HET NUT VAN TIJDSTUDIES
H E T N U T V A N T IJD S T U D IE S

door Drs Sj. Muller
H et is een algemeen bekend feit, dat voor het nemen van m aatregelen
ter verlaging van de loonkosten per eenheid product de hulp nodig is
van de tijdstudie-ingenieur.
H et is echter een vrij gebruikelijke misvatting, dat de met zijn hulp
te bereiken verlaging der loonkosten geheel of grotendeels het gevolg
is van de grotere arbeidsinspanning, die door het toekennen van premie
in enigerlei vorm verkregen wordt.
H et valt niet te ontkennen, dat ook door een grotere inspanning een
grotere hoeveelheid product per uur tot stand kan worden gebracht. Ook
staat vast, dat het uitkeren van premie een der middelen is om deze
grotere inspanning te verwerkelijken. Behalve door een vergrote inspan­
ning kan echter ook op tal van andere wijzen de arbeidsproductiviteit
worden opgevoerd. Doordat men de begrippen arbeidsproductiviteit en
arbeidsinspanning door elkaar hanteert, onstaat bij velen de hierboven
gesignaleerde misvatting. In feite is de arbeidsinspanning slechts een der
factoren, die de arbeidsproductiviteit bepalen. D aarnaast zijn er tal van
andere factoren, die op de arbeidsproductiviteit van invloed zijn. Als
voorbeeld daarvan kunnen genoemd worden: de graad van mechanisatie,
de regelmaat, waarmee de productie plaats vindt, de grootte der productieseries en nog vele andere factoren, welke nauwelijks alle opgesomd
kunnen worden.
 W il men echter een grotere arbeidsproductiviteit bereiken, dan is het
bijna zonder uitzondering nodig over de resultaten van een onderzoek
door een tijdstudie-ingenieur te beschikken. Dit geldt ook, als men niet
van plan is of het ongewenst of onmogelijk acht een premiestelsel in
te voeren of op andere wijze te trachten de arbeidsinspanning te ver­
groten. De gegevens van de tijdstudie-ingenieur zijn ook dan onmisbaar
om een behoorlijke organisatie te verkrijgen. Als dit niet w ordt ingezien,
is het gevaar geenszins denkbeeldig, dat men van het verrichten van
tijdstudies afziet in gevallen, dat het toekennen van premie voor het
behalen en overschrijden van een bepaalde prestatie per tijdseenheid op
bezw aren stuit.
In het volgende zullen eerst enige om standigheden worden genoemd,
waaronder het doen werken in premie op bezwaren stuit (I). D aarna
zal worden aangegeven, waarom ook dan tijdstudies niet gemist kunnen
worden (II).
ad. I. Bezwaren tegen het doen werken in premie:
a. Moeilijke controle op de kwaliteit van het product.
Een vrij algemeen bezwaar tegen het doen werken in premie is, dat
de handhaving van de kwaliteit van het product meer controlemaat­
regelen vergt. Er zijn gevallen, dat de bestaande controlemaatregelen
bij invoering van een premiestelsel nauwelijks behoeven te worden uit­
gebreid. Er zijn echter ook gevallen, dat controle op de kwaliteit van
het eindproduct op moeilijkheden stuit of dat uitbreiding van de controle­
m aatregelen tot de noodzakelijke omvang meer kosten mee zou brengen
dan de kostenbesparing, die als gevolg van de grotere productie per
manuur bereikt kan worden.
m ab blz. 151

