BESLECHTE GESCHILLEN: UITGIFTE VAN NIET-VOLGESTORTE AANDEELEN AAN TOONDER
BESLECHTE GESCHILLEN
Red.: Prof. Mr CHR. ZEVENBERGEN
UITGIFTE VAN NIET-VOLGESTORTE AANDEELEN
AAN TOONDER
Beroep van de tot volstorting aangesproken aandeelhouders
op contractueele schuldvergelijking
A. had de beschikking gekregen over een optie op grond,
welke optie een w aarde had van ƒ 20.000. Om die optie te
kunnen uitoefenen en den grond te kunnen exploiteeren be­
sloten notaris X., alsm ede C. en D. een naamlooze vennoot­
schap op te richten met een geplaatst kapitaal van ƒ 21.000,
w aarvan zij commissaris zouden w orden en A. directeur. A.
zou alle aandeelen verwerven en ze betalen door inbreng der
optie. Ieder der commissarissen zou een w instaandeel krijgen
van ƒ 8.000. T o t zekerheid daarvan zou A. zijn aandeelen
overdragen aan de commissarissen, met dien verstande, dat
voor den commissaris X. de M aatschappij E. de aandeelen
zou ontvangen.
D aar X., C. en D. zelf niet als oprichters wilden optreden,
fungeerden als zoodanig F. en G., van wie F. voor ƒ 10.000
en G. voor ƒ 11.000 zouden deelnemen in het kapitaal der
vennootschap. De oprichting vond plaats einde Decem ber 1932
ten overstaan van notaris X. F. en G. betaalden niets en ont­
vingen ook geen aandeelen. D e 21, aan toonder gestelde, aandeelbewijzen w erden aan A. ter hand gesteld, nadat hij de
bovengenoem de optie had ingebracht. V ervolgens droeg A.,
overeenkomstig hetgeen tevoren w as bedongen, die aandeelen
aan C., D. en de M aatschappij E. over tot zekerheid van het
winstaandeel, d at hun w as toegezegd. Ieder hunner ontving
derhalve 7 aandeelen.
 D aarn a verkochten C., D. en de M aatschappij E. de aa n ­
deelen w eer aan A. T oen na eenige jaren de naamlooze ven­
nootschap failliet w erd verklaard, w aren zij echter nog niet
aan A. geleverd.
D e curator in het faillissement der N .V . stelde vervolgens
een vordering in tegen F. tot betaling van ƒ 10.000, tegen G.
tot betaling van ƒ 11.000 en tegen C., D. en de M aatschappij
E. elk tot betaling van ƒ 7.000, met dien verstande, dat na
betaling van ƒ 21.000 in totaal, alle gedaagden te dezer zake
zouden zijn gekweten.
D e R echtbank te U trecht wees bij vonnis van 4 M ei 1938 4)
de vordering aan eischer toe. In hooger beroep w erd dit von­
nis door het H of te Am sterdam bij arrest van 12 April 1939 12)
bevestigd. D e Hooge R aad echter vernietigde bij arrest van
19 Januari 1940 3) het arrest van het H of en verwees de zaak
naar het H of te Am sterdam , teneinde met inachtneming van
zijn arrest haar verder te behandelen en te beslissen.
V erscheidene belangrijke rechtsvragen kwamen in den loop
dezer processen ter sprake. W ij zullen op eenige daarvan
thans nader ingaan.
ïj{ ïjï
❖

A llereerst kwam de vraag aan de orde: H oe staat het met
de uitgifte van een niet-volgestort aandeel aan toonder: is zij
nietig of niet? E n in onmiddellijken sam enhang daarm ede: In
hoeverre is het van belang, dat daarna zulk een niet-volgestort
1) Z ie Nederlandsche Jurisprudentie en W eekblad van het R echt 1939,
nr 35.
2) Zie Ncderlandsche Jurisprudentie en W eekblad van het R echt 1939,
nr. 81.
 3) Z ie Ncderlandsche Jurisprudentie en W eekblad van het Recht 1940,
nr 264.
toonderaandeel aan een verkrijger te goeder trouw , dan wel
aan een verkrijger te kw ader tro u w 4) w erd overgedragen?
