Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12) (2018): 309–328
DOI 10.5117/mab.92.29609

Research Article

Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15
Kees Roozen, Maarten Pronk
Received   7 September 2018      |      Accepted   31 October 2017      |      Published   10 December 2018

Samenvatting
IAS 8 bevat de verplichting om informatie te verstrekken over nieuwe standaarden die nog niet toegepast hoeven te worden. In de
2017-jaarrekening geldt dat met name voor IFRS 9 ‘Financial Instruments’ en IFRS 15 ‘Revenue from Contracts with Customers’.
Wij analyseren de informatieverstrekking door Europese beursgenoteerde corporates. De meeste ondernemingen geven de impact
aan. Van de onderzochte ondernemingen geeft 9% aan dat IFRS 9 een materiële impact heeft en voor IFRS 15 ligt dat percentage op
32%. IFRS 9 heeft materiële impact op de onderdelen Classificatie en waardering en Bijzondere waardevermindering. Voor IFRS
15 worden de nadere richtlijnen over het onderkennen van prestatieverplichtingen als belangrijkste reden voor aanpassing genoemd.
Bij IFRS 9 kwantificeert zo’n 30% van de ondernemingen de impact en bij IFRS 15 is dat zo’n 50%. De meeste ondernemingen
zonder kwantitatieve indicatie geven aan dat de impact niet materieel is.
 Relevantie voor de praktijk
Dit artikel geeft inzicht in de verwachte effecten van IFRS 9 en IFRS 15. Daarnaast geeft het een beeld hoe omgegaan wordt met
de bepaling in IAS 8 dat, indien mogelijk, de verwachte effecten van nieuwe standaarden vermeld moeten worden. Dit is onder
andere relevant voor toekomstige jaarrekeningen, zoals voor de toelichting in de jaarrekening 2018 over de verwachte effecten van
de nieuwe standaard IFRS 16 ’Leases’ die vanaf boekjaar 2019 moet worden toegepast. Ondanks de lage percentages van materiële
impact (9% bij IFRS 9 en 32% bij IFRS 15) betekent dit niet dat de transitie naar IFRS 9 en IFRS 15 geen inspanning vergt van de
opstellers en van de externe accountants van deze ondernemingen. Zo zal moeten worden vastgesteld dat inderdaad geen sprake is
van een niet-materieel effect en de nieuwe standaarden vereisen ook aanvullende toelichtingen, zowel in de grondslagen als in de
cijfermatige toelichting.
1. Inleiding
IFRS 9 ‘Financial Instruments’ en IFRS 15 ‘Revenue from
Contracts with Customers’ zijn twee nieuwe standaarden
die vanaf 1 januari 2018 toegepast moeten worden. IAS
8 bevat de verplichting om informatie te verstrekken over
nieuwe standaarden die nog niet toegepast hoeven te worden. Vandaar dat de 2017-jaarrekening reeds informatie
bevat over IFRS 9 en IFRS 15. In dit artikel analyseren
wij deze informatieverstrekking om inzicht te krijgen in
de verwachte effecten van deze nieuwe standaarden en
om een beeld te krijgen hoe ondernemingen omgaan met
de verplichting om inzicht te geven in de effecten van
deze nieuwe standaarden.
 Dit artikel begint met een globale beschrijving van
IFRS 9 en IFRS 15. Daarna geven wij aan welke informatie verstrekt moet worden over komende standaarden

en bespreken wij de onderzoekspopulatie. Aansluitend
wordt de empirische analyse gepresenteerd, worden enkele ‘best practices’ getoond en ronden wij af met een
aantal conclusies.
2. Globale beschrijving IFRS 9
Financial Instruments
De International Accounting Standards Board (IASB)
heeft op 24 juli 2014 IFRS 9 ‘Financiële instrumenten’
gepubliceerd als vervanger van de oude standaard over
financiële instrumenten, IAS 39. Deze standaard geeft
onder andere nieuwe regels voor de Classificatie en waardering van financiële activa en financiële verplichtingen.
Met deze standaard wil de IASB ervoor zorgen dat de
standaard voor financiële instrumenten minder complex

Copyright Roozen K, Pronk M. This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License
(CC-BY-NC-ND 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and
source are credited.
310

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

wordt1, dat kredietverliezen eerder worden genomen2,
dat het aantal impairmentmodellen wordt verminderd tot
één algemeen impairmentmodel en dat het probleem van
het eigen kredietrisico bij waardering van financiële verplichtingen tegen reële waarde wordt opgelost.3
IFRS 9 onderkent drie onderdelen:
1. Classificatie en waardering;
2. Bijzondere waardevermindering;
3. Hedge accounting.
2.1. Classificatie en waardering
Bij de eerste verwerking wordt een financieel actief geclassificeerd in één van de drie waarderingscategorieën:
A. Geamortiseerde kostprijs (AC, ‘Amortised Cost’);
B. Reële waarde met waardeveranderingen in het eigen
vermogen (FVOCI, ‘Fair Value through Other Comprehensive Income’);
C. Reële waarde met waardeveranderingen in de
winst-en-verliesrekening (FVTPL, ‘Fair Value
through Profit or Loss’).
 De eerste waardering van financiële instrumenten gebeurt tegen reële waarde, gecorrigeerd voor transactiekosten met uitzondering van de categorie FVTPL waar
de transactiekosten direct in de winst-en-verliesrekening
worden opgenomen. Na de eerste waardering worden
de financiële instrumenten gewaardeerd op basis van de
hiervoor beschreven waarderingscategorieën.
Vreemdvermogensinstrumenten: twee toetsen
Bij het rubriceren en waarderen van ieder financieel actief
dat een vreemdvermogensinstrument is, dienen ondernemingen deze financiële activa te onderwerpen aan twee
toetsen, een businessmodeltoets en een kasstroomkenmerkentoets (ook wel de SPPI-toets genoemd. SPPI staat
voor ‘Solely Payments of Principal and Interest’). Zakt
het financieel actief voor één van deze twee toetsen, dan
is vervolgwaardering tegen reële waarde verplicht.
De businessmodeltoets is nodig om te bepalen of een
financieel actief dat voldoet aan de SPPI-toets dient te
worden gerubriceerd en gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs (AC) of tegen reële waarde met waardeveranderingen in het eigen vermogen (FVOCI).
 Businessmodeltoets
Met ‘Businessmodel’ wordt bedoeld de wijze waarop een
onderneming haar financiële activa beheert om kasstromen daaruit te genereren. Dit kan door het genereren van
kasstromen door de ontvangst van alleen de contractuele
kasstromen van rente en hoofdsom (HTC, held to collect), door zowel het genereren van contractuele kasstromen als door de verkoop van het instrument (HTC&S,
held to collect and sell) of door andere businessmodellen
toe te passen. In het laatste geval kan worden gedacht aan
https://mab-online.nl

