DE VRAAG, OF DE ACCOUNTANT VAN EEN CONCERN VERPLICHT IS HET CONTROLEPLAN OP TE MAKEN VAN DEN BUITENLANDSCHEN ACCOUNTANT OF ALTHANS DIENS CONTROLEPLAN HEEFT TE BEOORDEELEN
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

12.
13.
14.
15.
16.
17.
IS.
19.
20.
strook en tegelijkertijd in den z.g. balk (welke hier verti­
caal is geplaatst).
Is het totaalbedrag der kwitantie volgens de incassolijst
boven ƒ 10.—, dan wordt een gezegelde kwitantie in de
machine geschoven, waarop de zegelkosten onderaan in den
balk en op de specificatiestrook zijn aangegeeven.
Deze plaats onderaan is de eenig mogelijke plaats, omdat
een noteering bovenaan den indruk zou wekken, dat de
zegelkosten in het afgedrukte totaalbedrag zijn begrepen..
De afgedrukte kwitanties worden thans door middel van
een stempelafdruk (hiervoor wordt een mimiograph ge­
bruikt) voorzien van datum en handteekeningen en zijn dan
ter verzending met de incassolijsten gereed.
Voor de door de bank te incasseeren posten worden op de­
zelfde wijze als boven beschreven bankborderellen geljjst en
kwitanties afgedrukt.
Ook de postkwitanties worden machinaal geschreven; het
postborderel is onlangs door prijzenswaardige medewerking
van het Bestuur der Posterijen voor Hollerith-machinegebruik gewijzigd. Het vermelden der namen op het formu­
lier kan achterwege blijven: slechts een afgekorte plaats­
naam is vereischt. Een moeilijkheid deed zich nog voor, n.1.
de Posterijen eischten, dat op de kwitantie het te incassecren bedrag inclusief zegel zou worden vermeld. Dit is
zooals het uit bovenstaande kan blijken, bij de kwitanties
voor reizigers-incasso niet het geval. Een reiziger int een
kwitantie van b.v. ƒ 15.- met ƒ 15.— [- 10 cent zegelkosten.
De uitweg in deze moeilijkheid is gevonden, daar voor kwi­
tanties boven ƒ 10.—, naamkaarten te gebruiken, waarin
reeds ƒ —.10 is geponst, hetwelk dan als eerste post in de
specificatie wordt afgedrukt.
Deze 10 cent wordt dan automatisch in het totaalbedrag
der specificatie en dus ook van de kwitantie opgenomen.
 Na het drukken der kwitanties moeten de debiteuren naam­
kaarten weder worden uitgesorteerd en opgeborgen tot een
volgende week.
De debetkaarten worden niet teruggesorteerd doch per incassoborderel opgeborgen.
De reizigers zenden de incassolijsten via de verkoopkan­
toren na den incasseeringsarbeid terug. De niet betaalde
posten worden doorgestreept. Het ontvangen geld wordt
per dag gestort op de algemeene girorekening.
Aan de hand der terugontvangen incassolijsten worden de
niet betaalde kaarten uitgelicht en overgebracht in een
groep „Restanten”
Alle overige kaarten worden door de Reproducer van betalingsdatum en incassolijst-nummer voorzien, waarna de
kaarten worden getabelleerd per incassolijst ter controleering van de bedragen der ingekomen girostrooken. Daarop
volgt voorloopige opberging tot het einde van de boek­
maand.
Op dezelfde wijze wordt te werk gegaan met de verant­
woorde bank- en postincassi en met de ontvangen remises.
Indien een post niet tenvolle is betaald, wordt de debetkaart niet uitgclicht, doch volgt ponsing van een credit­
kaart. Ook van de verschillen, welke naar opgave van de
Rek. Crt. afdeeling kunnen worden afgeboekt, worden cre­
ditkaarten geponst.
Wekelijks drukt de Hollerith Afdeeling alle niet geliqui­
deerde posten van remiseklanten en van de z.g. Restantengroep af op Debet- en Oreditlijsten.
Op de Rekening-Courant afdeeling worden waar mogelijk
de tegenover elkander staande Debet- en Creditposten afgelettcrd, waarna de Hollerith Afdeeling de desbetreffende
kaarten uitlicht en deze kaarten nog eens lijst, dit bij wijze

