D7.2 Concept of a conversion plan of a natural gas distribution network to hydrogen
HyDelta 2
WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Status: FINAL V3

Dit project is medegefinancierd door TKI Nieuw Gas | Topsector Energie uit de PPS-toeslag
onder referentienummer TKI2022-HyDelta.
WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

Document samenvatting
Corresponderende auteur
Corresponderende auteur
Verbonden aan
E-mailadres

Martin Scheepers
TNO
martin.scheepers@tno.nl

Document historie
Versie

Datum

Auteur

1

10-Jan2023

2

6 juni
2023

3

29 juni
2023

Martin Scheepers
Michel Bos
Albert van den Noort
Harm Vlap
Martin Scheepers
Michel Bos
Albert van den Noort
Harm Vlap
Martin Scheepers
Michel Bos
Albert van den Noort
Harm Vlap

Verbonden
aan
TNO
Kiwa
DNV
DNV
TNO
Kiwa
DNV
DNV
TNO
Kiwa
DNV
DNV

Samenvatting van de wijzigingen
Eerste conceptversie

Finale concept versie waarin
commentaar Expert Assessment
Group is verwerkt,
Finale versie waarin ook het
commentaar van de sparring groep
is verwerkt.
 Verspreidingsniveau
PU
RE

Publiek
Beperkt tot
• Project partners inclusief Expert Assessment Group
• Externe entiteit met wie een geheimhoudingsplicht bestaat

X

Document review
Partner
Stedin
Coteq
Alliander
Alliander
Enexis
Gasunie
NBNL, Gasunie, Kiwa,
DNV, TNO, NEC, Hanze

Naam
Gilles de Kok
Sytze Buruma
Elbert Huijzer
Stijn de Flart
Sybe bij de Leij
Theo Wieleman
HyDelta Supervisory Group

Pagina 2/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

Executive summary
In work package 7 of HyDelta 2 “Conversion of natural gas distribution networks to hydrogen”, a model
conversion plan has been developed for the large-scale conversion of existing gas distribution
networks to almost pure hydrogen. This model conversion plan is based on experiences and insights
gained in hydrogen projects and conversion studies in the Netherlands and abroad. In order to
understand in more detail what a conversion plan entails, two case studies have been developed for
this project. The generic conversion plan offers regional network operators a basis for a specific
conversion plan. Because each region and the gas distribution network located therein is unique, the
generic conversion plan will have to be adapted to the specific characteristics of the gas distribution
network.
Structure of the conversion plan
The model conversion plan contains a description of more than 50 activities to be carried out, divided
into 3 phases and a total of 7 steps:

Alternatives are possible for some activities. The choice between alternatives depends, among other
things, on the availability of devices/components and availability of suitably qualified personnel, or on
the preference of the grid operator. Sometimes there are alternatives that require further
investigation.
 Time planning
Part of the conversion plan is a time schedule. Assumptions and preconditions apply to the time
planning, such as the number of personnel to be deployed or the maximum duration of the gas
interruption during the conversion. The lead time of the various steps and phases depends on the size
of the distribution network and the number and types of end users. The lead time of steps and phases
can be influenced by changes in assumptions and preconditions. During the execution phase of the
conversion plan, the time schedule may have to be adjusted on the basis of the information obtained
in the planning phase.
Pagina 3/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Tasks and responsibilities
A large number of parties will be involved in the implementation of the conversion plan:
municipality(ies), distribution system operator, operators of the natural gas and hydrogen transport
network, hydrogen suppliers, installers and end users. The model conversion plan indicates for each
activity how the tasks and responsibilities can be divided. Because the conversion is a complex and
time-consuming process, good coordination is essential. The municipality is the appropriate party to
coordinate the conversion of the distribution network to hydrogen, because municipalities are
designated to decide on and implement the energy transition at a local level. It has the necessary
powers to do so, can make a broad assessment of interests and is supervised by a democratically
elected council. The execution of work can be outsourced by the parties involved to contractors and
consultants.
 The parties involved will have to inform each other and good coordination is necessary for certain
activities. The municipality is responsible for communication with the end users and will draw up a
communication plan for this. Multiple communication forms and channels can be used. In addition,
the municipality can set up an information point where end users can go with their questions during
the entire conversion process.
Conclusions
This research has yielded the following insights:
•

•

Coordination, responsibilities and communication:
o A large number of parties are involved in the implementation of the conversion plan. It is
essential to make good agreements about the responsibilities of the tasks to be executed.
o Because the conversion is a complex and time-consuming process, good coordination is
essential. The municipality is the appropriate party to coordinate and communicate about the
conversion of the distribution network to hydrogen.
o Parties involved will have to inform each other optimally and good coordination is required for
certain activities.
o Support by the end-user is an essential precondition. This concerns the public acceptance that
the energy supply with natural gas can no longer continue to exist, that hydrogen is a good
replacement for natural gas, i.e. safe, affordable (compared to alternatives such as all-electric)
and security of supply is guaranteed.
o The municipality is responsible for communication with the end users and will have to draw up
a communication plan for this.
Duration of the conversion plan:
o The conversion of a part of the gas distribution grid (from planning phase to implementation
phase) can take several years. In the two cases studied, this varies from about 3 years (3,700
connections) to more than 6 years (30,000 connections).
 o If a different choice is made for replacing natural gas, such as for a heat network (construction
of a new network) or for all-electric (grid reinforcement), a plan will also have to be drawn up
and implemented. The activities are partly comparable to those of the conversion plan to
hydrogen and will also entail a considerable lead time. However, no comparison has been
made.
o The duration of the conversion plan is determined by the size of the distribution network (i.e.
the number of connections and the required number of qualified personnel) or by new
Hydrogen Distribution Station(s) (HDS) to be realized and expansion/upgrading of the

