Het belang van een dynamische weergave van acties voor personen met afasie
Naast verschillen in prestaties tussen de condities werd er in experiment 2 ook verschil
gemaakt tussen de drie semantische categorieën ARM, BEEN en GEZICHT. Uit de resultaten bleek dat bij de relatie tussen de verschillende semantische categorieën en de aard van
de weergave PMA beter presteerden op de dynamische ARM-gerelateerde acties dan op de
statische ARM-gerelateerde acties. Deze verschillen werden niet gevonden voor de BEENgerelateerde acties en de GEZICHT-gerelateerde acties. In de algemene discussie zal nader
in gegaan worden op de mogelijke verklaringen voor de gevonden resultaten wat betreft de
BEEN-gerelateerde en GEZICHT-gerelateerde acties.
Zowel in experiment 1 als in experiment 2 is aangetoond dat PMA beter presteren op het
benoemen van acties wanneer deze acties dynamisch worden weergegeven. In experiment 3
is onderzocht of dit ook geldt voor het begrijpen van acties. Ook hierbij werd er onderscheid
gemaakt in semantische categorieën, aangezien er in experiment 2 een verschil werd aangetoond op de productietaak tussen de prestaties op de semantische categorieën ARM, BEEN
en GEZICHT, afhankelijk van de conditie. Enkele onderzoekers hebben zich al gericht op de
invloed van verschillende semantische categorieën op het begrip, maar hierbij werd voor
zover bekend niet de vergelijking tussen een statische en dynamische weergave gemaakt.
Daarnaast wordt in experiment 3 onderzocht of het onderliggende afasietype hierop van
invloed is.
 58

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

EXPERIMENT 3: Het begrip van statisch en dynamisch aangeboden acties op woord- en op zinsniveau en de invloed van
semantische categorieën en afasietype

Proefpersonen

Aan experiment 3 namen 17 PMA deel, acht mannen en negen vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 70 jaar (range: 40-91 jaar). De gemiddelde TPO was 9 maanden (range:
5-136 weken). Op basis van de Token Test (De Renzi & Vignolo, 1962) werd de differentieel diagnose afasie gesteld. Het afasiesyndroom werd vastgesteld op basis van de ALLOCclassificatie bij het gebruik van de AAT (Graetz, et al., 1992). Bij het gebruik van de CAT-NL
(Visch-Brink, Vandenborre, Jung de Smet & Mariën, 2014) werd het afasiesyndroom door
de klinisch linguïst vastgesteld op basis van de klinische observatie en de beschikbare onderzoeksgegevens. PMA werden geïncludeerd op basis van de aanwezigheid van een taalbegripsprobleem. Dit hield in dat de ruwe score op de taalbegripstaak van de AAT tussen
de 20 (1e percentiel) en de 107 (91e percentiel) moest liggen (maximum score = 120). Voor
het domein ‘taalbegrip’ van de CAT-NL was het inclusiecriterium een ruwe score tussen de
18 en de 110 (maximum haalbare score = 124, afkapwaarde = 107). Deze ruwe scores wijzen op een minimale tot zware taalbegripsstoornis. Daarnaast werd er onderzocht of het
onderliggende afasietype van invloed is op het verschil tussen de prestatie op de statische
en dynamische conditie van de begripstaak. Dit werd gedaan op basis van de tweedeling
tussen een vloeiend afasietype en een niet-vloeiend afasietype. In het kader van de somatotope weergave van de betekenis van actiewoorden in het brein wordt er verwacht dat het
effect van de wijze van aanbieding verschillend is voor beide groepen. De lokalisatie van de
stoornis verschilt namelijk tussen beide groepen en mogelijk bestaan er dus ook verschillen
tussen de aan- of afwezigheid van een parese door de verstoring van het sensomotorische
systeem, hetgeen mogelijk van invloed is op de prestaties op beide condities. De vloeiendheid werd beoordeeld met behulp van de Analyse van Spontane Taal Afasie (ASTA; Boxum,
Van der Scheer & Zwaga, 2010), hetgeen resulteerde in een groep personen met een vloeiend afasietype (N=7) en een groep personen met een niet-vloeiend afasietype (N=10). Deze
PMA hebben niet deelgenomen aan experiment 1 of 2. De gegevens van de PMA worden
weergegeven in tabel 3.
 Er namen 15 niet-taalgestoorde controleproefpersonen deel aan dit experiment, waarvan zes mannen en negen vrouwen. De gemiddelde leeftijd van de groep controleproefpersonen was 58 jaar (range: 44-87 jaar). De groep controleproefpersonen was gematcht met
de groep PMA op basis van leeftijd.
 HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

