Kort verslag omtrent de poging tot het oprichten van een standbeeld voor Jan Pieterszn. Sweelinck
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis

Kort verslag omtrent de poging tot het oprichten van een standbeeld voor Jan Pieterszn.
Sweelinck
Author(s): Jacques Hartog
Source: Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, Deel 7, 1ste
Stuk (1901), pp. 71-76
Published by: Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis
Stable URL: http://www.jstor.org/stable/947661.
Accessed: 22/06/2014 03:12
Your use of the JSTOR archive indicates your acceptance of the Terms & Conditions of Use, available at.
http://www.jstor.org/page/info/about/policies/terms.jsp.
JSTOR is a not-for-profit service that helps scholars, researchers, and students discover, use, and build upon a wide range of
content in a trusted digital archive. We use information technology and tools to increase productivity and facilitate new forms
of scholarship. For more information about JSTOR, please contact support@jstor.org.
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis is collaborating with JSTOR to digitize,
preserve and extend access to Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis.
http://www.jstor.org

This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

KORT VERSLAG OMTRENT DE POGING TOT HET
OPRICHTEN VAN EEN STANDBEELD VOOR
JAN PIETERSZN. SWEELINCK
DOOR

JACQUESHARTOG.
In het Handelsbladvan 24 October 1893 verscheenonder de rubriek
,,Ingezondenstukken"het volgende artikel:
Een monumentvoor Jan PieterszoonSweelinck.
(Ingezonden.)
Onder de gedenkteekenen, die de openbarewegen en pleinen var
ons vaderlandversieren,is er niet een gewid aan de toonkunst. Terwijl
men steeds standbeelden heeft opgericht voor den wisgeer SPINOZA
('s-Gravenhage),den dichter VONDEL
(Amsterdam), den schilder REMBRANDT
(Amsterdam),den geneeskundigeBOERHAVE
(Leiden),den zeeheld
DE RUYTER
den
staatsman
THORBECKE
(Vlissingen),
(Amsterdam),den
stichter van Batavia COEN (Hoorn), om van anderen niet te gewagen,
werd tot nu toe de toonkunstin geen barer zonen hier te lande op
deze wize verheerlijkt.
 Noclltans is er onder de breede schaar van hen, die ook op dit
gebied onze nationale eer voor de gansche wereld hebben gevestigd,
een man, die in de allereerstep]aats in aanmerkingverdientte komen.
Ik bedoel JAN PIETERSZOON
SWEELINCKgeb. 1562 -

gest. 1621. -

Wat PALESTRINA
is voor Italie en ORLANDUS
LASSUS
voor Belgie, dat is
zonder tegenspraakSWEELINCK
voor Nederland.
Heeft men voor ORLANDUS
LASSUS(1520-1594) reeds in 1854 te
Bergen in Henegouwen een standbeeldopgericht, en is men te Rome
bezig, in Februari 1894 een gedenkteekenvoor PALESTRINA
(1515-1594)
te doen verrizen, dan mogenwi niet langerverzuimen,onzenSWEELINCK
eene dergeljke hulde te brengen.
This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

72

KORT VERSLAG OMTRENTDE POGING TOT HET OPRICHTEN

Niet alleen toch was hij voor drie eeuwen de grootsteonzercomponisten, maar tevens ging van hem, den organistaan de Oude kerk te
Amsterdam, de beroemde school van organisten uit, die in NoordDuitschlandzoovele mannen van grootebeteekenisheeft voortgebracht,
zoodat men veilig mag zeggen, dat BACHen HANDEL
er niet zouden

zijn geweest als deze ,AmsterdamscheOrfeus",gelijk men hem reeds
te zijner tijd noemde, hun niet was voorgegaan.
Reeds sinds lang wisten wj, dat er in de werken van SWEELINCK