21.
22.
23.
24.
55

van controlemiddel. Het totaalbedrag van de uitgelichte
Debetposten moet overeenkomen met dat van de uitgelichte
Creditposten.
Van de aldus gezuiverde Restantengroep wordt tenslotte
nogmaals een z.g. Rémisestaat afgedrukt en aan de Rek.
Crt. afdeeling doorgegeven.
 Door deze, wekelijksche en dagelijksche remisestaten wordt
het mogelijk de van de debiteuren binnengekomen remise­
posten te pointeeren, alvorens de afboeking heeft plaats ge­
vonden. Verschillen kunnen aldus onmiddellijk worden ge­
constateerd en zoo noodig bij de klanten worden gerecla­
meerd.
Dit beteekent een tijdwinst tegenover het oude systeem.
Voor de afnemers, welke steeds in ronde bedragen op reke­
ning betalen, en welke dus voortdurend in rekening-courant
met de maatschappij staan, worden gedurende een maand
alle debet- en creditkaarten bewaard. Hiervan wordt maan­
delijks een uittreksel af gedrukt, waarna een saldokaart
wordt geponst, die als eerste Debetkaart in de nieuwe
maand overgaat.
Aan het einde der Aveek worden de kaarten van alle niet
geliquideerde posten getabelleerd. Het totaalbedrag moet
overeenstemmen met de saldi van de Debiteuren-grootboekrekeningen.
Na afsluiting van de boekmaand worden alle kaarten van
geliquideerde posten, welke voorloopig waren opgeborgen,
op klantnummer en Verkoopkantoor gesorteerd en met alle
daarop vermelde gegevens klantsgewjjs post voor post op
lijsten af gedrukt.
Dit geschiedt
le. teneinde later mogelijk gewenschte infomatiën betref­
fende den omvang of het verloop eener debiteuren­
rekening spoedig te kunnen verstrekken (het terug­
zoeken van enkele kaarten in den voorraad van hon­
derdduizenden kaarten zou uiteraard veel meer tijd
vergen).
2e. om het ongeponste deel der kaarten voor andere Hollerith-werkzaamheden te kunnen gebruiken.
(Wordt vervolgd).
 A. J. VAN NOORDW IJK

DE VRAAG, OF DE ACCOUNTANT VAN EEN CONCERN
VERPLICHT IS HET CONTROLEPLAN OP TE MAKEN
VAN DEN BUITENLANDSCHEN ACCOUNTANT OF
ALTHANS DIENS CONTROLEPLAN HEEFT TE BEOORDEELEN

(Vervolg)
Collega Dijker begint in zijn repliek er op te wijzen, dat veel
van hetgeen collega Mey in den aan vang heeft gezegd, geheel
langs het betoog van den spreker is heengegaan. Hij verzoekt
de vergadering dit gedeelte van het betoog van don heer Mey
niet te beschouwen als bevattende een tegenstelling tusschen
de opvattingen van den heer Mey en hem. De heer Dijker is
het wat den aanhef betreft in menig opzicht met den heer Mey
volkomen eens en zal, voor zoover hij een andere meening heeft,
die hier niet tegenover die van zijn collega stellen, om zich
tot de hoofdzaken te bepalen.
Dat het ontwerpen van het Averkplan der controle het Averk
is voor den man, die de verantwoordelijkheid moet dragen,

56

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

wordt gaarne beaamd en opgemerkt wordt, dat het tegendeel
niet is beweerd. Hieruit kan niet volgen, dat men een controle­
programma kan opmaken, zonder liet desbetreffende bedrijf,
zonder de organisatie en zelfs zonder de landelijke en plaatse­
lijke verhoudingen te kennen.
Spreker stelt hier als voorbeeld het opmaken van een auditprogramma in Nederland voor een bedrijf in Buenos-Aires.
Hij blijft van meenin g, dat wanneer de controle op deze wijze
zou kunnen worden gedirigeerd, men inderdaad een boekje
zou kunnen schrijven met audit-programma’s voor verschil­
lende bedrijven en kunnen aannemen, dat hij die deze recepten
volgt ook wel behoorlijk zal controleeren. Hetgeen de heer Mey
wil, is blijkbaar alleen het opmaken van een auditprogramma,
zonder het bedrijf c.a. door eigen aanschouwing te kennen en
verder door een cijferbeoordeeling een verantwoordelijkheid
aanvaarden.
 Spreker merkt vervolgens op, dat hij allerminst heeft be­
toogd, dat een voorbehoud zou moeten worden gemaakt en dat
het onjuist is hem in dit verband een „halfslachtigheid” te
verwijten.
Hij wil zijn geachten collega dit verwijt niet terugkaatsen,
maar moet toch opmerken, dat hij niet goed heeft begrepen,
wat de heer Mey nu eigenlijk precies wil. De heer Mey zegt n.1.
eerst, dat de accountant in wiens naam en onder wiens ver­
antwoordelijkheid de contrôle van de concernbalans geschiedt,
„zeggenschap” (het woord is niet van spreker, maar van den
heer Mey) moet hebben omtrent de verrichte werkzaamheden.
Hij verklaart dit later nader, door te zeggen, dat hij even­
tueel aan zijn collega „aanvullingen” moet vragen, ofwel ge­
deelten „moet kunnen laten vervallen”.
Op een andere plaats zegt hij evenwel, dat het meer „tac­
tisch ’’ kan worden gezegd door : hij moet met de andere accoun­
tants „overleg plegen” . Wat is nu precies de bedoeling?
In zijn oorspronkelijk stuk stelde de heer Mey het zeer dui­
delijk, door te zeggen :
•
„Hij (de accountant van het concern) zal dus het con­
troleplan ook voor den buitenlandschen collega hebben
„op te maken, c.q. het door deze opgemaakte controle„plan ter beoordeeling krijgen”.
Spreker kan niet aannemen, dat de heer Mey met het woord
„tactisch” bedoelt, dat de concern-accountant maar niet moet
zeggen, dat hij de „baas” moet zijn, maar ervoor moet zorgen,
dat hij het toch is. Die houding zou den accountant onwaardig
zijn.
 De opmerking van spreker, dat wanneer de concern-accoun­
tant het controleplan opstelt, hij geen zekerheid heeft, dat de
controle ook overeenkomstig dat plan door zijn collega zal wor­
den uitgevoerd en dientengevolge de eisch, welke de heer Mey
stelt, ondoelmatig is, wordt alleen beantwoord met de opmer­
king, dat over de uitvoering niet zooveel meeningsverschillen
zijn en ze anders althans van secundaire beteekenis zijn. Die
bestrijding is wel mager!
Sprekers’ ervaring heeft hem geleerd, dat juist de uitvoering
leert, in welke opzichten het controleplan wijziging of aan­
vulling behoeft. Zou de heer Mey de consequentie aandurven :
als ik, accountant, het controleplan maar heb opgemaakt, dan
is daarmede eens en voor goed de contrôle-techniek van dit
bedrijf bepaald en kan ik volstaan met de cijferbeoordeeling,
wanneer vertrouwde personen de controle hebben uitgevoerd?
Het gaat spreker te ver !
Collega Mey, zegt spreker, heeft in liet bijzonder gewezen op
het verschil in opvatting ten opzichte van het constateeren van
den aanwezigen voorraad. Spreker gelooft niet, dat het verschil
practisch zoo groot is. De heer Mey had in zijn artikel klaar­