het aanhouden van financiële activa voor handelsdoeleinden of het maximaliseren van kasstromen door middel
van verkoop. In het eerste geval wordt tegen AC gewaardeerd, in het tweede geval tegen FVOCI, terwijl bij de
andere businessmodellen wordt gewaardeerd tegen FVTPL. Bij waardering tegen FVOCI is de verwerking in de
winst-en-verliesrekening identiek aan die voor AC-posten (incl. het Expected Credit Loss (ECL) impairmentmodel), waarbij de (overige) wijzigingen in fair value (FV)
gedurende de looptijd in other comprehensive income
(OCI) komen. Aan het einde van de looptijd worden deze
wijzigingen alsnog in winst-en-verliesrekening verwerkt
(recycling).
Ondernemingen hebben ook de mogelijkheid om
vreemdvermogensinstrumenten die normaal gesproken
tegen AC of tegen FVOCI worden gewaardeerd, te waarderen tegen FVTPL onder de voorwaarde dat hierdoor
een accounting mismatch wordt verminderd.
 SPPI-toets
Met de term ‘SPPI’ wordt bedoeld dat de contractuele bepalingen van het financieel instrument alleen kasstromen
betreffen die uitsluitend reguliere rente en terugbetaling
van de hoofdsom bevatten. In dat geval zijn de contractuele kasstromen te beschouwen als kasstromen uit een
basisleenovereenkomst. De hoofdsom is in dit kader gedefinieerd als de reële waarde van het financieel actief bij
eerste verwerking. De hoofdsom kan veranderen gedurende de tijd, bijvoorbeeld als gevolg van terugbetalingen
op de hoofdsom. Rente is het bedrag van de tijdswaarde
van geld en kredietrisico. Rente kan daarnaast bestaan uit
bedragen voor vergoeding voor andere basisleenrisico’s
en uit vergoeding voor kosten en winstmarge.
Voldoet een financieel actief niet aan de SPPI-toets, dan
wordt het financieel actief gewaardeerd tegen FVTPL.
Schematisch is dit uitgewerkt in figuur 1 (rechtergedeelte voor vreemdvermogensinstrumenten).
Eigenvermogensinstrumenten
Eigenvermogensinstrumenten worden in beginsel tegen
FVTPL gewaardeerd, tenzij de onderneming ervoor kiest
om op instrumentbasis deze tegen FVOCI (FVOCI-optie)
te waarderen. Bij het waarderen tegen FVOCI vindt geen
recycling plaats bij latere verkoop. Alleen dividenden
worden in de winst-en-verliesrekening verwerkt. Voorwaarde is wel dat deze instrumenten geen onderdeel mogen zijn van de handelsportefeuille. De keuze wordt per
instrument gemaakt bij de eerste opname op de balans en
is onherroepelijk. Zie figuur 1 (linkergedeelte voor eigenvermogensinstrumenten).
Derivaten
Derivaten moeten op basis van IFRS 9, net als onder IAS
39, tegen FVTPL worden verwerkt.
De andere afkortingen zijn hiervoor al in de tekst uitgelegd.
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12): 309–328

311

Figuur 1. Schematische uitwerking van het onderdeel classificatie en waardering van financiële activa onder IFRS 9. Met ‘BM’ in

figuur 1 wordt bedoeld, ‘business model’.
 Financiële verplichtingen
Financiële verplichtingen worden doorgaans tegen AC
gewaardeerd.4 Ondernemingen mogen ook kiezen om financiële verplichtingen die normaal gesproken tegen AC
worden gewaardeerd, te waarderen tegen FVTPL onder
de voorwaarde dat hierdoor een accounting mismatch
wordt verminderd.5 Daarbij gaan de waardeveranderingen die betrekking hebben op het eigen kredietrisico naar
het eigen vermogen in plaats van naar de winst-en-verliesrekening. Met een accounting mismatch wordt bedoeld een mismatch in het resultaat, veroorzaakt door een
verschil in het moment van verwerken van de resultaten
van de activa en passiva (verwerkingsmismatch) en/of
door een waarderingsverschil tussen de activa en passiva
(waarderingsmismatch).
2.2. Bijzondere waardevermindering
Onder IFRS 9 worden te verwachten kredietverliezen
(expected credit losses of ECLs) in plaats van alleen opgelopen kredietverliezen (incurred credit losses) opgenomen in de boekwaarde van de financiële activa en in de
winst-en-verliesrekening. Dit houdt in dat er zich nog geen
objectieve aanwijzingen van verwachte oninbaarheid, een
zogenaamd loss event, hoeft te hebben voorgedaan om
een bijzondere waardevermindering uit hoofde van te
verwachten kredietverliezen op te nemen. Direct al bij
het opnemen van het financieel actief op de balans van de
onderneming, wordt een voorziening voor te verwachten

kredietverliezen (hierna bijzondere waardevermindering
genoemd) gevormd. Dit is van toepassing op alle vreemdvermogensinstrumenten die tegen AC of tegen FVOCI
worden gewaardeerd, niet in de balans opgenomen toezeggingen en financiële garanties (tenzij deze op FVTPL
worden gewaardeerd), alsmede op leasevorderingen en op
contractactiva (‘contract assets’) onder IFRS 15.
 IFRS 9 kent een algemene benadering voor het waarderen van bijzondere waardeverminderingen. Onder deze
benadering worden kredietverliezen gebaseerd op:
•

