DE ONTWIKKELING VAN DE CONTROLE BIJ DE RIJKSCOMP- TABILITEIT.
m ab

blz. 144

Zooal$> reeds w erd aangetoond, kan de V olksvertegenw oordiging de
contrôle slechts ruw en oppervlakkig verrichten en zij doet dit in h o o fd ­
zaak vóór den aanvang van het beleid. D eze doelm atigheidscontróle volgt
dus niet, zooals bij het particuliere bedrijf getracht w ordt te doen, het
beleid om dit steeds op zuinigheid te toetsen, m aar beperkt zich tot het
in bepaalde sommen vastleggen van kredieten uitsluitend te besteden voor
om schreven doeleinden, ongetwijfeld een sterke controle, men zou zelfs
kunnen zeggen, een te sterke controle, om dat deze het beheer volkomen
bindt en die dwingt de streng om schreven doeleinden — eenigerm ate een
contróleschema ■
— te volgen. M aa r de controle mag ook niet verstarren
of doel w orden, zij moet, zooals w e reeds zeiden, het beheer volgen in
zijn n aa r tijdsom standigheden w ijzigende vorm en.
De door de V olksvertegenw oordiging te houden controle kan derhalve
niet bevredigen. De controle, w elke in aansluiting daarop door den M. v.
F. w o rd t ingesteld, g aat verder; hier gaat ontstaan een controle welke
trach t het beheer — zij het op bescheiden wijze ■
— te volgen, m aar.
w aar aan deze controle te spoedig een halt w ordt toegeroepen, opdat
het beleid v an am btgenooten niet zal w orden aangetast, is .ook deze
doelm atigheidscontróle niet afdoende te achten.
 O o k de adm inistratie zelve d ra ag t ertoe bij om de controle goed te
doen verloopen. W il een adm inistratie aan te stellen eischen voldoen,
dan moet zij een spiegelbeeld geven van het te voeren beleid, d.w.z. zij
moet dit beleid in duidelijke cijfers vastleggen, dusdanig, dat zoowel aan
het beheer als aan den controleur op dat beheer op korten termijn de
uitkom sten kunnen w orden voorgelegd. O ngetw ijfeld w ordt bij de Rijkscom ptabiliteit de noodzakelijkheid, d at de adm inistratie aan deze
eischen, vooral aan die van tijdigheid, voldoet wel ingezien, m aar in de
uitvoering blijft zij n.m.m. in vergelijking met het particuliere bedrijf ten
achter. E n zoolang dit het geval is, blijft het streven naar zuinigheid zon­
der voldoende resultaat. Z eer terecht zegt Dijker in zijn artikel in het
M .A .B. van 1925 „D e controle in de Staatscom ptabiliteit” . „M en beden­
ke dat blijvende bezuiniging en efficiency slechts kan steunen op een
juiste adm inistratieve verantw oording, die elke afwijking onmiddellijk
registreert en signaleert en een doeltreffende controle een eisch is, welke
v erre boven die v an bezuiniging uitgaat".
D at de controle bij de Rijkscom ptabiliteit zich niet heeft kunnen ont­
plooien zooals bij het civiele leven, ligt ten deele aan hare gebondenheid
aan w ettelijke bepalingen. In het bijzonder geldt dit voor de Algem eene
R ekenkam er, in m indere m ate voor den M . v. F. De door laatstgenoem de
uit te oefenen controle ontw ikkelt zich zelfs ten deele buiten het wettelijk
v erb an d om; men vergelijke de dezen m inister toegekende controle­
bevoegdheden bij Besluiten van den M inisterraad met betrekking tot de
afdeelingen com ptabiliteit en het Instituut van Bezuinigingsinspecteurs.
 V I.
Eenige suggesties ter verbetering.
V a tte n w e de gegeven beschouw ingen over de contrôle bij de Rijks­
com ptabiliteit in enkele punten sam en. D e externe controle bleek niet
doeltreffend te kunnen functionneeren; de controle vooraf is te ruxp en
d o o r h aar vroegtijdigheid te beperkt; de controle ach teraf is te formeel
en komt over het algem een te laat en om vat nagenoeg geen onderzoek
n a a r de doelm atigheid. A an de interne controle kleven in m indere m ate
deze bezw aren, doch zij kan zich niet ontplooien, om dat zij in feite is
een contrôle van collega op collega of wel van departem ent op d ep arte­
m ent.
mab