blijkelijk het oog op Philips Gloeilampenfabrieken. Spreker
gelooft niet, dat de heer Mey als concern-accountant zou
eischen, dat een accountant nagaat of alle pakken, waarin de
voorraad lampen wordt bewaard, aanwezig zijn, of de pakken
inderdaad alle de aangegeven hoeveelheid lampen bevatten en
of die lampen werkelijk alle den aangegeven levensduur hebben.
De controle, zoo uitgevoerd, zou ertoe moeten leiden, dat alle
lampen onbruikbaar werden en P. M. op de balans moesten
worden opgenomen, waarmede men dan eenvoudig zou kunnen
beginnen. Hetgeen in casu precies wèl zal moeten geschieden,
zal naar sprekers’ opvatting bij de verschillende accountants
niet zoo ver uiteenloopen.
 De Heer Mey verwijt spreker, dat hij de twee verhoudingen,
waarin men tegenover een anderen accountant kan komen te
staan, door elkander behandeld heeft. Dit verwijt moet spreker
met kracht terugwijzen.
De heer Mey heeft in zijn artikel geenerlei onderscheiding
gemaakt en in het algemeen gesteld, dat de concern-accountant
het controleplan ook voor den buitenlandschen collega moet
opmaken. Het is de Heer Mey zelf die geen verschil in de ver­
houding heeft gemaakt. Onder zijn begrip viel óók de verhou­
ding, welke de heer Mey met het vreemde woord „gecoördi­
neerd” aanduidt. Juist voor die verhouding en voor die ver­
houding alléén bestreed spreker en bestrijdt hij nog, de uit­
spraak van den heer Mey.
Wanneer de heer Mey thans stelt, dat hij in de „gecoördi­
neerde” verhouding zijn eisch laat vallen onder bepaalde voor­
waarden, blijkt daaruit, dat hij het voor een zeer groot gedeelte
met de critick van spreker eens is. Spreker zegt „voor een groot
gedeelte” , omdat de heer Mey stelt, dat van „coördinatie”
sprake is, wanneer de buitenlandsche accountant naar buiten
zelfstandig optreedt en spreker die zelfstandigheid eerst aan­
wezig wil achten te zijn, wanneer de desbetreffende accountant
is een „public-accountant ” , welke te goeder naam en faam
bekend staat en de jaarrekening van het zelfstandig deel der
onderneming als juist certificeert.
In hoeverre het certificaat wordt gepubliceerd, laat spreker
daarbij onverschillig. De concern-accountant zelf kan voor
publicatie zorg dragen door in zijn verklaring de mededeeling
op te nemen, dat hij op het certificaat van zijn Collega voor
een bepaalde dochteronderneming heeft gesteund.
 Spreker wil niet ingaan op de verhouding, welke de heer
Mey met „gesubordineerd” betitelt. Misschien komt hij later
op die verhouding nog eens terug. Hij wil thans alleen opmer­
ken, dat ook hij in die gevallen, in beginsel dezelfde verhouding
ziet als tussehen den Senior-partner, Junior-partner en mede­
werkers. Hij meent evenwel, dat in die verhouding de concernaccountant niet kan volstaan met alleen het audit-programma
op te maken en de eindcijfers te beoordeelen. Hij wil ook toe­
zicht op de uitvoering der controle; althans die mogelijk
maken.
Alhoewel eigenlijk blijkt, dat de heer Mey het met sprekers’
critiek, welke alleen betrekking had op de verklaring van
public-accountants, welke dochterondernemingen hebben ge­
controleerd, eens is, wil spreker nog eenige opmerkingen ma­
ken, om te laten zien, waartoe het voorschrift van den heer
Mey, zooals dat aanvankelijk luidde en in zijn algemeenheid
ook betrekking had op de gecoördineerde verhouding, zou
leiden.
Spreker geeft als voorbeeld, dat een accountant aan den
heer Mey, die een dochteronderneming controleert, zou voor­
schrijven wel het verkoopboek met de copiefacturen te verge­
lijken cn ook de overboeking in het debiteurenboek, maar niet
de aanwezigheid van den voorraad te constateeren. Spreker
