Vrijhandel en kosten van levensonderhoud
VRIJHANDEL EN KOSTEN VAN LEVENSONDERHOUD. 1)

De duurte van her leven door de hooge geldprijzen van alle
waren zonder onderscheid,, vormt niet alleen een voorwerp van
zorg en verdriet voor ieder die niet zoo vermogend is, dat prijzen
hem onverschilllg zijn, dus voor de overgroote massa der burgers
van alle landen, het is ook een bron van zeer gevaarlijke soeiale
onrust.
Nu is het zeer eenvoudig aan te toonen, dat vrijhandel een
middel is om de prijzen te verlagen. Immers te allen tijde is bescherming een remedie geweest tegen lage prijzen, een middel
om de prijzen m e t zoo niet het geheel dan toch een deel van
het recht te verhoogen.
Maar bet aanvoeren van dit onbetwistbare felt zou zeker niet
voldoende zijn om de zeer sterke strooming voor bescherming,
die juist uit den oorlog is voortgevloeid, te stuiten.
AIs gevolg van de duurte worden de loonen opgedreven, tengevolge van de ioonopdrijving ontstaat werkloosheid, en het is
een oude dwaling, dat door protectie werkgelegenheid ontstaat.
Zoo tracht men het gevaar van binnenlandsche onrust als gevolg
van de werkloosheid te bezweren door bescherming.
Geheele streken zijn verwoest. De industrie, de fabrieken daar
moeten van den bodem af nieuw ~orden opgebouwd. Om de
moeilijkheden die zij ondervinden te bezweren omringt men hen
met een muur van do.mnerechten, verboden en monopolies.
De moeilijkheid die in den oorlog door verschillende landen,
o.a. door Nederland ondervonden is bij het aanvoeren van graan,
heeft de leus doen ontstaan van ,,de onafhankelijkheid der nationale graanvoorziening", en dat, terwijl het lot van Duitschland,
dat gedurende 40 jaren steeds zijn graanrechten verhoogd heeft
en zijn bevolking duur brood heeft laten eten in de veronderstelling
l) Geschreven en gelezen voor de van .%-7 October te Londen gehoude:l
Vrijhandelsconferentie.
 765
dan in den oorlog in de eigen behoefte te kunnen voorzien, de
ijdelheid dezer leus zoo duidelijk heeft aangetoond.
De haat en het nationale egoisme zijn tot een vroeger nooit
gekende hoogte aangewakkerd, en men wil alle grondstoffen in
de eerste plaats voor zichzelf reserveeren, anderen bet gebruik
ervan ontzeggen.
Tegenover deze sterke stroomingen moet men meet doen, dan
aantoonen, dat vrijhandel de prijzen verlaagt met een, naar de
meening der protectionisten, gering 1)edrag. En her is dan ook
de bedoeling van deze bijdrage om aan te toonen, dat zonder
vrijhandel de prijzen in steeds angstwekkender wijze zullen stijgen,
ja een reconstrtlctie der tesamengebroken wereld niet mogelijk
zal zijn, en, om een uitdrukking van Lloyd (3eorge te gebruiken
,,Civilisation may be shattered into atoms".
De oorzaken der hooge prijzen z[jn twee~rlei : die van de goederenzijde en die van de geldzijde.
Prijzen zijn de gelduitdrukking van de ruilwaarde der goederen.
In iederen prijs ligt dus een vergelijking opgesloten tusschen de
waarde van het goed en die van het geld. Zoo kan een hooge
prijs alleen beteekenen, dat de waarde van het geld gedaald i s ,
doordat er teveel geld uitgegeven is. Dat een deel der huidige
prijsverhooging aan deze oorzaak in alle landen t e w i j t e n is, is
voor geen ontkenning vatbaar.
Een prijsstijging uit deze oorzaak alleen, beteekent niet, dat
de wereld armer geworden is, en zou dus voor de menschheid
eigenlijk onverschillig zijn, wanneer het meerdere Circuleerend
geld gelijkmatig.over allen verdeeld was. Het is mij onverschillig
of attes her tienvoudige kost, als ik het tienvoudige bedrag in
handen heb.
 Dit is echter hetaas niet her geval. Her effect eener uitzetting
der circulatie is altijd, dat de rijkeren er meer van krijgen dan
de armeren, en de rijken dus rijker, de armen armer worden.
