Conjunctuur en afschrijvingspolitiek (Inhoud april 1928 no. 4)
No. 4

5c JAARGANG

APRIL 1928

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY
W BED R IJFSH U ISH O U D K U N D E
ONDER REDACTIE VAN : R. A. DIJKER, G. P. J. HOGEWEG, PROF TH. LIMPERG JR., A. NIERHOFF EN H. R. REDER.
RUBRIEK REDACTEUREN . EXAMEN-VRAAGSTUKKEN. ABR. MEY EN JAMES POLAK; LITERATUUR. M. M. DEEN Jr. EN A. ROBLES; BESLECHTE
GESCHILLEN: Mr. A. E. J. NYSINGH ; - UIT HET BUITENLAND. J. E. ERDMAN, C. A. HUYSMAN EN C. J. MEIJER - EFFICIËNTIE. L. POLAK
MEDEWERKERS: H. J. VAN ARKEL, PROF. Mr. Dr. H. W. C. BORDEWIJK, J. P. CROIN, Mr. P. J. DAM, E. VAN DIEN, TH. A. DYRBYE Jr.,
W. H. ELLES, G. W. FRESE, PROF. Dr. Ir. J. GOUDR1AAN Jr., Dr. W. J. HARTMANN, S. KONIJN, R. KUIJPER, J. PAARDEKOOPER, PROF. Dr. N. J. POLAK,
--------------------------- J C. SPANGENBERG, J. E. SPINOSA CATTELA, J. F. STARKE, Dr. A. STERNHEIM, PROF. J, G. CH. V O L M E R -------------------------------

SECRETARIS DER REDACTIE - C. VERWEY I UITGEVER i J. M U U S S E S - PURMEREND
TESSELSCHADESTR. 15-AMSTERDAM, TEL. 26600 | TELEFOON 77
GIRO No. 15062
V E R S C H IJN T M A A N D E L IJK S . B E H A L V E IN D E M A A N D A U G U S T U S.
A B O N N E M E N T P E R JA A R F 1 0 .-. FR A N C O P E R P O S T F 10.24. B U IT E N ­
L A N D F 10.60.
 M E N A B O N N E E R T Z IC H V O O R D E N G E H E E L E N

D E C O P IE V A N IN G E Z O N D E N B IJD R A G E N W O R D T N IE T T E R U G G E G E V E N . - N A D R U K IS G E O O R L O O F D . Z O O D E B R O N W O R D T G E ­
N O E M D . - B O E K E N T E R R E C E N S IE E N A LL E A N D E R E S T U K K E N
VOOR DE

INHOUD

Conjunctuur en afschrijvingspolitiek..........................................Blz.
door Dr. B. H. de Jongh
Iets over het zichtbaar maken der obligo’s van de wis­
kundige reserve bij de Levensverzekering-Maatschappijen (vervolg) .............................................................................
door I. Roet Jzn.
Commissie Regeling Accountants wezen — Installatie . . „
L itera tu u r.............................................................................................
Red. M. M. Deen Jr. en A. Robles
Nieuwe balanstheorieën, door M. M. Deen Jr.
Exam envraagstukken...................................................................... „
Red. Abr. Mey en James Polak
Controle op nakoming prijsovereenkomst
Uit het B u itenland............................................................................„
Red. J. E. Erdman, C. A. Huysman en C. J. Meyer
Het nut van Costaccounting
Boekbeoordeeling ............................................................... ..... „
De Gemeentefinanciën van J. H. en J. A. Leppink
door J. H. Textor
Nieuwe b o e k e n .......................................................................... ........
CONJUNCTUUR EN AFSCHRIJVINGSPOLITIEK.
 49
51
53
54
58
59
63
64