vraagt, welke houding de heer Mey daartegen zou aannemen.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
De heer Mey antwoordt hier bij interruptie op, dat hij wat
betreft de vergelijking van het verkoopboek met de copie fac­
turen en het afchecken van het debiteurenboek, zou gaan
spreken met den Hoofddirecteur van het concern en indien
deze de werkzaamheden werkelijk zou verlangen, hij ze zou
verrichten.
 De heer Dijker merkt hierbij op, dat het dan eigenlijk de
Hoofddirecteur van het concern is, die het auditprogramma
vaststelt en niet de concern-accountant en stelt met vreugde
vast, dat deze uitlating bewijst, dat ook de heer Mey thans
staat op het standpunt van de publieke en private taak. De
heer Mey ontkent dit ten stelligste.
Voortgaande merkt de heer Dijker op, dat hij allerminst wil
steunen op de verklaring van een accountantsfirma met een
wereldnaam uit „eerbied voor zijn grooteren broer” . Spreker
is niet gewoon zich blindelings bij de meening van een ander
neer te leggen en zijn „grooten broer” naar de oogen te kijken.
Hy heeft uitdrukkelijk gesteld, en stelt dat nog eens, dat de
desbetreffende accountant te goeder naam en faam bekend moet
staan. Hij wil aannemen, dat die accountant in het algemeen
geneigd kan zijn op basis van een minder doeltreffend werk­
programma een verklaring af te geven, maar als, zooals in
casu, het zou betreffen een controle te Buenos Aires en de
desbetreffende accountant tot de meest vooraanstaande ter
plaatse moet worden gerekend te behooren, dan meent spreker,
dat niemand hem ten kwade zal duiden, wanneer hij — des­
noods bij gebrek aan beter — die verklaring aanvaardt.
De heer Mey heeft sprekers opvatting samengevat in de
woorden: ,,je moet de volle verantwoordelijkheid aanvaarden
„voor het werk van een collega en je moogt daarbij niet vragen
„naar wat hij in zijn controleplan geschreven heeft” . Deze
samenvatting is apert onjuist. Spreker heeft volstrekt niet
gezegd, dat men er niet naar zou mogen vragen wat in het
controleprogramma staat; hij heeft alleen bezwaar gemaakt
tegen het algemeen voorschrift, dat men ernaar moet vragen.
 Spreker heeft wel gesteld, dat een vakvereeniging een
accountant, die steunt op het werk van een collega-vakgenoot,
zulks moeilijk euvel kan duiden; het is door den heer Mey
met geen enkel woord weerlegd.
Spreker protesteert er tenslotte tegen, dat de heer Mey het
voorstelt, alsof hij, Dijker, verschil in verantwoordelijkheid zou
hebben gepropageerd. Hij ziet dat verschil in het maken van
verantwoordelijkheid juist bij den heer Mey.
Het oordeel van den heer Mey, dat hij met logische redeneering bewezen heeft, dat zijn stelling juist is en dat de heer
Dijker zelfs den grondslag van zijn argumentatie niet heeft aan­
getast, is uit den aard der zaak, zegt spreker, een „eigen”
oordeel over „eigen” werk. Men kan er anders over denken.
Spreker meent, dat de heer Mey zijn bewering voor dat ge­
deelte, waarvoor spreker het bestreden heeft, feitelijk geheel
heeft teruggenomen, maar vindt het onnuttig daarop nader in
te gaan.
Wat den „grondslag” of de „beginselen” betreft stelt spreker
vast, dat de heer Mey op de beginselen: de reglementeering
van het N.I.v.A. en de Leer van het Gewekt Vertrouwen welke
spreker in den aanvang stelde, zelfs niet is ingegaan.
De opmerking van één der aanwezigen, dat de heer Dijker
den accountant zoo’n beetje als een brievenbus, waarin buiten landsche rapporten worden gedeponeerd, wil beschouwen, acht
spreker van zoo’n kinderlijken en demagogischen aard, dat hij
die stilzwijgend wil voorbij gaan.
Collega Mey antwoordt, dat er in het debat een verschil in
uitgangspunt blijkt te bestaan en daardoor, in vele opzichten,