Intusschen, het is duidelijk, dat aan deze oorzaak der duurte
de vrijhandet niets kan verhelpen : hier is de eenige remedie een
goede bankpolitiek, op welk punt men in alle landen zonder
onderscheid te kort geschoten is, door gebrek aan theoretisch
inzicht bij de mannen der bankpraktijk. Wij hebben hier alleen
melding gemaakt van deze oorzaak, in de eerste plaats, om het
:nisverstand te voorkomen, dat de geheele prijsverhooging aan
de goederenschaarschte zou liggen ; in de tweede plaats omdat

766'
de ongtmstiger verdeeling din inkomens, die her gevolg der geldL
~-ermeevdering is, de uitwerking der goederenscha.arschte in Sociaal opzicht nog verergerd heeft.
Bij cl+e schaarschte iigt natuurlijk de belangrijkste oorzaak der
duurte. Ook wanneer er evenveel geld was als voor den oorlog,
zouden de prijzen gestegen zijn, hoewel niet in zoo emstige mate:
Niet alleen dat in den oorlog g~roote voorraden gebruiksgoederen.
- verwoest of voor het improcluctieve doel van legervoorziening verbruikt zijn, maar ook thans kan de productie nog steeds niet op
gang komen. Er is te weinig kapitaal en wat er is, wordt niet
zoo productief mogelijk aangewend.
 Landstreken zijn tot slagvelden g e m a a k t z o o d a t zij in afzienbaren tijd geen vrucht zullen kunnen dragen ; Rustand is als
graanleverancier voorloopig uitgeschakeld ; millioenen tons_
scheepsruimte zijn vernield en wel is waar weer aangevuld maar
met reel duurderen bouw, zoodat alle transportkosten voor van
overzee aan te voeren grondstoffen ontzaglijk gestegen zijn ; geheele mijngebieden zijn verwoest, en fabrieken vernield ; en tenslotte wordt door de menschen individueel veel minder gewerkt
clan voor den oorlog. De 8 urige werkdag is schier overal ingevoerd, en dat deze niet, zooals enkelen geprofeteerd hadden,
een grootere praestatie lengevolge heeft gehad, zal nu wel geen
bestrijding meer vinden.Toch verklaart dit alles hog niet de schrikbarende vermindering
der productie. Daarvoor moet men hog lets anders in het oog
houden.
Men zal alleen dan de wereld uit de tegenwoordige economische
ellende redden, wanneer men het ruilverkeer in zijn vollen omvang
herstelt ; dat wil zeggen, wanneer de productie wederom zoo
geleid wordt, dat alles daar voortgebracht wordt, waar het het
voordeeligst geproduceerd wordt. En daarmee treedr de waarde
van de vrijhandelsgedachte voor de.bestrijding der duurte in het
voile licht.
De politiek die in het algemeen tegen de duurte gevoerd wordt
is niet alleen niet meer dan een doekje voor het bloeden, ei'ger,
het is struisvogelpolitiek die den toestand slechts verergeren kan.
 Ze verbergt tijdelijk de consequenties van den toestand, waarin
wij ons nu eenmaal bevinden, voor de groote massa v a n het
yolk, werkt daarme.de de verkwisting in de hand, en verhindert
het bedrijfsleven den goeden weg terug te vinden, door het in

767
kunstnlatige banen te dringen. Door her opdrijven der loonen,
her vaststellen van prijzen, en her belemmeren van den v,rijen in.en uitvoer wordt het bedrijfsleven hoe langer hoe verder van
zijn natuurlijke basis afgetrokken, en in een richting gedreven,
die llimmer zou worden ingeslagen, wanneer men her aan zijn
natuurlijke ontwikkeling overliet.