omstandigheden, een directe tegenstelling tusschen het verloop
van den algemeenen prijsstand en dat der conjunctuur worden
waargenomen, waarvan een recent voorbeeld wordt aangetrof­
fen in de economische situatie der Vereenigde Staten in de
eerste helft van 1926, toen zich ondanks een aanzienlijke daling
van het indexcijfer voor groothandelsprijzen, de aldaar heerschende toestand van hoogconjunctuur krachtig bleef hand­
haven. Ook ten aanzien van de bedrijf.sdrukte kenmerkt zich
het hier te lande sedert 1921/22 ingetreden depressiestadium
door een intensiviteit en langdurigheid, welke die der conjunctuurbewegingen, die men in de laatste eeuw als normaal ver­
schijnsel der economische ontwikkeling heeft leeren kennen,
aanzienlijk overtreft. Het is echter juist die intensiviteit van
beide verschijnselen geweest, waardoor ook in de praktijk het
nemen van prineipieele beslissingen te hunner aanzien niet is
kunnen worden ontgaan.
Bij beschouwing van de betrekking tusschen prijsfluctua­
ties en afschrijving op duurzame productiemiddelen dient
de erkening van het ten deze mogelijke verschil van oog­
merk voorop te worden gesteld. Men kan er n.1. in tot
uitdrukking wenschen te brengen de vermogensfluetuatie
uit hoofde van waardewijzigingen van het betrokken object ge­
durende het boekjaar, doch anderzijds ook het bedrag, dat ter
bepaling van de rentabiliteit van de bedrijfsexploitatie ten
laste van de resultatenrekening behoort te worden gebracht.
 De tweede opvatting, eerst van lateren tijd dateerend en in
principieel zuiveren vorm weinig of niet in de pr act ijk van
het ondernemingswezen doorgedrongen1), vindt men b.v. duide­
lijk weergegeven in Schmalenbach’s betoog, dat het er minder
op aankomt of de winst (n.1. qua vermogensfluetuatie) in abso­
luten zin juist wordt weergegeven, dan wel dat toegenomen
„Wirtschaftlichkeit” door grooter winst en een achteruitgang
in dat opzicht door kleiner winst wordt aangetoond1). Te be­
kend om er uitvoering bij stil te staan, zij slechts opgemerkt,
dat de tegenstelling dezer beide opvattingen niet zoozeer be­
trekking heeft op de vraag, hoe in het algemeen moet worden
afgeschreven en dus niet — als voor zekere afschrijvingsmetho.de ten opzichte van een bepaald doel — langs exacten
weg kan worden uitgemaakt of zjj juist of onjuist is, doch uit-

De heftige conjunctuurbeweging der afgeloopen jaren heeft
de praktijk van het ondernemingswezen voor afschrijvingsproblemen gesteld, die ook voor theoretische beschouwingen rijke­
lijk stof hebben opgeleverd. Beperkt, men zich tot de vraag­
stukken, welke sedert den conjunctuuromslag 1921/22 ten aan­
zien van afschrijving op duurzame productiemiddelen zijn ge­
rezen, .dan kunnen deze van den aanvang af worden gesplitst
in die, welke betrekking hebben op de in die periode ingetreden
prijsdaling, en anderzijds die, welke met de onvoldoende bedrijfsdrukte, het depressieverschijnsel bij uitnemendheid,
samenhangen. Feitelijk kunnen de uit deze prijsdaling
voortgekomen problemen niet ten volle tot de normale
conjunctuursvraagstukken worden gerekend; de cyclische be­
weging der economische ontwikkeling, welker onderscheidene
phasen men als den conjunetuurstoestand van zekere periode
pleegt aan te duiden, behoeft in beginsel geenszins gepaard te D N.1. voor zoover het duurzame productiemiddelen betreft; anders
gaan met een exorbitanten op- en neergang van het prijsniveau, staat het met analoge opvattingen ten aanzien van effectenbezit.
 gel(jk zich hier zoowel als elders in het laatste decennium voor­ x) Grundlagen dynamischer Bilanzlehre, Leipzig 1920, p. 12, voorts
deed. Zelfs kan, hoewel als uitzondering, en onder bijzondere p. 88.
50

