Theodoor Helmbreker
THEODOOR HELMBREKER. x 43 breed)
- Galleria Nazionale di arte antica te Rome. (Op koper, 50 hoog

45
van Vlaamsche meesters
die in zijn bezit waren en voor het meerendeel
de namen
helaas slechts voor een klein gedeelte
moeten
geweest
zijn, hoewel
Er hingen er tot in de keuken toe. Van HELMBREKER vindt
worden opgegeven.
er waarschijnlijk
hoewel
onder de verder opgesomde
men zes stukken genoemd,

vermeld,

bambocciaden
Deze
hoogaltaar
gekost.
rekening

van zijn hand moeten geweest zijn.
nog verschillende
NICOLAAS VAN HARINGHEN had aan de kerk een nieuw

dat,
geschonken,
Op dit vrome werk
een altaarstuk te laten

Het

marmeren
het gereed was, hem ongeveer
800 scudi had
wilde hij de kroon zetten door bovendien voor zijn
uitvoeren en droeg dit op aan zijn vriend HELMBREKER.
van de
X breed 126 c.M.) stelt den schutspatroon
toen

doek (hoog 188
hoe
voor,
zijn misdaad beweent. Hij had namelijk,
hij in berouw neerknielend
zooals de legende verhaalt, zijn eigen vader en moeder vermoord,
meenende, zijn
te
Rechts
den
hem trouwe
achtergrond
op overspel
betrappen.
op
echtgenoote
ziet men den heilige nog eens, hoe hij als kluizenaar
op zijn schouders een

kerk

over een
pelgrim
der boetedoeningen
zijn
een
jager,

een
draagt, tvelke nederige taak van naastenliefde
de ridder van weleer zich had opgelegd, om voor

bergstroom
was, die

Links

te bekomen.
zonde

vergeving
die
schildknaap,

een

valk,

het

achter

attribuut

den geknielden
van den eenmaal

heilige

ziet men

hartstochtelijken

op de hand houdt.
Het werk voldoet

als altaarstuk
daar de groote figuur, die op
uitnemend,
is. Het is weder iets
te groot lijkt, door de houding sprekend
door den walm van kaarsen en wierook, doch heeft door de
het geval is.
 minder geleden dan dat doorgaans
met altaarstukken

de afbeelding
haast
donkerder
geworden
hooge

plaatsing
De kleur

zonder krachtige
oorspronkelijk,
effecten, eerder getemperd,
en
Reeds
is
de avondbelichting,
die de
harmonisch.
terstond
goed gebonden
is
in
schemer
De achtergrond
Romeinen
zelden of nooit toepassen,
opmerkelijk.
in
boven
ziet
men
het
de
heuvels
laatste
rechts
doffe,
avondrood,
ongegehuld;
waarin de voor HELMforceerd contrast met den meer goud-blanken
lichtschijn,
is

maar

BREKER kenmerkende,
weder goed geteekende
welke lichtschijn
neerzweven;
op den heilige
harnas
en op den over den schouder geworpen
en links

achter

Twee

belooverden

den schaarsch

werken

Noord-Nederlandsch
aandacht

als die in Santa
schilder

was

goed aangebachte,
zelf, op het metaalblauw

mantel,
bleek-purperen
boom de lucht verheldert.
della

Pace

en San Giuliano,

cherubs
van het
terugvalt
door een
om een

zijn wel merkwaardig
genoeg
gemaakt,
Men staat hier niet voor geniaal, maar wel voor
echter vooral belangrijk
is, omdat men hier te doen

te verdienen.
blijvende
zeer deugdelijk
werk, dat
die de meester
heeft met bestellingen,
In Nederland

Maria

en

de

schilderkunst

in het vaderland
van

dezen

tijd

nooit zou gekregen hebben.
vooral voor de "woning"