b. Te hoge kosten.
 Ook om andere redenen kan het doen werken in premie „onrendabel”
zijn. E r doen zich n.1. in de practijk omstandigheden voor, dat het vast­
stellen van de werkelijke werktijden per handeling en van de in die
tijd verkregen productie zulke hoge kosten meebrengt, dat men van het
invoeren van een premiestelsel afziet. Dit zal met name het geval zijn
als de betrokken arbeiders vrij vaak van werkzaamheid wisselen.
M en zou dan gebruik moeten maken van een relatief groot aantal tijdschrijvers en personen, die de geproduceerde hoeveelheden per stadium
tellen en controleren. Dit zou, gevoegd bij de kosten, die de berekening
der uit te betalen premies (met name bij individuele premies) toch al
meebrengt, de totale kosten doen stijgen tot een niet gerechtvaardigd
niveau.
c. Te premieren prestaties zijn niet controleerbaar.
Als men bepaalde arbeidsprestaties door het toekennen van premies
wil stimuleren, zal men er ook zeker van moeten zijn, dat deze prestaties
juist worden vastgelegd en dat deze vastlegging ook controleerbaar is.
 Laat men deze controle achterwege, dan zal men bij het nemen van
enkele steekproeven w eldra tot de conclusie komen, dat premies zijn
uitgekeerd voor prestaties, die onmogelijk kunnen zijn gehaald. M en
krijgt dan bij een dergelijke controle b.v. te zien, dat volgens de aanteke­
ningen, die de grondslag hebben gevormd voor de premieberekening,
voor een bepaalde order zijn vervaardigd: in productiestadium A 10.000
stuks, in productiestadium B 12.000 stuks, in productiestadium C 9.000
stuks, enz. U iteraard kan de aantekening van de prestatie in productie­
stadium B niet juist zijn geweest. V oor deze order kunnen de aldaar
behandelde aantallen tussen de 9.000 en 10.000 hebben gelegen, maar
nooit 12.000 hebben bedragen. Toch is het in de practijk geen uit­
zondering, w anneer dergelijke aantekeningen worden aangetroffen. H et
gevaar voor dergelijke onjuiste aantekeningen is groter, naarm ate de
te bewerken aantallen groter zijn, de tussenvoorraden moeilijker te meten
zijn en het tempo van de „doorstrom ing” geringer is. Controle op de
cijfers, die voor de premieberekening dienst hebben gedaan, is dan achter­
af (!) wel mogelijk, maar de premies zijn dan al uitgekeerd en men kan
niet meer vaststellen, wanneer en door wie de onjuiste aantekeningen
zijn gemaakt. Doen zich de bovenbedoelde om standigheden voor, dan
kan men er eventueel toe besluiten de premies eerst uit te keren, als
controle op de genoteerde prestaties mogelijk is geworden. Helaas is
dit vaak slechts in enkele stadia der productie mogelijk (niet zelden
slechts in het laatste stadium ) en men moet zich ervan bewust zijn, dat
bij een dergelijke premie-uitkering achteraf het effect veel geringer is.
 Nog afgezien van de administratieve rompslomp, die een dergelijke
premiebetaling achteraf m eebrengt en de moeilijkheden, w aarvoor men
komt te staan, als achteraf blijkt, dat de notities niet juist kunnen zijn
geweest.
d. Bepaalde werkzaamheden blijven buiten controle.
H et is lang geen uitzondering, dat het vaststellen van „norm ale”
prestaties voor alle handelingen op moeilijkheden stuit. Z eer vaak blijven
bepaalde handelingen buiten controle, hetzij, omdat ze te wisselvallig
optreden, hetzij om andere redenen, b.v. omdat ze te onbelangrijk zijn,