blz. 145

De contrôle, w elke de V olksvertegenw oordiging verricht,^ a a t zich
moeilijk uitbreiden. D e contrôle achteraf, door de Algem eene R eken­
kam er, is al zeer om vangrijk en h aar nog toe te bedeelen een taak met
betrekking tot de beoordeeling van de al dan niet doeltreffendheid van
het beleid of de na te streven zuinigheid zal n.m.m. leiden tot een min of
meer verantw oordelijk w orden voor dit beleid; dit zou beteekenen een
aantasting v an h aar onafhankelijkheid tegenover het te controleeren
beleid, hetgeen m.i. onto elaatb aar zou zijn.
 De controle, welke van den M . v. F. uitgaat, heeft vorenstaande bezw a­
ren in veel m indere mate, doch hier doet zich een ander bezw aar voor
en wel, d at deze controle niet steeds van een objectief beginsel uitgaat;
zij is te v aak een gevolg van de eigenlijke taak van den M inister, van
diens beleid. W e lisw a a r een beleid dat onm iddellijk tot achtergrond
heeft het algem eene, s Lands financieel beleid, m aar hetgeen dienaan­
gaande als controle geschiedt, lijkt veelal m eer op een bezuiniging dan
op een streven n aar zuinigheid. H et komt mij voor dat de doelstelling
van de controle door den M. v. F. veelal sterk beinvloed zal w orden
door de hoogte van het begrootingscijfer e n /o f de m oeilijkheid van de
te vinden dekkingsm iddelen. Dit is te begrijpen en niet te verw erpen.
M aa r het kan toch tot gevolg hebben, dat bij evenredige bezuinigings­
m aatregelen rationeel w erkende diensten een deel van hun w erkzaam ­
heden zullen m oeten staken, tengevolge w aarv an het algem een belang
in veel sterkere m ate geschaad kan w orden dan het gebaat is door de
v erkregen bezuiniging. E en ander veel m inder rationeel w erkende dienst
zal met eenzelfde verm inderingspercentage te onvoldoende w orden ge­
troffen.
 Rationeel is, dat uitgegaan w ordt van de economische gerechtvaar­
digdheid van het door een bepaalde dienst te verzorgen belang. S oort­
gelijke bezw aren als hierboven genoemd zijn verbonden aan de instel­
ling v an Bezuinigingscommissies. O ngetw ijfeld v errichten deze goed
w erk, m aar hun resultaat is te incidenteel; het houdt goeddeels op met
het staken hunner w erkzaam heden. E en eisch van goed beheer is, dat
het perm anent getoetst w ordt op doeltreffendheid, zoowel n aar taak als
n aar uitvoering. En zoo is het n m.m. ook met de door den M. v. F. te
houden controle; zij voldoet niet aan dezen eisch en verm oedelijk zal zij
hieraan ook niet kunnen voldoen, afgezien van het bezw aar, dat haar
bem oeienis met de zaken van andere departem enten toch wel steeds tot
een zich tew eer stellen van het becritiseerde departem ent zal leiden.
Doelm atig beheer eischt een perm anent toezicht op het in acht nemen
van efficiency en zuinigheid en een adm inistratief apparaat, dat het mo­
gelijk m aakt zulks te allen tijde te (doen) controleeren. N ieuw e diensten
moeten van meet af aan doeltreffend w orden opgezet zoowel naar doel­
stelling als naar adm inistratieve functionneering. B estaande diensten moe­
ten doorloopend onder controle staan of het na te streven doel nog steeds
in een redelijke behoefte voorziet en hun werkwijze op de hoogte van den
tijd blijft. E en perm anent toezicht derhalve op doelm atigheid, zuinigheid,
efficiency of rationalisatie, of hoe men het noem en wil.
 In de S taatshuishouding, met h aar tallooze diensten, zou een Instituut,
een ap p a raa t opgenom en moeten zijn, d at vo ren staan d e doeleinden n aa r
' alle zijden behartigt. D at een taak zou hebben in het n aar alle zijden
beoordeelen van de doelm atigheid en zuinigheid. D at toeziet, dat de
diensten een adm inistratie voeren, w elke op de hoogte van den tijd is,
het doel van den dienst het beste dient en steeds controle mogelijk
m aakt. E en Instituut, dat voor de uitvoering van zijn taak niet gebonden

