HET ARBEIDSVELD VAN DE PUBLIC-ACCOUNTANT
H E T A R B E ID SV E L D V A N D E P U B L IC -A C C O U N T A N T
door G. W. F . Lotgering
I.
Inleiding

In de laatste tijd is dit onderwerp weer op de voorgrond gekomen.
Kort geleden werd hierover een artikel gepubliceerd van Prof. Keuzen­
kamp 1), waarin een arbeidsveld wordt afgebakend, dat kleiner is dan
hetgeen we in de praktijk waarnemen. Opdat niet door zwijgen van an­
dersdenkenden in dit tijdschrift naar buiten de indruk gewekt worde,
dat de opvatting van deze schrijver een algemeen aanvaarde is en wij in
de praktijk ten onrechte allerlei dingen doen, die schadelijk zijn voor onze
functie en dus voor de maatschappij, wil ik onderstaand een poging
wagen een ander geluid te laten horen.2)
Ik ga daarbij uit van het verschijnsel, dat er deskundigen zijn, ga ver­
volgens na wat hun functie in het algemeen is, om tenslotte uit die alge­
mene functie de accountantsfunctie af te leiden.
Immers, eerst wanneer wij een definitie van de accountantsfunctie
hebben, zijn wij in staat te bepalen welke werkzaamheden wèl en niet tot
die functie behoren.
II. : Deskundigen in het algemeen
Reeds in de oudheid kende men lieden, die door studie op bepaalde
gebieden een hogere graad van ontwikkeling bereikten dan anderen. Zij
lieten hun medemensen van die meerdere kennis profiteren door hen met
raad en daad bij te staan. O f met andere woorden gezegd: door voor­
lichting en bijstand te verlenen.
 (1) Door de uitbreiding van het terrein der wetenschap is het voor één
mens ondoenlijk geworden om „all-round” deskundige te zijn en is op
het gebied der voorlichting en bijstand arbeidsverdeling opgetreden. Van
oudsher kennen wij al een aantal groepen deskundigen, b.v. theologen,
artsen, juristen en bouwkundigen. Met het toenemen van het terrein der
wetenschap en de ingewikkeldheid van de maatschappelijke verhoudin­
gen ontstond behoefte aan verdere arbeidsverdeling en kwamen er
nieuwe groepen bij. M aar alle hebben zij gemeen, dat hun maatschap­
pelijke functie in het algemeen is het geven van voorlichting en bijstand
aan anderen op het terrein van hun deskundigheid.
(2) In het maatschappelijk verkeer is naast de behoefte aan voorlich­
ting in de vorm van advies ook behoefte ontstaan aan voorlichting in de
vorm van een deskundigen-verklaring met de bedoeling het bewijs te
leveren van bepaalde feiten, welker constatering ligt op het terrein van
zulk een deskundige. Z o vraagt men de arts om een verklaring van
lichamelijke geschiktheid voor b.v. het besturen van motorvoertuigen, de
ingenieur om een bewijs van technische geschiktheid b.v. van een electriciteitsaanleg ten behoeve van de brandassurantie, de notaris om een
bewijs van juridische geschiktheid b.v. tot het uitoefenen van de rechten
van erfgenaam (certificaat van erfrecht) en de accountant een bewijs
!) T . Keuzenkamp. Een en ander over het arbeidsveld van de public-accountant
(M .A.B. Juni 1949).
2) Deze bijdrage werd ingezonden voor de publicatie „D e grenzen van het arbeids­
veld van de public-accountant” van de heer R. W . Starreveld welke in het Januari­
nummer verscheen. (Red.).
 mab

