INDRUKKEN VAN DE VOORJAARSCONFERENTIE N.I.v.A. 1961
INDRUKKEN VAN DE VOORJAARSCONFERENTIE N.I.v.A. 1961
door J. M. Vecht
Voor de derde maal successievelijk - èn succesvol - werd door het NIvA een
conferentie voor de leden gehouden en wel op 12 en 13 mei j.1. in Noordwijk
aan Zee. Graag voldoe ik aan het verzoek van de Conferentie-leiding om over
deze bijeenkomst enkele indrukken neer te schrijven. Daarbij ben ik enigermate
in een ongunstiger positie dan de verslaggever van de eerste, eveneens in Noord­
wijk gehouden conferentie.*) Uit een oogpunt van rechtvaardigheid zal ik immers,
om een Nederlands staatsman te citeren, veel herhaling moeten geven van wat
reeds bij herhaling is herhaald. Ook nu weer moet de hoogste lof worden toe­
gezwaaid aan de organisatoren voor de voortreffelijke wijze waarop alles werd
verzorgd. De heer A. L. de Bruyne en zijn medewerkers - men hoort en ziet ze niet,
maar ze zijn er! - hebben zorggedragen voor alles wat tot de noodzakelijkheden
van een dergelijke bijeenkomst behoort op een wijze, die moeilijk kan worden
overtroffen. De pleno-vergadering werd uitnemend geleid door de gastheer
namens het Instituut, de Conferentieleider Drs. R. Besançon. De samensteller
van de syllabus, de heer K. Baarsen, had gezorgd voor een puntige probleem­
stelling, die door hem op duidelijke wijze werd toegelicht. Daarenboven was de
sfeer, waarin de discussies werden gehouden, prettig en ongedwongen, zodat de
deelnemers kunnen terugzien op een paar aangename dagen, maar vooral op een
waardevolle bezinning op een aantal vakproblemen van groot belang. Zolang
bijeenkomsten als deze zo vlot blijven verlopen als nu reeds voor de derde maal
het geval is geweest, ontkomt men als chroniqueur niet aan de verheugende nood­
zaak, de loftrompet te steken, desnoods dan maar op het gevaar af eentonig te
worden.
 Overgaande van deze wat lyrische inleiding naar het zakelijke deel van deze
indrukken moet worden opgemerkt, dat op deze conferentie was ingeschreven
door 65 leden; 2 leden vielen af, terwijl nog 6 aanmeldingen na sluitingstijd
binnenkwamen, zodat per saldo het deelnemerstal 69 bedroeg. De samenstelling
van het aantal deelnemers was als volgt: circa 91 % van de deelnemers behoorde
tot de beoefenaren van het vrije beroep (ca. 65 % als firmant en ca. 26 % als
medewerker e.d.); de resterende 9 % was gerecruteerd uit de in een interne
functie werkzame leden. Voor wie het mocht interesseren: bij de Najaarsconferentie in november 1960 in Utrecht gehouden waren de cijfers resp. 67% (ca.
46 % en 21 %) en 33 %; bij de Voorjaarsconferentie 1960 resp. 80 % (ca. 60 %
en 20 %) en 20 %. Uiteraard geen cijfers waar (al) iets uit kan worden gecon­
cludeerd, hoe verleidelijk het ook moge zijn om er mee te spelen.
Het aantal deelnemers aan de conferentie blijft tot dusver opvallend constant.
In Noordwijk 1960: 75; in Utrecht 1960: 70 en in Noordwijk 1961: 69. Er is
indertijd reeds - terecht - opgemerkt*) dat het onjuist zou zijn het aantal deel­
nemers aan het ledental van het NIvA te relateren. Bovendien wordt blijkens
de convocaties voor de conferenties bewust een niet te groot aantal deelnemers
opgeroepen. Een zevental discussiegroepen van negen à tien personen is nog een
regeerbaar en hanteerbaar aantal, naar de praktijk uitwijst. Wordt binnen de
groep het aantal deelnemers verhoogd, dan komt het individu niet meer aan zijn
*) M.a.b. juli 1960, no. 7 pag. 281 e.v.
 m a b blz. 383

trekken; wordt het aantal groepen vergroot, dan wordt het ontegenzeggelijk
moeilijker - niet in het minst door het niet-aflatend tijdsgebrek - om de punten
van overeenkomst en verschil uit de groepsverslagen naast elkaar te stellen en
tot een „over-all view” te komen. Men moet trouwens bewondering hebben
voor de wijze waarop de heer Besançon in zijn op zaterdagochtend gehouden
betoog de meest saillante punten uit de gehouden groepsdiscussies van de voor­
gaande dag wist samen te vatten en uit te spelen als punten voor de algemene
discussie.
