MEMORIE VAN ANTWOORD BETREFFENDE HET ONTWERP VAN WET TOT VASTSTELLING VAN REGELEN BETREFFENDE HET ACCOUNTANTSWEZEN
MEMORIE VAN ANTWOORD BETREFFENDE HET
ONTWERP VAN WET TOT VASTSTELLING VAN
REGELEN BETREFFENDE HET
ACCOUNTANTSWEZEN
(zitting 1939—1940; 72, no. 2) *)
A L G E M E E N E B E S C H O U W IN G E N
M et groote belangstelling heeft de ondergeteekende kennis genomen
van de beschouwingen, w aartoe het ontw erp aanleiding heeft gegeven.
H et stemt hem tot voldoening te vernemen, dat de poging der Regeering
om op het gebied van het accountantsberoep regelend op te treden alge­
meen waardeering vond. D at de inhoud van het w etsontwerp in de Kamer
geen onverdeelde instemming zou ontmoeten stond voor den ondergetee­
kende, gezien de vele en uiteenloopende opvattingen, die omtrent deze
materie bestaan en die ook in het Voorloopig V erslag worden teruggevon­
den, wel bij voorbaat vast. Hij vertrouw t intusschen er, bij de hierna vol­
gende beantwoording van dit stuk, in te zullen slagen, de Kamer er van
te overtuigen, dat de regeling, in het ontw erp voorgesteld, zeker niet bij
andere oplossingen van dit moeilijke vraagstuk ten achter staat, doch dat
zij, alle omstandigheden in aanmerking genomen, daarentegen als de meest
aanvaardbare moet worden gekenmerkt.
 W a t de draagwijdte van de ontw orpen regeling betreft, valt in de eerste
plaats aandacht te schenken aan de van verschillende zijden gemaakte
opmerking, dat zij niet ver genoeg zou gaan. In dit verband w ordt in het
Voorloopig V erslag gepleit in de eerste plaats voor een algeheele rege­
ling van het beroep in dien zin, dat aan allen, die zich als accountant
gaan vestigen, uniforme eischen van bekwaamheid en betrouwbaarheid
worden gesteld, met toetsing van de reeds werkzame accountants u it­
sluitend op betrouwbaarheid. Een afwijking daarvan vormt het denkbeeld,
dat ook de laatsten, om het beroep te mogen blijven uitoefenen, aan
eischen van bekwaamheid zouden moeten voldoen. Een derde oplossing,
welke het Voorloopig V erslag noemt, is een regeling, welke de accoun­
tants in twee categorieën onderscheidt, elke categorie met eigen bekwaamheidseischen, waarbij dan, naar moet worden aangenomen, eveneens aan
een overgangsregeling voor de reeds gevestigde accountants is gedacht.
Al de hiervoor aangeduide denkbeelden hebben de strekking, de tot
dusverre genoten vrijheid van beroepsuitoefening, met gebruik van den
daaraan verbonden titel, aan banden te leggen, een oplossing, welke de
onderggeteekende zeer nadrukkelijk in het ontwerp heeft ter zijde gesteld.
A an hetgeen de Memorie van Toelichting daarom trent reeds zegt, zou
hij thans nog het navolgende willen toevoegen.
 Ondergeteekende zou dan willen vooropstellen, dat het zijn streven is
geweest in de onderhavige materie, w aar historisch geworden toestanden
en verhoudingen zulk een belangrijke rol spelen, de overheidsbemoeiing
niet verder te doen gaan dan met het oog op de omstandigheden nood­
zakelijk w as te achten. M et name ook heeft hij gemeend het standpunt
te moeten innemen, dat slechts dan de vrijheid om het accountantsberoep
uit te oefenen zou mogen worden aangetast, indien bepaald aanwijsbare
groote belangen zulk een ingrijpen zouden rechtvaardigen. Dergelijke
zw aar wegende belangen nu acht de ondergeteekende ook bij nadere
overweging in casu niet aanwezig. T e dezen aanzien neemt hij derhalve
hetzelfde standpunt in als de Commissie-By/eveld, welker advies in het
Voorloopig Verslag wordt aangehaald, en de Staatscommissie, die een
20-tal jaren geleden omtrent een regeling dezer materie aan de Regee­
ring advies uitbracht.
 H et accountantswerk, naar de beteekenis, die voor dit woord in ons
land in den loop der jaren gangbaar is geworden, strekt zich over een
zeer breed terrein uit. Eenerzijds omvat het de behandeling van de meest
gecompliceerde vraagstukken van bedrijfs-economischen aard, zooals die
zich in groote ondernemingen kunnen voordoen, aan den anderen kant is
daaronder evenzeer begrepen het controleeren van en het adviseeren om­
trent zeer eenvoudige administraties van kleine bedrijven. Kwantitatief
vormt het eenvoudige w erk verreweg den hoofdschotel. De beteekenis
van dit laatste onderscheidt zich ook in zooverre van die van het meer
kennis en inzicht vragende werk bij groote ondernemingen, dat in den
regel andere belangen dan die van den opdrachtgever daarbij niet be­
trokken zijn. M et name het openbaar belang, hetwelk bij het accountants­
werk ten behoeve van groote zaken, welke veelal in h aar financiering
naar buiten werken, zulk een beteekenende rol kan spelen, komt daar niet
of nauwelijks aan de orde.
N u is het naar het oordeel van den ondergeteekende een misvatting te
meenen, dat in de kringen van hen, die gebruik maken van de hulp van
personen, welke van dit eenvoudiger accountantsw erk hun beroep maken,
een algemeene en ernstige behoefte zou bestaan om daarbij tegen beun­
hazerij te w orden beschermd. Klachten of wenschen van dezen aard hebben
den ondergeteekende althans nimmer bereikt en de Memorie van Toelich­
ting tot het ontw erp m aakt daarvan dan ook geen gewag. H et is daarbij
*) V oor het ontw erp van wet zie men jaargang 1939, blz. 75, voor de
Memorie van toelichting jaargang 1939, blz. 97 en voor het Voorloopig
V erslag jaargang 1939, blz. 218.
 trouwens niet anders dan bij elke andere dienstprestatie van niet ingrij­
pende beteekenis: zoo de opdrachtgever zich al niet, door een informatie
vooraf, tegen eventueele teleurstellingen heeft gevrijwaard, dan zal hij,
indien de arbeid van dengene, wiens hulp hij heeft ingeroepen, te wenschen
