UIT EN VOOR DE PRAKTIJK
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

156

November 1923 ook hier den toetssteen gevonden in de goede
trouw. Ook deze overeenkomst moet te goeder trouw worden
ten uitvoer gelegd; ook de bevoegdheid tot wijziging moet te
goeder trouw worden gebruikt, hetgeen ook hier niet alleen slaat
op de mentaliteit van de beslissende meerderheid, doch op den
inhoud der beslissing.
Op regelmatige wijze tot stand gekomen wijzigingen der sta­
tuten binden de leden, mits deze wijzigingen voldoen aan den
bij de wet gestelden eisch van redelijkheid en billijkheid, waar­
naar iedere overeenkomst, dus ook statuten, moeten worden
uitgevoerd.
En het is weer de gewone rechter, die beoordeelt of die wijzi­
gingen den toets van redelijkheid en billijkheid kunnen door­
staan.
UIT EN VOOR DE PRAKTIJK
Red.: A. H. GRONDEL, ABR. MEY, JAMES POLAK

In deze rubriek worden elke maand een of meer opgaven ge­
publiceerd, waarvan ieder abonné de uitwerking aan de redactie
kan inzenden.
De oplossingen moeten vóór den 25sten der maand, volgend
op die, waarin de opgave is gesteld, worden toegezonden aan
den rubriekredacteur, wiens naam bij de desbetreffende op­
gave werd vermeld. Ze worden beoordeeld onder de initialen
van den inzender (wiens naam en adres op het iverk moeten
zijn vermeld) of onder door hem te geven motto.
Op het couvert te schrijven „Oplossing”.
Het papier slechts aan een zijde te beschrijven. Losse vellen
papier aan elkaar hechten.
Voor iverkstukken welke men terugverlangt, gefrankeerd
couvert bijvoegen.
Voor elke opgave worden punten gegeven (maximum 10). Hij
of zij, die het hoogste aantal punten voor 6 uitwerkingen ver­
krijgt, ontvangt van den uitgever een boekwerk, betrekking
hebbende op het vak. Zij, die eenmaal een prijs ontvingen,
blijven verder buiten mededinging.
 —

OPGAVE No. 7
(Uitwerkingen te zenden aan Abr. Mey, HeerengTacht 508,
Amsterdam)

De N.V. „Excelsior-Tyre” te Amsterdam heeft de alleen-vertegenwoordiging voor Nederland van de Excelsior Tyre and
Rubber Works te Acron. De directie draagt U op hare adminis­
tratie in te richten en geeft U daaromtrent volgende inlich­
tingen.
Er worden gevoerd 3 soorten banden (massieve, lucht en mo­
torbanden) van de luchtbanden en motorbanden zijn binnen en
buitenbanden. Elk der soorten komt voor in 4 verschillende
maten. Voor den verkoop bewerken 4 reizigers het geheele land,
dat in rayons onder hen verdeeld is, aan deze reizigers wordt
een Ford-wagentje beschikbaar gesteld, bandenverbruik ten
laste van de N.Y., verdere kosten voor de reizigers, zij werken
op provisiebasis. De reizigers werken 5 dagen per week en komen
Zaterdags naar kantoor teneinde het plan voor de a.s. week vast
te stellen. De orders worden uit voorraad uitgevoerd; levering
is steeds gewenseht binnen enkele dagen althans voor de couran­
te soorten en afmetingen; aan bekende afnemers wordt op reke­
ning geleverd met maandel. dispositie per bank,, onbekende af­
nemers onder rembours.
De banden die de N.V. in voorraad heeft worden door haar in
Acron gekocht en na orderbevestiging per chèque betaald.
Acron factureert den inkoopprijs f.o.b. New-York onder af­