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

reorganisatie, met daarmede gepaard gaande kapitaalsafschrijving, moest worden overgegaan. Overigens kan het beeld der
in de practijk gevolgde afschrijvingspolitiek bezwaarlijk anders
dan als chaotisch worden gequalificeerd. Voor een belangrijk
deel dient zulks te worden toegeschreven aan het in ruime mate
gebruik maken van de vrijheid andere, heterogene elementen
van finantieele politiek in de afschrijvingspolitiek te doen mee­
spreken : regulatie der afschrijving op duurzame productiemid­
delen levert de onderneming een doeltreffend middel tot —
geenszins noodzakelijkerwijs ongeoorloofde — versluiering van
vcrmogensfluctuaties. Toch vormt het als het ware op den
ouden voet voortzetten der afschrijvingen, zonder daarbij nota
te nemen van ingetreden prijsfluctuaties een zoo algemeen ver­
schijnsel in dezen chaos, dat het in bijzondere mate de aandacht
verdient.
 Welke ook de overwegingen mogen zijn, die de onderneming
voeren tot afschrijving op haar duurzame productiemiddelen
op voet van een prijs, die het prijsniveau over het betrokken
boekjaar te boven gaat, haar beteekenis is die van geleidelijke
delging (c.q. aantooning) van het vcrmogensverlies, voort­
vloeiend uit de prijsdaling der betrokken productiemiddelen,
zulks zonder daarbij het totale verlies ten tijde van zijn ont­
staan tot uitdrukking te brengen. Waar echter dit laatste ver­
lies aan geldvermogen slechts in zooverre reëel is als de prijs­
daling van de betrokken duurzame productiemiddelen de daling
van het algemeene prijsniveau overtreft, leidt afschrijving op
dezen voet — voorzoover zij althans verdiend wordt — tot vergrooting van het reëele vermogen. Zulk een vergrooting van
het reëele vermogen correspondeert met diegene, die elke in
naamlooze vennootschapsvorm gedreven onderneming, die zich
geroepen voelt de nominale grootte van haar kapitaal en ge­
zamenlijke, reserves onaangetast te laten — en de daartoe
vereischte rentabiliteit deelachtig is — bij dalend prijs­
peil teweegbrengt.. De geheelc zaak draait dan ook formeel
gezien, om de instandhouding van de bestaande kapitalisatie
der vennootschap, materieel—om de wjinstverdeeling en uitkeeringsmogelijkheid, die beide ten nauwste met de bestaande kapi­
talisatie verband plegen te houden. In gevallen, waar geen vol­
doende reservefondsen tot delging van het vermogensverlies
beschikbaar zijn, kan een dergelijke afsehrijvings- of liever
balanspolitiek dan ook wel degelijk op zeer rationeele motie­
ven berusten, zij het ook op motieven van heterogenen aard,
die met het. zuivere wezen der afschrijving geenerlei verband
houden.
 Mits door de onderneming, die haar toepast, juist ver­
staan, houdt zij voor haar geen gevaar in ; misverstaan dreigt
zij gevaar op te leveren in den vorm van een aantasting van
de elasticiteit harer verkoopspolitiek. Niet zelden echter wordt
dit gevaar overschat, hoezeer ook toegegeven moet worden, dat
in officieele publicaties maar al te vaak — in het bijzonder,
wanneer het ten slotte tot kapitaalsreductie komt — opmer­
kingen worden aangetroffen in den zin van: „Nu niet meer
zoo hooge opslagen voor afschrijving op de te liooge boekwaarde
der bedrijfsinrichting op den kostprijs behoeven te worden ge­
legd, mag verbetering van den omzet tegemoet gezien worden,”
welke, geheel au sérieux genomen, als zoovele bewijsplaatsen
van falend koopmanschap zouden moeten worden aangezien
Het behoeft wel geen nader betoog, dat het baseeren van de
verkoopsprijspolitiek op irrationeel hoog gecalculeerde kost­
prijzen ten tijde van depressie een ernstig gevaar kan opleve­
ren, een gevaar, dat zich echter in principe niet alleen b;j te
hoog calculeeren doch überhaupt bij handhaving van den kost­
prijs als verkoopsprijsbasis kan voordoen.
Naast den invloed van prijsfluctuaties op de afschrijvings­
politiek vereischt thans nog die van wisselende bedrijfsdrukte
aandacht, Slechts een deel der duurzame productiemiddelen
U Anders gezegd: verschil tusschen verkoopsprijs en den op voet de
leidt
in dit opzicht tot een probleem, n.1. diegene welker bruikvan het prijspeil op het moment van verkoop geldenden kostprijs.