mab

blz. 146

is aan starre wettelijke bepalingen. D at niet staat tegenover het afzonder­
lijke departem entale beheer, het ministerieele beleid, doch juist daarm ede
sam enw erkt om dat afzonderlijk te verzorgen belang op economische wijze
te vervullen. E en Instituut, dat taak en plaats vindt in het Regeeringsbeleid, w aartegenover geen afwijzende houding zal w orden aangenom en
door de afzonderlijke departem enten, om dat het niet een eigen departe­
m entaal belang dient, doch tot grondslag heeft het verkrijgen van doel­
matigheid in werkwijze en besteding van ’s Lands gelden, derhalve een
objectieve doelstelling.
H et Instituut zou ook ongevraagd adviezen moeten kunnen verstrekken.
H et zou een taak kunnen krijgen bij de uniform eering van de adm inistra­
ties der onderscheidene diensten, w aardoor het geheele B estuursapparaat
meer overzichtelijk en vereenvoudigd zou W'orden en tengevolge w aarvan
de door de V olksvertegenw oordiging, Algem eene Rekenkam er of M inis­
ter van Financian te houden controle vergem akkelijkt zou worden.
Enkele voorbeelden mogen vorenstaande gedachten verduidelijken.
 E en m inister heeft zich tot taak gesteld een bepaald program m a tot
uitvoering te brengen. In wezen vormt dit het eigenlijke beleid, hetgeen
ik zou willen noemen het beleid in engeren zin. W a n t daarnaast zie ik
een beleid in ruim eren zin, dat o.a. mede omvat alles, w at tot de normale
bestuurstaak van het departem ent behoort, m aar w at niet direct in het
program m a van den minister voorkomt en w aarop zijnerzijds veelal ook
weinig invloed kan w orden uitgeoefend. B.v. de kern van zijn personeel
is in vasten dienst; de salarieering ervan ligt vast in het B ezoldigings­
besluit, w a araa n de m inister gebonden is; hij móet dit aa n v aard en als
een erfenis van zijn voorgangers.
 H et beleid in engeren zin. het eigenlijke beleid van den minister, w ordt
door de nieuwe punten gevormd. D it heeft natuurlijk geldelijke conse­
quenties. Al zal bij den S taat getracht w orden de tering n aar de nering
te zetten, de S taat is meer dan eens verplicht voorzieningen te treffen
w elke onmogelijk achterw ege kunnen blijven, ongeacht de daarv o o r te
brengen geldelijke offers. H et beleid komt dus in eerste instantie, de
financieele gevolgen pas in de tw eede plaats. Keurt de V olksvertegen­
w oordiging het beleid goed, dan volgt autom atisch de autorisatie v an de
daarbij behoorende geldelijke begrooting. M aar het is begrijpelijk, dat
de aandacht van de Kamer in de allereerste plaats gericht is op het beleid
zelf en eerst d aarn a op de geldelijke gevolgen. N iettem in bestaat ook
voor dit nieuw e beleid de eisch van economisch beheer. M aa r wie zal
daarop van den aanvang af op toezien? De Kam er heeft d aarvoor —•
zooals we zagen -— m indere aandacht; de R ekenkam er kan nog niet in
actie komen, terwijl ook de M. v. F. nog niet zooveel kan doen. om dat
de begrooting is goedgekeurd. E en en ander spreekt duidelijker, w anneer
dit program m apunt betreft b.v. het instellen van een nieuw en dienst.
 D aarm ede zal iem and belast w orden, die dit zal doen n aa r beste w eten
en verm ogen, hetgeen echter wil zeggen, veelal een beperking tot diens
inzichten en bekw aam heden. M aa r deze bekw aam heden zullen in de
eerste plaats bestaan in die. w elke noodig zijn ter uitvoering van het
program m a en veelal in m indere m ate liggen op het gebied van bedrijfs­
economie en efficiënte inrichting van de adm inistratie van den dienst.
En dit laatste is w eder een noodzakelijke voorw aarde voor een zuinig
beheer. T en slotte, w ordt inderdaad over de hiervoren genoem de be­
kw aam heden beschikt, zal dan de wijze, w aarop de nieuw e dienst w ordt
ingericht, in overeenstem m ing zijn met de eenheid in het adm inistratieve
O v erh eid sap p araat, w elke immers terecht w ordt nagestreefd?

