Appendix: The Dutch translation of Calvin' s sermon on predestination on 18 December 1551 (CO 8, 89-119.)
Appendix:
The Dutch translation of Calvin' s sermon
on predestination on 18 December 1551
(CO 8, 89-119.)
WBNeuser
Ostbevem, Germany

Secretary: ~tional Congress on Calvin Research

. .. Omdat wij het Avondmaal binnenkort zullen ontvangen, en wij dat niet lrunnen ontvangen geIijk wij moeten, teozij wij ware enigheid van geIoof hebben, die ons samenbindt, en satan ook in deze vorige dagen getracht heeft verwarring en verdeeIdheid
onder ons aan te brengen, gelijk gij weet, -

hebben wij alIen tezamen geacht dat het

goed en nuttig zou zijn te handeIen over het uitkiezen van God, waardoor Hij ons
gekozen en uitverkoren heeft, opdat dit op zulk een wijze door de groten en de kleinen
verstaan zou worden, dat wij daarover in vrede en rust van ons geweten zouden verkeren.
Maar de stof zou Iang zijn om uiteen te zetten. Daarom zal ik mij tot kortheid
moeten beijveren zoveeI als mij mogelijk zal zijn, met voorbijgaan van vele dingen die
gezegd zouden lrunnen worden, omdat de tijd niet zou toeIaten dat alles in den brede
uiteengezet werd; zoveel is zeker dat ik moeite zal doen, (door de genade van God),
dat er een hoofdsom zal zijn waaraan men zich zal lrunnen houden, en dat er niemand
z6 dom en onwetend zal zijn dat hij zich zou lrunnen verontschuldigen dat de zaak hem

niet bekend was. En voorts ten slotte, als iemand enige twijfel of bezwaar zou hebben,
zal hij het lrunnen verklaren, opdat alles beterverklaard en bewezen moge worden,
nameIijk met de heillge Schrift.
 En ziehier waarmee wij moeten beginnen, -

te weten, dat wanneer wij geloven in

Jezus Christus, dat niet komt van ooze eigene bedrevenheid, en ook niet dat wij zulk
een groot, of zulk een scherp verstand hebben, om die hemelse wijsheid te begrijpen,
die in het Evangelie vervat is, -

maar dat dat komt van een gunstbewijs van God, ja

van een genade die ooze natuur te boven gaat. Er blijft nu over te zien of die genade
aan alIen gemeen is of niet.
Maar de heilige Schrift zegt het tegenovergestelde,

...
The Dutch translation of Calvin's sermon on predestination on 18 December 1551 (CO 8, 89-119),
in Van Dijk, D, Steml1um uit Geneve: Preken, artikelen, brieven elll Jo1umnes Calvijn, Deel m, 9-37.
De Gereformeerde Bibliotheek te Goudriaan.
ISSN 0259-9422 = HTS S4/l " 2 (1998)

79

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

namelijk, dat God Zijn Heilige Geest geeft aan wie het Hem goeddunkt, dat Hij ze verlicht in Zijn Zoon. De ondervinding toont het en wij zijn ervan overtuigd. Wij moeten
daaruit dus de gevolgtrekking maken, dat het geloof voortkomt uit een hoger en meer
verborgen bron en fontein, -

te weten uit de genadige verkiezing van God, waardoor

Hij ter zaligheid kiest degenen die het Hem goeddunkt.
 1. BUBELSE TEKSTEN
1.1 EFEZEN 1:3-6
En het is dlt wat de heilige Paulus behandelt in het eerste hoofdstuk aan de Efezen,
wanneer hij God 100ft, niet alleen hierom dat wij oven, of wel hierom dat Hij ons Jezus
Christus gegeven heeft in Wie wij moeten geloven, en dat wij heel de vervulling en
volkomenheid van ons heil in Hem hebben; maar hij zegt: 'Gezegend zij God die ons
geroepen heeft, en ons verlicht heeft', ja zetfs 'gelijk Hij ons uitverkoren had voor de
grondlegging der wereld' (Ef 1:3, 4). Wij zien dus nu, hoe de genade van God door
ons volledig gekend zal worden, namelijk, niet slechts wanneer wij ervan overtuigd en
verzekerd zijn dat Hij ons het geloof geeft, maar dat Hij het ons gegeven heeft,
aangezien Hij ons uitgekozen had voor de schepping der wereld, door Zijn wil.
Maar de heilige Paulus stelt zich daarmee nog niet tevreden, maar hij voegt daar
bij, dat 'Hij ons uitverkoren heeft, naar het voomemen van Zijn wil', dat Hij bij Zichzelf overlegd had (vs 9).
Wij moeten deze woorden hier wel van gewicht achten.
Want wanneer de heilige Paulus spreekt van het voomemen van God, stelt hij dat
tegenover hetgeen in de mens zou kunnen zijn, om te zeggen dat het er ingelegd is.
Wanneer er sprake is van dit woord 'voomemen', wat is dat dan anders dan deze
raadslag die God gehad heeft? Gelijk wanneer hij zegt, dat God ons heeft uitgekozen
met een heilige roeping, (Tit 3:4 e v) en dat niet naar onze werken, maar volgens Zijn
voomemen en volgens Zijn genade, dat wil zeggen, volgens Zijn genadig voomemen.
 Wij zien daar een vergelijking die de heilige Paulus maakt van twee
tegenovergestelde zaken, -

namelijk, van de werken van de mensen, en aan de andere

zijde stelt hij het voomemen van God. En dus, wanneer wij dit woord horen uit de
mond van de heilige Paulus, laten wij dan een raadslag verstaan die God gehad heeft
wanneer Hij ons bij Zichzelf heeft uitgekozen, zonder niettemin acht te geven op hetgeen in ons is, om te zeggen dat Hij daardoor aangetrokken is, of bewogen om ons
goed te doen.
Het is waar dat God wel acht op ons geeft wanneer Hij ons uitkiest, maar wat zal
Hij er vinden? Niets dan alle jammer en ellende, en daardoor wordt Hij bewogen tot
medelijden. Maar mi vindt Hij die ellende in alle mensen in het algemeen; maar Hij
80

