DE PLAATS VAN DE SIMULATIEMETHODE IN DE MILITAIRE STRATEGIE
DE PLAATS VAN DE SIMULATIEMETHODE
IN DE MILITAIRE STRATEGIE
door Dr. M. J. W. M. Broekmeijer
In de loop van de geschiedenis heeft er steeds een vruchtbare gedachtenwisseling
plaats gevonden tussen de wetenschapsmensen en de militaire leiders. Geleerden
hebben herhaaldelijk ideeën voor nieuwe wapensystemen ontwikkeld. Archimedes
introduceerde catapults waardoor de bewoners van Syracuse de Romeinse bele­
gering het hoofd konden bieden. Galilei' legde de grondslag voor de kennis op het
gebied van de dynamica als een gevolg van zijn studies op het terrein van de
ballistiek.
 De bekende schrijver-strateeg B. H. Liddell Hart schreef in 1937: „The way
that decisions are reached on questions of strategy, tactics, organisation, etc. is
lamentably unscientific”. Verder nog merkte hij op: „There are no means for the
comprehensive analysis of past experience, and thus no synthesis of adequately
established data to serve as a guide in framing policy”. Toch mogen wij hieruit
niet concluderen, dat vóór 1937 al niet reeds in zekere vorm - zij het soms rudi­
mentair - sprake was van toepassing van de simulatiemethode. Al was er geen
wetenschappelijke studie gemaakt van de actuele strategische en taktische pro­
blemen door middel van een analyse, toch dienen wij bv. het werk van een weten­
schappelijk team dat in de Eerste Wereldoorlog was ingeschakeld om een systeem
uit te werken voor een doelmatige bestrijding van de Duitse onderzeebootactiviteiten, te zien als een elementaire toepassing van de simulatiemethode. In 1934
werd door het Britse Airministry een werkgroep geïnstalleerd met als taak „to
consider how far recent advances in scientific and technical knowledge can be
used to strengthen the present methods of defence against hostile aircraft”. Dit
gaf in 1935 de stoot tot de ontwikkeling van een radarsysteem, waarmede het
mogelijk was om vijandelijke vliegtuigen op een afstand van 33 mijl op te sporen
en te lokaliseren. De twee jaar in beslag nemende onderzoekingen leidden tot een
interceptie-techniek die uiteindelijk door Fighter Command van de R.A.F. werd
geaccepteerd en later, ondanks de kwantitatieve zwakte aan luchtverdedigingsjagers in verhouding tot Duitsland, toch voerde tot het succes van de Battle of
Britain.
 Gedurende de laatste oorlog kwam men steeds meer tot de overtuiging, dat men
voor het oplossen van talloze strategische en taktische problemen civiele weten­
schappelijke werkers diende in te schakelen, uiteraard geassisteerd door militaire
deskundigen. In 1941 gaf prof. P. M. S. Blackett in een memorandum aan de
Britse regering als zijn oordeel: „The object of having scientists in close touch with
operations is to enable operational staffs to obtain scientific advice on those
matters which are not handled by the Service technical establishments. Operatio­
nal staffs provide the scientists with the operational outlook and data. The scien­
tists apply scientific methods of analyses to these data, and are thus able to give
useful advice”. Verder lezen wij dan: „Experience over many parts of our war
efforts has shown that such analysis can be of the utmost value, and the lack of
such analysis can be disastrous”. De wetenschappelijke en mathematische bestu­
dering van militaire vraagstukken verwierf in de laatste oorlog aldus snel waar­
dering.