een groote schat lag verborgen; doch twee omstandighedenhebben
ons eerst recht onder den indrukvan zijn machtig genie gebracht.De
eerste is de gedeelteljke uitgave ziner werken door de niet genoeg te
prijzen Vereenigingvoor Noord-Nederlandsche
Muziekgeschiedenis;de
tweede is de voordrachtvan die werkendoor de drie bekendea-cappellakoren van jhr. mr. J. C. M. VANRIEMSDIJK
te Utrecht, ANTON
AVERKAMP
DE LANGE
te Amsterdam en DANIEL
aldaar, welk laatste de schoonheid

dezer grootsche compositionzoowel buiten als binnen de grenzen van
ons vaderland,ja tot in Engelanden Frankrijk,Duitschlanden Oostenrijk bewonderendeed.
 Bedrieg ik mi niet, dan is thans het oogenblikgekomen,om met
welgegronde hoop op goeden uitslag plannen te ontwerpenvoor het
oprichten van een monument ter eere van SWEELINCK.
Daarom doe ik bi deze een beroep op allen, die voor dit denkbeeld
iets gevoelen. Gaarne zal ik nauwkeurigeopgave van hunnen naam
en van hun adres ontvangen, opdat er eene vergaderingkunne gehouden worden, waarin de vraag zal worden besproken,op welke
wize het voorgesteldedoel het best kan worden bereikt.
Amsterdam,

October1893.
(Amsteldjk 19).
HARTOG.
JACQUES
JACQUE HARTOG.
NB. Aan de verschillendedag- en weekbladenwordt verzocht,de
bovenstaanderegelen in hunne kolommen te willen opnemen,opdat
zij zooveel mogelijkin den lande worden verspreid.
This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

VAN EEN STANDBEELD VOOR JAN PIETERSZOONSWEELINCK.
73

Velen in den lande gevoelden zich daartoe opgewekt en betuigden
hun sympathie met het denkbeelddaarin uitgesproken. Verschillende
vergaderingenwerden daarnabelegd, totdateindelijkin eene algemeene
vergadering gehouden in Odeon te Amsterdam 11 October 1897, die
door verschillendeinvloedrijkepersonen uit Amsterdam,Arnhem,Alkmaar, Dordrecht,Haarlem,Leiden,Leeuwarden,Maastricht,Middelburg,
Rotterdam, Utrecht en Zutphen bezocht werd, een definitiefHoofdbestuur werd benoemd bestaande uit:
Mr. S. A. VENING MEINESZ,Burgemeester van Amsterdam, EereHARTOG,
Voorzitter; JACQUES
AlgemneenVoorzitter; L. P. J. MICHIELSEN,
Algemeen Secretaris; C. D. REICI Jr., Algemeen Penningmeester;
A. AVERKA.MP,
HENRIBRANDTSBUYS, Mr. G. KELLER,DAN.DE LANGE,
C. VANDERLINDEN,W. MENGELBERG, S. VANMILLIGEN, P. A. L. VANOGTROP,

J. B. DE PAUW,Dr. E. D. PIJZEL,Prof. Dr. H. C. ROGGE,
JULIUS
RONTGEN,
J. A. VERHEIJEN, A. C. WERTHEIM, BERN. ZWEERS;

waaruit het vo]gendenegental als UitvoerendComit6werd gekozen:
JACQUESHARTOG, Voorzitter; L. P. J. MICHIELSEN,Secretaris; C. D.
REICHJr., Penningmeester; ANT. AVERKAMP,
DAN. DELANGE,W. MENGELBERG, S. VAN MILLIGEN,Dr. E. D. PIJZEL,JULIUSRONTGEN.
 Genoemd Comite heeft onmiddelljjknadat het geconstitueerdwas,
zich iverig bezig gehouden met het vormen van Sub-Comit6'sin den
lande en het mocht gelukken verschillendepersonen daartoe bereid te
vinden in de steden Amsterdam,Arnhem, Breda,Deventer,Dordrecht
's Gravenhage, Groningcn, Haarlem, 's Ilertogenbosch, Leeuwarden,
Leiden, Maastricht,Middelburg,Nijmegen,Rotterdam,Utrecht,Zutphen,
Zwolle.
Eene circulairein bezielende woorden geredigeerd,bevattendedoel,
strekking, begrooting der kosten (f 20.000 werd gevraagd) benevens
een biographische schets van JAN PIETERSZN.
SWEELINCIwerd in