HTS 5411 & 2 (19!18)
Digitised by the University of Pretoria, Library Services

W H Newer

bewijst barmhartigheid aan die het Hem goeddunkt. En waarom? De reden is ons niet
bekend. Welnu dan moet voor ons voldoende zijn wat wij kunnen begrijpen, - dat
wil zeggen, wat de heilige Paulus ons zegt en verklaart, dat 'God ons uitgekozen heeft,
volgens het voomemen dat Hij overlegd had bij Zichzelf: dat Hij daardoor al de aan-.
merkingen wil temeerwerppen die men zou kunnen aanvoeren en zeggen: En God zou
op die manier onrechtvaardig zijn. Het is dus nodig dat dat alles uitgesloten wordt.
Wanneer hij zegt dat God bij Zichzelf dit voomemen overlegd heeft, dat wil zeggen,
dat Hij niet buiten zichzelf gegaan is, dat Hij de ogen niet herwaarts en derwaarts
geworpen heeft, om te zeggen: Ik za1 bewogen worden om dit te doen.
 Maar bovendien, hij zegt dat 'Hij ons heeft uitverkoren in Jezus Christus' (Ef 1:4),
en duidt daarmee aan dat wij in onszelf onwaardig zijn, - gelijk het ook in waarheid
z6 is en degenen die dat niet belijden, misgaan zich wel door verwaardheid, wanneer
zij menen datzij iets in zichzelf hebben, waarom God ze tot Zich geroepen heeft. En
daarom heeft hij er aan toegevoegd, dat 'Hij ons aangenomen heeft' in Zijn
'welbeminde Zoon' (Ef 1:5, 6). En het is niet zonder reden dat hij aan onze Heere
Jezus toekent, dat Hij de welbeminde Zoon is. In onszelf zijn wij gehaat en waard dat
God ons verfoeilijk acht; maar Hij ziet ons ~ in Zijn Zoon, en dan heeft Hij ons lief.
Voorts voegt de heilige Paulus er met name bij, dat het is opdat wij 'heilig en
zonder vlek' zouden zijn (Ef1:4), opdat men zou weten dat het geloof op een lagere
trap staat, en dat het athangt van de verkiezing van God. En wij moeten ons herinneren wat de heilige Petrus zegt in het 15e hoofdstuk van de Handelingen (vs 9), dat
'God de harten van de mensen reinigt door geloof. Wanneer de heilige Paulus dan dus
zeg in dit gedeelte, dat wij door God uitgekozen zijn om heilig en vlekkeloos te zijn,
begrijpt hij het geloof daaronder. Want het is zoveel alsof hij zeide, dat wij in onszelf
vol besmetting zijn, en dat het een gedeelte van die besmetting is wanneer wij
ongelovig zijn; gelijk hij zegt, dat de ongelovigen hun gedachten bedorven hebben en
bezoedeld voor God.
 Hoe moet het dan? Z6 dat wij komen tot die genadige verkiezing van God, als wij
een enkele druppel of een enkele korrel zuiverheid willen hebben. Z6 zien wij dan dat
het geloof voortkomt .alleen van de verkiezing van God, dat wil zeggen, dat God
diegenen verlicht die Hij uitgekozen had door Zijn genadige goedheid 'v66r de grondlegging der wereld' (Ef 1: 4).
 1.2 ROMEINEN 8:28-30
En dat zegt hij eveneens in het 8e hoofdstuk aan de Romeinen. Hij stelt die uitspraak
op de eerste plaats, dat 'God alle dingen doet medewerken ten goede voor degenen die
Hij lietbeeft' (Rom 8:28). Maar hij voegt er cbuuna. een vemetering bij, op<Jat het de
ISSN 0259-9422 = HTS 54/1 cl 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

mensen niet toeschijnt dat zij zich voor de zaligheid geschikt maken, en dat zij zulk een
goed door hun deugd verkrijgen, zegt hij: Namelijk bij hen die volgens het voornemen
van God geroepen zijn, (op dezelfde plaats), alsof hij zeide: Het is waar dat alles ons
ten kwade en ten ondergang gewend zal worden als wij God niet liefhebben; en het is
nodig dat die liefde van God in ons is, als wij willen dat alles ons te hulp komt; maar
laten wij daarom niet menen dat het aan ons staat te beginnen, want het is nodig dat
God aan ons voorafgaat. En dat het z6 is, wie zijn degenen die God beminnen? Zij
die door Hem geroepen zijn (zegt hij), namelijk volgens Zijn voornemen. Hij brengt
ons nog eens terug bij dit woord dat wij uitgelegd hebben, namelijk bij dit onveranderlijk voornemen dat er in God is, dat niet uit zichzelf voortkomt, maar zijn oorzaak
neemt in Zijn loutere goedheid, waarom Hij dit of dat doet. Ziedaar hoe wij die
verkiezing moeten verstaan die de heilige Paulus stelt van hen 'die geroepen zijn volgens het voornemen van God'.
 En dMr spreekt hij met name van het 'voornemen van God'. En waarom? Opdat
wij zouden weten dat dit een vaste roeping is, die gedaan wordt met uitwerking en
kracht. Want God zal de ongelovigen wel roepen, - maar die roeping is niet
voldoende om hen te bekeren. Hij raakt hun harten niet ten diepste; Hij geeft niet zulk
een kracht aan Zijn Woord, dat het in hen blijft. Maar wanneer 'Hij ons roept naar
Zijn voornemen', zodat Hij ons tot Zich bekeert, is dat evenveeI als dat Hij ons uitgekozen heeft, - gelijk Hij er daarna bijvoegt, dat Hij degenen die 'Hij tevoren
gekend heeft' (Rom 8:29), 'uitgekozen'heeft (8:33), en dat Hij ze 'geroepen' (8:28)
heeft; degenen die Hij 'geroepen'heeft, dat Hij die 'gerechtvaardigd' heeft (8:30). De
heilige Paulus stelt hier verschillende trappen, maar het fundament begint dMrbij, te
weten, dat God de Zijnen gekend heeft. En hoe gekend?
Het is waar dat sommige lasteraars zullen zeggen, dat Hij diegenen gekend heeft
die Hij heeft willen uitkiezen, aangezien Hij in hen voorzien heeft dat zij Hem trouw
zouden zijn, en dat zij een goed gebruik van Zijn genade zouden maken. Maar dat is
een al te dwaze spotternij; want er is hier sprake van zulk een kennis als hij later stelt.
 Er is geen andere uitlegger nodig dan de heilige Paulus zelf, die zijn bedoeling verduidelijkt; het is niet nodig elders verklaring te zoeken. Want hij zegt dat 'God Zijn
yolk niet verworpen heeft dat Hij gekend had'. En hoe 'gekend'? Had Hij soms in
Zijn yolk bevonden, dat het zulk een genade waardig zou zijn? Maar integendeel, hij
zegt dat 'de rest' (Rom. 9:27) van die grote menigte alleen behouden zal worden,
namelijk volgens de verkiezing der genade. Dat is die waarvan de heilige Paulus
(Petrus?) in de Handelingen (2:23) gesproken had, wanneer er gezegd wordt dat Jezus
Christus overgegeven is 'naar de voorkennis van God'; en die v66rkennis houdt overlegging in.
HTS 5411 cl 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