De natuurlijke reactie op de geleden ontberingen deed na den
oorlog den drang naar loonsverhooging, ontstaan; en men kan
in her algemeen zeggen, dat deze drang door de sympathie der
regeeringen, zooal niet door direct ingrijpen, versterkt is. Dat
her loon zou moeten worden vastgesteld door-vraag en aanbod
wordt voor een.verouderde theorie aangezien, zooal niet als een
teeken van een gebrek aan moraliteit. De eischen der arbeiders,
war zij op een gegeven oogenblik als ,,reasonable" durven vragen,
c,n men hun niet dnrft weigeren, wordt her richtsnoer voor het
vast te stellen loon, een geheel willekeurige maatstaf dus. Her
spreekt .vanzelf, dat iemand wiens bedrijf maar een bruto-op-.
hrengst van x heeft, geen 2 x. aan loon kan uitbetalen ; en dat
de Ioofiopdrijving dus de oorzaak is, dat de marginale bedrijven
te gronde gaan, en de productie vermindert. Dfiarmee houdt echter
het kwaad niet op. Door de vermindering der productie rijzen
de prijzen wederom, en dit geeft opnieuw aanleiding tot her
eischen van hooger loonen, waarmede men in den bekenden vicieuzen cirkel is.
 Natuurlijk blijft men met her ingrijpen niet staan bij de Ioonopdrijving. Men tracht nu weer de prijsverhooging tegen te
gaan door prijsvaststelling. Men ziet, dat enkelen groote
winsten maken, en trekt daaruit de gevolgtrekking, dat de duurte
door die winsten veroorzaakt wordt, terwijl die winsten alleen
een onvermijdelijk gevolg zijn van den onstabielen toestand, waarin het bedrijfsle~zen zich bevindt. Waar voortdurend veranderende
omstandigheden zijn, daar zullen naast groote verliezen ook altijd
groote individueele winsten staan.
Men meent de duurte te bestrijden door bet maiden van zoogenaamd onrech-tmatige winsten te verbieden. Maar daardoor verandert nlen niet alleen niets aan de werkelijke oorzaken der
duurte, maar het begrip ,,0nrechtmatig" is ook een begrip dat op
prijzen en winsten ten eenenmale niet toepasselijk is. Ieder heeft
her reckt den prijs te maken dien hij kan, dat is de grondslag
van alle ruiiverkeer. En nu kan men niet alleen niet eischen, dat

768
een koopman afstand zal doen van d e winst die hij maken kan,
maar dot zou in het algemeen ook niet in her belang der gemeenschap zijn.
Wij zljn hier bij de kern van her vraagstuk, dat thans aan de
wereld ter oplossing gegeven is. Zoodra de prijzen op andere
wijze women vastgesteld, dan door de vrije werking van vraag
en aanbod, worden de feiten die het omnisbaarst zijn voor een
zoo econon,isch mogelijken opbouw der productie aan de waarneming onttrokken.
 Er is een Fransch gezegde, dat zeer sprekend de waarde van
een juist inzicht in de kracht van vraag aanbod illustreert : ,,le
meilleur remade contre la chert6 est la chert6". Dat klinkt wreed
maar is een onverbiddelijke waarheid. Alleen wanneer een prijsvastzetting geen invloed op productie of aanvoer kan hebben
omdat die ten eenenmale onnlogelijk zijn, kan zij bij duurte der
eer~te levensmiddelen heilzaam werken. In alle andere gevallen
zal de prijsvaststelling op de productie drukken en zoo de duurte
bestendigen. Een p01itiek als die n.eergelegd in de ,,profiteeringact" is een ,,sop for the workman", maar benadeelt den werkman.
Her betreft hier Be toepassing van deze waarheid, dat in een
volkshuishouding, die als de onze gebouwd is op her vrije initiatief
der burgers, de prijzen het eenige zijn, wat den ondernemer den
weg wijst dien hij te gaan heeft. Groote winsten op een gebied
wijzen op groote vraag, en zijn een wegwijzer in welke richting
de productie uitgebreid moet worden.
Dit alles was ook zoo in gewone omstandigheden, maar dringt
thans veel sterker dan ooit. De groote moeilijkheid toch, waaronder her economisch leven in de huidige omstandigheden lijdt,
is deze, dat de gehee!e basis van her internationale ruilverkeer
daaronder is weggetrokken. Zelfs al wilde men aannemen, dat
Nederland b.v. hog geheel onder dezelfde omstandigheden produceert als voor den oorlog, dan is her toch .uitgesloten, dat
her. nu voor b.v. de helft van de hoeveelheid kolen, die het
vroeger ontving, dezelfde hoeveelheid kaas zou leveren. Zoo moet,
omdat Duitschland niet meer hetzelfde produceeren, en daarom
niet meet hetzelfde betalen kan als vroeger, ook de geheele Nederlandsche productie anders ingericht women. Er moeten andere
afzetgebieden gezocht of andere prodtlcten voortgebracht worden.