Pagina 4/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

•

•

•

distribution network, including the lead time of permit granting. The latter requires a joint
planning by the national and regional gas network operator.
o The implementation phase (preparatory work and conversion operation) takes up more than
70-80% of the total time.
o The duration of the conversion operation, during which the gas supply to end users is
interrupted, can be limited by carrying out as much work as possible (such as replacing the
existing central heating boiler with an H2-ready boiler) during the preparatory work. Even if
this saves little time in total, this shift does provide more flexibility in the implementation.
o The physical conversion (last step of the conversion plan) can be shortened considerably if a
dual-fuel boiler and dual-fuel gas meter can be used and flushing the gas pipes with nitrogen
can be omitted. This makes the conversion process less complex, shortens the total lead time
of the conversion plan and can lead to cost savings.
 o Most technically trained personnel are required for inspection of the installations at the end
users (planning phase) and replacing the gas installations (execution phase). By deploying more
personnel, the lead time can be reduced.
Dividing the distribution network into sections:
o For the conversion, the gas distribution network will be divided into sections. The number and
size of these sections depends on two preconditions: the duration of the gas interruption and
the number of installers to be deployed to convert the gas equipment at the end users.
o If dual-fuel devices/components can be used (such as gas meter, central heating boiler), the
sections can be larger or no sectioning is required at all.
o The order in which the sections are converted from natural gas to hydrogen depends on the
position of the hydrogen and natural gas feed-in points in the grid. It may be necessary to use
a temporary feed-in point (for example a tube trailer with hydrogen or natural gas or via an
additional pipeline to be installed).
Security of supply:
o Because existing gas infrastructure is used and adjacent areas have to be supplied with natural
gas in addition to the area being supplied with hydrogen, it is often impossible to maintain the
security of supply of the hydrogen distribution network at the same level as in the situation
when natural gas was still being distributed. The risk of an interruption of the hydrogen supply
to end users will then have to be dealt with in a different way.
 Alternatives:
o Replacing the central heating boiler with an H2-ready boiler or with a dual-fuel boiler (if
available) during the preparatory work: A dual-fuel boiler saves time during the conversion
operation. The lead time for the preparatory work remains the same as for replacement by an
H2-ready boiler.
o Whether or not to flush the distribution pipe, connection pipe and/or indoor pipe with
nitrogen: If flushing with nitrogen can be skipped, this simplifies the work during the
conversion operation.
o Whether or not to use gas stoppers at every customer: These are now being used for new
connections, but they are not present for existing connections.
o Temporary gas supply from the existing gas network or with tube trailers: During the
conversion, end users who have not yet been supplied with hydrogen will still have to be
supplied with natural gas. This is possible if the distribution network that is being converted
still has a city gate station that is connected to an RTL on natural gas or is connected to a gas
distribution network that remains on natural gas. Alternatively, a tube trailer can be used for
the temporary supply of natural gas or hydrogen.
Pagina 5/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Recommendations
This research leads to the following recommendations:
•

•

•
•
•

•
•

•

•

•

•

Lessons learned from current pilots: Various pilot projects will be carried out in the coming years.
The experiences and insights gained (also with regard to coordination, responsibilities and
communication) can form an important input for the further development of the model conversion
plan.
 Acceleration of permit procedures: the lead time of permit procedures can have a major impact
on the lead time of the whole conversion plan (e.g. the permit procedure for the HDS). It is
recommended to investigate how the lead time of permit procedures can be shortened.
Remediation: For gas distribution networks that are being converted to hydrogen, it is
recommended to replace old pipe sections, including cast iron, in the coming years.
Suitability of valves: Insufficient research has been carried out into the leak-tightness (both internal
and external leakage) of valves running on hydrogen. Further research into this is recommended.
Inerting indoor pipelines: The extent to which the inner pipeline should be inertized with nitrogen
is still under discussion. It is therefore recommended to conduct additional (practical) research
into this.
Filling the gas network with hydrogen: Research must show how a meshed network can be safely
filled with hydrogen.
H2-ready boiler: The use of an H2-ready boiler is decisive for the implementation of the conversion.
However, a good definition or standardization of an H2-ready boiler is still lacking. It is
recommended to set this up.
Dual-fuel components: Availability of dual-fuel boiler and gas meters greatly simplifies and
accelerates the physical conversion. It is recommended to have a dual-fuel boiler developed or
market parties to encouraged to do so. More clarity is also needed about the suitability of gas
meters for both natural gas and hydrogen.
Security of supply: Compared to natural gas distribution, the security of supply of hydrogen
distribution cannot always be maintained at the same level due to a smaller number of feed-in
points and/or less meshing of the grid. It is recommended that research be carried out into the risk
of interruption of the hydrogen supply and how this can be mitigated.
 Increasing conversion efficiency: The costs of the conversion have not been mapped out in this
study. A better insight into the conversion costs can be helpful in improving the cost efficiency of
the conversion process. In addition, the conversion to hydrogen may be simplified, for example by
performing activities more efficiently or limiting the number of actions. Research could be carried
out into this.
Availability of affordable hydrogen: Whether it is attractive for end users to switch to a hydrogenbased gas supply depends on the future availability and affordability of hydrogen. This is an
important precondition for converting the gas distribution network. It is recommended that
developments with regard to the hydrogen supply be followed closely.
Pagina 6/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

Samenvatting
In werkpakket 7 van HyDelta 2 “Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof” is een model
ombouwplan ontwikkeld voor de grootschalige ombouw van bestaande gasdistributienetten naar
nagenoeg zuivere waterstof. Dit model ombouwplan is gebaseerd op ervaringen en inzichten die zijn
opgedaan in waterstofprojecten en ombouwstudies in Nederland en in het buitenland. Om in meer
detail te begrijpen wat er allemaal bij een ombouwplan komt kijken zijn voor dit project twee case
studies uitgewerkt. Het generieke ombouwplan biedt regionale netbeheerders een basis voor een
specifiek ombouwplan. Omdat elke gebied en het daarin gelegen gasdistributienet uniek is, zal het
generieke ombouwplan aangepast moeten worden aan de specifieke kenmerken van het lokale
gasdistributienet.
 Structuur van het ombouwplan
Het model ombouwplan bevat een beschrijving van in ruim 50 uit te voeren activiteiten, opgedeeld in
3 fasen en in totaal 7 stappen:

Bij sommige activiteiten zijn er alternatieven mogelijk waarbij de keuze onder meer afhankelijk is van
beschikbaarheid van apparaten/componenten en beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd
personeel, of van de voorkeur van de netbeheerder. Soms zijn er alternatieven waarvoor nog nader
onderzoek nodig is.
Tijdsplanning
Onderdeel van het ombouwplan is een tijdsplanning. Voor de tijdsplanning gelden aannames en
randvoorwaarden, zoals de hoeveelheid in te zetten personeel of de maximale duur van de
gasonderbreking tijdens de ombouw. De doorlooptijd van de verschillende stappen en fasen is
afhankelijk van de omvang van het distributienet en het aantal en typen eindgebruikers. De
doorlooptijd van stappen en fasen kunnen worden beïnvloed door veranderingen van aannames en
randvoorwaarden. Gedurende de uitvoeringsfase van het ombouwplan zal de tijdsplanning mogelijk
moeten worden aangepast op basis van de verkregen informatie in de planfase.
Taken en verantwoordelijkheden
Een groot aantal partijen zullen betrokken worden bij uitvoeren van het ombouwplan: gemeente(n),
regionale netbeheerder, beheerders van het aardgas- en waterstoftransportnet,
Pagina 7/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
waterstofleveranciers, installateurs en eindgebruikers. In het model ombouwplan is per activiteit
aangegeven hoe de taken en verantwoordelijkheden kunnen worden verdeeld. Omdat de ombouw
een complex en tijdrovend proces is, is een goede coördinatie essentieel. De gemeente is de
aangewezen partij om de ombouw van het distributienet naar waterstof te coördineren, omdat
gemeenten zijn aangewezen de energietransitie op lokaal niveau vorm te geven en uit te voeren,
daarvoor over de benodigde bevoegdheden beschikken, een brede belangenafweging kunnen maken
en gecontroleerd worden door een democratisch gekozen gemeenteraad. De uitvoering van
activiteiten kunnen door betrokken partijen worden uitbesteed aan aannemers en adviseurs.
 Betrokken partijen zullen elkaar moeten informeren en bij bepaalde activiteiten is goede afstemming
noodzakelijk. Voor communicatie met de eindgebruikers is de gemeente verantwoordelijk en zal
hiervoor een communicatieplan opstellen. Er kunnen meerdere communicatievormen en -kanalen
worden gebruikt. Daarnaast kan de gemeente een informatiepunt inrichten waar eindgebruikers
terecht kunnen met hun vragen gedurende het gehele ombouwtraject.
Conclusies
Dit onderzoek heeft de volgende inzichten opgeleverd:
•

•

Coördinatie, verantwoordelijkheden en communicatie:
o Er zijn een groot aantal partijen betrokken bij uitvoering van het ombouwplan. Het is essentieel
goede afspraken te maken over de verantwoordelijkheden van de uit te voeren taken.
o Omdat de ombouw een complex en tijdrovend proces is, is een goede coördinatie essentieel.
De gemeente is de aangewezen partij om de ombouw van het distributienet naar waterstof te
coördineren en hierover te communiceren.
o Betrokken partijen zullen elkaar optimaal moeten informeren en bij bepaalde activiteiten is
goede afstemming nodig.
o Draagvlak bij de eindgebruikers is een essentiële randvoorwaarden. Het gaat hierbij om de
acceptatie dat de energievoorziening met aardgas niet langer kan blijven bestaan, dat
waterstof een goede vervanger is voor aardgas, d.w.z. veilig, betaalbaar (t.o.v. van
alternatieven, zoals all-electric) en de leveringszekerheid is geborgd.
o Voor communicatie met de eindgebruikers is de gemeente verantwoordelijk en zal hiervoor
een communicatieplan moeten opstellen.
Tijdsduur van het ombouwplan:
o De ombouw van een gedeelte van een gasdistributienet (van planfase tot uitvoeringsfase) kan
meerdere jaren in beslag nemen. In de twee uitgewerkte cases loopt dit uiteen van zo’n 3 jaar
(3.700 aansluitingen) tot ruim 6 jaar (30.000 aansluitingen).
 o Wanneer een andere keuze voor vervanging van aardgas wordt gemaakt, zoals voor een
warmtenet (aanleg van een nieuw netwerk) of voor all-electric (netverzwaring), zal daarvoor
ook een plan moeten worden opgesteld en worden uitgevoerd. De activiteiten zijn voor een
deel vergelijkbaar met die van het ombouwplan naar waterstof en zullen ook een aanzienlijke
doorlooptijd met zich meebrengen. Een vergelijking is echter niet gemaakt.
o De tijdsduur van het ombouwplan wordt bepaald door de omvang van het distributienet
(d.w.z. het aantal aansluitingen en daarvoor benodigde hoeveelheid gekwalificeerd personeel)
of door een nieuw te realiseren Hydrogen Distribution Station(s) (HDS) en
uitbreiding/verzwaring distributienet, inclusief doorlooptijd van vergunningverlening en
ontwerp. Dit laatste vereist een gezamenlijke planvorming door landelijke en regionale
gasnetbeheerder.
o De uitvoeringsfase (voorbereidende werkzaamheden en ombouwoperatie) neemt ruim 7080% van de totale tijdsduur in beslag.
Pagina 8/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

•

•

•

o De tijdsduur van de ombouwoperatie, waarbij de gaslevering aan eindgebruikers wordt
onderbroken, kan worden beperkt door zoveel mogelijk werkzaamheden (zoals vervanging van
de bestaande CV-ketel door een H2-ready ketel) uit te voeren tijdens de voorbereidende
werkzaamheden. Ook als dit in totaal weinig tijdswinst oplevert, zorgt deze verschuiving wel
voor meer flexibiliteit in de uitvoering.
o De fysieke ombouw (laatste stap van het ombouwplan) kan fors worden ingekort als een dualfuel ketel en dual-fuel gasmeter kan worden toegepast en spoelen van de gasleidingen met
stikstof achterwege kan blijven. Dit maakt het ombouwproces minder complex, verkort de
totale doorlooptijd van het ombouwplan en kan zorgen voor kostenbesparing.
o Het meeste technisch geschoold personeel is nodig voor schouwen van de installaties bij de
eindgebruikers (planfase) en het vervangen van de gasinstallaties (uitvoeringsfase). Door meer
personeel in te zetten kan de doorlooptijd hiervan worden beperkt.
 Opdelen van het distributienet in secties:
o Voor het ombouwen zal het gasdistributienet worden opgedeeld in secties. Het aantal en de
grootte van deze secties is afhankelijk van twee randvoorwaarden: de duur van de
gasonderbreking en het aantal in te zetten installateurs die de gasapparatuur bij de
eindgebruikers omzetten.
o Als dual-fuel apparaten/componenten kunnen worden toegepast (zoals gasmeter, CV-ketel),
dan kunnen de secties groter zijn of is in het geheel geen sectionering nodig.
o De volgorde waarin de secties worden omgezet van aardgas naar waterstof is afhankelijk van
de plaats van de invoedingspunten voor waterstof en aardgas in het net. Het kan nodig zijn
gebruik te maken van een tijdelijk invoedingspunt (bijvoorbeeld een tubetrailer met waterstof
of aardgas of via een extra aan te leggen leiding).
Leveringszekerheid:
o Doordat gebruik gemaakt wordt van bestaande gasinfrastructuur en naast het gebied dat
wordt voorzien van waterstof nog naastgelegen gebieden met aardgas moeten worden
voorzien, is het veelal niet mogelijk de leveringszekerheid van het waterstofdistributienet op
hetzelfde niveau te houden als in de situatie toen er nog aardgas werd gedistribueerd. Het
risico voor een onderbreking van de waterstoflevering aan eindgebruikers zal dan op een
andere manier moeten worden opgevangen.
Alternatieven:
o Vervanging van de CV-ketel door een H2-ready ketel of door een dual-fuel ketel (indien
beschikbaar) tijdens de voorbereidende werkzaamheden: Een dual-fuel ketel levert tijdwinst
op bij de ombouwoperatie. De doorlooptijd bij de voorbereidende werkzaamheden blijft
hetzelfde als bij vervanging door een H2-ready ketel.
o Het wel of niet spoelen van de distributieleiding, aansluitleiding en/of binnenleiding met
stikstof: Als spoelen met stikstof kan worden overgeslagen vereenvoudigd dit de
werkzaamheden tijdens de ombouwoperatie.
 o Wel of niet toepassen van gasstoppers bij elke afnemer: Bij nieuwe aansluitingen worden die
nu wel toegepast, maar bij bestaande aansluiting zijn die niet aanwezig. Deze kunnen
eventueel tijdens de voorbereidende werkzaamheden alsnog worden geplaatst.
o Tijdelijke gasvoorziening vanuit bestaande gasnet of met tubetrailers: Tijdens de ombouw
zullen de eindgebruikers die nog niet zijn voorzien van waterstof, nog aardgas geleverd moeten
krijgen. Dat is mogelijk als het distributienet dat omgebouwd wordt nog een GOS heeft dat
verbonden is met een RTL op aardgas of is verbonden met een gasdistributienet dat op aardgas
blijft. Als alternatief kan een tubetrailer worden ingezet voor de tijdelijke voorziening van
aardgas of waterstof.
Pagina 9/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Aanbevelingen
Dit onderzoek geeft aanleiding tot de volgende aanbevelingen:
•