46
en ontleende
daaraan voor een goed deel haar kracht en
huiselijk,
bestemd,
voor
waren
haar
stilleven
de
binnenkamer
landschap,
grootheid.
Kleingenre,
is in zijn convenen schutterstuk,
Het portret,
zelfs als regentenbedoeld.
in
tot
het
werken
vorm huiselijk.
tioneelen
Gelegenheid
grooten stijl deed zich
worden en
amper voor. Als in het laatst der I7e eeuw de woningen weelderiger
ruime
salons
wanden
van
de
met
men in heerenhuizen
schilderijen
geheele
gaat
het geen eenvoudig
dan nog blijft deze kunst huiselfk.
 Wanneer
bedekken,
in den trant van GLAUBER en der MOUCHERONS, dan
met ffguren was,
landschap
was dan waren het allegorische
en als het geen mythologie
was het mythologie,
wat
waarin
of arcadische
voorstellingen,
hoogstens
diepzinnigheid
gewild en bemaar waarin geen verhevenheid
wonderd was, tot vermaak van het gezelschap,
Het geheel had smaakvol te zijn, weelderig, aanvan gevoelens werd vereischt.
in Nederland
Wanneer
het werk, meestal tot zijn nadeel,
huiselfk.
om
aan
is
het
de
behoefte
dan
meest
te voldoen,
waarmee
wij
groot wordt,
die
er is) een behoorlijk
boven onze lambrizeering
kiezen,
behangselpapier
(als
niet aan de meer edele behoefte, die b.v. tot uiting komt in de decoratie van de
Tot het maken van "monumental"
kunst is
gewijde ruimte van het kerkgebouw.
t ,
tJ_
t__t_
TIT
-3
slechts
zelden aanleiding
en
dan
in de Nederlanden
geweest
nog zag men
als
de
Vlaamsche
die
kunstenaars
zich, naast een HONTHORST,
opdracht kreeg, op

genaam,

aangewezen.
Daarom

moet

aan

waarde

deze Nederlandsche
omdat men daarin

kerkstukken

in Italie een bijzondere
onze kunst ziet optreden
onder een
als
die
van VAN
onbekend
was. Bestellingen
kunst bij wijze van openbaring
in een onge-

gehecht
worden,
zelf
vorm, die in het vaderland
HARINGHEN doen de Nederlandsche
en van een nieuwe
dachte mogelijkheid

zijde kennen.
is het, dat de meester uit de Haarlemmer
Wel teekenend
school, zoodra hij
en
de Vlaamsche
tot
tot
terstond
een altaarstuk
ontwerpt
uitvoering
brengt,
kunst onder dezen
Of zijn het onze oogen, die de vaderlandsche
school nadert.
 en daardoor
in de eerste plaats de gelijkenis met
zelf niet meer herkennen
naburen opmerken ? Zeer zeker zit het
de kunst onzer zuidelijke en stamverwante
niet alleen in HELMBREKER, maar voor een belangrijk
deel ook in het gewijde
bestemd voor een gewijde plaats, dat hij ons, dat hij behandelt,
onderwerp
zonder dat wij eigenlijk kunnen zeggen, dat hij onnationaal
is, - als een vreem-

vorm

Als een
deling voorkomt.
mutandis
uit het Roomsche

vreemdeling
Rome.
HELMBREKER te verloochenen
Roomsch-Katolieke

kerk

staat

on-Nederlandsch

iets van aan mag zijn, maar

niet alles.
niet

in,

maar

uit

Jeruzalem :

mutatis

met te beweren, dat de geheele
is, waar, boven Maas en Waal, misschien
gelijk

47
van deze stukken in grooten stijl de
HELMBREKER bij het maken
ons
terstond
het genre, waarin hij
zooveel nader treedt, - niet
bambocciaden,
dat hij omstreeks
dezen zelfden tijd
nog twee
opgaf, blijkt daaruit,
van
en
van
hetzelfde genre
stukken voor den hertog
Savoje maakte,
formaat, als
Dat

die hij vroeger te Turijn voor hem schilderde.
Verder had hij, toen BALDIleven
beschreef
en
NUCCI zijn
blijkbaar
zijn atelier bezocht, nog twee stukjes
eveneens
bestemd
voor een edelman te Piacenza,
onderhanden,
bambocciaden,
de twee

te Parijs en ten slotte nog twee, die hem
begunstiger
waren door den vorst LIECHTENSTEIN, wiens broeder vroeger keizerlijk
besteld
gezant te Rome geweest was.
van HELMBREKER, die door BALDINUCCI en
Van al de kleinere schilderijen