•

12-maands ECLs – dit wordt gedefinieerd als het deel
van de te verwachten kredietverliezen over de gehele
verwachte looptijd die voortvloeien uit alle mogelijke default events die zich binnen 12 maanden na de
balansdatum voordoen;
Life-time ECLs – dit wordt gedefinieerd als de te
verwachten kredietverliezen die voortvloeien uit alle
mogelijke default events over de gehele verwachte
looptijd van het financieel instrument.
Vanaf het moment van opname in de balans wordt de
bijzondere waardevermindering op financiële activa gebaseerd op de 12-maands ECLs, totdat sprake is van een
significante toename van het kredietrisico sinds het moment dat het financieel actief in de boeken is opgenomen.
Op het moment van deze toename worden bijzondere
waardeverminderingen gebaseerd op life-time ECLs.
Het vormen van een bijzondere waardevermindering
voor te verwachten kredietverliezen wordt vervolgens

https://mab-online.nl

312

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

gedaan op basis van fases, waarbij fase 1 is gebaseerd
op de 12-maands ECLs en fase 2 en 3 op de life-time
ECLs.6 Voor corporates wordt met name een toename in
de bijzondere waardevermindering voor kredietverliezen
verwacht vanwege het toevoegen van de te verwachten
kredietverliezen.
Voor handelsdebiteuren, lease-vorderingen uit IAS 17/
IFRS 16 en contractactiva uit IFRS 15 biedt IFRS 9 ook

een vereenvoudigde benadering. Deze vereenvoudigde
benadering is niet altijd optioneel. Voor handelsdebiteuren en contractactiva onder IFRS 15 zonder ‘significante financieringscomponent’ is deze benadering verplicht
(zie IFRS 9.5.5.15(a)(i)) en ook figuur 2). Onder deze benadering worden bijzondere waardeverminderingen voor
te verwachten kredietverliezen direct al gebaseerd op de
life time ECLs in plaats van op de 12-maands ECLs.
Figuur 2. Schematische verwerking van bijzondere waardeverminderingen.
 2.3. Hedge accounting
Hedge accounting is optioneel. Corporates hebben bij
toepassing van hedge accounting de keuze om hedge accounting toe te passen onder IFRS 9 (algemeen hedge-accountingmodel), dan wel om hedge accounting nog toe te
passen op basis van IAS 39 (dit laatste is mogelijk totdat
het IASB-project voor de verwerking van dynamic risk
management (macrohedging) is afgerond).
Het nieuwe hedge-accountingmodel van IFRS 9 beoogt beter aan te sluiten op het risicomanagementsysteem
van corporates. Daardoor bestaat een betere link tussen de
verwerking van hedge accounting en het risicomanagement van de corporate. Indien de verhouding tussen de
afgedekte positie en de daarvoor gebruikte hedge-instrumenten wijzigt, wordt rebalancing toegepast om hiermee
aansluiting te houden met het risicomanagement van de
onderneming. De harde grenzen, waarbuiten de hedgerelatie wordt verbroken (de 80-125%-regel), zijn vervallen.
https://mab-online.nl

Wel geldt onder IFRS 9 dat de hedgerelatie niet vrijwillig
mag worden verbroken en een nieuwe hedgerelatie mag
worden opgezet, zolang de economische hedgerelatie nog
bestaat.
 IFRS 9 biedt ook mogelijkheden om meer soorten afgedekte posities voor hedge accounting in aanmerking te laten
komen, zoals risicocomponenten van niet-financiële activa
(bijvoorbeeld de aluminium-component van een bierblikje
in plaats van alle risicocomponenten van dit niet-financieel actief) en het combineren van niet-derivatenposities en
derivaten tot een enkelvoudige, af te dekken positie (de zogenaamde aggregated exposure). Ook biedt IFRS 9 verbeteringen voor wat betreft de ‘Costs of hedging’.7
2.4 Eerste toepassing van IFRS 9
IFRS 9 kent voor de eerste toepassing bij overgang vanuit
IAS 39 een aantal keuzes/transitiebepalingen:

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12): 309–328

•

•

•

Vrijstelling voor het opstellen van vergelijkende cijfers
op basis van IFRS 9 voor classificatie en waardering
en te verwachten kredietverliezen, maar niet voor toepassing van de Cost of hedging-benadering bij hedge
accounting. De onderdelen 1) classificatie en waardering en 2) bijzondere waardevermindering worden retrospectief toegepast en onderdeel 3) hedge accounting
wordt prospectief toegepast. Hierop is een uitzondering van toepassing voor cost of hedging, dat retrospectief moet worden toegepast voor de tijdswaarde
van opties, indien onder IAS 39 alleen de intrinsieke
waarde was aangewezen als hedge-instrument, en
mag worden toegepast voor de termijnpunten van termijncontracten en voor vreemdevalutabasis-spreads
van cross currency swaps, indien onder IAS 39 deze
elementen zijn uitgesloten van de hedgerelatie;
Bij de classificatie en waardering van vreemdvermogensinstrumenten onder de financiële activa mag de
analyse van het businessmodel plaatsvinden op de
datum van eerste toepassing van IFRS 9, dus op 1
januari 2018 of op de datum van eerdere toepassing;
De toewijzingen van de fair value-optie van financiële activa en financiële verplichtingen mogen
worden gedaan op het moment van eerste toepassing
van IFRS 9. Hierdoor kunnen in het verleden onder
IAS 39 gedane toewijzingen van de fair value-optie
ongedaan worden gemaakt.
 2.5 Verschillen met oude regelgeving
Belangrijke verschillen tussen oude regelgeving (IAS 39)
en nieuwe regelgeving (IFRS 9) zijn:
•

•

•

•

IFRS 9 kent niet de categorieën die IAS 39 kende.
IFRS 9 classificeert en waardeert financiële activa op
basis van twee toetsen, de SPPI-toets en de businessmodeltoets. Een gevolg is dat niet langer afzonderlijk hoeft te worden beoordeeld of in financiële activa
embedded derivaten zijn begrepen;
IFRS 9 is voor de classificatie en waardering van financiële verplichtingen gelijk aan IAS 39 met uitzondering van de verwerking van het eigen kredietrisico
bij waardering van financiële verplichtingen tegen
reële waarde;
IFRS 9 behandelt de verwerking van de aanpassing
van de contante waarde van een financiële verplichting bij een non-substantial modification en een gewijzigde inschatting van de contractuele kasstromen
op gelijke wijze (net als voor een financieel actief),
met directe verwerking in de winst-en-verliesrekening, indien de wijziging voortvloeit uit een vaste
component van de rente. Dit kan tot een aanpassing
leiden bij transitie, vanwege de retrospectieve toepassing, doordat in het verleden onder IAS 39 bij een
non-substantial modification het effect van de aanpassing werd geamortiseerd;
IFRS 9 kent een expected credit loss-model, terwijl
IAS 39 een incurred credit loss-model kent en IFRS 9
heeft één algemeen impairmentmodel, terwijl onder

