Hervorming onzer Staatsbegrooting
I-let is niet te ontkennen, dat deze handelwijze enkele
voordeelen aanbiedt. Men houdt beter gezicht op de cijfers
van elke begrooting op zich zelve, wanneer daarin geen
voor- of nadeelige saldi van vorige dienstjaren zijn verwerkt.
Daarenboven werkt het' systeem, althans in de tijden van
overschotten, soliede beheer wel in de hand. De overschotten
blijven beschikbaar om hetgeen er wellicht van de uitgaven
te veel en .van de inkomsten te weinig op den buitengewonen
dienst is gebracht, goed te maken. De overschotten toch
komen niet in mindering van hetgeen in het volgend jaar tot
dekking noodig is. Een groot aantal overschotten in vorige
niet hadden, afgescheept met een zeker percentage van hun vorderig, zoo g-root als de nog beschikbare middelen van dat dienstjaar toelieten ; recht op middelen van een vorig of volgend dienstjaar
hadden zij niet, her werd althans niet erkend.
182
jaren moge al oP het bedrag der dekking van een toekomstig
jaar van invloed zijn, omdat zij lichter over een geraamd
tekort zullen doen heenstappen, dit is toch maar een
verwijderde invloed.
Echter denzelfden invloed ten gunste van een soliede
beheer, die het systeem van afzonderlijk houden van de
saldi heeft, als er jaren met voordeelige saldi zijn, dienzelfden
invloed in omgekeerden zin, d. i. ten nadeele van een soliede
beheer, heeft her, als er nadeelige saldi zijn. Dan worden
de nadeelige saldi vergeten in plaats van in volgende jaren
t e worden ingehaald.
Wordt nu door het door mij voorgestelde begrootingssysteem voldoende en op rationeele wijze, met behoorlijke
kennis van den toestand, gezorgd voor soliede beheer, is
na behoorlijk overleg vastgesteld, w a t e r wel en war er
niet door het nageslacht mede moet betaald worden, dan
zijn de voordeelen van de af.zonderlijke gehouden saldi geen.
 voordeelen meer, en zullen de nadeelen .dubbel zwaar
wegen. Er behoort dan niet meer, maar ook niet minder,
uit gewone middelen betaald te worden dan men eenmaal
heeft vastgesteld. W a t e r in eenig jaar, doordat de uitkomst
nu eenmaal altijd van de raming afwijkt, niet noodig is
geweest of tekort is gekomen om de uitgaven te dekken,
welke men, w~l overwogen, tot de gewone heeft gemeend
te moeten rekenen, moet aan een volgend jaar aan de
contribuabelen ten goede komen of in een volgend jaar
door de contribuabelen aangevuld worden.
Tot zoover de bijkomstige voordeelen vat1 het aanbevolen
systeem.
Het zal intusschen, na al hetgeen hiervoor is gezegd,
wel geen betoog behoeven, dat men het aanbevolen stelsel
n i e t zal k u n n e n
invoeren
voor de toekomst
a ll~dn. Wanneer voortaan de kosten van alle werken van
eenige beteekenis, welke een aantal jaren dienst zullen doen,
ten laste van de gewone uitgaven van die toekomstige
jaren zullen women gebracht, dan moet er ook naar een
middel women gezocht om de eerstkomende jaren in
billijke mate te belasten wegens genot van zaken in den
verleden tijd gesticht, welk belasten thans zoo goed en zoo

183
kwaad mogelijk geschiedt door aflossing van schuld en
door het geheel ten laste van de gewone middelen nemen
van een deel der zaken, welke-wij mede ten bate van de
toekomst stichten.
Het beginsel toch moet streng gehandhaafd worden, dat
het tegenwoordig staatsvermogen op peil gehouden worde.