 Er moet gezocht worden, hoeveel kaas nu tegen hoeveel steenkool geleverd kan w o m e n : de prijstheorie in voile dynamiek.
769
Vroeger wijzigden zich de verhoudingen langzaam, steeds in de
richting van grooter productie. Thans moeten geheel nieuwe verhoudingen, met geheel nieuwe hoeveelheden en geheel nieuwe
prijzen gevonden worden.
Dit geheele proces wordt aan her oog onttrokken door de
fusschenkomst van her geld. Zoo men inderdaad verhandelde :
steenkolen tegen kaas, zoo zou voor iedereen duidelijk zijn, wat
er inderdaad gebeurde. Omdat men dat thans niet ziet, worden
allerlei redenen voor de moeilijkheden gezocht, waaronder de
,,valuta", die in waarheid maar een betrekkelijke kleine plaats
inneenlt onder de belenuneringen van den handel, een. groote rol
speelt.
 Men meent, dat Nederland niet naar Duitschland kan exporteeren, .omdat de valuta zoo laag staat : in waarheid wordt deze
export belemmerd, omdat Duitschland niet kan afnemen tegen
de prijzen, die de kosten der Nederlandsche producenten goedmaken ; Duitschland wil niet genoeg kolen tegen de kaas uitruilen, en Nederland heeft dus te sterk geproduceerd in een bepaalde richting. (Ik gebruik deze m:tikelen slechts voorbeeldshalve, en bedoel daarmede niet, dat de moeilijkheid juist in deze
artiketen zou zitten.)
Nu is er maar 66n wegwijzer uit den doolhof, zo01ang wij
in een op het vrije initiatief der individuen berustende maatschappij leven: de prijzen. Men kan een volkshuishouding
socialistisch of individualisfisch inrichten : men kan de productie
van overheidswege regelen of haar aan het privaat inifiatief overlaten. Alle tusschenvormen echter zijn onlogisch. Wie meent, dat
een getijke verdeeling her zwaarste moet wegen, die moet een
socialistischen staat voorstaan. Wie echter van oordeel is, dat
zulk een gelijkheid op een gelijkelijk hongeFen 9 zou neerkomen,
die zal het~privaat initiatief niet willen missen. Bij zulk een
productiewijze is echter maar 66n richtsnoer voor de productie
denkbaar : de koopkrachtige vraag. Zoodra men echter door ingrijpen dien wegwijzer wegneemt, fast de producent in het duister,
en gaat juist het voordeel van een vrije productiew, ijze, dat voort
gebrachf wordt, wat het meest in de behoeften der gemeenschap
voorziet, verloren.
Voor ieder goed is er een bepaalde hoeveelheid waarop vraag
en aanbod elkaar vinden. Het is van het grootste belang, voor
de gemeenschap, dat juisf die hoeveelheid zal women gepro-

770
duceerd. Wanneer dat niet gebeurt, beteekent dat, d a t kosten
zijn verspild, die op betere wijze hadden kunnen zijn aangebracht.
 AI tastend moeten de producenten Uit de tegenwoordige duisternis-de nieuwe banen vinden, ~x/aarin de productie zich moet
9gaan bewegen. Maar bet is vanzelf sprekend, dat van deze orientee ring niets terecht komt, wanneer de overheid storend ingrijpt
it1 de prijsverhoudingen. En dergelijk itagrijpeh is heden juist de
basis van de productie.
Nemen wij als voorbeeld de Engelsche kolenprbductie i De
kolen worden niet verkocht tot den hoogst mogelijken prijs, waardoor de productie vaiazelf de economisch juiste zou zijn ; en de
Ioonen zijn niet tot stand gekomen door vraag en aanbod, waardoor de arbeid betaald zou Worden volgens haar margin.ale
waarde. Maar de prijzen zijn opgedreven volgens de willekeurige
eischen der arbeiders. Om nu de industrie niet daaronder te laten
!ijden, worden de prijzen vastgesteld, te laag naar verhouding
van de kosten. En om nu de rekening toch te la.ten sluiten, worden
de prijzen voor her buitenland veel hooger gesteld : en de niet
free-trader, dat wil zeggen hij, die niet door den geldsluier heen
ziet, meent dat dit het summum van wijsheid is. Immers, men
laat bet buitenland de hooge Ioonen betalen. Juist zooals d e
protectionist meent, dat het buitenland de invoerrechten betaalt.