WHNtUUt'

Kortom, wanneer de heilige Paulus zegt dat God degenen uitgekozen heeftdie Hij
gekend heeft,· duidt hij niets anders aan dan hetgeen hij zegt tot de Galaten, hoofdstuk.
4 (vs 9): 'Nadat gij God hebt leren kennen, of liever nadat gij door Hem gekend zijt'.
 De heilige Paulus kent de mensen toe dat zij God gekend hebben door geloof. Maar

opdat de mensen verstaan dat dat niet uit henzelf voortkomt, matigt hij zich en zegt, ja,
'aangezien gij door Hem gekend zijt'. Alsof hij zeide, gij zijt niet tot God gekomen,
tenzij dan, aangezien Hij naar u toegekomen is. Gelijk het ook gezegd wordt bij de
Profeet Jesaja (65:1):

'Ik ben gevonden van hen die Mij niet zochten; Ik ben

verschenen· aan hen die naar Mij niet vroegen; en tot degenen die ver verwijderd waren
heb Ik gezegd: 'Hier ben Ik, hier ben Ik'. Z6 zien wij dus hoe de uitverkorenen door
God gekend zijn, en hoe Hij hen uitkiest die Hij gekend heeft, Hij ze merkt als Zijn bezit, en zegt:

Gij zijt de Mijne.
dat wil zeggen dat

En diegenen worden, na.
gekend te zijn, door Hem geIQepen; en die roeping is er wanneer God ons het geloof
geeft.
Wij zien dus hoe deze voorstelling (propos) die ik reeds gegeven heb breder
bevestigd is, te weten, dat God ziende dat het gehele mensengeslacht in verval en verderf verkeert, er uit trekt die Hem goeddunkt door Zijn loutere genade, en wel terwijl
Hij ze er uittrekt roept Hij ze tot Zich. Want dat is het middel. Maar zoveel is zeker,
dat dat uitkiezen het hoogste is, en voofOP moet gaan, en dat het geloof volgt in zijn
orde.
 Maar hij die deze Kerk in verwarring heeft willen brengen loont zijn al te domme
onbeschaamdheid, wanneer hij zich niet schaamt te zeggen, dat het eerste hoofdstuk aan
de Efezen alleen verstaan moet worden van de heilige Paulus en de Apostelen. Wanneer de heilige Paulus zegt:

'God heeft ons uitgekozen v66r de grondlegging der

wereld' (Ef 1:4), Hij heeft ODS voor aangenaam gehouden in Zijn welbeminde Zoon om
ons uit te kiezen tot aanneming, opdat wij Zijn. kinderen zouden zijn, -

0, dat is,

(zegt hij) alleen rnaar dat God de Apostelen uitgekozen heeft, opdat zij het Evangelie
zouden prediken. Ja zeker, dan zullen dos alleen de Apostelen kinderen van God zijn,
die door Hem aangenomen zouden zijn; dan zouden die alleen door God bemind zijn!
Daar hebt ge een fraaie Tbeologie, om heel de wereld in de hel te slepen! En wij zien
ook dat dergelijke lieden spotters zijn met God, en honden zijn die blaffen, ja om alle
tedelijkheid om te keren en teniet te doen. Wat is dus nodig1 Dat wij wel van gewicht
achten wat reeds gezegd is, om de bedoeling van de heilige Paulus te leren kennen, die
niet duister en ook niet twijfelachtig is.
ISSN 0259-9422 = HTS 54/1 &: J (1998)