57

de wederzijdsche opmerkingen langs elkaar heen gaan. Dit was
ook reeds het geval bij den eersten aanval van collega Dijker
op zijn uitwerking van het betrekkelijke examenvraagstuk.
 Collega Dijker valt het scherpst aan — in de laatste zin­
snede •— op zijn slotopmerking, n.1. dat spr. meent zijn redeneering, in de uitwerking van het vraagstuk gegeven, te heb­
ben bewezen, en dat hij meent „niet uit het zadel te zijn ge­
licht” . Coll. Dijker ziet daarentegen, dat spr. zijn „bewering”
heeft teruggenomen.
Opgemerkt zij, dat coll. Dijker ten onrechte in die opmer­
kingen een „oordeel” over „eigen werk” ziet; het is althans
slechts als constateering en niet als waardeering bedoeld.
Spr. wil ten eerste nagaan of zijn constateering juist is, dat
de grondslag van zijn argumentatie (i.c. de uitwerking van
het examenvraagstuk) niet is aangetast. Coll. Dijker begon zijn
betoog in den eersten aanval met de woorden: „nemen wij als
eerste voorbeeld het geval, dat de balans van het Indische
filiaal is goedgekeurd door een collega-instituutslid” . Een
dergelijk geval was echter in liet vraagstuk niet gesteld en dus
door spreker niet behandeld. ’) Hoe interessant het door coll.
Dijker opgemerkte overigens zij, het sloeg niet op spreker’s
beschouwingen. Daarmede gaat dus ook al wat er in dat ver­
band verder volgt, heen langs sprekers beschouwingen over dat
vraagstuk.
 Het vraagstuk spreekt van een teekenen van de jaarrekening
door den concern-accountant — misschien met een voorbehoud
— maar niet van het daarbenevens publiceeren van jaarreke­
ningen van filialen met daarbijbehoorende accountantsverkla­
ringen. Althans spr. heeft aangenomen, dat zulk een verhouding
niet in het vraagstuk werd bedoeld. Hij heeft dan ook laten
uitkomen in de bewuste uitwerking van het vraagstuk, dat hij
wel ziet een arbeidsverdeeling tusschen den accountant, die de
concernbalans teekent en daarvoor verantwoordelijkheid
draagt, en den collega, die in buitenland of kolonieën voor hem
den controlearbeid verricht. Spr. heeft hedenavond getracht
het vraagstuk scherper te stellen en daarom allereerst de taakindeeling in de drie deelen der arbeidstechniek naar voren ge­
bracht en daarna het onderscheid gemaakt tusschen de ge­
subordineerde en de gecoördineerde verhouding in de arbeids­
taak. Over de eerste liep zijn behandeling in het examenvraag­
stuk. Over de laatste meende hij te dier plaatse niet te moeten
handelen, omdat z.i. het vraagstuk dat niet stelde. Coll. Dijker
zou dit een leemte mogen noemen; dat is dan slechts het constateeren van een onvolledigheid, die hij (coll. Dijker) meent
te moeten opmerken in spreker ’s uitwerking. Spr. erkent, dat
beter geweest ware indien hij reeds bij de uitwerking in questie
had doen uitkomen, dat hij naast de gesubordineerde, een ge­
coördineerde verhouding zag, die hij bij de behandeling van het
probleem uit het vraagstuk onbesproken kon laten, omdat de
probleemstelling in het vraagstuk, die niet naar voren bracht.
 Spr. wil er voorts de aandacht op vestigen, dat wanneer hij
in die uitwerking gesproken heeft over een verschil in het
beoordeelingswerk (in het toetsen door totaalcontróle) voor
den concern-accountant tusschen het geval dat de arbeid (d.i.,
dus de uitwerking van het werkplan) verricht is door een
buitenlandsch collega of door een medewerker, dit niets verl ) Het vraagstuk (No. 3. van 1932) stelt letterlijk, dat het „hun uit­
drukkelijke wensch” is, „dat de door hen aangewezen algemeene
accountant de te publiceeren jaarrekening na accoordbevinding onderteekent, resp. omtrent zijn controle een verklaring afgeeft, waarvan de
beteekenis niet ten gevolge van het daarin opgenomen voorbehoud
illusoir wordt gemaakt”.
•
Coll. Mey, die verzocht deze voetnoot mede af te drukken in het
verslag, ziet daarin geen aanwijzing, dat er bij het gegeven concern
een gecoördineerde verhouding zou bestaan tusschen den concernaccountant en de accountants van de dochterondernemingen.
58