 m a b blz. 73

Naast de mathematische bestudering van militaire vraagstukken, won de simu­
latiemethode hoe langer hoe meer terrein. Vooral bij het hiervoren genoemde
vraagstuk van de luchtverdediging van Engeland en speciaal daarbij het gebruik
van de radar, alsmede bij de te gebruiken opsporings- en gevechtleidingstechmek,
werd grotendeels gebruik gemaakt van de simulatiemethode. Hetzelfde geschiedde
toen een nieuwe taktiek voor de Britse bommenwerpers moest worden vastgesteld
in verband met de stijgende verliezen als gevolg van het in aantal toenemende
aantal Duitse nachtjagers. Door de bestudering en het gebruik van vele modellen,
kwam men tot het advies om er voor te zorgen, dat er steeds minstens 50 bommen­
werpers per uur tegelijk boven het doel moesten komen, wanneer er geen maan­
licht was en 80 bij volle maan. Het Hoofdkwartier van Bomber Command achtte
het aantal wel erg hoog en stond nogal sceptisch tegenover de aan de hand van de
met de simulatiemethode gesuggereerde taktiek, doch volgde het advies op en de
verliezen daalden werkelijk. Het zogenaamde bommentapijt was ook het resul­
taat van de bestudering van vele modellen. Het vertrouwen in de waarde van de
toepassing van de simulatiemethode voor het oplossen van militaire vraagstukken
steeg aanmerkelijk. Hierbij dient er echter wel op te worden gewezen, dat men
zich niet moet beperken tot één model, doch ook allerlei factoren moet invoeren,
die van ingrijpende invloed kunnen zijn, met andere woorden men dient diverse
situaties te simuleren en door middel van die modellen te geraken tot alternatieve
oplossingen. Bij de toepassing van een enkel model krijgt men een oplossing, welke
het gevaar in zich houdt, dat men zich te veel concentreert op één specifieke situa­
tie. Met het oog op de talloze factoren, die een militaire situatie kunnen beïnvloe­
den, zal men daarom gedwongen zijn om na eerst te werken met een bepaald mo­
del, uitgaande van een bepaald aantal initiële invloeden of toestanden, het model
te modificeren door toevoeging van andere variabelen.
 In de aanvang van de toepassing van de simulatiemethode in het militaire milieu
heeft men zich nogal beperkt tot bepaalde taktische technieken of de mogelijk­
heden van nieuwe militaire middelen. In de luchtvaart werd gebruik gemaakt van
vliegtuigmodellen, die in een windtunnel werden geplaatst. Men veranderde de
sterkte van de luchtstroom, wekte in die stroom turbulentie op, veranderde de
positie van het model, gaf de roeren wisselende standen, enz. De gedragingen van
het vliegtuigmodel met betrekking tot de luchtweerstand, stabiliteit, de sterkte
van de constructie bij hoge snelheid en dergelijke, werden gesimuleerd en uit de
gegevens hoopte men die aanwijzingen te verkrijgen, welke de gedragingen van
het te bouwen vliegtuig zouden aangeven.
Zowel voor de beslissing over de uitvoering van een bepaalde militaire missie
als voor de training van piloten, maakte men gebruik van de simulatiemethode.
Een voorbeeld daarvan geeft de voorbereiding van de aanval op de Möhne- en
Eder-Talsperre. Door gebruik van modellen ging men eerst na welk type vlieg­
tuig en welk soort bom gebruikt zou moeten worden. Voorts onderzocht men aan
de hand van modellen van genoemde stuwdammen, waar de bomtreffer moest
plaats vinden om deze dammen te doen bezwijken. Daarop volgde de bestudering
van de techniek van het aanvliegen van het doel. Voor de training van de beman­
ningen gebruikte men modellen, welke de werkelijke situatie zoveel mogelijk na­
bootsten en liet de vliegers daar intensief op oefenen, uiteraard de resultaten be­
studerend en analyserend. De verkregen gegevens werden gebruikt om het model
te modificeren, zodat men tenslotte kort voor de operatie de bemanningen zo ge­
in a b blz. 74

oefend had, dat zij zich zo goed mogelijk konden voorstellen wat de werkelijke
situatie zou zijn.
 Aan de hand van de succesrijke ervaringen met de toepassing van de simulatie­
methode ten aanzien van taktische gevechtssituaties en van nieuw militair ma­
terieel, ging men inzien dat deze methode ook waardevol zou kunnen worden
toegepast bij de oplossing van militair-strategische problemen. Dit betekende het
begin van de zogenaamde strategische spelen.