83
Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

1.3 JOHANNES 6:44, 45 EN 10:28, 29
En laten wij ter breder bevestiging, komen tot hetgeen wij reeds gezien hebben bij de
heilige Johannes, namelijk wanneer er gezegd wordt, in het 6e hoofdstuk: dat
'niemand tot Jezus Christus kan komen, tenzij de Vader er hem toe trekt' (Joh 6:44).
 En laten wij er nu acht op geven of dat trekken bij alIen plaatsvindt. Het is waar dat
God Zijn Woord aan alIen voorstelt, en dat Hij daardoor zonder onderscheid alle
mensen nodigt om naar Hem te luisteren; maar Hij spreekt niet tot alIen in hun hart,
gelijk het daar ook behandeld wordt: 'Die het van Mijn Vader gehoord en verstaan zal
hebben zal tot Mij komen' (vs 45). Ik vraag u, komen alIen tot Jezus Christus? Wij
zien het tegendeel. AIs alIen niet tot Jezus Christus komen, volgt daaruit dat niet alIen
door de Vader onderricht zijn; want Hij zegt dat 'al diegenen die onderwezen zijn', tot
Jezus Christus zullen komen. Daar hebt ge een gedeelte dat duidelijk en gemakkelijk
genoeg is om te begrijpen. En onze Heere Jezus Christus voert ten bewijs aan wat geschreven staat in het 54e hoofdstuk van Jesaja (vs 13), waar de Profeet. zegt, dat al de
kinderen van de Kerk door God onderwezen zullen zijn.
 Maar wanneer hij zegt dat al de kinderen van de Kerk door God onderwezen zullen
worden, is er geen twijfel aan dat hij spreekt van een bizondere weldaad die Hij bewijst
aan hen die tot Zijn kudde geroepen zijn. En het is een al te domme en slechte onbeschaamdheid te zeggen, zoals dit warhoofd, dat alles wat daar gezegd wordt algemeen
is. Gelijk ook wanneer God zegt door Ezechiel: 'Ik zal maken dat gij in Mijn geboden
zult wandelen' (Ezech 36:27); dat is (zegt hij) een algemene belofte die zowel op
deTurken betrekking heeft als op de Christenen. Daarna, wanneer er gezegd wordt: Ik
zal een nieuw verbond met u sluiten (Ezech 37:26), 'Ik zal u een hart van vlees
geven' (Ezech 36:26), - dat wordt aan iedereen beloofd. Wanneer er gezegd wordt:
'Ik zal Mijn Wet in uw harten inschrijven'(Jer 31:33), - dat wordt beloofd aan alIen
zonder uitzondering. Is dat toch niet met God en met Zijn Woord spotten, daar wij
zien dat God door de Profeet Jeremia handelt over een ander verbond, dat Hij niet met
het oude yolk gemaakt had? Hij zegt: 'Dat verbond zal niet zijn zoals dat hetgeen Ik
met uw vaders gemaakt heb; want zij hebben het overtreden' (Jer 31 :32). En er kan de
mensen niets anders van overkomen, dan dat zij voortdurend ontrouw zijn jegens God,
dat zij zich van Hem afkeren. Wanneer God dus een verbond wil hebben dat vast en
blijvend is met ons, is het nodig dat Hij Zijn Wet in onze harten inschrijft. En doet Hij
dat in het algemeen met alle mensen? Wij zien (gelijk ik aan het begin gezegd heb) het
tegenovergestelde, namelijk bij ondervinding.
 Men moet dus de gevolgtrekking maken, dat dat niet komt van onze kracht, en ook
niet van onze waardigheid of verdienste, - maar van een loutere genade van God.
Wij zien dat niet alIen 'de Wet ingegrift hebben in hun harten' (Jer 31:33); dat het

84

HTS 54/1 & 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

WHNtustr

'stenen hart' (Ezech 36:26) blijft bij de meesten, bij wie wij een meer dan wanhopige
hardnekkigheid zien.
Laten wij dus weten, dat die belofte bizonder is, en dat God

alleen bezig is in hen die van Zijn huis zijn.
Voorts, ODZe Heere Jezus Christus neemt alle moeilijkheid voor ons weg. Want
Wanneer Hij het gedeelte van Jesaja (54: 13) aanhaalt, is dat dan om te zeggen dat God
alle mensen onderwijzen zal (Joh 6:45)1 Maar integendeel; want Hij zegt dat daarin
vervuld is wat de Profeet zegt. En wat is de bedoeling van Jezus Christus? Bij het zien
van de stompzinnigheid van hen die meenden grote doctoren te zijn, die alles zouden
verwerpen wat Hij verkondigde; dat de grote voormannen van de Kerk het niet zouden
aannemen, zegt Hij: Men moet zich niet verbazen dat er zoveel opstandigen en weerbarstigen zijn, - want het is niet aan alIen gegeven te geloven. Het is nodig dat Mijn
Vader diegenen trekt die tot Mij komen. En Dat is wat Hij zegt, dat al wat de Vader
Hem gegeven heeft tot Hem zal komen; en dat Hij ieder die daar gekomen zal zijn,
bewaren zal; dat Hij niet za1 dulden dat er iets van verloren gaat (Joh 17:12).
 Daar hebt ge drie punten waarop wij moeten letten. Het eerste is, dat Wanneer wij
tot Jezus Christus komen, dat wij Hem tot een erfenis gegeven zijn door God Zijn
Vader. Het zal niet aan ons staan, dat wij ons aan Hem zullen geven, maar het is
nodig dat de Vader hem die schenking doet. Men moet dus de gevolgtrekking maken
dat de uitverkiezing aan het geloof voorafgaat. Want de Vader geeft aan Zijn Zoon wat
Hij reeds als het Zijne heeft; dat wil zeggen dat hoewel alIen Zijn schepselen zijn, zij
niettemin niet alIen van Zijn kudde zijn; maar dat Hij de Zijnen heeft die Hij uitgekozen heeft gelijk het Hem behaagd heeft. Hij had dus reeds uitgekozen al diegenen
die Hij geeft aan Jezus Christus.
En daaruit volgt het volgende punt, - namelijk, dat Jezus Christus onder Zijn
hoede en bescherming ontvangt degenen die Hem zijn gegeven door de Vader, en niet
za1 dulden dat er iets van verloren gaat; zodat wanneer wij eenmaal onder Zijn hoede
zullen zijn, Hij ons zulk een kracht zal geven, dat wij zullen volharden tot aan het
einde. Gelijk wij het eveneens gezien hebben in het 10e hoofdstuk van de heilige
Johannes, waar Hij zeg dat niemand de schapen die aan Zijn hoede zijn toevertrouwd
roven zal. En waarom zal niemand ze ontroven? De Vader (zegt Hij), die ze Mij
gegeven heeft, is meer dan alIen (Joh 10:29).
 En dit moeten wij goed overwegen om te strijden tegen zoveel verzoekingen die
satan ons aandoet om ons af te trekken. Want wat zal anders, wanneer wij van alle zijden aangevallen worden, wanneer wij tienduizend doden rondom ons hebben, ODZe
kracht en weerstand zijn? Maar God is onoverwinnelijk. Laten wij dus weten dat ons
heil zeker is. En waarom? Omdat het in Gods Hand is. En hoe zijn wij ervan verzekerd? Omdat Hij het ODZe Heere JezusChristus in handen gesteld heeft, die ons
ISSN 0259-9422 = HTS 54/1 &: 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