Door de in deze procedure tot storting aangesproken perso­
nen werd, in hooger beroep, betoogd, dat de uitgifte van nietvolgestorte toonder-aandeelen op grond van artikel 38c lid
2 K. nietig is, en dat de levering van dergelijke nietige stukken,
„voorzoover geschied aan houders te kw ader trouw, niet een
overgang van het aandeelhouderschap teweeg b ren g t.” Door
dit standpunt in te nemen m eenden zij aan hun verplichting tot
storting te kunnen ontkomen. W ij, latere verkrijgers der nietvolgestorte aandeelen, — aldus w as blijkbaar hun redeneering
— wisten, dat die aandeelen niet volgestort w aren. Deze bij
ons aanw ezige kwade trouw belette, dat wij het aandeelhouder­
schap verwierven. En als wij geen aandeelhouder zijn gew or­
den, kunnen wij ook niet tot storting op de aandeelen w orden
aangesproken, w ant alleen van iemand, die aandeelhouder is
of althans vroeger aandeelhouder gew eest is, kan storting w or­
den verlangd.
 *

O.i. gaat dit beroep op artikel 38c lid 2 K. niet op. H et
artikel verbiedt de uitgifte van aandeelen aan toonder, w aarop
niet ten minste het volle bedrag is gestort, m aar het laat na
te bepalen, w at het gevolg is, indien niettemin zulk een aandeel
w ordt uitgegeven. In ieder geval kan noch uit dit artikel, noch
uit eenig ander w etsvoorschrift w orden gelezen, d at zulk een
stuk nietig zou zijn en niet als w aardepapier zou kunnen
functioneeren. Integendeel, uit hetgeen artikel 38c? K. bepaalt
moet naar onze meening de gevolgtrekking w orden gemaakt,
dat een niet-volgestort toonder-aandeel zoowel den eersten
verkrijger als hem, aan wien het daarna is overgedragen -—•
onverschillig of deze te goeder dan wel te kw ader trouw is ■
—•
de positie van aandeelhouder verschaft. V olgens artikel 38d
K. toch staat tegenover een lateren verkrijger te goeder trouw
aan de naamlooze vennootschap niet het bewijs open, dat een
aandeel aan toonder niet is volgestort, of anders gezegd: de
naamlooze vennootschap kan zulk een verkrijger niet tot vol­
storting aanspreken, ofschoon hij aandeelhouder gew orden is.
K rachtens een, met het oog op de geschiedenis van dit artikel5)
alleszins geoorloofde, redeneering a contrario kan en moet o.i.
 uit dit voorschrift w orden afgeleid, dat van een lateren ver­
krijger te kw ader trouw door de naamlooze vennootschap wel
volstorting kan w orden verlangd en dat hij derhalve als a a n ­
deelhouder beschouwd wordt,
**
*

H et eenige verschil tusschen een verkrijger te goeder trouw
en een, die het niet-volgestorte toonder-aandeel te kw ader
trouw heeft ontvangen blijkt mitsdien te zijn, dat op den
laatste een volstortingsplicht rust, op den eerste niet. T erecht
betoogde dan ook de P rocureur-G eneraal Berger in zijn con­
clusie, voorafgaande aan het arrest van den H oogen Raad,
dat wij hier bespreken:
,,M.i. zal het gevolg der uitgifte van een niet volgestort
„toonderaandeel dan ook geen ander zijn, dan d at het
„tusschen den eersten nem er en de N .V . niet kan dienen
„als kwijting voor de storting en datzelfde zal gelden
„tusschen de N .V . en den lateren verkrijger, wien het
„bekend was, dat de storting op het aandeel niet had
„plaats gevonden.”
D e H ooge R aad gaf blijk het standpunt van zijn ProcureurG eneraal te deelen en overwoog te dezen aanzien onder meer:
„dat noch de tekst, noch de geschiedenis van de tot4) T e goeder trouw is hij, die niet weet, althans redelijkerwijze niet kon
weten, dat de door hem verw orven aandeelen niet w aren volgestort. T e
kwader trouw is hij, met wien het omgekeerde het geval is.