59

Tabel 3: Tabel 3 titel

PP

Geslacht Leeftijd Etiologie

A32
A33
A34
A35
A36
A37
A38
A39
A40
A41
A42
A43
A44
A45
A46
A47

Man
Man
Man
Vrouw
Vrouw
Man
Man
Vrouw
Man
Vrouw
Man
Vrouw
Vrouw
Vrouw
Vrouw
Vrouw

76
78
69
73
78
91
50
62
65
59
57
39
85
75
80
66

iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Links
iCVA Rechts
iCVA Links
iCVA Links

Handigheid Opleidingsniveau
Rechts
MTS
Rechts
MTS
Rechts
UTS
Links
ULO
Rechts
LBO
Rechts
MTS
Rechts
LTS
Rechts
LBO
Rechts
MBO
Rechts
MBO
Rechts
MTS
Rechts
MBO
Rechts
LBO
Links
LBO
Rechts
LBO
Rechts
LBO

A48

Man

70

iCVA Links

Rechts

HBO

Afasie

VL/NV TPO Score
begripstaak
Globaal
NV
40
CAT-NL: 80
Broca
NV
136 AAT: 48
Gemengde VL
14
CAT-NL: 109
Globaal
NV
13
CAT-NL: 84
Broca
NV
60
AAT: 73
Wernicke
VL
36
AAT: 66
Globaal
NV
10
CAT-NL: 78
Amnestisch VL
28
AAT: 107
Globaal
NV
19
CAT-NL: 60
Wernicke
VL
10
CAT-NL: 108
Broca
NV
44
AAT: 81
Restafasie VL
29
AAT: 105
Globaal
NV
12
CAT-NL: 38
Globaal
NV
5
CAT-NL: 46
Broca
0
64
AAT: 92
VL
37
AAT: 77
Nietclassificeerbaar
Amnestisch VL
19
AAT: 87

Leeftijd in jaren. iCVA = ischemisch cerebro vasculair accident. Opleidingsniveau: LTS = lagere technische school; ULO = uitgebreid
lager onderwijs; UTS = uitgebreide technische school; MTS = middelbare technische school; MBO = middelbaar beroepsonderwijs; HBO
= hoger beroepsonderwijs. NV= niet-vloeiend. VL= vloeiend. TPO = time post onset in weken. Maximaal haalbare score AAT = 120.
 AAT-score < 110 duidt op een begripsstoornis. Maximaal haalbare score CAT-NL= 124. CAT-score <112 duidt op een begripsstoornis.
Materiaal en procedure
De woordbegripstest en de zinsbegripstest bestonden beide uit 30 items, welke verdeeld
werden in de drie semantische categorieën, namelijk BEEN-gerelateerde acties (N=10), ARMgerelateerde acties (N=10) en GEZICHT-gerelateerde acties (N=10). De werkwoorden zijn
gematcht op frequentie op basis van de Celex-lijst (Burnage, 1990). Een overzicht van de
gebruikte acties wordt weergegeven in appendix 1.
Het experiment bestond uit een matchingtaak. Er werd gestart met een foto of video
waarna er drie woorden of zinnen zowel auditief als visueel werden aangeboden. Een voorbeeld van een item wordt weergegeven in figuur 5. De auditief aangeboden antwoordmogelijkheden werden vooraf ingesproken door een vrouwelijke spreker. De antwoordmogelijkheden bestonden uit het doelwoord (bv. duwen), een semantisch-verwante afleider
(bv. trekken) en een niet-verwante afleider (bv. snuiten). Op verzoek van de proefpersonen
mochten de antwoordmogelijkheden auditief herhaald worden aangezien deze ook visueel
zichtbaar bleven. De proefpersonen kregen een mondelinge en schriftelijke instructie aangeboden, verspreid over drie dia’s. De instructie werd afhankelijk van de conditie aangebo-

