‘Het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’
bmgn — Low Countries Historical Review | Volume 136-4 (2021) | pp. 81-112

‘Het vooruitzigt op zijn toekomstig
geluk’
De benoeming van pages aan het hof van koning Lodewijk
Napoleon als patronage-instrument (1806-1810)1

jos gabriëls

Door pages op te nemen in zijn hofhouding bood Lodewijk Napoleon, koning van
Holland (1806-1810), jonge zoons van de elite de mogelijkheid zich in een hoofse
omgeving voor te bereiden op een carrière als legerofficier. Deze aloude junior
functies waren gering in aantal en erg gezocht. Voor de koning vormden zij een
van de middelen om zijn nieuw gecreëerde troon van legitimiteit te voorzien.
Dit artikel bestudeert aan de hand van de pagebenoemingen de patronagerelatie
tussen Lodewijk Napoleon en de vooraanstaande families in het koninkrijk. Een
prosopografische analyse van de in totaal vijfentwintig pages laat zien hoe hij
daarbij probeerde zo veel mogelijk geledingen binnen de verbrede en verbrokkelde
elite recht te doen. Hoewel de korte duur van Lodewijks koningschap deze
inspanningen uiteindelijk doorkruiste, blijkt de loyaliteit van de pages en hun
families in veel gevallen zonder bezwaar te zijn overgegaan op het daaropvolgende
keizerlijke bewind.
 By admitting pages into his household, King of Holland Louis Bonaparte (1806-1810)
allowed upper class adolescents to be groomed for military careers in a prestigious
environment. These traditional junior court positions, few in number and eagerly
coveted, constituted one of the King’s instruments to bolster the legitimacy of
his newly-created throne. This article examines royal patronage through the
appointments of pages, considering Louis Bonaparte’s policies as well as the
response of the country’s leading families. A prosopographical analysis of the total
of twenty-five pages reveals how he sought to integrate as many sections of the
kingdom’s broadened and fragmented elite as possible. Although the King’s efforts
Published by Royal Netherlands Historical Society | knhg
Creative Commons Attribution 4.0 International License
doi: 10.51769/bmgn-lchr.11117 | www.bmgn-lchr.nl | e-issn 2211-2898 | print issn 0165-0505

81

article – artikel
were eventually thwarted by the brevity of his reign, the allegiance of both the
pages and their families proved in many cases to have been easily transferred to the
succeeding imperial regime.
 Inleiding
Van diep in de middeleeuwen tot ver in de negentiende eeuw dienden er pages
aan Europese vorstenhoven. Dit waren jongens die hier op jonge leeftijd door
hun aristocratische families waren ondergebracht om in een ceremonieeldienende functie vertrouwd te raken met de hoofse omgangsvormen en
om er een opleiding te genieten die hen voorbereidde op een loopbaan ten
paleize of in het leger. Dit instituut is in de internationale historiografie
niet onopgemerkt gebleven. Vooral de pages aan de hoven van Versailles en
Wenen waren eind negentiende en begin twintigste eeuw onderwerp van
enkele monografieën van beschrijvende aard.2 In de afgelopen decennia
bracht de bloei van de Hofforschung eveneens de Edelknaben aan kleinere Duitse
hoven in beeld.3 Ook in de Noordelijke Nederlanden – hoewel twee eeuwen
lang een republiek – waren pages een bekend fenomeen. Als vorsten zonder
soevereiniteit hadden zowel de Hollandse als de Friese stadhouders adellijke
knapen in hun entourage. De aandacht van Nederlandse historici wisten zij
overigens slechts incidenteel en dan nog zijdelings te trekken.4 Dit geldt a
fortiori voor de vroege negentiende eeuw, toen met de vestiging van een heuse
monarchie, eerst onder de Bonapartes en daarna onder de Oranjes, opnieuw
junior paleisdienaren aan de opeenvolgende hoven werden verbonden.
1

Dit artikel is geschreven in het kader van het

Bijvoorbeeld Peter Brommer en Achim
Krümmel, Höfisches Leben am Mittelrhein unter

and politics in the Netherlands and Germany,

Kurfürst Clemens Wenzeslaus von Trier (1739-1812)

c.1780-c.1820’, een samenwerkingsverband van de

(Koblenz 2012) 205-213; Stefanie Freyer, Der

Universiteit Leiden en het Huygens Instituut voor

Weimarer Hof um 1800. Eine Sozialgeschichte

Nederlandse Geschiedenis en Cultuur. Graag

jenseits des Mythos. Bibliothek altes Reich 13

dank ik Jeroen Duindam, Joost Welten, Marjolein

(München 2013) 78-81, 469-481. doi: https://doi.
’t Hart en Detlev Frädrich van Heest voor hun

org/10.1524/9783486728965.
 waardevolle commentaren op een vorige versie

2

3

nwo-project ‘Monarchy in turmoil. Rulers, courts

4

Bijvoorbeeld Marie-Ange Delen, Hof en

van dit artikel. Tevens bedank ik Léa Saint-

hofcultuur rondom Willem van Oranje (1533-1584)

Raymond en Ineke Huysman voor hun hulp bij het

(Amsterdam 2001) 146-151; Marika Keblusek en

archiefonderzoek.
Jori Zijlmans (reds.), Vorstelijk vertoon. Aan het

Bijvoorbeeld Gaston de Carné, Les pages des

hof van Frederik Hendrik en Amalia (Zwolle 1997)

Écuries du Roi (Nantes 1886); Albert Hübl, Die

31; Geert H. Janssen, Creaturen van de macht.
k. und k. Edelknaben am Wiener Hof (Wenen

Patronage bij Willem Frederik van Nassau (1613-

1912). Zie ook: Mark Motley, Becoming a French

1664) (Amsterdam 2005) 99, 187; Gard Snel (red.),

Aristocrat: The Education of the Court Nobility,

Het Pageshuis aan het Lange Voorhout (Den Haag

1580-1715 (Princeton 1990) 20-22, 64-66, 177-186.
2000) 30-38.
 Met de pagerie werd in 1806 een eeuwenoud instituut
geherintroduceerd dat met behoud van de oude vormen van het ancien
régime aan een nieuwe, postrevolutionaire context was aangepast. Daarbij
gaat het niet zozeer om de ceremoniële taken van de pages of hun opleiding
en vorming ten paleize, die in hoofdzaak ongewijzigd bleven, als wel om
de functie die de toedeling van deze posten vervulde in de communicatie
en interactie tussen de koning en de nationale elite. Om macht te kunnen
uitoefenen diende een monarch de eerste families van het land rondom
Napoleon, de opgedrongen buitenlandse vorst van een tot monarchie
omgevormde republiek, was hun steun van groot belang. Hiertoe stonden de

gabriëls

zijn troon te verzamelen en aan zich te verplichten. Zeker voor Lodewijk

koning tal van patronagemiddelen ter beschikking, zoals adelsverheffingen,
ridderorden en schenkingen in geld of grond. Van eminent belang was