duidelijk maakt, dat de Vader, dieons uitgekozen heeft, Zijn raadslag wil volbrengen
tot volledige uitvoering en volkomenheid.
Voorts, onze Heere Jezus Christus toont ons daar wel wat wij reeds meermalen
gezegd hebben, en dat wij moeten vasthouden, -

namelijk dat God ons tot Zijn

schapen maakt, namelijk daar Hij ons uitgekozen heeft; en verder roept Hij ons tot Zijn
kudde; het middel om ons te roepen is door het geloof; en dan worden wij als schapen
aangewezen en verklaard. Want de roeping die in de Schrift gevonden wordt, is niet
anders dan het getuigenis dat God geeft van Zijn raadslag, die tevoren verborgen was,
-

gelijk er weldra vollediger over gesproken zal worden.
Zoveel is zeker, dat wij

schapen van Jezus Christus zijn v66r dat wij het geweten hebben; daarna roept Hij ons
tot Zich, en vervolgens beginnen wij naar 'Zijn stem te horen' (JohlO:3).
1.4 ROMEINEN 9:6-20
Hetgeen de heilige Paulus daarover veriiandelt in het ge hoofdstuk van de Romeinen, is
nog duidelijker. Want daar wordt er een volledige oplossing van gegeven, Ja en rulk
een, dat men er niets tegen zou kunnen zeggen.
 A11es wat hij er ons van zegt is

duidelijk. Het is waar dat satan zich altijd ingespannen heeft aanmerking te maken en
veel ijdele spitsvondigheden uit te denken om te verduisteren wat daar gezegd wordt;
maar de waarheid komt ze altijd te boven, hoe het ook zij. De heilige Paulus toont
aan, dat hoewel Hij de kinderen van Abraham heeft uitgekozen om Zijn erfdeel te zijn,
toch niet al degenen die voortgekomen zijn uit het geslacht van Abraham 'naar het
vlees', 'kinderen van de belofte' (Rom 9:8) zijn, zegt hij, -

dat wil zeggen, dat zij

niet vervat en niet begrepen zijn in de verkiezing van God, om te zeggen dat zij waarlijk erfgenamen van God zouden zijn en van Zijn" Koninkrijk. Gelijk wanneer men nu
zou zeggen, dat Jezus Christus wel verordend is tot Koning over de gehele wereld,
opdat alIen zouden komen om Hem eer te bewijzen. Gelijk ervan gesproken wordt in
zoveel plaatsen van de Profeten, -

en vooral in de 2e Psalm, die ik aanhaal als de

meest opmerkelijke en de meest algemeen bekende:

'Vraag Mij, en Ik zal U al de

einden der aarde tot Uw erfdeel geven' (Ps 2:8). Van de opkomst van de zon tot aan
de ondergang van de zon zult gij vereerd worden door de koningen en de vorsten.
Daar ziet ge dus hoe heel de wereld tot de zaligheid geroepen wordt, in Naam van
onze Heere Jezus Christus; maar dat wil daarom niet zeggen dat alIen in waarheid
erfgenamen van de belofte zullen zijn. En waarom niet? De heilige Paulus zou wel
kunnen aanvoeren dat niet allen geloven, en hij heeft het niet gedaan door vergeten;
maar hij laat na dat te zeggen; het is aangezien God diegenen uitkiest die Hem goeddunkt (Rom 9:18).
 86

HTS 54/l & 2 (1998)
Digitised by the University of Pretoria, Library Services

WHNeuseT

En, mijn broeders, laten wiJ goed op dit punt letten. Laten wij ereerst acht op
geven wie het is die hier spreekt. Het is de heilige Paulus, die op een andere plaats
betuigt, te weten in het 12e hoofdstuk van de 2e brief aan de Corinthen (2 ev), dat 'hij
weggerukt is geweest tot in de derde hemel'; dat hij geheimen Gods gezien heeft, die
het een mens niet geoorloofd is uit te spreken. Weet de heilige Paulus niet welke maat
men moet houden bij het onthullen van de geheimen van God? Want hij zegt dat het
niet toegestaan is sommige geheimen te onthullen die hij daar boven gezien heeft.
 Oaaruit volgt dus, dat dit geheim hier aan de mensen geopenbaard kan worden; anders
zou hij er zich wel voor gewacht hebben het naar voren te brengen; anders zou hij het
nooit z6 onverschrokken geopenbaard hebben, als hij gedaan heeft. Want hier gaat hij
weloverwogen, zonder grote terughoudendheid, in op deze voorstelling van de verkiezing, en hij wil dat wij rover onderwezen worden, dat wij weten wat hij stelt, te weten:
Twee kinderen die in de schoot van eenzelfde moeder zijn, en die door eenzelfde vader
verwekt zijn, namelijk, door de Aartsvader Izaak (Rom 9:1~12). Zij hebben allebei
de belofte die uitwendig gepredikt is; zij zijn geboren in eenzelfde huisgezin, dat het
volk en het heilitdom van God is, dat het hoofd was van Zijn Kerk; en niettemin wordt
er gezegd van de tijd dat de moeder ze in de schoot draagt:dat 'de meerdere de mindere
dienen zal' (Rom 9: 12). En laten hier degenen die willen lasteren zeggen dat dat te
verstaan is van de aardse zegening. Ja, maar dat is volkomen spotten met de Heilige
Geest, die gesproken heeft door de mond van de heilige Paulus. Handelt de heilige
Paulus er daar over wie het meest op zijn gemak zal zijn in deze wereld, wie goed zijn
brood zou hebben? Handelt hij over weelde en andere dergelijke dingen? Oat is spottemij! Maar over het eeuwig heil van alle zielen. Zij voeren dat ook slechts aan om de
heilige Schrift te verdraaien. Wij zien dus dat zulk een uitlegging, die deze spotters
met God ervan willen geven, alleen maar pure dwaasheid is. Want hier is sprake van
erfgenamen te zijn van het verbond dat geheel geestelijk is, namelijk van het verbond
dat God met Abraham gemaakt had toen Hij tot hem gezegd heeft: . 'Ik za1 uw God zijn
en de God van uw zaad na u' (Gen 17:7). Wat houdt dat in? Oat wil zeggen, gij zult
eeuwig leven in Mijn Koninkrijk, -