m a b blz. 152

moeilijk m eetbaar zijn e.d. Al naar de aard van het bedrijf is het per­
centage van deze handelingen verschillend en zijn ze van andere aard.
In zeer vele bedrijven horen hiertoe handelingen als: opruimen, machinereiniging, machineonderhoud, aan- en afvoer, enz. Als voor het ver­
richten van dergelijke handelingen bepaalde personen zijn aangewezen,
treden er nauwelijks of geen moeilijkheden op. M en kan dan de „nor­
male” prestaties van deze personen, die met „nevenhandelingen” zijn
belast, veelal afleiden uit die van de groep, waarvoor zij deze hulpdien­
sten verrichten. Om begrijpelijke redenen zijn er ook geen moeilijkheden
te duchten als de vastgestelde „normale” tijd ook tevens deze neven­
verrichtingen omvat. Dit is echter lang niet altijd het geval. O p de
overzichten, die ter controle op de arbeidsprestaties worden opgesteld,
vindt men regelmatig een min of meer belangrijk aantal uren, die om
een of andere reden buiten controle zijn gebleven. Zijn deze het gevolg
van bedrijfsstoringen (b.v. door machinebreuk, door gebrek aan grond­
stoffen) en dergelijke factoren, dan is controle op de juistheid dezer uren
nog wel mogelijk. Zijn echter uren om andere redenen buiten controle
gebleven, dan is het moeilijker, vast te stellen, of de notities juist zijn.
 O ntbreken de nodige onafhankelijke tijdschrijvers, dan is het gevaar
zeer groot, dat zeer snel de „boekprestaties” toenemen, doordat van de
„gecontroleerde” tijden naar de „ongecontroleerde” wordt geschoven.
e. Tijden per opdracht en werkzaamheid zijn moeilijk vast te stellen.
In principe doet zich dezelfde moeilijkheid voor, als de arbeiders binnen
de afdeling regelmatig van werkzaamheid of opdracht verwisselen. Z on­
der zeer nauwkeurige tijdnotitie door een buitenstaander leren zij dan
zeer snel aan met hun tijden te „schuiven”, met gevolg, dat zij voor de
ene handeling premie ontvangen en voor de andere dan weliswaar sterk
onder de norm blijven met hun prestaties, maar over de daaraan bestede
tijd altijd nog hun grondloon verdienen. Alleen door uitgebreide controle­
maatregelen kan een dergelijke knoeierij onmogelijk worden gemaakt.
H et is de vraag, of deze de kostenverlaging als gevolg van de door de
premie bereikte prestatietoeneming niet weer ongedaan maakt.
f. Diverse andere bezwaren tegen invoering van een premiestelsel.
Tenslotte zij nog gewezen op de moeilijkheden, indien de arbeids­
prestatie beïnvloed w ordt door ongelijkmatige kwaliteit van de te be­
w erken grondstoffen, van te kleine productieseries e.d. meer. O ok zij
erop gewezen, dat voor bepaalde handelingen het vaststellen van de
normale bewerkingstijd op moeilijkheden stuit. D at dit geen zeldzaam­
heid is, blijkt reeds uit de omstandigheid, dat in de praktijk nagenoeg
steeds voor een groter of kleiner percentage der arbeidsprestaties geen
normale werktijden worden vastgesteld. M en redt zich in deze gevallen
veelal met allerlei soorten van toeslagen, die bij de buitenstaander echter
de indruk wekken, dat men de bezwaren van de zijde der arbeiders en
zijn eigen geweten sust door het geven van vrij willekeurige toeslagen.
 D at dit, als de tijdstudie-ingenieur zijn vak kent, niet het geval is, weten
slechts zij, die met deze materie vaker te maken hebben. D at hier echter
voor de invoering van een premiestelsel moeilijkheden liggen, valt niet te
ontkennen.
ad. II. N ut van tijdstudies als geen premiestelsel beoogd wordt.
 D at tijdstudies ook van zeer grote w aarde zijn, als geen premiestelsel