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDEIJESHUISHOUDKUNDE

ändert aan liet feit, dat de gesubordineerde verhouding door
hem is vooropgesteld.
Het motief daartoe, n.1. dat die buitenlandsche accountant
„bekend staat als zelfstandig verantwoordelijkheid als publicaccountant te nemen” , heeft misschien verwarrend kunnen
werken. Na de gegeven toelichting zal duidelijk zijn, dat hij
slechts bedoelde, dat hier ter zake van het toetsen van den
verrichten arbeid door beoordeeling met iets minder kan wor­
den volstaan, dan bij uitvoering door een medewerker. Men
kan daarover van meening verschillen, hetgeen inderdaad het
geval blijkt te zijn en spr. geeft gaarne toe, dat dit — naar
gelang van omstandigheden •— verschillend kan liggen. Hij
had zich dan ook niet voorgesteld het vaktechnische probleem
te hebben uitgeput met de enkele opmerkingen in het vraag­
stuk.
 In één en ander ligt echter niet een terugnemen van zijn
standpunt in dat vraagstuk ingenomen. Dat er een nadere toe­
lichting — een scherper stellen van het probleem — in ligt
erkent hij gaarne. Daarvoor is deze dcbatavond dan ook ge­
houden.
Tegenover de conclusie van coll. Dijker, dat de bewering
teruggenomen zou zijn, moet hij stelling blijven nemen. Ter
zake van de gesubordineerde verhouding handhaaft hij alles
wat hij gezegd heeft en destijds heeft hij niet bedoeld de andere
verhouding te behandelen.
Of de gesubordineerde verhouding practisch veel voorkomt
is een kwestie, die hier naast staat. Evenmin is van belang
welk concern aan het vraagstuk tot voorbeeld diende. Het pro­
bleem, dat ons hier bezighoudt is naar sprekers oordeel de
vraag: hoe ligt de verantwoordelijkheid voor den concernaccountant, ingeval hij — door teekening van de concernbalans — die verantwoordelijkheid aanvaardt ook voor de
controle op de buitenlandsche filialen? Daarnaast de vraag:
hoe ligt die, wanneer hij die verantwoordelijkheid overlaat
aan buitenlandsche collega’s, die zelf in dit geval naar buiten
optreden voor hun aandeel in de arbeidstaak, zelf teekenen
en hij dus alleen maar teekent voor eigen aandeel in dien
arbeid. Wanneer coll. Dijker nu zegt, dat hij spr. alleen be­
streed in de gecoördineerde taak, dan meent spr. daaruit te
mogen concludeeren, dat — behoudens enkele kleinere, nader
te bespreken verschillen — over de gesubordineerde overeen­
stemming bestaat, in dien zin dat coll. Dijker hem daarin ge­
lijk geeft. Spr. wil zijnerzijds gaarne instemmen met de opvat­
ting dat, in de gecoördineerde taak de geheele verantwoording
overgelaten kan worden aan den buitenlandschen of kolonialen
collega (mits te goeder naam en faam bekend staande). Hij
meent dat nooit te hebben bestreden.
 Daarmede acht coll. Mey de hoofdzaak gezegd. Hij wil thans
op de punten van détailcritiek van coll. Dijker ingaan.
a. Dat hij de private taak erkent is een voorbarige con­
clusie. Coll. Dijker vergeet, dat spr. niet ontkent, dat er in de
praktijk zulke gevallen voorkomen als die, welke Coll. Dijker
met private taak aanduidt. Hij ontkent echter dat het noodig
of gewenscht is om die gevallen in de theoretische contróleleer
met den naam „private taak” aan te duiden. Spr. meent, dat
die naam misverstanden kan wekken en tot conclusies kan
leiden, die coll. Dijkei en hij ongewenscht achten.
b. Natuurlijk heeft de hoofddirecteur niet te maken met de
samenstelling van het controleplan, dat uitgevoerd moet wor­
den. Indien echter de concern-accountant een overtolligen en
kostbaren contrölearbeid wil verricht zien, — zoo tach werd de
zaak in liet voorbeeld van coll. Dijker gesteld —, dan kan de
accountant van de dochteronderneming dien arbeid niet zonder
meer aanvaarden, omdat hij voor de opdrachtgeefster onnoodige vermeerdering van kosten geeft. Deze accountant zal dan