gelijk Jezus Christus er ons ook de uitlegging van

geeft.
 Het is ook niet zonder reden dat de heilige Paulus zegt, dat Izaak twee kinderen
gehad heeft van eenzelfde dracht van zijn vrouw Rebecca, dat de een de voorkeur
gehad heeft boven de andere; daarbij voert hij het getuigenis aan van de Profeet
Maleachi (Ma11:2, 3; Rom 9:13). Het is waar dat er bij Maleachi gesproken wordt
van het land Kanain en van het gebergte van Seir. Maar was het land Kanain niet een
figuur en een afbeelding van de hemelse erfenis? De heilige Paulus stelt ons dus voor,
als in een spiegel, dat God Jacob uitgekozen heeft, en hem de voorkeur gegeven heeft
ISSN 0259-9422 = H1'S 54/1 cl 2 (1998)

87

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

hoven zijn broeder Ezau. Jacob, zeg ik, die de mindere was, heeft de voorkeur gehad
hoven de grootste, en is hoven Ezau gesteld, opdat men niets zou toeschrijven aan de
orde van de natuur, maar aan deze eeuwige raadslag, waarover wij nu handelen. De
heilige Paulus zegt dat niet alleen, maar hij zegt: 'Voordat zij goed of kwaad gedaan
hadden' (Rom 9:11), heeft God z6 gesproken, te weten, dat Hij Jacob uitgekozen heeft
en hem in een erfdeel gesteld heeft, en Ezau daarvan verstoken heeft. 'Voordat zij',
zegt hij, 'goed of kwaad gedaan hadden'; namelijk opdat men zou weten dat dat kwam
van de zijde van God die roept, en niet van de zijde van de mensen.
 De papistische Theologen hebben onder elkander een onderscheiding, -

namelijk,

dat God de mensen niet uitkiest 'naar de werken' (Rom 9:11) die in hen zijn, maar dat
Hij diegenen uitkiest van wie Hij voorziet dat ziJ gelovigen zullen zijn. En dat gaat in
tegen hetgeen wij reeds gezegd hebben van de heilige Paulus. Want hij zegt dat wij
uitverkoren en gekozen zijn door Hem, 'opdat wij heilig en zonder smet zouden zijn
voor Zijn aangezicht' (Ef 1:4).
De heilige Paulus had heel anders moeten spreken;

omdat God voorzien had dat wij heiligen zouden zijn, heeft Hij ons uitgekozen. Maar
hij heeft zulk een spreekwijze niet gebruikt, maar hij zegt: Hij heeft ons uitgekozen
'opdat wij heiligen zouden zijn'.
Hij maakt dus de gevolgtrekking dat dat geloof

afhangt van deze verkiezing.
En degenen die er anders over denken, weten niet hoe het is met de mens en met
onze menselijke natuur. Laten wij daarom een weinig beschouwen wat er in onze
natuur is, en wat men daaruit halen kan wanneer God haar gelaten zou hebben gelijk zij
is. Maar het is zeker dat wij z6 verdorven en verkeerd zijn, dat wij anders niet kunnen
doen dan alle kwaad. Het is waar dat er wel gezegd wordt, 'dat voor degenen die God
liefhebben, alle dingen ten goede gekeerd zullen worden' (Rom 8:28), maar hij zegt
tevens, in hetzelfde hoofdstuk, dat al de krachten van onze natuur evenveel vijanden
zijn tegen God (Rom 8: 1 ev). En dus, wat ziet God vooruit bij de mensen, als Hij ons
laat zoals wij zijn?

Wat zal Hij anders in ons vinden, dan alle vuiligheid en

afschuwelijkheid, zodat Hij ons een doodvijand moet zijn, en dat Hij ons in het diepste
van de hel stort? Ziedaar wat God 'voorzien'kan.
 En dus, wanneer Hij het goede

voorziet, is dat wat Hij verordend heeft daar te brengen; Hij voorziet dus anders niet
dan Zijn giften en Zijn genadegaven. En wie zal hier nu trots op kunnen zijn? Wie zal
zichzelf verheffen en zeggen: Ik ben iets?
Dat het z6 is, -

laten wij komen tot het andere gedeelte dat de heilige Paulus zegt:

'En wie zijt gij die u onderscheidt?' (Rom 9:20.) En wat maakt u uitnemender? De
heilige Paulus toont twee dingen aan, - te weten, dat hoewel wij alIen van eenzelfde
gesteldheid en natuur zijn, wij niettemin de een van de ander afgescheiden worden,
maar dat dat onderscheid van God komt; want het woord brengt dat mede.
88

