REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Juni 1953

REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der Universiteit
van Amsterdam, redactie: Mevr. D ra E.
Hijmans

A. ACCOUNTANCY
III.
L E E R V A N D E IN RICH TING

Kaartsystemen
W i n t e r s t e y n , M. C. — Schrijver vermeldt als eisen, welke aan een in de boek­
houding te gebruiken kaartsysteem te stellen zijn: gemakkelijk opslaan van de gezochte
rekening en mogelijkheid om nieuwe rekeningen tussen te voegen, gemakkelijke verplaats­
baarheid van de kaartenboekhouding en voorkomen van het ongemerkt verdwijnen van
kaarten, gemakkelijke beschrijfbaarheid van de kaarten en eventueel de mogelijkheid om
het doorschrijfsysteem te kunnen toepassen.
E r zijn twee hoofdtypen van systemen, n.1. het verticale of ongebonden systeem,
waarbij de kaarten meestal rechtop in bakken staan, en het horizontale of gebonden
systeem, waarbij de kaarten in houders of aan een metalen stang in laden bevestigd zijn.
 Bij het verticale systeem heeft men het nadeel van onoverzichtelijkheid, waaraan men
door het aanbrengen van ruiters tegemoet kan komen. Verticaal dakpansgewijs op elkaar
leggen vergroot de zichtbaarheid, maar stelt hogere eisen aan de bewerking en vraagt
duurdere en omvangrijke kaartenbakken. Verticale opberging in cylindervormige bakken
heeft het nadeel van geringe zichtbaarheid. A ls losbladig boek is vooral het systeem
met „posters” aan te bevelen: twee stangen met pennen, door middel van een slinger aan
te draaien, houden het boek in elkaar. Bij de horizontale systemen is beschrijving vaak
moeilijk; de tussenvorm van een horizontaal kaartenboek met bevestiging van de bladen
door middel van ringen in de rug van het boek geeft hier een oplossing. Ook de ver­
plaatsbaarheid is bij deze vorm beter. Door aanbrengen van ruiters of door uitponsen
kan men de kaarten „signaleren", d.w.z. bepaalde kenmerken worden duidelijk aange­
geven. Hierbij dient men wel in het oog te houden, dat ruiters voor behandeling in de
boekhoudmachine zeer lastig zijn.
A III - 3
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, Februari 1953
E 732.2
IV.
LEER VAN D E CON TRO LE

Efficiënte accountantscontrole
B a a r s e n , K. — D aar de public-accountant geen beperking van zijn opdrachtgever
mag aanvaarden met betrekking tot de te verrichten arbeid, rust de verantwoordelijkheid
voor de hoogte van de kosten van de opgedragen controles op de schouders van de
accountants.
De interne organisatie van het bedrijf is van grote invloed op de omvang van de ar­
beid, die de accountant moet verrichten.
 Doet de accountant minder dan vaktechnisch nodig is, dan kan hij geen verklaring
afleggen, of is zijn verklaring waardeloos. Door op de interne controle te steunen kan hij
volgens schrijver geen zekerheid toevoegen aan het verslag van de Directie, en voor het
gestelde doel is zijn arbeid dan waardeloos.
Veelal doet de public-accountant meer dan het certificeren van de jaarrekening en
verzorgt hij bijv. de interne controle. Deze combinatie is, mede uit kostenoogpunt, dik­
wijls rationeel. Uiteraard moeten echter deze bijkomende werkzaamheden los worden
gezien van de arbeid, die moet worden verricht als grondslag van de verklaring betref­
fende de jaarrekening.
In een naschrift verklaart de heer J. H. Textor het eens te kunnen zijn met het stand­

ma b

blz. 284

punt van zijn opponent, met uitzondering van de bewering, dat bij steunen op de interne
controle geen zekerheid wordt toegevoegd aan het verslag van de Directie en zijn arbeid
voor het gestelde contröle-doel waardeloos is, hetgeen hem te ver gaat.
A IV - 2
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, Januari 1953
E 741.23: E 635.451

B. BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
a.
A L G E M E N E B E D R IJFSH U ISH O U D K U N D E
V.
 LEER VAN DE