blijkt over te laten, zich van andere hulp voorzien, in stede van zich met
klachten tot de overheid te wenden. A antasting van de vrijheid van be­
roepsuitoefening acht de ondergeteekende uit dien hoofde dan ook geens­
zins geboden.
O ok uit een oogpunt van bescherming der beoefenaren van het vak
tegen onbehoorlijke concurrentie is, naar de ondergeteekende meent, voor
een volledige regeling van het beroep geen plaats. W elisw aar w ordt in
accountantskringen wel de vraag naar een wettelijke regeling vernomen
en hebben zelfs verschillende der bestaande accountantsorganisaties zulks
als een harer doelstellingen in hare statuten vermeld, m aar omtrent den
inhoud daarvan loopen de meeningen dermate uiteen, dat de onderge­
teekende in die wenschen bezwaarlijk een grondslag zou kunnen vinden
voor een ingrijpenden maatregel van ordening over het geheele terrein,
gelijk in het Voorloopig V erslag bepleit. D at die meeningen sterk uiteenloopen. vloeit logisch voort uit het feit, dat bij de vakgenooten zelf, zoo
min als trouwens bij het publiek, een ook m aar eenigszins uniforme op­
vatting bestaat omtrent de minimum-eischen, w aaraan iemand zou moeten
voldoen om het recht te hebben zich tot de categorie der accountants te
rekenen. Deze omstandigheid, welke overigens illustratief is voor de
wijze, w aarop de bedrijfsuitoefening en het gebruik van den titel „accoun­
tant” zich hier te lande in volle vrijheid hebben ontwikkeld, zou er reeds
van moeten weerhouden hier een sterk ingrijpende regeling in het leven
te roepen.
 H et verwijt, dat de ondergeteekende zich aan verouderd doctrinarisme
zou schuldig maken nu hij, w aar de noodzaak van een algeheele regeling
niet voor hem is komen vast te staan, zooveel mogelijk aan de historisch
gegroeide vrijheid van beroepsuitoefening wil vasthouden, moet hij van
de hand wijzen. H et is zeker juist, dat de opvattingen nopens bedrijfs- en
beroepsordening zich in de laatste jaren sterk hebben ontwikkeld, doch,
voorzoover zulks van den ondergeteekende afhing, is in de gevallen, dat
tot ordening w erd overgegaan, steeds vastgehouden aan het beginsel,
dat daarvoor sterk sprekende motieven, gericht op het algemeen belang,
moesten aanwezig zijn. Zulks w as eveneens het geval bij de in het V oor­
loopig V erslag aangehaalde Vestigingswet Kleinbedrijf, waarbij immer op
den voorgrond heeft gestaan, dat saneering van den handeldrijvenden en
industrieelen middenstand een door het algemeen belang geëischte nood­
zakelijkheid was. O f overwegingen van algemeen belang zullen vorderen,
dat een regeling w ordt getroffen om het optreden van onbekwame of
onbetrouwbare belastingconsulenten tegen te gaan, staat zeker niet in de
eerste plaats ter beoordeeling van den ondergeteekende. Intusschen
meent hij er wel de aandacht op te moeten vestigen, dat de zaak daar
in zooverre anders ligt, dat de bezwaren van het gebruik maken van
de diensten van onbekwame en onbetrouwbare belastingconsulenten in niet
mindere mate dan den belastingplichtige, die de hulp van den consulent
inroept, den fiscus zullen treffen, tegenover welken de laatste ten be­
hoeve van zijn cliënt als gezaghebbend tusschenpersoon optreedt.
 S taat de ondergeteekende blijkens het bovenstaande tegenover een alge­
heele regeling v an het beroep, op grond van het ontbreken van een be­
paalde noodzaak daartoe, in beginsel afwijzend, hij meent niet te mogen
nalaten daaraan toe te voegen, dat zelfs de wenschelijkheid van een der­
gelijk ver gaand ingrijpen geenszins voor hem zou vaststaan. Hij behoeft
hiertoe slechts te wijzen op de gevolgen, welke aan de verschillende in
het Voorlopig V erslag aan de hand gedane oplossingen van het vraagstuk,
zooals hij deze in den aanvang dezer Memorie in het kort heeft geschetst,
zouden zijn verbonden.
H et denkbeeld om aan hen, die in de toekomst het beroep willen gaan
uitoefenen, zeker minimum-eischen van bekwaamheid en betrouwbaarheid
te stellen, met toetsing van de reeds gevestigde accountants uitsluitend op
betrouwbaarheid, zou tot gevolg hebben, dat de wet voor het tegen­
woordige geslacht in feite vrijwel hare beteekenis zou verliezen. Immers
naast degene, die ingevolge de wet voor het tegenwoordige geslacht
in feite vrijwel hare beteekenis zou verliezen. Immers naast degenen, die
ingevolge de wet officieel als volwaardig accountant tot de beroeps­
uitoefening zouden worden toegelaten, zou de groote categorie der reeds
gevestigden, ofschoon van de meest uiteenloopende capaciteit, gedurende
tientallen van jaren zonder eenig kenmerkend onderscheid blijven voort­
bestaan, het recht om zich accountant te noemen uitsluitend ontleenende
aan het feit, dat zij in betrouwbaarheid niet tekort schieten. D aargelaten,
dat bekwaamheid en betrouwbaarheid in het accountantsberoep zoozeer
samenhangen, dat toetsing op betrouwbaarheid alleen zich nauwelijks laat
denken, schijnt een dergelijke oplossing ook met het oog op de belangen
van dat deel der thans gevestigde accountants, dat een wetenschappelijke
vorming achter den rug heeft, wel geheel onaanvaardbaar.
 Al evenzeer verwerpelijk zijn de gevolgen welke zouden intreden, indien
men den weg opgaat, welke blijkbaar voor oogen staat aan de leden, die,
indien de ondergeteekende juist ziet, het beginsel eener academische op­
leiding voor de toekomst aanvaarden, m aar als overgangsm aatregel blijk­
baar aansluiting willen zoeken aan de particuliere examens, welke in
den loop der jaren door de verschillende accountantsvereenigingen werden
afgenomen. N iet alleen bestaat er, zonder nauwkeurige kennis omtrent