•

•

313

IAS 39 meerdere impairmentmodellen bestaan;
IFRS 9 biedt meer mogelijkheden om hedge accounting toe te passen, zoals risico-componenten van niet-financiële activa en aggregated exposures en bevat
een praktische verwerkingswijze voor de kosten van
hedging;
De naar aanleiding van IFRS 9 aangepaste IFRS 7
Financial Instruments: Disclosures kent uitgebreidere toelichtingsvereisten.
 3. Globale beschrijving IFRS
15 Revenue from Contracts with
Customers
IFRS 15 vervangt als nieuwe standaard voor omzetverantwoording IAS 11 Construction Contracts, IAS 18
Revenue en verschillende interpretaties. Met de nieuwe
regelgeving wil de IASB zorgen voor een meer consistente omzetverantwoording, een betere vergelijkbaarheid tussen bedrijven en het verstrekken van meer
informatie.
Het basisprincipe is dat een onderneming omzet verantwoordt voor de vergoeding waar de onderneming verwacht recht op te hebben in ruil voor het overdragen van
producten of het verlenen van diensten aan een klant.
Het raamwerk dat de standaard biedt, omvat vijf stappen:
1. Identificeer het contract met de klant;
2. Identificeer de afzonderlijke prestatieverplichtingen
in het contract;
3. Bepaal de transactieprijs;
4. Alloceer de transactieprijs aan de afzonderlijke
prestatieverplichtingen; en
5. Verantwoord omzet wanneer aan een prestatieverplichting is voldaan.
Stap 1 Identificeer het contract
Contracten met klanten die afdwingbare rechten en verplichtingen creëren, vallen binnen de reikwijdte van de
standaard. IFRS 15 wordt toegepast op een individueel
contract, tenzij meerdere contracten gecombineerd moeten worden tot één contract.
Stap 2 Identificeer de prestatieverplichtingen
IFRS 15 stelt dat omzet verantwoord moet worden als de
onderneming aan een prestatieverplichting voldoet. Een
prestatieverplichting is een toezegging tot levering aan
een klant van (a) een product of dienst (of een bundel
van producten of diensten) die onderscheidend zijn of (b)
een serie van onderscheidende producten of diensten die
substantieel hetzelfde zijn en op dezelfde wijze aan de
klant geleverd worden. Een contract kan meerdere prestatieverplichtingen omvatten, bijvoorbeeld het leveren van
een machine en het uitvoeren van onderhoud aan die machine. In de praktijk is het vaststellen welke prestatieverplichtingen er binnen een contract onderscheiden moeten
worden een grote uitdaging.
 https://mab-online.nl

314

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

Stap 3 Bepaal de transactieprijs
De transactieprijs is de vergoeding waar de onderneming
verwacht recht op te hebben in ruil voor het leveren van
producten of diensten aan de klant, exclusief het bedrag
dat wordt ontvangen namens andere partijen (bijvoorbeeld BTW). De bepaling van de transactieprijs kan complex zijn, omdat rekening moet worden gehouden met
variabele vergoedingen, significante financieringscomponenten, vergoedingen in natura en vergoedingen die aan
de klant betaald worden.
Stap 4 Alloceer de transactieprijs aan de prestatieverplichtingen
In stap 4 wordt de in stap 3 bepaalde transactieprijs toegerekend aan de in stap 2 geïdentificeerde prestatieverplichtingen. Dus als de transactieprijs € 100 is en het contract
twee aparte prestatieverplichtingen omvat, wordt in deze
stap bepaald hoe de € 100 verdeeld moet worden over
de twee prestatieverplichtingen. In het algemeen wordt
de transactieprijs verdeeld op basis van de zelfstandige
verkoopprijs van de individuele prestatieverplichtingen.
Stap 5 Verantwoord de omzet
De laatste stap is het verantwoorden van de omzet als
de onderneming aan een specifieke prestatieverplichting heeft voldaan. In het algemeen wordt een product of
dienst als geleverd beschouwd als de klant de beschikkingsmacht over het product of de dienst verkregen heeft.
Beschikkingsmacht verwijst daarbij naar de mogelijkheid
om het gebruik te bepalen en substantieel alle voordelen
te verkrijgen. Dit wijkt af van de “risk & rewards”-benadering onder de oude regelgeving.
 Het overdragen van de beschikkingsmacht kan plaatsvinden op één moment of gedurende een periode. Dit
bepaalt of de omzet op één moment of gedurende een
periode verantwoord moet worden. Er is sprake van het
voldoen aan een prestatieverplichting gedurende een periode als:
1. De klant de voordelen consumeert gelijktijdig met de
werkzaamheden van de onderneming (bijvoorbeeld
schoonmaakdiensten);
2. De onderneming producten of diensten levert waar
de klant de beschikkingsmacht over krijgt gedurende
het ontstaan of de verbetering van het product (bijvoorbeeld onderhoud aan een gebouw dat in eigendom
is van de klant); of
3. De onderneming een product maakt of een dienst
levert die niet op een andere manier gebruikt kan
worden door de onderneming en de onderneming
een afdwingbaar recht heeft op betaling voor de
werkzaamheden die reeds zijn verricht.
Andere aandachtspunten
In de praktijk komt het regelmatig voor dat contracten
aangepast worden. IFRS 15 geeft regels om vast te stellen of de aanpassing leidt tot een nieuw contract. Als een

https://mab-online.nl

aanpassing niet leidt tot een nieuw contract, is de verwerking afhankelijk van de vraag of nog te leveren producten en diensten onderscheidend zijn van de producten en
diensten die reeds geleverd zijn op het moment van de
contractwijziging.
De omzetverantwoording kan in een andere periode
plaatsvinden dan de periode waarin uitgaven gedaan worden die nodig zijn om aan het contract te voldoen. Als aan
bepaalde voorwaarden is voldaan, worden deze uitgaven
geactiveerd, zodat er matching tussen de kosten en omzet ontstaat. Kosten die gemaakt zijn om een contract te
verkrijgen moeten onder bepaalde voorwaarden ook worden geactiveerd en afgeschreven. Verschillen tussen de
momenten van omzetverantwoording, ontvangsten en het
ontstaan van onvoorwaardelijke rechten op een vergoeding kunnen daarnaast leiden tot contractactiva en contractverplichtingen in de balans.
 IFRS 15 bevat ook specifieke bepalingen voor onder
andere de verwerking van retouren, opties voor klanten,
terugkoopverplichtingen, licenties en garanties. De standaard bevat tevens regels om de informatieverstrekking
over omzetverantwoording te verbeteren.
Eerste toepassing
IFRS 15 biedt twee verwerkingswijzen voor de eerste
toepassing van IFRS 15. Bij de “volledig retrospectieve
verwerking” wordt, in lijn met IAS 8, de jaarrekening opgesteld alsof IFRS 15 altijd van toepassing is geweest.
Dat betekent dat IFRS 15 ook voor de vergelijkende cijfers toegepast moet worden. Bij de “aangepaste retrospectieve verwerking” worden de cijfers van het jaar van
eerste verwerking wel op basis van IFRS 15 opgesteld,
maar de vergelijkende cijfers niet. In de toelichting moet
dan wel voor het huidige jaar de cijfers op basis van de
oude standaarden getoond worden om een goed inzicht
te geven in de impact van de toepassing van IFRS 15.
Bij beide methoden kunnen bepaalde vereenvoudigingen
(practical expedients) toegepast worden om de eerste toepassing gemakkelijker te maken.
 Verschillen met oude regelgeving
Belangrijke verschillen tussen de oude en nieuwe regelgeving zijn:
•
•