trek van een contractucele korting. Verder betaalt Acron aan
de N.V. per jaar 5% vergoeding over den omzet voor de risicogarantie die de N.V. aan cliënten moet geven en 4 % voor ver­
goeding van. reclamekosten. Dit laatste onder voorwaarde, dat
aan haar jaarlijks een, door accountants verklaring gecertifi­
ceerde verantwoording wordt gedaan.
De N.V. berekent hare prijzen als volgt:
Voor particulieren aankoopprijs (zonder korting) verhoogd a.
 met 121/2 % vracht en invoerrechten b. met 121/2 % voor hare
kostendekking e. met 10 % voor winst. Autohandelaren krijgen
op dezen particulieren prijs eene korting van 5 % en bij afname
van een quantum van minstens x stuks per jaar eene omzetpremie van 2 %.
Handelaren, die een bepaald quantum (x -|- y stuks) kunnen
garandeeren kunen een consignatie-voorraad krijgen en ontvan­
gen dan 10 % korting (de N.V. verdient daaraan dus alleen
hare korting die Acron betaalt).
De banden worden door Acron geleverd alle voorzien van
een serieletter en nummer; de voor Amsterdam bestelde banden
zullen steeds doorloopende series en nummers vermelden. Ge­
wenseht is dat de data van levering van elke band genoteerd
wordt teneinde reclames van cliënten over te spoedige slytage te kunnen beoordeelen.
Het personeel bestaat uit 1 directeur, 1 procuratiehouder,
(speciaal leider v. d. verkoop) 1 boekhouder met 2 assistenten, 2
steno-typisten, 1 jongen, 1 magazijnmeester, die tevens expe­
diteur is.
Gevraagd wordt een schema voor de inrichting van de admi­
nistratie en een schema voor de maandel. staat van inlichtingen
die Amsterdam aan Acron als hoofdzakelijk aandeelhoudster
moet inzenden.
UITWERKING VAN VRAAGSTUK No. 4.
N.V. DE VUURHAERDT (II)
(De uitwerking' is schetsmatig' teneinde niet al te groote
plaatsruimte in te nemen)

Inkoopadministratie
Orders op gebruikelijke wijze op kaartsysteem naar leveran­
ciers en naar goederen. Tevens daarop aanteekenen de wijze,
waarop leveranciers aan hun verplichtingen voldoen, en de of­
ferten die gedaan worden. Geldbedrag loopende orders (staffe­
len a jour). Goederenontvangstbon van magazijnmeester naar
kantoor voor afboeken orderadministratie en behandeling in­
koopfactuur. Prijscontrole met order, qualiteitscontröle gewoon.
Retouren in afzonderlijk retourzendingenboek, overbrengen
bedrag van het retour p.m. in rekening courant. Boeken retour
in inkoop en rekening courant na regeling en ontvangen credit­
nota.
Magazijnadministratie
Verdeeld in a. materialen en b. producten.
 Bij den magazijnmeester alleen in hoeveelheden, kantoor ook
in waarden, (waarden zou niet noodig zijn voor verband met
grootboek, daar permanence de 1’inventaire, maar is gewenscht,
teneinde eventueele verschillen te localiseeren op bepaalde arti­
kelen).
Magazijnmeester boekt (a) als materialen ontvangen en (b)
uit de arbeidsbegeleidekaart, die hij bij de producten ontvangt;
boekt credit van aanvraagbons (a) en van de opgave van te
verzenden goederen naar cliënten of winkels (b).
Kantoor (magazijnadministratie) boekt debet (a) van facturen
(na ontvangst magazijnopgave), debet (b) van doorgezonden
begeleidekaarten na controle staat van door bedrijfsleider ge-