HTS 54/1 & 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

WHNeuser

'Onderscheiden', dat is meer uitnemend maken. En z6 toont hij ons aan dat daar niets
van ons in is; dat wij aan God niet voorafgaan; dat wij niet tot Hem naderen; maar,
integendeel, Hij is het die alles doet; wij moeten alles aan Hem toeschrijven. En z6
zien wij dus wat de bedoeling van de heilige Paulus is in dit ge hoofdstuk van de
Romeinen, wanneer hij uiteenzet dat Ezau verworpen is, en dat Jacob uitgekozen is, dat
dat niet gekomen is 'van de werken', maar van 'God die roept' (Rom 9:12), zegt hij.
 En z6 moeten wij ook de gevolgrekking maken, dat het niet is van degene die wil
en ook niet van degene die loopt, maar dat het van God is die barmhartigheid bewijst
(Rom 9: 15, 16); dat wil zeggen, dat de mensen zich hier niet moeten verheffen om aan
God de eer te ontroven, en ook niet om zichzelf iets toe te schrijven van hun behoud;
want hij zegt dat a1les gelegen is in de 'barmhartigheid van God'. Maar er zijn er die
op dit gedeele aanmerking maken, en zeggen dat het niet is van degene die wil en ook
niet van degene die loopt, dat wil zeggen dat ons lopen niet voldoende zou zijn voor
ons behoud, maar dat God erbij helpt door Zijn barmhartigheid. Dat is wel ter zake.
AIs het z6 was, zou men het tegenovergestelde kunnen zeggen. Want als er een
samengaan zou zijn tussen God en de mensen, - dat wil zeggen dat God de ene helft
doet en wij de andere, zou men dus moeten besluiten dat het niet geheel van ons is,
maar voor een deel van God; en ook dat het niet geheel van God is, maar voor een deel
van ons; en daardoor zouden wij God aan ons willen onderwerpen, hetgeen een al te
verfoeilijke lastering is, en waarvan ieder een afschrik heeft, ja z6 goddeloos is het.
 Gelijk de heilige Augustinus er eveneens over handelt: Wanneer de heilige Paulus in
dit gedeelte spreekt van die wil en die loopt, kent hij ons niet zulk een wil toe, en ook
niet zulk een vermogen, dat wij iets van onszelf kunneJ.l; maar hij toont aan dat de
mens als gevangen is, en dat hij in het geheel niets kan, maar wat hij heeft, komt voort
van de genade van God, die ons de hand toereikt om ons tot Zich te trekken, ja van de
tijd af dat wij verwijderd, verbannen en geheel verworpen waren. (Vgl Quaest Simpl
I, 2, 12A, MSL, 40, 118; en Enchir, 32, 9A, MSL, 40, 248.)
En nu zien wij dat de voorstelling die ik gegeven heb geheel bevestigd wordt door
de heilige Schrift, te weten, dat God ons heeft uitgekozen, namelijk niet alleen voor dat
wij het wisten, maar voordat wij geboren waren,en voordat de wereld geschapen was;
en dat Hij ons heeft uitgekozen door Zijn genadige goedheid, en dat Hij de reden niet
elders gezocht heeft; dat Hij dit voomemen bij Zichzelf overlegd heeft, en dat het
nodig is dat wij dat weten, opdat Hij door ons verheerlijkt moge worden gelijk het
behoort.
 En de verheerlijking zoals die Hem verschuldigd is, kan Hem zonder dat niet
toegebracht worden, - gelijk het ons aangetoond wordt in het tweede hoofdstuk van de
tweede brief aan de Thessalonicensen: 'Wij moeten God altijd dank toebrengen' (zegt
de Apostel) die ons uitverkoren heeft v66r de grondlegging der wereld, namelijk in

ISSN 0259-9422 = HTS 54/1 & 2 (1998)

89

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

geest en in heiligmaking (2 Thess 2: 13). Hoe breng de heilige Paulus daar dank toe
aan God?

Hij zegt niet alleen daarom dat zij geloven, maar daarom dat God ons

'uitverkoren heeft'. En voorts voegt hij daarbij, dat God hen uitverkoren heeft om hen
te heiligen door Zijn Heilige Geest, en hen gebracht heeft tot de kennis van het geloof.
Gelijk wij het ook reeds behandeld hebben in dit gedeelte van de Efezen, dat geheel in
overeenstemming is daarmede.
2. VERSCHILLENDE TEGENWERPINGEN
Maarer zijn tegenwerpingen die zich daartegenin bewegen; want wij weten hoe groot de
vermetelheid van de mensen is; en er is niemand die niet deze ondervinding bij zichzelf
heeft, dat het heel moeilijk is ons verstand te bedwingen, zodat wij vreedzaam en
nederig aannemen wat men ons verklaart. Het is wel nodig dat een mens door God
vastgezet wordt voordat hij zich daartoe schikt. Daarom spoort de heilige Jacobus ons
aan het Woord van God te ontvangen, dat ons verkondigd wordt, namelijk met
zachtmoedigheid, met een welwillende geest (Jac 1:21, 22). Men behoeft er zich dus
niet over te verbazen als de mensen zich verheffen tegen deze leer, als er veel
tegenspraak is. Maar zoveel is zeker, dat al diegenen die kinderen van God zijn alles
waarvan zij horen dat het uit Zijn mond is voortgekomen,ontvangen zonder enige
tegenspraak, en zeggen:
gesproken.
 Wij moeten ons daaraan houden, want God heeft het uit-

Inderdaad, daar hebt ge hoe God ooze nederigheid wil beproeven. Het is waar dat
heel de leer van de Schrift daar wel op doelt, - maar zoveel is zeker dat er geen
onderricht is z6 geschikt om de mensen te vemederen dan dit, namelijk dat wij erkennen dat God ons uitgekozen heeft door Zijn genadige goedheid, ja, voorzover het Hem
behaagd heeft. Daarom moeten die tegenwerpingen die gedaan worden teruggedrongen
worden alleen door dit woord van het gezag van God: namelijk welke heerschappij en
verhevenheid moet Hij over ons hebben. Wanneer wij anders niet zullen hebben dan
dat, is dat genoeg om alle trots neer te slaan van hen die willen blaffen tegen de leer
die wij in de heilige Schrift heel beslist hebben. En dit dient ook om alle goddeloze
fantasieen terug te dringen die de duivel ons in het oor zou kunnen fluisteren, gelijk
men zegt.
 2.1 Eerste tegenwerping
Ik zal beginnen met hen die bescheiden lijken te zijn. En inderdaad, men zal er wel
sommige vinden die God vrezen, die toch enig gewetensbezwaar zouden kunnen hebben, of enige twijfel in de geest; maar zoveel is zeker dat zij niet z6 goed onderworpen
zijn in de gehoorzaamheid aan God, dat er geen trots in hen verborgen is; en het is