83

het vergeven van staatsambten, officiersrangen en hoffuncties. Voor
transitietijdvak zijn de pagebenoemingen van Lodewijk Napoleon bij uitstek
geschikt.
Door het korte bestaan van Lodewijks koninkrijk en de bescheiden
omvang van zijn hofhouding bleef het aantal voor begiftiging in
aanmerking komende ceremoniële paleisfuncties gering. Zo benoemde de
koning tijdens zijn vierjarig bewind slechts achttien ordinaris kamerheren,
vijftien ordinaris stalmeesters en vijf paleisprefecten, waarbij bovendien
sprake was van enkele personele overlappingen. Wat getal en taak betreft
lijken de vijfentwintig pageplaatsen die tussen 1806 en 1810 werden
verdeeld vergelijkbaar met deze functies. Maar de verschillen waren groter.
 De pages werden op jeugdige leeftijd aangesteld om te worden opgeleid,
niet voor een hofambt, maar voor een officierscarrière; hun verblijf in
Lodewijks omgeving bleef zodoende reglementair tot gemiddeld twee jaar
beperkt. Het belangrijkste verschil met de kamerheren, stalmeesters en
paleisprefecten was echter dat deze jongens niet werden geselecteerd op
grond van hun individuele geschiktheid, maar louter om het milieu waaruit
zij afkomstig waren. Onderzoek naar hun aanstellingen fungeert hier dus
niet alleen als pars pro toto voor de vergeving van hoffuncties, maar toont die
vergeving bovendien in haar zuiverste vorm. Ook wat de bronnen betreft
lenen de pagebenoemingen zich beter voor de bestudering van Lodewijks
patronagebeleid dan de toedeling van de drie genoemde paleisambten. Voor
de junior posten zijn namelijk beredeneerde lijsten van de sollicitanten
voorhanden, met informatie over zowel de benoemden als de nietbenoemden, waardoor het mogelijk is een scherper beeld te krijgen van de
door het hof gehanteerde selectieoverwegingen.
De kern van het onderzoek vormt een prosopografische analyse van alle
vijfentwintig pages die tussen juni 1806 en juli 1810 aan het hof van Lodewijk
Napoleon waren verbonden. De hiervoor verzamelde persoonsgegevens
zijn rubrieksgewijs weergegeven in de Appendix (pp. 108-112), waar ook de

‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

de bestudering van deze clientela-relatie tussen vorst en elite in het

article – artikel


Lodewijk Napoleon, koning van Holland (1778-1846). Schilderij van Charles Howard Hodges uit 1808. © Frans Hals
Museum, Haarlem, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/archive/4/48/20190329020209%211778_Louis_
Napoleon.jpg.
 gedrukte en archivalische bronnen worden genoemd waaraan de informatie is
ontleend. Deze collectief-biografische reconstructie bracht tal van onderlinge
overeenkomsten aan het licht met betrekking tot de aanstellings- en
vertrekleeftijd, het carrièreverloop en vooral de familieachtergrond, maar
het zou onbevredigend zijn het onderzoek naar de pagebenoemingen tot
de uiterlijke groepskenmerken te beperken. Daarom zal hierna – indien de
bronnen voorhanden zijn – zowel het perspectief van de koning als dat van
de aspirant-pages en hun ouders aan bod komen. Hoe meende Lodewijk
bewind, en welke overwegingen speelden een rol bij families en kandidaten?
Aan de hand van correspondenties en lijsten van sollicitanten kan aan de

gabriëls

Napoleon dit patronage-instrument te gebruiken ter ondersteuning van zijn

extrapolaties op grond van het prosopografisch materiaal een persoonlijker
gezicht worden gegeven. Ook het geringe aantal pages maakt het mogelijk

85

om, naast de groepskarakteristiek, het individuele standpunt te belichten.
 de nieuwe tijd, wordt eerst uiteengezet in welk opzicht de napoleontische
praktijk met betrekking tot de pages verschilde van de prerevolutionaire
situatie. Aansluitend zal aan de hand van de hofreglementen kort worden
beschreven aan welke eisen Lodewijks jeugdige dienaren moesten voldoen
en hoe hun leven eruitzag. Vervolgens komt aan bod hoe door sollicitatie
en recommandatie de schaarse pageplaatsen konden worden bemachtigd,
met bijzondere aandacht voor de bepalende rol van professionele contacten
en verwantschapsrelaties. Welke families, verdeeld over de onderscheiden
geledingen binnen de nationale elite, uiteindelijk een junior hoffunctie
voor hun zoon ontvingen en zo mogelijk ook waarom, wordt daarna
bekeken. Of de pageplaats enerzijds, zoals beoogd, de militaire loopbaan
van de geselecteerden ten goede kwam, en of het nieuwe bewind zich
hiermee anderzijds verzekerde van de steun van hun families zal tot slot
ter sprake komen. De aandacht zal zich hierbij niet beperken tot de periode
van Lodewijks koningschap en de inlijving bij Napoleons Keizerrijk. Door
tevens een blik te werpen op het wedervaren van de ex-pages tijdens de
daaropvolgende Oranjemonarchie kunnen de voor hun adolescentiejaren
verworven inzichten binnen het bredere perspectief van het transitietijdperk
worden geplaatst.
 Hollandse pages naar Frans model
Nadat Napoleon in mei 1804 de monarchie in Frankrijk opnieuw tot leven
had gewekt, begon hij met de vorming van een omvangrijke keizerlijke
hofhouding. Zich graag spiegelend aan Versailles besloot hij dat daartoe ook
pages behoorden. Toen de keizer hen in augustus 1805 herintroduceerde,
kopieerde hij de prerevolutionaire situatie overigens niet exact.5 Terwijl

‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

De opzet van het artikel is als volgt. Aangezien Lodewijks koningschap
en het bijbehorende Maison naar napoleontisch model waren aangepast aan

