HET NEDERLANDSCH INSTITUUT VAN ACCOUNTANTS
66

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHÜISHOUDKUNDE

Volmer’s meest kenmerkende karaktereigenschap was zijn
groote hulpvaardigheid. Zijn vrienden, die nimmer vruchteloos
een beroep op zijn bijstand — in het bijzonder op zijn uitge­
breide kennis van de literatuur — deden, hadden hem gaarne,
na al het leed, dat hem in de latere jaren trof en zoo man­
moedig door hem werd gedragen, een rustige levensavond toegewenscht.
Het was anders beschikt. Wij zullen hem noode in ons midden
missen. Dankbaar zullen wij gedenken, wat h ij is geweest voor
de ontwikkeling van de vakken, welke wij beoefenen, zijn geest
zal vooi'tleven bij allen, die het voorrecht hadden met hem iu
aanraking te komen.
Zijn rustelooze arbeid is niet tevergeefsch geweest. Hij ruste
in vrede.
R.A.D.
IN MEMORIAM J. HÖRCHNER

Op 3 Mei 1935 overleed plotseling, op 60-jarigen leeftijd, te
midden van zijn werk, de Heer ./. Hörchner, lid van het Neder­
landsch Instituut van Accountants, mede-oprichter van het Ac­
countantsbureau yan A. E. Meijer d; Hörchner en Chef-Accoun­
tant van De Twentsche Bank N.V.
Op 14-jarigen leeftijd trad hij, na het einddiploma der H. B.
S. met 3-jarigen cursus te hebben behaald, in dienst van laatst­
genoemde instelling. Na verschillende afdeelingen van het kan­
toor te hebben doorloopen en zich inmiddels op de boekhoudstudie te hebben geworpen, werd hij in Mei 1901 een der eerste
medewerkers van den mede aan die instelling verbonden heer
A. E. Meijer, lid-oprichter van het Nederlandsch Instituut van
Accountants, en richtte later tezamen met dezen het nauw aan
De Twentsche Bank verbonden Accountantsbureau van A. E.
Meijer en J. Hörchner op, dat in den loop der jaren onder
beider leiding tot een omvangrijk accountantskantoor uit­
groeide.
 In het jaar 1905 behaalde hjj het diploma van het Neder­
landsch Instituut van Accountants en, zooals terecht door den
Voorzitter van dit Instituut aan zijn graf werd opgemerkt, be­
hoorde hij niet tot die leden, wier lidmaatschap slechts blijkt
uit hun visitekaartje en uit liet jaarlijks betalen hunner contri­
butie, maar hij nam een werkzaam aandeel in de behartiging
der belangen van het Instituut o.a. door gedurende 3 jaar als
Penningmeester deel van het Bestuur uit te maken en door een
aantal jaren als examinator voor het vak Accountancy op te
treden.
De Heer Hörchner was een man met een scherp en helder
inzicht, met grooten werklust en werkkracht en met een groote
liefde voor zijn werk, die hem, vooral in den laatsten tijd, vaak
meer van zijn krachten deed vergen dan goed voor hem was.
Maar als man van grootc plichtsbetrachting was het hem niet
mogelijk, ook maar het geringste gedeelte van hetgeen hij als
zijn taak beschouwde te verwaarloozen.
Een buitengewoon werkzaam leven nam met het heengaan
van den Heer H örchner een einde; hij ruste in vrede!
C. B.
 HET NEDERLANDSCH INSTITUUT VAN ACCOUNTANTS
40 JAAR
Op gedenkdagen bezint men zich. Dat schijnt ons zin en beteekenis van deze dagen te zijn. E r is niets anders geworden,
doch men bedenkt, wat men was, werd, is, wat men ontving of
bereikte, in één woord, men verwerkelijkt nog eenmaal in ge­
dachte hoe rijk ....... of hoe arm men is. Dat geldt voor den
enkeling, het geldt met zekere overdrachtelijkheid ook voor een
onderneming, een vereeniging, een Instituut. Hoe waar dit is,
blijkt uit het feit, dat er steeds gedenkboeken worden geschre
ven als een onderneming of instelling van publieke beteekenis
25, 40, 50 of meer jaren oud is geworden. Men staat dan in het
voortjagende leven even stil en gedenkt. Men kan dit zien als
een hulde aan het leven, vooral als men bedenkt, dat dit ge­
denken met feestvieren pleegt, gepaard te gaan. Zeker is, dat de
gedenkenden zelven waarde en beteekenis hechten aan hetgeen
in den vervlogen tijd werd beleefd en bereikt. Dit kan voor het
persoonlijke en familie leven een voldoende motief heeten, doch
van een onderneming of instelling, die op de markt des levens
haar gedenkdag viert, mag en moet worden onderzocht of de
samenleving óók reden heeft om zich te verheugen. Wij zullen
wel niet misgrijpen, als we aannemen, dat hierin een belang­
rijke psychologische grond voor het verschijnen van gedenk­
boeken gelegen is.
Het Nederlandsch Instituut van Accountants, dat in deze
maand jubileerde heeft, hoe kon hot anders, ook een gedenkboek
het licht doen zien en daarin als het ware rekening en verant­
woording afgelegd van zijn 40 jarig leven. Bedenkt men, dat
deze biographie van de hand van een der leden is, dan valt aan
haar allereerst de sobere toon en de objectieve voorstellingwijze
te prijzen.
 Het relaas mag zakelijk heeten en in zooverre werd de op­
dracht niet slechts op echt moderne wijze uitgevoerd, doch ook