twee

voor

andere

een

bronnen vermeld worden., gelukte het
Italiaansche
bovengenoemde
mij tot dusver niet er meer dan drie op 't spoor te komen. Het is bijna raadselhoe ze in twee eeuwen tijds zoo spoorloos
hebben kunnen verdwijnen.
 achtig,
Maar HELMBREKER is niet de eenige schilder met wiens stukken het zoo gegaan
Italianen
is; hij deelt dit lot in meerder of minder mate met al zijn tijdgenooten,
in

de

andere

van het Quattrocento
en Cinquecento
zijn van alle
doch
naar
van
het
heeft tot
die
"Seicento"
genoeg,
iemand het de moeite waard gevonden om te kijken: een tijdvak
- al zijn
veel namen kennen, doch maar weinig schilderijen,

en niet-Italianen.
De meesters

zijden bestudeerd
dusver nog zelden
waaruit
wij heel

en bekend

schilbewaard!
't Zijn waarlijk niet alleen de Nederlandsche
die ook bij tientallen
als
VAN
MIEL
en
wie
men
de
PIETER
GILLIS
van
LAER, JAN
BACKAREEL,
ders,
werken met moeite en zorgen bijeen moet zoeken; een zoeken, dat, wanneer niet
stukken aan het licht komen,
in een of andere verzameling
geteekende
toevallig
die als basis
Zulk

kunnen

werk is.
dienen, meestal een onbegonnen
men
voor HELMBREKER, wat
bescheiden
heeft
basis,
trouwens,
kleiner formaat
en wat Italie aangaat,
in twee stukjes op doek, die
een

werken in
Comunale"
te Lucca bevinden.
Het eerste (no. 12,6, hoog
zich in de "Pinacoteca
dat bij het vallen van den avond
35 X breed 40 c.M.) stelt voor een boerengezin
zit te eten, die op een bank staat, *
voor zijn woning uit een schotel maccheroni
Van links nadert een in lompen gehulde, jonge pelgrim, die een nap uitstekend,
is: "Teodoro fecit,
zijn deel vraagt. Het werkje, dat rechts beneden onderteekend.
1681", wordt hier afgebeeld,. 1)
Het pendant (no. 128; hoog 33 X breed 42 c.M.) verbeeldt
een rondtrekLinks een kale, oude
die door twee personen wordt begroet.
 kend koopman,
1) In den overigens goeden catalogus wordt het bij vergissing betiteld als ,villici che giuocano alla
morra". - De twee stukjes zijn aan het museum in bruikleen gegeven door het KoninklijkInstituut van
Schoone Kunsten te Florence.
48
de toonbank

over

man

en doorzicht

een jongen
Dit

van een in de rots
hangende
in een landschap.
uitgehouwen

osteria;

rechts

niet van zoo goede kwaliteit als het voorgaande
en
Het eerste daarentegen
is zoowel in het
zeer geleden.
heeft door nadonkering
De
als
de
kleur
zeer
kenmerkend.
wat
aangaat
tinten zijn warm
figureele gedeelte
muur is iets van de zonnewarmte
en vol, op den met wingerd
overgroeiden
blijven hangen. De weelderige
figuur van de zittende jonge vrouw en het blonde
kind, in zijn wit hemdje, dat in den schotel tast, zijn in de groep wel het meest
laatste

en

sprekend
gemakkelijk,

stukje

is

is los en
ook de kleur van het geheel.
De schildering
bepalen
is te bespeuren;
van likken of
zooals dat zelts op de afbeelding
is geen sprake.
fijnschilderen
Een herhaling
van dit werkje wordt onder den naam van JAN MIEL in het
is geheel dezelfde en
tenminste
de voorstelling
Louvre
aangetroffen;
(no. 20ig)
is nog wat kleiner: "Een
ook de schildering
komt overeen;
alleen het formaat
links
van
een
aalmoes
aan een boerengezin,
dat
komende, vraagt
jonge bedelaar,
voor zijn woning aan den maaltijd is gezeten."
Ook dit stukje heeft een pendant,
is afwijkend:
aan een
Een groep van "popolani"
daarvan
voorstelling
rivieroever.
Rechts heeft een barbier cen hunner onder het mes. Eveneens rechts
links doorzicht.
Het geheel doet
en iets terug verheft zich een hooge kaaimuur;

doch

°

in

de

de

sterk aan sommige
samenstelling
Te Rome in de Galleria Colonna

van PIETER VAN LAER denken.
 bevonden zich vroeger vier markten op

stukken

van HELMBREKER; doch de stukken zijn sedert uit de verzameling
verwijin
zich
de
vertrekken
doch
ik
derd. Misschien
worden
zij
nog
private
bewaard,
kon over hun tegenwoordige
bekomen. Een zeer
verblijfplaats
geen zekerheid
bambocciade
van HELMBREKER uit de vroegere
mooie en zorgvuldig
uitgevoerde
naam

