lets over den schilder Benjamin Bolomey
lets

schilder

over den

Benjamin
DOOR

Bolomey

D. S. VAN ZUIDEN.
N Oud

Holland

Dr. A. BREDIUS het
1901 publiceerde
uit de notulen der Haagsche
Confrerie van
belangrijkste
ook
deed over
Pictura, waarbij hij
eenige mededeelingen

BENJAMIN SAMUEL BOLOMEY, die ik nu in de gelegenheid ben aan te vullen.
te Parijs geBOLOMEY, die zijn eerste
opleiding
in
kwam
Den
waar
had,
1763 in
Haag,
hij met
dochter
van den bekenden
boekhandelaar
PIERRE

noten

de
Kerk in het huwelijk trad,1)
GOSSE den 8en November
1767 in de Fransche
Erg gelukkig was dit huwelijk niet, zooals wij zullen zien.
Reeds drie jaren nadat hij als nieuwe leerling van Pictura was ingeschreven,

wij van hem het volgende contract, dat ons een blik doet werpen op zijn werk
en ons iets vertelt over het ontstaan van de prent vermeld bij MULLER onder No. 4170
"
2) 2 Juin 1766

vinden.
Furent

present

etc.
BENJAMIN BOLOMEY, peintre, d'une part et Sieur ANTOINE DUBOULOIS,
tous deux a la Haye, lesquels déclarent
demeurant présentement
d'autrepart,
graveur
etre convenues
ensemble de la maniere suivante scavoir; que le dit Sieur DUBOULOIS
Sieur

la gravure de la planche du tableau
de poursuivre
presentes
de 1'anniversaire
de Son
allegorique,
peint par le dit Sr. BOLOMEY a 1'evenement
Altesse le Prince d'Orange
et commenc6 par le Sr. BOILY, que le dit DUBOULOIS
en outre de travailler
a la gravure de la ditte planche de faqon quelle
s'engage
s'engage

par

ces

Testament2o April 1775bij Notaris
1) Huwelijksvoorwaarden7 November bij Notaris J. G. vANALPHEN.
J, A. POTIER(3869).
,
2) Protocol van Notaris A. Os:?oNm(3673).
126
etre finie dans

dura

1767 pour que le dit

le courant

du mois de Mai de 1'annee
sa parole vis k vis du publique.
 Sr. BOLOMEY puisse tenir
Par contre le dit Sr BOLOMEY s'engage h payer au dit Sr. DUBOULOIS pour
la gravure
de la ditte planche jusqu'a son enti?re perfection la somme de mille
en trois termes,
scavoir
six mois apr?s la date des presentes
florins, payable
finie et trois
fl 1300, la somme de fl 400 lorsque la dite planche sera entieremen
mois apr?s la somme restante de fl 300.
Sauf neanmoins
qu'en cas que le dit Sr. DUBOULOIS se trouvoit dans le cas
de quitter La Haye, apr6s que la dit planche sera finie, que dans ce cas le dit Sr.
BOLOMEY sera oblige, de payer au Sr. DUBOULOIS la somme alors restante.
Le dit Sr. BOLOMEY en outre s'engage de faire le portrait du Sr. DUBOULOIS
et son

epouse,

sans que le dit Sr. DUBOULOIS sera

dits pourtraits.
Pour 1'acclompissement
Zooals

uit

deze

de rien payer pour ces

etc. etc.
acte blijkt begonnen
dus toen reeds
Hof waarvan verschillende geschilderde

het Stadhouderlijk
veerde prenten het resultaat

voor

oblige

zijn werkzaamheden
portretten en gegra-

geweest zijn. Eene serie der laatste vinden wij aangein de Haagsche
Courant van Zaterdag
4 Febr. 1792