•
•
•

IFRS 15 geeft duidelijker aan dat contracten ook
gebaseerd kunnen zijn op mondelinge afspraken of
impliciete overeenkomsten;
IFRS 15 geeft duidelijker richtlijnen voor het combineren van contracten, het verwerken van contractaanpassingen en het verwerken van contracten met
meerdere prestatieverplichtingen;
IFRS 15 kan leiden tot het identificeren van andere
prestatieverplichtingen;
Onder IFRS 15 is de transactieprijs gebaseerd op
de verwachte ontvangsten waardoor variabele vergoedingen mogelijk eerder verantwoord worden;
IFRS 15 geeft duidelijker richtlijnen voor de verwerking van variabele vergoedingen;

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12): 309–328

•
•

•
•

•

IFRS 15 introduceert met het concept ‘zelfstandige
verkoopprijs’ een nieuwe methode om de transactieprijs te alloceren aan de prestatieverplichtingen;
Onder IFRS 15 is het moment van omzetverantwoording gebaseerd op het verkrijgen van beschikkingsmacht door de klant in plaats van het overdragen
van risks & rewards;
IFRS 15 biedt meer richtlijnen hoe voortgang gemeten moet worden bij omzetverantwoording gedurende een periode;
Onder IFRS 15 is bij de analyse of een onderneming
acteert als agent of principaal leidend of de entiteit
beschikkingsmacht heeft verkregen over het goed of
de dienst voordat deze aan de klant geleverd is. Daarom is kredietrisico vervallen als indicator dat een onderneming acteert als principaal; en
IFRS 15 heeft aanvullende eisen qua toelichting.
 4. Toelichtingsvereisten voor
komende regelgeving
Het is voor gebruikers van de jaarrekening nuttig om te
weten wat de impact van toekomstige regelgeving is. Als
een aandelenanalist bijvoorbeeld een voorspelling doet
over de omzet of de winst in komende jaren, is het belangrijk dat daarbij rekening wordt gehouden met wijzigingen in standaarden. Daarnaast kunnen publicaties van
(half)jaarcijfers in een jaar met belangrijke wijzigingen
in de regelgeving, sneller en beter geïnterpreteerd worden als de verwachte impact van de wijzigingen al eerder
gecommuniceerd is. Daarom kent IAS 8 de bepaling dat
als een onderneming nieuwe regelgeving nog niet toegepast heeft, omdat toepassing nog niet verplicht is, de
onderneming dat moet vermelden. Daarnaast moet de onderneming bekende of redelijk in te schatten informatie
verstrekken die relevant is voor het beoordelen van de
mogelijke impact van de nieuwe standaard op de jaarrekening in het eerste jaar van toepassing (IAS 8.30).
Bij het toepassen van bovengenoemde bepaling moet
een onderneming op basis van IAS 8.31 in overweging
nemen om het volgende toe te lichten:
•
•
•
•
•

De naam van de nieuwe standaard;
De aard van de veranderingen;
De datum waarop de nieuwe standaard uiterlijk
toegepast moet worden;
De datum waarop de onderneming de nieuwe standaard wil toepassen; en
(a) Een bespreking van de impact die de eerste toepassing van de standaard naar verwachting zal hebben op de jaarrekening; of
(b) als de impact niet bekend of redelijkerwijs te
schatten is, een opmerking daarover.
 De European Securities and Markets Authority
(ESMA) heeft ook benadrukt dat het verstrekken van

315

bovengenoemde informatie belangrijk is. In een publicatie van 20 juli 2016 over IFRS 15 (ESMA 2016a)
geeft ESMA aan dat het doel van de IAS 8-bepalingen
is om gebruikers in staat te stellen om de effecten van
de toekomstige toepassing van nieuwe standaarden op
de financiële positie en prestaties van de onderneming
van te voren te begrijpen. Hoewel de timing van de
toelichting kan variëren afhankelijk van complexiteit
van het implementatieproces, de verwachte impact en
de benodigde aanpassingen in de informatiesystemen,
heeft ESMA in die publicatie aangegeven dat zij verwacht dat in de 2017-jaarrekening een kwantitatieve
analyse gegeven wordt van de impact van IFRS 15. Een
soortgelijke publicatie, maar dan voor IFRS 9, is gepubliceerd op 10 november 2016 (ESMA 2016b). Uit
een onderzoek van ESMA naar deze toelichtingen in
de jaarrekeningen 2016 en de halfjaarberichten 20178
komt namelijk naar voren dat deze toelichtingen verder kunnen worden verbeterd. In een publicatie van 27
oktober 2017 (ESMA 2017b) heeft ESMA herhaald dat
één van de prioriteiten voor beursgenoteerde ondernemingen is de toelichting over de verwachte impact van
de overgang naar nieuwe standaarden. ESMA vindt dat
beursgenoteerde ondernemingen zich moeten focussen
op de nieuwe IFRSs in hun 2017 IFRS-jaarrekeningen.9 ESMA geeft aan dat een uitgebreide toelichting
van de verwachte impact mogelijk moet zijn, omdat de
2017-jaarrekeningen worden gepubliceerd nadat IFRS
9 en 15 al van toepassing zijn.
 5. Beschrijving onderzoekspopulatie
Uitgangspunt voor het onderzoek zijn de ondernemingen die opgenomen zijn in de FTSE Russel Eurotop 100
index10 exclusief 26 financiële instellingen. Financiële
instellingen zijn niet opgenomen in dit onderzoek, omdat de impact van IFRS 9 op financiële instellingen in
een ander artikel in deze editie wordt onderzocht. Verder
raakt IFRS 15 deze ondernemingen maar beperkt. Ondernemingen die US GAAP toepassen worden ook niet
meegenomen evenals ondernemingen die IFRS 9 reeds
in hun 2017-jaarrekening toepassen. De onderzoekspopulatie bestaat uit 70 ondernemingen voor IFRS 9 en 72
entiteiten voor IFRS 15 – zie tabel 1.
In de bijlage van dit artikel is een overzicht opgenomen van de onderzochte jaarrekeningen. Daaruit blijkt
ook welke ondernemingen IFRS 9 eerder toepassen.
Tabel 2 toont de onderzochte ondernemingen per bedrijfstak en tabel 3 per land. Consumer Goods is de grootste bedrijfstak in dit onderzoek. Bijna 70% van de entiteiten komt uit Duitsland, Frankrijk of Verenigd Koninkrijk.
Ongeveer 85% van de onderzochte jaarrekeningen heeft
als balansdatum 31 december 2017. Voor ongeveer 11%
van de ondernemingen is een jaarrekening met eerdere
balansdatum gebruikt. De resterende 4% heeft een balansdatum na 31 december 2017.
https://mab-online.nl