Corsini

Galleria
LAER,

in

de

bevindt
Galleria

zich

echter, voorloopig
Nazionale
d'Arte
Antica.
nog op naam van PIETER VAN
Dit stuk met mooie en door-

kleuren

schijnende
op koper geschilderd
(hoog 5o X breed 43 c.M.) is in tegenzeer fijn doorgevoerd.
stelling met de beide werkjes te Lucca in alle onderdeelen
Zoo is het voorkomen
meer
de tinten op zich
en
hoewel
gladder
emailachtig,
zelf en de dunne, in-eens-rake
voor HELMBREKER kenmerkend
blijven.
schildering
en weergave der dieren is voortreffelijk
en de figuren der menschen
De teekening
worden in houding, kleeding en voorkomen
uitnemend getypeerd.
De kleur is gaaf
en krachtig,
voor alles helder. Het genre is weder dat van VAN LAER, doch waar
meestal in schaduw of
1 deze voorkeur geeft aan donkere tinten en de behandeling
is
of halfduister
doet plaats
hier
HELMBREKER
hebben,
bij
volop daglicht, bij
blauwe hemel en zonneschijn.
Het verschiet
met het tot een boerenwoning omgekasteel
heuvel is prachtig ijl van
bouwde
middeleeuwsche
op den glooienden

49
kleur.
Hier

te spreken
in de Uffizi hangt

atmosfeer

beteekent

meer

dan een technische

term!
van
naam
HELMBREKER
een
op
"Vastendoch dit stuk moet aan hem toegeschreven
zijn in een tijd, toen
avond-optocht",
men werken
met dergelijke
voorstellingen
nog bij naam van hem kende, en
te
met
hem
maken.
 heeft verder niets
Hall een werk van
Buiten Italic bevindt zich in Engeland
op Keddleston
Te

van

Florence

een "Vroolijk
en onderteekend:
Theodor
Gezelschap"
F. 1685" '). Van twee andere gemerkte
stukken, die in het museum te Nantes
het eene (no. 422): "Drinkende
boeren voor een hut,
bewaard
worden, verbeeldt
het hof maken";
het tweede (no. 423): "Dansende Italidie aan een eierkoopvrouw
in
een
met
donkeren
aansche
landlieden
avondhemel".
Dit laatste stuk
landschap
den

voorstellend

meester,

draagt

ook weder een jaartal,
Te Stockholm
wordt

aldus

dat

echter

niet met zekerheid te lezen is.
in de verzameling
REDIN door GRANBERG
Au milieu du tableau une femme a
genoux, vetue
la
tient
main
sur
une
chèvre debout,
bleue,
gauche

een stuk

beschreven 2):
,,Paysage.
taille rouge et d'une jupo
tournée a gauche.
au premier
A gauche,
plan,
quelques moutons. A droite au
sur
une
Petit
un
chdteau.
Toile.
fond,
tableau, Signi: "HELMBREKER".
hauteur,
Een ander stuk, dat zich eveneens te Stockholm
bevindt, in de collectie

d'une

en de verkondiging
woorden
vermeld.
volgende

aan Maria"

wordt

door denzelfden

met de
A
droite
la
à
"L'Annonciation.
Vierge
genoux,
3):
tournie à gauche, les bras croisis. A gauche devant elle f ange agenouilli, montrant
du bras droit élevé le pigeon, qui plane au-dessus de leurs tttes. Bois, Petit tableau.
[28 X 21]. Signe: ,D. HELMBRTKER".
LIND,

voorstelt,

is deze "Verkondiging"
dezelfde, die 30 Juni 1783 voorkwam op
en
Wed.
P. VAN SPIJK te Rotterdam.
VAN
DER
MAAS
Het stukje
veiling J.
aan KAERTEN.
en 8 duim breed en ging voor fl.
 was hoog i duim
Door PARTHEY (I, p. 573) wordt in het museum te Schleissheim
een werk
Blijkbaar

de

"Jezus in de werkplaats
gewijde voorstelling :
in
slechten
in het depot
van den H. Jozef", genoemd, dat thans
toestand
tamelijk
die mij door den conservator
Dr. H. BEVER
bewaard
wordt. Een beschrijving,
als
luidt
met voorkomendheid
werd verstrekt,
als een
volgt: "Christus,
voorgesteld
van