kondigd in eene advertentie
door P. F. GOSSE.
als uitgegeven
van WILLEM V, zijne vrouw, de erfprins met zijn
Het zijn de afbeeldingen
WILLEM
GEORGE
FREDERIK, prinses LOUISE met haar echtgenoot
prins
vrouw,
den erfprins VAN BRUNSWIJK, en dan de prinses van NASSAU-WEILBURG met hare
De advertentie
leert ons - wat onder de prenten niet vermeld
schoonmoeder.
dat zij gemaakt zijn naar portretten
van TISCHBEIN. Zij kosten 2 gulden,
staat
gulden.
 gekleurd 5
Van zijn andere portretten vinden wij de volgende vermeld in een advertentie
in de Haagsche
Courant van 18 Jan. 1790, nml. die van P. NIEUiVLAND, W. DE

KONING, B. FRIESWIJK, en D A. REGULETH, Predikanten te Amsterdam en J. SCHARP
Predikant
te Rotterdam,
die werden aangekondigd
als verkrijgbaar
voor 25 stuivers
THIERRY EN MENSING.
per stuk bij de boekhandelaren
Omtrent

zijn levensomstandigheden
In het jaar 1769 huurt hij 21Aug.1)

nog het volgende:
een huis op de Nieuwe

Haven

voor

de vrij aanzienlijke
som van f4so per jaar.
In 1784 woonde hij in de Wagenstraat. 2)
Toen was het evenwel met zijn
10 Juli 1783 van het Hof van
reeds
vonnis
van
huwelijksgeluk
treurig gesteld. Bij
had
van wien
Holland,
zijn vrouw verlof gekregen,
tegen haar man te procedeeren,
1) Protocol van Notaris J. A. POTIER.(3868)
') Protocol van Notaris I. v. D. WATERING.
25 Mei 1784(4554),

127
wilde. Hiertoe
had zij verschillende
zij scheiden
die haar zooals hieronder
blijkt, gegeven werden..
Bij
personen
verklaarde

getuigen

verklaringen

noodig,

1783 (Notaris J. VAN NEE) geven verschillende
5 Januari
zoo
van de wijze waarop hij zijn vrouw behandelde;
toch getuigenis
van CASPAR BOOT,
MARIA CANDELAAR huisvrouw
acte

van

dat zij in de maand November 1769 als keukenmeid zijnde komen wonen, en vervolgens
als kindermeid gediend heett ten huyze van de vrouwe requirante. (V. GosSE) en aldaar gewoond
hebbende tot Augustus 1777 heeft ondervondcn, dat er gestadige oneenigheden tusschen BENJAMIN
BOLOMEYen zijn vrouw hebben plaats gehad; dat die oneenigheden dikwijls met scheldwoorden
van wegens den Heer BOLOMEYtegen zijn vrouw zijn gepaard geweest, en dat zij deposante
otschoon de Fransche taal niet volkomen magtig egter meer dan eens zeer duydelijck heeft verstaan, dat de heer BOLOMEYzijn vrouw heeft gescholden voor een foutre de canaille, saloppe,
monstre en diergelijke andere scheldwoorden.
 Verder verhaalt de tweede comparante HELENADE WITT, jonge dochter dan nog een aantal
woorvallen, waarbij zij getuige was, hoe BOLOMEY
zijn vrouw mishandelde om dan nog erger dingen
te vertellen en wel ,.dat het eindelijk een waarheijd is, dat zij deposante met gemelde heer BOLOMEY
op een Zondag alleen te huys zijnde, als zijnde de vrouwe requirante door haere ouders met een
koets afgehaald, het is gebeurd, dat gemelde heer BOLOMEYhaar deposante heeft gelast koolen
op het vuur te gooien, dat zij deposante zulks doende gemelde heer BOLOMEYwelke aan den
haard zat, haar deposante op eene zeer ombetamelijke wijze heeft aengetast zeggende : "wat ben
je een lieverdje", dat de deposante deswegens haere verontwaardiging op een klaere wijze aen gemelte heer BOLOMEYhebbende getoond, dezelve haar deposante heeft gelast het theewater te
haer deposante op eene
brengen, dat zij deposante zulks gedaen hebbende, gemelde heer BOLOMEY
zeer onbetamelijke wijze heeft aangetast: haer zeggende, dat zij zoo wel gemaakt was, dat hij haer beenen wilde teykenen, dog dat zij deposante daarop in sterke bewoordingen haer ongenoegen andermael te kennen gegeven hebbende, dezelve aen haer deposante heeft gezegd, dat het zoude zijn
om er modellen na te schilderen noemende tegelijk een vrouw, welke hij zeyde, dat zeer schoon
was en veel geld had gewonnen met zig door voorname meesters als een model te laten schilderen,
en thans in een klooster was".
maakt,