FIN A N C IER IN G

Termijnhandel en financiering
H a c c o ü , P r o f . D r J. F. — E r bestaat de laatste jaren een controverse tussen de
auteurs over het probleem of tengevolge van het gebruik van de termijnhandel in goede­
ren de financiering der bedrijfshuishoudingen in gevaar wordt gebracht. Dit vraagstuk
van de financiering zou gelden vooral bij een stijgende prijsbeweging. De grondstof zou
dan dienen te worden aangeschaft tegen een hogere prijs, en de middelen hiertoe zouden
moeten worden gevonden uit extra winsten tengevolge van prijsstijging bij een positieve
economische voorraad. Indien nu van de termijnmarkt wordt gebruik gemaakt, zouden
volgens deze redenering zulke extra winsten niet ontstaan, zodat de middelen ter finan­
ciering der grondstoffenaankopen onvoldoende zouden zijn.
Schrijver gaat na, hoe het staat bij de financiering mèt en zonder gebruikmaking van
de termijnmarkt. Hij komt tot de conclusie, dat van een innerlijke strijdigheid in de
theorie geen sprake is. Indien niet van de termijnhandel gebruik wordt gemaakt, is een
reservevermogen voor het financieren van de verliezen tengevolge van prijsdaling (in
de baisse dus) onmisbaar; omtrent de hoegrootheid van dit reservevermogen verkeert
men in onzekerheid, omdat men de omvang van de te verwachten prijsdaling niet kent.
Bij het gebruikmaken van de termijnmarkt zal men daarentegen niet in de baisse, maar
juist in de hausse moeten beschikken over het vermogen om de investering in voorraden
te financieren. Dit vermogen kan dan gemakkelijker en voordeliger uit bankcrediet
worden verkregen, o.m. daar hier niet van financiering van verliezen sprake is.
Bovendien brengt het gebruik van de termijnmarkt nog andere voordelen, o.m. wat
betreft de positie op de in- en verkoopmarkt.
 Ook wordt op grote schaal terecht van de hedge gebruik gemaakt ter uitschakeling
van de secundaire bewegingen van de prijzen om de trend heen, terwijl tenslotte „zelf­
financiering" van de voorraden maar zeer beperkt mogelijk is zodra sprake is van wisse­
lingen in bedrijfsdrukte in de loop van het jaar.
Ba V - 1
M aandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, Februari 1953
E 638.33: E 34
VI.
L E E R V A N D E O R G A N ISA T IE

Normalisatie als factor der efficiënte bedrijfsorganisatie
W , v. d. -— Dit artikel behelst een overzicht van de belangrijkste punten welke naar
voren kwamen op de „Normalisatiedag" georganiseerd door het C.O.P. en de Hoofd­
commissie voor de Normalisatie in Nederland.
Het belang van normalisatie in het algemeen voor de efficiency werd uiteengezet aan
de hand van voorbeelden uit de textielindustrie. De invloed van normalisatie op de
routing in het bedrijf werd daarbij in het bizonder belicht.
De invloed van normalisatie op de productiemiddelen is eveneens van zeer groot
belang. Zij maakt ook zonder massafabricage een vérgaande vereenvoudiging van ons
industriële bestel mogelijk, zoals met verschillende sprekende voorbeelden werd aange­
toond.
Werkvoorbereiding en bedrijfsleiding worden bij juist gekozen normalisatie sterk
vereenvoudigd, terwijl de kostprijs belangrijk kan worden verlaagd, o.m. ook door be­
sparing op insteltijden, vergroting van series, minder nieuwbouw van gereedschap, enz.
Gesproken werd ook over het „hoe” van het normaliseren. Aanbevolen werd, zich te
beperken tot de aan het product te stellen functionele eisen ;(o.a. de verwisselbaarheid)
en de vormgeving zoveel mogelijk vrij te laten. Bij materialen moet men de eigenschap­
pen vastleggen en niet de samenstelling.
 B a VI - 4
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfsorganisatie, M aart 1953
E 612.511