mab

blz. 147

Bedoeld Instituut zou in vorengenoem de leem ten kunnen voorzien;
het zou behulpzaam kunnen zijn bij een zoo doeltreffend mogelijken opzet
v an den dienst en zijn adm inistratieve inrichting. H et zou voorbereidend
kunnen w erken daar, w a a r de doelm atigheidscontröle om redenen van
practischen of organisatorischen a a rd door de V olksvertegenw oordiging,
Algem eene R ekenkam er of M inister van Financiën niet (voldoende) tot
h aar recht komt. H et zou in de^e taak niet afgeleid w orden door andere
neventaken, zooals de kw estie van beleid bij de V olksvertegenw oordi­
ging of van financieele verantw oordelijkheid bij den M . v. F.
 V a n het hiervoren genoem de beleid in ruim eren zin zijn soortgelijke
opm erkingen te m aken. H et instellen van departem enten w as een nood­
zakelijk gevolg — zooals reeds w erd opgem erkt — van het decentraliseeren van het bestuursapparaat. E en soortgelijke decentralisatie zette
zich eveneens in op de departem enten zelf; in den loop der jaren nam
het aantal diensten toe, noodzakelijk, doch niettem in de eenheid in het
O v erh eid sb estu u rsap p araat danig verstorend. D iensten vorm den zich
min of m eer zelfstandig en streefden v a a k n a a r een zekere autonom ie.
H et inzicht van den C hef w as veelal bepalend voor de wijze w aarop het
adm inistratieve ap p a raa t w erd opgebouw d en w erkzaam w as. S oort­
gelijke diensten bij de verschillende departem enten zullen zich niettem in
adm inistratief anders hebben ontw ikkeld. E en vergelijkingsbasis on t­
breekt. V ele afdeelingen deden ervaringen op, welke bevorderlijk kun­
nen zijn voor de besteding van 's Lands gelden, m aar deze w erden niet
uitgew isseld.
 H et Instituut zal de wijzen, w aarop de onderscheidene afdeelingen
w o rd en beheerd en geadm inistreerd, bestudeeren en zich de ald aa r op­
gedane erv aringen eigen m aken en deze aanw enden ten algem eenen
nutte; het zal daarbij kom en tot de m eeste efficiënte wijze van beheer en
dit zal w eer leiden tot een uniform eering van de adm inistratie, w a t w eder
het overzicht over het B estuursapparaat zal vergem akkelijken. H e t zal
zoo noodig kunnen komen tot centralisatie van soortgelijke diensten of
wel tot decentralisatie van sam engestelde diensten, indien zulks doel­
m atig is. M ogelijkheden, w elke het Instituut geboden w orden door zijn
centrale en n eutrale positie in het B estuursapparaat.
E en dergelijk Instituut zal nog op andere wijze de controle kunnen
aanvullen. In het begin w erd opgem erkt.dat de huishouding van de
O v erh eid veelal een belangrijke controlem ogelijkheid mist, w elke bij het
particuliere bedrijf juist zoo belangrijk is, n.1. het beoordeelen van de
g erechtvaardigdheid van gem aakte kosten aan verkregen opbrengsten.
M aa r het O v erh eid sap p a raat als geheel bezien kan d aartegen over iets
an d e rs stellen: n.1. de om vangrijkheid van het bestu u rsap p araat, d at zich
uit in een zeer groot aantal kleinere adm inistratieve ap p araten van niette­
min nog behoorlijken om vang. D eze vorm en nu een prachtig vergelij­
kingsm ateriaal t.a.v. prestaties, enz.; er kunnen norm en w orden opge­
spoord ter beoordeeling van de efficiency. O ok hiervoor is een centraal
instituut noodzakelijk.
 H et groot aantal adm inistratieve hulpm iddelen, dat tegenw oordig ter
beschikking staat, m aakt het noodzakelijk, dat daaruit op doeltreffende
wijze een keuze w o rd t gedaan. R eeds een aan tal jaren bestaat een bij
KJ3. in het leven geroepen K antoorm achine C entrale, w elke aan alle
overheidsinstanties advies geeft bij de aanschaffing van kantoorm achines; het v rag en van dit advies is verplichtend, ook bij het instellen van
nieuw e diensten of verandering daarin. D it is op een beperkt gebied
een belangrijke stap in de richting, zooals deze door mij w ordt voorge-