5) V erg. te dezen aanzien de overwegingen van het Hof, t.a.p.
 m a b blz. 207

„standkom ing van de artt. 38c en 38d er op wijzen, dat
„het de bedoeling gew eest zou zijn om, als sanctie op
„het verbod om bewijzen van aandeel aan toonder uit te
„geven voor en aleer het volle bedrag is gestort, de func„tie van toonderpapier te ontzeggen aan stukken, die in
„strijd met het verbod zijn uitgegeven;
„dat integendeel, gelijk het H of op goede gronden
„heeft betoogd, bij de onderscheidene redacties, welke
„achtereenvolgens voor de bepaling van art. 38d zijn
„voorgedragen, er steeds van uit is gegaan, dat, onver„schillig kw ade of goede trouw op het punt der volstor„ting, door overgifte van het toonderpapier verkrijging
„van het aandeelhouderschap plaats vindt.”
Een tweede, niet m inder belangrijke kwestie, welke in deze
procedure moest worden beslist, w as de volgende.
Z ooals in den aanvang van dit opstel w erd gezegd, w as de
oorspronkelijke aandeelhouder A. aan de naamlooze vennoot­
schap ƒ 21.000 schuldig ter zake der door hem verw orven aandeelen. D aartegenover had hij zijnerzijds een vordering op de
vennootschap uit hoofde der aan haar verkochte optie ter
w aarde van ƒ 20.000, benevens ƒ 1.000 aan kosten. D eze over
en w eer tusschen partijen bestaande schulden en vorderingen
w aren verrekend; er had m.a.w. een vrijwillige of contractueele
schuldvergelijking plaats gevonden, een betaling met gesloten
beurzen.
 Is een dergelijke verrekening, zoo luidde de vraag, niet in
strijd met artikel 38a lid 3 K.? Z oo ja, dan w as de schuld van
A. aan de naamlooze vennootschap niet te niet gegaan en kon­
den de latere aandeelhouders te kw ader trouw r') met succes
tot betaling w orden aangesproken. Z oo neen, dan w as de
schuld ter zake der volstorting verdw enen en moest de vorde­
ring tegen de latere aandeelhouders te dier zake w orden afge­
wezen.
**
*
V olgens artikel 38a lid 3 K. heeft ten aanzien van de ver­
plichting tot volstorting nimmer schuldvergelijking plaats. In
zijn arrest van 11 Januari 1935 67) had de H ooge R aad beslist,
dat dit voorschrift, een uitzondering vorm end op de algemeene
bepalingen van het Burgerlijk W etboek, art. 1461 v., een be­
perkte strekking heeft. H et doel ervan, aldus oordeelde de
H ooge Raad, is om beroep op com pensatie van den tot storting
aangesproken aandeelhouder tegen de vordering tot storting
te beletten, teneinde op die wijze te verzekeren ■
— tezam en met
andere w etsvoorschriften, zooals artikelen 38c, 39, 39a lid 2
W . v. K. — dat „de naamlooze vennootschap inderdaad on t­
vangt hetgeen haar w egens storting op aandeelen toekom t.”
N a ar de meening van den H oogen R aad w ordt dus door deze
bepaling alleen een beroep op wettelijke schuldvergelijking
van den tot storting aangesproken aandeelhouder tegen ge­
gaan. H a ar bedoeling is niet, om aan de naamlooze vennoot­
schap harerzijds een beroep op dergelijke schuldvergelijking
terzake van volstorting tegen den haar aansprekenden a a n ­
deelhouder te ontnem en.
 M eer w erd bij het arrest van 11 Januari 1935 door den
H oogen R aad niet beslist; meer te beslissen w as toen ook niet
noodig. C onsequente toepassing van het door den H oogen
R aad toen ingenomen standpunt leidt er echter toe, een beroep
op schuldvergelijking aan den tot storting aangesproken a a n ­
deelhouder wel toe te kennen, indien de naamlooze vennoot­
schap met den tot storting verplichte tevoren is overeengeko­
men, om de tusschen hen over en weer bestaande schulden te
verrekenen. De door den H oogen R aad aan artikel 38a lid 3
6) Z ie artikel 38d K., w aarover hierboven.