316

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

Tabel 1. Selectie onderzoekspopulatie.
IFRS 9
100
-26
-2
-2
70

FTSE Eurotop 100
Financiële instellingen
Toepassing US GAAP
Vervroegde toepassing standaard
Onderzoekspopulatie

IFRS 15
100
-26
-2
0
72

Tabel 2. Onderzoekspopulatie per bedrijfstak.
 Bedrijfstak
Basic Materials
Consumer Goods
Consumer Services
Health Care
Industrials
Oil & Gas
Technology
Telecommunications
Utilities

aantal
8
23
4
9
7
5
3
6
5
70

IFRS 9

%
11%
33%
6%
13%
10%
7%
4%
9%
7%
100%

aantal
8
23
4
9
9
5
3
6
5
72

IFRS 15

%
11%
32%
6%
13%
13%
7%
4%
8%
7%
100%

Tabel 3. Onderzoekspopulatie per land.
 Land
België
Denemarken
Duitsland
Finland
Frankrijk
Italië
Nederland
Noorwegen
Spanje
Verenigd Koninkrijk
Zweden
Zwitserland

IFRS 9
aantal
1
1
15
1
16
2
5
2
3
17
2
5
70

6. Empirische analyse IFRS 9
6.1 Belangrijkste vereisten toegelicht?
Allereerst is gekeken of de toelichtingen over de aard van
de veranderingen in de grondslagen zijn opgenomen. Zo
blijkt dat 21% van de onderzochte ondernemingen deze
toelichtingen voor de drie verschillende onderdelen van
IFRS 9 heeft opgenomen. Bij de helft van de onderzochte
ondernemingen worden alleen de verschillende onderdelen benoemd, zonder deze verder toe te lichten. Dit sluit
aan bij onderzoek van ESMA van begin april 2018 (ESMA
2018), waarin wordt aangegeven dat 50% van de 53 onderzochte jaarrekeningen van corporates geen informatie dan

https://mab-online.nl

%
1%
1%
21%
1%
23%
3%
7%
3%
4%
24%
3%
7%
100%

IFRS 15
aantal
1
2
15
1
17
2
5
2
3
17
2
5
72

%
1%
3%
21%
1%
24%
3%
7%
3%
4%
24%
3%
7%
100%

wel slechts boilerplate en niet-specifieke informatie over
de impact van IFRS 9 geeft.11 In 6% van de onderzochte
ondernemingen wordt in het geheel geen informatie over
de nieuwe vereisten gegeven. Het overige deel, 23% van
de onderzochte ondernemingen, bevat slechts informatie
over één of twee onderdelen door deze onderdelen toe te
lichten dan wel slechts te benoemen. Het andere onderdeel
of de andere onderdelen van IFRS 9 worden niet toegelicht
of benoemd (zoals in hoofdstuk 2 aangegeven kent IFRS
9 drie onderdelen). Een reden voor het niet benoemen of
toelichten van de verschillende onderdelen dan wel het
slechts benoemen van één of twee van de drie onderdelen
kan zijn dat deze onderdelen geen of beperkte invloed hebben op de (toekomstige) jaarrekeningen.
 Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12): 309–328

6.2 Impact bekend?

•

Zoals in paragraaf 4 van dit artikel is aangegeven, verplicht IAS 8 ondernemingen om, indien bekend, de verwachte impact van komende standaarden te vermelden.
ESMA heeft daarbij aangegeven dat zij verwacht dat
ondernemingen in staat zijn om in de jaarrekening over
2017 aan te geven wat de impact van IFRS 9 en 15 zal
zijn (ESMA 2016a, 2017a, 2018).
Uit tabel 4 blijkt dat minimaal 84% van de onderzochte ondernemingen heeft aangegeven dat de impact bekend is. ‘Minimaal’, omdat per onderdeel van IFRS 9 de
analyse is uitgevoerd. Voor onderdeel 1) classificatie en
waardering, 2) bijzondere waardevermindering en voor
3) hedge accounting zijn de percentages respectievelijk:
96%, 96% en 84%. De categorie ‘Impact bekend’ houdt
in dat de onderneming de impact bekend maakt, al dan
niet kwantitatief. Tussen de 27 – 32% van de onderzochte
ondernemingen heeft deze impact ook gekwantificeerd.
Bij een deel van deze ondernemingen die de impact heeft
gekwantificeerd is de impact niet materieel. Veelal is dit
gedaan door een bedrag in de toelichting te noemen of
aan te geven dat er geen effect is (nihil effect). In de categorie ‘Impact niet gekwantificeerd’, als onderdeel van
de hoofdcategorie ‘Impact bekend’ hebben de ondernemingen aangegeven dat de impact van IFRS 9 niet materieel is. Hierdoor is de exacte impact minder relevant. In
paragraaf 2.2 ‘Bijzondere waardevermindering’ hebben
we aangegeven dat voor dit onderdeel een toename in
de bijzondere waardevermindering voor kredietverliezen
wordt verwacht vanwege het toevoegen van te verwachten kredietverliezen. Zoals hiervoor is aangegeven is voor
dit onderdeel de toename slechts in een deel van de gevallen materieel.
 Een deel van de ondernemingen waarbij de impact bekend is, heeft aangegeven dat de precieze impact nog kan
wijzigen. Hierbij worden voorbehouden gemaakt zoals:

•

•

De verwachte impact is gebaseerd op een inschatting,
de daadwerkelijke impact kan hiervan afwijken;