mab

blz. 148

staan. D och de C entrale mist toch nog het zeer noodzakelijke overzicht
over het geheele adm inistratieve O verheidsapparaat om het meest 'doel­
treffend advies te kunnen geven. V o o rts mist zij de bevoegdheid om ook
ongevraagd ten deze richtlijnen aan te bevelen of voor te schrijven. Als
deel v an het Instituut zou het h aar w erkw ijze sterk kunnen vervolm aken.
E lke m inister heeft de zorg voor een bepaald beleid, dit is zijn aller­
eerste taak. M ede zal hij echter, zooals w e hiervoren zagen, m oeten stre­
ven n aa r een zuinige besteding van 's Rijks gelden en er is geen reden,
w aarom hij dit streven niet met alle kracht zal bevorderen. N iet steeds
zal de m inister hierin zelf een belangrijk aandeel kunnen nemen, m aar
dit veelal m oeten overlaten aan zijn afdeeling C om ptabiliteit of A ccountantsafdeeling. E venw el mag met stelligheid w orden aangenom en, dat
de m inister elk van buitenkom end advies van deskundigen ■
— in casu
van het Instituut —- gaarne ter harte zal nemen en zal willen doorvoeren.
 Immers, het Instituut is onafhankelijk van eenig beleid, het beoordeelt
de zuinigheid n aar objectieve doeleinden; het wil den m inister gaarne
tot steun zijn in zijn belangrijke neventaak van het economisch beheer
v an s Lands gelden.
Bij dep am bitieusen am btenaar ontw ikkelt zich soms een idee w aarv an
de verw ezenlijking tot een betere w erkw ijze of tot een bezuiniging zou
leiden. De praktijk leert, dat hij daarvoor bij zijn chef — en daartoe zal
hij zich in de eerste plaats moeten w enden — soms niet terecht kan, hetzij
om dat deze niets voor dat idee voelt, b.v. om dat het uitvoeren van
nieuw e plannen w eer w erk veroorzaakt, hetzij hij op zijn beurt zich tot
een hoogeren chef zal m oeten w enden. V oelt de chef wèl voor het plan,
dan zal voor de doorvoering toch veelal de m edew erking van andere of
hoogere chefs noodig zijn en ook hier zullen er dan m oeilijkheden rijzen.
H et plan. voorgelegd aan het Instituut, verkrijgt een objectieve en
deskundige bestudeering en, w ordt het goedgekeurd, dan w ordt de in­
voering ervan van bovenaf geregeld. D at dit bevorderend zal w erken
op de w erklust van de bekwame am btenaren, behoeft geen betoog meer.
 H et voren staan d e leidt als vanzelf tot een andere functie van inter­
m ediair van het Instituut, het laatste punt, dat ik n aa r voren zou willen
brengen, m aar daarom niet het minst belangrijke. Ik bedoel het zijn van
interm ediair tusschen O verheid en publiek. De O verheid heeft steeds
een taak gehad in het bewijzen van diensten aan het publiek, m aar dat
is vooral in de laatste jaren uiterm ate toegenom en. Die diensten behoeft
het publiek noodzakelijk ter uitvoering van zijn burgerlijk of zakelijk
leven. O v er die uitvoering zijn veel klachten, ik behoef daarop niet in
te gaan. O ok zijn er veel voorstellen tot verbetering. M aa r noch deze
klachten, noch de voorstellen brachten veel resultaat; m eestentijds bleef
het zoo als het was. En dit is eigenlijk ook begrijpelijk bij de huidige
organisatie. A angenom en moet worden, dat de O verheidsbestuursapparaten voor het m eerendeel streven n aa r een zoo goed mogelijke uit­
oefening van hun diensten. Is nu eenm aal in de oogen van de leiding de
beste m ethode gevonden en in werking gesteld, dan kunnen zij moeilijk
tot een andere werkwijze overgaan, om dat de klachten van het publiek,
van hu n standpunt bezien, geen perspectieven openen voor een betere
methode. De klachten of voorstellen bevatten veelal een te veel of een
te weinig aan efficiency voor hun dienst. Dit mag even w orden toegelicht.
 Sommige instellingen zijn traag in haar werkwijze w egens gebrek aan een
noodzakelijke dosis efficiency, hetgeen dus gaat ten kosten van den tijd
van het publiek. M aar hetzelfde ongunstige resultaat bereikt het overheids­
bureau met een te overmatige dosis efficiency, daar, w a ar alles is inge-