U Vgl. Archiv der Fortschritte betriebswirtschaftlicher Forschung baarheidsperiode geacht, wordt onafhankelijk van gebruik,
alleen reeds door verloop van tijd, te verstrijken. Worden nu,
und Lehre Stuttgart, 1924, pag. 273.
 sluitend op het oogmerk, het doel der afschrijving betrekking
heeft. Beide opvattingen kunnen zekere aanspraak doen gelden
op zuiverheid van voorstelling: de eene wat betreft de weer­
gave der vermogenspositie in de balans, zulks echter ten koste
van de zuiverheid van het beeld, dat de resultatenrekening om­
trent de rentabiliteit verschaft, — de andere juist in omgekeerden zin. Hun resultaten loopen al sterker uiteen naarmate
de periode van alsnog beschikbare bruikbaarheid der betrokken
productiemiddelen langer van duur is. Een uit oogpunt van
zuiverheid van voorstelling bevredigende oplossing dezer anti­
these wordt uiteraard verkregen door combinatie van beide ge­
dachtengangen, in den vorm van afschrijving van de uit hoofde
van afgenomen bruikbaarheid (sduur) vereischte quote, be­
rekend naar het prijspeil der afgesloten balansperiode en een
afzonderlijke extra afschrijving van het vermogensverlies,
voortvloeiend uit de verdere reductie van de boekwaarde tot
een bedrag overeenstemmend met het prijsniveau per balans­
datum en de nog beschikbare bruikbaarheid (speriode). Men
houde in het verband in het oog, dat vermogensverlies hier
slechts zeggen wil daling van de geldsom, waarop het ver­
mogen wordt gewaardeerd en eerst van een vermogensverlies
in reëelen zin sprake kan zijn, wanneer deze daling de stijging
van de waarde van het ruilmiddel verhoudingsgewijs overtreft.
Het denkbeeld van synthese der bekende antithése vormt een
inhaerent bestanddeel der in 1921 door Schmklt ontwikkelde
organische balanstheorie. De excentriciteit, welke deze theorie
eigen is, ligt dan ook op ander terrein. Ontleedt men de vermogensfluctuaties der onderneming, voor zoover die althans
direct met het uitgeoefende bedrijf verband houden, naar hun
oorsprong, dan kan men haar onderscheiden in die, welke uit
dispariteit van kostprijs en verkoopsprijs1) en die, wplke uit
prijsveranderingen der activa (e.q. ook passiva als b.v.
 verplichtingen in vreemde munt, etc.) voortkomen, waarnaast
nog een hier niet ter zake doende categorie bijzondere, doch daar­
om nog niet abnormale fluctuaties, voortvloeiend uit technische
ongevallen, in gebreke blijven van contractanten e.d., dient te
worden genoemd. De organische theorie onderscheidt zich nu
door de opvatting, dat de prijsfluctuaties van omzetgoederen,
welke op grondslag van de normale, zich bij de praktijk aan­
sluitende opvattingen, geacht worden tezamen met het op den
omzet verkregen dispa rit eitsresultaat tot de bedrijf suitkomstcn
te belmoren, niet als zoodanig, doch als vennogenswinsten of
-verliezen worden aangemerkt. Het is ook deze cardiiiale leerstel­
ling van het organische stelsel, die het directe aangrijpingspunt
vormt voor de daarop uit te oefenen critiek, welke zich eenerzijds heeft af te vragen of de onderneming, zoo zij haar ver­
mogen de fluctuaties uit hoofde van prijswijziging stelselmatig
doet volgen, zich de handhaving harer relatieve „Stellung in
der Produktion der Gesamtwirtschaft” verzekert en zoo dit
waar mocht zijn (wat m.i. niet het geval is1), of een op orga­
nischen grondslag gevoerd beheer met de prijsvorming in
een kapitalistisch georganiseerde maatschappij harmonieert.
Ten aanzien van de duurzame productiemiddelen onderscheidt
de organische gedachte, volgens welke uiteraard ook de op deze
activa betrekking hebbende prijsfluctuaties tot de niet als de
bedrjjfsuitkomsten te qualifieeeren vermogerisfluctuaties gere­
kend worden, zich in geenen deele van de normale opvattingen,
krachtens welke aan waardewijzigingen van activa, welke het
karakter van kapitaalgoederen dragen, al evenmin de beteekenis van bedrijfsverliezen of -winsten wordt gehecht.
 Gaat men nu de practische afschrijvingspolitiek onzer
publieke, balanspubliceerende naamlooze vennootschappen na,
dan blijkt het doelbewust tot uitdrukking brengen van vermogensverliezen uit hoofde van prijsdaling van duurzame pro­
ductiemiddelen, in hoofdzaak beperkt te zijn gebleven tot
de — overigens allerminst zeldzame — gevallen, waarin tot