 In theorie is deze aangelegenheid gemakkelijk genoeg te
regelen, wanneer wij eenmaal her fonds voor buitengewone
uitgaven hebben. Wij hebben slechts te bepalen, dat jaarlijks
de gewone dienst moet worden belast met een zeker bedrag
wegens waardedaling van alle staatsbezittingen, waarvan
nog nut getrokken wordt, terwijl dan in mindering daarvan
kan komen wat inderdaad aan aflossing van schuld wordt
betaald. M. a. w. we kunnen den toestand terstond trachten
te verkrijgen, welke er thans ~0ude bestaan, wanneer reeds
een halve eeuw of langer geleden her aanbevolen systeem
van boekhouding ware aanvaard.
Een groote moeilijkheid is echter in de uitvoering gelegen.
Bij de, in de toekomst te stichten, zaken zullen de kosten
,.steeds bekend zijn en zal alleen de bepaling van den vermoedelijken nuttigheidsduur van elke zaak d. w. z. van den
termijn, gedurende welken elke zaak vermoedelijk per jaar
meer diensten zal bewijzen clan er aan ten koste behoeft
te worden gelegd, eenige moeilijkheid medebrengen.
Doch bij de bestaande zaken moet men verschillende
factoren schatten. Is de stichtingstijd hog betrekkelijk kort
geleden, dan is wellicht mogelijk dezelfde methode te volgen
als voor zaken, welke in de toekomst gesticht worden.
Neemt men b.v. in her algemeen voor den duur van zekere
soort werken 30 jaar aan, dan kan men van werken van
9 die soort, welke 20 jaar geleden gesticht zijn, /mnnemen,
d a t e r bereids 20 afschrijvingen hebben plaats gehad en op
dien voet met de afschrijving doorgaan. De stichtingskosten
zullen uit den aard der zaak hog gemakkelijk kunnen gevonden worden in de betrokken jaarrekeningen.
Doch moeilijker wordt de zaak ten aanzien van de vele
werken en inrichtingen, welke reeds uit zeer ouden tijd
afkomstig zijn.
 Te onderscheiden zoude daarbij nog zijn tusschen gebouwen en andere werken. Voor gebouwen zal her niet te

184
bezwarend zijn de waarde op een zeker oogenblik te schatten,
rekening houdende met den termijn, gedurende welken zij
vermoedelijk hog voor hunne tegenwoordige bestemming
zonder noemenswaardige wijzingen dienst kunnen doen.
Zoodanig schatting had voor eenigen tijd plaats van de
gebouwen in gebruik bij de Posterijen. De schatting zoude
den opstal en de terreinwaarde afzonderlijk moeten betreffen,
vermits op de terreinwaarde als regel geen afschrijving
noodig is.
Met betrekking tot andere inrichtingen en werken van
ouderen datum, de spoorwegen uitgezonderd, is echter
een eenigszins nauwkeurige berekening niet mogelijk. Men
zal daarvoor een afschrijvingsbedrag in eens moeten aann e m e n , dat natuurlijk in hooge mate willekeurig zal zijn.
Wellicht ware bet beste aan te nemen, dat her bedrag
aan aflossing, dat telken jare begrepen zoude zijn in de
annuiteit, die noodig ware om de Nationale Schuld welke
van v66r 1875 dateert (d. i. de geheele 2~ pCt. schuld en
ongeveer 80 millioen, van de 3 pCt. s c h u l d ) i n honderd
jaar af te lossen, aequivaleert met de waardevermindering
van de Staatseigendommen, welke meer dan 35 jaar oud
zijn, uitgezonderd de gebouwen en de spoorwegen.
Wat de spoorwegen betreft ware de jaarlijksche waardevermindering ongeveer te berekenen op den voet aangewezen
door de Staatscommissie, welke onlangs verslag heeft uitgebracht omtrent het in spoorwegzaken te volgen beleid.
 Brengt men de op deze wijze gevonden jaarlijksche afschrijving - - welke afschrijving natuurlijk in den loop der
tijden zal verminderen doordat voor verschillende objecten
het tijdstip aanbreekt, waarop zij geacht kunnen worden
geheel te zijn afgeschreven 1) __ ten lastevan den gewonen
en ten bate van den buitengewonen dienst, dan is het
duidelijk, dat ook de aflossing van de bestaande leeningen
ten laste van den buitengewonen dienst kan worden gebracht.
lrt zake de o u d e werken, gelijk voor de nieuwe wordt
voorgesteld, 66k rente te brengen ten laste van de hoofdstukken der Staatsbegrooting, waarvoor de werken dienen en
ten bate van het fonds voor de buitengewone uitgaven
I) Tijdstip, waarop enkele wellicht ook reeds verdwenen zi.jn.