60

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

den, namelijk: ‘U ziet een foto/video’ (dia 1). ‘Daarna hoort en leest u drie woorden/zinnen.
De woorden/zinnen beschrijven wat de persoon doet’ (dia 2). ‘Wijs aan welk woord/welke
zin het beste bij de foto/video past’ (dia 3). De antwoorden werden door de testleider gescoord volgens een juist/onjuist systeem waarbij een juist antwoord 1 punt opleverde en
een onjuist antwoord geen punten. Indien de proefpersoon de semantische afleider of nietverwante afleider aanwees werd het antwoord met 0 gescoord. De procedure was verder
gelijk aan experiment 1 en 2.
 Figuur 5: Voorbeeld van de teststimulus voor het doelwerkwoord ‘aaien’. Eerst verscheen er een zwart
scherm met het itemnummer, vervolgens verscheen de foto of video welke gevolgd werd
door een zwart scherm met drie antwoordmogelijkheden. De antwoorden werden één voor
één vergroot, gelijktijdig met de auditieve aanbieding van de zin.
Data-analyse
Met behulp van de Wilcoxon signed-rank test werd onderzocht of er sprake was van significante verschillen tussen de prestaties binnen beide condities binnen de groep PMA. Daarnaast werd de Wilcoxon signed-rank test uitgevoerd om te onderzoeken of er per semantische categorie een significant verschil bestond tussen de prestaties binnen de statische en
dynamische conditie.
Daarnaast werd onderzocht of het onderliggende afasietype van invloed is op de prestaties. De groep PMA is verdeeld in twee groepen, namelijk een groep personen met een
vloeiende afasie (N= 7) en een groep personen met een niet-vloeiende afasie (N=10). De
Wilcoxon signed-rank test is uitgevoerd om te onderzoeken of er significante verschillen bestaan tussen de prestaties op de statische en dynamische conditie binnen beide groepen. De
scores op de woord- en zinsbegripstaak werden samengenomen tijdens deze analyse.
Resultaten
De controlegroep scoorde op plafondniveau zowel binnen de statische conditie (M = 29.8,
SD = 0.6, Mdn. = 30.0) als binnen de dynamische conditie (M = 30.0, SD = 0.1, Mdn. = 30.0).
Daarom wordt de bespreking van de resultaten gericht op de prestaties van de afasiegroep.
De ruwe scores van de patiëntengroep worden weergegeven in appendix 4.
 HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

61

Statisch versus dynamisch
De Wilcoxon signed-rank test toonde aan dat PMA in experiment 3 significant beter presteerden op de dynamische woordbegripstaak (Mediaan (Mdn.) = 28.0) dan op de statische
woordbegripstaak ((Mdn. = 26.0), z = -2.97, p = .003). Ook op de zinsbegripstaak presteerden PMA significant beter op de dynamische conditie (Mdn. = 27.0) dan op de statische
conditie ((Mdn. = 26.0), z = -2.79, p = .005). De resultaten worden grafisch weergegeven in
figuur 6.
experiment 3
gemiddelde
accuratesescore

30
25
20
15

statisch

10

dynamisch

5
0
woordbegrip

zinsbegrip

Figuur 6: Gemiddelde accuratesse voor de statische en dynamische conditie voor het begrip op
woord- en zinsniveau.
Semantische categorieën
Binnen het derde experiment werd onderzocht of er een verschil bestond tussen de prestaties op de ARM-gerelateerde acties, BEEN-gerelateerde acties en GEZICHT-gerelateerde acties, afhankelijk van de conditie, namelijk statisch of dynamisch. De Wilcoxon signed-rank
toonde aan dat PMA significant beter presteerden op de dynamische ARM-conditie (Mdn.
= 19.0) dan op de statische ARM-conditie (Mdn. = 18.0), (z = -2.58, p = .010). Ook waren
de prestaties op de dynamische BEEN-conditie (Mdn. = 18.0) significant beter dan op de
statische BEEN-conditie (Mdn. = 17.0), (z = -2.615, p = .009). Er werd echter geen significant verschil aangetoond voor de prestaties tussen de statische GEZICHT-conditie (Mdn. =
18.0) en de dynamische GEZICHT-conditie (Mdn. = 19.0), z = -1.793, p = .073. De resultaten
worden grafisch weergegeven in figuur 7.
 Afasietype
Tot slot werd er binnen experiment 3 onderzocht of het onderliggende afasietype van invloed is op de gevonden resultaten. De vloeiend sprekende PMA presteerden significant beter binnen de dynamische conditie (Mdn. = 59.0) dan binnen de statische conditie (Mdn. =

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

62

Gemiddelde accuratessescore

55.0) van de begripstaak, z = -2.032, p = .042. Ook de niet-vloeiend sprekende PMA presteerden significant beter binnen de dynamische conditie (Mdn. = 50.5) dan binnen de statische
conditie (Mdn. = 47.0) van de begripstaak, z = -2.558, p = .011.
experiment 3
20
15
statisch