 Als onderwerp van de voorjaarsconferentie was gekozen: „De accountant en
de kleine onderneming”, door een grappenmaker in één van de groepen gepara­
fraseerd als: „de kleine accountant en de onderneming”! In de syllabus werd
uitgegaan van het bekende MAB-artikel van P. J. H. J. Bos met de gelijknamige
titel.2) In herinnering werd daarbij Bos’ definitie van de „kleine onderneming”
gebracht, t.w.: „een onderneming, waar zonder in strijd te komen met het econo­
misch motief (bv. door aanstelling van meer personen dan voor wie een volle
dagtaak is), de administratieve organisatie (mede omvattende de interne controle)
niet dusdanig kan worden verbeterd, dat de accountantscontrole tot een oordeel
kan leiden omtrent de juistheid der jaarrekening, of zo dit laatste nog wel mo­
gelijk zou zijn, de omvang van de door de accountant aanvullend te verrichten
werkzaamheden een dusdanige omvang zouden aannemen, dat de kosten der
controle niet meer verantwoord zouden zijn.” Vervolgens werd in de syllabus
als basis voor de discussie een aantal vragen van zowel theoretische als prak­
tische aard gesteld, die ik hier in het kort en enigszins anders ingedeeld weergeef:
1. Is de opdracht tot controle bij een kleine onderneming aanvaardbaar?
Hierbij diende te worden overwogen:
a. Bestaat er bij een kleine onderneming behoefte aan accountantscontrole?
Zo ja, welke is deze? Welke verklaring is nodig om in deze behoefte te
voorzien?
b. Kan de accountant een deugdelijke grondslag verkrijgen bij de controle
van een kleine onderneming voor mededelingen omtrent de uitkomst van
zijn arbeid? Welke mededelingen zouden dit kunnen zijn? Welke controlearbeid is daarvoor nodig?
2. Moet de accountant in de adviesfunctie contact met de kleine onderneming
weigeren resp. verbreken op grond van de leer van het gewekte vertrouwen?
Bestaat er ten deze onderscheid tussen een incidentele en een voortgezette
adviesopdracht?
3. Indien een accountant optreedt als controleur bij een kleine onderneming,
kan hij dan een verklaring afgeven?
Hierbij diende te worden overwogen:
a. Kan een niet-goedkeurende verklaring bij herhaling worden afgegeven?
Wat zou dan - in het bevestigende geval - de formulering hiervan moeten
zijn?
b. Is een goedkeurende verklaring, gericht tot de (kleine) onderneming zélf
toelaatbaar resp. gewenst, indien hierin tot uitdrukking wordt gebracht
2) M.a.b. maart 1957 no. 3 pag. 90 e.v.
 m a b blz. 384

dat de accountant geen verantwoordelijkheid t.o.v. derden aanvaardt?
Welke tekst zou hiervoor in het bevestigende geval in aanmerking komen?
4. Kan de openbare accountant voor de kleine onderneming de belastingaangifte
verzorgen?
Naast deze theoretische vragen werden de volgende praktische vragen vermeld:
1. Uitgaande van de gedachte dat de accountant optreedt bij de kleine onder­
neming, mag hij dan, of behoort hij, onder eigen verantwoordelijkheid een
belastingconsulent in (te) schakelen?
Hoe staat hij tegenover informaties van cliënten m.b.t. hun belastingaangifte?
2. Kan de accountant nuttige adviezen geven in het kleine bedrijf, in aanmer­
king nemend dat deze (daar) niet tot het terrein van de administratieve or­
ganisatie en de bedrijfseconomie beperkt zullen zijn?
3. Ligt het op de weg van de accountant in de kleine onderneming het aanstellen
van een commissaris te propageren?
Als afzonderlijk discussiepunt werd tenslotte nog verwezen naar de achter
de probleemstelling opgenomen opvattingen in de Engelse en Amerikaanse litera­
tuur.