185
schijnt onuitvoerbaar, waaruit echter volgt, dat dan ook de
rente van de oude leeningen ten laste van den gewonen
dienst moet blijven.
Het lijdt wel geen twijfel, of de afschrijvingsbedragen
waarmede de gewone dienst zal worden belast, zullen aan:
merkelijk hoog'er zijn dan de aflossing op de bestaande
leeningen, welke thans op den gewonen dienst drukken.
Dit meerdere nu zal dan in de plaats treden van hetgeen
voortaan op den gewonen dienst niet meer zal voorkomen
voor die vele werken en gebouwen, waarvan de kosten tot
dusverre tot de gewone werden gerekend.
 Of het eindresultaat zal zijn, dat de gewone dienst toch
hog ontlast wordt (waaruit zoude volgen dat wij thans te
soliede zijn) dan wel of de gewone dienst door de invoering
van het aanbevolene aanvankelijk meer zal worden belast? Ik
zoude .daaromtrent niet gaarne een voorspelling doen. Er zal
trouwens veel afhangen van de grondslagen, waarop de
berekening van het afschrijvingsciifer over de reeds bestaande
zaken wordt gebaseerd. Het wenschelijkst ware misschien,
dat deze z66 gekozen werden, dat er zoomin ruimte van
middelen als groote tekorten van middelen in de eerstvolgende jaren het gevolg van het nieuwe systeem zijn'.
Het ware daarom aan te bevelen, dat vooraf zooveel mogelijk
de gevolgen werden becijferd. Slechts wanneer onaannemelijke
grondslagen zouden moeten worden genomen voor de becijfering van het afschrijvingsbedrag om tot de gewenschte
uitkomst te komen, zoude men zich moeten getroosten de
werkelijkheid te aanvaarden, hetzij dan dat die was dat wij
thans erg interen, hetzij dat overtuigend bleek, dat wij veel
te soliede zijn. Gelet op de uitkomsten van de becijferingen
in bet contofinto der zooeven genoemde staatscommissie
schijnt er voor het laatste geen zeer groote karts.
Zijn toch de grondslagen van dat conto-finto juist, dan
wordt er thans ter zake der spoorwegen een zestal millioenen per jaar ingeteerd. Er zoude dus overigens ten onzent
in het tegenwoordig systeem meer dan 6 mitlioen kapitaal
moeten worden gevormd, door dat bedrag meer aan blijvende
z aken uit gewone middelen te betalen, en aan amortisatie
te besteden, dan onze bezittingen in waarde afnemen.
Vraagt men mij, of het nieuwe systeem geheel zonder

186
gevaren is, dan antwoord ik: allerminst. Vooreerst al is er
gevaar, dat men in den overgangstoestand te weinig extra
afschrijft op de reeds voor de invoering bestaande zaken.
 En verder is bet verleidelijk om de afschrijvingen op de in
den vervolge te maken gebouwen e.n werken over een te
groot aantal jaren te verdeelen.
lntusschen wil bet mij toch voorkomen, dat men dit
bezwaar niet te zwaar moet laten wegen. Het is beslJst niet
wenschelijk, dat men de afschrijvingen op een gebouw of
werk, waaraan eenige jaren wordt gebouwd, eerst begint
nadat het geheel gereed is. Wel is zulks gebruikelijk - - en
ter~cht - - in de particuliere boekhouding, doch bij den
Staat zoude bet verkeerd zijn, omdat dan meestal een
Minister op zijne begrootingen geen last meer zoude hebben
van de nieuwe werken, welke hij op touw heeft gezet en
waarvan hij, al beleeft hij bet gereedkomen niet, toch
grootendeels de eer zal hebben. Men zal uiterlijk bet jaar,
volgende op dat, waarin het werk is begonnen, moeten
beginnen den gewonen dienst te belasten met een afschrijving
ter zake van het werk. Intusschen het bedrag van de afschrijving moet reeds het jaar, waarin tot bet werk besloten
wordt, vastgesteid worden en wijl men in dat jaar zelf de
begrooting (gewonen dienst) hog niet behoeft te bezwaren,
zal men geneigd zijn om op solide wijze een hoog afschrijvingscijfer vast te stellen.