10

dynamisch
5
0
gezicht

arm

been

Figuur 7: Gemiddelde accuratessescore voor de semantische categorieën per conditie.
Discussie
Statisch versus dynamisch
In experiment 3 werd onderzocht of PMA beter presteerden op het begrijpen van acties in
de dynamische conditie dan in de statische conditie, net zoals in experiment 1 en 2 aangetoond werd voor het benoemen van acties. Het voordeel van de dynamische weergave van
acties blijkt ook voor begripstaken aanwezig te zijn op zowel woord- als zinsniveau. Voor
zover bekend werd dit nog niet eerder aangetoond voor het begrip bij PMA. Berndt et al.
 (1997) hebben hun onderzoek ook verricht bij PMA, maar zij vonden geen significant verschil tussen het begrip van dynamisch aangeboden acties en statisch aangeboden acties. De
tegenstrijdige resultaten kunnen verklaard worden op basis van de verschillen in de gehanteerde methode. Berndt et al. boden in hun matchingstaak twee video’s tegelijkertijd aan
op een scherm, gedurende 10 seconden. Vervolgens moesten de proefpersonen aangeven
welke video bij het auditief aangeboden woord paste. Hoelang de afbeeldingen werden aangeboden wordt niet beschreven. Mogelijk konden de proefpersonen de acties in de statische
conditie langer bekijken waardoor deze beter verwerkt konden worden ten opzichte van de
acties in de dynamische weergave. Dit zou geleid kunnen hebben tot betere prestaties op
de statische conditie. Bovendien is de aanbieding van 10 seconden een relatief lange tijd,
waardoor een eventueel antwoord mogelijk langer vastgehouden moest worden. Het huidige experiment heeft hiervoor gecontroleerd door de stimuli in beide condities gedurende
4 seconden aan te bieden zodat het antwoord gedurende een relatief korte tijd vastgehouden
hoefde te worden. Het herhalen van een foto of video was maximaal één keer per item toegestaan indien de sessie werd onderbroken door derden, bij een moment van verminderde
aandacht of wanneer de proefpersoon daarom vroeg.
 Bovendien werden in de studie door Berndt et al. niet dezelfde acties in de statische en
dynamische conditie aangeboden, waardoor de prestaties op beide condities minder goed

HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

63

vergeleken konden worden. Het huidige experiment bood daarentegen exact dezelfde acties
aan in beide condities, waarbij de foto’s bestonden uit het meest herkenbare moment van
de actie zoals weergegeven in de dynamische conditie, terwijl Berndt et al. lijntekeningen
hanteerden in de statische conditie. Ook in dit opzicht verschillen beide studies hetgeen een
verklaring kan geven voor de tegenstrijdige resultaten. Dit suggereert dat indien er gebruik
gemaakt wordt van dezelfde items in beide condities en een even lange aanbiedingstijd van
foto’s en video’s, er wel degelijk een verschil bestaat tussen het begrijpen van statisch en
dynamisch aangeboden acties, in het voordeel van de dynamische conditie.
Onderliggende afasietype
In experiment 3 werd gevonden dat zowel personen met een niet-vloeiende afasie als personen met een vloeiende afasie significant beter presteerden op de dynamische conditie
dan op de statische conditie van de begripstaken. Dit suggereert dat beide afasietypen een
voordeel hebben van een dynamische weergave van acties met betrekking tot het begrip, ongeacht het soort afasie dat ze hebben en derhalve ook ongeacht de lokalisatie van de laesie.
Desalniettemin moet er bij de interpretatie van de resultaten in acht genomen worden dat
het onderzoek verricht is bij een kleine groep personen met een vloeiende en niet-vloeiende
afasie en dat er geen gegevens beschikbaar zijn over de specifieke lokalisatie van de laesie en
de aan- of afwezigheid van een parese van de patiënten die meededen aan het onderzoek.
 Semantische categorieën
In experiment 3 werd gevonden dat het dynamisch aanbieden van ARM- en BEEN-gerelateerde
acties het begrip verbetert vergeleken met een statische aanbieding. Deze resultaten zijn gedeeltelijk in lijn met de resultaten van zowel de studie naar het begrip van acties door Arévalo
et al. (2012) als de studie naar de productie van acties in experiment 2. Hierop zal worden
teruggekomen in de algemene discussie.
ALGEMENE DISCUSSIE
Statisch versus dynamisch
De huidige studie toonde op basis van drie experimenten aan dat de PMA significant beter
presteerden op een test met dynamische weergaves van acties dan op een test met statische
weergaves zowel bij de werkwoordproductietaken als de werkwoordbegripstaak en zowel
op woord- als zinsniveau. Dit betekent dat de wijze van aanbieding van acties van invloed
is op de werkwoordproductie en het werkwoordbegrip, in het voordeel van de dynamische
conditie. Bovendien werd voor het werkwoordbegrip aangetoond dat dit voor zowel vloeiend als niet-vloeiend sprekende PMA geldt. Deze resultaten kunnen verklaard worden op
basis van de veronderstelling dat acties moeilijker weer te geven zijn met behulp van statisch materiaal aangezien acties veelal uit bewegingen bestaan en over het algemeen dus