•
•
•
•

317

Het gebruik maken van bandbreedtes waarbinnen de
impact zich kan bevinden;
De huidige effecten zijn gebaseerd op de op dit moment beschikbare informatie en kunnen onderhevig
zijn aan veranderingen;
De onderneming onderzoekt nog de mogelijke transitieopties. Hierdoor kan de daadwerkelijke impact
afwijken van de verwachte impact;
De aanpassing van de cijfers is complex bij overgang
naar IFRS 9 en kan daardoor afwijken van de feitelijke situatie;
Het effect van toepassing van IFRS 9 of van bepaalde
onderdelen van IFRS 9 wordt nog onderzocht;
Het effect van de toepassing van IFRS 9 heeft zich
gericht op bepaalde afdelingen, zoals de Treasury afdeling, omdat de meeste financiële instrumenten door
deze afdeling worden aangehouden.
Bij de ondernemingen waarbij de impact bekend is en
de ‘Impact gekwantificeerd’ is, is de impact niet altijd exact
vermeld, zoals blijkt uit de volgende omschrijvingen:
•
•

Low double-digit million impact, low single-digit
million Euro range of mid-single-digit million range
in Euro’s;
“In the region of approximately EUR X mln.”.
Bij drie ondernemingen in de categorie ‘Impact niet
bekend’ is voor de onderdelen ‘Classificatie en waardering’ en ‘Bijzondere waardevermindering’ nog niet duidelijk of sprake is van een (materiële) impact. Eén van
deze drie ondernemingen heeft aangegeven dat de impact
mogelijk niet materieel is, maar dat dat nog nader moet
worden onderzocht.
 Voor het onderdeel ‘Hedge accounting’ hebben elf ondernemingen nog niet aangegeven of sprake is van een
(materiële) impact. Van deze elf ondernemingen hebben
drie ondernemingen wel een indicatie gegeven dat mogelijk geen sprake is van een materiële impact door aan te
geven dat de hedgerelaties hetzelfde blijven onder IFRS 9.
Tabel 4. Toelichting impact van de verschillende onderdelen van IFRS 9.
 Impact bekend
Impact gekwantificeerd zonder voorbehoud
Impact gekwantificeerd met voorbehoud
Impact niet gekwantificieerd

Impact niet bekend
Impact materieel
Niet bekend of impact materieel is

Totaal

Classificatie &
Bijzondere
Hedge accounting
waardering
waardeverminderingen
aantal
%
% totaal aantal
%
% totaal aantal
%
% totaal
18
4
45
67

27%
6%
67%
100%

26%
6%
64%
96%

11
10
46
67

16%
15%
69%
100%

16%
14%
66%
96%

16
3
40
59

27%
5%
68%
100%

23%
4%
57%
84%

0
3
3

0%
100%
100%

0%
4%
4%

0
3
3

0%
100%
100%

0%
4%
4%

0
11
11

0%
100%
100%

0%
16%
16%

100%

70

100%

70

70

100%

https://mab-online.nl

318

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

6.3 Significante impact?
Zoals uit tabel 5 blijkt, geeft bijna 9% van de onderzochte ondernemingen (6 van de 70 ondernemingen) aan dat
sprake is van een materiële impact bij de transitie naar
IFRS 9. Dit sluit aan bij eerder uitgevoerd onderzoek
van KPMG (KPMG, juni 2018)12 dat overigens alleen
op Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen betrekking heeft. Om een indruk te geven van de impact, hebben we deze vergeleken met het eigen vermogen en met
de winst voor belasting. Daarbij valt op dat de impact,
afgezet tegen de winst voor belasting kan oplopen tot
11% van deze winst. Dit betekent niet dat de winst ieder
jaar 11% hoger of lager zal zijn, omdat het om een eenmalig effect gaat. Bij het afzetten van de impact tegen
het eigen vermogen is de impact van IFRS 9 kleiner dan

1%.13 Omdat de effecten op de toekomstige perioden niet
kwantitatief worden toegelicht, kan hieruit geen conclusie worden getrokken of sprake is van een materiële
impact op termijn. De materiële impact heeft in die 9%
betrekking op het onderdeel ‘Classificatie en waardering’ (door diverse redenen, zie ook paragraaf 6.4 ‘Verwachte wijzigingen’) en op het onderdeel ‘Bijzondere
waardevermindering’ (in de meeste gevallen een hogere
bijzondere waardevermindering als gevolg van toepassing van het ECL-model). De impact op het onderdeel
Hedge accounting wordt door deze ondernemingen niet
als materieel beschouwd.
 Per bedrijfstak is de verwachte impact ook gegeven.
Daarbij valt op dat de impact zich beperkt tot de bedrijfstakken Consumer goods, Oil & Gas en Utilities met de
grootste impact in de bedrijfstak Oil & Gas.
Tabel 5. Percentage ondernemingen die materiële impact verwacht van IFRS 9 per bedrijfstak.
Bedrijfstak
Basic Materials
Consumer Goods
Consumer Services
Health Care
Industrials
Oil & Gas
Technology
Telecommunications
Utilities
Totaal

Bedrijfstak
Aantal
8
23
4
9
7
5
3
6
5
70

6.4 Verwachte wijzigingen?
In geval de impact niet materieel of significant wordt geacht kunnen er wel wijzigingen optreden als gevolg van
de veranderingen door IFRS 9. We hebben daarbij alleen
gekeken naar de wijzigingen in het onderdeel Classificatie en waardering en in het onderdeel Hedge accounting.
Voor het onderdeel Bijzondere waardevermindering is de
impact al beschreven in paragraaf 6.2. en het gaat daarbij
om één soort wijziging, een hogere bijzondere waardevermindering (voor te verwachten kredietverliezen).
Onderdeel Classificatie en waardering
Zoals in paragraaf 2.1 aangegeven worden financiële activa op basis van twee toetsen, de SPPI-toets en de businessmodeltoets, geclassificeerd en gewaardeerd. 17 ondernemingen (24% van de onderzochte ondernemingen)
geven aan dat er wijzigingen zijn te verwachten in de
classificatie van financiële activa, zoals kan worden afgeleid uit tabel 6. De meest voorkomende wijzigingen zijn
de herclassificaties van de categorie AC naar de categorie
FVTPL en van de categorie AFS, ‘available for sale’ naar
de categorie AC.
 Bij de classificatie en waardering van financiële verplichtingen hebben we ons beperkt tot de andere verwerkingswijze van het eigen kredietrisico bij de waardering
van financiële verplichtingen tegen FVTPL. Onder IFRS