article – artikel
er onder de Bourbon-koningen steeds tussen de 100 en 150 jeugdige
hofdienaren waren geweest, stelde Napoleon hun aantal vast op minimaal 36
en maximaal 60; in de praktijk schommelde dit rond de 40.6 In tegenstelling
tot Versailles, waar zij onder verschillende hofafdelingen ressorteerden,
behoorden al Napoleons pages tot het departement van de opperstalmeester.
 Toch begeleidden zij de keizer en keizerin niet alleen wanneer dezen zich te
paard of per koets verplaatsten. Ook in het paleis, bij de maaltijden, audiënties
en alle staats- en hofceremonieën vervulden zij protocollaire taken, terwijl er
eveneens een beroep op hen werd gedaan voor de jacht en gedurende militaire
campagnes bij het hoofdkwartier te velde.7
Tijdens het ancien régime was de zorg voor de pages toevertrouwd
aan een gouverneur. De jongens kregen onderricht op een speciale school
met docenten voor de verschillende vakken; tevens beschikten zij over eigen
personeel.8 Napoleon nam deze inrichting over.9 Hij was van mening dat
het verblijf van de pages ten paleize er niet zozeer op moest zijn gericht
om hun hoofse vaardigheden bij te brengen als wel om gekwalificeerde
legerofficieren van hen te maken. Hun opleiding had daarom in hoge mate
een militair karakter.10 Hierdoor stonden zij – de vorstelijke ambiance buiten
beschouwing gelaten – de facto op gelijke voet met de cadetten aan de door
Napoleon opgerichte militaire scholen.11 Hun onderkomen, het Hôtel des
Pages, leek in menig opzicht op een kazerne. De post van gouverneur werd
per definitie toevertrouwd aan een generaal. Bovendien kwamen velen van
Napoleons pages uit een legermilieu, als zoons van hoge officieren.12
Met de laatstvermelde constatering is tegelijk het grootste verschil
met de situatie in Versailles genoemd. Families die voor de Revolutie naar
een pageplaats voor hun zoons solliciteerden, moesten bij de hofgenealoog
bewijzen dat hun familie al sinds 1550 onbetwistbaar tot de adel behoorde.13
In het Keizerrijk was blauw bloed echter niet langer een vereiste. Meer families
konden zodoende naar deze uiterst gewilde positie dingen.14 Napoleon, op
zijn beurt, kon hierdoor kiezen uit een groter aantal gegadigden. Door hun
5

Louveterie (Parijs 2015) 147-192; Motley, Becoming a

Pierre Branda, Napoléon et ses hommes. La Maison

French Aristocrat, 177-186.
 de l’Empereur, 1804-1815 (Parijs 2011) 231.
6

7

Motley, Becoming a French Aristocrat, 178 (noot

9

20); Étiquette du Palais impérial. Année 1806 (Parijs

10 Branda, Napoléon et ses hommes, 232.
1806) 43-44.
11

8

Frédéric Masson, Cavaliers de Napoléon (Parijs
1895) 69-70.
Branda, Napoléon et ses hommes, 231; Octave de
Barral, Souvenirs de guerre et de captivité d’un page

De Barral, Souvenirs, 244-245.
12

Branda, Napoléon et ses hommes, 233-234;

de Napoléon (1812-1815) (Parijs 1925) 12-15.
Alain Pigeard, L’Armée de Napoléon, 1800-1815.
Over de pages aan het hof van Versailles: William

Organisation et vie quotidienne (Parijs 2000) 89-90.
Ritchey Newton, Les chevaux et les chiens du roi
à Versailles au xviiie siècle. La Grande et la Petite
Écurie, les Écuries de la reine, le grand Chenil et la

13

Newton, Les chevaux et les chiens, 148; Motley,
Becoming a French Aristocrat, 178.
14 Vergelijk met Emmanuel de Las Cases, Mémorial
de Sainte-Hélène (Parijs 1823) d.d. 26-28 juli 1816.
zoons te benoemen kon hij hen belonen voor hun trouw en dienst aan zijn
bewind en hen daarmee verder aan zich verplichten.
 Het napoleontisch hofmodel werd door Lodewijk overgenomen,
nadat hij op 5 juni 1806 door zijn broer op de troon van het nieuw gecreëerde
Koninkrijk Holland was geplaatst.15 In oktober verscheen een Étiquette du
Palais royal, waarin – met inachtneming van de bescheidener omvang – de
artikelen van het keizerlijke hofreglement merendeels letterlijk werden
overgenomen. Dit gold ook voor de bepalingen betreffende de pages.16 In
van de opperstalmeester. Deze was verantwoordelijk voor de huisvesting,
voeding, verzorging en het onderwijs van de jongens, alsmede voor de door

gabriëls

Lodewijks hofhouding behoorden zij eveneens exclusief tot het departement

hen in het paleis en daarbuiten te vervullen taken. De uitvoering van deze
werkzaamheden kwam nominaal voor rekening van de gouverneur van

87

de pages. Aan Lodewijks hof heeft deze functie echter maar anderhalf jaar
De onder-gouverneur had de dagelijkse leiding over de pages. Hij woonde bij
hen, at met hen en zag erop toe dat zij zich naar behoren gedroegen.17
Evenals hun Franse tegenhangers hadden Lodewijks pages hun eigen
onderkomen, waarin ook het hun ter beschikking staande dienstpersoneel
was ondergebracht. In Den Haag waren dit vertrekken in Huis ten Bosch.18
Toen de koning eind oktober 1807 zijn residentie verplaatste naar Utrecht,
hielden zij verblijf in het tot paleis omgevormde gebouwencomplex aan de
Drift en de Wittevrouwenstraat.19 In Amsterdam, waar Lodewijk zich in april
1808 vestigde, werd het Hôtel des Pages uiteindelijk gevestigd in een statig pand
aan de Herengracht, halverwege de Leliegracht en de Herenstraat.20 Wanneer
zij geen hofdienst verrichtten, volgden de pages hier lessen van een negental
deskundige docenten. Naast algemeen vormende vakken als geschiedenis,
aardrijkskunde, Latijn, Frans, Engels en Duits werden hun ook hoofse
vaardigheden als dans, tekenen en schoonschrijven onderwezen. Kennis van
de wiskunde, vestingbouw en artillerie werd de jongens bijgebracht met het

15

Jos Gabriëls, ‘Vrienden van vroeger. De Franse

17

Règlement organique de l’Hôtel des Pages [1808],

invloed op de vorming van het vorstelijk hof

art. 42-47. Archives nationales in Parijs (verder

van Lodewijk Napoleon, koning van Holland’,

an), Archives du Cabinet de Louis Bonaparte

Tijdschrift voor Geschiedenis 132:3 (2019) 356-359.
 (verder aclb), af iv 1788, inv.nr. 3.
doi: https://doi.org/10.5117/tvgesch2019.3.002.
18 Rotterdamsche Courant, 5 maart 1807.
gabr.
19 Gerrit Albert Evers, Utrecht als koninklijke

16 Over de pages aan het Hollandse hof: Étiquette
du Palais royal. Année 1806 (Den Haag 1806) 45-53
en Étiquette du Palais royal. Année 1808 (Den Haag

residentie. Het verblijf van Lodewijk Napoleon te
Utrecht, 1807-1808 (Utrecht 1941) 34-35 (katern).
20 Nationaal Archief in Den Haag (verder na), Archief

1808) 40-45. Over de pages aan het Franse hof:

kroondomein en hofhouding van koning Lodewijk

Étiquette du Palais impérial (1806), 43-51.
Napoleon [2.01.25] (verder akh), inv.nr. 113.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

bestaan, en vanaf 1808 werd zij gecombineerd met het opperstalmeesterschap.
article – artikel