mab

blz. 73

de door verschillende particuliere vereenigingen in den loop der jaren
uitgereikte diploma's, geen redelijke basis voor een dergelijke onderlinge
gelijkstelling, zoodat zulk een systeem slechts tot misverstand zou leiden,
maar bovendien zouden —• en dat w eegt voor den ondergeteekende
zeker niet minder zw aar — op die wijze honderdtallen van ongediplomeer­
de accountants, van wie velen wellicht hooger zijn te classeeren dan be­
zitters van een diploma, van zulk een regeling het slachtoffer worden,
aangezien hun immers het recht om zich accountant te noemen zou worden
ontzegd. O ndergeteekende zou overwegend bezw aar hebben, aan zulk een
regeling mede te werken.
 De beide hiervóór besproken oplossingen hebben in elk geval dit ge­
meen, dat daarmede juist niet bereikt zou worden datgene, w aaraan thans
in de eerste plaats behoefte bestaat, namelijk het scheppen van de moge­
lijkheid voor het publiek om hen, die tegen het accountantsw erk in zijn
vollen omvang zijn opgewassen, te onderkennen van andere beoefenaren
van het vak, die daarvoor niet of niet ten volle berekend zijn. W a a r dit
beginsel op zichzelf in het Voorloopig V erslag geen bestrijding vindt,
schijnt er feitelijk geen aanleiding, zulks hier nog uitvoerig nader toe te
lichten. H et w ordt inderdaad als een ernstige leemte gevoeld, dat in de
accountantswereld een betrouwbare wegwijzer naar hen, die tot het geven
van voorlichting in meer ingewikkelde vraagstukken van bedrijfs-economischen aard in staat zijn, ontbreekt. N iet alleen de opdrachtgever, die
zich in dit vaak zuiver wetenschappelijk w erk in den regel geheel op den
accountant zal moeten verlaten, kan van deze omstandigheid dupe worden,
evenzeer — en dit geval spreekt wellicht nog sterker — de derde-belanghebbende, die geen invloed op de keuze van den accountant heeft, doch
anderzijds ernstig in zijn belangen kan worden geschaad, indien achteraf
zou blijken, dat hij ten onrechte op de door dezen gegeven verklaringen
is afgegaan.
 H et behoeft wel nauwelijks betoog, dat het in het Voorloopig V erslag
geopperde denkbeeld om de eischen voor toelating tot het register veel
lager te stellen dan aan de Regeering voor oogen staat, in het kader
van de gedachte voorziening niet past. H et middel w are voorts erger dan
de kwaal, aangezien op die wijze, met medewerking van de over­
heid, een soort garantie zoude worden verstrekt omtrent personen,
die kunnen worden geroepen tot het verrichten van arbeid, w aarvoor
hun de wetenschappelijke ondergrond in feite ontbreekt. Afgezien hiervan
zouden pogingen om een lagere norm voor de toelating tot het accoun­
tantsregister aan te leggen ongetwijfeld een heftigen strijd ontketenen
omtrent de vraag, welke die norm dan wel zou moeten zijn, aangezien,
in aanmerking nemende de wijze, w aarop het accountantsberoep in N eder­
land zich in den loop der jaren ontwikkeld heeft en de volkomen uiteenloopende opvattingen, welke in de kringen der beoefenaren van het vak
omtrent de aan de beroepsuitoefening te stellen eischen heerschen, voor
zulk een norm geen op gangbare overtuiging steunende grondslag zou
zijn aan te geven.
 H et laatste hiervóór genoemde bezw aar is eveneens inhaerent aan het
in het Voorloopig V erslag aangehaalde denkbeeld van den Middenstandsraad om, in het belang van de middenstandszaken, naast de register­
accountants een wettelijk erkende categorie van tweede-soort-accountants
in het leven te roepen. Ondergeteekende kan overigens niet recht inzien,
dat in de kringen van den middenstand aan een dergelijke wettelijke rege­
ling een wezenlijke behoefte zou bestaan. Z o o belanghebbenden prijs stellen
op zekerheid, dat de veelal eenvoudige diensten, waarom het hier gaat,
naar behooren zullen worden verricht, dan bestaat er voldoende gelegen­
heid tot informatie, indien de organisaties van den middenstand al niet
zouden besluiten, haar leden daartoe met een centralen inlichtingendienst
te hulp te komen. Z ou zich overigens na de totstandkoming van de w et­
telijke regeling voor de registeraccountants, zooals die in het wetsontwerp
is belichaamd, tusschen verschillende der bestaande accountantsorganisa­
ties een aaneensluiting voltrekken — een mogelijkheid, welke de onder­
geteekende geenszins uitgesloten acht — dan zal zulks er mede toe kunnen
bijdragen om het doen van een keuze uit de niet tot het register toegelatenen te vergemakkelijken.
Inderdaad moet er op worden gerekend, dat de overheid in de toekomst,
in verband met de toepassing van wetten, waarbij zij moet kunnen ver­
trouwen op deskundige verklaringen op accountantsgebied, meermalen het
gebruik van de diensten van registeraccountants zal voorschrijven. O nder­
geteekende stelt zich evenwel voor, dat zulks geenszins een vaste regel zal
worden en dat zeker niet behoeft te w orden verw acht, dat in den vervolge
steeds, w anneer in onze wetgeving, ook in die betreffende de belastingen,
aan het optreden van deskundigen op dit gebied een plaats wordt ge­
geven, het gebruik van registeraccountants als eisch zal worden gesteld.
 De inschakeling van registeraccountants zal uit dien hoofde dan ook
niet verder gaan dan met het oog op het publiek belang geboden is. O ok
overigens acht de ondergeteekende voor de vrees, dat uit de voorgestelde
regeling ernstige schade zou ontstaan voor hen, die niet in den kring der
registeraccountants zullen kunnen worden opgenomen, geen goeden grond
aanwezig. Hij kan te dezen volkomen de meening onderschrijven van de
voorstanders van het ontwerp, die, elders in het Voorloopig Verslag, er op
wijzen, dat zij, die met het oog op den aard van de te verrichten diensten
aan de hulp van een registeraccountant geen behoefte hebben, reeds in
verband met de mindere kosten de hulp van andere accountants zullen
blijven inroepen. Z ulks klemt te meer, w aar dezen, juist door hun geregeld