De heer Baarsen gaf op vrijdagmorgen een uitgebreide toelichting op de pro­
bleemstelling. Daarbij legde hij er de nadruk op - voor degene die de probleem­
stelling, zoals hierboven opgesomd, leest, ook van belang - dat er bij punt 1 a
priori van uitgegaan is, dat niet tot een goedkeurende verklaring bij de jaarreke­
ning kan worden gekomen. Beziet punt 1 de controlekant, in punt 2 is het de
advieskant die onder de loupe wordt genomen. In punt 3 is het de niet-goedkeurende verklaring waarop het accent werd gelegd; bij de discussies bleek vooral
dit punt in het centrum van de belangstelling te staan.
 Dat de door de heer Baarsen samengestelde probleemstelling in een behoefte
heeft voorzien, is gebleken o.m. uit het feit, dat de voor de groepsdiscussie ge­
plande tijd (van 11.00-12.30 en van 14.30-17.00, dus 4 uur) voor wat de dis­
cussiegroep waar ik me in bevond, en voor althans enkele andere groepen, te kort
bleek! Blijkens de groepsverslagen is het zwaartepunt in de discussiegroepen
vooral op de beantwoording van de eerste drie vragen gelegd; over de buiten­
landse literatuur is nauwelijks van gedachte gewisseld, hetgeen naar mijn mening
allerminst is te betreuren.
Van de aan het eind van de middag door de rapporteurs samengestelde groeps­
verslagen werd op zaterdagochtend een samenvatting gegeven door de Conferentieleider, drs. R. Besançon. De heer Besançon ving aan met te wijzen op de
actualiteit van het vraagstuk in verband met de aanhangige wettelijke regeling
van het accountantswezen. Voorts wees hij op de eenstemmigheid die er bij de
groepsdiscussies bleek te hebben bestaan ten aanzien van de noodzaak om, welke
weg men ook met de niet-goedkeurende verklaring zou gaan bewandelen, toch
het tot dusver moeizaam bereikte niveau in de uitoefening van de accountantsarbeid te handhaven. Geen afbreuk mag worden gedaan aan het begrip dat in het
maatschappelijk verkeer tot stand is gekomen over de verantwoordelijkheid, die
de accountant met de goedkeurende verklaring dekt.
 m a b blz. 385

In de groepen bleek men echter, ook daar, waar een goedkeurende verklaring
niet kan worden gegeven, de noodzaak van of de behoefte aan accountantscon­
trole, in casu dus de accountantscontrole in de kleine onderneming, allerwegen
te voelen. Zowel voor de leiding en dan met name voor hetgeen door de leiding
is gedelegeerd als voor derden-belanghebbenden, waarbij in het laatste geval de
gestes van de leiding mede object van de controle vormen. Daarbij was men in
de groepen vrijwel unaniem van mening dat alleen een opdracht die uiteindelijk
tot een goedkeurende verklaring leidt, aanvaardbaar is in het publieke verkeer.
Het accent kwam daarbij in de discussies te liggen op de grens tussen het publieke
en het besloten verkeer. Vanuit deze min of meer „gemeenschappelijke noemer”
divergeerden de meningen.
 Het zou interessant zijn zowel uit het samenvattend betoog van de heer
Besançon als uit de vele opmerkingen die bij de algemene discussie werden ge­
maakt, een greep te doen. Het zal echter ieder die één van de tot dusver gehouden
conferenties heeft bijgewoond duidelijk zijn, dat dit in een kort bestek uitgesloten
is. Belangrijker dan het plaatsgebrek in dit maandblad is echter de overweging,
dat conferenties als deze niet worden gehouden met het vooropgezette doel, het
besprokene in extenso weer te geven, maar dat het de opzet is om over belangrijke
vakvraagstukken in beperkte kring - zo men wil: een besloten kring! - tot een
voorlopige gedachtevorming en -wisseling te komen. Waar het zulke complexe
vraagstukken betreft als dat over „de accountant en de kleine onderneming”, dat
bovendien in vele opzichten raakt aan een van de wortels van ons beroep, kan
het resultaat van een dergelijke gedachtewisseling onmogelijk zo voldragen zijn
dat het zin zou hebben daarvan een uitgewerkt verslag te geven. Sterker nog,
wij hopen dat het Bestuur van het NIvA niet zal afwijken van de tot dusverre
gevolgde gedragsregel om van hetgeen zich in die besloten kring afspeelt geen
verslag in het publieke verkeer te brengen!
Om tenslotte met een levensgroot „cliché” te besluiten: de thuisblijvers hebben
ook deze keer weer ongelijk gehad!

m a b blz. 386.