Generaal-majoor Auguste-Jean-Gabriel de Caulaincourt (1777-1812), opperstalmeester van koning Lodewijk Napoleon
van juni 1806 tot december 1807. De pages behoorden tot zijn hofdepartement. Van september 1810 tot juli 1812 was
hij gouverneur van de pages van keizer Napoleon. Gravure van Charles-Aimé Forestier uit 1818.
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/G%C3%A9n%C3%A9ral_Auguste_Jean_Gabriel_de_
Caulaincourt.jpg.
oog op hun toekomstige militaire carrière. Om dezelfde reden moesten zij ook
leren schermen, zwemmen en paardrijden.21
De pagerie vormde een aanzienlijke kostenpost. Napoleon beweerde
zelfs dat deze ‘dépense […] était la plus forte, peut-être, du palais’.22 Ook
de pages van koning Lodewijk drukten zwaar op de koninklijke begroting.
 Werd er in 1806 voor iedere jongen nog een jaarlijks bedrag van 1500 gulden
uitgetrokken, twee jaar later was dit bedrag al verdubbeld.23 Van de ouders
werd een bijdrage gevraagd in de vorm van een pension (jaargeld) van 350
moest elk van hen bovendien – volgens een gebruik dat al bestond in Versailles
– een zogeheten trousseau (uitzet) meebrengen, bestaande uit een groot aantal

gabriëls

gulden. Om ervoor te zorgen dat de pages op dezelfde wijze gekleed gingen,

kledingstukken die in detail waren beschreven.24 Voor de ouders betekende

89

dit een kostbare aanschaf.
Vanzelfsprekend telde het Hollandse hof aanzienlijk minder pages
Zowel in de Étiquette du Palais royal van oktober 1806 als in de herziene versie
van januari 1808 stelde Lodewijk hun aantal vast op een minimum van twaalf
en een maximum van vierentwintig.25 Eind november 1806 vonden de eerste
zeven benoemingen plaats, en met de aanstelling in januari 1807 van nog eens
vijf pages was het minimumaantal bereikt. Toen er bij de tweede lichting, in
januari 1808, meer jongens werden toegelaten dan er vertrokken, liep hun
aantal plots op tot zeventien om vervolgens geleidelijk te slinken tot veertien.
Om kosten te besparen verordonneerde de koning eind december 1808 een
blijvende vermindering tot twaalf pages. Dit aantal werd pas in augustus
1809 bereikt en bleef tot het einde van het koninkrijk gehandhaafd.26
In totaal zouden er tijdens Lodewijks vierjarige bewind vijfentwintig pages
aan zijn Maison verbonden zijn. Hun namen en relevante basisgegevens zijn
weergegeven in de Appendix. Hierin is aan elk van hen een persoonsnummer
toegekend, waarnaar de hierna binnen teksthaken weergegeven cijfers
verwijzen.
 Een page diende aan minimale eisen te voldoen. In de Étiquette du Palais
royal was slechts vastgelegd dat ‘tous ceux présentés doivent avoir l’instruction
dont sont susceptibles des jeunes gens de leur âge, et être bien conformés’.27
21

Zie de maandelijkse ‘États des sommes dues à
M.M. les Professeurs à l’Hôtel des Pages’. na,
akh, inv.nr. 113.
22 ‘… deze uitgavepost […] misschien wel de
grootste in het paleis was’. De Las Cases,
Mémorial, d.d. 26-28 juli 1816.
23 Étiquette du Palais royal (1806), 52; Règlement

25 Étiquette du Palais royal (1806), 45; Étiquette du
Palais royal (1808), 40.
26 Koninklijke decreten van 10 november en 29
december 1808. na, akh, inv.nr. 13.
27 ‘… al degenen die worden voorgedragen, dienen
de intellectuele ontwikkeling te hebben die past
bij jongens van hun leeftijd, en over een goede

organique de l’Hôtel des Pages, art. 64-67. an,

fysieke gesteldheid te beschikken’. Étiquette du

aclb, af iv 1788, inv.nr. 3.
Palais royal (1806), 46.
24 Étiquette du Palais royal (1806), 46.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

dan het keizerlijke hof in Parijs, waarbij ook de hoge kosten een rol speelden.
article – artikel
Daarnaast golden er leeftijdscriteria. Uit het napoleontische hofreglement
nam koning Lodewijk de intreeleeftijd van veertien à zestien jaar over, zonder
hieraan overigens strikt de hand te houden.28 Van de vijfentwintig pages die
tussen 1806 en 1810 aan het Hollandse hof dienden, hadden er maar liefst
negen op het moment van aanstelling niet de vereiste minimumleeftijd (zie
Appendix). De meesten van hen waren tussen de twaalf en veertien. Eén van
hen, Ernest VerHuell [8], het zoontje van een lid van het Departementaal
Bestuur van Gelderland, was bij zijn benoeming amper negenenhalf jaar oud.
 In dankbrieven uitten zijn ouders hun vreugde over ‘de bijzondere eer’ die
hun zoon ten deel was gevallen en het hierdoor geboden ‘vooruitzigt op zijn
toekomstig geluk’. Maar tegelijkertijd klinkt hierin ook grote bezorgdheid
door om het jongetje vanwege zijn ‘weinig geavanceerde jaaren’ en ‘extreme
verlegenheid’ vanuit zijn woonplaats Doesburg naar Den Haag te laten
vertrekken.29
Ernest VerHuell behoorde tot de eerste lichting pages, en kennelijk had
men uit zijn geval lering getrokken. Toen bijvoorbeeld oud-luitenant-kolonel
Willem de Vaynes van Brakell, de recent weduwnaar geworden vader van
negen kinderen, in 1809 om een pageplaats voor één van zijn zoons verzocht,
werd dit afgewezen omdat deze met zijn acht jaren ‘te jong’ (‘en bas âge’)
werd bevonden.30 Te oude kandidaten werden eveneens voorgedragen. De
uiterste vertrekleeftijd was reglementair vastgesteld op achttien jaar, dus toen
staatsraad Dirk van Hogendorp de koning vroeg om een zoon met die leeftijd
te begunstigen, kreeg hij als antwoord: ‘Votre fils n’est pas assez jeune pour
être page. Mais je l’admets volontiers à l’état-major général de l’armée, comme
officier d’ordonnance’.31

Sollicitaties en recommandaties
Dit antwoord van de koning aan Van Hogendorp onderstreept indirect dat het
pageschap de opstap vormde naar een militaire carrière. Ook in het Koninkrijk
Holland stond deze aanstelling aan het hof op gelijke voet met een plaats als
cadet op de Koninklijke Militaire School. Zo waren de formele intreeleeftijd
van veertien jaar en de vertrekleeftijd van achttien jaar gelijk, leverden de
ouders een bijdrage in de vorm van een pension en een trousseau, en kwamen
28 Étiquette du Palais royal (1806), 46; Étiquette du
Palais royal (1808), 40.
29 E.A. VerHuell aan C.H. VerHuell, december(?) 1806, 4