mab

blz. 74

contact met middenstandszaken, evenzeer vertrouw d zullen zijn met het
daar voorkomende werk als de in het Voorloopig V erslag als eliteaccoun­
tants aangeduide groep. Tenslotte moge de ondergeteekende er de aan­
dacht op vestigen, dat hier en daar in het buitenland regelingen bestaan,
analoog aan de in het onderhavige ontw erp voorgestelde, zonder dat
dit tot ernstige gevolgen voor de niet officieel erkende vakgenooten heeft
geleid. H et klassieke voorbeeld van een dergelijke regeling biedt E nge­
land, w aar reeds sinds jaren naast de categorie der accountants, die
lid zijn van enkele erkende vereenigingen, duizenden vakgenooten, in ver­
schillende andere vereenigingen georganiseerd, een bestaan vinden.
 O ndergeteekende is er zich ten volle van bewust, dat de kwestie van
de eerste toelating tot het register, bij de invoering der wet, groote
omzichtigheid in behandeling zal vereischen en dat zich zeker wel hier
en d aar moeilijkheden zullen voordoen. N u dient aanstonds te worden
opgemerkt, dat van telkens terugkeerende moeilijkheden van denzelfden
aard als die, welke bij de toepassing van de bepalingen omtrent de tandtechnici zijn gerezen, in deze materie geen sprake kan zijn; immers wie
de inschrijving in het register niet deelachtig mocht worden, zal niettemin
vrij blijven in de uitoefening van het beroep en het gebruik van den titel
accountant, een omstandigheid, w aarop de voorstanders van het ontwerp,
elders in het V oorloopig V erslag, terecht de aandacht vestigen. In zoo­
verre schijnt de vrees van de leden, die de vergelijking met de tandtechnici
trokken, niet gegrond. Dit neemt intusschen niet weg, dat ook hier alles
dient te w orden gedaan om te voorkomen, dat onbillijkheden zouden w or­
den begaan en de ondergegteekende heeft dan ook gemeend zich, mede
n aar aanleiding van het ter plaatse in het Voorloopig V erslag opge­
merkte, nog eens ernstig te moeten beraden of inderdaad in dit opzicht,
w at de overgangsregeling aangaat, het uiterste w as bereikt. In dit ver­
band moge hier nog een enkel woord worden gewijd aan de in het ont­
werp aangegeven normen voor de eerste toelating en vervolgens aan de
samenstelling van de commissies, welke daarover zullen hebben te be­
slissen.
 Ondergeteekende kan ook bij nadere overweging geen aanleiding
vinden in de examen-norm, welke op zichzelf in vaagheid niet tekort schiet,
wijziging te brengen. W ie een andere diploma overlegt dan een zoodanig,
hetwelk van voldoende bekwaamheid en vakkennis blijk geeft, kan nu
eenmaal niet w orden opgenomen in den kring van hen, die daarover wèl
beschikken. H et doel van de wet om een onderscheidenden titel te geven
aan hen, die tot den accountantsarbeid in vollen omvang geroepen kunnen
worden, zou dusdoende ernstig in gevaar worden gebracht. Eenige onbil­
lijkheid schuilt in de norm niet en haar toepassing behoeft daar evenmin
toe te leiden. In dit verband moge er nog eens, zij het wellicht ten over­
vloede, de aandacht op w orden gevestigd, dat van geen enkel vereenigingsdiploma. hetzij van een jongere, hetzij van een oudere organisatie,
a priori vaststaat, welke rechtten met betrekking tot de eerste toelating
daaraan zullen kunnen worden ontleend. H et zal juist de taak v an de be­
trokken commissies zijn de w aarde der onderscheidene diploma's geval
voor geval te wegen. D at tenslotte van die organisaties, die wegens haar
ouderdom of om andere redenen de meeste examens hebben afgenomen, een
grooter aantal leden zal worden geaccepteerd dan van andere, die zich
daarmede niet of in mindere mate hebben beziggehouden, is natuurlijk
niet uitgesloten. In het feit, dat in zulk een geval de leden van de eene
thans bestaande organisatie in de nieuw op te richten vereeniging practisch
meer invloed zouden verkrijgen dan die van de andere, kan de onderge­
teekende geen bezw aar zien, aangezien de wettelijke regeling voldoende
w aarborgen inhoudt om te voorkomen, dat de werkzaamheid van het
nieuwe Instituut zich, ten nadeele van een minderheid, in een door de
overheid ongewenschten zin zou gaan ontwikkelen. O verigens moet het
onjuist w orden geacht te onderstellen, dat de bestaande organisaties, en
dan meer in het bijzonder de twee, welker voorzitters het nieuwe Instituut
hebben opgericht, daarin als zoodanig invloed zouden willen gaan u it­
oefenen. Gelijk reeds hierboven opgemerkt, acht de ondergeteekende het
eerder denkbaar, dat sommige daarvan, vooral indien een eenigszins be­
langrijk deel harer leden het lidmaatschap van het nieuwe Instituut mocht
deelachtig worden, tot liquidatie of samensmelting zullen besluiten.
 De practijknorm acht de ondergeteekende evenmin voor nadere concretiseering vatbaar. W a t de daaraan verbonden leeftijdsgrens aangaat,
heeft hij er bij nader inzien geen bezw aar tegen, deze tot 35 jaar terug te
brengen, zoodat zij, die reeds op dien leeftijd aan den praktijkeisch zouden
blijken te voldoen, zich niet meer, ter verkrijging van inschrijving in het
register, aan een examen zullen hebben te onderwerpen. In de hierbijgaande N ota van W ijziging w ordt derhalve een dienovereenkomstige
wijziging in artikel 66, onder b, van het w etsontwerp aangebracht.
 In de regeling van de samenstelling der commissies voor de toelating
meent de ondergeteekende ook bij nadere overweging geen verandering
te moeten brengen. Hij acht deze regeling voor het beoogde doel het meest
practisch, trwijl er zijns inziens geen aanleiding bestaat te verwachten, dat
zij tot onbillijke beslissingen zou leiden. U it het vorenstaande volgt, dat
hij niet kan overnemen het in het V oorloopig V erslag geopperde denk­
beeld om de commissies uitsluitend uit personen uit het bedrijfsleven en
juristen te doen bestaan en daaraan accountants met uitsluitend adviseerende bevoegdheid toe te voegen. Gelijk terecht door andere leden wordt
opgemerkt, zijn de in deze commissies te behandelen kwesties te zeer van
technischen aard, dan dat de beslissing daarover uitsluitend aan buiten-

staanders zou kunnen w orden overgelaten. Gegeven het feit, dat het oor­
deel van de technische deskundigen voor de commissies wel steeds van
groote w aarde zal zijn, verdient voorts, naar de meening van den ondergeteekende, boven een zuiver adviseerende werkzaamheid, verre de voorkur de figuur, dat bedoelde deskundigen in de commissies in zoodanige
positie komen, dat zij er zich van bewust zijn ten volle de mede-verantwoordelijkheid voor de te nemen beslissingen te dragen. Tenslotte moge
de ondergeteekende er op wijzen, dat in tegenstelling tot de Commissie voor
de Toelating, de Commissie van Beroep in meerderheid door buiten het
accountantsberoep staande personen zal worden gevormd. O p deze wijze
schijnt een voldoende w aarborg aanwezig, dat ongerechtvaardigde weige­
ringen zich niet zullen voordoen.
De ter plaatse in het Voorloopig V erslag gestelde concrete vragen
mogen in het vorenstaande hare beantwoording vinden.
 Het behoeft geen betoog, dat bij de samenstelling van de betrokken
commissies met de noodige zorgvuldigheid tewerk zal moeten worden ge­
gaan. Accountants, van wie verw acht zou kunnen worden, dat zij zich bij
de vervulling van hun taak zouden laten beïnvloeden door de organisaties,
w aarvan de voorzitters het nieuwe Instituut hebben opgericht, behooren
Bestaande accountantsorganisaties