•

•
•

•

•
•

•

•

•

•

Lessen uit huidige pilots: Er worden de komende jaren diverse pilotprojecten uitgevoerd. De
ervaringen die hierbij worden opgedaan en inzichten (ook ten aanzien van coördinatie,
verantwoordelijkheden en communicatie) die worden verkregen kunnen een belangrijke input
vormen voor het doorontwikkelen van het model ombouwplan.
Versnelling vergunningprocedures: de doorlooptijd van vergunningsprocedures kunnen een grote
impact hebben op de doorlooptijd van het gehele ombouwplan (bijv. de vergunningprocedure
voor het HDS). Aanbevolen wordt te onderzoeken hoe de doorlooptijd van vergunningsprocedures
kan worden bekort.
Sanering: Voor gasdistributienetten die worden omgebouwd naar waterstof wordt aanbevolen de
komende jaren oude leidingdelen die niet langer geschikt zijn, waaronder gietijzer, te vervangen.
Geschiktheid afsluiters: Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de lekdichtheid (zowel
intern als externe lekkage) van afsluiters op waterstof. Nader onderzoek hiertoe wordt
aanbevolen.
 Inertiseren van binnenleidingen: In hoeverre de binnenleiding geïnertiseerd dient te worden met
stikstof (of een op een andere wijze) is nog onderwerp van discussie. Daarom wordt geadviseerd
om hier aanvullend (praktijk)onderzoek naar te verrichten.
Vullen van het gasnet met waterstof: Onderzoek moet uitwijzen hoe een vermaasd net op veilige
wijze kan worden gevuld met waterstof.
H2-ready ketel: Toepassen van een H2-ready ketel is bepalend voor de uitvoering van de ombouw.
Een goede definitie, c.q. normerering van een H2-ready ketel ontbreekt echter nog. Aanbevolen
wordt deze op te stellen.
Dual-fuel componenten: Beschikbaarheid van dual-fuel ketel en gasmeters zorgen voor een
aanzienlijke vereenvoudiging en versnelling van de fysieke ombouw. Aanbevolen wordt een dualfuel ketel te laten ontwikkelen, c.q. te stimuleren dat marktpartijen dit gaan doen. Ook is meer
duidelijkheid nodig over geschiktheid van gasmeters voor zowel aardgas als waterstof.
Leveringszekerheid: In vergelijking met aardgasdistributie kan de zekerheid van
waterstofdistributie niet altijd op hetzelfde niveau worden gehandhaafd vanwege minder aantal
invoedingspunten en/of mindere vermazing van het net. Aanbevolen wordt onderzoek te doen
naar risico van onderbreking van de waterstoflevering en hoe dat kan worden beperkt.
Vergroten efficiëntie ombouw: In dit onderzoek zijn de kosten van de ombouw niet in kaart
gebracht. Een beter inzicht naar de ombouwkosten kan behulpzaam zijn het verbeteren van de
kostenefficiëntie van het ombouwproces. Daarnaast kan de ombouw mogelijk worden
vereenvoudigd, bijvoorbeeld door activiteiten efficiënter uit te voeren of het aantal handelingen
te beperken. Hiernaar zou onderzoek kunnen worden verricht.
Beschikbaarheid van betaalbare waterstof: Of het voor eindgebruikers aantrekkelijk is over te
schakelen op een gasvoorziening op basis van waterstof, is afhankelijk van de toekomstige
beschikbaarheid en betaalbaarheid van waterstof. Dat is een belangrijke randvoorwaarde voor het
ombouwen van het gasdistributienet. Aanbevolen wordt de ontwikkelingen met betrekking tot het
waterstofaanbod goed te volgen.
 Pagina 10/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

Inhoud
Document samenvatting ......................................................................................................................... 2
Executive summary ................................................................................................................................. 3
Samenvatting........................................................................................................................................... 7
1.
Aanleiding .................................................................................................................................. 13

2.
Uitgangspunten ......................................................................................................................... 15

3.
Ombouwplannen ....................................................................................................................... 17

3.1

Waterstofprojecten en ombouwstudies ................................................................................... 17

3.2

Uitgevoerde casestudies ........................................................................................................... 18

4.
Verantwoordelijkheden en tijdsplanning .................................................................................. 22

4.1

Taken en verantwoordelijkheden ............................................................................................. 22

4.2

Tijdsplanning ............................................................................................................................. 27

4.3

Communicatie ........................................................................................................................... 27

5.
Model ombouwplan .................................................................................................................. 29

5.1

Stap 1: Gebiedsselectie ............................................................................................................. 29

5.2

Stap 2: Netplanning ................................................................................................................... 30

5.3

Stap 3: Keuze varianten ............................................................................................................. 31

5.4

Stap 4: Inventarisatie eindgebruikers........................................................................................ 31

5.4.1 Kleinverbruikers......................................................................................................................... 32
5.4.2 Grootverbruikers ....................................................................................................................... 32
5.5

Stap 5: Aanpassingen vaststellen .............................................................................................. 32

5.5.1 Waterstofaanvoer ..................................................................................................................... 32
5.5.2 Distributienet............................................................................................................................. 33
5.5.3 Kleinverbruikers......................................................................................................................... 33
5.5.4 Grootverbruikers ....................................................................................................................... 34
5.6