mab

blz. 149

steld op of soms is gem echaniseerd tot een werkw ijze, w aarbij nagenoeg
alléén gelet is om. w at aan w erk verzet moet w orden, dit te doen met de
m inste opoffering door de op dat bureau w erkzam e krachten. W o rd t het
publiek, te w iens behoeve dat bureau juist functionneert, verplicht zich
tot dien eenzijdig efficient w erkenden dienst te richten, dan gaat dit
ten koste v an den tijd van dat publiek; zijn tijd in den vorm van w achten
w ordt eenvoudig ingeschakeld om de efficiency te doen slagen. D aar.
w a ar er rijen v an w achtenden zijn, is er redelijke zekerheid, dat er iets
hapert aan de van het publiek te verzorgen belangen. En klachten hel­
pen, zooals reeds w erd aangetoond, veelal niet. O ok al w o rd t‘klager in
de gelegenheid gesteld de tegen-argum enten te vernem en, hij zal m ees­
tentijds niet in staat zijn, bij gebrek aan voldoende inzicht in organisatie
en adm inistratie van den dienst, deze te w eerleggen.
 H et Instituut zou ook hier —- zij het dat het hier niet direct meer het
terrein van de Rijkscom ptabiliteit betreft —- doeltreffend w erk kunnen
verrichten. E en klacht van het publiek w ordt aan zijn bureau ingediend,
ald aar bestudeerd en onderzocht, belangen van publiek en dienst w orden
tegenover elkaar afgew ogen, er zal overleg kunnen plaats vjnden, met
resultaat, de voor beide partijen meest doeltreffende oplossing en w erk­
methode. A fgezien van de mogelijkheid, dat het Instituut uit eigener
bew eging de oorzaken van w achten kan gaan onderzoeken.
VII.
Slotbeschouwing.
H et geheel nog eens, sam envattend kom ik tot het volgende. H et finan­
cieel beheer bij den S taat is zeer om vangrijk en sam engesteld; dit en het
gebonden zijn aan w ettelijke bepalingen en de onderlinge verhoudingen
der S taatsm achten bemoeilijken de controle daarop zeer. De controle
welke van nature aan de V olksvertegenw oordiging toekomt, kan door
h aar slechts schem atisch w orden toegepast, terw ijl die, w elke nam ens
dit H ooge College door de Algem eene R ekenkam er w ordt uitgeoefend,
als rechtm atigheidscontrôle en co ntróle-achteraf te beperkt is. D e aan
den M inister van Financiën opgedragen contrôle tijdens de ontplooiing
v an het beheer bew eegt zich in de goede richting, m aar blijft in niet
onbelangrijke m ate achter bij w at gedaan zou m oeten w orden.
 V erb eterin g zou n.m.m. kunnen w orden aan g eb rach t door het instellen
van een Instituut van w etenschappelijke en bedrijfseconom ische sam en­
stelling. Dit Instituut zal het geheele terrein van O verheidsbestuur m oe­
ten overzien t.a.v. zijn econom ische besteding van gelden en m iddelen
en zorg moeten dragen voor rationeele adm inistraties bij de verschil­
lende diensten. H et zal de V olksvertegenw oordiging een steun bieden
in h aar taak van het beoordeelen van het beleid in zijn financieele g e­
volgen, zoodat deze h aa r taak in groote lijnen zal kunnen blijven uit­
oefenen. H et zal den m inisters steun en voorlichting bieden bij een econo­
mische besteding der gelden ter bereiking van de gestelde doeleinden.
H et zal den M inister van Financiën de gelegenheid openen zijn controle
geheel in te stellen op hetgeen zijn taak met betrekking tot de begrooting m edebrengt. T e n slotte zal het de taak van de Algem eene R eken­
kam er vergem akkelijken en m inder gecom pliceerd doen m aken en er toe
leiden, d at deze h aar controle ook buiten het enge terrein van rech t­
m atigheidscontrôle zal kunnen uitbreiden; dit College behoudt h aa r on. afhankelijkheid en blijft de externe controleur óók tegenover de ta a k ­
vervulling van het Instituut.
N a ast taak en doelstelling van het Instituut is nog iets te verm elden