onder betooning van een der deugden, die een goed accountant
kenmerken, waarmede ik zeker niet zeggen wil, dat de chroniek
aan een rapport doet denken. Verre van dien; waarmede ik
omgekeerd geenszins wil zeggen, dat menig rapport zich niet
als een spannend verhaal lezen laat. „Verre van dien”, beduidt
hier, dat het den heer Sternheim gelukt is, bij alle beknoptheid
en bij-de-feiten-blijven een overzicht te geven van de levensge­
schiedenis van het Instituut, waardoor men, om in beeld te spre­
ken, niet den indruk krijgt langs een rechten weg te gaan, doch
door een park met vele wendende wegen te loopen en daarbij
vele, soms spannende, tooneelen te zien. En, grootste verdienste,
het wordt den lezer van dit onopgesmukt verhaal duidelijk
dat deze Vereeniging inderdaad eene van algemeen maatschap­
pelijke beteekenis reeds dadelijk was en meer en meer geworden
is, zoodat er voor haar inderdaad alle reden was, om in het
openbaar haar 40-jarig bestaan te gedenken. Wij weten niet met
welke gevoelens Dr. Sternheim de laatste regels schreef, doch
zonder een zekeren trots zal het wel niet geweest zijn, dat hij
eindigde met de mededeeling, dat liet aantal leden op 1 Jan.
1935 548, dat der assistenten 1.350 beliep.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOÜDKUNDË
Hij, die het voorrecht heeft één lid van het Instituut te ken­
nen, bedenkt met ontzag van welk een overweldigende beteekenis 548 van dezen in ons zakenleven zijn moeten. Om dan van
de wordende belangrijkheid der in de 1.350 assistenten alsnog
verborgen accountants nog te zwijgen.
 Het moet voor het Bestuur een groote voldoening zijn ge­
weest, dat het zoovele mannen van naani en beteekenis bereid
vond in het gedenkboek vriendelijke en waardeerende woorden
te schrijven, woorden, die blijk geven van begrip van de positie,
die do accountant in onze maatschappij inneemt, van de veel­
zijdige functie, die hij daarin vervult. En het valt ons dan ook
niet moeilijk aan zijn oprechtheid te gelooven als het Bestuur
in de voorrede zegt, dat het deze woorden op hoogen prijs stelt.
In stilte kan het met voldoening erbij hebben gedacht, dat het
hier weer eens gebleken is, dat de aanhouder wint. W ant zon­
der veel doelbewustgerichten strijd zou niet zijn bereikt, wat tot
heden bereikt werd. Ook daarvan getuigt het gedenkschrift op
overtuigende wijze.
De Redactie van dit blad biedt het Instituut haar gelukwenschen aan. Zij heeft onder haar leden vele vrienden en mede­
werkers. Doch evenmin als het Bestuur en de leden van het
Instituut in zelfvoldaanheid zich bij de behaalde resultaten neer­
leggen en niets meer te wenschen hebben — uit het gedenk­
boek blijkt het tegendeel — zoo gaat het de Redactie ook. Ook
zij verwacht in de toekomst nog veel van het Instituut, ja meer
dan zij tot nu toe van die zijde ontving. Zij hoopt, dat de toe­
nemende belangrijkheid van deze belangrijke Vereeniging ook
daarin tot uiting zal komen, dat zij meer nog dan tevoren van
vele leden bijdragen zal ontvangen, vele leden tot haar mede­
werkers worden zullen. Een samenwerking die, meent zij, ook
het Instituut slechts ten goede kan komen.
Wij eindigen met er onze vreugde over uit te spreken, dat
op het feestmaal van het Instituut de Regeering het liet ver­
rassen door de mededeeling, dat de lang gewenschte wettelijke
regeling aanstaande is.
C. Y.
 DE THEORIE VAN DE VERVANGINGSWAARDE.
In zijn werk over Bedrijfseconomie heeft de heer S. Kleerekoper een theorie van de vervangingswaarde gepubi iceerd, die
door hem op tweeërlei gebied toegepast wordt, t.w. 1°. ten aan­
zien van de winst- (inkomens-) bepaling en 2°. voor de kost­
prijsberekening (basis voor de vaststelling der verkoopprijzen).
Dat voor de kostprijsberekening (basis van den verkoopprijs)
de vervangingswaarde het uitgangspunt moet zijn, wordt dezer­
zijds onderschreven; mijn bedenkingen gaan tegen de toepassing
ervan met betrekking tot de winstbepaling.
De bezwaren, die hieromtrent bij mij gerezen zijn bij het
lezen van de uiteenzettingen van den heer K., zijn in het vol­
gende neergelegd.
De schrijver gaat uit van de m.i. juiste gedachte, dat de on­
dernemer zich laat leiden door het economisch, motief en de wet
van do continuiteit. Deze laatste eischt, dat de productiepro­
cessen in dc bedrijfshuishouding elkaar continu op volgen. Op
zijn beurt brengt dit mede, dat, als een eenheid productie­
middel wordt afgestooten — de handelaar, die goederen ver­
koopt b.v. — de vervanging van deze eenheid noodzakelijk is,
omdat anders de continuiteit doorbroken zou worden (blz. 81,
82, 83).
Het voorgaande leidt den schrijver tot dc volgende wet:
Het offer, dat de producent brengt op het oogenblik, dat hij
een product afstoot op zijn verkoopmarkt, wordt bepaald door