64

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

niet stilstaand zijn. Dit betekent dat er met behulp van statisch materiaal maar een gedeeltelijke of incomplete representatie van de actie weergegeven kan worden (Fung et al., 2001).
 Daarentegen kan dynamisch materiaal, zoals een video, de bewegingskenmerken wel weergeven waardoor het gehele proces van de actie waargenomen kan worden. Dit kan betekenen dat een dynamisch aangeboden actie meer informatie geeft over de semantische context (Druks & Shallice, 2000) en dat de beschreven werkwoordstoornissen van PMA mogelijk
deels te wijten zijn aan problemen in de conceptuele verwerking om de acties in statische
weergaven te identificeren (d’Honicthun & Pillon, 2008). De resultaten komen overeen met
eerdere studies waaruit bleek dat een dynamische weergave van acties een positieve invloed
heeft op het benoemen van acties ten opzichte van een statische weergave van acties door
PMA (Druks & Shallice, 2000) en bij personen met de ziekte van Alzheimer (Fung et al., 2001;
d’Honicthun & Pillon, 2008). De huidige studie heeft aangetoond dat dit tevens voor het begrip van werkwoorden op zowel woord- als zinsniveau geldt.
Het feit dat diverse onderzoekers beweren dat PMA meer problemen hebben met het
benoemen van acties dan met het benoemen van objecten (Mätzig et al., 2009; Willams &
Canter, 1987) en dat zowel vloeiend als niet-vloeiend sprekende PMA werkwoorden slechter begrijpen dan zelfstandige naamwoorden (McCarthy & Warrington, 1985; Miceli et al.,
1988) zou hiermee ook bekritiseerd kunnen worden. Mogelijk werd dit verschil in de literatuur veroorzaakt door het feit dat zelfstandige naamwoorden in een statische conditie minder afwijken van hoe ze in het dagelijks leven gezien worden dan actiewerkwoorden in een
statische conditie.
 De gevonden resultaten lijken verklaard te kunnen worden op basis van de ‘Embodied
Cognition Theory’. Volgens deze theorie wordt de semantische kennis van acties gerepresenteerd in het sensomotorische systeem in de hersenen (Caramazza et al., 2014). De dynamisch aangeboden acties worden beter begrepen en benoemd dan de statisch aangeboden
acties doordat in de dynamische conditie de motorische kenmerken van de actie weergegeven worden, in tegenstelling tot in de statische conditie. Door het waarnemen van het gehele
proces van de actie met de bijbehorende motorische kenmerken worden, uitgaande van de
‘Embodied Cognition Theory’, de motorische gebieden die verantwoordelijk zijn voor het
daadwerkelijk uitvoeren van de actie sterker geactiveerd waardoor de actie beter verwerkt
of opgehaald kan worden door het sensomotorische systeem. Dit leidt tot respectievelijk
een beter begrip of betere productie van de actie.
 De resultaten van de huidige studie kunnen echter eveneens geïnterpreteerd worden in
het kader van de tegenhanger van de ‘Embodied Cognition Theory’, namelijk de ‘Disembodied View of Cognition Theory’, aangezien het niet duidelijk is of de sensomotorische processen noodzakelijk zijn voor de semantische verwerking van acties (Caramazza et al., 2014;
Chatterjee, 2010; Humphreys, et al., 2013; Mahon & Caramazza, 2008). De resultaten van de
huidige studie zouden op basis van de ‘Disembodied View of Cognition Theory’ verklaard
kunnen worden vanuit de veronderstelling dat in een dynamische weergave het gehele proces van de actie weergeven kan worden, terwijl een statische weergave maar een gedeelte-

HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

65

lijke of incomplete representatie van de actie weergeeft aangezien maar één moment van het
gehele proces van de actie weergegeven wordt (Fung et al., 2001). Deze incomplete weergave
leidt tot meer problemen met de activatie van de abstracte en symbolische representatie van
het concept, waardoor de informatie ook minder goed opgehaald kan worden uit de motorische systemen. Daarentegen geeft de dynamische conditie wel de motorische kenmerken
van de actie weer waardoor het concept beter geactiveerd wordt waarna de relevante informatie tevens beter opgehaald kan worden uit de motorische systemen, hetgeen leidt tot een
beter begrip en een betere benoeming van de actie.
 Het feit dat in experiment 3 aangetoond werd dat zowel de personen met een vloeiende
afasie als de personen met een niet-vloeiende afasie baat hebben bij een dynamische weergave van acties sluit niet aan bij beide theorieën. Hoewel de lokalisatie van de laesie bij de
vloeiend en niet-vloeiend sprekende PMA verschillend is, hebben beide groepen namelijk
baat bij een dynamische weergave. Bij niet-vloeiende sprekers is er sprake van een frontale
laesie en is vaak ook de motorische strip aangedaan, leidend tot pareses. Hierdoor zouden
eerder problemen kunnen ontstaan met de verwerking van motorische informatie dan bij
vloeiende sprekers met een temporale laesie, maar dit verschil werd niet gevonden in de huidige studie. Wel moet dit punt van kritiek met enige voorzichtigheid worden gebracht, want
er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de specifieke lokalisatie van de laesie en de
aan- of afwezigheid van een parese van de PMA die deelnamen aan het huidige onderzoek.
Semantische categorieën
De huidige studie richtte zich tevens op de vraag of semantische categorieën van invloed
zijn op het produceren en begrijpen van statisch en dynamisch weergegeven acties, waarbij onderscheid gemaakt werd tussen BEEN-gerelateerde acties, ARM-gerelateerde acties
en GEZICHT-gerelateerde acties. Uit experiment 2 bleek dat het dynamisch aanbieden van
ARM-gerelateerde acties de productie verbeterde vergeleken met een statische aanbieding.
Experiment 3 toonde aan dat het dynamisch aanbieden van zowel ARM- als BEEN-gerelateerde acties het begrip verbeterde vergeleken met een statische aanbieding.
 Deze resultaten zijn gedeeltelijk in lijn met de resultaten van de studie door Arévalo et
al. (2012). Zij toonden aan dat het begrip van VOET-gerelateerde acties significant slechter was dan van VOET-neutrale acties in een statische conditie, terwijl dit sterke effect niet
voor ARM- en GEZICHT-gerelateerde acties aangetoond werd. De verklaring die Arévalo et
al. (2012) gaven voor de moeilijkheden met het begrijpen van VOET-gerelateerde acties zou
tevens kunnen gelden voor het benoemen en begrijpen van ARM-gerelateerde acties, namelijk dat deze moeilijker weer te geven zijn op een foto en moeilijker uit te beelden zijn. Het
feit dat de dynamische weergave het begrijpen van ARM- en BEEN- gerelateerde actiewerkwoorden en het benoemen van ARM-gerelateerde acties verbeterde kan tevens verklaard
worden op basis van de veronderstelling dat de motorische kenmerken van de actie beter
weergegeven worden in de dynamische conditie dan in de statische conditie doordat het gehele proces van de actie getoond wordt, waardoor de productie en het begrip verbetert. Een

66

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

mogelijke verklaring voor het feit dat een dynamische weergave ten opzichte van een statische weergave van GEZICHT-gerelateerde acties niet heeft geleid tot een significant verschil
voor productie en begrip is dat de GEZICHT-gerelateerde acties minder expliciete motorische kenmerken hebben dan BEEN- en ARM-gerelateerde acties, zoals bijvoorbeeld ‘gorgelen’, ‘opblazen’, ‘niezen’. Daardoor zou de dynamische conditie minder voordelen bieden ten
opzichte van de statische conditie. Een andere mogelijke verklaring heeft betrekking op het
feit dat er binnen de GEZICHT-gerelateerde acties geen onderscheid werd gemaakt tussen
GEZICHT-gerelateerde acties die gericht zijn op de communicatie en GEZICHT-gerelateerde
acties die gericht zijn op het eten, omdat er onvoldoende acties beschikbaar zijn om hiervoor te kunnen controleren. Dit zou in een vervolgstudie meegenomen kunnen worden.
 Mogelijk zou een dynamische weergave wel een voordeel bieden ten opzichte van een statische weergave van acties indien er onderscheid gemaakt zou worden tussen verschillende
soorten GEZICHT-gerelateerde acties.
Aanbevelingen
Het verdient aanbeveling om te onderzoeken of het onderliggende afasietype tevens van
invloed is op de prestaties op de statische en dynamische conditie op werkwoordproductieniveau, net zoals dat voor het begrijpen is onderzocht. Daarnaast is het wenselijk om bij
vervolgonderzoek zowel personen met een parese als personen zonder parese te includeren om te onderzoeken in hoeverre de aan- of afwezigheid van een parese en de daarmee
gepaarde verstoring van het sensomotorische systeem een relatie vertoont met het functioneren van het talige netwerk. Daarbij dient gekeken te worden naar de invloed op de
prestaties op de statische en dynamische conditie. Tevens verdient het aanbeveling om bij
vervolgonderzoek gebruik te maken van beeldvormende technieken zoals (f)MRI om nader
te onderzoeken of er inderdaad geen relatie bestaat tussen de lokalisatie van de laesie en het
begrijpen van acties uit diverse semantische categorieën bij de PMA.
 Klinische implicaties
De uitkomsten van de huidige studie hebben een aantal klinische implicaties. Ten eerste
verdient het aanbeveling om binnen de linguïstische diagnostiek en therapie en binnen wetenschappelijk onderzoek bij PMA gebruik te maken van dynamisch materiaal in de vorm
van video’s, in plaats van gebruik te maken van het traditionele statische materiaal, zoals
foto’s en afbeeldingen, indien men zich richt op het benoemen en begrijpen van actiewerkwoorden. Het doel van linguïstische diagnostiek en therapie is immers het in kaart brengen van en het verbeteren van de communicatieve redzaamheid van de PMA in een situatie
waarin alle acties dynamisch worden weergeven, vergelijkbaar met het dagelijks leven. Een
test met statische afbeeldingen doet onvoldoende recht aan deze communicatieve competentie. Hierbij moet wel de kanttekening worden gemaakt dat geen enkele testsituatie een
volledig representatief beeld geeft over hoe competent een spreker kan zijn in alledaagse
communicatieve situaties. Aangezien er vrijwel geen dynamisch materiaal op de markt is
dient dit in de toekomst ontwikkeld te worden. Tot slot dienen wetenschappers, klinisch

HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

67

linguïsten en logopedisten zich er bewust van te zijn dat het gebruik van statisch materiaal
de prestaties op benoem- en begripstaken van actiewerkwoorden negatief kan beïnvloeden
en dat het daardoor niet de meest optimale weergave geeft van wat PMA kunnen of van
welke kennis deze personen nog in bezit zijn.
Referenties
Arévalo, A.L., Baldo, J.V. & Dronkers, N.F. (2012). What do brain lesions tell us about theories
of embodied semantics and the human mirror neuron system? Cortex, 48, 242-254.
Barsalou, L.W. (2008). Grounded cognition. Annual Review of Psychology, 59, 617-645.
Bastiaanse, R. (2011). Afasie. Houten, Nederland: Bohn Stafleu van Loghum.
 Bastiaanse, Y. R. M., & van Zonneveld, R. M. (2004). Broca’s aphasia, verbs and the mental
lexicon. Brain and Language, 90(1-3), 198 - 202.
Berndt, R., Mitchum, C., Heandiges, A. & Sandson, J. (1997). Verb retrieval in aphasia 1.
Characterizing single word impairments. Brain and Language, 56, 68-106.
Boxum, E., Van der Scheer, F., Zwaga, M. (2010). Analyse voor Spontane Taal bij Afasie
(ASTA). Vereniging voor Klinische Linguïstiek.
Burnage, G. (1990). A Guide for Users. Nijmegen, CELEX Centre for Lexical Information.
Caramazza, A., Anzellotti, S., Strnad, L. & Lingnau, A. (2014). Embodied cognition and mirror neurons: A critical assessment. Annual Review of Neuroscience, 37, 1-15.
Chatterjee, A. (2010). Disembodying cognition. Language and Cognition, 2, 79-116.
De Renzi, E., Vignolo, L.A. (1962). The Token Test: A sensitive test to detect receptive disturbances in aphasics. Brain, 85; 665-678.
d’Honincthun, P. & Pillon, A. (2008). Verb comprehension and naming in frontotemporal
degeneration: the role of the static depiction of actions. Cortex, 22, 834-847.
Druks, J. & Shallice, T. (2000). Selective preservation of naming from description and the
“Restricted Preverbal Message”. Brain and Language, 72, 100-128.
Fung, T., Chertkow, H., Murtha, S., Whatmough, C., Péloquin, L., Whitehead, V. & Templeman, F. (2001). The spectrum of category effects in object and action knowledge in
dementia of the Alzheimer’s type. Neuropsychology, 15(3) 371-379.
Gallese, V., Lakoff, G. (2005). The Brain’s concepts: the role of the sensory-motor system in
conceptual knowledge. Cognitive Neuropsychology, 22, 455-479.
Graetz, P., De Bleser, R. & Willmes, K. (1992). Akense Afasie Test (AAT). Lisse: Swets Test
Publishers.
Grodzinsky, Y. (1995). A restrictive theory of agrammatic comprehension. Brain and Language, 51, 26-51.
Grossman, M., Koenig, P. DeVita, C., Glosser, G., Alsop, D., Detre, J., & Gee, J. (2002). Neural
Representation of Verb Meaning: An fMRI Study. Human Brain Mapping, 15, 124-134.
 Hauk, O., Johnsrude, I. & Pulvermüller, F. (2004). Somatotopic respresentations of action
words in human motor and premotor cortex. Neuron, 41, 301-307.
Humphreys, G.F., Newling, K., Jennings, C. & Gennari, S.P. (2013). Motion and actions
in language: Semantic representations in occipito-temporal cortex. Brain and Lan-