ma b

blz. 285

Problemen van marktonderzoek
V r e e d e, H. Th. .— Het begrip marktonderzoek omvat zowel onderzoekingen op het
gebied van verkoopstrategie („marketing research” ) als economisch onderzoek van
factoren die de markt beïnvloeden, marktanalyse, en consumentenonderzoek.
Bij al deze soorten van onderzoekingen dient het scherp en nauwkeurig formuleren
van het probleem voorop te staan. De betrouwbaarheid der resultaten is hiervan in sterke
mate afhankelijk.
Het tweede vraagstuk dat zich voordoet, is het bepalen van de juiste methode van
onderzoek, dan wel het omschrijven van het cijfermateriaal dat nodig is om tot een be­
slissing te kunnen komen.
Dikwijls zullen problemen zowel betrekking hebben op mogelijke méér-omzetten (kwan­
titatief) als op meergebruik (kwalitatief), zodat meerdere methoden tegelijkertijd moeten
worden aangewend.
Het derde vraagstuk dat zich voordoet, is dat van de juiste waardering van de uit­
komsten van ieder onderzoek en het volledig benutten van de verkregen gegevens.
Vaker dan wellicht wordt aangenomen, worden de resultaten van een onderzoek niet
volledig uitgebuit, doordat geen volledige analyse van het beschikbare cijfermateriaal
plaats vindt.
B a V I - 12
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, Februari 1953
E 641.254
De kwaliteit als organisatieprobleem
W , v. d. — Kwaliteit is niet iets, dat vrijwel uitsluitend tijdens het productieproces in
een artikel wordt verankerd; alle voorafgaande stadia zijn van belang, en het is nodig
dat alle medewerkers in het bedrijf, van hoog tot laag, van het belang van de kwaliteits­
eisen zijn doordrongen.
 Teneinde dit te bereiken, dient allereerst het kwaliteitsniveau doelbewust en met zorg
te worden gekozen. Vervolgens moet worden vastgelegd, welke eisen uit deze keus
voortvloeien; niet alleen wat betreft prestatie, gebruik, uiterlijk van het product, maar
ook in economisch opzicht (b.v. levertijden e.d.).
De verwezenlijking der geformuleerde kwaliteitseisen in de productie wordt mogelijk
wanneer men de factoren die het productieproces beïnvloeden, zoveel mogelijk in de
hand heeft. Hiertoe is statistische analyse van de optredende variaties, liefst „zo ver
mogelijk stroomopwaarts” , de aangewezen weg. Het gaat niet om controleren maar om
beheersen, en de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit moet dan ook liggen bij hen die
voor de gehele uitvoering der productie verantwoordelijk zijn.
D aarnaast is plaats voor een „kwaliteitscentrale”, die adviserend, onderzoekend, voor­
lichtend en coördinerend optreedt, nieuw contrölepersoneel opleidt en nieuwe meet- en
contrölemethoden ontwikkelt.
B a V I - 13
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfsorganisatie, Februari 1953
E 642.323.1
Préliminaires a 1’établissement de la structure de 1’entreprise
V a e s, U. J. — Dit artikel bevat een diepgaande beschouwing over de inhoud en
werkwijzen van de constituerende leiding ener bedrijfshuishouding, in het bizonder wat
betreft de verdeling van gezag en verantwoordelijkheid.
Uitgangspunt is hierbij altijd de formulering van het bedrijfsdoel. Vervolgens wordt
de structuur hierop gebouwd door analyse van het nodige werk, normalisatie en samen­
voeging tot functies. Op grond hiervan worden de taken omschreven en kunnen de per­
sonen voor elke functie worden gekozen.
Bij het opzetten van een structuur kan men het beste zowel van boven naar beneden
als in omgekeerde richting te werk gaan, omdat een theoretische arbeidsverdeling „van
bovenaf", in de praktijk niet altijd doorvoerbaar blijkt te zijn. Een organisatieschema en
een volledig stel instructies voor alle takken kunnen dienen om de structuur overzichte­
lijk en helder vast te leggen.
 E r zijn algemene richtlijnen welke voor iedere bedrijfshuishouding, groot of klein,
evenzeer gelden; bijvoorbeeld t.a.v. het samengaan van gezag en verantwoordelijkheid;
de eenheid van leiding; het scherp afgrenzen van de velden van verantwoordelijkheid; de
homogeniteit van functies; de regeling van de controle; de „management bij exception” ,
e.d.m.
Op deze vraagstukken wordt uitvoerig ingegaan, en tot slot wordt een overzicht ge­
geven van de eisen waaraan een goede organisatiestructuur moet voldoen en van de
middelen om deze te verwezenlijken.
B a V I - 16
Annales de Sciences Economiques Appliquées, M aart 1953
E 641.221