31

‘Uw zoon is niet jong genoeg om page te zijn.
 Maar graag voeg ik hem als ordonnansofficier
toe aan de generale staf van het leger’. Koning

en 5 maart. 1807, na, Collectie VerHuell [2.21.004.04]

Lodewijk aan D. van Hogendorp, oktober 1806,

(verder cv), inv.nr. 300; A.A. VerHuell-Staring aan

Herman Colenbrander (red.), Gedenkstukken der

C.H. VerHuell, 6 en 17 april 1807, na, cv, inv.nr. 310.
algemeene geschiedenis van Nederland v-1 (Den

30 État des Pièces remises, na, akh, inv.nr. 413
(Papiers divers).
Haag 1910) 262 (noot 3).
de gedoceerde vakken nagenoeg overeen.32 Pageplaatsen genoten evenwel de
voorkeur. Deze golden door hun beperkte aantal als exclusiever, door het veel
lagere jaargeld als goedkoper, en door het verblijf en de dienst ten paleize als
prestigieuzer. Dat het pageschap voorbereidde op een officierscarrière, kon
voor sommige ouders overigens een reden zijn hun zoon hier juist van af te
houden, zoals in het geval van Pieter Isaac van Schinne [18] en Johan Herman
van Goltstein [21]. Elk van hen wist zijn zin echter, ‘quoique contre les vœux
de sa famille’, door te drijven.33 Eenzelfde ambitie verraadt het feit dat ten
deze hoffunctie te beurt viel.34
Naar een pageplaats moest men solliciteren bij de koning, op

gabriëls

minste vijf pages al aan een militaire opleiding waren begonnen voordat hun

dezelfde wijze als gebruikelijk was voor overheidsfuncties. Dit kon op
verschillende manieren gebeuren. De formele wijze was het indienen van

91

een schriftelijk rekest, wat in feite neerkwam op een open sollicitatie.
 aanbeveling voor hen geschreven door vaders, voogden of verwanten. Verder
kon een aspirant-page door hen ook persoonlijk worden aanbevolen, niet
zozeer tijdens een audiëntie bij de koning zelf, als wel door zich te wenden
tot een invloedrijk persoon die toegang tot hem had. Als vreemdeling
leunde Lodewijk Napoleon namelijk, zeker aan het begin van zijn bewind,
in sterke mate op de adviezen van zijn naaste omgeving. Zo kreeg viceadmiraal Carel Hendrik VerHuell, die de overgang van Bataafse Gemenebest
naar Koninkrijk Holland leidde, al binnen een week na de proclamatie
van Lodewijk tot koning kolonel Van Lawick van Pabst op bezoek, die hem
vroeg zijn zoon aan een pageplaats te helpen.35 En een goed geïnformeerde
paleisemployé maakt melding van een dame die om dezelfde reden de
recommandatie zocht van eerste kamerheer Andries baron van Pallandt tot
Eerde. Weliswaar kon zij deze hofdignitaris niet uitstaan, ‘mais elle a un fils
qu’elle voudrait voir aux pages, et M. le chambellan a la clef des faveurs du
jour’.36
Inderdaad, ondanks de voortschrijdende bureaucratisering en
professionalisering van de napoleontische staat bleven bij sollicitaties

32 Koninklijk decreet van 17 juli 1807 betreffende de
organisatie van de Koninklijke Militaire School,

34 Het betreft 5, 6, 16, 21 en 25.
35 Naamlijsten van door C.H. VerHuell in audiëntie

Decreten en Besluiten van Zijne Majesteit den

ontvangen personen, 1806, na, cv, inv.nr. 236. Dit

Koning van Holland vi (z.p. 1807) 88-98.
verzoek werd overigens niet gehonoreerd.
33 ‘… hoewel tegen de wens van zijn familie’. I.
36 ‘… maar zij heeft een zoon, die ze graag zou zien

van Schinne aan N.Ch. Oudinot, 24 juli 1810, na,

opgenomen onder de pages, en de kamerheer

Archief familie Van Schinne [1.10.75.01], inv.nr.
heeft nu eenmaal de sleutel in handen van de

200. Marc Lindeijer, ‘In memoriam J.H.W.E.W.Th.
 op dat moment te verlenen gunsten’. [Athanase

baron van Goltstein van Hoekenburg (1793-1835)’,

Garnier,] La cour de Hollande sous le règne de Louis

Jaarboek Achterhoek en Liemers 16 (1993) 38.
Bonaparte (Parijs 1823) 179.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

Uiteraard deden de jongens dit niet zelf, maar werd een dergelijke

article – artikel


Vice-admiraal Carel Hendrik VerHuell (1764-1845), minister van Marine van koning Lodewijk Napoleon. Hij leidde in
1806 de overgang van het Bataafse bewind naar het koninkrijk Holland en zorgde er in november van dat jaar voor
dat zijn neefje Ernest VerHuell tot de eerste lichting pages behoorde. Schilderij van Louis-André-Gabriel Bouchet
uit 1824. © Château de Versailles, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4f/Charles_Henri_VerHuell_%281764-1845%29.jpg.
de ‘circuits de la faveur’ van groot belang.37 Het toont niet zozeer de
hardnekkigheid als wel de noodzakelijkheid van prerevolutionaire
praktijken zoals cliëntelisme en nepotisme bij het bevorderen van carrières.
De Franse historicus Aurélien Lignereux heeft er recentelijk op gewezen dat
recommandaties door beschermheren met invloed en aanzien tevens dienden
als waarborg. Hun aanbevelingen moesten de overheid zekerheid bieden dat
de geselecteerden afkomstig waren uit passende maatschappelijke milieus
en zich in de toekomst als politiek betrouwbare dienaren van het regime
dat een sollicitant niet in de eerste plaats werd beoordeeld op zijn individuele
talenten – waarover aan het begin van een carrière trouwens nog weinig viel

gabriëls

zouden gedragen.38 Volgens Lignereux impliceert deze rekruteringswijze

te zeggen – maar veeleer als ‘l’héritier d’un patrimoine relationnel’.39 Voor
de jongens die een pageplaats aan Lodewijks hof ambieerden, gold dit des te