Deze geheele regeling is natuurlijk ook niets anders dan protectionisme in een eenigszins anderen vorm dan invoerrechten.
En de voorstanders ervan zien over het hoofd ,dat weliswaar het
buitenland er door benadeeld wordt, maar d a t E n g e l a n d zelf er
evenzeer door wordt benadeeld, framers, wanneer zonder die regeling het buitenland meer kolen zou afnemen, tegen hooger prijzen,
dan tha~ls de Engelsche industrie betaalt, dan beduidt dat, dat
bet buitenland die kolen op voordeeliger wijze dan Engeland tot
het fabriceeren van producten weet aan te wenden.
 . En voorzoover Engeland nu zelf weer die producten zou invoeren en "als halffabrikaten of hulpmiddelen bij de productie
zou gebruiken, is he't zeer duidelijk wat in Engeland onder den
maatregel lijde!l zal : het zijn die takken van productie, die deze
laalffabrikaten gebruiken zouden. Zij worden benadeeld tenkoste
van de mijnarbeiders. Maar ook al is het verband niet zoo duidelijk: op de een of andere wijze zal de Engelsche welvaart steeds
den terugslag van her teweeggebrachte nadeel ondervinden, omdat. door het internationale ruilverkeer d e w e l v a a r t van ieder

771
land van belang is voor ieder ander land. Hoemeer een land produceert, o p hoe voordeeliger voet andere landen ernlee zullen
kunnen ruilen. Her is te verwonderen, dat men zulke waarheden
thans nog niet inziet, nu men zoo duidelijk denterugslag Van de
DL0tsche d6b~cle Ondervindt. Men verwart nu eenmaal steeds
0olitiek met economie, en ziet niet in, d a t e r op economisch terrein
geen vijanden, maar alleen vrienden zijn.
Wordt de Engelsche industrie door dezen maatregel in een
knnstlaatige baan gebracht, een dergelijken invloed heeft hij ook in
de landen waar de kolen nu kunstmatig duur zijn. Maar daarbij
blijft het riatuurlijk niet. Daar roept de industrie, dat zij niet kan
blijven bestaan, wanneer de kolenprijzen niet verlaagd worden, en
dat de regeerfng te hulp moet komen. Zoo krijgt men prijsverh0udingen, waarvan terecht door Mr. Walter Runciman gezegd
is, clat het is ,,a terrifying structure Of false prices on a foundation of sand". Wat echter liet meest ,,terrifying" hiervan is,
datis, dat de productie er onverbiddellijk steeds verder door achteruit gaan moet.
 Geeft in het buitenland de regeering gevolg aan de noodkreten
der industrie, dan is dat een aalmoes uit de zakken der belastingbetalers om noodlijdende bedrijven, die anders te gronde zouden
gaan, o p de been te houden. Ieder leeft ten slotte bij zulk een
politiek vanondersteuning, totdat de ondersteuningsfondsen uitgeput zijn. Her is hoog tijd dat men inziet, dat men de omstanddighederi dragen moet, dat de bedrijven niet kunnen blijven voortbestaan op denzelfden voet als voor den oorlog, en dat geen bedrijf
bestaansgerechtigd is, dat zichzelf niet zonder overheidshulp bedruipen kan.
Zulke hulp heeft alleenrecht, van besfaan, wanneer een verandering van gedragslijn in her buitenland te voorzien is, en her dus
slechts geldt tijdelijk in het-leven te houden, war spoedig weer
levensvatbaar zal zijn.
Dat is wel een van de grootste nadeelen van her voortdurend
ingrijpen in de productieverhoudingen: de bestaansonzekerheid
die eruit ontspringt voor talrijke takken van industrie. Wat hederl
levensvatbaar is, is her morgen niet meer, en overmorgen weer
wel. Dat beteekent een ontzaglijke kapitaalverspilling. Bestaanszekerheid is zoo noodig als brood voor den bloei van her bedrijfsleven.