De scheiding vond natuurlijk
plaats; hiervan
tusschen PIERRE GOSSE en BOLOMEY.
werd

bij acte een accoord

ge-

hierbij BOLOMEY van de betaling van 400 gulden alimentatie
aan zijn vrouw en kinderen
hem opgelegd door het Hof van Holland.
 GOSSE verbindt zich daarentegen
zijn dochter en kleindochter te onderhouden
GOSSE ontslaat

kosten

BOLOMEY afstand doet van fl 3000 hem bij zijn huwelijk toegekend en
waartegen
ook van zijn aandeel in den handel van de drukkerij te Londen, zijn vierde part
in de Encyclopedie
d'Yverdon
etc.
Na GOSSE'S dood

zal diens

vrouw MARGUERITE KOLB de alimentatie

moeten

voortzetten.
passeerde
hij 25 Mei 1791
zijn vertrek naar Zwitserland
waarin hij tot erfgenamen
E. SCHLUNDT BODIEN zijn testament,
van zijn vermogen,
dat nog geen 20.000 gld. groot was, stelt zijn twee kinderen
PIERRE FRANCOIS LOUIS en FR11 DERIQUE HENRIETTE JACOBA BOLOMEY.
Nog even
voor den Notaris

Den

voor

19 December

1819 stierf

BOLOMEY te Lausanne.
,

KORTE MEDEDEELINGEN.
'
CONTERFEYR.
CHLAUS
BELLECHIN,
In Oberkammerjunker K n u t h' s Rechnungen von 1670-i699 die im Reichsarchiv in
Kopenhagen beruhen, findet sich unter dem 27 februar 1675 folgender Vermerk:
C h I a u 5 Bell e chi n,
Conterfeyr, for 6 smaa Stycherl) 20 Reichst. Danach hat sich
ein, soweit ich sehe, bisher nirgends erwahnter Conterfeyer (Portrat oder Bildnis maler) C h 1 a u s
B e l l e c h i n 1675 in Kopenhagen aufgehalten, wo er 6 kleine St3cke verkaufte.
 Nach dem Allg. Lexicon der Bild. Kunstler gab es mehrere Kiinstler namens B e l l e k i n
(B e I k I n, B e I I e q u I n>. Von dem hollandischen Maler und Graveur in Perlmutter und Horn,
Cor n e 1 iss B e 11 e k i n, der wahrscheinlich in Amsterdam geboren wurde und dort 1664 einen
Sch31er annahm, haben sich zwei Gemalde erhalten, eins in der Ermitage in Petrograd, ein
zweites in der Sammlung B r e d i u s im Haag. Beide steUc<i Kirmessen mit gut gemalten
Figuren und in feinem, grauen Ton dar. Beide Bilder sind : C. B e l k i n bezeichnet. Da mehrere
seiner Verwandten sich ebenfalls mit der Kunst des Perlmutterschnitts befasst haben, so sind nach dem Allg. Lex. - die nur mit dem Familiennamen bezeichneten geschnittenen Nautilus
schalen nicht unbedingt ihm zuzuschreiben. Nach Auffindung der urkundlichen Notiz iiber den
bisher unbekannten C 1 a us B e 11 e c li i n ergibt sich die Moglichkeit, dass sie ihm zuzuweisen
sind. Ferner ist es sehr wohl moglich, dass auch die weiteren B e I I e k I n f bezeichneten Arbeiten,
die bisher ebenso wie das Bild in der Ermitage und in der Sammlung B r c d i u s dem Cornelis s
B e I I e k I n zugeschrieben wurden, z. B. die Pokale im gr3nen Gewolbe zu Dresden und die