ma b

blz. 286

W ie volgt ons op?
Hier wordt een rapport, gepubliceerd door de Contactgroep Opvoering Productiviteit,
besproken. Bij de toenemende gecompliceerdheid van onze maatschappij dreigt een tekort
te ontstaan aan bekwame topfunctionarissen in de ondernemingen. In het rapport, uit­
gebracht door een studiegroep, wordt de wijze behandeld, waarop men in de Verenigde
Staten dit probleem tracht op te lossen. Belangrijke aanwijzingen voor een goede opleidingstechniek worden in het rapport gegeven. Deze opleiding kan binnen de onder­
neming, op de universiteiten of met advies en hulp van specialisten buiten de onder­
neming plaats vinden. Opleidingsmethoden binnen de onderneming, die veel worden
toegepast, zijn: het rouleersysteem, waarbij de persoon in opleiding van tijd tot tijd in
een andere functie wordt geplaatst; lidmaatschap van een commissie met bepaalde op­
dracht; cursussen, gegeven door leidinggevende personen uit de onderneming of ad­
viseurs van buiten; trainee-systeem, waarbij veelbelovende jonge krachten gedurende
enige jaren verschillende afdelingen doorlopen.
 Door de hulp in te roepen van adviesinstanties kunnen ook kleinere ondernemingen
een goede bezetting van de leidende posten tot stand brengen. Ook brengt het rapport
naar voren, dat aandacht besteed moet worden aan de menselijke verhoudingen in de
industrie en de organisatievraagstukken. Een onafhankelijk research-centrum zal hier
veel voordelen bieden. Een universitaire nascholing van bedrijfsleiders in ons land achten
de rapporteurs van veel belang.
B a V I - 16
Doelmatig Bedrijfsbeheer, Februari 1953
E 641.212.4: E 641.31
Human Problems with Budgets
A r g y r i s, C h r i s <— In dit artikel wordt een aantal psychologische problemen
besproken welke zich voordoen bij het gebruik van een budget, zoals ze naar voren
gekomen zijn bij een onderzoek in een drietal middelgrote bedrijven.
Allereerst wordt erop gewezen, dat het budget een pressie kan uitoefenen, die weer­
standen oproept. De werknemers sluiten zich aaneen en er ontstaat een stemming tegen
de leiding. De lagere leiding geraakt hierbij tussen twee partijen, wat de werklust en de
prestaties nadelig beïnvloedt. Om tot verbetering van de efficiëntie te komen moet men
trachten de weerstanden op te heffen. Worden door middel van een budget verande­
ringen ingevoerd, dan kan bij de mensen in de fabriek het gevoel ontstaan, dat zij ge­
faald hebben. Dit kan leiden tot achteruitgang van de prestaties, vermindering van de
belangstelling en van het zelfvertrouwen, of tot de neiging om de schuld van moeilijk­
heden steeds bij anderen te zoeken. E r ontstaat hierbij een tegenstelling tussen de uit­
voerders en de budgetafdeling.
Een ander probleem is de verdeeldheid in de organisatie, die door het afdelingsbudget
in de hand gewerkt wordt; conflicten tussen de afdelingen kunnen hierbij gemakkelijk
ontstaan.
 Het is verder van veel belang op welke wijze de leider een budget introduceert. In­
dien men de lagere leiding wil laten deelnemen aan de opstelling van het budget moet
er voldoende gelegenheid tot bestudering en discussie zijn. V aak echter bepaalt men er
zich toe het budget door de leiders in de fabriek mede te laten ondertekenen; de vraag
is in hoeverre de resultaten hierdoor worden geschaad.
Een ander probleem vormt het gebrekkige inzicht van het personeel van de financiële
afdelingen in de menselijke betrekkingen in de fabriek. Reeds bij de opleiding van gegenoemd personeel moet hieraan de nodige aandacht geschonken worden.
B a V I - 18
H arvard Business Review, Januari/Februari 1953
E 641.231.3
V II.
L E E R V A N D E A R B E ID SV O O R W A A R D E N

Enige opmerkingen over beloningstelsels
G o g h , Ir V . W . v a n — Het begrip „normale prestatie” heeft feitelijk twee be­
tekenissen. Soms bedoelt men ermee de productie welke per werkdag kan worden be­
reikt zonder bizondere inspanning en onder gewone omstandigheden. Soms ook duidt
men ermee aan de prestatie waarbij het basis- of grondtoon zal worden uitgekeerd. Het
laatstbedoelde niveau kan lager of hoger liggen dan de eerstbedoelde productie. Bij het
Bedaux-stelsel in zijn oorspronkelijke vorm was het bijvoorbeeld lager, bij het Taylorsysteem hoger. Het hangt van de mate van geschooldheid en arbeidsgeschiktheid van
een groep arbeiders af, of het ene dan wel het andere soort van stelsel de voorkeur zal
hebben.
 V oor een kleine extra-beloning zal de mens zich in het algemeen geen grote inspan­
ning getroosten; het is dus aan te bevelen, een loonstelsel zodanig te maken dat een