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
keurde stukken, credit (a) van duplicaatbron aanvraag werk­
baas (die deze naar kantoor zendt) en (b) van uitgaande fac­
turen cliënten of winkels. Retourmaterialen uit de fabriek
creditbon als aanvraagbon te behandelen.
Retouren, winkels of cliënten voorloopig aanteekenen als bij
inkoop, boeking na regeling en creditnota. Bij de kantoor magazijnadministratie inrichting zoodanig te maken dat materialen
voor bepaalde orders te reserveeren kunnen worden aangeteekend. Periodieke vergelijking beide magazijnadministraties en
steekproefsgewijze met werkeljjken voorraad.
Controle verbruiksboek materialen en verkoopboek particulie­
ren en verzendboek naar winkels met dagelijksche expeditiestaat van magazijnmeester.
Orders
Ontvangen orders van particulieren of voorraadorders doorloopend genummerd.
Particulieren orders indeelen naar tijd van aflevering, even­
tueel over verschillende afdeelingen. Voorraadorders in verband
daarmede tusschenvoegen.
Orders onderverdeelen naar verschillende bewerkingen, en
daarna samenvoegen dier onderdeden zoodanig dat bewerkin­
gen, die beter in groote getalen kunnen worden uitgevoerd, wor­
den gecombineerd. Zoo ontstaan dan fabrieksorders. Calculatie
naar fabriekorders en daarna de verwerking van deze fabrieksorders tot de calculatie van de oorspronkelijke cliënten- of la­
gerorder. Bovenbedoelde samenvoeging speciaal van belang bij
gietoven, moffeloven, zandspuit en laschapparaat. Controle op
tijdig afwerken door slip van loopkaart naar kantoor te zenden
wanneer een onderdeel is afgewerkt.
 Loonadministratie
Tijdcontróle door portiersadministratie, loonlijst naar loontjjden, toeslagen en dergelijken volgens stamkaarten arbeiders,
overgelden en premies volgens opgave van werkbaas. Loonlijst
opmaken gewoon, indeelen naar de verschillende afdeelingen.
Loonverantwoording door weekbriefjes geschreven door werk­
man, fiat van den werkbaas. Controle tijden der weekbriefjes
met portiersopgaven. Recapitulatie van de loonen naar orders,
zoodanig dat het loon voor verschillende zelfstandige ondei’deelen van de bewerking afzonderlijk blijkt (ter vermogelijking
van de vergelijking van de voor- en nacalculatie).
Loonprijs als besproken in voorgaande uitwerking, differen­
tieel loon voor identieke arbeid elimineeren en toonverschil voor
verschillend-gequalificeerde arbeid opnemen. Overuren ontstaan
wel door spoedorders, die meestal ook duurder berekend worden
en dus zou er reden bestaan de spoedorders met de overuren te
belasten; daartegenover staat echter, dat de spoedorder in de
gewone werktijden wordt uitgevoerd en dus het overgeld op de
inhaalorder wordt betaald, daardoor wordt het overgeld meestal
op verkerde order belast. Men verantwoorde het betaalde over­
geld op separate rekening de extra-berekende prijsverhooging
van den spoedorder eveneens en stelle die beide rekeningen
tegenover elkander. Recapitulatie der loonen overbrengen in
loonverdeelboek en daaruit journaliseeren ten laste van Orderrekening, Onderhoudsrekening, Indirecte loonrekeningen etc.
tegenover Berekende loonen.
Betaalde en berekende loonen loopen dus glad op de niet
uitbetaalde loonresten (gulden-fracties van het den arbeider
competeerende weekloon in volgende week te vereffenen). Over­
brengen van het loon naar orderkaarten van loonrecapitulatie
(ter controle periodiek pointeerén).
Materialen
Bonsysteem als behandeld bij magazijnadministratie. Alle
bons (daar voor één onderdeel meestal maar één materiaal aan­

157

vraag dient) na berekening in een verbruiksboek. (Controle
met magazijnmeester zie boven). Berekening bij orderwerk tegen
den prijs, bij voorcalculatie aangenomen, bij voorraadwerk tegen
den marktprijs van het materiaal op tijdstip van verbruik; deze
prijzen zijn voor beide gevallen de vervangingswaarde.
 Materiaal verbruik belasten op orderkaarten vanaf de uitge­
rekende bons; periodiek pointeeren met verbruiksboek. Ver­
bruiksboek inboeken tegen bovengemelde vervangingswaarde
(verhoogd met x % opslag voor inkoopkosten, niagazijnkosten etc.) en tegen den döorsnee-inkoopprijs van den aanwezi­
gen voorraad (volgens pryzenboekje). Maandel. journaalpost,
orderrekening, onderhoudsrekening etc. (debet voor vervan­
gingswaarde -|- opslag) tegenover credit: berekende materialen
(tegen doorsnee-inkoopprijs), berekende toeslag voor ink op­
kosten, idem voor magazijnkosten en prijsverschillen materialen
je nachdem debet of credit.
De magazijnvoorraad tegen doorsnee-inkoop (permanence de
1’inventaire) blijkt nu uit de rekeningen. Materialen en bere­
kende Materialen.
W erktuigkosten
De uren van aanwending der verschillende werktuigen
worden ontleend aan de werkbriefjes van het bedienend perso­
neel. De kosten van zulk een machinewerkuur bestaan uit af­
schrijving, rentelast, onderhoud, vernieuwing en drijfkracht,
De bepaling van de vier eerst genoemde factoren per eenheid
(werkeenheid) werd in de behandeling van voorgaande uitwer­
king besproken, eveneens de wqze, waarop in een fabriek als
deze de capaciteit te bepalen is. Deze werktuigkosten zijn naar
hun aard constant (in zooverre dit sluit met de methode van
afschrijving); de kosten van drijfkracht zijn meestal deels con­
stant, deels variabel; wat afhangt van de techniek der krachtoverbrenging. De totale drijfkrachtkosten en de drijfkrachtkosten der machine zullen dus naar rato van de verhouding van
constant en variabel deel te splitsen zijn, het constante deel
wordt naar de capaciteit per uur bepaald en dit bedrag naar
gebruikte uren berekend, het variabel deel Avordt zonder meer
naar verbruikte uren (k.w.u.) berekend. De verwerkte machinekosten worden dan in een recapitulatieboek verwerkt naar de
bedragen (resp. uren) zoowel naar de orders (resp. onderdeelen) als naar de machines. De journaalpost naar aanleiding
daarvan ontstaan luidt:
Orderrekening.
Onderhoudsrekeningen etc.
Aan berekende maehineuurkosten.
Aan berekende drijfkrachtkosten. a. contstant deel