 Maar daarenboven, w a t e r aan ons parlementaire stelsel
moge ontbreken, van een soliede financieel beheer, dat niet
meer dan oirbaar is op de toekomst schuift, gaat toch
langzamerhand elkeen hoe langer hoe.meer de noodzakelijkheid inzien. Voorzoover. nog het tegenovergestelde voorkomt, is zulks slechts het gevolg van, en slechts te handhaven door, de omstandigheid, dat de zaak aan de meesten
niet duidelijk voor den geest staat en zij niet - - of niet
dan met veel arbeid - - . i n staat zijn tot kennis van den
waren toestand te geraken. In zulke gevallen geeft men zich
niet veel moeite om te onderzoeken, of wel mag worden
voortgegaan, zooals men bezig is.
 Maar als het duidelijk is, hoe de zaken staan, als gemakkelijk te onderscheiden is, of het gevoerde beleid al dan
niet soliede mag heeten, dan neemt toch bijna iedereen het

187
eerder op voor een beheer., dat op behoorlijke basis staat
dan voor handelingen, welke op den duur moeten leiden tot
een slecht financiewezen. De tijd - - zooals de eerste helft
van de Vorige eeuw - - toen men, niet zelden bewust, een
politiek van ,,apr~s nous le dgluge" volgde, of althans,
nagenoeg tegen beter weten in, bij zijn sle:hte maatregel'en
de hoop koesterde, dat ze niet zoo nadeelig voor de toekomst zouden zijn als ze bij ernstig nadenken wel moesten
geacht worden te zullen zijn en door de soliede financiers
ook werden g e n o e m d , die tijd is voorbij. De hardeleerschool, die men toen heeft moeten d o o r l o o p e n , w e r k t nog
na en zal nawerken totdat op dit punt verstandig oordeel
z66 algemeen is, dat de donkere tijden der 19e eeuw niet
meer als afschrikkend voorbeeld behoeven te worden aangehaald.
 lk zal daarom niet beweren, dat aanvaarding van het
door mij gedachte stelsel van begrooting niet in den aanvang zal leiden tot eenigszins sterkere toeneming onzer
staatsschuld dan tot dusverre. Maar ik acht zulks allerminst
een kwaad. Toeneming der' Staatsschuld zal bij het aanbevolen systeem slechts denkbaar zijn wanneer de waarde
(nuttigheid) van het Staatsbezit toeneemt, in tijden dus van
expansie. En dan is daartegen geen bezwaar. Her wil mij
voorkomen, dat ten onzent in de laatste kwarteeuw te
groote schuwheid heeft bestaan om geld in d e z a a k te
steken. Vergelijken wij ons met onze buren, dan verkeeren
wij min of meer in den toestand van een groot industrieelof handelsbedrijf, dat door al te voorzichtige politiek niet
met zijn tijd is meegegaan. Belgi~ b.v. - - al moge her in
het andere uiterste vervallen zijn - - heeft meer dan wij
gedurfd. Het heeft met kwistige hand publieke werken van
verkeer (zoogenaamde outillage gconomique) aangelegd, het
heeft zijn steden verfraaid door reusachtige verbouwingvan
gansche wijken en aanleg van grootsche parken, het heeft
publieke gebouwen gesticht, die in gansch Europa ternauwernood hun wederga vinden. De Belgische schuld in
1830 geen zesde part van de onze is daardoor (de schuld
in zake de spoorwegen aangegaan, buiten rekeninggelaten)
aan de onze gelijk geworden. Maar men zal ook niet
kIJnnen ontkennen, dat Belgi~ van al die, volgens onze

188
thans gangbare begrippen ,,onproductieve" uitgaven in hooge
mate de vruchten plukt. Brussel en Antwerpen kunnen in
~6n adem worden genoemd met de schoonste moderne
steden. De publieke dienst is er overal behoorlijk ondergebracht. Paleizen, parken, bosschen en musea lokken den
vreemdeling en strekken tot genot en ontwikkeling van de
ingezetenen. Door geld fn de zaak te steken - - zij het ook
hier en daar in het overdrevene en met de groote lout, dat
er niet behoorlijk op al de bezittingen wordt afgeschreven
in den vorm van voldoende amortisatie - - h e e f t Belgi~ zich
tot de belangrijkste, de meest bekende van de kleine nati6n
gemaakt.