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
zooals ten deze gebruikelijk is, de afschrijvingsquota gebaseerd
op een gedachten gang, waarin de verhouding van den duur
van het boekjaar tot de totale bruikbaarheidsperiode een
hoofdelement vormt, dan beduidt zulks een volledige uit­
schakeling van de beteekenis van onregelmatigheid in de
intensiviteit van het gebruik der betrokken productie­
middelen. Tot op zekere hoogte laat zulk een uitschakeling
zich zeer goed verdedigen; draagt men op het tijdstip, dat
afschrijving aan de orde is, geen keimis van de toekom­
stige intensiviteit, waarmede zeker productiemiddel kan
worden te werk gesteld, zoo kan men de lasten, die de
successievelijke afschrijvingen op de bedrijfsresultaten leggen,
bezwaarlijk anders dan gelijkelijk over de betrokken periode
verdeden, ook al w'ordt ten volle erkend, dat een verdeeling
naar gelang van de verhouding van liet in zekere periode door
het betrokken productiemiddel gepresteerde tot hetgeen het in
totaal zal blijken te hebben gepresteerd, uit een oogpunt van
logica de voorkeur zou verdienen.
 Bestaat er evenwel een zekere mate van waarschijnlijkheid,
dat de gebruiksintensiviteit zich in de toekomst in bepaalde
richting zal bewegen, dan is er geen reden dit element a priori
te verwaarloozen. Zoo in zekere onderneming ten tijde van
groote prosperiteit voor de toekomst een geringere gebruiksintensiviteit der duurzame productiemiddelen wordt voorzien
is het als niet anders dan rationeel te beschouwen in dat ge­
val een meer dan tijds-evenredig zware afschrijving op het af
te sluiten boekjaar te leggen. In dit licht bezien dient dan ook
aan het sinds jaar en dag in de practijk toegepaste systeem
van extra afschrijving ten tijde van voorspoed een diepere
strekking' dan die van zuiveren opportuniteitsmaatregel te wor­
den toegekend: strikt genomen dient zulk een extra-afschrijving niet als de vorming van een — al dan niet verborgen —
vrije reserve te worden beschouwd, doch van een bestemmingsreserve, die eerst dan „vrij” komt, wanneer de eventualiteit
waarvoor zij bedoeld is, uitblijft.
 Of nu in het omgekeerde geval een besluit tot minder dan
tijds-evenredige afschrijving rationeel mag boeten, hangt af
van de mate van waarschijnlijkheid, waarmede de toekomstige
gebruiksintensiviteit kan worden voorzien. Is het denkbaar, dat
deze op grond van juist aangegane leveringscontracten voor
zekere periode is gefixeerd, bij ontbreken van zulk een basis,
dient deze waarschijnlijkheid in het algemeen als onvoldoende
te worden beschouwd. Ook het conjunctuur-weten,schappelijk
onderzoek opent ten deze geen nieuwe perspectieven. Zoo het
al aan de hand van het meest zorgvuldige conjunctuursonderzoek, in den trant van de werkwijze van b.v. het Harvard
Institute voor de Vereenigde Staten, of liet Institut für
Konjunkturforschung voor Duitschland, geacht mag worden
te gelukken, betrouwbare conjunctuur diagnoses te stel­
len en wellicht ook zoodanige prognoses, — de termijn, waar­
over deze laatste zich kunnen uitstrekken is, in verband met
de van nature onzekere elementen in de economische ontwikke­
ling (als b.v. de oogsten) zoo beperkt1), dat dezen ten aan­
zien van het onderhavige vraagstuk nauwelijke eenige waarde
kan worden toegekend.
De wenschelijkheid om het ondernemingsvermogen voor den
nadeeligen invloed van op onvoldoend zekere basis tot beneden
de tijdsevenredige quote verlaagde afschrijving te behoeden,
behoeft geenszins aan de mogelijkheid van zuivere voorstelling
der rentabiliteitspositie der onderneming in den weg te staan.
Evenals ten aanzien van het prijsfluctuatie-vraagstuk heeft
men daartoe slechts over te gaan tot een splitsing, welke zon­
der eenig bezwaar aan die in vermogensverlies en bedrijfslast
kan worden vastgeknoopt. Voorzoover de naar evenredigheid
van tijd berekende afsehrijving-bedrjjfslast, dien op grond van
de geleverde prestatie overtreft, kan hij afzonderlijk tot uit­
drukking worden gebracht en, ev. met andere daarvoor in aan­
merking komende bedragen gecombineerd, als „lasten van in!) Harvard geeft business forecasts voor een half jaar vooruit.
 51