b. variabel deel.
 De tegenboeking stelt dus in staat na te gaan of de opslagen
juist geAvecst zjjn en maakt mogeljjk een overzicht te hebben
van de kosten van machinekracht en drijfkracht, die teloor
gegaan zijn door onvoldoende bedrijfsbezetting en die dus op
de verlies- en Avinstrekening prijken tegenover den ondernemers
winst zonder de bedrijfsrekening te influenceeren. Intusschen
zal het gewenseht zijn dit overzicht ook per machine te hebben,
teneinde te Aveten, welke groep van bewerkingen dat verlies door
onderbezetting veroorzaakt en wordt in het machinegrootboek
tegenover de kosten van de machine, vermeldt de voor die ma­
chine berekende kosten en blijkt dus daar de onderbezetting per
machine (groep van identieke bewerkingen). Orderkaarten over­
nemen van recapitulatie en pointeeren.
Calculatie en gereedgekomen werk
Op kaarten als boven besproken met tegenover elkander stel­
ling van vóór- en nacalculatie.
Opslag algemeene kosten etc. als gewoon naar capaciteit;

158

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

recapitulatie van gereedgekomen orders en overboeking naar re­
kening bewerkte goederen; de opslagen voor algemeene kosten
daarbij tegenboeken op berekende opslagen x-y-z.
De orders loopen over één daarvoor bestemde magazijnrekening en worden op de gewone wijze gefactureerd. Behandeling
van gereedgekomen orders in magazijnadministratie boven reeds
behandeld bij magazijn.
Verzamelcalculaties bij gietoven, moffeloven etc.
 Ijzer resp. koper en brons, boeking magazijnadministratie
ruwe materialen, afgifte tegen bons. Brandstoffen idem. Daar­
bij te verrekenen loon gieterij afschrijving onderhoud en rente­
last verrekend als gebruikelijk naar urental vereffend; op deze
wijze ontstaat een totaalcalculatie voor de geheele gieting, aan­
sluitende aan het gietrapport van den gietbaas. Verdeeling der
kosten geschiedt dan naar het gewicht van het afgeleverdc goede
gietwerk. Algemeene kostenverrekening door opslag. Gietgloed
afblazen gaat voor meerdere exemplaren gelijk, kosten naar
, blaasuren over de afgeblazen stukken verdeden. Zandspuiten
voor lichtborden afzonderlijk verrekenen naar spuituren. Giet­
werk wordt opgenomen in gietmagazijn tegen gecalculeerden
kostprijs, aan de hand recapitulatieboek gereedgekomen gietorders.
Bij de moffeloven gaat de bewerking identiek met moffelrapporten, kostenverdeeling naar de oppervlakten die te moffe­
len glasplaten of ballons in den oven innemen.
Bij zandspuit en laschapparaat worden eveneens de kosten in
totaal berekend voor een aantal gelijktijdig onderhanden geko­
men bewerkingen en verdeeld.
Verkoopadministratie fabriek
Factureeren kantoor, verzendop gave aan magazijnmeester,
deze boekt af in zijn magazijnadministratie. Kantoor boekt ma­
gazijnadministratie, verkoopboek, rekening courant van copiefactuur resp. uitgaande factuur, controleert verkoopboek etc.
met expeditielijst, die magazijnmeester dagelijks uitzendt van
verzonden stukken en pointeert rekening courant en verkoop­
boek.
Winkeladministratie.
Factureering aan de winkels tegen verkoopprijs, in afzonder­
lijke verkoopboeken. Boeking p.m. in speciaal register naar groe­
pen in verkoopprijs en kostprijs. Onder groepshoofd specifieke
vermelding van in den winkel voorradige voorwerpen. Winkel
draagt wekelijksche ontvangst af met verantwoording verkochte
voorwerpen (inzending der labels). Afboeking in winkelvoorraadboek bovenbesproken tegen verkoopprijs. Geldverantwoording van ontvangst in kasboek onder winkelverkoopen. Maandelijksrh op kantoor van winkel opgave van voorraad in stuks
en waarden. Totaal waarden moet stemmen met winkelvoorraadboek-geldkolommen; stuks met de aantallen, die nog openstaan.
Prijsreducties mogen alleen via kantoor plaats vinden.
 Maandstaten
Maandelijksche proefbalans, waarin alle bovenbesproken tegenboekingen voor berekende kosten, aan te vullen met journaalp osten van de caleulatiekaarten der orders in bewerking
en met de aan jaarverloop evenredige quote van afschrijvingen.
Daardoor wordt mogelijk deze proefbalans te verwerken tot een
approximatieve balans per maand ultimo en verlies- en winstre­
kening (zoowel over de verloopen maand als over de afgeloopen
periode). De maandstaat doet dan zien het resultaat van de
productie, van de inkooppolitiek, de omzetten aan orders en van