HELMBREKER

baardelooze
voorschoot,
rechterhand

met een andere

jongeling,
staat in
houdt

kleed, met van ter zijde opgeslagen lichtbruin
In de
van de werkplaats
op den voorgrond.
terwijl de linker, met iets naar achteren
passer,

in lichtviolet
het
hij

midden
een

DE GROOT.
1) Aanwijzingenomtrent dit schilderijen de hier volgende dank ik aan DR. C. HOFSTEDE
2) Catalogueraisonni de tableaux anciens inconnusjusqu' ici dans lei collectionsprivifesde la Sugde,
(Stockholm1886),p. 427. Vgl. van denzelfden:Inventaire9énéral des irisors d'art en Sugde,(Stockholm,19II).
3) t. a. p. p. 266.
50
arm, op een dwars over den werkbank
geplaatste
plank rust. Hoofd
gestrekten
en oogen wendt hij naar den vader, die in donkerbruin
werkpak links op den
in de rechterhand
heft
bezig is een stuk hout te bewerken:
grond neerhurkende,
hamer
om
houten
een
die
een
daarmee
beitel
te
met
de
slaan,
hij
op,
hij
op
Het stuk is op doek geschilderd,
linker vasthoudt".
hoog 3I l12, breed 2s l12 c.M.
Een

ander

stuk

met gewijde voorstelling,
dat in de veilings-catalogi
meereen "Verzoeking
van den H. Anthonius".
Het wordt het

is
terugkeert,
20 Augustus
vermeld op de verkooping
J. A. SICHTERMAIN te Groningen,
1764 (onder no. 147), en reeds het volgend jaar op de auctie PIETER LEENDERT DE
no. 45). De daar opgegeven
NEUFVILLE te Amsterdam,
19 Juni 1765 (onder
maten
29 duim. Het stuk werd
27 Februari
1838 te
zijn: hoog 221/2, breed
eens
verkocht
de
no
HODGES.
 Amsterdam
42. Op doek
nog
op
veiling
(Onder
malen

eerst

3.9 X 5 palm).
Een "Kruisiging"

van HELMBREKER kwam

veiling van den graaf

nog bij zijn leven voor op de
26 September 1684, en bracht

van ARONDEL te Amsterdam,
Hoet I. p. 3).
40.
73 gulden op. (No.
van den meester met voorstellingen
van populair genre
Talrijke schilderijen
en inventarissen
met
vermeld. Twee landschappen
worden in oude veilings-catalogi
zich
in
beiden
Frascati
bevonden
de
verzamegezichten op
figuren,
verbeeldende,

JOHAN WILLEM VAN DE PALTS
ling van den keurvorst
1716) te Diisseldorfl).
Twee andere pendanten: ??/???-z??????<7//??'?,?
een ander diergelijk
met hun koopdienende tot een weerga, verbeeldende
d'Armeniaansche
koollieden
kwamen
21
den
de
van
Juli 1738 op
graaf de FRAULA
verkooping
manschappen",
uit de collectie van wijlen den heer
voor 2). Een enkele Armeniaansche
koopman,
van MERIAN, was in 't laatst
JACOB HELDEWIR te Frankfort
Voor

verder

van de ?e

eeuw

te koop

bij den kunsthandelaar

3).
voorkomende

"Roomsche
Markten",
pen" en dergelijke stukken vergelijke men het overzicht
hier achter. Het moge volstaan er hier slechts diegenen
meer omstandige
beschrijving
gegeven wordt. Geheel in

