Inleiding tot de leer van de Waardevastheid van het Geld. Academisch Proefschrift van Mr. G. M. Verrijn Stuart
Er is thans een streven om als maatstaf voor de beoordeeling,
of een zekere l)ankrente al of niet te hoog (of te laag) is de re~eIe
rente te nemen. De vraag is echter, of men de re~ele rente eenigszins nauwkeurig vast kai~ stellen. Her komt mij voor, dat men zulks
uiet nauwkeuriger kan dan vaststellen van her prijsniveau. Zie ik
wel, dan acht Mr. Stuart zelf her antwoord op de vraag, of de
hankrente lager is dan tie re~ele rente hog bet best te verkrijgen
langs den weg van vaststelling of her prijsniveau al dan niet ges t e g e n i s ' m a a r a l z i j n w i j d a n v o o r d e t h e o r e t i s c h e v e r k l a r i n g een
eind verder gekomen, voor de praktijk staat de zaak dan niet reel
anders dan tot dusverre. Behalve dan wellicht, dat wij sterker staan
tegenover hen, die meenen dat, als zij kunnen aantoonen, dat her
prijsniveau is gestegen door oorzaken bij de goederen, in een verhooging van her bankdisconto geen heil is te zien om de stijging
van her prijsniveau tegen te gaan.
Als goederen schaarsch worden stijgt de re~ele rente; gaat nu
de I~ankrente niet omhoog, dan zal, volgens de leer van den invloed van het verschil van de re~ele rente en de bankrente,.de
geldcreatie van zelf toenemen en de wanverhouding tusschen goederen en ruilmiddeI hog versterkt worden. Niet door doen, maar
door achterwege laten (n.1. van de verhooging van de geldrente)
bevorderen dan de banken de prijsstijging, welke de afneming
der productie- ez'l well/cht de toeneming der constlmptie aanvankelijk deed ontstaan.
 Her spreekt van zelf, dat far. Stuart, die aan her d o e n en laten
van de banken zulk een grooten invloed op de ruimte van de
ruilmiddelen en den stand van het prijsniveau toekent en die een
wijziging van her prijsniveau, waarvan de oorzaak bij de goederen
ligt even ongewenscht acht, als een stijging, waarvan de oorzaak
hoofdzakelijk bij het geld ligt, terwijl hij voorts de gelclcreatie afhankelijk stelt van de productiekosten, ter verkrijging van waardevastheid van her geld zoekt naar middelen o m t e groote geldcreatie van de banken tegen ie gaan door het voordeel daarvan
te verminderen.
308
Hij erkent, dat de wal Van zelf het schip keert, (althans binnen
de grenzen vail een land) zoolang het ruilmiddel aan her goud
gebondeu is, maar dit automatisch werkend middel verliest toch ook
zijn waarde, wanneer over de geheele wereld de banken een neiging
vertoonen oln hun rente te zeer te doen of te laten afwijken van de
reOele rente, zooctat er geen land is waar het goud heen kan stroo1hen. En het goud geeft, voor wie er aan vasthoudt, daarenboven
het gevaar, dat men tegen zijn wensch door handelingen vml de
andere landen er mede overstroomd wordt, waardoor de stijging
van her prijsuiveau toch optreedt en men daarenboven no~ renteverlies heeft.
 Op den duur zal dan ook de handhaving van een vast prijsniveau zijns inziens moeten komen van de zijde van een goed
bankbeheer. Bij de Centrale Banken mag men dat inderdaad verwachten, ook al brengt her belang van die Banken het niet altijd
mede. Zij behooren zich slechts veel steviger te stellen tegenover de
credieteischen van den Staat; her schijnt den Schr. daarom wenschelijk te bevorderen, dat her belang van den Staat om zich bij
de Bank van geld te voorzien, hetwelk gelegen is in het belangrijke wiustaandeel, dat hij in vele landen ontvangt, verdwijne, doordat men niet langer een groot deel van de bankwinst rechtstreeks
in de schatkist laten vloeien, maar dat deel van de winst dat men
niet aan de aandeelhouders wenscht te geven, bestemme voor
eel~ig speciaal doel van algemeen n u t.
Het denkbeeld is voorzeker alleszins de overweging waard; hoewel ikvan meenig ben, clat, althans wat oils land aangaat, de Schr.
den invloed van her winstaandeel op de beslissing, waar Financi~n
geld zal zoeken, overschat, l-let zijn in den oorlogstijd veel meer
administratieve redenen geweest dan zuiver financieele, welke
bepaalden, hoeveel schatkistpapier elken maand in het publiek
zoude worden uitgegeven en hoeveel rechtstreeks bij de Centrale
Bank. En indien later het bedrag, dat rechtstreeks bij de Bank
werd geplaatst, hoog werd en niet elke maand bij de inschrijving
o1~ schatkistpapieren alles genomen werd, wat men blijkens
de publication daaromtrent gaarne gekregen had, dan was dat
wellicht een gevolg vail het betrekkelijk lage bankdisconto. Het
is begrijpelijk, dat de Regeeing her geld niet bij anderen duurder
neemt dan zij het, afgezien hOg vail het staatswinstaandeel, bij tie
Bank kan krijgen.