 En wij? Onze steden zijn zeer s c h o o n , ja, maar hoofdzakelijk als reliquien. In onze publieke gebouwen kunnen
wij den vreemdeling die er komt uit nieuwsgierigheid of
voor zaken, veelal niet dan met een zekeren schroom ontvangen. Onze ministeri~n zijn voor een deel allerbedroevendst
gehuisvest~ niet zelden ten onger.ieve van den dienst in een
aantal gehuurde burgerwoningen verspreid over een gansche
stadswijk, onze universiteiten zijn onvoldoende gehuisvest
en onvoldoende geoutilleerd, de huisvesting van bet hoofd
van den Staat is niet veel meer dan het minimum dat
mogelijk is. Na bet Rijksmuseum.en het Station te Amsterdam heeft bet Rijk bijna geen gebouw meer gesticht, dat
ten sieraad strekt van de stad waar bet staat. De bouw van
het Vredespaleis, dat hog geen achtste deel zal kosten van
hetgeen Belgi~ voor zijn Paleis van Justitie uitgaf, is dienrengevolge een verbazend evenement, z66zeer dat hij als bet
ware met aarzeling werd aangevat en uitgevoerd en dat
evenement geschiedt met geld van een rijken Amerikaanschen particulier. Kortom wij durven geen geld in onze
zaak te steken. Zelfs onze oude roem van voor niets vervaard te zijn, waar het publieke werken geldt, houden wij
niet op. De Zuiderzee blijft, hoe vaak ook bmtenlandsche
tijdschriften hun lezers reeds met opgetogenheid hebben
verhaald van de provincie, die wij bezig zijn op vredelievende wijze te veroveren, een zoutwaterplas, hinderlijk
voor de omgeving; de Maas blijft tot schade van de eenige
provincie, die de ziel van alle industrie in haar schoot
bergt, een onbevaarhaar stroompje; bet spoorwegverkeer

189
met de v~r van het centrum gelegen provincien is onvoldoende door het ontbreken van dubbel spoor op hoofdlijnen.
Door dat alles exploiteeren wij duur en zien wij onze
inkomsten niet in zoo snel tempo stijgen als onze bueen.
 Ook voor een staat geldt, dat wie geen geld in zijn zaken
durft steken in gelijke mate als zijn concurrenten, op den
duur achterblijft en in het vergeetboek raakt.
Schrijver dezes is zich wel bewust, d a t hij, voor zoover
zijn invloed strekte, niet in de hand heeft gewerkt, dat er
meer groote zaken desnoods met geleend geld werden aangepakt. Bij ons tegenwoordig systeem is echter de uitbreiding van de rubriek buitengewone uitgaven een hellend
vlak, waarop men steeds verder glijdt, zonder te weten
waar men blijft. Zoolang men niet goed boek houdt,
dientengevolge eigenlijk niet goed weet wat men doet en
veel aan het toeval overlaat, is het een gebiedende eisch
van financieel beheer, dat de z e e r voorzichtige kant gehouden worde. Belgi~'s voorbeeld te volgen om voor vele
zaken te leenen en geen andere afschrijving te hebben dan
in den vorm van een zeer langzame aflossing van de
leeningen, verdient gewis geen navolging; vroeger of later
loopt her spaak.