daarin niet thuis. Zulks geldt uiteraard evenzeer ten aanzien van andere
organisaties dan de twee hier bedoelde. H et zal het stellig streven van den
ondergeteekende zijn er voor zorg te dragen, dat in beide commissies
slechts accountants zitting krijgen, wier objectiviteit en onafhankelijkheid
ten volle verzekerd is.
T er voldoening aan het desbetreffende verzoek in het Voorloopig V er­
slag gedaan, laat de ondergeteekende hieronder volgen een aantal ge­
gevens betreffende de verschillende thans bestaande accountantsvereenigingen. Hierbij zij aangeteekend, dat hem met betrekking tot één dezer vereenigingen, de Nederlandsche Federatie van Accountants, geenerlei ge­
gevens ter beschikking zijn gekomen. Deze organisatie, welke vermoedelijk
tot de kleinere kan worden gerekend, is hierna verder buiten beschouwing
gelaten.
H et eerste hieronder volgend overzicht geeft een beeld van de oprich­
ting der verschillende accountantsorganisaties, alsmede van de fusies,
welke zich onder haar hebben voltrokken. H et bevat de gegevens, w aarop
het op blz. 5 van het Voorloopig V erslag onder a en b vermelde be­
trekking heeft.
Jaar van
oprichting

Fusies

Nederlandsch Instituut van Accountants

1919

1

Nederlandsch Instituut van Accountants

Nederlandsche O rganisatie van Accoun-

1934

1922.
 N ederlandsch Accountants Genootschap

van

Nederlandsche Academie van
A ccountants 1902
N ationale O rganisatie van
A ccountants 1902

1908
1917

Broederschap

Nederlandsche AccountantsVereeniging 1906

Nederlandsche Bond van Accountants
1899

Nederlandsche Broederschap van
Nederlandsche
countants

N ederlandsch Instituut van
A ccountants 1895

Ac­

1918

Nederlandsche Broederschap
van Accountants 1909
Nederlandsche Accountants
Associatie 1914

Nederlandsch Genootschap van
A ccountants (I) 1916
Vereeniging van Rijks-Accountants

Algemeen V erbond van Accountants

1918

—

1931

Algemeen Verbond van Accountants
1925
Nederlandsch Genootschap van
Accountants (II) 1927
Nederlandsche Unie van
Accountants 1926
Nederlandsche Unie

Nederlandsche Unie van Accountants

—

van

Accountants

1927

Vereeniging van Gemeente-Accountants

1927

N ationaal Genootschap van Accountants

1933

Nederlandsch College van Accountants
(II)

1934

N ationaal Vereeniging van Accountants

1935

Eerste Nederlandsche Genootschap van
A ccountants en Belastingadviseurs

1936

Nederlandsche Associatie van
Accountants 1927
N ederlandsch College van
Accountants (I) 1928

1938
Vereeniging van Nederlandsche
Accountants 1919

Vereeniging van Academisch Gevormde
Accountants

1931

Het hierna volgende staatje bevat, naar aanleiding van het ter plaatse
onder c gevraagde, een opgave van het aantal leden der bestaande
accountantsorganisaties, naar den toestand op 1 Januari 1940. De derde
kolom vermeldt het aantal van hen, die na aflegging van een door een
organisatie afgenomen accountantsexam en tot het lidmaatschap van die
organisatie zijn toegelaten. De meeste vereenigingen zijn intusschen tot
dusverre (nog) niet tot het afnemen van een accountantsexamen over­
gegaan; evenwel zijn verschillende leden van tot laatstbedoelde groep be-

A antal
leden op
1 Januari
1940

Bestaande organisaties

hoorende organisaties niettemin in het bezit van een accountantsdiploma.
 V erder zijn onder de leden van het Nederlandsch Instituut van A ccoun­
tants, hetwelk een accountantsexamen heeft, er velen, die een ander
diploma bezitten dan door die vereeniging afgegeven. De ondergeteekende
heeft gemeend, voor het verkrijgen van een juist overzicht deze laatste
diploma's afzonderlijk te moeten vermelden: zij zijn in de beide laatste
kolommen aangegeven.
Accountantsdiploma’s
van andere organisatie of instelling

van eigen
organisatie

aantal

specificatie
Universiteit van Amsterdam 20
Nederlandsche Economische Hoogeschool Rotterdam 15
Katholieke Economische Hoogeschool Tilburg 1
N ederlandsche Accountantsvereeniging 38
Nederlandsche Bond van A ccountants 99
N ederlandsche Academie van A ccountants 7
N ationale (Nederlandsche) O rganisatie van A ccountants 18
Accountant bij 's Lands diensten in Ned.-Indië 1
Accountant Directe Belastingen 30

Nederlandsch Instituut van Accountants .......
704

441

229

Nederlandsch A ccountants Genootschap .......
Nederlandsche Broederschap van Accountants

10
81

36

—

................
76

__

76

Algemeen V erbond van Accountants ................
Nederlandsche Unie van Accountants ...........
Vereeniging van Academisch Gevormde Ac­
countants
..........................................................
Vereeniging van Gemeente-Accountants ...........
N ationaal Genootschap van Accountants .......
Nederlandsch College van Accountants (II) ...
Nationale Vereeniging van A ccountants .......
Eerste Nederlandsche Genootschap van Ac­
countants en Belastingadviseurs ....................
58
169

2
—

—
72
3
1

___

__ ,

Vereeniging van Rijks-Accountants

72
69
114
23
91
43

—

deelgenomen, in dien zin te moeten lezen, dat opgave w ordt verlangd
van het aantal dergenen, die voor het volledige accountantsexamen zijn
geslaagd. Dit aantal is in de vóórlaatste kolom vermeld. Aangeteekend zij
voorts, dat enkele in dezen staat niet genoemde organisaties w eliswaar
in haar statuten en reglementen in een accountantsexamen voorzien, doch
tot het afnemen daarvan tot dusverre nog niet overgingen.
 Jaren, w aarin
examen is
afgenomen

