Donkere dagen
Donkere dagen

C O L U AA N

Peter S.H. Leeflang

Je hoort ‘het' steeds meer en je leest ‘het'
steeds vaker: Steeds meer mensen gebruiken de
donkere dagen rond de Kerst om terug te kijken
op het afgelopen jaar. Jaarmijmering wordt
gemeengoed. Ik ontkom er ook niet aan, zeker
wanneer het maar niet echt wil winteren en het
buiten dubbeldruilerig is. Je kijkt terug op een
vergleden en door je handen gegleden, bijna
verlopen jaar. Dit jaar is dit vermengd met
gevoelens die terug gaan naar een ander jaar, 25
jaar geleden, 1970, het eerste volledige jaar
waarin je aan het werk ging, na je afstuderen.
Onwillekeurig vergelijk je zo’n eerste jaar met
het afgelopen jaar. Tijd voor dubbelreflectie dus.
Vijfentwintig jaar geleden ging ik aan de slag
(en hoe!) bij de pas opgerichte Interfaculteit
Bedrijfskunde. Een ‘Rotterdams-Delfts netwerk’.
Het was tijd voor vernieuwing. Tijd om in Neder­
land een ‘business school’ met allure op te
starten. Er werd uitvoerig onderzocht hoe zo 'n
studie eruit moest zien, curricula werden ontwik­
keld, een plan voor de bemanning (toen nog
wel!) werd opgesteld, wetenschappelijke staf
werd gerecruteerd, criteria en methoden om
studenten te selecteren werden ontwikkeld,
enzovoort. De faculteit straalde dynamiek uit.
Het bedrijfsleven stond te popelen om mee te
doen, potentiële studenten meldden zich massaal
aan voor de selectie en wij begonnen met de
voorbereidingen. We dachten diep na, schreven
syllabi, we ontwikkelden samen met het bedrijfs­

Prof. Dr. P.S.H. Leeflang is als hoogleraar Marktkunde en
Marktonderzoek verbonden aan de Faculteit der Economische
Wetenschappen (FEW) van de Rijksuniversiteit Groningen.
 2

leven cases, we becommentarieerden eikaars
syllabi, we oefenden op het droge, we gingen met
elkaar op een casecursus, we bezochten se­
minars, we nodigden gastsprekers uit en we
trokken langs gerenommeerde ‘business schools’
in de Verenigde Staten. We hadden de tijd om na
te denken en om alle mogelijke voorbereidingen
voor het opzetten van een dergelijke opleiding te
treffen. Tot september 1970 waren er nog steeds
geen studenten, en zo was er ook nog tijd voor
onderzoek! We schreven papers en artikelen die
ook in het onderwijs gebruikt konden worden; we
hadden ‘synergie’ ontdekt. Je werkte steeds
harder aan je onderzoek. Van AIO’s, netwerken,
functionerings- en beoordelingsgesprekken
hadden we nog nooit gehoord. Maar er was een
promotor, (Johan Koerts), die elke 14 dagen een
ochtend voor je uittrok om je het nodige te leren
teneinde wetenschappelijk onderzoek te kunnen
doen.
In september kwamen de geselecteerde
studenten. Ze kwamen uit allerlei universiteits­
steden en hadden bijna allen een andere achter­
grond. Wel hadden ze drie zaken met elkaar
gemeen. Ze hadden tenminste hun kandidaats
op zak, ze waren ambitieus en ze wilden hard
werken. Na een zogenaamde adaptatie - of
bijspijker periode - mocht ik hen in 1971 in het
‘Probleemgebied Marketing' ontmoeten. We
begonnen met marketing, want ‘zonder markt’
geen onderneming. Ze werkten hard, zo hard
dat er ongelukken van kwamen en we het
programma moesten bijsturen. De groep den­
derde voorbij en het werd zomer. Tijd voor
evaluatie, bijsturing en onderzoek, want eerst in
april 1972 zagen we de volgende groep van
inmiddels 60 studenten...
 J A N U A R I / FE BR UA RI 1995

Gf f l AB

Na enige tijd studeerde de eerste groep 'en
masse’ a f Het was feest, groot feest, de minister,
voormalig decaan van het eerste uur (Harry
Langman) zwaaide je persoonlijk lof toe. De
studenten kregen prachtige banen en zijn inmid­
dels topmanager, burgemeester, (ex)staatssecretaris, hoogleraar of hebben een eigen bedrijf.
Na mijn promotie verhuisde ik al snel naar
Groningen. Ook daar was tijd om na te denken,
tijd voor onderzoek, voor contemplatie, voor
diepgaande gesprekken met je collega 's en je ging
zelfs wel eens uitgebreid lunchen in de gezellige
binnenstad. Je had tijd om een boek te schrijven,
promovendi intensief te begeleiden, onderzoek te
doen, contacten te leggen met het bedrijfsleven,
met het NIVE, het NIMA, enzovoort.
Dan breken de jaren tachtig aan: een golf
van plannen maken voor een 5-jarige, nee toch
een 4-jarige opleiding, een beroepsopleiding en
een onderzoeksopleiding. Beroepsopleiding en
onderzoeksopleiding worden na enige tijd weer
afgeblazen. De voorwaardelijke financiering
komt in ons gezichtsveld, het AlO-stelsel, onder­
zoekscholen, doorstroomprogramma 's, de
overgang van semester naar trimestersysteem,
internationaliseringsprogramma’s, Europese
onderwijs-netwerken, uitwisselingsprogramma 's,
contractonderzoek, tweede en derde geldstroom­
onderzoek, oprichten van NWO-stichtingen, ...
 Het jaar 1994 breekt aan. Een jaar waarin
keihard (en in harmonie) gewerkt moest worden
aan een reorganisatie (onder meer vanwege een

J A N U A R I / F E B R U A R I 1995

IfflAB

ander ‘bekostigingssysteem j. Een herstructure­
ring van het onderwijs is nodig omdat het onder­
wijs niet effectief genoeg blijkt te zijn. Het bezoek
van een onderzoek-visitatiecommissie moet
worden voorbereid. Tijd voor nadenken, ge­
sprekken, contemplatie is er nauwelijks. De
inhoudelijke vernieuwing van het onderwijs
wordt eruit geperst, onderzoek doen en boeken
schrijven kan alleen nog in je vrije tijd. Lunchen
in de binnenstad, het komt er al jaren niet meer
van, echt contact met je collega's wordt spora­
disch; het is bijna voorbij, want we hebben
ongelooflijke haast...
Er worden dan toch nog twee boeken van je
op de markt geïntroduceerd. De eerste in maart
1994. Voor de omslag kies je voor de kleur
paars, de kleur van de hoop, althans, dat leek zo,
in de eerste helft van 1994. Je gaat op vakantie
en leest ‘Nijenrode feliciteert Wim Kok’ (Nijenrodiaan 1956-1958) en even verder “mede door
een stevige selectie door Nijenrode zelf” ... Je
leest evenwel ook dat er afgesproken is 500
miljoen op wetenschappelijk en hoger onderwijs
te bezuinigen en dat de opleidingen weer korter
worden, eerst drie jaar, dan weer drie en een
halfjaar, ..., mag het een onsje meer zijn?
Je belt je uitgever op en vraagt o f hij de kleur
van deel 2 van je boek kan wijzigen van paars
naar groen. Groen, de echte kleur van de hoop
en bovendien de basiskleur van het MAB. Een
kleur die hoop geeft in donkere dagen. We gaan
er weer fris en groen tegenaan in 1995. Veel
voorspoed en geluk in het nieuwe jaar.
3.