inderdaad aan de hoofdleiding moeten vragen of zjj de uitvoe­
ring wenscht van een overtolligen controlemaatregel, omdat
die leiding aansprakelijk is voor de overtollige kosten, die de
concernaccountant veroorzaakt. Uiteraard zal dit pas mogen
geschieden, wanneer de concernaccountant niet van zijn onge­
lijk te overtuigen is. Met het leerstuk van coll. Dijker, dat hij
met „private taak” aanduidt, heeft dit geval niets te doen.
c. Spr. heeft voorts niet bedoeld te zeggen, dat coll. Dijker
„een grooten broer” naar de oogen ziet. Hij meent er met
nadruk op te moeten wijzen, dat hij die uitdrukking nooit zou
hebben durven gebruiken, indien de onafhankelijkheid van
coll. Dijker niet als een paal boven water stond.
 Spr. heeft met die uitdrukking bedoeld, dat hij — in een aan
hem gesubordineerde taak — dok voor het werk van een buitenlandsch collega slechts de verantwoordelijkheid zou mogen over­
nemen, wanneer hij weet welke controlemaatregelen genomen
worden. Bij meeningsvcrsehil tusschen een buitenlandsche
firma en hem is natuurlijk de mogelijkheid dat de opdracht­
geefster de gesubordineerde verhouding van de buitenlandsche
firma omzet in een gecoördineerde, coll. Dijker ziet daarin
eveneens de oplossing. Althans als coll. Dijker zegt, dat de
concernaccountant zelf kan zorg dragen voor publicatie door
in zijn verklaring op te nemen de mededeeling, dat hij op het
certificaat van een collega voor een bepaalde onderneming
heeft gesteund, mag spr. daaruit concludeeren, dat coll.
Dijker dus de gesubordineerde verhouding meent te kunnen
omzetten in een gecoördineerde. Dan verandert z.i. het pro­
bleem door verandering in verhoudingen van de opdracht.
Spr. neemt daarbij aan, dat coll. Dijker dan ook de balans van
de betr. dochteronderneming met de daarbij behoorende ac­
countantsverklaring wil gepubliceerd zien. Dan kan desnoods
genoegen genomen worden met een minder doeltreffend werk­
programma, omdat een ander op dat programma de verklaring
afgeeft. De concernaccountant heeft daarvoor de verantwoor­
delijkheid dan ook niet te aanvaarden. In een aan hem gesub­
ordineerde taak zou dat echter niet kunnen en zou coll. Dijker
dat evenmin voor zijn verantwoordelijkheid nemen.
In dit verband moet spr. nog opmerken, dat bij de onder­
scheiding van gecoördineerde en gesubordineerde verhouding,
hij deze begrippen stelt als twee principieel-verschillende
karakteristieken, die de verhouding kunnen beheerschen en
niet als twee categorieën van gevallen die mogelijk zijn. In de
praktijk zullen er uiteraard verschillende nuanceeringen zijn;
de oplossing voor de werktechnische verhouding tusschen con­
cernaccountant en buitenlandsche collega’s, zal z.i. met behulp
van die beide karakteristieken steeds gevonden kunnen worden.
 d. Met hetgeen thans is gesteld, werd tevens beantwoord
hoe de vakvereeniging oordeelt over het steunen op het werk
van een vakgenoot. Bij gecoördineerde verhouding is er geen
verantwoordelijkheid voor dat werk bij den concernaccountant;
bij gesubordineerde verhouding is overleg omtrent het controle­
programma gewenscht en kan zonder dat de verantwoordelijk­
heid voor de concernjaarrekening niet worden genomen.
Rcsumeerende, meent spr. dat hij in de besproken aange­
legenheid in veel met coll. Dijker accoord kan gaan, maar dat
is — en dat moge thans duidelijk geworden zijn -— geen
retraite, maar de bespreking van een ander vraagstuk dan dat,
hetwelk aanleiding was tot dit debat. Dat het woord accoun­
tant hier genomen moet worden in den zin van te goeder naam
en faam bekend staand „public accountant” spreekt z.i. zoo­
danig vanzelf, dat spr. het niet noodig geacht heeft dit te
stipuleeren.
Spr. meent tenslotte aan de opmerking omtrent de voorraadopneming in een lampenfabriek te mogen voorbijgaan. De
voorraadopneming is een vraagstuk op zichzelf en dat is niet

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE
afgedaan met de geestige poging, waarmede coil. Dijker
poogde spr.’s standpunt ad absurdum te voeren. Men zou met
dgl. argumenten (valsche bankbiljetten, enz.) ook het onmo­
gelijke van een kascontrole kunnen bewijzen.
F. N. GLAVIMANS Jr.
EXAMEN-VRAAGSTUKKEN

Red.: Drs. ABR. MEY en Drs. J. PAARDEKOOPER

Vraagstuk 1 van het Federatief B-examen 1934
Algemeen.
1. Het vraagstuk eischt een schema voor kostprijsberekening
van een heerenschoenen-fabriek — met daarop aansluitende
administratieve verantwoording. De productie geschiedt in
voorraad als op bestelling, in series met wisselende kwantums.
Voor elke serie wordt een productiekaart geschreven, bestaande
uit vast bovenstuk met de vermelding van de algemeene ge­
gevens en strookjes voor de gegevens van elk der bewerkingen.
 De bewerkingen en de gang der productie zijn voor zooveel
noodig, aangegeven in de redactie van het vraagstuk vgl.
M.A.B. Juni 1934.
2. De fabricatie bestaat uit een groot aantal gelijksoortige
producten, telkens worden — met zekere tusschenpoozen —
opnieuw dezelfde producten voortgebracht. De toepassing van
standaard-calculatie is hier dus gewenscht. Voor iedere soort
schoenen moet een standaard-calculatie worden samengesteld,
die dienen kan als basis van prijsstelling en als norm voor de
efficientie-bewaking. Die standaard behoort te bevatten de
technisch en economisch voor elk onderdeel der productie per
eenheid van product vereischte kosten, hetzij naar een vooraf
vastgestelden standaardprijs of naar de — voor het huidige
moment -— geldende vervangingswaarde.
Gaan we allereerst na den opbouw van de kostenstandaards,
zoowel voor de directe als voor de indirecte kosten.
Materialenverbruik en -controle.
3. De hoeveelheid bovenleder in aantallen voeten, voor alle
deelen van den schoen (schachten, contreforts enz.) kunnen
vooraf voor elk nieuw model worden bepaald. Noodig zal echter
zijn om de aldus verkregen standaard nog gedurende eenigen
tijd te toetsen met het werkelijk verbruik van bovenleder.
Standaards van modellen, welke reeds meerdere malen werden
nagemaakt, worden als „uitgebalanceerd” beschouwd; contrôle
op de standaards is daar dus niet meer noodig.
Bij voerings — van leer of van linnen — kan hetzelfde toe­
gepast worden. Voor zooverre de waarde hier geringer is kan
de controle op de juistheid der standaards meer globaal zijn.
 4. De controle op de efficiëntie van het lederverbruik kan
nu als volgt worden geregeld. Uit de dagrapporten van de
betr. afdeelingen wordt vastgesteld hoeveel schoenen van elk
type zijn gemaakt en aan de hand van de bovenvermelde stan­
daarden is dus vast te stellen hoeveel leder van diverse soorten
(box-calf, kid enz.) daarvoor mocht worden verbruikt. Ver­
gelijking met de verbruiksverantwoording, resp. de boeking van
afgegeven leder volgens de magazijnadministratie, geeft dus
aan of en in hoeverre meer verbruikt is. Vergelijkt men dit
op korten termijn — b.v. in wekelijksche perioden — dan is de
doelmatigheid van het lederverbruik te controleeren ; de oor­
zaken van verschillen zijn op te sporen. Een moeilijkheid doet
zich hierbij voor wanneer het afgegeven leder voor de verschil­
lende orders — om bedrijfstechnische redenen — niet direct
in fabricage kan worden genomen. Waar echter bekend is voor

