Juridisch Germanisme
JURIDISCH GERMANISME.')
De lezing van een s~uk, voorkomende in de Februariaflevering van dit tijdsehrift, getiteld ,,De praktijk der Ongevallenwet,, van de hand van Mr. L. Del Baere, wekte bij
mij verschillende bedenkingen op; met her oog op de belangrijkheid zijner besehouwingen in hot algemeen, meende ik
enkele opmerkingen, die missehien zouden kunnen leiden tot
onjuiste opvatting van bepalingen der Ongevallenwet 1901,
niet onweersproken te moeten laten.
De geaehte sohrijver geeft een riohtsnoer, ,,een baken,,,
voor de toekomstige toepassing onzer wet door ons voor oogen
te stellen de praktijk der Duitsehe ongevallenwet, hot Unfallversieherungsgesetz van 6 3uli 1884. Nu kan zeer zeker van
de toepassing dier wet. door ons groot profijt worden getrokken,
dooh men gnat t e v e r , zooals de sehrijver doet, met klakkeloos
hare jurisprudentie te volgen. De steller heeft m. i. bij hot
neersohrijven zijner opmerkingen wel war al te reel zijn oog
over de grenzen laten gaan, sores voorbijziende hot binnenlandsehe materiaal. Te weinig aandaoht is door hem gesehonken
ann onze eigene wet, haar systeem en geschiedenis.
 Dit blijkt vooral waar hij hot begrip ,,bedrijf~ongeval,, behandelt. Terwijl de Duitsehe wet in I w 1 verzekert tegen
,,die Folgen der b e i d e m B e t r i e b e s i c h e r e i g n e n d e n
f
Unfalle,, spreekt art. 1 o n z e r wet over verzekering tegen
de geldelijke gevolgen van ongevallen, den workman in
v e r b a n d m e t de u i t o e f e n i n g
van h o t b e d r i j f overkomen. Nu merkt de sehrijver tereeht op, dat alzoo bij ons
wel hot oausale verband tussohen ongeval en bedrijf gesteld
wordt, in de Duitsohe wet niet. Toch neemt zoowel jurisprudentie als litteratuur in Duitschland nan, dat dit eausale
') Door omstandigheden is de opname van dit artikel onwillekeurig vertraagd. RED.
458
verband noodig is, doeht reverts eischt zij daarnevens t i j d e l i j k
en p 1 a a t s e 1 ij k (zij het ook indirect) verband.
 N u moge her eehter zijn, dat de woorden of de gesohiedenis
diet paragraaf I deze opvatting wettigen, ten onrechte wil
Mr. Del Baere ons den weg dier prakti.jk opdringen (bl. 185
loeo eitato) Eerstens kan uit de v o o r d e n ,,in verband met
de uitoefening van her bedrijf,, niet getrokken vorden de
conclusie, d a t e r
naast eausaal, ook plaatselijk en tijdel~jk
verband tussehen ongeval en bedrijf geeisoht wordt. Doeh
bovendien vijst de gesehiedenis diet uitdrukking juist her
tegendeel uit. Her zij mij veroorloofd hiervoor te vervijzen
naar de voorden van den Voorzitter der Co,nmissie van Rapporteurs, den heer Kuyper (Hand. Tveede Kamer 1 8 9 9 - - 1 9 0 0 ,
bl. 138), waar deze, die bij amendement had voorgesteld de
oasuistisehe opsomming van met bedrijfsongevallen gelijkgestelde
ongevallen (in art. 2 Gevijzigd Ontverp) te doen vervallen en
in art. 1 de voorden ,in de uitoefening van her bedrijf,, te
vervangen door ,,in verband met het bedrijf~,, onder meer her
volgende ter toelichting aanvoerde: ,Bovendien komt her mij
root, dat wanneer eenmaal duidelijk in de Staten-Generaal is
gebleken, dat men her nan de vrije jurispradentie vii overlaten, Met opdat zij verengen of vernauven zou, maar dat
men her doet uit vrees, dat de leiddraad te eng zou vorden,
daarin een algemeene vingervijzing voor de komende jurisprudentie ligt, om ruim en mild bs de uitlegging der vet te
werk te gaan,.
 De Regeering verzooht hem de voorden ,,in verband met
her bedrijf- te veranderen in ,,in verband met de uitoefening
van her bedrijf,, (anders zou b . v . een spoorvegongeluk, een
treineondueteur, die een pleizierreis maakt, overkome,, er
ook onder vallen). De voorsteller van her amendement ging
daar eehter niet toe over dan nadat de Minister Lely hem op
ziju pertinente vraag verklaard had (t. z. p. bl. 148), dat de
uitdrukking ,uitoefening, moet vorden opgevat in de ruimste
beteekeuis (ommi sensu). Tevens antwoordde deze Minister naar
aanleiding van een vraag van den voorsteller, dat her volgende
geval naar z~jne meening tot de bedrijfsongevallen in den zin
der wet moet gerekend vorden: Langs een fabriek, waar
's Zondags niet geverkt wordt, wandelt dien dag een verkman

