Strategische Overwegingen voor Accountants
MAB

Strategische Overwegingen
voor Accountants
Strategie is volgens Van Dale: ’beleid, plan vol­
gens hetwelk men te werk gaat’. Strategie is der­
halve toekomstgericht. Denken en schrijven over
strategische overwegingen kan daarom slechts
zinvol geschieden indien men zich althans enig
idee heeft gevormd over een antwoord op de
vraag hoe de toekomst er wellicht uit zou kunnen
zien. Bij de bezinning op deze vraag kan men zich
niet los maken van het heden en de ontwikkelin­
gen die gaande zijn.
Om welke ontwikkelingen gaat het dan voor
accountants die strategie willen bedrijven?
In de eerste plaats noem ik de economische con­
text waarbinnen de accountants opereren. De
economische vooruitzichten voor het laatste
decennium van de twintigste eeuw zijn wereld­
wijd niet ongunstig. In vele landen neemt de over­
heidsbemoeienis met het economisch leven af en
wint de vrije markteconomie terrein. Dit geldt ook
voorde oostelijke landen van Europa waarde vrij­
heidsdrang opbloeit en opmerkelijke resultaten
boekt. In westelijk Europa gaan in 1992 de gren­
zen open, waardoor de economische mogelijkhe­
den voor deze regio worden bevorderd. De
wereldhandel zal als gevolg van een en ander
naar verwachting sterk toenemen. Daarbij komt
nog dat wij ons volgens economische deskundi­
gen op een gunstig punt in de lange conjunctuur­
golf bevinden, hetgeen op termijn nog grote eco­
nomische mogelijkheden zou kunnen bieden.
Het is echter niet alles goud wat er blinkt. Econo­
mische groei kan zeer schadelijke milieu-effecten
hebben. Het is de vraag o f deze effecten kunnen
worden vermeden. De ervaring van de laatste
decennia zijn in dat opzicht niet bemoedigend.
 Een positief punt is dat de publieke opinie steeds
meer milieubewust wordt, hetgeen zijn invloed op
de politiek niet mist. De wil om het milieu te
beschermen, zo nodig ten koste van economi­

518

sche groei, is aanwezig. Maar of willen ook (poli­
tiek) kunnen is, zal nog moeten blijken.
Voorts valt op te merken dat de wereldhandel dan
wel zal groeien, maar o f deze groei evenwichtig
zal zijn is twijfelachtig. De hardnekkige handelste­
korten van de Verenigde Staten en de overschot­
ten van Japan duiden op onevenwichtigheden in
de wereldeconomie die niet eindeloos kunnen
voortduren. Aan oplossingen wordt natuurlijk
gewerkt maar op welke termijn verbeteringen zul­
len intreden, staat nog in de sterren geschreven.
Bij het opstellen van strategische beleidsplannen
zal men en zullen ook accountants conclusies uit
bovengenoemde overwegingen moeten trekken.
Voorshands lijkt het erop dat de positieve ele­
menten hoger worden ingeschat dan de tegen­
werkende krachten. Per saldo gaat men voor het
komende decennium uit van een zekere groei van
economie en wereldhandel. Accountants zullen
met dat uitgangspunt rekening houden zodra zij
strategische plannen uitwerken. Nederlandse
accountants dienen zich daarbij af te vragen o f de
groei zich ook zal voordoen in de markten waar zij
hun diensten verlenen. De Pacific lijkt belangrijker
te worden dan de Atlantic. In Europa komt ons
land meer excentrisch te liggen dan voorheen,
mede omdat de economische groei in ZuidEuropa sterker is dan in meer noordelijke regio’s.
Welke antwoorden geeft de vaderlandse econo­
mie op deze ontwikkelingen? Accountants
dienen daaruit hun gevolgtrekkingen te maken
tegen de achtergrond van hun eigen positie in de
markt en het aandeel dat zij daarin hebben.
 In de tweede plaats wijs ik op de concentratieten­
dens in het bedrijfsleven. Juist met het oog op de

Drs. A. J. Bosman, registeraccountant, was lid van de
maatschap Deloitte Dijker Van Dien. Voorzitter van het
NIvRA 1983/84.
d e ce m b e r 1989

MAB

vrijere markteconomie, het Europa zonder gren­
zen, de groei van economie en wereldhandel
pogen de ondernemingen hun positie in de markt
zo sterk mogelijk te maken. Om vang en financiële
kracht spelen daarbij een belangrijke rol.
Accountantskantoren hebben op de gesigna­
leerde tendens reeds gereageerd. Fusies - natio­
naal en internationaal zijn de laatste jaren niet
van de lucht geweest. Zeer omvangrijke accountantsgroeperingen zijn ontstaan met een aanbod
van een grote variëteit in diensten. Eén van de
nieuwigheden is de milieu-audit.
Zet deze tendens zich nog voort? Er zijn tekenen
die er op wijzen dat dit niet het geval is. De groot­
ste kantoren in Nederland hebben een zodanige
omvang bereikt dat zij kwantitatief in staat moe­
ten worden geacht alle diensten te verrichten die
van hen worden gevraagd. Het komt er nu op aan
de kwaliteit van de dienstverlening in de volle
omvang te handhaven respectievelijk te verbe­
teren.
-