Stap 6: Uitvoering voorbereidende werkzaamheden ............................................................... 34

5.6.1 Waterstofaanvoer ..................................................................................................................... 34
5.6.2 Distributienet............................................................................................................................. 35
5.6.3 Kleinverbruikers......................................................................................................................... 35
5.6.4 Grootgebruikers ........................................................................................................................ 36
5.7

Stap 7: Ombouwoperatie .......................................................................................................... 36

5.7.1 Waterstoflevering in gebruik nemen ........................................................................................ 36
5.7.2 Hoge druk distributienet, grootverbruikers .............................................................................. 36
5.7.3 Lage druk distributienet, kleinverbruikers ................................................................................ 37
6.
 Conclusie en aanbevelingen ...................................................................................................... 39

Pagina 11/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Referenties ............................................................................................................................................ 42

Pagina 12/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

1. Aanleiding
Het overheidsbeleid is gericht op het afbouwen van het gebruik van aardgas. In kader van dit beleid
stellen gemeenten een Transitievisie Warmte op waarin voor verschillende wijken wordt bepaald hoe
de toekomstige warmtevraag zal worden ingevuld. In overleg met de netbeheerder van het
gasdistributienet kunnen gemeenten besluiten woningen, utiliteitsgebouwen en bedrijven te gaan
voorzien van waterstof. Hiervoor kan het bestaande aardgasdistributienet worden omgebouwd naar
nagenoeg 100% waterstof. Ook dienen de gasinstallaties en apparaten bij de eindgebruikers geschikt
gemaakt te worden voor de toepassing van waterstof. De lokale beschikbaarheid van waterstof zal
medebepalend zijn voor de keuze om een gasdistributienet naar waterstof om te bouwen. Dat kan een
lokale waterstofproductie zijn, de nabijheid van een waterstoftransportleiding in combinatie met
landelijke opererende waterstofleveranciers die levering van waterstof kunnen garanderen of een
combinatie van beide.
Scope van het onderzoek
In deze studie is een generiek ombouwplan ontwikkeld dat door netbeheerders als model kan worden
gebruikt bij het ombouwen van het bestaande aardgasdistributienet naar waterstof. Hierbij is ervan
uitgegaan dat waterstof beschikbaar is en zoveel mogelijk gebruik kan worden gemaakt van bestaande
assets. Het ontwikkelde ombouwplan heeft betrekking op de ombouw van het gasdistributienet vanaf
de aansluiting op het waterstofinvoedingstation tot en met de gasinstallaties bij de eindgebruikers. In
de tijd start het ombouwplan bij de beslissing om in een geselecteerd gebied waterstof te gaan
distribueren en loopt tot en met de fysieke ombouw van het gasdistributienet en aangesloten
eindgebruikerstoepassingen. In het ombouwplan wordt er mee rekening gehouden dat omliggende
gebieden nog enige tijd van aardgas voorzien blijven.
 Inventarisatie
Dit onderzoek is gestart met een analyse naar een aantal aspecten die relevant zijn voor een
ombouwplan. De resultaten daarvan zijn gepubliceerd in D7.1 – Inventarisatie van relevante aspecten
voor ombouw van gasdistributienetten naar waterstof [1]. Hierbij is onder meer een inventarisatie
gemaakt van Nederlandse waterstofprojecten en ombouwstudies en enkele in Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk.
 Casestudies
Naast kennis en inzichten die reeds zijn opgedaan door netbedrijven bij uitvoering van
waterstofprojecten en ombouwstudies, zijn in dit onderzoek ook twee casestudies uitgevoerd. Voor
deze cases zijn gedetailleerde plannen gemaakt voor de ombouw van bestaande gasdistributienetten
in Kapelle en in en nabij Nijmegen. De Kapelle case wordt gekarakteriseerd door een bedrijventerrein
in combinatie met gebouwde omgeving in een kleine woonplaats. Bij Nijmegen gaat het om een
combinatie van stedelijke en landelijke gebieden. In de ombouwplannen zijn alle activiteiten
beschreven die moeten worden uitgevoerd, opgedeeld in 3 fasen en 7 stappen. Bij sommige
activiteiten zijn er alternatieven mogelijk waarbij de keuze onder meer afhankelijk is van
beschikbaarheid van apparaten en componenten of waarvoor nog nader onderzoek nodig is. Voor elk
ombouwplan is een tijdsplanning gemaakt, rekening houdend met de omvang van het distributienet
en het aantal en typen eindgebruikers. De invloed die aannames en randvoorwaarden hebben voor de
tijdsplanning is expliciet gemaakt. Bij uitvoering van het ombouwplan zullen een groot aantal partijen
betrokken zijn, zoals gemeente(n), netbeheerder, beheerders van het aardgas- en
waterstoftransportnet, waterstofleveranciers, installateurs en eindgebruikers. Voor elk ombouwplan
Pagina 13/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
is per activiteit aangegeven hoe de taken en verantwoordelijkheden kunnen worden verdeeld. Omdat
de ombouw een complex en tijdrovend proces is, is een goede coördinatie essentieel. Bovendien zullen
betrokken partijen goed moeten worden geïnformeerd en is bij bepaalde activiteiten goede
afstemming nodig. Hiervoor zal een communicatieplan moeten worden opgesteld.
 Model ombouwplan
Het ontwikkelde model ombouwplan dat in dit rapport wordt gepresenteerd is gebaseerd op de
inzichten uit de waterstofprojecten en ombouwstudies en de twee uitgevoerde casestudies. De
voorgesteld aanpak is daarbij generiek gemaakt zodat deze als basis gebruikt kan worden voor elk
gasdistributienet. Wel zal elke ombouwplan aangepast moeten worden aan specifieke lokale situaties
en omstandigheden. Dit generieke ombouwplan zal in te toekomst moeten worden getoetst aan
nieuwe ontwikkelingen en opgedane ervaringen en zo nodig worden bijgesteld.
Leeswijzer
Dit rapport heeft de volgende structuur:
•