459

dier fabriek; hij ontdekt brand in hot geboaw, t~eedt-daarbij
o p o m de eigendommen van zijn patroon te redden, en beloopt
als gevolg daarvan verwondingen.
Zoo merkte de heer Loeff, de tegenwoordige Minister van
Justitie, naar aaaleiding van dit amendement op (t. z. p.
b]. 146): , I k geloof dat hot niet te weerspreken is in hot
systeem van den geaehten voorsteller van hot amendement,
dat hij een ongeval, dat een workman treft, wanneer hij op
zijnen gewonen tijd naar de fabriek gnat, wil besohouwd zion
als een ongeval hem overkomen in verband met hot bedrijf of
de uitoefening van hot bedrijf,.
Eveneens vindt men in de stukken aanwijzingen, dat ongevalleu bij huisarbeid, in loondienst, bij arbeid op karwei,
tijdens den schaftijd buiten de oaderneming, onder de wet vall. n.
Welnu, uit al die plaatsen blijkt, dat noeh een tijdelijk
noch een plaatselijk verband tussehen ongeval en bedrijf vereiseht wordt.
 Ten slotte meen ik mij hog te naogen beroepen op eene
redo door den heer Loeff in de Tweede Kamer gehouden,
waar doze zeide: ,~ . . . . door de woorden ,~in verband met de
uitoefening van hot bedrijf,~ hebben wij een g a n s e h a n d e r e
regeling
d a n e l d e r s b e s t a a t i ) Wij hebben nugekregen
twee categorie~n ongevallen, eene namelijk, omvattende ongevallen in de teehnisehe, werkelijke beteekenis van bedrijfsongevallen, die gesehieden in de uitoefening van hot bedrijf,
en eene, welke niet omvat eigenlijke bedrijfsongevallen, die
niet gesehieden in de uitoefening van bet bedrijf, maar sleohts
verband houden met de uitoefening daarvan, (t. z. p. bl. 331).
De eerste twee easuspositi~n door Mr. Del Baere op bl. 137
gesteld z), zullen m. i. dan ook bij ons tot andere oplossing
moeten leiden dan ze in Duitsehland doen. Ongetwijfeld zallen
beide volgens onze wet als bedrijfsongevallen (in de ruime
) De spatieering is van mij.
'-') I e. Een werkman begeeft zich van zijn work naar huis (bedoeld wordt waarschijnlijk langs den gewonen weg) en wordt
onderweg, buiten her fabrieksterrein, door een omvaUenden boom
gedood. 2 e. Een workman g a a t ' s naehts zijn bouts, die hij heeft
laten liggen, op de fabriek halen en bezeert zieh daarbij ann een
werktuig.
460