Arbeiten in den Sammlungen P i e r p o n t M o r g a n in London und Six in Amsterdam dem
um dieselbe Zeit lebenden c I a u s B e 11 e c h i n gehoren. Von C 1 a u 5 Bell e chi n
lasst sich
auf Grund des urkundlichen Belegs vorla3fig nur sagen, dass er 1675in Kopenhagen nachweisbar
ist. Die 6 ,Smaa Stycher" die er fur 20 Reichstaler dem danischen Konige verkaufte, konnen
DR. HARRY SCHMIDT.
 auch kleine in Perlmutter geschnittene Darstellungen gewesen sein.
V.
WERD.
BETAALD
HOE JORIS VAN DER HAGEN
Het is niet altijd gemakkelijk er achter te komen, hoe onze XVIIe eeuwsche schilders betaald werden. Onze zoo incomplete archieven, geven daarover maar zelden uitsluitsel. Maar zelden
zijn er zoovele notarieele acten over dit onderwerp verleden als van Rembrandt, waaruit wij leerden
dat hij f i6oo.- voor de Nachtwacht, f soo.- voor een deftig portret kreeg.
Er bestaat echter een soort korte aanteekeningen van kleine rechtszaken, Schepen rollen,
die de meest verschillende namen drageh (te Amsterdam echter tot i68o geheel ontbreken! !) waaruit
een enkele maal een lichtstraal ontvonkt over dit onderwerp. Er hoort veel geduld toe, de honderden registers van dien aard te doorloopen en lang duurt het eer men een schildersnaam ontdekt.
Toch heb ik er veel uit geleerd. In den Haag zag ik er uit, hoe de arme v a n B e y e r e n voortdurend geplaagd en vervolgd werd door bakkers, brouwers en andere leveranciers. Te Haarlem
was het met Frans Hals al evenzoo; ik hoop daarover eerlang iets te berichten. Te Dordrecht
was de oogst schaars. En het is juist over den Haagschen schilder v a n d e r H a g e n, die te
Dordrecht familie woonen had, dat de Binnengedingh-Rollen een kleine kunsthistorische bijdrage
opleverden.
 Joris s v a n d e r H a g e n zond, evenals andere schilders, zijne stukken "in commissie" naar
andere steden. 1) Zoo had hij ook zes stukken aan een kunstkooper? te Dordrecht ten verkoop
gezonden. Blijkbaar liet de man niets van zich hooren en nu laat onze schilder hem manen
om zijn geld. En het schijnt, dat v a n d e r H a g e n genoegen nam met 76 Gulden voor die zes
stuks. Hier volgt de aanteekening in zijn geheel. Er is geen nvervolg'' zoodat de man na deze aanmaning wel betaald zal hebben.
6 Maart i656. H e n d ri c x s e n (dit staat er duidelijk) v a n d e r H a g e n als last en procuratie
hebbende van J o r i s v a n d er H ag e n eyscher
contra
F 1 o r i s M a e r t e n s z H o u c k s t e e n gedaechde, Eyscht betaling van 76 gulden over 6 stucken
schilderije bij den voor?z. J o r i s v a n d e r H a g e n aen gede gesonden omme te vercoopen.
Binnen-Gedinghen, Dordrecht,
VI.
1) Kleine stukken.
zond zijne prentennaar Frankrijk
SCHALCKEN
zond ze wel naar Parijs en reeds GOLTZIUS
2) GODFRIRD
en Engeland.