"Italiaansche
Gezelschapvan HELMBREKER's werk
te noemen, waarvan een
het genre van den meester

was het stukje, dat 25 Augustus
1773 te Amsterdam
op de veiling VAN DER MARK
voor fl. 25 aan den kunstkooper
COCLERS verkocht werd: no. 120. ,,Een landschap
met geboomte. Men ziet in hetzelve een muziseerend gezèlschap, vertoonende zich ter
een oud
li?aker z? de op de tweedegrond eenige dansende ?erzoonen, ter reyter z? de zit
man

met een baard,

die zijn

maaltiid

houd,

hebbende

1) Volgens VANGoOL,II p. 536, (nin het eerste vertrek").
2) HOETI, p. 552.
3) HOETII, p. 349.
benevens

hem een hond, die

51
manier geschilderd,
en in een Italiaansche
Op
Kragtig
was
de
F.
 vAN
HENGHEL
doek, 19 X 231/4 duim". Het werkje
gekocht op
veiling
te Amsterdam,
22 April 1761 (onder no. 62) voor fl 4.10.
doch "schoon Brabandsch
Een niet Italiaansch,
landschap,
waarin een dorp
zeer
door
en
HELLENBREKER",
figuuren,
konstig
en ple.1ster-plaats van post-wagenr

hem

hunkerend

aan8iet.
onder den hamer.
8 Augustus
1777 te Middelburg
Een ander klein werkje, met een enkele figuur, kwam den 13en Augustus
1806 voor op de veiling D. MANSVELD te Amsterdam:
no. 80. "Een man in een
door
de behandeling
wordende
een
is
gecarressseerd
patrijsho1td;
vrolvke gestalte,
kwam

Het stukje met zijn
op doek".
Hoog 34 breed 27 duim;
bescheiden
bracht den zeer bescheiden
prijs op van fl 7. I o.
afmetingen
de
VAN
te
ESSEN
A. L.
27 Maart 1876, ging
verkooping
Antwerpen,
Op
kermis:
onder no. 16 als "HELMBREKER" een Hollandsche
hollandaise.
Foire

breed

en

bevallig.
de quelques baraques
et animee par une
ville, garnie
grande
à droite un canal avec quelques embarcatoute condition;
foule de personages de
Tableau
extre'mement
interessant.
tions.
Bois, lc. 29 X I. 39". - Dergelijke marktstukken
van HELMBREKER, doch dan meest met staffage van zuidelijk karakter,
zooals men hierachter zien kan, nog meermalen
komen in de oudere veilingscatalogi,
markt met veel
zulk een "Italiaansche
voor. DESCAMPS (II, p. 341) vermeldt
Place

publique

figuren"
te Gent.
als

d'une

zich

bevindende

in het

kabinet

van den schepen

VAN DEN BERG

PARTHEY (I, p. 573) vermeldt nog twee pendanten op doek; (hoog I V. 2 d. X
MtiLLER VON NORDEGG te Praag : Grosser
breed I v. 6 d.) in de verzameling
im Freien"
en ,, Viele Bauern vor einer Scht?nke".
 Bauerntanz
van HELMBREKER zijn er verscheiden
bekend, die men ook hierTeekeningen
in het overzicht

van zijn werk opgesomd
kan vinden. Een zelfportret in rood
krijt, dat reeds 27 Augustus
1752 op de veiling FREDERIK DEKKER te Haarlem
den
verkocht werd 1), kwam
3en Maart 1800 op de veiling CORNELIS PLOOS VAN
AMSTEL te Amsterdam
GOLL
voor, en I Juli 1853 op die van de verzameling
achter

VAN FRANCKENSTEIN, eveneens te Amsterdam 2). Misschien is dit portret hetzelfde,
dat nog in 1910 uit de collectie van den hertog van MARLBOROUGH te Londen
in den kunsthandel
voorkwam
en in October 1911 t aldaar op de tentoonstelling
van

Galleries geexposeerd
was.
teekeningen,
J. P. HESELTINE, in de Crafton
van
een
de
hand
rood
20
het
hoofd
X
man,
steunende,
cM. ;
krijt, 30.2
(Portret
op
Eerder echter is aan te nemen, dat het identiek is met het portret,
gesigneerd).
dat zich onder

de teekeningen

VAN DER COOGHEN in museum

door hem zeifsgedaan, No. 60..
1) '1 Pourtrait van T. HELMBRËKER,
2) Vgl. KRAMM,
III, p. 665.
BOYMANS te Rotterdam

52
en bij gelegenheid
van den beruchten
brand van i 86q. mede verloren ging.
is ook deze laatste teekening het voorbeeld geweest van het portret, dat
Waarschijnlijk
van HELMCORNELIS VAN NOORDE in 1772, naar een oorspronkelijke
teekening
bevond