 lets anders wordt het echter, als men een economische
boekhouding invoert, die gemakkelijke maakt te zorgen,
dat men het Staatsvermogen op peil houdt. Men heeftzulks
reeds gevoeld bij de geweren en het snelvuurgeschut; her
heeft een vasteren vorm aangenomen in de voorstellen betreffende de veel gesmade fondsen voor de stelling van
Amsterdam en voor de kustverdediging. Een streven om
op die wijze ook andere zaken tot stand te brengen, waarvoor men niet op langen termijn leenen kan en die toch
ook niet ten laste van den gewonen dienst kunnen worden
gebracht, heeft zich geopenbaard. Maar men kan toch niet
voor alles fondsjes maken ; bij de inrichting van zulke fondsjes
wordt daarenboven slechts op de toekomst, niet op 't verleden gelet. Wil men in die richting, dan flink aangevat
en ~ n fonds (of rekening) voor buitengewone werken gesticht, m e t b e h o o r l i j k e
regeling voor het overgangstijdperk.
De Bedrijvenwet is een stap in de goede richting, waar-

190
mede ten minste bereikt wordt, dat de Staatsbedrijven hun
vleugels kunnen uitslaan en niet langer ~hunne uitgaven beoordeeld- zien, zonder verband met de inkomsten van heden
en toekomst.
Doch men blijve daarbij niet staan, doch wage den sprong
om, de boekhouding van het gansche Staatsfinanciewezen
te sturen in de richting, van die, welke bij klein- en grootbedrijf zich sinds lang als de meest practische heeft uitgewezen, een richting die ook geheel in overeenstemming
is met de moderne economische inzichten omtrent waarde
en rente.
 Een bezwaar, dat zeker in de eerste plaats tegen verandei'ingen als aangegeven zal worden gemaakt is, dat men
het overzicht over de begrooting verliezen zal. Zij, die
aldus redeneeren, hebben zich blijkbaar nimmer rekenschap
gegeven, hoe weinig het overzicht, dat wij nu hebben,
beteekent. Met bloote totaalcijfers, waarin de meest ongelijksoortige grootheden als volkomen gelijkwaardig begrepen
zijn, krijgt men van het Staatsfinandewezen evenmin inzicht
als van eenig ander. Wie er mede tevreden is, is te vergelijken
met een winkelier, die den gang van zaken beoordeelt naar
den inhoud der toonbanklade zonder op zijn overige bezittingen te tetten. Natuurlijk zal bij een betere boekhouderij
eenige meerdere inspanning gevraagd worden van dengene
die van de financi~n wenscht kennis te nemen, maar hij zal
dan ook meer doen dan het lezen van weinig beteekenende
cijfers. Niet eenvoud, die in werkelijkheid niets is dan
duisternis, moet het doel zijn doch ,,publiciteit" volgens
vaste regels, zoodat geheimzinnige knutselarij is uitgesloten.
Uit de cijfers, welke de geheele volksvertegenwoordiging met
een oogopslag moet kunnen beoordeelen moet alles geelimineerd worden wat ze onzuiver maakt. Her is voldoende
als dit elimineeren van al wat een re~el en juist inzicht belemmert, volgens goede grondslagen geschiedt, vooreerst zooveel mogelijk volgens wettelijke regeling plaats heeft, voor
welker handhaving de Rekenkamer kan zorgen en overigens
wordt gecontroleerd door hen, die inde volksvertegenwoordiging in het bijzonder aan de financi~n hunne aandacht wijden.
 De financieele kwesties, waarover de Kamer beslissingen

191
heeft te nemen, moeten haar ten slotte als hoogst eenvoud i g e vraagpunten worden voorgelegd, waarover elkeen die
een beetje gezond verstand heeft, zich gemakkelijk een
oordeel kan vormen. Men zegge niet, dat men in dat geval
te zeer gaat afhangen van de financieele specialiteiten. Men
doet zulks ook nu, m a a r . . , ook die specialiteiten tasten
thans in het duister. Hun eenige houvast bij hunne be-.
toogen omtrent den toestand der zaak z i j n . . , de toonbanklade en de lijst van crediteuren.
A. VAN GUN.
