WAARDERING VAN VASTE ACTIVA IN DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING
W A A R D E R IN G V A N V A S T E A C T IV A IN D E
G E C O N S O L ID E E R D E JA A R R E K E N IN G
door D rs H . C. K ruidenier
D e door de heer O verbeek onder bovenverm elde titel in het A pril­
nummer van dit M aandblad gem aakte opm erkingen over het verschil tus­
sen de system en welke door U nilever en Koninklijke w orden gevolgd
met betrekking tot de w aardering der V a ste A ctiva in de geconsolideerde
jaarrekeningen geven aanleiding tot enig nader com m entaar.
U itgaande van het verschil dat bestaat in het door beide M aatschap­
pijen in 1953 gevolgde systeem, constateert de heer O verbeek dat het
systeem, hetw elk door U nilever in 1953 is verlaten, in hetzelfde jaar door
de Koninklijke is aanvaard, en omgekeerd. D it zou dan inhouden d at de
Koninklijke eerst met ingang van 1953 tot het systeem van w aardering
op historische kostprijs zou zijn overgegaan, en in de jaren vóór 1953
niet de kostprijs als basis van de w aardering gebruikte, doch een andere
w aardering toepaste, w aarna door schrijver als conclusie van zijn be­
schouwing w ordt vermeld d at ,,wij de nieuwe m ethode van de Koninklijke
niet bew onderen’”.
 M et enige verw ondering hebben wij het betoog gelezen, om dat hier­
uit blijkt dat de schrijver geen, of althans onvoldoende, kennis heeft ge­
nomen van het jaarverslag van de Koninklijke over 1953 en van die over
de jaren vóór 1953. Immers bij lezing van de vroegere jaarverslagen blijkt
onmiddellijk d at de Koninklijke zich steeds op de historische kostprijs
heeft gebaseerd en dat er geen sprake is van een principiële wijziging in
de w aarderingsgrondslag.
In het jaarverslag over 1950 zijn voor het eerst geconsolideerde cijfers
van de M aatschappijen der K oninklijke/Shell G roep gepubliceerd en op
bladzijde 38 van dit verslag is ten aanzien van de w aardering der vaste
eigendommen vermeld:
,,De sterling-tegenw aarde per 31 Decem ber 1949 van activa, te
boek staande in andere m untsoorten dan guldens of sterling, is
ontleend aan de kostprijs van de deelneming in de betreffende m aat­
schappijen. Activa, verkregen na 31 Decem ber 1949, zijn uitgedrukt
in sterling, in het algemeen door om rekening van de in de plaatse­
lijke m untsoort bestede kostprijs tegen de gem iddelde koers van
1950”.
 Vrijwel gelijkluidende toelichtingen komen voor in de verslagen over
de jaren 1951 (eveneens bladzijde 38) en 1952 (bladzijde 39) en naar
onze mening blijkt hieruit onom stotelijk dat de w aardering der vaste ac­
tiva in de geconsolideerde jaarcijfers der K oninklijke/Shell G roep steeds
heeft plaats gevonden op basis van de historische kostprijs, zij het dan
dat de kostprijs in sterling der vóór 31 Decem ber 1949 aangeschafte ac­
tiva niet w erd vastgesteld door om rekening van de kostprijs in vreem de
valuta tegen de w isselkoers in het jaar van aanschaffing doch door de
kostprijs van het aandelenbezit in de betrokken m aatschappij te projec­
teren op de onderliggende vaste activa dier m aatschappij.
D e redenen welke leidden tot deze bijzondere wijze van vaststelling
van de kostprijs blijken uit het jaarverslag over 1953. H ierin w ordt me­
degedeeld d at het, toen in 1950 voor de eerste maal geconsolideerde
Groepsoverzichten w erden sam engesteld, niet wel doenlijk bleek de kost­
prijs in sterling vast te stellen door omrekening tegen de ten tijde van

ma b

blz. 457

de aanschaffing geldende wisselkoersen. H et betreft hier enige tientallen
m aatschappijen en alle vaste activa dezer m aatschappijen hadden, om
dit te bereiken, moeten w orden gespecificeerd naar het jaar van aan­
schaffing, terwijl ook de in locale valuta plaats gevonden hebbende a f­
schrijvingen opnieuw hadden moeten w orden berekend, n.1. in sterling.
Deze om vangrijke w erkzaam heden w aren niet uitvoerbaar in de beschik­
bare tijd, zodat tot het eerder vermelde, eenvoudigere systeem w erd be­
sloten.
 U it het voorgaande moge blijken, dat door de Koninklijke in 1953
geen principiële wijziging is aangebracht in het gevolgde systeem , terwijl
ook nauwelijks van een verfijning kan w orden gesproken. H et reeds bij
de eerste sam enstelling van de gepubliceerde geconsolideerde cijfers aa n ­
genomen systeem geldt nog steeds, zij het dan dat een vereenvoudiging
welke uit utiliteitsoverw egingen w as aangebracht thans door het w eg­
vallen van de reden hiertoe ongedaan is gem aakt.
D oor de heer O verbeek is voorts gereleveerd dat, als gevolg van een
en ander de aanschaffingsw aarde der vaste activa per 1 Januari 1953
met ruim £ 85.000.000.'—.-—■ is verlaagd. H et vermelden van dit cijfer is
te eenzijdig en o.i. had hierbij dienen te w orden vermeld dat het totaal
bedrag der afschrijvingen als gevolg van dezelfde om standigheid met
£ 81.000.000 is verm inderd (zie bladzijde 53 van het jaarverslag over
1953) w aardoor de invloed op de verm ogenspositie van de G roep (n a ­
melijk een verm indering met circa £ 4.300.000) juister w ordt w eerge­
geven. T evens komt dan n aar voren dat de relatieve betekenis van de
ongedaan gem aakte vereenvoudiging slechts een geringe is geweest.
 In het voorgaande is slechts gepoogd een m isvatting om trent de feite­
lijke om standigheden weg te nemen. E en beschouwing van de voor- en
nadelen der mogelijke w aarderingsssytem en valt buiten onze opzet en is
derhalve achterw ege gebleven, terwijl ook de opm erkingen van de heer
O verbeek inzake de positie der betrokken accountants buiten beschou­
wing zijn gebleven. D it betekent evenwel niet dat wij het met hem eens
zijn. Integendeel!
N A S C H R IF T
van A . R . O verbeek
U it de reactie van de heer Kruidenier, hierboven afgedrukt, blijkt, dat
mijn beschouwing in het Aprilnum m er tot m isverstand aanleiding heeft
kunnen geven. W ellicht is niet in voldoende mate tot uitdrukking ge­
komen. dat de door mij gesignaleerde tegengestelde tendenz, slechts
betrekking had op de wijze van herleiding van vreem de valuta bij de
consolidatie van vaste activa. Geenszins is door mij gesteld, dat de Ko­
ninklijke zich tevoren niet op de historische kostprijs baseerde (zie p.
172, voorlaatste alinea:
,,M en w enst blijkbaar vast te honden aan de historische kostprijs
als grondslag voor de w aardering en beschouw t de aangebrachte
wijziging als een noodzakelijke correctie in dat verband.”
, O verigens heb ik er gaarne kennis van genomen, dat, n aar de mening
van de heer Kruidenier, de Koninklijke geen principiële wijziging in haar
systeem van w aardering heeft aangebracht en ik kan het met hem eens
zijn, d at in dat geval aan de door de Koninklijke in 1953 doorgevoerde
veranderingen geen overdreven betekenis moet w orden toegekend.
ma b

blz. 458.