20 000 exemplaren verspreid, terwijl, om de bidrage zoo populair
mogelik te maken, daarin van elk belangstellende, als minimum
slechts f I.- werd gevraagd.
De uitkomst was desniettegenstaandeverre van schitterend. Het
Hoofdcomite genoot de hooge eer bijdragente mogen ontvangenvan
H1.M. de Koningin,alsmede van H. M. de KoninginRegentes; verder

This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

74

KORT VERSLAG OMTRENTDE POGING TOT HET OPRICHTEN

nog van de Sub-Comit6'sAmsterdam,Arnhem, Breda, 's Bosch, Deventer, Dordrecht,den Haag, Leiden, Leeuwarden,Middelburg,Maastricht, Njmegen, Rotterdam, Zwolle; - terwijl Apeldoorn en het
a cappella-koorOudewater door eene kleine bidrage belangstelling
toonden, hebben de Sub-ComitW's
Groningen,Haarlem, Utrecht en
van
zich
niets
laten
hooren.
Zutphendaarentegen
Aangezien het ingekomen bruto bedrag van f 1184.801/2te gering
was om het groote doel te bereiken,zoo meende de Commissievan
Uitvoeringdaarinaanleidingte vinden om, staande de vergaderingvan
29 October1899 ten huize van den Algemeenen Voorzitterden Heere
HARTOG,
zjn ontslag te nemen en bleef de verdereregeling
JACQUES
der nog loopende zaken overgelatenaan de Heeren: JACQUES
HARTOG,
in
met
en C. D. REICH
die
verband
het
Dr. E. D. PIJZEL
Jr.,
weinig
rooskleurigevan den toestand den 23stenMaart1900 eene circulaire
aan de verschillendeSub-Comit6'sdeden toekomenvan den volgenden
inhoud:
betreffendeis verre
De stand van zaken het SWEELINCK-COMITI
van gunstig.
Het ingekomenbedragis veel te geringom hiermedetot de stichting
te kunnen overgaan.
 van een monument voor SWEELINCK

De Commissie van Uitvoering heeft gemeend daarin aanleidingte
vinden haar ontslag te nemen en heeft daarbi het voorstel gedaan,
de som - ongeveerZes HonderdGulden- die na aftrekder volstrekt
onvermijdelike onkosten (circulairesin grooten getale verspreid,enz.)
van de geYndebedragenis overgebleven,te storten in de kas der Verten behoeve van
eeniging voor Noord-NederlandsMuziekgeschiedenis,
hare kostbare SwEEIINCK-uitgave.
Reeds hebben en H. M. de Koninginen H. M. de Koningin-Moeder
Haar Hooggewaardeerdegoedkeuringgeschonkenaan dezebestemming.
Wij komen nu beleefd met dezelfde vraag tot U en verzoekenU,
ook Uwe adhaesiete schenken aan bovengenoemdvoorstel.
Het doet ons leed, dat de zaak, die met zooveel ijverwerd opgevat
en met zooveel ernst werd behandeld, geen beter resultaatopleverde.
Het is te meer jammer dit te moeten constateeren,daar het niet

This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

VAN EEN STANDBEELDVOOR JAN PIETERSZOONSWEELINCK.
75

de eerste keer is, dat stappen gedaan werden om SWEELINCK
op deze

wize te huldigen.
Immers in het jaar 1851 was het Dr. F. C. KIST,die met medewerking van het Historisch Genootschapte Utrecht, beproefde,een
statue" van SWEELTNCK
te laten maken.
 De Heer H. TIEDEMAN
schreef daaromtrent in 1869 het volgende:

,Helaas! alle pogingenvan Dr. KISTen het Genootschap,alle
bewoordingen in het prospectuswaren vruchteloos. De onverschilligheidvan het Nederlandschevolk scheen ontrefbaar,want
de ondernemingmoest weldra uit gebrek aan deelnemingworden gestaakt."
er nog aan toevoegde:
terwijl de Heer TIEDEMAN
,Verrize onder ons een tweede Dr. KISTom het schoone plan
te hervatten en tot een gelukkigresultaatte voeren. Het zou
voorzeker de kroon zetten op den arbeid van hen, die zich op
dit oogenblik onledig houden, met de werken van den onvergelikeljken