•

•

•
•

In hoofdstuk 2 wordt een overzicht gegeven van de uitgangspunten en randvoorwaarden die
voor het model ombouwplan van toepassing zijn. Daarbij wordt ook ingegaan op effecten en
consequenties die veranderingen in de uitgangspunten hebben voor het ombouwplan.
Hoofdstuk 3 biedt een overzicht van leerpunten uit waterstofprojecten en ombouwstudies die
door netbeheerders zijn uitgevoerd, alsmede een samenvatting van de twee casestudies die in
kader van dit onderzoek zijn uitgevoerd. De ombouwplannen voor de twee casestudies zelf staan
weergegeven in twee niet publiek beschikbare bijlagen bij dit rapport.
In hoofdstuk 4 wordt de structuur van het ombouwplan besproken, hoe taken en
verantwoordelijkheden voor de verschillende activiteiten kunnen worden verdeeld en wordt
ingegaan op de tijdsplanning en op het belang van een goed communicatieplan.
Het model ombouwplan bestaat uit 51 activiteiten, opgedeeld in 3 fasen en 7 stappen. Hoofdstuk
5 beschrijft deze activiteiten per stap.
Hoofdstuk 6 biedt een overzicht van de belangrijkste inzichten die in dit project zijn verkregen.
Ook zijn hier aanbevelingen geformuleerd, waaronder die over onderzoek dat kan helpen bij het
verder vergroten van inzichten en kan helpen bij het verbeteren van het hier gepresenteerde
model ombouwplan.
 Pagina 14/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

2. Uitgangspunten
Bij het opstellen van het model ombouwplan zijn een aantal uitgangspunten gehanteerd en
aannames gemaakt. Deze staan in tabel 1 weergegeven en toegelicht. Sommige aannames kunnen
worden gewijzigd, zoals het aantal in te zetten installateurs of monteurs. Ook zijn er keuzes mogelijk
(opties). Het effect van verandering van de aannames en de keuzes op het ombouwplan wordt
besproken in hoofdstuk 5.
Afgaande op de huidige EU-voorstellen zal het waterstofdistributienet beheerd worden door een
aparte netbeheerder, apart van de beheerder van het aardgasdistributienet. De assets van het
bestaande distributienet welke voor waterstof gebruikt gaan worden zullen overgedragen worden
aan de beheerder van het waterstofdistributienet. Hierbij sluiten we aan bij de voorgestelde
aanpassing van de Europese Gasverordening en de Gasrichtlijn [1]. Wordt in de komende 5 jaar een
aardgasnet omgebouwd in kader van een waterstofpilot, dan is het Tijdelijk Kader Waterstofpilots
van de ACM van toepassing [1]. Een pilot moet betrekking hebben op de gebouwde omgeving en een
specifiek leerdoel hebben. Netbeheerders mogen het transport en de distributie van waterstof over
het net verrichten, maar hebben geen rol bij de productie, handel en levering van waterstof. Voor
waterstofdistributie gelden specifieke veiligheidsvoorwaarden. Hiervoor heeft het ministerie van EZK
een tijdelijk beleidskader opgesteld. Zie voor verdere toelichting op de (toekomstige) regelgeving
voor waterstofdistributie het HyDelta rapport D7.1 – Inventarisatie van relevante aspecten voor
ombouw van gasdistributienetten naar waterstof [1].
Tabel 1 – Aannames en uitgangspunten

Waterstofaanvoer en distributie en -levering

• Er is voldoende waterstof beschikbaar voor levering aan de
eindgebruikers.
 • Het waterstofdistributienet wordt beheerd door een aparte
netbeheerder. De assets van het aardgasdistributienet worden aan
de beheerder van het waterstofdistributienet overgedragen. De
beheerder van het waterstofdistributienet heeft geen rol bij de
productie, handel en levering van waterstof.
Materialen

• Er wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van de bestaande
netinfrastructuur.
• Benodigde materialen en apparatuur zijn beschikbaar en hebben
geen uitzonderlijke levertijden. Dit geldt ook voor specialistische
apparatuur voor de ombouw.
Sectioneren van het
distributienet

• Maximaal 500 aansluitingen per sectie. Dit volgt uit het aantal in te
zetten installateurs en de maximale duur van de gasonderbreking
tijdens de ombouw: 50 installateurs x 2 woningen per installateur
per dag x 5 werkdagen per week.
Inventarisatie
eindgebruikers

• Kleinverbruikers:
o 50 schouwers
o 8 woningen per schouwer per dag (maximaal)
• Grootverbruikers:
o 10 schouwers
o 1 bedrijf per schouwer per dag

Pagina 15/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Voorbereiding ombouw
distributienet +
gasmeter
Voorbereiding ombouw
binneninstallatie en
gasapparaten

• 15 monteurs per sectie (eigen personeel netbeheerder of
ingehuurde aannemers).
Ombouw distributienet

• 15 monteurs per sectie (eigen personeel netbeheerder of
ingehuurde aannemers).
• Kleinverbruikers/grootverbruikers:
o 50 installateurs
o 500 aansluitingen per week (1 sectie)

Ombouw
binneninstallatie +
gasapparaten
Ombouw

• Alleen vervanging van CV-ketel bij kleinverbruikers is opgenomen in
het ombouwplan. De kleinverbruiker zal zelf moeten zorgen voor
vervanging van andere gastoestellen, zoals kooktoestel.
• Beschikbaarheid van een H2-ready ketel of dual fuel ketel:
o Een H2-ready ketel kan door vervanging van regelunit/brander
tijdens de ombouw eenvoudig geschikt gemaakt worden voor
waterstof. Er worden door ketelfabrikanten H2-ready ketels
ontwikkeld die geschikt is voor aardgas en binnen een uur kan
worden omgezet naar 100% waterstof [1].
 o Een dual-fuel ketel kan zowel aardgas als waterstof op
doelmatige en veilige wijze worden toegepast. Het is nog niet
bekend of dit type ketel in ontwikkeling is.
• De beschikbaarheid van een waterstof of dual-fuel gasmeter; een
dual-fuel gasmeter kan het verbruik van zowel aardgas als waterstof
correct meten (voldoet aan eisen comptabele meter).1
• Kleinverbruikers:
o 50 installateurs
o 2 installateurs per woning per dag
o Alleen verwarmingsapparatuur en meters, geen kooktoestellen.
• Grootverbruikers/Cluster-6:
o 50 installateurs
o 2 installateurs per bedrijf per dag

• Maximale duur onderbreking gaslevering: 5 werkdagen.
• 7 maanden per jaar (niet in periode november-maart).
1

Hoewel er nu nog geen volledige duidelijkheid is over de toepasbaarheid van bestaande gasmeters voor
waterstof of beschikbaarheid van waterstof-ready meters, wordt ervan uitgegaan dat die duidelijkheid er is
tegen de tijd dat de ombouw zal plaatsvinden.
Pagina 16/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