blz. 138

van (bedrijfs-) economische geschiktheid b.v. van een jaarrekening tot
het verkrijgen van een beeld van het gevoerde beheer over een onder­
neming. Deze vorm van voorlichting zal aan de ene deskundige veelvuldiger gevraagd worden dan aan de andere, doch bezien uit het oog­
punt van de maatschappelijke functie is deze vorm gelijkwaardig aan de
voorlichting in de vorm van een advies of aan de bijstand.
De maatschappelijke functie van het geven van voorlichting (hetzij
als advies of als verklaring) en bijstand hebben alle groepen deskundigen
dus gemeen. Zij verschillen slechts in het object van hun deskundigheid.
III. De public-accountant
Als object van de accountant zie ik, mede in verband met zijn opleiding,
de administratieve verantwoording van huishoudingen en de daarmede
samenhangende vraagstukken in het bijzonder op (bedrijfs-) economisch
gebied.
Aansluitende op de Sub II ad (1) gestelde maatschappelijke functie
van de deskundige in het algemeen, is de maatschappelijke functie van
de accountant in het algemeen dus:
Het geven van voorlichting en bijstand op het gebied der administra­
tieve verantwoording van huishoudingen en de daarmede samenhangende
vraagstukken, in het bijzonder op (bedrijfs-) economisch gebied.
Voor de ambtenaar- of beambte-accountant kan deze functie in be­
paalde richtingen beperkt worden krachtens instructie van zijn werk­
gever. Voor de public-accountant geldt dit niet. Diens maatschappelijke
functie omvat dus op dit gehele gebied zowel:
a. het geven van verklaringen omtrent de juistheid
van overgelegde verantwoordingen (controles);
voorlichting
b. het geven van adviezen;
c. het verlenen van bijstand.
 Deze werkzaamheden zijn verschillende facetten van de functie en
vanuit de functie gezien volkomen gelijkwaardig (Zie II ad 2). Ik acht
het dan ook onjuist te spreken van een primaire func tie voor de werkzaamheden ad a en wel:
le. omdat dit geen afzonderlijke functie is voor de public-accountant,
doch slechts een deel van zijn maatschappelijke functie;
2e. omdat dit ten onrechte de indruk wekt dat uit functie-oogpunt deze
werkzaamheden verheven zijn boven de andere.
Doch als de werkzaamheden ad a niet primair zijn, dan is er ook geen
reden om deze hun stempel te laten drukken op de andere tot de functie
behorende werkzaamheden. M.a.w. als wij b.v. bedrijfseconomische ad­
viezen geven, dan is het niet nodig, dat het daaraan ten grondslag lig­
gende cijfermateriaal ook door ons is gecontroleerd. W èl is natuurlijk
nodig, dat het advies zuiver geformuleerd is en dus de gelding beperkt
wordt tot het geval, dat de cijfers juist zouden zijn, b.v. als volgt:
,,Het aan dit advies ten grondslag liggende cijfermateriaal t.w...............
hebben wij niet gecontroleerd. Indien echter dit cijfermateriaal juist is,
dan luidt ons advies ........... ”
Velen zullen wellicht geneigd zijn mij tegen te werpen:
,,W at heeft men nu aan zulk een advies? Zolang men niet weet of
het cijfermateriaal juist is, weet men nog niets”.
m a b blz. 139