m a b blz. 153

in gebruik is of nagestreefd wordt, heeft tot algemene oorzaak, het in
de aanvang gesignaleerde feit, dat de arbeidsproductiviteit niet alleen •—
zelfs niet in de eerste plaats -— bepaald wordt door de arbeidswil, maar
door vele andere factoren. O p deze andere factoren hebben de arbeiders
geen of weinig invloed en voorzover dat het geval is, heeft het dan ook
weinig zin te trachten door een loonprikkel de arbeidersproductiviteit
op te voeren. Toch zijn tijdstudies ook dan onontbeerlijk en wel voor de
volgende doeleinden:
a. Planning
N aarm ate de productie in een bedrijf een grotere variatie toont, is
de planning van meer betekenis voor het bereiken van een behoorlijke
arbeidsproductiviteit. Als er door onvoldoende planning niet voor wordt
gezorgd, dat de arbeiders ononderbroken door kunnen werken en de
machines zo regelmatig mogelijk bezet zijn, is het in vele gevallen nage­
noeg uitgesloten een bevredigende arbeidsproductiviteit te bereiken, zelfs
niet bij de grootste inspanning van de zijde der arbeiders. G aat men
onder deze omstandigheden toch over tot invoering van een premie­
stelsel, dan is het gevaar groot, dat men, öf spoedig tot de conclusie
komt, dat de genomen m aatregelen zonder effect blijven, öf dat men
een schijnsucces bereikt. H et zou niet de eerste keer zijn, dat in een
dergelijk geval de tijdstudie-ingenieur op grond van de gemaakte notities
„bewijst”, dat de arbeidersprestaties belangrijk zijn verbeterd en dat
de directie aan deze bew ering weinig of geen geloof schenkt, om dat
de calculatie aantoont, dat de bewerkingstarieven niet of nauwelijks zijn
gedaald. De oorzaak hiervan kan liggen in de omstandigheid, dat het
effect van de gestegen arbeidsinspanning relatief gering is, omdat w acht­
tijden en andere verliestijden een relatief grote rol spelen. Een andere
reden van het gebrek aan succes kan zijn, dat juist onder deze om stan­
digheden het hiervoor onder I. sub d. genoemde gevaar werkelijkheid
w ordt en de arbeiders met hun tijd gaan „schuiven". De zgn. productieve
uren worden te laag en de verliestijden te hoog opgegeven, met gevolg,
dat de arbeidsprestaties hoofdzakelijk op papier verbeteren.
 W il men echter een planning behoorlijk doorvoeren, dan zal men
over een archief van betrouwbare grondtijden moeten beschikken. H et
is nauwelijks denkbaar, dat men dit zonder hulp van de tijdstudieingenieur kan opbouwen. W ellicht vormen de bedrijven met zeer een­
voudige m assa-productie hierbij nog een uitzondering, omdat men daar
over voldoende ervaringsmateriaal beschikt. Om vat de productie echter
vele variëteiten van producten of gaat het om bedrijven met stukproductie, dan is een planning zonder kennis van betrouwbare grondtijden
een onmogelijke opgaaf en zal de hulp van een tijdstudie-ingenieur
gezocht moeten worden, ook al koestert men geen enkele wens om
tot invoering van een premiesysteem over te gaan.
 b. Calculatie
Ook voor een behoorlijke kostprijscalculatie is kennis van betrouwbare
grondtijden onontbeerlijk. Alleen het geval van eenvoudige massaproduc­
tie met weinig variatie in de producten, kan hierop weer een uitzondering
vormen. — H et gaat bij de calculatie immers om de voorcalculatie. Hoe
mooi en nuttig een nacalculatie voor de resultatenberekening en zelfs
in sommige gevallen voor de kostencontröle is, het heeft in de meeste
gevallen weinig zin achteraf te constateren, dat bepaalde producten of