winkels, de mate waarin de kosten gedekt zijn verlies of winst
door meerdere of mindere bedrijfsdrukte (constante kosten-dekking etc.) Ook de financieele toestand blijkt zoowel t. a. v.
vlottende middelen en inkomende gelden als t.a.v. de opeischbare schulden. Aansluitende aan deze cijfers v.d. maandbalans
etc. kunnen dan statistieken worden, gemaakt, waarin verge­
lijking met overeenk. perioden voorgaande jaren en verwerking
in relatieve cijfers.
Hier behoeven dus aan de hand van de balans alleen enkele
cijfergroepeeringen te worden gemaakt. Nog dient samengesteld
aan de hand van de inkoopadministratie een staat van loopende
inkooporders; uit de bestellingen een staat van onuitgevoerde
eliënten-orders; uit de calculatiekaarten den stand van en het
geldbedrag van loopende orders in bewerking. De waarde van
den voorraad materialen en producten in de fabriek blijkt uit
de balans, die van de winkels worden, als boven besproken,
maandelijks door winkelchefs ingezonden.
BEOOEDEELING DER INZENDINGEN

YLLEN. Uwe opzet is zeer goed systematisch en Uw interne
controle is behoorlijk verzorgd; ze komt in vele punten over­
een met de officieelc uitwerking. Echter heeft U verzuimd aan
de planning der orders bij verschillende afdeelingen te den­
ken, eene behandeling van de orders als U bij de gieterij geeft,
komt ook voor bij moffeloven, bij zandspuit (lichtreclameborden) by electrol. apparaat. De behandeling der retourinkoopen
acht ik onvoldoende.
 Dan schijnt U de vervangingswaarde van de verbruikte mate­
rialen alleen te willen gebruiken daar, waar sprake is van spe­
culatie en neemt U de kinder- en d.g.1. toeslagen als indirecte
kosten op, terwijl het inderdaad in het geheel geen kostendeel
is (de premie voor meerder gequalifieeerd werk natuurlijk wel).
U berekent een normale productie, maar verstaat daaronder
blijkbaar niet de capaciteit, waarom niet het maximaal aantal
arbeidsuren (45 per week) genomen? Uw tendeele onjuiste op­
vattingen omtrent de afschrijvingen spelen ook in deze uitwer­
king een rol. In ’t geheel is Uwe uitwerking goed, maar de
bedrijfseconomische toepassing is niet sterk. De maandrapporten werden niet behandeld.
Oefenende komt U er wel, maar dan vooral goed de bedrijfs­
economie toepassen.
8 punten.
CHANTECLAIR. Uwe globale werkverdeeling is heel
aardig. Behandeling binnengekomen orders en verwerking daar­
van is goed. Bij kantoormagazjjnadministratie is het waarom
niet aangegeven (v.g.1. offic. uitw.). Prijs der verstrekking
wordt niet behandeld en verbruiksboek en hoofdadministratie
bewerking ontbreekt, zoo blijkt dus ook de rekening prijsver­
schillen niet. Loonadministratie wat erg kort. Loonspecificatie
en loonrecapitulatie naast elkander komt mij dubbel werk voor,
en voor de loonlijst behoeft U dat laatste boek niet, die kunt
U uit de gegevens opmaken zonder eerst een boek ervoor aan te
leggen. Aan den loonprjjs geeft U geen aandacht, omdat de
menschen meer verdienen dan het metaalbondloon ? Hoe behan­
delt U de te berekenen loonprijs dan en de toeslagen ?
Het geheel is niet onbevredigend, maar toch komt ’t mjj voor
of U de bedrijfseconomische questies, waarmede de, uitwerking
in aanraking bracht tracht te omzeilen. Jammer is ook, dat U
niet méér het verband hebt gegeven met de hoofdadministratie
dat is zeker ook voor de maandstaten van belang.
7 punten.
 ELLABE. Uwe uitwerking doet zien, dat U wel kijk heeft
op de problemen, echter Uwe behandeling is erg chaotisch, daar­
door verward en komen verschillende punten, die U zeker moet.