3. Ombouwplannen
Het model ombouwplan is mede gebaseerd op inzichten die verkregen zijn in waterstofprojecten en
ombouwstudies die door netbeheerders zijn uitgevoerd. Voor dit onderzoek is een inventarisatie
gemaakt van deze waterstofprojecten en ombouwstudies (zie D7.1 – Inventarisatie van relevante
aspecten voor ombouw van gasdistributienetten naar waterstof [1]). De inventarisatie omvat 11
projecten (overwegend praktijktesten en pilots) en 8 studies2. Van deze 19 projecten en studies zijn er
14 uit Nederland, 3 uit Duitsland en 2 uit het Verenigd Koninkrijk. In enkele ombouwprojecten en studies is een stappenplan voor de conversie uitgewerkt. Het betreft projecten en studies van Alliander
(Lochem, Haarlem, IJmuiden en Drachten) [2, 3], Stedin (Uithoorn, Stad aan ’t Haringvliet, Gouda,
Noord-Beveland) [4, 5, 6] en H21 (Leeds, UK) [7]. In paragraaf 3.1 worden de belangrijkste leerpunten
uit deze projecten en studies samengevat.
 Daarnaast is het model ombouwplan gebaseerd op twee case studies die voor dit onderzoek zijn
uitgevoerd. Het betreft een gasdistributienet van Liander in en nabij Nijmegen en een gasdistributienet
van Stedin in Kapelle. Doel van de casestudies was om de stappen van een ombouwplan in meer detail
in beeld te brengen. De casestudies worden uitgebreid beschreven in twee niet openbare bijlagen bij
dit rapport: bijlage A (Nijmegen) en bijlage B (Kapelle). In paragraaf 3.2 worden de casestudies
samengevat en worden de belangrijkste inzichten uit deze casestudies weergegeven.
3.1

Waterstofprojecten en ombouwstudies

Hoewel de informatie die verschillende projecten en studies verstrekken over ombouw van
distributienetten zeer verschillend is en moeilijk vergelijkbaar, kunnen er een aantal leerpunten uit
worden getrokken:
•

•

•

•

Opdelen in stappen: Het is zinvol het ombouwplan op te delen in een aantal afzonderlijke stappen
voor zowel de voorbereiding als de uitvoering van de ombouw. Alliander heeft voor de ombouw
van gebieden met meerdere duizenden aansluitingen (Haarlem, IJmuiden, Drachten) zo’n
stappenplan ontwikkeld [2, 3]. Hierin worden 8 stappen onderscheiden. De eerste 6 stappen
hebben betrekking op de voorbereiding: (1) waterstofgebied definiëren, (2) opdelen in behapbare
grootte, (3) inventarisatie opbouw gasnet in deelgebieden, (4) inventarisatie klanten deelgebied,
(5) technisch omschakelplan en (6) planning. De laatste twee stappen betreffen de uitvoering van
het ombouwplan: (7) ombouwen gasnet en (8) omschakelen.
Onderbreking gaslevering: Voor het veilig omschakelen van de gaslevering van aardgas naar
waterstof dient de gaslevering te worden onderbroken. Het uitgangspunt van Stedin in het
conversieplan van Stad aan ’t Haringvliet is dat de woningen niet langer dan één dag zonder gas
zitten [5]. Alliander gaat uit van een onderbreking van één week [3]. In het H21-project voor Leeds
(UK) wordt uitgegaan van een onderbreking gedurende de ombouw van 1 tot 5 dagen [6].
 Omschakelen buiten stookseizoen: Om twee redenen is het omschakelen met onderbreken van de
gaslevering gedurende het stookseizoen minder wenselijk: (1) de impact van de onderbreking voor
de afnemer is dan het grootst en (2) de gasstroom is relatief groot in deze periode waardoor
instandhouding van de gasvoorziening van de verschillende secties eerder kritisch wordt. Om die
redenen vindt de omschakeling in het H21-project alleen buiten het stookseizoen (aprilseptember) plaats.
Opdelen van het gasdistributienet: Het omschakelen van een gasdistributienet met meerdere
duizenden aansluitingen vindt gefaseerd plaats. Hiervoor wordt het gasdistributienet opgedeeld

2

Aan projecten gaan studies vooraf. Is er een voornemen om daadwerkelijk fysieke waterstof te distribueren
en leveren spreken we hier over een project. Met een studie wordt aangeduid dat het een onderzoek betreft
waarbij nog geen concreet voornemen bestaat om het distributienet van waterstof te voorzien.
Pagina 17/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

•

•

•

in secties. Het uitgangspunt met betrekking tot de gasonderbreking is van invloed op de omvang
van de secties. In de verschillende ombouwstudies verschilt de grootte van de secties. Alliander
gaat (Haarlem, IJmuiden, Drachten) [3] uit van 3000 aansluitingen, H21 (Leeds, UK) [6] van 2500
aansluitingen en Stedin (Stad aan ’t Haringvliet) van 15-20 aansluitingen [5].
Volgorde waarin de secties worden omgeschakeld: Hiervoor is de plaats waar waterstof wordt
ingevoed bepalend. De secties die nog niet zijn omgeschakeld moeten van aardgas voorzien
blijven. In het ombouwplan dient de volgorde bepaald te worden waarin de secties worden
omgeschakeld. In het H21-ombouwplan worden twee strategieën beschreven waarbij de plaats
van de waterstofinvoeding verschilt. Hiermee kan de duur van de gasonderbreking worden
beïnvloedt.
 Werkzaamheden bij het omschakelen: De werkzaamheden bij het omschakelen betreffen
werkzaamheden aan het gasdistributienet, zoals het afsluiten van de sectie van het
gasdistributienet (sluiten netscheiders en gaskraan eindgebruikers), drukloos maken van de
leiding, spoelen van de gasleiding en het op druk brengen met waterstof. Daarnaast vinden
werkzaamheden plaats vanaf en na de meter, zoals vervangen gasmeter, vervangen van
gasapparatuur (CV-ketel), binneninstallatie controleren op dichtheid en spoelen aansluitleiding en
binnenleiding. Wanneer apparaten al eerder worden vervangen (bijv. aardgas CV-ketel door H2ready ketel) beperkt dit de werkzaamheden die bij de omschakelen moeten worden uitgevoerd
[1]. In het ombouwproject Uithoorn heeft Stedin de gasdistributieleiding gespoeld met een stikstof
alvorens waterstof in de gasleiding wordt gelaten [4].
Verantwoordelijkheid en coördinatie: Bij veel van de waterstofprojecten neemt de netbeheerder
de verantwoordelijkheid op zich voor de planning en uitvoering. Bij pilots met als doel het opdoen
van ervaring hoeft dat geen probleem te zijn. Echter, bij uitvoering van ombouwplannen gelden
voor de netbeheerder reguleringskaders waar de netbeheerder binnen moeten blijven. Zowel de
rolscheiding als vereiste coördinatie tussen de verschillende verantwoordelijkheden verdient
aandacht. De verschillende stappenplannen geven maar in beperkte mate inzicht in wie
verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de verschillende stappen en activiteiten, zoals het
inventariseren van technische aanpassing bij eindgebruikers.
 3.2