90

HTS 54/1 cl: 2 (1998)

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

WHNeruu

nodig dat God hun geveinsdheid ontdekt die zij tot nu toe zouden hebben. Want zij die
zullen zeggen: 0, zie eens, ik vrees God onrecht aan te doen, wanneer ik zal zeggen
dat Hij uitgekozen heeft 'die Hem goeddunkt' (Rom 9:18). Zulken hebben het misdrijf
niet ontdekt dat er bij hen verborgen was. Wanneer zij zullen zeggen: 0, ik vrees dat
dit God van wreedheid beschuldigen zal zijn, wanneer ik zal zeggen, dat Hij niet alle
mensen in het algemeen uitkiest, -

dan kan men hun antwoorden: Mijn vriend, gij.
toont daarmee, dat gij een trotsheid in uw hart verborgen hebt; dat ge de geveinsdheid
nog niet ontdekt hebt die er in u is. En de reden? Laten wij acht geven op hetgeen de
heilige Paulus zegt in het 14e hoofdstuk aan de Romeinen, wanneer hij ervan spreekt
dat wijde een de ander niet moeten oordelen, tenzij wij door God onderwezen zijn
(Rom 14:10-13). Maar hij spreekt daar, niet over de zonden die reeds veroordeeld
zijn, en waarover wij de uitspraak hebben die God ervan gegeven heeft, maar van
onbelangrijke zaken;daarbij moeten wij de een de ander niet oordelen. 'Want wij zullen gesteld moeten worden' (zegt hij) 'voor de rechterstoel van God' (Rom 14: 10).
 Wij zijn broeders, en daarom moeten wij ons niet aanmatigen te veroordelen of te redden, om te zeggen: Die daar zal vallen, omdat hij kwaad doet; of die daar zal geheel
opgericht worden, omdat ik zal zeggen, hij doet goed. Neen, neen, het is behoorlijk
dat onze Heere Jezus ons oordeelt; en evenals Hij ons neerwerpt, dat Hij ons ook
opricht, - gelijk die macht Hem gegeven is door God Zijn Vader.
AIs de heilige Paulus niet wil dat wij die vermetelheid aannemen dat wij de een de
ander oordelen, denken wij dan, vraag ik u, dat wanneer wij ons gaan verheffen
tegenover God, zodat wij niet zouden willen dat Hij als rechtvaardig erkend wordt, ten-·
zij dan dat wij Hem als zodanig erkennen; dat de reden ons duidelijk is, - wat een
redenering is dat? Maar z6 zijn al diegenen die zeggen: Ik vrees dat God onrechtvaardig zal zijn als Hij z6 doet. Gij vreest dat God onrechtvaardig zal zijn, tenzij God Zich
aan u onderwerpt, tenzij gij Hem controleert, tenzij gij de reden begrijpt waarom Hij
zo iets doet, ja zeker, als of Hij uw mindere was. En wat voor aanmatiging is daa·
Maar het is waar dat velen dat misdrijf bij zichzelf niet kennen, maar men moet daar in
komen tot die worte1. En wij moeten hier niet aankomen met onze beuzelachtige
vragen, om te zeggen: Ik weet niet of God rechtvaardig is; laat Hij mij tonen hoe en.
waarom.
 Maar wanneer wij Zijn raadslag niet kennen, wanneer wij niet zulk een groot verstand hebben, om daartoe te geraken, dat wij zouden kunnen ontcijferen waarom Hij
alle dingen doet, - wij behoren in nederigheid te wandelen tot de dag 'dat het boek zal
worden geopend', gelijk ervan gesproken wordt bij Daniel (7:10). Dan (zegt de
Schrift) zullen wij zien wat wij nu aannemen door het geloof, - waarom het is dat
God Jacob uitgekozen heeft; waarom het is dat Hij Ezau verworpen heeft, en waarom:
Hij zo over de mensen beschikt; wij· zullen zien, zeg ik, de reden waarom. Maar nu, '.
ISSN 02S9~9422 ~ HTS 54/1 & 2 (1998)

9l

Digitised by the University of Pretoria, Library Services

Appendix

laten wij ennee tevreden zijn dat God reehtvaardig is, en laten wij eveneens weten dat
Hij de bron is van alle wijsheid, van alle billijkheid en van alle reehtschapenheid.
Maar laten wij ook bezien, bovendien, wat die reden is.
 Het schijnt sommigen toe, dat het de heilige Paulus aan een antwoord ontbroken
heeft, toen hij gezegd heeft: Mens, wie zijt gij, dat gij u tegen God kunt verheffen?
(Rom 9:20). Maar dat is juist de beste oplossing die hij kan geven. En dat het z6 is,
dat wij niet moeten denken dat God ons niet heel wel zou kunnen voldoen, dat Hij niets
weet te zeggen, wanneer er sprake van zou zijn dat Hij zou antwoorden, en dat Hij ons
zou tonen: Daarom heb Ik dit of dat gedaan. Maar in de eerste plaats, laten wij het
geval nemen dat God Zich aan ons zou willen onderwerpen, op zulk een wijze dat Hij
daar zou zijn als voor Zijn reehter, om Zich te verontschuldigen; ja zeker: Gij vindt
daar iets op te zeggen? En daarom heb ik het gedaan. Wanneer God Zich zou willen
onderwerpen, als om ons rekenschap te geven van alles wat Hij doet, -

laten wij een

weinig overwegen of wij die heerlijkheid van God zouden kunnen bevatten, die
majesteit die er in Hem is, op zulk een wijze dat wij ze zouden kunnen verdragen.
Maar integendeel wij zouden daardoor te gronde gericht moeten worden, wanneer wij
zouden komen met zulk een vennetelheid en z6 buitensporig.