93

meer. Gegeven hun jeugdige leeftijd speelde persoonlijke geschiktheid bij hun
parentage en patronage. Pagebenoemingen waren instrumenteel van aard: de
koning begunstigde niet een zoon, maar diens familie.
 Sollicitanten die zich door een verwant in de directe nabijheid van de
koning konden laten recommanderen, bevonden zich daarom in de gunstigste
positie. Voor hen was een externe pleitbezorger niet nodig. Dit gold bovenal
voor de drie uit Frankrijk afkomstige pages. Jean-Alexandre Le Pays de
Bourjolly [11] was een verre verwant van koningin Hortense de Beauharnais.
Van de twee overigen, Hyacinthe d’Arcy [1] en Guillaume Duranty [3], waren
de tantes – dat wil zeggen de zusters van hun moeder – respectievelijk
gouvernante en onder-gouvernante van de koninklijke kinderen.40 Verder
hadden nog minstens vier andere pages hun post te danken aan een
familieband met een hofdignitaris: de vader van Tjalling van Asbeck [13] was
paleisprefect en die van Maurits van Lamsweerde [14] intendant-generaal
van ’s Konings Huis.41 Joachim Rendorp [17] werd gerecommandeerd door
zijn verre familielid, stalmeester Jan Bernd Bicker.42 En Pieter Isaac van
Schinne [18] had een oom, Gerard Brantsen van de Zyp, die kamerheer was.
Verwanten in hoge bestuursfuncties konden eveneens helpen om
kandidaten aan te bevelen bij de koning. Zo zorgde de eerdergenoemde
minister van Marine, Carel Hendrik VerHuell, ervoor dat zijn piepjonge neefje
Ernest [8] tot de eerste lichting pages behoorde.43 Op gelijke wijze bevorderde
de vicepresident van de Staatsraad, Jacob Jan Cambier, de aanstelling van
37 ‘de kringen waarbinnen de gunsten worden

40 Zie de bedankbrief van vader R.D.D. d’Arcy aan

verdeeld’. Aurélien Lignereux, Les Impériaux.
koning Lodewijk, 12 dec. 1806, an, aclb, af iv 1727,

Administrer et habiter l’Europe de Napoléon (Parijs

inv.nrs. 4-5.
2019) 107.
41 État nominatif, an, aclb, af iv 1831, inv.nr. 141.
38 Lignereux, Les Impériaux, 22, 53-56, 108, 114-117.
42 État nominatif, an, aclb, af iv 1831, inv.nr. 141.
39 ‘de erfgenaam van een familienetwerk’.
43 E.A. VerHuell aan C.H. VerHuell, eind 1806, na,

Lignereux, Les Impériaux, 117.
 cv, inv.nr. 330.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

selectie hoegenaamd geen rol, maar werden zij louter gekozen op grond van

article – artikel


État nominatif des sujets présentés à Sa Majesté par le Grand Écuyer pour être nommés aux deux [sic] emplois qui
sont vacants dans l’Hôtel de M.M. les Pages, gedeelte van pagina 2. Circa januari 1808 (an, aclb, af iv 1831, inv.nr. 141).
© Foto: Ineke Huysman.
zijn neveu Paul Quirin Hoeufft [22].44 De benoeming van Johan Herman van
Goltstein [21] gebeurde op voorspraak van diens achterneef, de eveneens
rooms-katholieke Alexander baron van Hugenpoth tot Aerdt, minister
van Justitie en Politie.45 Voor de pageplaats van Joachim Sandra [7] zal zijn
stiefvader, de Staatsraad Gerrit Jan Jacobson, zich hebben ingespannen. Ook
bij andere benoemingen lijken familieconnecties een rol te hebben gespeeld.
De Appendix geeft hiervan een overzicht.
 gabriëls

Een representatieve selectie
Overal in het Grand Empire waar het Franse bestuursmodel ingang had
gevonden, geschiedde de selectie van overheidsfunctionarissen aan de hand

95

van lijsten, waarin de relevante informatie over de sollicitanten rubrieksgewijs
was hiervan eveneens sprake. Aan de voor hen ingediende rekesten en
verzoeken ontleende de hofadministratie de volgende gegevens: de naam en
de leeftijd van de voorgedragen jongens, de status en regionale herkomst van
hun familie, en het beroep of de maatschappelijke positie van de vader. Indien
van toepassing werd ook de naam vermeld van degene die de kandidaat
recommandeerde, terwijl vele vaders bovendien het grote aantal kinderen
noemden waarvoor zij zorg moesten dragen (‘chargé de plusieurs enfants’),
om daarmee de sollicitatie kracht bij te zetten.47
Voor de aspirant-pages van koning Lodewijk zijn drie van dergelijke
lijsten bewaard gebleven.48 Deze hebben betrekking op de tweede lichting
van januari 1808 en de derde lichting van september en oktober 1809, toen
er respectievelijk zeven en zes pages een aanstelling kregen (zie Appendix).
De overige twintig in deze lijsten vermelde kandidaten moesten worden
teleurgesteld. Een pageplaats aan het hof van Lodewijk Napoleon was immers
een schaarstegoed. Aangezien er slechts een twaalftal junior paleisfuncties
te vergeven waren, die niet vaak vrijkwamen, boden deze de koning slechts
beperkte patronagemogelijkheden. Een zorgvuldige selectie was daarom
gewenst.
44 État des Pièces remises, na, akh, inv.nr. 413
(Papiers divers).
45 Lindeijer, ‘In memoriam J.H.W.E.W.Th. baron van
Goltstein’, 38.
l’Hôtel de M.M. les Pages [ca. januari 1808], an,
aclb, af iv 1831, inv.nr. 141. [2] Relevé général
des demandes d’admission à l’Hôtel des Pages
présentées au Roi jusqu’au 31 juillet 1809, an,

46 Lignereux, Les Impériaux, 53-54.
aclb, af iv 1831, inv.nr. 142. [3] État des pièces

47 ‘verantwoordelijk voor verscheidene kinderen’.
 remises à S.E. le Grand Écuyer: Requêtes et

48 [1] État nominatif des sujets présentés à Sa

demandes [brouillon met apostilles, ca. medio

Majesté par le Grand Écuyer pour être nommés
aux deux [sic] emplois qui sont vacants dans

1809], na, akh, inv.nr. 413 (Papiers divers).
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