7) Z ie Nederlandsche Jurisprudentie 1935, bl, 521; W eekblad v an het
recht, nr 12935.
m a b blz. 208

K. toegekende „beperkte strekking” verzet zich tegen een d er­
gelijke contractueele of vrijwillige schuldvergelijking niet.
**
*

U iteraard w erd door de tot storting aangesproken personen
in dit proces in dezen zin verw eer gevoerd. Echter, noch het
Hof, noch de P rocureur-G eneraal wilden daarvan weten. H et
H of oordeelde o.m.
„dat voormeld artikel geen onderscheid m aakt tus„schen een direct op de w et steunende en een contrac„tueele schuldvergelijking en het doel van het voorschrift
„zou w orden verijdeld, indien men, ingeval van stortin„gen op aandeelen, contractueele schuldvergelijking, in
„weerwil van het bij art. 38a lid 3 K. voorgeschrevene,
„toelaatbaar achtte.
 En de P rocureur-G eneraal w as van meening, dat uit het
arrest van 11 Januari 1915:
„zeker niet valt af te leiden, dat de tot storting gehou„den aandeelhouder zich nu ook, mits met goedvinden
„der naamlooze vennootschap, zijnerzijds op schuldver„gelijking kan beroepen met eene vordering, welke hij
„tegen de vennootschap heeft. Beroep op zoodanige
„„contractueele” schuldvergelijking, wil men haar zoo
„noemen, schijnt mij dan ook eveneens door art. 38a
„lid 3 K. uitgesloten aan de zijde van den tot storting
„verplichten aandeelhouder.”
De H ooge R aad echter deinsde, en o.i. terecht, voor een
consequente toepassing van zijn in 1935 gegeven uitspraak
niet terug. Hij overwoog, gelijk in 1935,
„dat het verbod van schuldvergelijking, gegeven in
„art. 38a lid 3 K„ de beperkte strekking heeft om aan
„de w ederpartij van de naamlooze vennootschap het be„roep op com pensatie tegen de vordering tot storting te
„beletten”.
en voegde daaraan thans nog deze overweging toe:
„dat onder schuldvergelijking in dat artikel echter
„geenszins is begrepen de voormelde vereffeningsover„eenkomst, waarbij krachtens den wil van vennootschap
„en w ederpartij verrekening met gesloten beurzen plaats
„vindt.”
O p dien grond vernietigde de H ooge R aad het arrest van
het A m sterdam sche H of en verwees de zaak n aar hetzelfde
Hof, teneinde haar opnieuw te behandelen en te beslissen met
inachtneming van ’s H oogen R aads uitspraak.
CHR. ZEV E N B E R G E N.
 DE RENTEKOSTEN IN HET KADER DER THEORIE
VAN DE VERVANGINGSWAARDE
O n d er dit opschrift vinden we in het M aandblad van Juli
1940 een verhandeling van den heer V a n der Schroeff. De
schrijver geeft geen definitie van de vervangingsw aarde. H ad
hij dit gedaan, dan zouden waarschijnlijk enkele beschouw in­
gen in zijn artikel anders gew eest zijn. Verm oedelijk ziet de
heer V a n der Schroeff de vervangingsw aarde van een product
als de som der offers, in m arktprijzen uitgedrukt, welke ten
behoeve van het product noodig zijn. T elkens lezen we n.l„
dat betreffende de kosten de vervangingsprijs relevant is. Deze
gedachte w ordt echter niet steeds doorgevoerd ten opzichte
van de hoogte der rente. In het algemeen wil de schrijver de
heerschende rentevoet (zonder risico-premie) tot de vervan­
gingsw aarde calculeeren. V oor kleinere bedrijven, die echter
niet tegen deze rentevoet kunnen leenen, wil de schrijver de
hoogere leenrente nemen, welke deze bedrijven ter verkrijging.