59

welke orders leder in de fabriek is ontvangen zonder dat met
de bewerking is aangevangen en van die orders de standaard­
hoeveelheden leder bekend zijn, levert dit geen moeilijkheden.
Hetzelfde geldt van de orders in bewerking. Ook daarvan zijn
de ordemummers bekend en is bekend de standaard-hoeveelheid leder. Nagegaan zal moeten worden of en in hoeverre
nauwkeurigheid bij de wekelijksche bepaling dezer hoeveel­
heden van belang is. Misschien kan wel voor enkele ledersoorten of voor fournituren enz. worden volstaan met de
onderstelling, dat er een vrijwel constant verschil is door de
voorraden in bewerking. Deze onderstelling zou dan b.v. door
kwartaalsgewijze eene scherpere controle toe te passen getoetst
kunnen worden.
Een tweede moeilijkheid is speciaal inhaerent aan dit bedrijf
(en enkele andere soortgelijke bedrijven), n.1. dat de vellen le­
der onderling afwijkende vormen en afmetingen hebben en dus
de efficientie-contróle zoodanigen vorm moet hebben, dat ook de
zuinigheid van het snijden wordt bezien.
 Daartoe moet het volgens standaarden te verbruiken leder
over een aantal orders, in die week vervaardigd, vergeleken
worden met het aantal verbruikte vellen, beiden in voeten.
Een speciaal formulier daarvoor in te stellen. Het verschil
tusschen D en C (Soll en Ist in dit geval) geeft inzicht in de
bedrijfszuinigheid ; de calculatieverschillen zjjn reeds uitge­
schakeld door bijzondere contrólc-maatregelen ten aanzien van
de standaardcalculaties van nieuwe serien.
5. Bp het zoolleder moet een andere weg worden gevolgd.
Zolen cn hakken worden op voorraad — in verschillende leng­
ten en breedten -— gemaakt. E r is dus reeds een standaard­
kostprijs berekend voor elk van die. Hier moet bepaald zÿn
hoeveel gewicht aan zoolleer voor elke afmeting (nummer) van
zool of hak noodig is. Uit een groot aantal waarnemingen is
hier af te leiden hoeveel gewicht aan zoolleer en hakken ge­
middeld uit een zeker kwantum gekocht zoolleer kan worden
gestanst.) Bij de bepaling van dit gemiddelde wordt de invloed
van uitersten uitgeschakeld en dus alleen het gemiddelde be­
paald uit de getallen, die met voldoende frequentie voorkomen.
Deed men dit niet, dan zouden toevallige factoren en bij de
waargenomen fabricatie voorkomende inefficiëntie invloed uit­
oefenen op de normen, welke later voor de bewaking der
efficiëntie worden aangewend.
Dagrapporten van de stanserij •— waarin opgegeven wat
geproduceerd is en hoeveel zoolleer is verwerkt -— geven de
mogelijkheid om de efficiëntie der stanserij te controleeren.
Interne controle bewaakt de aansluiting van die groep posten
aan de voorraadadministratie „zoolleer” en „zolen en hakken”.
6. Controle op fournituren.
 Voor elke soort schoenen is vast te stellen welke fournituren
worden gebruikt en in welk kwantum. Het product van die
standaarden en aantallen gefabriceerde schoenen geeft —
event. met inachtneming van goederen in bewerking —■ de
basis voor de controle op de efficiëntie. De standaarden zijn
door den fabrikant of diens technische assistenten af te leiden
uit soort en model van den schoen.
7. Controle op bewerkingsstoffen.
Hier is het eenvoudigst te werken met een bedrag per
schoen. Een ervaringsmatig gemiddelde, bij welks bepaling
uitersten uit te schakelen.
8. Loonen.
De bewerkingen zijn hier op zichzelf genomen, zeer klein en
komen, met een zekere intermitteering, veelvuldig voor. Er
wordt in stukloon gewerkt. Standaarden behoeven dus niet
anders te worden bepaald dan voor de loonbetaling. Automa-.