Voor den oorlog heeft men b.ij de vraag: vrijhandel of protectie ?

772

veelal voor de moeilijkheid gesfaan een toestand te moeten verbreken, die zich nu eenmaal geconsolideerd had, met de onvermijdelijke gevolgen .van kapitaalsvernietiging. Wanneer bescherruing bestaat, dan trekt men door het vrijhandelsstelsel in fe voeren
evengoed de basis onder het bestaande weg, als wanneer men bescherming invoert in een vrijhandelsland. En het is te begrijpen
dat voorzichtige lieden zooiets niet aandurven, zelfs wanneer zij
her verkeerde van protectie inzien.
 Thans, na den oorlog, is er van zulk een geconsolideerden toestand geen sprake meer. Integendeel, alles is topsey turvey, vooral
door de moeilijkheden der Duitschd industrie, waarvan de gevolgen
vrijwel met een algeheele vernietiging zijn gelijk te stellen. Zoo
ooit, dan is het dus thans het oogenblik voor vrijhandel over de
geheele wereld. En het is wel een treurig bewijs van de kortzichtigheid der regeeringen, dat daarvan geen sprake is, en dat
met name her land, dat voor alles thans van vrij verkeer zijn
wederopbouw moet verwachten, zich krampachtig tracht af te
sluiten.
Te begrijpen en op zichzelf ook niet te veroordeelen is, wanneer
Duitschland den invoer van luxe voorwerpen tegen tracht te houden. Maar zelfs daarmede kan men niet voorzichtig genoeg zijn.
w a r voor den een luxe voorwerp is, is voor den ander noodzakelijke levensbehoefte of voorwerp van handel. Men kan niet
alles trachten buiten te sluiten, war boven het allernoodzakelijkste
om het leven te rekken uitgaat, wil men niet her gevaar loopen
alle beschaving te glorlde te richten. En houdt men deze beginselen in her oog, dan zal de maatregel ten slotte van weinig
beteekenis zijn. Het is intusschen te vreezen, dat Duitschland op
dit oogenblik reeds veel verder gaat, dan met de werkelijke belangen zijner burgers overeenkomt. Een belasting b.v. van thee
en cacao gaat zeker als luxe belasting fever. Ook zal men met
zulk een maatregel de overmatige luxe gewoonten van enkelen
niet uitroeien; dat kan alleen her gevolg van een langzame beschaving zijn. Invoerrechten op ]uxe voorwerpen zijn dan ook
het allerbest te rechtvaardigen als fiscale maatregel,.maar moeten
dan met de grootste voorzichtigheid gehanteerd worden, als alle
fiscale invoerrechten.
 De meening, dat Duitschland eigenlijk door het Loch im Westen
te gronde gaat, is dan ook een groote dwaasheid. Wanneer inderdaad Duitschland alleen gered zou kunnen worden door dergelijke

773
bevoogding zijner ingezetenen, dan kan men wel zeggen, dat her
alle werkelijke innerlijke kracht zou missen. Dergelijke uitingen
berusten op de onwillekeurig-mercantilistische opvattingen der
groote massa, die de kracht van her protectionisme uitmaken.
lets geheel anders zijn weer de zoogenaamde ,,valuta-zuschl~ige", die men in Duitschland toepast, wanneer, doordat alle
nrijzen zich nog niet aan de lage waarde van her geld hebben aan_
gepast, Duitsche waren al te goedkoop naar her buitenland worden
verkocht, de zoogenaamde uitverkoop. Geheel misplaatst is ook
deze maatregel niet, maar ook hier is weer groote voorzichtigheid
geboden.
Er zullen inderdaad wel Duitsche goederen te goedkoop naar
her buitenland verkocht worden, omdat men gewoon is zich her
geld als een vaste waarde voor te stellen en her volksbegrip de zoo
snelle waardedaling niet heeft kunnen bijhouden. Wanneer b.v. een
kruier aan de Hollandsche zijde der grens een gulden ontvangt
voor hetzelfde werk, waarvoor zijn Duitsch collega 4 Mark ontvangt, dan zal dat wel hoofdzakelijk daarin zijn oorzaak vinden,
dat die 4 Mark h o g steeds een zekere waarde in devoorstelling
van het volk hebben, welke voofstelling dan weer versterkt wordt
door bet kunstmatig laag houden van de prijzen der eerste levensbehoeften. Er is dus zeker iets voor te zeggen door een Zuschlag
den Duitschen prijs gelijk te maken aan den wereldmarktprijs.