Uitgevoerde casestudies

Nijmegen
Voor de case Nijmegen wordt verondersteld dat een bestaande RTL door Gasunie wordt omgebouwd
naar waterstof om twee steenfabrieken van waterstof te voorzien. De RTL wordt verbonden met de
landelijke waterstoftransportleiding. Op de RTL zijn ook drie GOS-en aangesloten die het oostelijke
deel van de stad Nijmegen en het gebied ten zuiden van de Waal en Rijn en ten oosten van Nijmegen
van gas voorzien. In dit gebied liggen de plaatsen Ooij en Millingen a/d Rijn. In totaal zijn er in dit
gebied ca. 30.000 gasaansluitingen in zowel stedelijk als landelijk gebied. Verondersteld wordt dat de
gemeenten Nijmegen en Berg en Dal en Liander er gezamenlijk voor kiezen dit gebied van waterstof
te voorzien en daarvoor het gasdistributienet naar waterstof om te bouwen.
Als uitgangspunt geldt dat de fysieke ombouw alleen in de periode april t/m oktober plaatsvindt,
d.w.z. buiten het stookseizoen. Voor de ombouw wordt het distributienet opgedeeld in secties van
500 aansluitingen. De ombouw wordt in één werkweek uitgevoerd. Voor de ombouwoperatie van 60
secties is in totaal 27 maanden nodig. Hierdoor zal het bestaande distributienet tijdens de ombouw
tegelijkertijd, ook gedurende de winterperiodes, een deel van de eindgebruikers van waterstof
worden voorzien, terwijl aan een ander deel nog aardgas geleverd krijgt.
 Pagina 18/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Op het moment dat de RTL wordt gevoed met waterstof, vervalt de voeding van aardgas aan de drie
GOS-en in het gebied. De plaatsen Ooij en Millingen a/d Rijn krijgen dan geen aanvoer van aardgas
meer. Hoewel het distributienetwerk in Nijmegen nog verbonden is met andere GOS-en die
aangesloten blijven op een met aardgas gevoede RTL, is de capaciteit van het distributienet
waarschijnlijk onvoldoende om de uitval van de GOS in het oosten van Nijmegen volledig op te
vangen. Om tijdens de ombouw het gebied van zowel aardgas als waterstof te voorzien, zijn er
verschillende mogelijkheden: tijdelijke gasvoorziening op basis van tubetrailers, extra aansluitingen
op RTL met aardgas en verzwaring van het 3 bar net met aansluiting op 8-bar distributienet. In de
twee laatste varianten is de aanleg van extra leidingen noodzakelijk. Voor het maken van een keuze
zullen netberekeningen moeten worden uitgevoerd, kosten worden bepaald en zullen ook praktische
en veiligheidsaspecten in ogenschouw moeten worden genomen. Voor het uitwerken van de case
Nijmegen is uitgegaan van een tijdelijke gasvoorziening op basis van tubetrailers voor het landelijk
gebied en aansluiting op 8-bar distributienet met verzwaring van het 3 bar net voor het stedelijk
gebied.
 De totale ombouw voor de case Nijmegen wordt geschat op 79 maanden. Dit is opgedeeld in een
onderzoeksfase (8 maanden), een planfase (10 maanden) en een uitvoeringsfase (66 maanden) – de
plan- en uitvoeringsfase hebben een overlap. Deze planning wordt getoond in tabel 2. Op basis van
deze inschattingen blijkt dat de doorlooptijd in de uitvoeringsfase wordt bepaald door de
voorbereidende werkzaamheden bij de kleinverbruikers. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat de
verwarmingsketel vervangen wordt door een waterstof-ready ketel. Deze stap wordt ingeschat op
een doorlooptijd van 30 maanden. Tijdens de voorbereidende werkzaamheden kunnen ook de
Hydrogen Delivery Stations (HDS-en) worden gerealiseerd (ontwerp, vergunning, realisatie –
geschatte doorlooptijd 24 maanden) en netverzwaring van het 3-bar net met aansluiting op het 8 bar
net worden uitgevoerd.
Voor de uitvoeringsfase zijn enkele varianten uitgewerkt:
•

•

De bestaande CV-ketel wordt niet tijdens de voorbereidende werkzaamheden, maar tijdens
de ombouwoperatie wordt vervangen. De tijdswinst bij de voorbereidende werkzaamheden
is echter beperkt omdat in deze periode de HDS-en moeten worden gerealiseerd en de
netverzwaring moet worden uitgevoerd. De ombouwoperatie gaat hierdoor echter wel
langer duren, waardoor de totale looptijd van het ombouwplan met 10 maanden wordt
verlengd naar ruim 7 jaar.
De bestaande CV-ketel wordt vervangen door een dual-fuel ketel tijdens de voorbereidende
werkzaamheden van de uitvoeringsfase. De doorlooptijd van de voorbereidende
werkzaamheden blijft onveranderd. De ombouwoperatie kan wel drastisch worden ingekort
van 28 maanden naar 1 maand. De totale doorlooptijd van het ombouwplan wordt hierdoor
verkort tot iets meer dan 4 jaar.
 Tabel 2 – Indicatieve tijdsplanning Nijmegen case (referentie)

Pagina 19/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Kapelle
Verondersteld wordt dat door Gasunie een nieuwe waterstoftransportleiding wordt aangelegd
waarmee het industriegebied van Vlissingen-Oost (Sloehaven) wordt gekoppeld aan de landelijke
waterstofinfrastructuur (waterstofproductie, -transport en -opslag). Deze nieuwe transportleiding
komt ter hoogte van Kapelle nabij de twee bestaande aardgastransportleidingen te liggen. Naast dat
waterstof gebruikt kan worden door industriële afnemers op het industrieterrein Sloehaven, kan ook
waterstof worden ingevoed op de transportleiding dat wordt geproduceerd met elektrolyzers uit
(offshore) windenergie. Verondersteld wordt dat de gemeente Kapelle samen met Stedin de keuze
maakt het bedrijventerrein Smokkelhoek (figuur 1) en de bebouwde kom van Kapelle van waterstof
te voorzien. Hiervoor wordt op het bedrijventerrein een nieuw waterstofstation (Hydrogen Delivery
Station; HDS) gerealiseerd. Op het bedrijventerrein zijn ruim 300 bedrijven gevestigd en bevinden
zich 171 gasaansluitingen (waarvan 41 met een gasmeter groter dan G6). In de bebouwde kom gaat
het om ruim 3500 gasaansluitingen.