Dat is volkomen waar, maar dit genre adviezen zal juist gevraagd
worden door mensen, die weten of ten volle vertrouwen, dat de cijfers
juist zijn (b.v. omdat deze cijfers hun eigen onderneming betreffen).
 De aangebrachte beperking levert voor hen dus geen hinderpaal op,
terwijl zij het advies voor derden in materiële zin inderdaad waardeloos
maakt. Door juiste formulering van het oordeel is dus verwarring met
het accountantscertificaat 3) uitgesloten, tenzij men als maatstaf voor de
mogelijkheid van verwarring geen normale redelijke, doch een achterlijke
of querulante leek zou nemen.
Een andere kwestie is de uitgebreidheid van het terrein. Boven be­
schreef ik dit reeds als de administratieve verantwoording van huishou­
dingen en de daarmede samenhangende vraagstukken in het bijzonder
op (bedrijfs-) economisch gebied. Hieronder reken ik o.a. kennis van
diverse belastingwetten, daar deze in de bestaansmogelijkheden en het
handelen van de huishoudingen dusdanig diep ingrijpen, dat kennis hier­
van .—- ook bij het uitsluitend verrichten van controles —' onontbeerlijk
zou zijn. Vanzelfsprekend houdt dit niet in, dat de accountant genood­
zaakt is zich allerlei fiscaal-juridische details eigen te maken, mits hij
maar de hoofdlijnen blijft onderkennen en weet waar hij details kan
naslaan of navragen. Hetzelfde geldt voor andere overheidsmaatregelen
op economisch gebied (b.v. prijsbeheersing, deviezenvoorschriften, e.d.).
 Door een en ander wordt het terrein erg groot en rijst de vraag of dit
allemaal wel door een gemiddelde accountant zal kunnen worden om­
spannen. Gelukkig mogen wij hopen, dat de overheid zich geleidelijk aan
weer wat zal gaan beperken en de wetgeving vereenvoudigen. Overi­
gens blijft de eis dat, als de public-accountant zijn boven gedefinieerde
functie wil blijven behouden, hij de grondslagen van het gehele gebied
zal moeten blijven beheersen. Gaan bepaalde deelgebieden echter een
te grote detailhennis vragen, dan kan daarnaast specialisatie ontstaan,
zoals we dit bijvoorbeeld bij de medici vinden. Evenals de huisarts zal de
public-accountnt degene zijn, die in eerste instantie moet uitmaken of
hij deskundig genoeg is om zelf een geval nog op verantwoorde wijze te
behandelen of dat consult van een specialist nodig is. Dit eist een wijze
zelfbeperking en zelfkennis. W ie deze mist, zal echter alleen het persoon­
lijke vertrouwen in hemzelf schaden en niet het vertrouwen in de collec­
tiviteit van accountants, behorende tot een vooraanstaande vereniging,
omdat de aard van dit laatste vertrouwen onpersoonlijk is, (n.1. geba­
seerd op de toelatingseisen en de tuchtrechtspraak).
IV. Samenvatting
Het voorgaande resumerende kom ik dus tot de volgende conclusies:
1. De maatschappelijke functie van een deskundige is in het algemeen
het geven van voorlichting en bijstand aan zijn medemensen.
2. De maatschappelijke functie van de public-accountant is het geven
van voorlichting en bijstand op het gebied der administratieve ver­
antwoording van huishoudingen en de daarmede samenhangende
vraagstukken in het bijzonder op (bedrijfs-)economisch gebied.
 3) Ik schrijf hier „certificaat” en niet „verklaring” om begripsverwarring te vermijden
i.v.m. art. 1 van het Reglement van Arbeid van het N.I.v.A., dat elk oordeel van de
accountant tot accountantsverklaring stempelt, terwijl ik hier op het oog heb de ver­
klaringen, welke beïekking hebben op de juistheid van bepaalde cijferopstellingen.
mab

blz. 140

3. De tot die functie behorende werkzaamheden zijn gelijkwaardig. De
controlewerkzaamheden zijn niet primair ten opzichte van de andere.
Die andere werkzaamheden behoeven zich derhalve niet te richten
naar de controlewerkzaamheden.
4. Het arbeidsveld van de public-accountant is dientengevolge ruim en
kan geacht worden te omvatten o.m.:
a. de controle van de administraties;
b. het inrichten van administraties;
c. het geven van bedrijfseconomische adviezen op grond van al of niet
gecontroleerde cijfers;
d. het geven van advies en bijstand in belastingzaken op grond van al
of niet gecontroleerde cijfers, voor zover betrekking hebbende op
huishoudingen;
e. het verlenen van bijstand bij de boekhouding;
met deze beperking, dat de accountant:
le. binnen de grenzen van zijn kennis moet blijven;
2e. geen werkzaamheden moet verrichten, die economisch niet verant­
woord zijn. (B.v. boekhouden zonder verband met een andere op­
dracht, omdat hiervoor economischer een lager gekwalificeerde
kracht genomen kan worden);
en onverminderd de eis, dat hij zijn bij of op grond van deze werkzaam­
heden uitgesproken oordelen duidelijk en ondubbelzinnig formuleert.
5. De grenzen van zijn kennis zullen bij de ene accountant anders kun­
nen liggen dan bij de andere. Iedere accountant moet deze daarom
zelf bepalen. Degene, die deze grenzen overschrijdt, zal daarmede
zichzelf schaden en niet de collectiviteit van accountants, behorende
tot een vooraanstaande vereniging.
ma b

blz, 141.