Bij de toepassing van de simulatiemethode in de militaire sfeer moet men een
onderscheid maken tussen twee soorten van militaire beslissingen en wel die welke
betrekking hebben op de samenstelling van de strijdkrachten en de strategie en
anderzijds van die op het terrein van de gevechtstaktiek en de ontwikkeling van
wapensystemen. Uit de aard van de zaak hebben die beslissingen betrekking op de
toekomst, veelal zelfs verre toekomst, immers de samenstelling van de strijdkrach­
ten kan men niet los zien van de politieke en technologische ontwikkelingen. De
ontwikkeling van een revolutionair wapensysteem vraagt dikwijls al meer dan
tien tot vijftien jaar vóór het operationeel ter beschikking van de strijdkrachten
kan worden gesteld. Bij deze problemen speelt meestal een aantal onbekende fac­
toren een belangrijke rol en één daarvan is het door de vijand in het geheim ont­
wikkelde nieuwe militaire middel.
 Samenstelling van de strijdkrachten en de strategie
De vraagstukken op militair terrein zijn in de na-oorlogse jaren enorm groot ge­
worden en de oplossing daarvan vereist thans zeker een zeer wijdstrekkende we­
tenschappelijke benadering. Verschillende factoren zijn daarvan de oorzaak en
wij dienen daarbij o.m. te denken aan de betekenis van het strategisch-economisch
potentieel, psychologische invloeden, technologische vooruitgang, wereldwijde
politieke verhoudingen, enz. De gecompliceerdheid van de vraagstukken en de
fatale gevolgen van verkeerde beslissingen hebben er dan ook toe geleid, dat men
de toepassing van de simulatiemethode als onmisbaar is gaan inzien. Vooral in de
Verenigde Staten en in Engeland, later ook in andere Westerse landen, wordt de
methode intensief toegepast voor allerlei strategische en taktisch-technische pro­
blemen.
Het gaat bij de militaire strategie om een situatie waarbij het eindresultaat onder
meer afhankelijk is van de beslissingen van de tegenpartij. Doordat men in de
realiteit dikwijls maar over een beperkt inzicht beschikt over de werkelijke be­
doelingen van de vijand, kan men bij het ontwerpen van een bepaalde strategie
in het algemeen van te voren weinig met de grootst mogelijke zekerheid aangeven.
Dit komt omdat er veelal niet wordt beschikt over volledige feitelijke gegevens
en over de feitelijke intenties van de vijand. Men kan dan ook niet meer bereiken
dan een suggestie voor een beslissing die de meeste kans op succes belooft op te
leveren. Desalniettemin dient men toch te trachten de eventuele vijandelijke ac­
ties c.q. tegenacties zo scherp mogelijk te analyseren en daarop de eigen strate­
gische plannen af te stemmen.
 Wil men via de simulatiemethode de meest juiste samenstelling van de strijd­
krachten en de het best toe te passen militaire strategie vaststellen, dan zal men
de analist ook zeer concrete gegevens ter beschikking moeten stellen. Het aan­
tal onbekende elementen bij toepassing van de simulatiemethode voor bedrijfsm a b blz. 75

economische vraagstukken is zeker kleiner dan voor militair-strategische pro­
blemen, immers men kan van militaire inlichtingenzijde niet alle gegevens over de
mogelijke tegenstander verstrekken. Binnen het raam van de beschikbare gegevens
over de vijand zal de regering van het land of de leiding van het bondgenoot­
schap (bv. N.A.T.O.) in elk geval de doelstelling duidelijk moeten omschrijven.
Hierbij dient die doelstelling zeer reëel te zijn en in de praktijk komt dit neer op
een doelstelling, welke bereikbaar is met de ter beschikking gestelde geldelijke
middelen voor de defensie. Aan een doelstelling als bv. „het zo goed mogelijk ver­
dedigen” van het land of het gebied van het bondgenootschap heeft de analist
geen houvast. De politieke conceptie komt hierbij al direct om de hoek kijken.