Ten derde wil ik de aandacht richten op de ont­
wikkeling van de automatisering, die in bijkans
alle onderdelen van het maatschappelijk verkeer
steeds verder om zich heen grijpt. Het ziet er niet
naar uit dat de grenzen hieraan in de naaste toe­
komst reeds worden bereikt. De maatschappe­
lijke gevolgen zijn ingrijpend. Hand- en routine
arbeid worden vervangen door geautomati­
seerde apparaten. En wat zien wij: (tijdelijke)
werkloosheid, arbeidstijdverkorting, continuarbeid, herscholing, hoge opleidingseisen enzo­
voort.
 De accountants houden met deze ontwikkeling
rekening en zullen dit moeten volhouden. Het is
géén eenvoudige opgave vooral ook omdat de
nieuwe technieken tot beduidende en ingrijpende
wijzigingen in de organisatie en de personele
samenstelling van kantoren en diensten leiden.
Ten vierde constateer ik dat de maatschappij har­
der en kritischer is geworden. De behoefte aan
controle neemt hierdoor toe. Maar ook de contro­
leurs, waaronder de accountants, staan voortdu­
rend in het zoeklicht. Het functioneren van
accountants wordt geregeld ter discussie
gesteld, in het bijzonder indien er ergens iets mis

d e ce m b e r 1989

is gegaan. Het accountantsberoep dient hierop
onafgebroken alert te zijn. Hoge kwaliteit is in feite
het enige juiste antwoord.
Tot zover over ontwikkelingen die van grote bete­
kenis zijn voor de toekomst van accountants en
de strategische plannen die zij wensen te ontvou­
wen. Ik heb niet de pretentie hiermee volledig te
zijn geweest. Wel heb ik - naar ik meen - enkele
essentiële punten gereleveerd.
In dit nummer van het MAB is een aantal opstellen
opgenomen, die alle iets te maken hebben met
strategische overwegingen die accountants in
hun plannen kunnen betrekken. Het is een serie
opstellen, die stellig niet het hele terrein van de
strategiebepaling afdekt. In één nummer van een
maandblad is dat ook niet mogelijk. Zo ontbreken
bijvoorbeeld beschouwingen over de overheidsaccountancy, die zich in een groeiende belang­
stelling mag verheugen en over de functie van de
interne accountant, de positie van de kleine kan­
toren en last but not least de functie van de be­
roepsorganisatie.
 Uit de inhoudsopgave blijkt overigens duidelijk
dat een aantal fundamentele vraagpunten wel
aan de orde worden gesteld. En er worden vele
interessante opmerkingen gemaakt, die soms
met elkaar tegenstrijdig zijn en nu eens met
instemming zullen worden begroet en dan weer
tot tegenspraak prikkelen. Dit moge reeds blijken
uit de volgende kleine selectie.
Blokdijk
- De westerse maatschappij is
schizofreen.
Accountants­
diensten zijn in Nederland
thans te goedkoop.
Van Tilburg
- Als de cliënt maar te maken
heeft met één man die hem
maximaal helpt en die niet te
veel kost.
Leeflang/Reuyl - Wij kunnen ons niet aan de in­
druk onttrekken dat accoun­
tants zo intensief met hun pro­
fessie bezig zijn dat er een te­
genstelling te bespeuren valt
tussen deze professie en wat
wij professioneel marktgericht
denken zouden willen noe­
men.
519

MAB

Gortemaker

Bindenga

Krom

Mw. de Munck

Mo leveld

S20

De vraag rijst o f de snelle uit­
breiding van activiteiten bin­
nen accountantskantoren wel
voldoende
gecontroleerd
heeft plaatsgevonden. De
identiteit van een accounting
en auditing-firm komt hierdoor
in gevaar.
Een niet al te moeilijke reken­
som motiveert dat de totale
kosten, die de grote kantoren
in Nederland besteden aan di­
recte en indirecte research en
de implementatie hiervan cir­
ca f 75 miljoen per jaar be­
dragen.
Hoe lovenswaardig de voort­
schrijdende regelgeving uit
een oogpunt van kwaliteitsbe­
heersing ook moge zijn, toch
moet men ervoor waken dat
men daarmede het ’vrije’ be­
roep van de openbare ac­
countant niet in haar kern aan­
tast.
Zonder te willen generaliseren
zullen vrouwen hun leidingge­
vende capaciteiten veelal put­
ten uit de linkerhelft van de
hersenen, die nu juist verant­
woordelijk is voor eigen­
schappen als intuïtie, creativi­
teit en sociale interesse.
 Ik meen derhalve dat een op­
zet met twee - op enigerlei wij­
ze - geregelde accountants

Los

groeperingen (RA en AA) de
voorkeur heeft, mits aan het
onderscheid in functie strikt
de hand wordt gehouden.
- Het dereguleringsstreven van
de Nederlandse overheid be­
hoort in samenhang met de
stroomlijningsoperatie tot één
beperkt van opzet zijnde accountantswet te leiden, die
slechts betrekking zal hebben
op één groep beroepsbeoefe­
naren.
Het bovenstaande is slechts een klein deel van
wat de auteurs u te zeggen hebben.
Ik meen echter met deze bloemlezing van uitspra­
ken uw belangstelling voor de artikelen vol­
doende opgewekt te hebben. Aan uzelf wordt
overgelaten uw strategie voor het lezen te be­
palen.
A. J. Bosman

In dit nummer van MAB treft u
de volgende bijlage aan:
Register 1989

d e ce m b e r 1989.