m ab

blz. 287

grote productie in belangrijke mate extra beloond wordt. Hiertoe kan een stelsel van
merit rating, mede op grond van de regelmatigheid waarmee premie wordt verdiend,
zijn nut hebben. Ook het Gantt-stelsel met zijn premie-ineens en de stelsels van T aylor
en andere Amerikanen zijn in dit opzicht doelmatig.
Uiteraard dienen de bewerkingen gestandaardiseerd te zijn en de planning en organi­
satie ook overigens in orde, voordat men met een prestatieloonstelsel kan beginnen. Een
loonstelsel is het sluitstuk van de organisatie, niet het begin.
B a V II - 2
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, M aart 1953
E 641.215
Bescherming van prestatieloon
S i n g e r - D e k k e r , M r H . .— Met de invoering van prestatieloon is een economisch
belang van het gehele volk gemoeid. D aar tegenover staat dat aan het prestatieloon ook
gevaren vastzitten. De invoering er van moet daarom gepaard gaan met een aantal
waarborgen voor de belangen van de betrokkenen.
Ten eerste dient een prestatieloon altijd vergezeld te gaan van een gegarandeerd
minimum-inkomen.
A ls tweede voorwaarde moet een efficiënte bedrijfsorganisatie worden gesteld. E r
mag geen tijd verloren gaan door overbodige bewegingen, nodeloos wachten, tegenstrij­
dige opdrachten e.d.
 Een derde voorwaarde is de objectieve vaststelling van de tarieven, zodanig dat
een normale arbeider bij een redelijke prestatie een normaal loon kan verdienen. Men
dient dus eerst vast te stellen, welke prestatie men in redelijkheid van de arbeider mag
verwachten, en vervolgens, hoe die redelijke prestatie moet worden beloond. De beant­
woording van de eerste vraag behoort te zijn voorbehouden aan objectieve deskundigen.
Verder moet de arbeider de volstrekte zekerheid hebben, dat het eenmaal voor een
prestatie vastgestelde loon later niet willekeurig kan worden verlaagd. Deze bescherming
van de tarieven kan alleen van overheidswege geschieden. Aan de hand van het Bui­
tengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 zou dit nu reeds mogelijk zijn.
Tenslotte zijn er gevallen waarin aan de tarieven een maximum moet worden verbon­
den teneinde de arbeiders tegen zichzelf te beschermen.
B a V II - 3
Arbeid, 20 December 1952
E 641.215.2
De ondernemer en zijn bedrijfsraad
W e y 1, S o n j a B. — In Zweden worden door de werkgeversorganisatie cursussen
georganiseerd, om de werkgevers „op te voeden” tot het op juiste wijze vormen en
doen functioneren van bedrijfsraden, ingevolge een daartoe in 1916 gesloten overeen­
komst tussen werkgevers en werknemers. Met behulp van lezingen, discussiegroepen,
toneelspel enz. worden de problemen welke aan de bedrijfsraden vastzitten, behandeld.
T er sprake komt bijvoorbeeld de vraag, hoe men het best de werknemers op de hoogte
brengt en houdt van de gang van zaken in het bedrijf, zowel economisch als technisch
bezien. Op de verhouding met de werknemers en de psychologische achtergronden daar­
van wordt uitvoerig ingegaan. De bedrijfsraad wordt in Zweden gezien als een lichaam
dat niet alleen voor de werknemers, maar ook voor de werkgevers van groot belang is,
zoals deelname aan deze cursussen duidelijk uitwijst.
 B a V il - 4
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfsorganisatie, M aart 1953
E 642.314
Rationalisme en sentiment in de organisatie in het licht van het Hawthorne-onderzoek
S c h r o e f f, P r o f. D r H. J. v a n d e r — In dit artikel wordt de beweging van de
„personnel management” in het licht gesteld als een reactie op de beginselen van de
„scientific management” . Men heeft leren zien, het eerst door het Hawthorne-onderzoek,
dat het prestatie-vermogen van de mens in hoge mate door psychologische factoren
wordt beheerst. Z a g de „scientific management" eenzijdig naar de materiële voorwaarden
waaronder de arbeid moet geschieden, waarbij de persoon van de arbeider werd ver­
waarloosd, de „personnel management” richt zich tot de mens met de bedoeling om
door een verbetering van de menselijke en sociale verhoudingen een verhoging van de
arbeidsproductiviteit mogelijk te maken.
Een korte schets van het Hawthorne-onderzoek en zijn uitkomsten verduidelijkt deze
tegenstelling. De invloeden welke het prestatievermogen beïnvloeden, worden vervolgens
in het kort besproken. T ot slot wordt de verhouding tussen psychologie en bedrijfs­
economie beschouwd, waarbij wordt gesteld, dat beide wetenschappen niet mogen worden
vermengd, maar dat bij het nemen van maatregelen in de praktijk zowel met de econo­
mische als met de psychologische normen rekening moet worden gehouden.
B a V II - 5
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, December 1952
E 641.213.3

m a b blz. 288.