m ab blz. 154

bepaalde orders verlies in plaats van winst hebben opgeleverd. H et is
noodzakelijk, vooraf een betrouwbare schatting te maken van het eco­
nomisch resultaat, dat met de productie behaald kan worden. Om een
betrouwbare voorcalculatie te kunnen maken, zal men, naast een be­
trouwbare begroting der materiaalkosten, in de eerste plaats de bewerkingstijden per handeling moeten kennen. In de meeste gevallen is het
grootste gedeelte der kosten hiervan afhankelijk. Zonder hulp van een
tijdstudie-ingenieur is het daarom voor de administratie een onmogelijke
taak een betrouwbare calculatie te leveren. Dit geldt in nagenoeg alle
bedrijven met serie- en stukproductie — waarbij onder de laatsten even­
eens de bedrijven met calculatie per opdracht verstaan dienen te worden
—- alsmede in die gevallen, waarin men tot invoering van calculatie
met standaardkosten overgaat. H et opstellen van calculaties en het
berekenen van standaardtarieven zonder hulp van een tijdstudie-inge­
nieur is in deze gevallen voor de administratie niet alleen bezwaarlijk
door gebrek aan technische kennis, maar ook is het in deze gevallen
zeer gewenst, zo niet noodzakelijk, dat de gegevens, waarop de calculatie
wordt gebaseerd, geleverd worden door een onafhankelijke en objectieve
instantie. Is dit niet het geval, dan is de administratie blootgesteld aan
het gevaar, dat verkoop en fabriek de opgestelde calculaties zullen aan­
vechten, zonder dat afdoend verweer mogelijk is. Dit gevaar bestaat
vooral, als bij toepassing van standaardkosten het resultaat van de
fabriek wordt vastgesteld op grond van de op standaarden gebaseerde
voorcalculaties.
 H et is vermoedelijk niet al te gewaagd in verband met het voorgaande
de stelling te poneren, dat het gewenst is, dat de organisatie van het
bedrijf in alle opzichten in orde is, alvorens tot de invoering van een
premiestelsel over te gaan. W il men niet het gevaar lopen een schijn­
succes te behalen, dan moeten eerst planning en calculatie in orde zijn.
Eerst als het bedrijf op deze punten geheel gezond is en dientengevolge
reeds een vrij bevredigende arbeidsproductiviteit bereikt is, zal in het
algemeen het punt bereikt zijn, waarop men door het verstrekken van
premies voor verhoogde arbeidsinspanning een verdere toeneming van
de arbeidsproductiviteit en daarmede een verdere kostendaling kan
bewerkstelligen. M et name is het — niet in de laatste plaats voor
degene, die met de invoering van een premiestelsel belast is — ge­
wenst, dat de calculatie in orde is, opdat duidelijk kan worden bewezen,
w at het effect der genomen m aatregelen is en daarom trent geen ver­
schil van inzicht mogelijk is.
c. Werkmethodeverbetering
D at het, zonder het maken van tijdstudies, onmogelijk is, de bestaande
werkmethoden te verbeteren, ligt dermate voor de hand, dat het onnodig
lijkt lang hierbij stil te staan. D at langs deze weg de arbeidsproductiviteit
belangrijk kan worden opgevoerd, heeft de practijk genoegzaam bewezen.
O ok in dit geval is dus weer de tijdstudie-ingenieur nodig voor andere
doeleinden dan voor het invoeren van een premiestelsel. M eestal zal
deze er trouwens naar streven eerst de werkmethode te verbeteren,
alvorens grondtijden voor een eventueel premiesysteem vast te stellen.
 d. Bepaling arbeidsinzet
W il men weten, hoeveel arbeiders ingezet moeten worden om een
bepaalde productie tot stand te brengen, dan is eveneens weer de tijd-

