ondernemingen uit voortvloeien en ten­
slotte leidt deze methode tot de productie van zoo slecht
mogelijke artikelen (die dus nog net goedgekeurd zullen
worden).
2. kostengelijkmaking; de Regeering kan b.v. de, voordeelen.
die bepaalde ondernemingen hebben uit een gunstige, vesti­
gingsplaats en de nadeelen voor andere uit een ongunstige
ligging, opheffen door vrij vervoer van grondstoffen over
de Spoorwegen toe te staan. Met de Spoorwegen kan de
Staat dat dan wel weer regelen.
3. vergoeding aan de bedrijven van hun kosten plus een rede­
lijke winst. Hiervoor bestaan dan weer drie vormen, n.1.:
a. de Staat neemt liet bedrijf over voor den duur van den
oorlog. Dit systeem heeft het nadeel van de uitschake­
ling van den ondernemer, met als gevolg geen deskun­
dige bedrijfsleiding, geen zuinigheid, enz.
 1). boekhoudkundige overname van liet bedrijf door den
Staat. Bij het uitbreken van den oorlog wordt een balans
gemaakt en voor het daaruit blijkende beginkapitaal is
de Staat garant. Gedurende den oorlog krijgen de be­
drijven dan hun kosten bij wijze van voorschot op de
eindafrekening vergo-ed. Deze eindafrekening met vast­
stelling van de winst vindt plaats na het opmaken van
een balans aan het einde van den oorlog. Hier zijn wel
de oorlogswinsten uitgeschakeld, maar een drang tot
zuinigheid is er niet.
c. vergoeding aan de bedrijven van normale kostprijzen
voor alle bewerkingen, vast te stellen op grond van bedrijfsvergelijkingen, met een extra winsttoeslag voor de
bedrijven, die dalende kosten toonen. De kosten van de
omstelling op oorlogsproductie belmoren afzonderlijk
vergoed te worden; in de calculatie worden zij opge­
nomen, rekening houdende met den langst mogelijken

11

oorlogsduur; bij het sluiten wan den vrede kan het saldo
dan met den Staat verrekend worden.
Tenslotte wijst de schrijver op het groote belang voor de
bedrijven zelf van een nauwkeurige planning reeds in vredes­
tijd van de kosten van de omstelling op oorlogsproductie en
van de oorlogsproductie zelf en werkt deze zeer gedetailleerd
uit.
F. H.
NEDERLANDSCHE HANDELS HOOGESCHOOL
TENTAMEN REKEN1NGWETENSCHAP

INRICHTINGSLEER
Maandag 7 September 1936 van 9—12 uur

Een fabriek van stalen kantoor- en magazijnmeubelen vervaardigt
haar product bestaande uit archiefkasten, kleerkasten, lessenaars,
papierbakken e.d., zowel voor voorraad ter latere aflevering als op
bestelling.
Op bestelling te vervaardigen product kan zijn normaal product
volgens de prijscouranten met geringe afwijkingen en kan ook wor­
den vervaardigd naar bijzondere ontwerpen.
De fabricage heeft in het kort het volgende verloop.
 Stalen platen worden machinaal op maat gesneden, gebogen, ge­
stanst en gelast tot de vereiste vorm. Bij deze bewerkingen ontstaat
afval, dat ten dele nog bruikbaar, ten deel onbruikbaar is. Onderdelen,
die niet zelf worden vervaardigd, als kogellagers, grepen, sloten e.d.
worden aangebracht, waarna het geheel met lak wordt bespoten om
daarna in een gasoven te worden gedroogd.
De aandrijving van alle machines geschiedt electrisch.
Vrij regelmatig moet de fabricage van meubelen in voorraad wor­
den onderbroken om bestellingen te doen voorgaan. Hierdoor zijn
steeds hoeveelheden halffabrikaat in elk stadium van bewerking aan­
wezig. Vaak worden aan deze voorraden stukken ontleend ter be­
spoediging van het gereedkomen van bestellingen.
In de fabriek zijn 100 werklieden werkzaam, die allen in uurloon
werken, met uitzondering van de schilders, die in stukloon arbeiden.
Gevraagd wordt een beschrijving van de administratie.
Maandag 7 September 1936 van 2—5 uur

De A. Bank, gevestigd in een der hoofdsteden, met vele bijkantoren
over het gehele land, wenst over te gaan tot centralisatie van haar
incasso-bedrijf. Het is daarbij de bedoeling, dat de centrale alle
incasso-wissels ontvangt, zowel van de kantoren, als van cliënten en
van correspondenten en dat de afrekening c.q. de retourgaade wissels
zo spoedig mogelijk de cliënt (correspondent) bereiken.
De kantoren dienen snel geïnformeerd te worden betreffende creditering en retourzending met het oog op de positie van de cliënten,
waarbij ook gedacht moet worden aan de mogelijkheid, dat incassopapier als onderpand dient door middel van cessie. De kantoren moe­
ten vooral voor beoordeling van de waarde van dit onderpand op de
hoogte zijn van de retouj'-frequentie.
De centrale verdtel de haar gezonden incassowissels over de kan­
toren en over de correspondenten ter plaatse, waar geen kantoren
gevestigd zijn en laat de incassering in de hoofdplaats door eigen
lopers geschieden.
 Er wordt incasso-provisie volgens een vastgesteld tarief berekend,
benevens nota-zegel, en voorts bij retournering en retourprovisie even­
tueel extra-kosten, als protestkosten e.d.
Men beschikt aan het hoofdkantoor over een Hollerith-installatie
en denkt er over deze voor de incassocentrale te gebruiken. Evenwel
wordt ook de toepassing van het z.g. „slip-systeem” overwogen.
Alvorens een besluit te nemen legt men U de vraag voor aan te
geven of U een van beide systemen de voorkeur zou geven.
U gelieve een beschrijving te geven van de toepassing van beide
systemen en daarbij te vermelden of U bij het een speciale voordelen
resp. bezwaren ziet tegenover het andere, en zo ja, welke.
Daarbij worden schema’s verlangd, waaruit duidelijk de verschil­
lende handelinge blijken, evenals de interne controle.
Dinsdag 8 September 1936 van 9—12 uur

Het bedrijf van de N.V. Transport- en Verhuisonderneming v/h
Jos. Sterk & Co. bestaat uit het verzorgen van verhuizingen in binnenen buitenland, het in bewaring nemen van inboedels en het vervoeren
van zware voorwerpen als machines, brandkasten e.d.
