Het MAB vóór 50 jaar
Het MAB vóór 50 jaar
A. F. Tem pelaar

oktober 1940
’Limperg ter eere’. Onder deze titel bespreekt
Prof. Dr. P. P. van Berkum de bundel ’Bedrijfse­
conomische Opstellen’, welke in 1939 bij de
60ste verjaardag van Prof. Limperg door diens
leerlingen, de Amsterdamsche Kring van Econo­
men, is aangeboden. De namen van de schrijvers
zijn (zonder titels): A. Colthof, G. Th. Delfgouw, L.
A. H. Enthoven, E. J. Flipse, G. L. Groeneveld, J.
F. Haccöu, F. van Heek, P. Hennipman, M. W.
Holtrop, A. Kaan, S. Kleerekoper, P. Kuin, H. J.
Manschot, A. Mey, G. M. Nederhorst, J. J. Polak,
E. M. Premsela, en H. J. van der Schroeft. (Vele
van deze namen zijn uit lang vervlogen dagen,
andere zijn ook nu nog bekend; het leek mij inte­
ressant ze nog eens de revue te laten passerenA.F.T.)
Het valt van Berkum op dat slechts twee bijdra­
gen zich speciaal bezig houden met het aandeel
dat Limperg heeft bijgedragen aan de ontwikke­
ling van de bedrijfseconomie als wetenschappe­
lijk studievak en met de perspectieven door hem
geopend. (Van der Schroeft: ’Limperg’s beteekenis voor de bedrijfseconomie’ en Kleerekoper:
’De beteekenis van Limperg’s voor de theoreti­
sche en de toegepaste bedrijfshuishoudkunde.)’
De overige schrijvers hebben een specifiek
onderwerp gekozen. Men zou wellicht ook het
artikel van Abram Mey: ’Limperg’s waardeleer en
de betekenis harer toepassing in het bedrijfsle­
ven’ tot eerstgenoemde groep kunnen rekenen.
 Toch acht van Berkum het gebrek aan die syste­
matiek geen groot bezwaar, blijkens zijn conclu­
sie dat de bundel een geslaagd werk is dat als een
grote aanwinst ’voor de nog steeds zoo schaarsche bedrijfseconomische literatuur’ moet wor­
den beschouwd, zulks dank zij de bekwame uit­
eenzetting en toepassing van belangrijke
bestanddelen van Limpergs oeuvre, welke
anders moeilijk toegankelijk zijn. Limperg is in
menig opzicht eigen wegen gegaan en heeft door

472

zijn veelzijdig werk ontegenzeggelijk pioniersar­
beid verricht.
 Voor een historisch verslag is het ondoenlijk een
weergave te geven van de recencies welke van
Berkum van de verschillende artikelen heeft
gegeven. Ik volsta dan ook met enkele meer alge­
mene uitspraken van de recensent, zoals: ’Bui­
tenstaanders hoort men gewagen van een Limperg-school, die zich door onderlinge saamhorig­
heid en volgzaamheid jegens haar grondlegger
doet kennen. Het contact met deze school is niet
steeds gemakkelijk, doch wanneer men eenmaal
in haar gedachtenwereld is ingeleefd, ziet men, in
de erkenning dat deze sterke geestelijke disci­
pline haar belangrijke voordelen heeft, gaarne
heen over de somtijds dogmatisch klinkende ter­
minologie en de wel eens te sterke beklemtoning
van het eigen standpunt.’ ’Wanneer men, uit­
gaande van een op bepaalde wijze gedefinieerd
economisch motief, wetten construeert, waar
blijft dan de de onverklaarde rest, welke de marge
vormt tusschen het theoretisch verklaarde en de
werkelijkheid die wij waarnemen? Mag men dit
residu zonder meer op het conto der irrationaliteiten boeken? De bedrijfseconomische weten­
schap zal buitengewoon voorzichtig moeten zijn
een handelwijze of toestand als rationeel of irrati­
oneel te proclameren, wanneer ”de praktijk” in het
algemeen een andere weg gaat. Helaas heeft
men dit niet altijd zoo ingezien.’
Tenslotte stelt van Berkum vast dat in de bundel
nergens enige aandacht van betekenis wordt
besteed aan het winststreven van de onderne­
ming. Hij wijt dit aan de zijns inziens te grote
plaats welke aan het economisch motief wordt
geschonken als verklaringsprincipe voor de
bedrijfseconomische problematiek. Hierdoor is
het begrip der bedrijfshuishouding als een zelfA. F. Tempelaar, registeraccountant, was lid van de
maatschap Dijker en Doornbos (rechtsvoorganger van
Coopers & Lybrand Dijker Van Dien) en vervulde vele
functies in de beroepsorganisaties in binnen- en
buitenland.
oktober 1990