,Mester JAN PYETTERSEN"
aan de vergetelheid te

ontrukken."
Noch de wensch van Dr. KIST,noch decioop van den Heer TIEDEMAN

werd bewaarheid; evenmin had onze arbeid - opgevatin den geest
van bovengenoemden Dr. F. C. KIST -

zoo vol goede hoop in 1893

begonnen, het gewenschte resultaat.
Het doet ons dubbel leed dit hier te moeten getuigen.
Uw antwoord wachten wij gaarne aan het adres van den eerstondergeteekende,zoo mogelik voor primo Mei e.k.
JACQUES
HARTOG,Algemeen Voorzitter.
(Amsteldijk19).
Dr. E. D. PIJZEL,loco-Secretaris.
C. D. REICHJr., Algemeen Penningm.
Alle Sub-Comit6's - met uitzonderingvan het Zutphensche,dat
alhoewel niet gestort hebbende, evenwel zich bleef bepalen bij her
oprichten van een standbeeld- vereenigdenzich met den inhoud en
zoo werd op 4 Januari 1901 het saldo, na aftrek der onvermidelike
kosten, ten bedrage van zeshonderddrie-en.zestigguldens en vijf en-

This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

76

KORT VERSLAG OMTRENTDE POGING TOT HET OPRICHTENE.Z.
dertig cts. (f 663.35)ter hand gesteld aan den Heer Mr. E. VANHALL,
penningmeestervan het Hoofdbestuurder Vereenigingvoor NoordNederlandsMuziekgeschiedenisten behoeve van de SWEELINCK-uitgave.
Dit is in het kort de lidensgeschiedenis van .eene tweede poging
om een standbeeld op te richten voor JANPIETERSZOON SWEELINCK,

den beroemdengrondleggervan de breede organistenschool.
Moge eene latere poging beter slagen.
Amsterdam,Juli 1901.
BLADVULLING.
 Is juiste kennis van het vroegerelied moeielijk te verkrijgen,niet
minder zin de bezwaren om de verspreidingte leeren kennenvan het
nog onder ons levende gezelschapslied.
Als bladvullingeen bijdragedaaromtrent.
De melodie van PAISIELLO
(overl. 1816) in Duitschlandbekend als
,,Michfliehen alle Freuden",in Nederlandals HetrWeesmeisjemet den
aanvang,,Aan d'oever van een snellen vliet", vond ik terug in A new
(Sold
completepreceptor,for theimprovedoctaveflageolet... by E. MASTER.
omstreeks
verschenen
Jr.
Neukirchen
near
M.
SCHUSTER
by
Adorf Saxony),
J. W. E.
1820 met het opschrift,,Hope told a flatteringtale".
NOTIZ.
VERDONCK
In meinem Aufsatz fiber CORN.
(Tijdschrift V 198 f.) erwahne
1584 nach einem Gemalde von
ich einen Kupferstich JOH. SADELER'S
beM. DE Vos, auf dem sich ein'4st. Ave gratia plena von VERDONCK

1597. Vor kurzem
GALLE
findet, und dann einen Nachstich des THEOD.
fiel mir ein zweiter Nachstich in die Hand, der historisch noch interessanterist.
Das Blatt tragt die UnterschriftRomae, Baptistae Parmensis formis
1586. Es zeigt das Originalebenso verkehrt,wie der Stich GALLE'S.
Bei den sehr unsorgfaltiggestochenen Noten fehlt aber der Name des
Componisten,und das Ganzehat noch durch 13 Darstellungenaus dem
Leben von MARIAund JESUSeine Umrahmung und somit grosses

Format erhalten.
This content downloaded from 91.229.229.96 on Sun, 22 Jun 2014 03:12:15 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

M. S.