 Men zal duidelijk moeten vaststellen of men bv. een absoluut militair machtsover­
wicht wenst en dus menselijkerwijze gesproken de oorlog altijd moet winnen óf
beter nog door een militair machtsevenwicht het uitbreken van een oorlog wil
voorkomen, dan wel een militaire macht van zodanige omvang en kracht wenst,
dat men de mogelijke agressor toch altijd nog zo veel schade kan toebrengen, dat
de omvang van de destructie toch een duidelijk remmende invloed kan hebben op
agressieve aspiraties. In Amerika heeft men voor de doelstelling gekozen het mili­
taire machtsevenwicht. Met toepassing van de simulatiemethode heeft men aan
de hand van de beschikbare inlichtingengegevens over de Sowjet-Unie de alter­
natieve samenstellingsmogelijkheden voor de strijdkrachten kunnen vaststellen,
waaruit de regering zijn keuze heeft gedaan. De probleemstelling wordt echter
gecompliceerder, wanneer men modificaties gaat aanbrengen in de originele doel­
stelling, zoals én in de Verenigde Staten én door de N.A.T.O.-leiding is geschied.
Dit is het geval geworden, toen men ging stellen, dat de samenstelling van de
strijdkrachten zo moest zijn, dat deze ook geschikt moest zijn voor het succesvol
optreden bij een lokaal conflict, een oorlog met uitsluitend conventionele wapens
dan wel een strijd met conventionele middelen versterkt met taktische nukleaire
middelen. Voor een totale nukleaire oorlog heeft men hoofdzakelijk behoefte aan
strategische aanvalsmiddelen met grote destructieve nukleaire kracht. Voor de
conventionele oorlogvoering dient men te beschikken over grote aantallen con­
ventionele wapens en een enorme mankracht. Deze eisen worden dus tegenstrijdig,
wanneer men althans niet vrijwel onbeperkt de benodigde geldelijke middelen en
mankracht ter beschikking wil stellen. Voor een doelmatige en verantwoorde toe­
passing van de simulatiemethode in de militaire strategie is dus de doelstelling wel
zeer belangrijk, doch helaas wordt deze niet altijd scherp geformuleerd als gevolg
van de politieke konsekwenties.
 Heeft men de doelstelling wel verantwoord gedaan, dan is het via de simulatie­
methode mogelijk te analyseren wat de beste samenstelling en het gebruik met op­
timale succeskans van de strijdkrachten is. Verbijzondering van het probleem is
echter nodig. Een krijgsmacht die de aanval opent, zal een andere samenstelling
en sterkte hebben dan wanneer het een „strike-second”-strijdmacht moet zijn, im­
mers in het laatste geval moet rekening worden gehouden met een verlies van
militaire middelen door de verrassende vijandelijke aanval. De te treffen veilig­
heidsmaatregelen om dat verlies zo klein mogelijk te maken, worden uiteraard in
de analyse, gebaseerd op de simulatiemethode, verwerkt.
Uit het vorenstaande zal het duidelijk zijn, dat in de praktijk de toepassing van
de simulatiemethode in de militaire strategie zeer moeilijk is en verder nog wordt
bemoeilijkt door de snelle technologische vooruitgang. In dit verband breng ik in
m a b blz. 76

herinnering de gewijzigde factoren, zoals die zich voordeden toen de Sowjets
bleken te beschikken over atoomwapens, ruimtevaartuigen, met atoomkracht
voortgedreven onderzeeboten met nukleaire raketten, enz. De toepassing van de
simulatiemethode op militair-strategisch terrein vond pas na de Tweede Wereld­
oorlog plaats en heeft eigenlijk eerst de laatste jaren een gevestigde plaats in de
militaire planning en wetenschap veroverd. Op militair-taktisch terrein is evenwel
de simulatiemethode een algemeen vertrouwd middel geworden daterend van
enige jaren voor de laatste oorlog.