A antal geslaagden
voor volledig
examen

Nederlandsch Instituut van
Accountants

1896 tot heden

482

Nederlandsche Broederschap van
Accountants

1919 tot heden

40

Nederlandsche Unie van
Accountants
Algemeen Verbond van
Accountants

1934 tot heden

2

m ab

blz. 76

1935; 1937 tot
heden

Nederlandsche Economische Hoogeschool Rotterdam
Nederlandsch Instituut van Accountants
Nederlandsche Broederschap van Accountants

—

M et betrekking tot de ter plaatse in het Voorloopig V erslag gevraagde
gegevens inzake de door accountantsorganisaties afgenomen examens volgt
hieronder een overzicht van de accountantsexamens, welke tot dusverre
zijn afgenomen. Zooals bekend, w orden deze examens in onderdeelen
afgenomen en brengt eerst het slagen voor alle onderdeelen het verkrijgen
van het volledige accountantsdiploma met zich mede; ondergeteekende
heeft gemeend de vraag, hoeveel personen aan elk der examens hebben

Accountantsorganisaties,
welke examen afnemen

Accountant Directe Belastingen
N ederlandsch Instituut van Accountants
■
Universiteit van Amsterdam
Nederlandsche Economische Hoogeschool Rotterdam

geene

Bijzonderheden

Gedurende de jaren 1927 tot en met 1934 werd door het N eder­
landsch Instituut van A ccountants en de Nederlandsche O rg a­
nisatie van Accountants een federatief examen afgenomen.
Van de in het N ederlandsch Instituut van A ccountants opgegane
organisaties werd door de N ederlandsche Accountantsvereeniging
(gedurende de jaren 1907 tot en met 1918, totaal 46 geslaagden),
alsmede door de Nederlandsche (N ationale) O rganisatie van
Accountants, den Nederlandschen Bond van A ccouhtants en de
Nederlandsche Academie van A ccountants (eerstgenoemde tot
1927, beide laatstgenoemden tot de fusie, totaal tenminste 124
geslaagden) examen af genomen.
De in de Nederlandsche Broederschap van A ccountants opgegane
organisaties, de Nederlandsche Accountants-Associatie en het
Nederlandsch Genootschap van Accountants, hebben gedurende
enkele jaren tot de fusie examen afgenomen. Gegevens omtrent
deze examens en de resultaten daarvan staan niet ter beschik­
king.
 Gegevens betreffende het aantal personen, dat als accountant werk­
zaam is zonder lid te zijn van een der bestaande accountantsvereenigingen,
staan den ondergeteekende niet ten dienste; hij acht het overigens ook zeer
bezwaarlijk, hieromtrent betrouwbare gegevens te verkrijgen.
Een beantwoording van de vraag, hoeveel accountants naar schatting
tot het nieuwe Instituut zullen worden toegelaten en hoevelen daar buiten
zullen moeten blijven, acht de ondergeteekende evenmin mogelijk, aange­
zien niet te voorzien valt hoeveel candidaten voor het register zich zullen
aanmelden en hoevelen van hen aan de eischen voor toelating zullen blijken
te voldoen.
In de in het Voorloopig Verslag geuite critiek op den voor de regeling
gekozen vorm ontmoet de ondergeteekende in de eerste plaats de leden,
die als hun meening gaven, dat de corporatieve zelfstandigheid daarin te
weinig is doorgevoerd en daartegenover hen, die van oordeel waren, dat
inschakeling van het corporatieve element achterwege dient te blijven.
Zonder nu uit deze tegenstrijdigheid van opvatting de conclusie te willen
putten, dat met het in het ontwerp gekozen systeem de juiste middenweg
w ordt bewandeld, zoo meent de ondergeteekende daarin toch wel een aan­
wijzing te mogen zien. dat het geen aanbeveling zou verdienen anders dan
op grond van sterk sprekende argumenten van dat systeem af te wijken.
 H et denkbeeld van samenwerking tusschen particulier initiatief en over­
heid is vrucht geweest van zorgvuldige overweging. Eenerzijds scheen
voor een concentratie van de krachten, aan welke op historische gronden
de taak toekomt om het beroep hoog te houden, de vereenigingsvorm de
aangewezen figuur. A an den anderen kant is de bemoeiing, welke die vereeniging op dat terrein is toegedacht, weder zóó uitgebreid en zóó ingrij­
pend, dat met een enkel toezicht van de zijde der overheid niet kan w or­
den volstaan. Inderdaad kan dan ook worden gezegd, dat de regeling tot
op zekere hoogte elementen gemeen heeft met het gemengde bedrijf, en het
komt den ondergeteekende voor dat dit stelsel, hetwelk, voorzoover hem
bekend, in stede van verouderd, in onze wetgeving geheel nieuw is, een
goede kans van slagen heeft. H et stelsel brengt met zich, dat de wet zelve
zooveel mogelijk de regels inhoudt, naar welke de samenwerking tusschen
de overheid en het particulier initiatief zich zal voltrekken. Afgezien van
het feit, dat de materie ook in onderdeelen belangrijk genoeg is voor een
regeling bij de wet, heeft dit bovendien het voordeel, dat de Staten-Generaal zich omtrent de grondslagen dier samenwerking een volledig beeld
beeld kunnen vormen.
 Een wettelijke regeling, waarbij de overheid de taak der verzorging
van het accountantsberoep geheel aan zich trekt, derhalve met uitscha­
keling van het particulier initiatief, ware inderdaad denkbaar, ook in dier
voege, dat de kosten daarvan geheel op de belanghebbenden worden
verhaald. Ondergeteekende ziet echter in een dergelijke oplossing, welke
met de wijze, w aarop het beroep zich in N ederland heeft ontwikkeld,
geenerlei rekening houdt, geen voordeel. Een vergelijking met hetgeen met
betrekking tot de wettelijke regelingen voor levensverzekeringmaatschap­
pijen en notarissn geldt gaat reeds daarom niet op, wijl daarin het ele­
ment ven beroepsopleiding, een in het kader eener vereeniging op voor­
treffelijke wijze te behartigen belang, ontbreekt.
W a t de bezwaren tegen het gedwongen lidmaatschap aangaat, onder­
geteekende is van meening, dat deze door de bepalingen van § 8 van het
ontwerp, welke de aantastbaarheid van bepaalde besluiten regelen, vol­
doende zijn ondervangen. De voor de individueele leden uit het lidmaat­
schap voortvloeiende financieele consequenties zullen stellig niet van dien
aard zijn, dat zij een beletsel zouden vormen om toegang tot het register
te vragen. Z oo noodig zal, gelijk zulks bij sommige der bestaande accoun­
tantsorganisaties reeds thans het geval is, een zekere differentiatie in de
geldelijke voorw aarden van het lidmaatschap kunnen worden aange­
bracht, waarbij rekening wordt gehouden met de positie en de draag­
kracht van de betrokken accountants.
 De mogelijkheid, dat door een ontbindingsbesluit van de ledenverga­
dering van het nieuwe Instituut plotseling aan de samenwerking met de
Regeering een einde zou komen, acht de ondergeteekende volkomen theo­
retisch. Intusschen heeft hij tegen een voorziening terzake geenerlei be­
zw aar. Zulks zou naar zijn mening op de eenvoudigste wijze kunnen ge­
schieden door een aanvulling van de statuten der nieuwe vereeniging,
welke bij de Memorie van Toelichting zijn gevoegd, en wel door toe­
voeging van artikel 23 van de bepaling, dat een besluit tot ontbinding
niet in werking treedt dan na verloop van zes maanden na het tijdstip,
w aarop het besluit is genomen. Ondergeteekende is bereid een wijziging
in dezen trant te bevorderen.
H et is den ondergeteekende uiteraard niet onbekend, dat vele accoun­
tantskantoren, w aaronder ook de grootere, doorgaans werken met behulp
van assistenten, welke niet in het bezit van accountantsdiplom a's zijn. De
uitoefening van het beroep in vollen omvang laat zich echter moeilijk
denken zonder medewerking van assistenten, reeds daarom, wijl de kosten
onevenredig hoog zouden worden, indien de leidende krachten alle w erk­
zaamheden, ook die van meer ondergeschikten aard, zelf moeten ver­
richten. Een behoorlijke organisatie van een kantoor van eenige beteekenis
brengt met zich een streng doorgevoerde systematiseering van den onderzoekingsarbeid, gepaard gaande aan een doeltreffend toezicht op de pres­
taties van het personeel. V oorzoover den ondergeteekende bekend, schie­
ten de leiders van de groote accountantskantoren in dit opzicht niet