68

GEERINK, PROSS, BROUWER DE KONING, BLANKESTIJN-WILMSEN,
DAMEN, VOORBRAAK-TIMMERMAN, HURKMANS, JONKERS

guage, 125, 94-105.
Jeannerod, M. (2001). Neural simulation of action: a unifying mechanism for motor cognition. NeuroImage, 14, 103-109.
Jonkers, R. (1998). Comprehension and production of verbs in aphasic speakers. Groningen,
GRODIL (Groningen Dissertations in Linguistics) 25.
Jonkers, R. & Bastiaanse, R. (2007). Action naming in anomic aphasic speakers: Effects of
instrumentality and name relation. Brain and Language, 102, 262-272.
Kim, M. & Thompson, C.K. (2000). Patterns of comprehension and production of nouns
and verbs in agrammatism: Implications for lexical organization. Brain and Language,
74, 1-25.
Kim, M. & Thompson, C.K. (2004). Verb deficit in Alzheimer’s disease and agrammatism:
Implications for lexical organization. Brain and Language, 88, 1-20.
Mahon, B.Z. & Caramazza, A. (2008). A critical look at the embodied cognition hypothesis
and a new proposal for grounding conceptual content. Journal of Physiology, 102, 5970.
Mätzig, S., Druks, J., Masterson, J. & Vigliocco, G. (2009). Noun and verb differences in
picture naming: Past studies and new evidence. Cortex, 45, 738-758.
McCarthy, R. & Warrington, E.K. (1985). Category specificity in an agrammatic patient: The
relative impairment of verb retrieval and comprehension. Neuropsychologia, 23, 709727.
Miceli, G., Silveri, M.C., Nocenti, U. & Caramazza, A. (1988). Patterns of dissociation in
comprehension and production of nouns and verbs. Aphasiology, 2, 351-358.
Plaut, D.C. & Shallice, T. (1993). Deep dyslexia: a case study of connectionist neuropsychology. Cognitive Neuropsychology, 10, 377-500.
Pulvermüller, F. (2005). Brain mechanisms linking language and action. Nature Reviews
Neuroscience, 6, 576-582.
 Pulvermüller, F., Härle, M. & Hummel., F. (2001). Walking of talking?: Behavioral and neurophysiological correlates of action verb processing. Brain and Language, 78, 143-168.
Pulvermüller, F., Hauk, O., Nikulin, V.V., & Ilmoniemi, R.J. (2005). Functional links between
motor and language systems. European Journal of Neuroscience, 21, 793- 797.
Rizzolatti, G. & Sinigaglia, C. (2010). The functional role of the parieto-frontal mirror circuit: interpretations and misinterpretations. National Review of Neuroscience, 11, 264274.
Schwanenflugel, P.J. (1991). Why are abstract concepts hard to understand? In: Schwanenflugel, P.J., ed. The psychology of word meanings. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum
Associates Inc.
Schwanenflugel, P.J. & Shoben, E.J. (1983). Differential context effects in the comprehension of abstract and concrete verbal materials. Journal of Experimental Psychology, 9,
82-102.
Shiffrar, M., & Freyd, J.J. (1990). Apparent motion of the human body. Psychological Science,
1, 257-264.
Tettamanti, M., Buccino, G., Saccuman, M.C., Gallese, V., Danna, M., Scifo, P., et al. (2005).
Listening to action-related sentences activates fronto-parietal motor circuits. Journal

HET BELANG VAN EEN DYNAMISCHE WEERGAVE VAN ACTIES
VOOR PERSONEN MET AFASIE

69

of Cognitive Neuroscience, 17, 273-281.
Thompson, C.K. (2003). Unaccusative verb production in agrammatic aphasia: The argument structure complexity hypothesis. Journal of Neurolinguistics, 16, 151-167.
Tranel, D., Manzel, K., Asp, E. & Kemmerer, D. (2008). Naming dynamic and static actions:
Neuropsychological evidence. Journal of Physiology - Paris, 102, 80-94.
Verfaille, K., & Daems, A. (2002). Representing and anticipating human actions in vision.
Visual Cognition, 9, 217-232.
Visch-Brink, E., Vandenborre, D., Jung de Smet, H., & Mariën, P. (2014). Comprehensive
Aphasia Test-Nederland. Nederlandse bewerking (CAT-NL). Pearson.
Williams, S.E. & Canter, G.J. (1987). Action-naming performance in four syndromes of
aphasia. Brain and Language, 32, 124-136.
Zwaan, R.A., & Taylor, L.J. (2006). Seeing, acting, understanding: motor resonance in language comprehension. Journal of Experimental Psychology: General, 135, 1-11.