 Gevechtstaktiek en de ontwikkeling van wapensystemen
De toepassing van de simulatiemethode bij de keuze en ontwikkeling van wapen­
systemen is bij alle strijdkrachten het grootst. De simulatiemethode op dit terrein
geeft een enorme besparing en is verre te verkiezen boven de „trial and error”methode. Zij kan met zeer veel succes worden toegepast om bijvoorbeeld de beste
afwerphoogte van gewone of nukleaire bommen te bepalen, de vijandelijke ver­
liezen aan vliegtuigen door een eigen luchtverdedigingsgordel van geleide wapens
bij verschillende intensiteit van vijandelijke vliegtuiggolven vast te stellen, de in­
vloed van elektronische tegenmaatregelen te analyseren of bv. de spreiding van
de nukleaire intercontinentale of taktische raketten te bepalen, enz. Ook wanneer
het gaat om de keuze tussen luchtverdedigingsjagers of geleide luchtverdedigingsraketten kan men met de simulatiemethode komen tot een beslissing die voor zo ver
mogelijk een optimaal rendement garandeert, binnen het raam van de voor die
taak beschikbaar zijnde gelden. Operations research-afdelingen kunnen dan ook
als onmisbaar worden geacht voor de staven en de basis leggen voor het doen van
een keuze ten aanzien van de aan te schaffen wapensystemen, waarbij dan natuur­
lijk ook factoren als onderhoudskosten, vervanging van onderdelen, bedrijfszeker­
heid en dergelijke in het geding komen. Ook hier geldt weer, dat het ter beschik­
king hebben van de laatste gegevens over de vijand (wapens, geoefendheid, enz.)
van essentieel belang is.
Toepassing bij de stafdienst
De stafofficieren zullen vele analyses moeten maken over allerhande problemen.
 Alhoewel, zoals reeds opgemerkt, voor de studiën door middel van simulatie
specialisten op dat terrein nodig zijn, toch kan men de simulatiemethode ook op
militair stafdienstkundig terrein toepassen. Bij de stafdienst van de Kon. Lucht­
macht kent men de „Analyse” en de vorm waarin deze wordt opgebouwd laat
vele gelijkvormigheden zien met de simulatiemethode. Dit werkstuk begint met
een overzicht van de toestand, omvattende de voorgeschiedenis en de algemene
situatie, voorts nevenonderdelen of nevenomstandigheden en de beperking van de
situatie, de gevolgen hiervan en de hogere intentie, resulterende dan in de doel­
stelling.
De volgende phase van de analyse omvat de dominerende factoren met een
gevolgtrekking. Hierop volgt de passage over de vijandelijke kwetsbare vitale
punten met een gevolgtrekking, vervolgens die over de eigen slagkracht versus de
vijandelijke verdediging, de eigen kwetsbare vitale punten, de vijandelijke slag­
kracht versus eigen verdediging, telkens gevolgd door een voorlopige conclusie.
Hierna volgt een opsomming van de mogelijke vijandelijke acties, vergezeld
m a b blz. 77

van aanwijzigingen voor eigen voorzorgsmaatregelen of noodzakelijke verdedigingsacties. Uit de diverse gevolgtrekkingen spruiten daarna de mogelijke acties
voort zowel van de vijand als van eigen zijde. Hieruit rollen dan de meest in
aanmerking komende acties, waaruit de commandant dan zijn uiteindelijke keuze
kan doen. Door deze analyse-vorm die dus telkens de mogelijke acties en tegen­
acties tegenover elkaar stelt, krijgt men een denk- en werkmethode, die op de­
zelfde grondslag is gestoeld als de simulatiemethode.
Conclusie
De simulatiemethode heeft dus in de militaire strategie, in de keuze van wapen­
systemen, bij het nemen van logistieke maatregelen en bij de stafstudiën in de
vorm van een analyse een ruime toepassing gevonden. Daarnaast heeft de zoge­
naamde „operations research” zich een gevestigde plaats veroverd, waarbij ge­
steld mag worden dat men daarbij uiteraard ook simulatie toepast.
 Alhoewel men dus met recht kan zeggen, dat de simulatiemethode een plaats
heeft verworven in de militaire strategie en zelfs een nog groter werkterrein heeft
gekregen, toch zou men kunnen pleiten voor een nog ruimere toepassing.
m a b blz. 78.