mab

blz. 150

aan g aan d e zijn gedachte sam enstelling en plaats in het O verheidsbestu u rsap p araat.
 W a a r zijn toegedachte taak vooral ligt op het terrein van economie
en efficiency, zouden bedrijfseconom ische kennis en beheersching van
de m oderne wijze van adm inistratief beheer en contröle-techniek een
v o o raan staan d e p laats bij de leden ervan m oeten innemen. D aarn aast
zou de techniek v an elk departem ent door m instens één lid m oeten w o r­
den beheqrscht. V o o rts zouden com ptabele kennis, financieel en com m er­
cieel inzicht en bekendheid met am btelijke verhoudingen in ruime m ate
bij de leden aanw ezig m oeten zijn.
W a a r het Instituut een centrale plaats in het O verheidsbestuursaj5para a t zou m oeten innemen en het zijn taak ongeacht eenig beleid van een
m inister objectief zou moeten vervullen, zou n.m.m. de meest daarvoor
in aanm erking kom ende plaats zijn: indeeling bij den M inisterraad, im­
mers, dit college d raag t de verantw oordelijkheid voor het geheele financieele beleid. Z ulks kan op technische bezw aren stuiten, m aar ten minste
zou de onafhankelijkheid van eenig departem ent m oeten zijn g ew aar­
borgd, opdat een taakvervulling met objectieve doelstelling mogelijk
w ordt, n.1. bevordering van de zuinigheid in de besteding van s Lands
gelden.
 D e taak, w elke aldus aan het Instituut zou w orden opgedragen, zou
zeer gecom pliceerd en uiterst moeilijk zijn. terw ijl w aarschijnlijk eerst
na verloop van geruim en tijd uiterlijk zichtbare resultaten zouden mogen
w orden verw acht. M aar is het Instituut na taai volhouden er eenm aal
in geslaagd de groote lijnen van het adm inistratief beheer van de O v e r­
heid te beheerschen, dan mag n.m.m. met zekerheid w orden aangenom en
dat de v erkregen resultaten belangrijk en perm anent zullen blijken, n.1.
scherpere en meer rechtstreeksche controle op de besteding van s Rijks
gelden en w aarm ede dan het uiteindelijke doel zal zijn bereikt; verm in­
dering van de O verheidsuitgaven en daardoor verlaging van de belas­
tingen.
N aschrift.
H et 3e lid van art. 36 van de C .W . blijkt te zijn gewijzigd bij het
Kon. Besl. van 20-10-1945, Stbl. nr. 240. Deze ongebruikelijke, vorm
van wetswijziging heeft haar blijkbaar aan mijn aandacht doen o ntsnap­
pen. D e wijziging brengt mede, dat deze en de volgende alinea ingrijpend
veran d erd zouden moeten w orden. T och heb ik gem eend de redactie
dezer alin ea’s o n v eranderd te m oeten laten en de gevolgen der wijziging
afzonderlijk te behandelen. Bij vergelijking van de vroegere redactie met
de huidige w ordt toch een onverw achte gelegenheid geboden om het
eerder gem elde m eervoudige streven te accentueeren, nl. het geheele
financieele beleid als een eenheid, als een zaak van het Kabinet te gaan
zien en v oorts om de positie van den M. v. F. te verstevigen.
 H et gewijzigde 3e lid luidt thans als volgt:
„ W o rd t de kredietopening na de in het vorig lid onder b. bedoelde
« wijziging desondanks door den betrokken M inister verlangd, dan roept
deze de beslissing van den R aad van M inisters in. W o rd t de krediet­
opening na de in het vorig lid onder d. bedoelde weigering desondanks
door den betrokken M inister verlangd, dan roept de M inister van F inan­
ciën, indien deze zijn bezw aren handhaaft, de beslissing van den R aad
van M inisters in.”
V ergelijken we deze redactie met de hierboven geciteerde oude redactie,