67

het geldoffer, dat hij moet brengen, teneinde, op het moment
van het afstooten, de vervanging te bewerkstelligen, die door
dat afstooten noodzakelijk wordt. (blz. 83).
 Hieruit volgt onmiddellijk, zegt de schrijver:
„Winst in kapitalistischen zin ontstaat, wanneer, en voorzoover, dc opbrengst-waarde van de producten de offers van hun
vervanging — dit noemen we hun vervangingswaarde -— over­
treft.” (blz. 83.)
De wet, die de schrijver opstelt (zie het cursief gedrukte) zal
n.m.m. wel geen bezwaar ontmoeten, al zou ik het minder een
wet, dan wel het constateeren van een feit willen noemen. Het
is trouwens een vraagstuk, dat in de waarde- en prijsleer over­
bekend is, t.w. dat op de markt dezelfde artikelen gelijke prij­
zen doen, of: aan onderling verwisselbare artikelen wordt de­
zelfde waarde toegekend. De producent of handelaar nu kan
op zijn koopmarkt de eenheid productiemiddel koopen voor a
gulden; het is duidelijk dat het afstooten van die eenheid voor
hem geen grooter offer beteekent dan a gulden.
Met deze „wet” kunnen wij ons dus volkomen vereenigen;
de moeilijkheid begint met den regel, dien de schrijver daaruit
onmiddellijk meent te kunnen afleiden omtrent de grootte van
de winst.
Of deze regel opgaat, zal door ons in de eerste plaats onder­
zocht worden. Voordat ik daartoe overga, wil ik er op wijzen,
dat de winst gedefiniëerd wordt als het inkomen van den onder­
nemer (blz. 96.) en dat van dit inkomen gezegd wordt:
„Het inkomen is dat bedrag, dat nog juist kan worden ver­
teerd, zonder het vermogen te doen verminderen.” (blz. 248.)
Aan de hand van de voorbeelden, die de schrijver geeft, zul­
len wij trachten zijn beweringen te toetsen. Hierbij zij voorop­
gesteld, dat de schrijver ivaardevastheid van het geld onderstelt
(blz. 81). J)
Dit is een uiterst belangrijk punt, omdat, zooals ik straks
hoop aan te toonen, de theorie van den heer K. bij waardevast
geld, waarvoor de theorie is geschreven, juist niet opgaat.
 Vooruitloopende op hetgeen ik hieronder meen te kunnen
aantoonen, zal ik, om het overzicht te vergemakkelijken, mijne
conclusie’s van te voren mededeelen:
1. In een waardevast geldstelsel is niet de vervangingswaarde,
maar de initiale kostprijs — historische kostprijs, uitgaafprijs —
het uitgangspunt voor de winstberekening.
2. Indien in een niet-waardevast geldstelsel de eenige prijsverandering der goederen, die optreedt, een gevolg is van infla­
tie of deflatie, is de vervangingswaarde het uitgangspunt voor
de winstberekening.
Dit is evenwel een vrij toevallige omstandigheid, die niet in
het hegrip vervangingswaarde wortelt, maar in het feit, dat de
verhouding van den initialen kostprijs en vervangingswaarde
de mate van inflatie of deflatie aangeeft.
Voorbeeld 1. (blz. 84).
Een koopman koopt 1 Mei een partij goederen voor ƒ 1000.—
Op 1 Juni, als de partij vervangen kan worden door een andere
partij, die hem ƒ 1200.— kost (vervangingswaarde), verkoopt
hij de eerste partij voor ƒ 1300.—. Hij heeft nu geen ƒ 300.-winst, doch slechts een winst van ƒ 100.—.
Ter toelichting van dit voorbeeld worden van de transactie ’s
van in- en verkoop de volgende journaalposten gegeven:
') Het begrip waardevastheid is door den schrijver niet gedefiniëerd.
Evenmin is aangegeven, op welke wijze ondersteld wordt, dat de waar­
devastheid van het geld gehandhaafd blijft. Ware een en ander wel
geschied, dan had dit op mijn volgende redeneering nog invloed kun­
nen uitoefenen, zonder dat dit, n.m.m., tot een andere eindconclusie
zou voeren.