Maar er is toch ook weer een gevaar.
 Her ruilverkeer berust, gelijk bekend is, o p de relatief-verschillende voortbrengingsmoeite van verschillende volken voor verschillende producten. Zelfs al produceert een volk ieder product op
ongunstiger voet dan een ander yolk, dan zal her toch in verkeer
ktm~len treden met dat andere yolk, mits d e verschillen tusschen
de voortbrengingsmoeite der verschillende producten bij de twee
volken verschillend zijn. Ware dit niet zoo, dan zou Dujtschland
thans geen handel meer ktmnen drijven met de landen, die in ieder
opzicht in gunstiger conditie zijn. Wanneer b.v. aan Nederland
product A. 10 dagen kost, product B. 20 dagen; aan Duitschland
product A. 100 dagen, product B. 500 dagen, zoo zal Nederland
product B. gaan produceere!l, Duitschland product A. Immers met
_90 dagen arbeid zal Nederland dan de waarde van 5 producten A.
aan Duitschland kunnen leveren, en Duitschland met 100 dagen
tie waarde van 89product B. aan Nederland. Beiden zullen bij den
ruil winnen. Dit voordeel zal uitkomen in de prijzen. AI is Duitsch-

774
lands productie dus hog zoozeer ontwricht, er zullen toch diffgen
zijn, die her voor lageren prijs kan leveren. Anders zou er natuurlijk
geen handel kunnen zijn. Deze verschillen nu mogen niet uitgewischt worden. Wanneer men.het trachtte, zou men het zich herstellende ruilverkeer voortdurend weer verstoren, en natuurlijk
ook nooit zijn doel bereiken. Altijd zou men de verschillen weer
r een andere plaats te voorschijn zien komen.
De uitzonderingen die gemaakt kunnen worden op her vrije
ruilverkeer zijn dus al van zeer weinig gewicht, van veel minder
gewicht dan men ze pleegt voor te stellen.
 Men kan dan ook zeggen, dat, zoo vroeger de vrijhandel nuttig
was, een lniddel om het ruilverkeer zijn grootste nuttig effect te
doen hebben,hij thans een allereerste eisch is voor het herstel, ja
voor her voortbestaan van de wereld in liaar tegenwoordigen vorm.
De vrijhandelsgedachte heeft veel wijder strekking dan de bestrijding van in- en uitvoerrechten. Zij beteekent in den ruimsten
zin dat handel en nijverheid de aangewezen factoren zijn o m t e
onderzoeken Wat die producten zijn, die ieder land het beste voortbrengt en in'welke hoeveelheden die productie moet worden voortgebracht.
Alleen door deze gedachie weer te doen doordringen zal men
gezonde denkbeelden over de levensvoorwaarden van het bedrijf
doen postvatten.
Er kan voor ieder helderziend mensch maar fi~n leus zijn: volkomen vrijheid om alle producten,daar te verkoopen, waac zij bet
meest opbrengen. Bekrompen chauvinisme en vrees voor sociale
onmst doen een anderen weg inslaan. Maar zoo ooit vrees een
slechte raadsman is geweest, dan thans. De steeds achteruitgaande
productie doet de onrust in steeds ernstiger vorm uitbreken. Dan
neemt men zijn toevlucht tot steeds scherper maatregelen - - in
plaats van terug te keeren op den weg, die ten verderve leidt - - ,
en komt steeds dieper in het moeras.
,Men stelt de vrijhandelspolitiek wel eens voor als een politiek
van koud egoTsme. Niets is minder waar. Haar allergrootste beteekenis ligt misschien op moreel gebied. Bescherming leidt met
haar gunstenuitdeeting tot algemeene.demoralisatie. En v66r atle
dingen, bescherming leidt niet tot oorlog, maar her is zelf reeds
oorlog. Free Trade daarentegen meent : PEACE AND GOOD..
WILL AMONG NATIONS.
E. C. VAN DORP.