standhouding van tijdelijk overtollige productiecapaciteit” in
de resultatenrekening worden opgevoerd. De aldus in drieën
gesplitste afschrijving doet dan beide bijzondere conjunctuursinvloeden afzonderlijk tot uitdrukking komen.
B. H. DE JONGH
IETS OVER HET ZICHTBAAR MAKEN DER OBLIGO’S
VAN DE WISKUNDIGE RESERVE BIJ DE LEVENSVERZEKERING-MAATSCHAPPIJEN

(Vervolg)
Tot dusverre werden alleen netto-koopsommen behandeld;
d.z. koopsommen, waarin uitsluitend de sterfte en de rentegrondslag zijn verwerkt, dus waarbij nog geen rekening werd
gehouden met den kosten-grondslag. In de praktijk sluit men
uiteraard verzekeringen slechts af tegen betaling van een
(netto-koopsom -j- vermoedelijke onkosten — ) bruto-koopsom.
In een tijdschrift-artikel is het niet mogelijk op alle details diep
in te gaan. Met betrekking tot de kosten zal ik met volgende
opmerkingen volstaan.
Zooals bekend moeten candidaat-verzekerden zich geneeskun­
dig laten onderzoeken, hetgeen kosten met zich brengt, moeten
aan agenten aanbreng-provisiès worden uitbetaald en heeft de
maatschappij reelame-kosten te voldoen. Al deze en soortgelijke
acquisitiekosten moeten door de maatschappij terstond worden
vereffend. Deze acquisitiekosten zullen moeten worden bestre­
den, aangezien het geen usance is voor niet doorgegane verzeke­
ringen den desbetreffende!! personen kosten in rekening te bren­
gen, uit de opbrengst der definitieve verzekeringen. Voor deze
kosten wordt in de koopsommen en premiën doorgaans een vast
percentage van de verzekerde som ingecalculeerd (in onder­
staand voorbeeld wordt door mij hiervoor 3 % aangenomen).
De maatschappijen hebben bovendien nog ieder jaar regel­
matig wederkeeren de gewone bedrijfs-kosten. Aangenomen
wordt door mij, dat hiervoor ƒ 1,— per ƒ 1000,— verzekerd
kapitaal jaarlijks noodig is. Indien het aantal contractanten
weder 97461 bedraagt, dan zal de maatschappij ontvangen ter
dekking der doorloopende kosten, het eerste jaar (97461 X
ƒ 1.—), het daaropvolgende jaar (97461 — 672) X f 1>—enz. Het totaal bedrag hiervan kan met behulp van de ge­
gevens in de sterftetafel voorkomende, worden gesommeerd.
 Wanneer de aldus gevonden som gedeeld wordt door 97461
wordt het „kanswaarde-bedrag ” zijnde ƒ 39,25 gevonden, dat
iedere verzekerde bij het sluiten der verzekering moet betalen
als bijdrage voor doorloopende kosten. Aangezien de voor door­
loopende kosten berekende bedragen ad (97461 X f 39,25) bjj
de Maatschappij eerst successievelijk moeten vrijvallen ter dek­
king der werkelijke doorloopende kosten en wel het eerste jaar
(97461 X ƒ 1-—)> het daaropvolgende jaar (96789 X f 1>—)
enz. is het duidelijk, dat elke verzekerde indien hij zijn aandeel
in de vergoeding voor doorloopende kosten contant voldoet,
minder behoeft te betalen dan ƒ 39,25. Voor 97461 posten be­
draagt de contante waarde, te berekenen met behulp van de
sterftetafel, (97461 X f 20,49). De nettokoopsom moet dus
voor aandeel in de doorloopende kosten worden verhoogd met
ƒ 20,49.
Bij het expireeren van het contract ontstaan extra kosten,
deze zijn hier gesteld op 1 % van het verzekerde kapitaal, dus
op ƒ 10,— ; op waarschijnlijkheids-theoretische basis is ook hier­
van weder de contante waarde te berekenen, deze bedraagt
ƒ 3,07 nl. 1 % van de netto-koopsom ad ƒ 307,15 (gewoonlijk
worden deze kosten bij het berekenen der tarieven verwaar­
loosd).
Er wordt door mij voorts aangenomen dat elk jaar ƒ 0,45
als winstopslag voor de maatschappij zal vrijvallen; hiervoor is,
eveneens op basis van de sterftetafel, per contract van ƒ 1000,—
in totaal een „kanswaarde-bedrag” noodig van (circa 3914 X
ƒ 0,45 = ) ƒ 17,70, waarvan de contante waarde ƒ 8,92 bedraagt.
