Het communicatietalent van accountants
COLUMN

Het communicatietalent
van accountants
Roger Dassen
Wie had dat ooit gedacht? Je
kunt geen krant openslaan of
er staat wel ergens iets te lezen
over accountants. Enron heeft
als een ongelooflijke katalysator de discussie over accountants beïnvloed. De aantijgingen jegens het beroep zijn niet
van de lucht. Er wordt niet
meer goed gecontroleerd,
accountants bezwijken voor de verleidingen van consultancy, wie controleert er eigenlijk de accountants,
het kan niet op. Hoe reageren nu de accountants zelf
in de huidige crisissituatie?
De eerste categorie van reacties is die van ‘wij weten
nog niet precies wat er gebeurd is, en dus hebben wij
nog niet echt een mening over de prestaties van onze
collega’s.’ Een reactie die primair is ingegeven vanuit
de bezorgdheid voor goede collegiale verhoudingen,
maar die voor het beroep weinig effectief is. Toen
Karel Noordzij een paar dagen na zijn aantreden als
topman van de NS werd geconfronteerd door een felle
journalist met de ellende voor NS-passagiers van een
vertraging in de Schipholtunnel, reageerde deze niet
met ‘dat moeten wij nog eens uitzoeken’, maar door de
boodschap van de journalist zelfs nog uit te vergroten:
‘Het is verschrikkelijk, u hebt het alleen maar over de
NS-passagiers, maar wat te denken van de ellende
voor de vliegreizigers?’ Het gevolg was een verslagen
journalist, die een zorgvuldig opgebouwd schaakspel
al in de eerste zet verloren zag gaan. Noordzij ontkende het probleem niet, hij knuffelde het dood. Helaas

Prof. Dr. R.J.M. Dassen RA is partner van Deloitte & Touche
Accountants en tevens hoogleraar Auditing aan de Universiteit
Maastricht alsmede de Vrije Universiteit. Hij studeerde economie en accountancy aan de Universiteit Maastricht, waar hij in
1995 promoveerde.
 126

MAB

heb ik maar weinig accountants langs die lijn de
Enron-kwestie horen becommentariëren: ‘Als het werkelijk zo is dat accountants daar grove fouten hebben
gemaakt, en zelfs wederrechtelijk bewijsmateriaal zouden hebben vernietigd, als het allemaal echt zo is,
waarde journalist, dan is dat een grof schandaal.’ Is een
dergelijke uitspraak anticollegiaal? Natuurlijk niet. Een
dergelijke uitspraak zegt niets over een kantoor, hooguit iets over een beperkt aantal individuen. Wel is zo’n
statement een ook voor de buitenwereld tastbaar
bewijs van het effectieve zelfreinigende vermogen van
de accountants-professie.
De tweede categorie van reacties zit in de hoek ‘wij
moeten het publiek beter uitleggen wat wel en niet
behoort tot de verantwoordelijkheden van accountants in het kader van een jaarrekeningcontrole.’ Op
zich niets mis mee, maar dit roepen wij al honderd
jaar. En laten wij de hoop nu maar opgeven dat die
lijn uiteindelijk de oplossing gaat brengen. Het
publiek is niet geïnteresseerd in de omslachtige
manier waarop het accountantsberoep aankijkt tegen
haar fraudeverantwoordelijkheid, en het publiek zal
niet ophouden om na ieder faillissement de vraag te
stellen: ‘waar waren de accountants?’
Deze bespiegelingen schoten door mijn hoofd toen ik
onlangs een onderzoek las uit Nieuw-Zeeland naar de
wijze waarop accountants in de algemene pers worden afgeschilderd. De onderzoekers hebben hiertoe
alle publicaties over accountants in een aantal dagbladen over een periode van zeven jaar gerubriceerd.
 Hun belangrijkste conclusie is dat de belangstelling
voor accountants in de media nogal digitaal van aard
is. Aan de ene kant wordt de accountant veelal afgeschilderd als de ‘elite expert’, die zeer verheven boven
de partijen vanuit een deskundige en onpartijdige
positie zijn licht laat schijnen over een bepaalde kwestie. Aan de andere kant zien wij de accountant veelal
terug als ‘unethical player’. Neutrale artikelen over
accountants of hun vakgebied zijn relatief zwaar
ondervertegenwoordigd in de media. Op zoek naar de

a p r i l

2 0 0 2

COLUMN
achtergrond van deze kennelijke vertekening in de
mediabelangstelling komen de onderzoekers met een
aantal interessante verklaringen. Allereerst ontwikkelt
de berichtgeving binnen de algemene journalistiek
zich steeds nadrukkelijker in de richting van infotainment. En infotainment gedijt nu eenmaal voortreffelijk in conflictsituaties, waarin een accountant hetzij
als ‘bad guy’ partij is hetzij als expert zijn mening kan
laten schitteren. Een tweede reden die de mediadeskundigen aanvoeren voor de digitale persbelangstelling heeft te maken met de menselijke ‘gemakszucht’
die ook journalisten niet vreemd is. Waarom zou een
journalist zich druk maken over een neutraal artikel,
waarin hij de context zorgvuldig moet achterhalen en
weergeven, terwijl juist in conflictsituaties de elkaar
bestrijdende partijen gedetailleerde achtergrondinformatie over de ontstane situatie als hapklare brokken
gereedzetten.
 Welke lessen kunnen wij als accountants hier nu uit
trekken? Om te beginnen denk ik dat in geval van
calamiteiten een transparantere opstelling van het
beroep noodzakelijk is. Veelal hebben accountants de
neiging om in geval van een calamiteit er het zwijgen
toe te doen. Ik denk evenwel dat de pers absoluut
openstaat voor de opinie van de betrokken accountant, en dat het voor de balans in de publieke opinie
ook goed is om die tegenreactie maar zo snel mogelijk

a p r i l

2 0 0 2

te geven, voorzover mogelijk natuurlijk binnen de
grenzen van de geheimhouding. En aan de andere
kant zou ook de beroepsorganisatie er goed aan doen
om het voortouw te nemen in de discussie, door snel
een onderzoek naar de rol van de betrokken accountants aan te kondigen en uit te voeren.
Een tweede belangrijke les wat mij betreft is de
nadrukkelijke behoefte aan de rol van de accountant
als ‘elite expert’. Een positie waar naar mijn mening
meer maatschappelijk rendement uit kan worden
gehaald. Vanuit onze positie zijn wij niet alleen in
staat om verstandige dingen te roepen over de
accountanstwetgeving, IAS, of corporate governance.
Maar toch zeker ook over maatschappelijk zeer relevante onderwerpen als de kosten van de gezondheidszorg, of de betaalbaarheid op termijn van ons pensioenstelsel? Accountants(organisaties) hebben ten
aanzien van dit soort vraagstukken data en inzichten
die een aanzienlijke bijdrage aan dergelijke maatschappelijke discussies zouden kunnen leveren. Door
die kennis te ontsluiten en beschikbaar te stellen voor
een breed publiek realiseren wij naar mijn mening
een grotere maatschappelijke erkenning dan door
welke publieke opvoedingscampagne ten aanzien van
de beperkingen van onze verantwoordelijkheid dan
ook! Accountant, laat van je horen! ■

MAB

127.