Wat de andere, de particuliere banken betreft, deelt de Schr.
 309
m.i. terecht niet de meening van Wicksell, dat vertrouwd rnag worden op hun inzicht in hare sociale roeping. Hij wenscht dus middelen, waardoor de Centrale B'ank (er is hier vooral sprake van het
theoretische geval, dat het gou.d geen rol meet speelt of wel dat
bet bankwezen van de geheele wereld in de zelfde richting gaat van
een te lage rentevoet en daardoor die rol verkleint) de andere
l~anken kan dwingen orrl zich naar haar te richten.
Zulks wordt te meer noodig, omdat en de bankconcentratie en
in hog sterkere mate de toeneming van het cheque- en giroverkeer
den invloed van de Centrale Banken op den rentevoet der particuliere banken in sterke mate deed afnemen. AIs zulk een d w a n g middel nu noenlt de Schr. behalve het dreigement van de Centrale Bank, dat zij de particuliere banken, die door middel van een
te lage rente hun credieten te zeel uitbreidden, in geval van crisis
niet zal bijstaan, het invoeren van een betrekkelijk hooge creditrente bij de Centrale Banken. Natuurlijk zouden d a a r d o o r hare bijzondere winsten in zeer sterke mate dalen, doch dit mag niet wegen
tegenover het groote belang van waardevaStheid van het geld. Men
kan m.i. den Schr. toegeven dat dit middel, dat als her ware neerkomt op het onttrekken van de grondstoffen ~) aan bet particuliere
bankwezen, \.vel overweging verdient, ook wel voor her tijdperk,
waarin bet goud hog een groote rol in het geldwezen blij1:t spelen.
 Het geheele hoofdstuk van de dissertatie, gewijd aan de bevordering van de waardevastheid van her geld verdient in een bijzondere mate de kennisneming. Atleen zal de lezer er wellicht merle
te kampen hebben, dat de toestand, waarin nog vele landen verkeeren en naar welke alle anderen alsnog streven t.w. dat er een
stevige band bestaat tusschen het geld en het goud, dooreen behandeld wordt met den toestand, Welke de Schr. theoretisch wenschelijk acht, dat het goud geen rol (altllans geen andere dan een
historische) meer in het geldwezen speelt. Misschien was een zoodanige behandeling niet gemakkelijk te vermijden, omdat de rol
van het goud in elk geval steeds kleiner wordt naast die van het
bankgeld, en dus de toestanden ineenvloeien. Maar hoe ook de
toekomst moge zijn, in deze verwarde tijden schijnt het oogenblik niet geschikt om een basis aan her geldwezen te ontnemen,
welke zooals Schumpeter zegt, bij at haar gebrekkigheid toch
~) ,,The raw material of banking i.e. other people's money". Zie: Cross
,,The financial situation and economy". Bankers Magazine, Februari 1920.
310
hOg beter bleek dan hetgeen men te zien kreeg (zelfs reeds v66r
den oorlog) als men de inwisselbaarheid van biljetten in goud
ophief of den gouduitvoer verhinderde en daardoor een slechts door
kunstnliddelen te verbloemen disagio van het papieren geld Net
ontstaan. En daarom interesseert den doorsnede-lezer hog het
meest datgene war van toepassing is op een geldwezen met tamelijk sterke goudbasis en zal tlet velen verheugen, als zij aan het
slot van het boek van Mr. Stuart opgesomd vinden, welke maatregelen reeds dadelijk voor toepassing in aaml]erking komen.
 Menigeen, die het boek van Mr. Stuart leest en men zal er geen
berouw van hebben - - zal goed doen steeds in het oog te houden,
dat wij hier te doen hebben met een inleiding tot de ]eer van de
waardevastheid van bet geld, eel1 theoretische st.udie, waarbij in
een wellicht hog verre toekomst wordt gezien maar die volstrekt
niet wil doorgaan voor een stel recepten, die dadelijk alle zijn toe
te passen op de toestanden van onzen tijd.
Den Schrijver zelf kan wellicht de raad ten goede komen om
wanneer hij - - wat zeker wel te verwachten is - - wederom over
zulk een moeilijk onderwerp schrijft, niet te veel te wiF]en geven.
Hoe belangwekkend ook de mededeeling van, en de critiek op,
hetgeen door vele anderen over de zaak is gezegd mogen zijn, zij
maken her niet altijd gemakkelijk den draad van des schrijvers
eigen betoog vast te houden.
ANT. VAN GUN.