m a b blz. 155

studie-ingenieur nodig om een betrouwbare schatting te maken, daar
de ervaringscijfers veelal te onbetrouwbaar zijn om taxaties daarop te
baseren. H et met succes installeren van bandproductie is zonder kennis
van de bewerkingstijden voor elke te verrichten handeling zelfs nagenoeg
ondenkbaar.
e. Contrôle op de arbeidsprestaties en op de loonkosten.
H et is niet altijd noodzakelijk over te gaan tot invoering van een premie­
stelsel om de arbeidsproductiviteit en zelfs ook de arbeidsinspanning
gunstig te beïnvloeden. Als normale bewerkingstijden bekend zijn, kan
op grond daarvan een controle op de arbeidsprestaties worden uitge­
oefend, die voordien niet mogelijk was. V oor de arbeiders is het gevoel,
dat controle w ordt uitgeoefend en is de wetenschap, dat slechte pres­
taties bij de bedrijfsleiding bekend zijn, ook al een prikkel om meer te
presteren dan vroeger. V oor de bedrijfsleiding is kennis van de personen
en afdelingen met onvoldoende prestaties en met name snelle informatie
hierom trent en om trent optredende verliestijden van zeer veel belang.
E r moet dan echter een norm zijn, aan de hand w aarvan de arbeids­
prestaties beoordeeld kunnen worden en deze zullen door een tijdstudieingenieur vastgesteld moeten worden.
 H et zal voor de lezers wellicht interessant zijn te vernemen, dat het
in een bepaald geval gelukt is, in korte tijd aan nagenoeg alle verlies­
tijden een einde te maken en een zeer bevredigende arbeidsproductiviteit
te bereiken, ofschoon slechts voor een enkele bewerking premie werd
gegeven. Dit resultaat werd alleen bereikt door op korte termijn aan de
leiding van het betrokken bedrijf te tonen, in welke afdelingen uren
verloren gingen, zowel door arbeidsprestaties, die onder de normale
lagen, als door het optreden van wacht- en andere verliestijden. Het
per afdeling vergelijken van het werkelijke aantal arbeidsuren, met het
voor de verkregen productie te verwachten aantal arbeidsuren op
korte termijn, had tot gevolg, dat veel sneller dan voorheen arbeids­
krachten, die door schommelingen in de productie van bepaalde
artikelen vrij w aren gekomen, elders productief te werk w erden gesteld.
Ongetwijfeld zal op de duur een nog bevredigender arbeidsprestatie
bereikt kunnen worden door de invoering van een premiestelsel. Zonder
daarop te w achten kon echter de arbeidsproductiviteit reeds belangrijk
worden opgevoerd. Dit zal steeds het geval zijn, als een onbevredigende
arbeidsproductiviteit voor een groter of kleiner gedeelte het gevolg van
andere factoren dan van een onbevredigende arbeidsinspanning is.
In verband met het voorgaande zij er nogmaals op gewezen, dat het
gew enst is op de duur „norm ale” tijden te kennen voor alle werkzaam­
heden, dus ook nevenwerkzaam heden in de fabricage-afdelingen (b.v.
voor transport etc.), alsook in hulp-afdelingen als magazijnen. Deze
tijden kunnen gerelateerd worden aan andere werkzaamheden of kunnen
de vorm aannemen van een taxatie van het noodzakelijke aantal w erk­
krachten. Daarbij kan zonder bezwaar de taxatie ruim gesteld worden.
 Een contrôle als de hiervoor bedoelde w ordt dan mogelijk gemaakt en
ook een controle met een aanvechtbare of te ruim gestelde norm is altijd
nog beter dan het achterwege laten van elke controle. Z onder contrôle
plegen de kosten toe te nemen tot vaak onwaarschijnlijke hoogte. M et
name in hulpafdelingen als magazijnen etc. treft men niet zelden een
overmaat aan personeel aan, omdat elke controle ontbreekt en er geen

m a b blz. 156

enkele indicatie is van hetgeen als normaal kan worden beschouwd,
omdat het doen werken in premie in deze afdelingen vaak op moeilijk­
heden stuit. De tijdstudie-ingenieur zal echter in deze gevallen nagenoeg
steeds, en beter dan een ander, een ongevere norm kunnen aangeven,
op grond waarvan controle mogelijk is.
O ver het nut van de kennis van normale bewerkingstijden voor andere
doeleinden dan premiëring zou nog veel meer te vertellen zijn. Teneinde
niet al te wijdlopig te worden, lijkt het echter gewenst hiermee te vol­
staan. Als het de lezers duidelijk is geworden, dat de invoering van een
premiestelsel niet steeds mogelijk is, het verrichten van tijdstudies echter
ook dan van zeer grote waarde is, is het doel, dat bij het schrijven van
dit artikel heeft voorgezeten, ruimschoots bereikt.
m a b blz. 157.