was samengebracht.46 Bij de keuze van pages tijdens het Koninkrijk Holland

article – artikel
Zoals bij alle overheidsbetrekkingen in het Koninkrijk Holland die een
clientela-oogmerk moesten dienen, was het van belang hierin zo veel mogelijk
geledingen binnen de elite te laten meedelen. Na elf jaar van Bataafse
moderniserings- en emancipatie-initiatieven had de bovenlaag haar oude
aristocratische homogeniteit verloren. Tal van nieuwe groeperingen hadden
de weg naar macht en welvaart gevonden en op grond hiervan toegang
gekregen tot de politieke en maatschappelijke elite. In sociaal-economisch,
politiek, religieus en geografisch opzicht vertoonde de leidende klasse
hierdoor grote diversiteit.
 De representatieve selectie werd evenwel door twee omstandigheden
vergemakkelijkt. Allereerst overlapten de geledingen binnen de elite
elkaar, waardoor het mogelijk werd twee of zelfs drie vliegen in één klap te
slaan. Verder was het een groot voordeel dat de hoeveelheid sollicitanten
het beperkte aantal pageplaatsen ruimschoots overtrof, waardoor er een
werkelijke keuze kon worden gemaakt. De toedeling van de junior hoffuncties
stond hiermee in schril contrast tot die van andere ceremoniële betrekkingen
ten paleize, zoals kamerheer, stalmeester en paleisprefect. Hiervoor waren,
zeker tijdens de eerste maanden van Lodewijks koningschap, veel moeilijker
kandidaten te vinden.49
De drie overgeleverde lijsten bieden weliswaar een ruimer inzicht
in het benoemingsbeleid met betrekking tot Lodewijks pages, maar een
volledig beeld daarvan geven ze niet. Zij tonen hoofdzakelijk de formele,
bureaucratische kant van het aanstellingsproces. Achter deze keurig
gerubriceerde overzichten gaat namelijk een informele wekelijkheid schuil
van niet of nauwelijks gedocumenteerde contacten, van gekuip en gekonkel,
van beloften en vleierij, van quid pro quo.
Geografische herkomst
Juist omdat de belangstelling voor het geringe aantal pageplaatsen zo groot
was, is het opmerkelijk dat de koning bij zijn aantreden maar liefst drie van
de twaalf posten aan Franse jongens gaf en niet aan zoons van de nationale
elite. Zoals vermeld ging het hierbij om verwanten van uit Parijs meegekomen
hofpersoneel. Kennelijk woog hun begunstiging even zwaar als het voor zich
winnen van de eerste families in het Koninkrijk Holland. In dit verband zij
er op gewezen dat Lodewijks verwanten op andere Europese tronen eveneens
Franse pages in dienst hadden.
Een buitenlands element vertegenwoordigde verder Maximiliaan
von Bönninghausen [2], telg uit een Westfaals adelsgeslacht met bezittingen
in Overijssel, wiens vader en voorvaderen hoge legerofficieren in dienst van
de prins-bisschop van Münster waren geweest. De vader van Holmberg de
49 Gabriëls, ‘Vrienden van vroeger’, 364.
 Beckfelt [10] was afkomstig uit Zweden. Opvallend is het ontbreken van pages
uit Oost-Friesland, nadat dit gebied op 30 januari 1808 aan het Koninkrijk
Holland was toegevoegd. In een doelbewuste poging de elite van dit nieuwe
departement te integreren en aan zich te verbinden, had Lodewijk Napoleon
namelijk meteen na de annexatie wel andere hoge functies aan zijn hof en in
het staatsbestuur aan Oost-Friese edelen toebedeeld.
 De overige departementen van het koninkrijk waren trouwens
evenmin evenredig vertegenwoordigd onder Lodewijks pages. Zeeuwen,
ook onder hen belangstelling bestond. Staatraad Gustaaf Willem van
Imhoff solliciteerde bijvoorbeeld in 1809 voor zijn zoon, maar ondanks de

gabriëls

Brabanders, Drenten en Groningers ontbraken, hoewel er voor deze posten

aantekening ‘d’une famille distinguée de la Groningue’ werd dit verzoek
niet gehonoreerd.50 En Joan Carel Gideon van der Brugghen van Croy, een

97

adellijke grootgrondbezitter uit de omgeving van Helmond en kwartierdrost
weerspiegelt de geografische herkomst van de pages grosso modo de al uit het
ancien régime bekende tweedeling binnen de nationale elite: regentenzonen
uit de grote Hollandse steden – Haarlem [5, 20, 22], Rotterdam [4, 18] en
Amsterdam [17] – enerzijds en jonkers uit de landadel van Gelderland [6, 14,
21], Overijssel [2, 23], Utrecht [12] en Friesland [13] anderzijds. Daarnaast
waren er telgen uit militaire geslachten, die door de aan hun beroep inherente
mobiliteit moeilijk tot één plaats van herkomst zijn te herleiden.52

Stand en religie
Uit deze observaties blijkt al dat de pageplaatsen aan Lodewijks hof niet, zoals
tijdens het ancien régime, waren voorbehouden aan adellijke jongens. In het
napoleontische hofmodel was van dit alleenrecht geen sprake meer. Vanaf het
begin van zijn bewind streefde Napoleon in maatschappelijk opzicht naar
een fusion des elites, zodat in Frankrijk zowel de oude als de nieuwe families
in de paleisfuncties meedeelden. Hierbij past overigens wel de kanttekening
dat hij er als keizer steeds meer toe neigde de glans en het aanzien van zijn
hof te vergroten door hieraan telgen uit oude adelsgeslachten te verbinden.53
Koning Lodewijk deelde zijn broers voorkeur.54 Weliswaar begreep hij al
snel dat dat de edelen in zijn koninkrijk, ‘qui portent les titres de comtes ou
de barons, et qui cependant n’ont ni comtés ni baronnies’, zich in rang noch
rijkdom konden meten met hun Franse standgenoten, maar hij ontzag hun
50 ‘… uit een vooraanstaande familie uit Groningen’.
 État des pièces remises, na, akh, inv.nr. 413
(Papiers divers).
51

Relevé général, an, aclb, af iv 1831, inv.nr. 142.
52 Het betreft 9, 15, 19, 24 en 25.
53 Natalie Petiteau, E﻿́lites et mobilite﻿́s: la noblesse
d’Empire au xixe sie﻿̀cle (1808-1914) (Parijs 1997) 57-59.
54 Vergelijk met Dominique Labarre de Raillicourt,
Louis Bonaparte, roi de Hollande (Parijs 1963) 35,
40, 172.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

van Eindhoven, droeg in 1808 met even weinig succes zijn zoon voor.51 Verder

article – artikel
‘amour-propre’ en ‘gloriole’ en verbond hen graag aan zijn troon.55 Behalve de
drie Fransen hadden nog elf andere jongens blauw bloed, zodat meer dan de
helft van Lodewijks pages letterlijk uit Edelknaben bestond.
Onder hen vertegenwoordigden de graaf Van Limburg Stirum [15] en
de baronnen Van Tuyll van Serooskerken [12] en Snouckaert van Schauburg
[19] de vooraanstaande calvinistische adelsfamilies van voor de Bataafse
omwenteling. Bij hen voegden zich de zoons van rooms-katholieke edelen
die omwille van hun geloof tot begin 1795 uit de openbare functies waren
geweerd, te weten de baronnen Von Bönninghausen [2], Van Asbeck [13],
Van Lamsweerde [14], Van Goltstein [21] en Knoppert [23]. Uit de talloze
overgeleverde lijsten van benoembare rooms-katholieken blijkt Lodewijk
Napoleons bewuste streven zijn geloofsgenoten zowel hoge staatsambten als
hoffuncties toe te delen.56 Niettemin bleven zij overal in de minderheid, mede
omdat de koning probeerde de gevoelens van de calvinistische meerderheid te
ontzien.57 Samen met de drie Fransen waren de vijf genoemde edelen de enige
katholieke pages. De anderen waren Nederduits of Waals gereformeerd. Alleen
de zoon van de recentelijk in de Zweedse adel opgenomen gelukszoeker
Holmberg de Beckfelt [10] was luthers.
 Ook de overige pages kwamen vrijwel allen uit aristocratische, zij
het niet-geadelde geslachten. De families Gevers [4], Donker van der Hoff
[5], Sandra [7], Rendorp [17], Van Schinne [18], Druyvesteyn [20] en Hoeufft
[22] behoorden tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden tot het
regentenpatriciaat in stemhebbende steden van het gewest Holland. Op
vergelijkbare wijze hadden de vaders van Ernest VerHuell [8] en Charles
Nepveu [16] voor 1795 functies bekleed in respectievelijk Doesburg en
Utrecht. De pages Van Neukirchen genaamd Nyvenheim [6], Guichenon de
Chastillon [9], Van Limburg Stirum [15], Snouckaert van Schauburg [19],
Van Kretschmar [24] en Storm de Grave [25] kwamen uit geslachten van vele
generaties legerofficieren. Overigens dient hierbij te worden opgemerkt
dat bijna de helft van Lodewijks jeugdige hofdienaren een vader had die
een militaire rang bekleedde of deze voor 1795 had bekleed.58 In één geval
wordt uit de lijsten van aspirant-pages duidelijk waar bij de adviseurs van de