BREKER zelf, in prent bracht (zie de hier bijgevoegde
afbeelding
op pagina 53).1)
van het zeer goed en krachtig bewerkte folio-blad luidt als volgt :
Het onderschrift
schilder,
1624, overl. in
geb. te Haarlem
"DIRK HELMBREEKER, uitmuntend
Italiln
NOORDE
Geboorte
en
del.
C.
v.
sterfjaar zijn
1694, ipse
fecit 1772".
is, dat de jonge meester
onjuist, volgens HOUBRAKEN, aangegeven.
Opmerkelijk
De techniek van
dit portret v66r zijn vertrek naar Italic gemaakt moet hebben.
 Een tweede
de origineele teekening
schijnt in de gravure nog duidelijk te herkennen.
van
waarvan
de
HELMBREKER,
hoogst zeldzaam
portret
exemplaren
gegraveerd
schilder AGOSTINO MASSUCCI2).
zijn, bestaat er van de hand van den Italiaanschen
Op de veiling van de verzameling J. C. RITTER VON KLINKOSCH te Weenen,
van den
15 April 1889, werd als no. 455 een merkwaardige
portretteekening
HELMBREKER's
stelde
meester
den
schilder
CORNELIS
BEGA
verkocht.
voor,
Zij
met baret, 3/4 naar rechts; i
op zijn eerste reis naar Italic 3): Borstbeeld
tochtgenoot
in krijt, klein fo. zeer uitvoerig. Voluit gesigneerd
met het opschrift:
,,CORNELIS
door DIRK HELMBREKER naer 't leeven
BEGA, konstig schilder van Haerlem,
geteekent".
In de Albertina

studieeen toegeschreven
van
HELMBREKER, n.l.
man,
portretteekening
in ovaal van een vrouw, gewend
het buste-portret
naar links, in zwart burger
een
wit
met
en
Links in de
mutsje
plat liggende kraag (No. 9866).
gewaad
staat geschreven:
schaduw, binnen het medaillon
58", terwijl het
,,2F-TATIS

blad

te Weenen

met een zittenden

onderschrift

luidt:

"D.
dat gemaakt
portret,
Italid de Nederlanden

bevindt

zich, behalve

een andere

HELMBREECKER fecit. Anno 1658".
In zwart krijt.
Het
is in den tijd dat de meester voor de eerste maal van uit
bezocht,

stelt

wellicht

zijn moeder voor.
van een
schetsen

en een
1653 voeren twee
jongensvroege jaartal
in
In
het
zwart
te
en
prentenkabinet
Berlijn. (Nos 2794
meisjeskopje
2795).
krijt,
De jongen houdt een fluit in de hand en is misschien
dezelfde
voluit gemerkt.
 Het

,,jongen met een fluit", die den 30en October 1759 op de veiling JABRAHAM VAN
en nog eens den 30en Mei 1788 te Haarlem op
BROYEL te Amsterdam voorkwam
omdat de
de verkooping JOHANNES ENSCHED?. Dit kan men te eerder vermoeden,
ze
en
ook
van
dezelfde
hoewel
hetzelfde
beide teekeningen,
jaartal voeren
ongeveer
afmetingen

zijn, toch niet als pendanten

bedoeld

zijn:

Het meisjeskopje,

Catal. van Portretten, no. 2376.
1) V. SOMEREN,
etc. (ORBAAN,
Besclteidinill Italie, I, p. 266).
2) Vgl. NtGOLOPio, Le Vite de*,Pittore,
3) Die boven p.v/6.
314 naar

"

53
links,

in zwarten

mantel,

is zeer kennelijk

een

portret,

de

jongen

daarentegen,

en neerkrullend
met zijn kleine vederbaret
haar, behoort geheel tot het type, dat
De grootte der hoofden
ook door FRANS HALS met voorliefde in beeld is gebracht.
54
zeer verschillend.
juist in het jaar
Op te merken is, dat de teekeningen
zijn, waarin HELMBREKER naar Italic afreisde.
gemaakt
In het prentenkabinet
te Dresden bevindt zich een krijtteekening,
die een jong
haar en in fantastische
met neerhangend
kleeding, die door een
meisje voorstelt,
aanziende.
wordt.
snoer over den schouder vastgehouden
Borstbeeld;
Fijn en