tekort. Uit den aard der zaak dragen zij voorts de verantwoordelijkheid
voor het werk der assistenten, een eisch, welken bijvoorbeeld het Reglement
van Arbeid van het N ederlandsch Instituut van Accountants uitdrukke­
lijk stelt.
 Terecht wordt er overigens in het Voorloopig V erslag de aandacht op
gevegtigd, dat een belangrijk deel van de assistenten, op de grootere kan^ren*;-werkzaam, studeerende is voor het beroep. Zelfs komt het veel­
vuldig voor, dat als assistent worden aangenomen jonge lieden, die reeds
hun studie hebben voltooid, doch zich de noodige practische ervaring
willen eigen maken alvorens zich als zelfstandig accountant te vestigen.
H et ligt geenszins in de bedoeling om bij den overgang de accountants,
welke in openbaren dienst werkzaam zijn, van de inschrijving in het
accountantsregister uit te sluiten. H et in het Voorloopig V erslag aange­
haalde artikel 27, waarin de positie van de Raden van T ucht tegenover
de hier bedoelde functionarissen w ordt aangegeven, wijst daar reeds op.
O ok ten aanzien van hen, die bij het C entraal Bureau voor verificatie
en financieele adviezen der Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten
accountantswerkzaamheden verrichten, zal de toelating tot het register in
overweging kunnen worden genomen. In beide gevallen zal evenwel als
eisch moeten blijven gelden, dat de betrokkenen in staat zijn, het gewone
accountantsberoep in vollen omvang uit te oefenen, hetgeen zal kunnen
blijken hetzij uit een verw orven diploma, hetzij uit een voldoende practijk,
zooals in het wetsontwerp nader omschreven. H et doel der wet vordert
zulks; immers, handelde men anders, dan zou de titel „register-accountant"
niet meer, althans niet meer ten volle, onderscheidend zijn voor dengene,
voor wie hij in de eerste plaats bestemd is. H et bezw aar zou zich te ster­
ker doen gevoelen, indien de accountants, hier in het geding, naast of in
plaats van het werk, w aarop zij bijzonderlijk zijn ingesteld, op het terrein
van den zoogenaamden public-accountant gingen begeven.
 Een regeling, krachtens welke het toekomstige accountantsexamen op
een gemeenschappelijken grondslag de mogelijkheid van specialisatie mede
naar de eischen van het publieke financiewezen geeft, zou, in het kader
van het wetsontwerp, slechts beteekenis hebben, indien daaraan verbon­
den werd de instelling van een afzonderlijk register, hetwelk de op dit
gebied deskundigen weder van de andere registeraccountants onderscheidt.
De wet zou daardoor n aar de ondergeteekende meent noodeloos gecom­
pliceerd worden, aangezien aan een dergelijk register wel nauwelijks be­
hoefte bestaat. W e l acht hij het denkbaar, dat het nieuwe Instituut voor­
ziet in een bovenbouw boven de normale opleiding, zooals die voor de
registeraccountants in het algemeen noodig zal zijn, zoomede in een
daarop aansluitend examen, speciaal voor hen, die hun werkkring in het
publieke financiewezen willen zoeken. Dit is echter een kwestie, die in
de wet zelve geen regeling behoeft te vinden, zoomin als deze ten aanzien
van de andere examens bijzondere voorschriften inhoudt.
De in de Algemeene beschouwingen van het Voorloopig V erslag ge­
maakte opmerkingen nopens de rechtspraak betreffen drieërlei, namelijk de
samenstelling der rechtsprekende colleges, de omschrijving van de ge­
dragingen, welke aanleiding tot berechting kunnen geven en tenslotte de
regeling van het hooger beroep.
 Ofschoon het voor de hand zal liggen, dat bij de benoeming van de
leden der Raden van T ucht de wenschelijkheid in het oog w ordt ge­
houden om daarin het juridisch element vertegenwoordiging te doen vin­
den, ziet de ondergeteekende er geenerlei bezw aar in zulks in de wet uit­
drukkelijk vast te leggen. In verband hiermede worden in de bij deze
Memorie gevoegde N ota van W ijziging de artikelen 8 en 9 van het ont­
werp aangevuld met een bepaling, inhoudende, dat in de Raden van Tucht
en van Beroep de functies van voorzitter en van plaatsvervangend voor­
zitter door een rechtsgeleerde zullen moeten worden vervuld.
De omschrijving der gedragingen moet noodwendig vaag zijn, omdat
voor de accountants, evenals voor geneesheeren, notarissen, octrooigemachtigden en anderen, die in hun beroepsuitoefening onder tuchtrecht­
spraak staan, tal van regelen gelden, welke moeillijk in een code van
bevoegdheden en verplichtingen zijn weer te geven. De geneeskundige, die
,,zich schuldig m aakt aan handelingen, die het vertrouwen in den stand
der geneeskundigen ondermijnen", de notaris, die „zich schuldig m aakt aan
w angedrag", de octrooigemachtigde, die „zich in de uitoefening van zijn
beroep in strijd met zijn plicht of op onw aardige wijze gedraagt", ver­
keert in dit opzicht in geen andere positie. De practijk voorziet hierin ge­
woonlijk door publicatie van de beslissingen der rechtsprekende colleges,
welke voor de rechtsvorming van belang zijn. O ok het onderhavig ont­
werp biedt in artikel 39 daartoe de mogelijkheid. O verigens zullen de
accountants zich hebben te houden aan de bindende voorschriften van het
Reglement van Arbeid, in artikel 6 van het ontw erp voorzien, een materie,
■waarover het toezicht en de rechtspraak van de Raden van T ucht zich,
blijkens artikel 27, eveneens uitstrekken.
 W a t de regeling van het hooger beroep aangaat, ondergeteekende geeft
de voorkeur aan het systeem van het ontwerp boven de mogelijkheid van
beroep op een rechterlijk college. Verschillende accountantsorganisaties
oefenen thans reeds, op de wijze als in het ontwerp voorzien, rechtspraak
uit met medewerking van de vakgenooten zelf en dit stelsel heeft steeds
tot tevredenheid gewerkt. Afgezien van t>»t feit, dat hier vaak kwesties
aan de orde zullen zijn, w aartegenover een rc-enterlijk college geheel vreemd
staat, verkeeren voorts de normen voor beroepsgedragingen van de
accountants nog eerst in een stadium van ontwikkeling, waarbij het oordeel