55 ‘… die de titel van graaf of baron dragen,
zonder echter een graafschap of baronie te

86-96, en in: Colenbrander (red.), Gedenkstukken
V-I, 386-388.
bezitten’; ‘… eigenwaarde en eigenwaan …’.
57 Dirk Jan Schoon, ‘Lodewijk Napoleon en de regeling

Koning Lodewijk aan keizer Napoleon, 12 april

der godsdiensten in Holland’, in: Jan Hallebeek

1807. Félix Rocquain (red.), Napoléon Ier et le roi

en Boudewijn Sirks (reds.), Nederland in Franse

Louis (Parijs 1875) 107.
schaduw. Recht en bestuur in het Koninkrijk Holland

56 Vergelijk met de lijsten van voor
overheidsfuncties in aanmerking komende
rooms-katholieken in: an, aclb, af iv 1831, inv.nrs.
(1806-1810) (Hilversum 2006) 86-88.
58 Het betreft 1, 2, 6, 9, 11, 12, 13, 15, 19, 24 en 25
(zie Appendix).
 koning, wat stand en status betreft, de ondergrens lag. Aan het verzoek van
Pieter Lambertus Thomas Ellinckhuysen, een vermogende rooms-katholieke
wijnhandelaar uit Rotterdam, is namelijk de opmerking toegevoegd: ‘Le genre
de négoce du père s’oppose à l’admission du fils’.59

Welstand

welstand, die de ouders in staat stelde de aan een pageplaats verbonden kosten
zonder moeite op te brengen. De vaders van Van Bönninghausen [2] en Van

gabriëls

Een adellijke en patricische afkomst impliceerde in de meeste gevallen een

Asbeck [13] waren bijvoorbeeld zeer vermogende grootgrondbezitters,60
Adriaan van Heteren Gevers [4] had al bij zijn geboorte een fortuin geërfd,

99

terwijl de voorvaderen van Holmberg de Beckfelt [10] en Nepveu [16] hun
Er dongen echter ook families naar een pageplaats voor hun zoons
waarvan bekend was dat zij deze financiële last niet konden dragen. In de
bewaard gebleven lijsten heeft de opperstalmeester bij twee sollicitanten
aangetekend dat hun vader, in beide gevallen officier in het Koninklijke
Leger, ‘ne peut pas payer le trousseau de celui qu’il propose’.61 Terwijl dit
tweetal begrijpelijkerwijs niet werd benoemd, gebeurde dit wel met Zacharias
Guichenon de Chastillon [9], het enige kind van een voormalige majoor
der genie. Na in het najaar van 1806 op vijftienjarige leeftijd wees te zijn
geworden was zijn financiële situatie waarschijnlijk van alle kandidaten
het minst riant. Op wiens voorspraak hij vervolgens in januari 1807 toch
een junior hoffunctie ontving, is onbekend. Wel lijkt zeker dat Lodewijk
Napoleon, op dezelfde wijze als hij de studie van mingefortuneerde cadetten
aan de Militaire School betaalde, Guichenons persoonlijke kosten voor zijn
rekening heeft genomen.62 Ook in dit opzicht zal de koning het voorbeeld
hebben gevolgd van Napoleon. Deze had bepaald dat hijzelf voor minder
vermogende families die hij aan zich wilde binden de pageplaats zou betalen
en wel op zodanige wijze ‘que le bienfait de Sa Majesté soit ignoré de leurs
camarades et maîtres’.63

59 ‘Het soort handel dat de vader drijft, staat de

62 Vergelijk met Jan A.M.M. Janssen, Op weg

toelating van de zoon in de weg’. Relevé général,

naar Breda. De opleiding van officieren voor het

an, aclb, af iv 1831, inv.nr. 142.
 Nederlandse leger tot aan de oprichting van de

60 Marc Lindeijer, Tussen kasteel en kerk. De katholieke
Gelderse adel, 1765-1827 (Aalten 2014) 165.
61 ‘… de uitzet van degene die hij voordraagt, niet

Koninklijke Militaire Academie in 1828 (Den Haag
1989) 228-229.
63 ‘… dat de weldaad van Zijne Majesteit verborgen

kan betalen’. Het betreft Joseph le Bron de Vexela

moge blijven voor hun kameraden en docenten’.
en M. Dolleman. Relevé général, an, aclb, af iv

Keizerlijk decreet van 2 augustus 1805, geciteerd

1831, inv.nr. 142.
in: De Barral, Souvenirs, 244.
‘het vooruitzigt op zijn toekomstig geluk’

kapitaal in respectievelijk Oost-Indië en Suriname hadden vergaard.
article – artikel
Politieke gezindheid
Naast de sociale fusion des elites vormde ook het zogeheten amalgame, de
samenwerking tussen voormalige politieke tegenstanders, een van de
grondslagen van Napoleons bewind. Na zijn aantreden drong hij er daarom
bij zijn Bataafse vazallen op aan de nationale eenheid en verzoening in hun
land op gelijke wijze te bevorderen.64 Het hier vanaf 1801 ingezette streven
naar politieke samenwerking werd door koning Lodewijk vol overtuiging
gesteund. Diens wens de oude partijtegenstelling tussen prinsgezinden
enerzijds en patriotten en Bataven anderzijds te overstijgen kwam mede tot
uitdrukking in zijn benoemingsbeleid, waardoor de vorst zich in politiek
opzicht met ‘een eclectisch gezelschap’ omringde.65 Zoals de Appendix laat
zien, was er ook bij de selectie van de pages sprake van een zekere spreiding
over de tegenstanders van weleer.