is

ook

(No. 1007). Onderteekend:
,HELMBREKER,".
woord over het wezen en het uiterlijk voorkomen
Zooals reeds is opgemerkt
mogen wij hier] besluiten.
licht

in zwart krijt.
geteekend
Met een samenvattend

van

HELMBREKER'S

kunst

door afheid,
doch is vergekenmerkt
juistheid,
zijn wijze van schildering
schillend naar gelang van het materiaal waarop en het formaat waarin hij werkte.
toets opgezet; doch terwijl de
De verf is meestal met een lichte en gemakkelijke
wordt

techiek

op koper

grof
doorgaans
de twee te Lucca.
 is de schildering
glad is en emailachtig,
op doek, dat de meester
en
zelfs
meer
los
kiest,
vlokkig,
bij stukjes in klein formaat als

VAN LAER navolgende, is HELMBREKER veel helderder
In zijn bambocciaden
welke
zeer goed is; zonder krachtige
effecten
dan deze in zijn kleur,
doorgaans
In zijn groote stukken wordt
maar vol en juist, zonder gezochtheid.
of contrasten,
omdat
minder
en zwakker,
het koloriet
hij het geheel niet meer
levendig
overziet.
de Haarlemsche
In hoever
hij in zijn werken met gewijde voorstellingen
van

en

de

meer

tot de Vlaamsche

nadert, werd boven reeds besproken.
is
schilders afwijkende ontwikkeling
Om zijn
meester.
HELMBREKER een belangrijk
Hij is in zijn kunst Hollander
gebleven,
dan
toch
men
voor
Italiaansch
kerkstukken
nooit
niet
dat
indien
z66zeer,
zijn
?geheel",
doch hij doet de Hollandsche
school van een eigenaardigen
zal aanzien;
kant kennen,
die men bij de andere schilders van zijn tijd nimmer, of althans
in mogelijkheden,
loslaat

manier

meeste

onzer

inheemsche

zt?o doorgevoerd,
zal opmerken.
Dit deels zeer zeker, omdat de meester
en
onbewust
genre
opvatting
voegde naar den smaak en de wenschen
edellieden en prelaten, die zijn afnemers waren; doch anderzijds
der Italiaansche
zich zijn aanleg
van nature leende tot het maken van zulke kunst als
omdat
is geneigd zich daar,
Italic van dien tijd het gaarne zag. Een ieder kunstenaar
nimmer
zich

in

goed gaat, de rechte man op de rechte plaats te voelen en zoo
het HELMBREKER en verschillende
van zijn landgenooten
in het toenging
Rome.
 malige
De Nederlandsche
kunst in Italie in 't algemeen
en de persoonlijkheid van
HELMBREKER in het bijzonder worden wellicht deels uit de omgeving verklaard,

waar

het

hem

waarin zij zich geplaatst zagen; maar de smaak der Italiaansche kenners is toch tevens
die zoo dikwijls aan Vlaamsche
en Hollandsche
meesters voorkeur
merkwaardig,

55
gaven
dingen

boven
in

hun

hun eigen landgenooten,
juist als het aankwam op genres,
worden
natuur-waarheid
Dit was immers
weergegeven.
waar

de

een tijd

schilders in hun landschappen,
marines,
lang zelfs zoo sterk, dat de Italiaansche
naar
de
en
zich
te
stillevens
"bambocciaden"
Fiamminghi
goeddeels
voegen
was een wisselhadden, wilden zij van hun opgang verzekerd
zijn I Het resultaat
die, al in den tijd van PAULUS BRIL, ELSHEIMER en POELENBURG
werking,
kruisen der invloeden hoogst merkwaardig
is
door het zich voortdurend
beginnend,
Een goed talent
als HELMBREKER werd door deze wisselwerking
tot een
die hem onder zijn Haarlemsche
eigenaardige
ontwikkeling
gebracht,
geheel
een bijzondere
plaats
kunstgenooten
van verdienstelijke
toonende,
regels,
het om kunsthistorische
waardeering
- Oorspronkelijkheid!
...
I
Rome,

Mei

doet

Verdienstelijke
afwijking verdraagt zijn werk het kenmerk, dat, wanneer
gaat, steeds als een voordeel heeft gegolden:
innemen.