mab

blz. 77

van hen, die in de accountantswereld als gezaghebbend w orden beschouwd,
niet alleen niet kan worden gemist, doch zelfs maatgevend behoort te zijn.
Tenslotte ligt het geval bij de accountants in zooverre anders dan bij de
notarissen, geneeskundigen enz., dat bij de eersten, ook w anneer het om
de ernstige tuchtmaatregelen gaat, van uitstooting uit de beroepsuitoefe­
ning nimmer sprake zal kunnen zijn. O p deze gronden is de ondergeteekende van meening, dat, ofschoon hij het niet uitgesloten acht, dat op
den duur de tuchtrechtspraak zich langs andere banen zal gaan bewegen,
althans voor het oogenblik aan het gekozen systeem w are vast te houden.
 O ndergeteekende kan niet ontkennen, dat het woord „register-accoun­
tan t” niet als een verrijking van onzen taalschat is te beschouwen. Het
spraakgebruik heeft zich evenwel in den loop der jaren reeds in die mate
van de uitdrukking meester gemaakt, dat hij geneigd zou zijn over dit
bezw aar heen te stappen. De uitdrukking ,,registeraccountant” draagt in
elk geval de voordeelen van kortheid en ondubbelzinnigheid. H et woord
„accountantswezen” , hetwelk overigens slechts in de considerans van het
ontw erp voorkomt, meent de ondergeteekende eveneens te mogen hand­
haven. H et geeft uitdrukking aan het feit, dat de wet meer omvat dan een
beroepsregeling.
Artikelen

A rtikel 76. De mogelijkheid om uit overwegingen van billijkheid
afwijkingen toe te staan omvat, volgens dit artikel, de practijknorm en
de daaraan verbonden leeftijdsgrens. U iteraard zal geen afstand kunnen
worden gedaan van den eisch, dat voldoende bekwaamheid en vakkennis
aanwezig moeten zijn, zoodat in feite de bepaling slechts toepassing zal
kunnen vinden in verband met de duur der practijk en met den leeftijd.
Z oo acht de ondergeteekende het denkbaar, dat een candidaat voor het
register, ofschoon nog geen volle tien jaar in het beroep werkzaam, zich
toch gedurende een reeks van jaren een dermate belangrijke en omvang­
rijke practijk heeft verw orven, dat billijkheidshalve aan de norm van tien
jaar niet kan w orden vastgehouden. Evenzoo moet het niet uitgesloten
w orden geacht, dat de Commissie in voorkomend geval tot toelating
zal besluiten van iemand, die een belangrijke en langdurige practijk achter
den rug heeft, doch in leeftijd bijvoorbeeld een jaar of een half jaar tekort
zou komen.
 A rtikel 77. M et den hier uitsproken wensch zal de ondergeteekende
gaarne rekening houden in dier voege, dat het tijdstip voor inschrijving
niet eerder zal worden vastgesteld dan nadat het overgroote deel van
hen, die zich ingevolge artikel 67 voor inschrijving hebben aangemeld,
onherroepelijk zal zijn beslist. Teneinde de invoering van het register niet
noodeloos te vertragen, meent hij evenwel niet de toezegging te mogen
doen, dat alle aanvragen, w aarvan sommige uiteraard lang slepende kun­
nen blijven, zullen zijn afgehandeld.
A rtikel 85. M et het denkbeeld, aan de wet den naam „Registeraccountantsw et" te geven, kan de ondergeteekende gereedelijk instemmen.
Bij N ota van W ijziging is hierin voorzien.
A rtikel 2. De gemaakte opmerking heeft den ondergeteekende aan­
leiding gegeven, de redactie van het tweede lid te verduidelijken.
A rtikel 5. T egen overbrenging van de strafbepaling van het tweede
en derde lid naar het slot van het ontw erp bestaat geen bezwaar. Bij
N ota van W ijziging is hieraan voldaan.
D e Minister van Economische Zaken.
A rtikel 17. H et voorschrijven van een zekere stage acht de onder­
geteekende niet gewenscht en voorts overbodig. N iet gewenscht, omdat
STEEN BERGH E.
zulks, in elk geval afzonderlijk, w eder een beoordeeling noodig zou maken
van den aard van de werkzaamheden, gedurende de stage verricht. O v er­
bodig, omdat het gebrek aan practische ervaring er de betrokkenen van­
zelf reeds van weerhoudt, zich aanstonds als zelfstandig accountant te
vestigen. Reeds thans is het, zooals reeds eerder opgemerkt, regel, dat
jonge lieden, die een academisch- of daarmede gelijk te stellen examen
NOTA VAN WITZIGING
hebben afgelegd, een tijdlang op een accountantskantoor ervaring gaan
opdoen, alvorens zelfstandig de beroepsuitoefening aan te vangen.