MAB

standige doelorganisatie, waaraan het streven
naar winstgevendheid inherent is, te veel naar de
achtergrond gedrongen.
 J. Loos vervolgt zijn artikelenreeks betreffende
’De geconsolideerde jaarrekening’. Hij geeft
thans bijzondere aandacht aan wijzigingen in de
eigendomsverhoudingen bij de aandelen van
dochtermaatschappijen (zowel aankoop van aan­
delen op de open markt of direct van de dochter
als verkoop direct aan derden). Tevens behandelt
hij de indirecte deelneming (bijvoorbeeld als de
dochter zelf ook houdstermaatschappij is). Hij
bespreekt de zogenaamde kettingconsolidatie
met voor- en eindconsolidering en beveelt bij
indirecte deelneming aan vooraf een ’stamboom’
te tekenen.
Mr. Dr. E. Tekenbroek geeft nieuws inzake belas­
tingen en bespreekt onder meer een arrest van de
Hoge Raad inzake verandering van stelsel van
winstberekening, ’een met het oog op de pas
afgekondigde winstbelasting belangrijk arrest’.
Het geeft nader inhoud aan de bijzondere
omstandigheden, welke tot een in rechte aan­
vaardbare verandering van stelsel van winstbere­
kening aanleiding kunnen geven. Een dergelijke
situatie kan zich voordoen wanneer het aanneme­
lijk is geworden dat een geleidelijke verandering
van de bedrijfsomstandigheden - als gevolg van
een verandering in de conjunctuur - niet van
voorbijgaande aard is doch een meer blijvend
karakter heeft.
Een ander arrest bevestigt opnieuw dat bij een
cassatieprocedure geen beroep kan worden
gedaan op een pleitnota en/of verweren welke bij
de mondelinge behandeling ter zitting van de

oktober 1990

Raad van Beroep is ingediend respectievelijk zijn
opgeworpen, voor zover die argumenten niet in
de uitspraak van de Raad van Beroep zijn ver­
meld. De pleitnota is namelijk geen gedingstuk en
van wat ter zitting gezegd is staat in cassatie niets
vast (tenzij in de uitspraak van de Raad vermeld).
Tekenbroek is met die rechterlijke opvatting niet
gelukkig.
In het MAB van januari 1940 had J. Pinkhof kritiek
geleverd op een deel van de oratie van Dr. S.
 Kleerekoper, getiteld ’Eenige beschouwingen
over het vraagstuk van de eenheid bij de quantitatieve analyse in de economie’ (Zie het historisch
verslag Januari 1990-A.F.T.) In het onderhavige
nummer van het MAB wordt een in april 1940
geschreven repliek van Kleerekoper geplaatst,
een antwoord dat drie maal zo lang is als het stuk
van Pinkhof. Deze heeft gelegenheid van de
redactie gekregen in een naschrift op de repliek
van Kleerekoper te reageren (mits hij het kort
hield).
Zoals reeds eerder door mij opgemerkt toont de
hoogst bekwame Kleerekoper dat het niet
gemakkelijk is met hem over zijn uitspraken te
polemiseren.
Naast
terechte
argumenten
gebruikt Kleerekoper ook zeer gezochte om zich
tegen zijn opponent te verweren. Vaak komt het
erop neer dat de ander niet goed gelezen heeft of
een andere uitleg aan de opmerkingen geeft dan
de schrijver bedoeld heeft. Die laatste opmerkin­
gen ter verweer maakt in het onderhavige dispuut
Pinkhof ook, zij het in hoffelijker tonen. Aan het
eind van beider verhaal vinden beide het betoog
van de ander toch wel verhelderend, maar zij blij­
ven ’still confused, but at a higher level’.
473.