mab

blz. 151

dan blijkt, dat bij een geschil tusschen den M, v. F, en een ambtgenoot,
niet langer de Algem eene R ekenkam er w ordt ingesohakeld, doch de
M inisterraad. V oorts kunnen beide partijen een geschil voordragen —
zij het op andere gronden •— en moet thans, in tegenstelling met vroeger,
in het geschil w orden beslist en wel door het Kabinet.
Als aangenom en mag w orden, dat de wetswijziging definitief is, zien
we, dat de C .W . naast de A.R. en den M. v. F. thans mede den M inister­
raad invloed toekent bij de wijze van besteding van 's Lands gelden, zij
het op meer passieve wijze. Ik ben van meening, dat 's Lands financiën
daarm ede gebaat zullen zijn en de eenheid van begroeting daardoor
bevorderd zal w orden. T och zie ik ook eenige bezw aren.
 V olgens de vervallen regeling w erd van een niet opgelost geschil tus­
schen den M . v. F. en een am bgenoot —- zie hierboven — door eerstge­
noemde kennis gegeven aan de Algem eene Rekenkam er. Ongetw ijfeld
mag w orden aangenom en, dat dit College van dit geschil melding zou
maken in zijn V erslag (art. 59 C .W .) aan de S taten-G eneraal, w aardoor
het aan de openbaarheid w ordt prijs gegeven. T h an s w ordt het geschil
als het w are binnenkam ers afgedaan en zal als regel, ervan niets naar
buiten blijken. D it is, naar ik meen, een stap achteruit in h et controle­
systeem.
V erv o lg en s zal n.m.m. de volgende com plicatie zich kunnen voordoen.
Stel een geschil w ordt in den M inisterraad beslist ten ongunste van den
M. v. F. Stel voorts, dat de V olksvertegenw oordiging •— afgezien of zij
al dan niet van het geschil kennis nam — het punt van beleid van den
minister, dat oorzaak van het geschil was, niet aanvaardt. W elke zijn nu
de gevolgen met betrekking tot den regel „D e M inister is verantw oorde­
lijk” ? D e betrokken bew indsm an zal zich gedekt voelen door de beslis­
sing van het Kabinet. Z eg t men, de M inisterraad is verantw oordelijk —
aannem ende, dat zulks mogelijk zou zijn —- dan w orden daarm ede óók
getroffen de M. v. F. en mede die am btgenooten, welke hem steunden,
dus juist degenen van den R aad, die in den geest van de V olk sv erteg en ­
w oordiging handelden.
 T en slotte blijft mijn reeds bij de oude regeling n aar voren gebracht
bezw aar onverkort bestaan, n.1. alleen geschillen van meer belangrijken
aard zullen w orden opgelost op de door art. 36, 3e lid aangegeven wijze.
VORM T H ET EIGEN DOM VAN D U ITSCH E M ERKEN E E N
W AARD EBEZIT VOOR D EN N ED ERLA N D SC H EN STAAT?
N a de algeheele bevrijding van N ederland zijn alle verm ogensw aarden
van D uitschers in N ederland verbeurd verklaard en aan den N ederlandschen S taat toegevallen. T o t deze verm ogensw aarden behooren o.m.
Duitsche merken en octrooien.
W ij willen in de hierna volgende beschouwingen uitsluitend aan de
Duitsche merken aandacht besteden en de vraag tot onderw erp van
bespreking maken, w at met deze merken moet w orden gedaan.
H et D epartem ent van H andel en Nijverheid heeft een commissie uit
het bedrijfsleven benoem d om in deze aangelegenheid van advies te die­
nen. H et bedrijfsleven zal het ongetwijfeld op prijs stellen, dat het op
deze wijze in de gelegenheid w ordt gesteld op dit vraagstuk, via het uit­
brengen van advies, invloed uit te oefenen.
Reeds uit het feit, dat het D epartem ent het noodig heeft geoordeeld

m ab

blz. 152.