beteekenis) moeten beschouwd women, daar bij beide @j her
dan indirect) eausaal verband bestaat tussohen ongeval en bedrijf.
 Her boven geciteerde geval, dat van den werkman, die
's Zondags bij een brand in de fabriek van zijn patroon diens
goederen besohermt, waarin de Minister een bedrijfsongeval zag,
gaat inderdaad hog reel verder dan de tweede casuspositie van
Mr. Del Baerre, welke afortiori tot de bedrijfsongevallen zal
moeten gerekend worden.
u
we dus in dit opzieht de Daitsche praktijk als ,baken,,
zoo nemen we onzen koers verkeerd.
De sehrijver acht her (bl. 128) geen uitgemaakte zaak, dat
onze wet (al b e d o e 1t zij her misschien) vergoeding toekent
voor psychisch letsel, gevolg van een bedrijfsongeval.
Nergens eohter viuden we in de wet eenige bepaling, die
psychiseh letsel uitsluit. Op welken grond zou de uitlegger her
mogen doen ?
En duidelijk blijkt de b e d o e l i n g om uitkeering toe te
kennen ook bij louter psychische inwerking, uit de geschiedenis
der wet. Het oorspronkelijk voorgestelde art. g immers, luidende
,,Ongevallen welke geen lichamelijk letsel noch stoornis der
geestvermogens ten gevolge hebben, komen voor de verzekering
niet in aanmerking,,, waarvan de bedoeling was alleen schade
nan kleederen of gereedschappen uit te sluiten, werd door de
Kegeering geschapt als overbodig (~emorie van Antwoord.
 Tweede Kamer, 1899--00, bl. I~8.) En bij art. 63 werd door
de Regeering nog uitdrukkelijk verklaard, dat uit No. 4+ van
dat artikel (voorschrijvende onderzoek van her Baukbestuur,
ten einde te bepalen: de omschrijving van her door het ongeval
veroorzaakt l i c h a m e l i j k letsel) niet mag afgeleid worden
dat alleen lichamelijk letsel aauspraak geeft op schadeloosstelling. (Memorie van Antwoord, Eerste Kamer, 1899m00
bl. ~9.)
Het eenige war dus vereischt wordt, is inwerking op. de gezondheid van den getroffone. (Thaus, nu art. 2 vervaUen is,
hlijkt dit vereischte alleen indirect uit verschillende bepalingen
der wet, waar gesproken wordt over mediseh onderzoek, medische
hulp, heel- en geneeskandige behandeling enz.)

461
Ten slotte: de sehrijver meent, nan de hand der Daitsche
praetijk, dat vergoeding is uitgesloten wanneer de werkmau
tegen het behoorlijk gesanetioneerd en gehandhaafd verbod van
den werkgever heeft gehandeld.
Dooh de wet kent deze beperking niet, en geeft ook vergoeding bij grove sehuld, zoodat die omstandigheid op zieh
zelf her reeht op uitkeering niet uitsluit. Men vergelijke bl.
145 t. z. p. waar Minister Le]y zegt: ,De Regeering is uitgegaan van her standpunt, dat de schuld van den werkman
geen reden mag zijn, om rente hem te onthouden: maar van
een wijziging aJs door de heeren van Kol e. s. t) wordt voorgesteld, zou her gevolg zijn, dat in sommige gevallen de sehuld
van den werkman zijn reeht op rente zou doen verloren gaan.,~
En de heer Kuyper zegt in den ze]fden geest (t, z. p. bl. 330)
dat ook het handelen tegen verbod het karakter van bedrijfsongeval niet wegneemt.
De gronden der Duitsehe jurisprudentie veer hare opvatting
z[jn mij niet bekend, doeh teu onzent blijkt uit de gesehiedenis
duidelijk, dat de wetgever dat criterium niet wil aangenomen zien.
 Met her bovenstaande meen ik aangetoond te hebben,
dat - - de buitenlaudsohe praktijk moge veer ons van greet
nut zija - - het gevaarlijk is die als leiddraad te beschouwen
alvorens gebleken zij, dat de tekst en her systeem onzer eigene
wet, subsidiair hare gesohiedenis, niet voldoende zijn ter behoorl~jke interpretatie. Zelfs identieke uitdrukkingen in wetgevingen
van verschillende landen zulleu aanleiding kunnen geven tot
uitleg in versehillenden zin, gebaseerd op stelsel en geschiedenis
van elk dier wetten.
Late toeh de ve r g el ij k e n d e reehtswetensehap - - die Bliite
der Jurisprudenz, zooals Kohler ze noemt - - niet ontaarden in
een ]outer n a b o o t s e n d e !
Hilversum,

1 Maart 190'2.
Ed. PHXLIPS.
') Dit amendement strekte om een ongeval alleen dan niet als
bedrijfsongeval te beschouwen, als dithet gevolg is van handelingen,
door of namens den werkgever verboden,.