https://mab-online.nl

Materiële impact
Aantal
0
3
0
0
0
2
0
0
1
6

%
0%
13%
0%
0%
0%
40%
0%
0%
20%
9%

9 worden deze waardeveranderingen uit hoofde van het
eigen kredietrisico verwerkt in het eigen vermogen in
plaats van in de winst-en-verliesrekening. Dit geldt voor
twee ondernemingen.
Bij securitisaties of factoring worden veelal financiële
activa, of het recht om kasstromen te genereren door de
ontvangst van alleen de contractuele kasstromen, overgedragen aan een andere partij. Dit betekent dat deze financiële activa, waarbij de onderneming de intentie heeft om
deze onmiddellijk of in de nabije toekomst te verkopen
en deze instrumenten van de balans gaan, veelal als other
business models worden gerubriceerd en tegen FVTPL
worden gewaardeerd. Indien de financiële activa echter
op de balans blijven, is het wel mogelijk dat aan het businessmodel van Held to collect wordt voldaan. Hiervoor is
een nadere analyse nodig om daadwerkelijk te concluderen dat deze onder het businessmodel van Held to collect
vallen.
Bij twee ondernemingen (deze twee ondernemingen
zitten ook al in het aantal van 17 ondernemingen dat hiervoor is genoemd) wordt toegelicht dat sprake is van factoring, waardoor de classificatie en waardering van deze
vorderingen wordt aangepast van AC naar FVTPL.
 Verder is onderzocht of bij financiële verplichtingen
is vermeld dat bij non-substantial modifications wijzigingen die optreden in de waardering van deze financiële verplichtingen direct in de winst-en-verliesrekening

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 92(11/12): 309–328

worden verwerkt. Bij een aanpassing van de geamortiseeerde kostprijs van financiële verplichtingen die zijn
gewaardeerd tegen AC wordt de nieuwe, geamortiseerde kostprijs bepaald op basis van de nieuwe kasstromen
contant gemaakt tegen de oorspronkelijke effectieve rentevoet. Onder IAS 39 werd het verschil tussen de oude
en nieuw berekende AC niet direct in het resultaat verantwoord bij een non-substantial modification (een aanpassing van het contract als gevolg van heronderhandeling tussen bestaande geldgever en geldnemer die NIET
leidt tot verwijdering uit de balans (derecognition)). De
waardeverschillen werden geamortiseerd over de resterende looptijd van de financiële verplichting. Onder IFRS
9 worden ook bij een non-substantial modification deze
waardeverschillen direct in het resultaat geboekt. Zoals
uit tabel 6 blijkt hebben slechts twee ondernemingen toegelicht dat er niet-materiële wijzigingen zijn door deze
non-substantial modification. Daarnaast heeft één onderneming vermeld dat financiële verplichtingen vóór 31 december 2017 zijn vervallen (extinguishments), waardoor
er geen effect is bij transitie naar IFRS 9.
 Corporates beleggen vaak overtollige geldmiddelen in
geldmarktfondsen of andere beleggingsfondsen. Bij deze
geldmarktfondsen of andere beleggingsfondsen hebben
de houders daarvan, de beleggers, veelal een recht om

319

deze beleggingen terug te verkopen aan deze fondsen,
of anders gezegd de corporates hebben een zogenaamde
putoptie. Daardoor is bij deze instrumenten met een putoptie sprake van puttable instrumenten. Deze puttable
instrumenten voldoen niet aan de definitie van eigenvermogensinstrumenten uit IAS 32 Financial Instruments:
Presentation, maar aan de definitie van vreemdvermogensinstrumenten. Het beoordelen van puttable instrumenten op basis van de definities uit IAS 32 is vereist
voor het onderscheid in vreemdvermogensinstrumenten
en eigenvermogensinstrumenten onder IFRS 9. Het gevolg hiervan is dat deze instrumenten als vreemdvermogensinstrumenten worden aangemerkt en, omdat ze niet
aan de SPPI-toets voldoen, tegen FVTPL moeten worden
gewaardeerd. Onder IAS 39 zouden deze instrumenten
veelal als Available for Sale kunnen worden gerubriceerd, waarbij de waardeveranderingen in het eigen vermogen worden verwerkt tot aan de verkoop. Bij verkoop
of bij eerdere impairment worden de waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening verwerkt (recycling).
Het tegen FVTPL waarderen van deze beleggingen was
ook mogelijk onder IAS 39. Bij zes ondernemingen is in
een toelichting opgenomen dat sprake is van deze puttable instruments en dat hieruit een verwachte wijziging
voortvloeit.
Tabel 6. Verwachte wijzigingen bij onderdeel Classificatie en waardering.
 Aantal ondernemingen dat aanpassing genoemd heeft
Aantal
%
17
24%
2
3%
2
3%
2
3%
6
9%

Verwachte wijzigingen
Andere classificatie van financiële activa
Verwerking eigen kredietrisico (in eigen vermogen)
Securitisatie/factoring
Non-substantial modification
Verwerking van beleggingen in puttable instrumenten
Totaal aantal ondernemingen

70

Onderdeel Hedge accounting
Bij het onderdeel hedge accounting moet de cost of hedging voor de tijdswaarde bij opties retrospectief worden
verwerkt en voor forward-elementen van termijncontracten en voor vreemdevalutabasis-spreads van cross
currency swaps mag deze retrospectief worden verwerkt
– zie daartoe paragraaf 2.4 ‘Eerste toepassing van IFRS
9’. In tabel 7 zijn de resultaten hiervan opgenomen per

bedrijfstak. Daarbij valt op dat in 26% van de onderzochte ondernemingen de impact van de cost of hedging
wordt toegelicht en dat deze retrospectief moet worden
verwerkt. Voor wat betreft de impact op de bedrijfstakken valt het hoge percentage op voor de bedrijfstak
Technology (67 % van de ondernemingen die cost of
hedging toelichten), gevolgd door Utilities (40%) en
Consumer Goods (35%).
Tabel 7. Retrospectieve verwerking Cost of hedging.
Bedrijfstak
Basic Materials
Consumer Goods
Consumer Services
Health Care
Industrials
Oil & Gas
Technology
Telecommunications
Utilities
Totaal

Bedrijfstak
Aantal
8
23
4
9
7
5
3
6
5
70

Aantal
0
8
0
3
1
1
2
1
2
18

Impact

%
0%
35%
0%
33%
14%
20%
67%
17%
40%
26%

https://mab-online.nl

320

Roozen K, Pronk M: Toelichting verwachte impact van IFRS 9 en IFRS 15

6.5 Transitiemethode?
Bij de overgang naar IFRS 9 kan gebruik worden gemaakt van een aantal transitiebepalingen, zoals beschreven in paragraaf 2.4 ‘Eerste toepassing van IFRS 9’. Deze
hebben we opgenomen in tabel 8.
