De depreciatie van het Nederlandsche betaalmiddel
DE DEPRECIATIE VAN HET NEDERLANDSCHE
BETAALMIDDEL.
Half Mei zagen een veertiental economen, waaronder de ondergeteekende, zich gedrongen in eerie gemeenschappelijke verklaring
hunne meening uiteen te zetten over de bier te lande gevolgde
geldpolitiek. Deze toch baarde hun allen groote zorg.
De waardeda!ing van de Nederlandsche munteenheid, niet"
alle'en tegenover goederen en diensten, maar ook tegenover haren
wettelijken standaard, bet goud, begon zich steeds duidelijker
af te teekenen.
Dit werd reeds een zeer ernstig [eit geacht, maar ernstiger
oordeelden zij het, dat zelfs ter bevoegder plaatse de overtuiging
niet aanwezig bleek, dat met kracht naar herstel van her kwaad
moest worden gestreefd, althans tegen voortwoekering ervan maatregelen moesten worden genomen. Die overtuiging bleek tenminste
niet naar buiten. Veeleer hoorde men van verschillende zijden
beweren, dat men voor inflatie, d.i. verdere depreciatie van ons
betaalmiddel, niet al te bang nloest zijn, vooral wanneer her gold
credieten aan het buitenland.
De bedoelde verklaring bleef niet onbesproken. De hoop, dat
daarbij belangrijke argttmenten let verdediging der gevolgde
geldpolitie~ zouden worden vernomen, werd echter niet vervuld.
Wel vond de verklaring van verschillende kanten bestrijding. Deze
was echter van weinig zakelijken aard.
Een 17tal pe.rsonen, welke zich gaarne, in tegenstelling met de
onderteekenaren der verklaring, practici laten noemen, achtten
zich genoopt tegen deze, in een tegenverklaring, een woord van
ernstig protest uit te spreken.
 Deze tegenverklaring, door een zeer heterogeen gezelschap,
waaronder een groot aantal politici van diverse pluimage, onderteekend, gaat een heel eind met de beschouwingen der verklaring
mede, maar waarschuwt ertegen, die als richtsnoer voor het
tegenwoordige oogenblik te nemen. Met name wil zij geen inkrimping der circulatie, omdat zij voor deflatie vreest, terwijl

641
zij voorloopig geen goudafgifte aan het buitenland wenscht, omdat zulks thans toch niet de gewenschte gevolgen zal hebben. Zoo
dadelijk komen wij hierop terug. Thans zij slechts er op gewezen,
dat eene iets ruimere uiteenzetting, waar0m de onderteekenaren
iuist voor bet heden niet wenschen, hetgeen zij in her algemeen
als juist erkennen, in de tegenverklaring meet op hare plaats
zou zijn geweest dan een woord van protest. Want waartegen
dat protest ? Hiertegen, dat de 14 zich hebben vermeten eene
opinie uit te spreken, waarmede de 17 her niet eens zijn ? Gelukkig, dat dit toch niet de gebruikelijke wijze is, waarop in
de wetenschap wordt gedebatteerd. In het algemeen wordt een
argument daar nog meer op prijs gesteld dan een protest. Of
moet bet protest sores dienst doen bij gebrek aafi argumenten ?
Dat zulks wel eens ~:oorkomt, vermoedt men ook, wanneer men
de ,Nieuwe Rotterdamsche Courant" aan de 14 ziet verwijten,
dat zij zich mengen in eene zaak, welke uitsluitend de Directie
van de Nederlandsche Bank aangaat, daar deze alleen aansprakelijk is voor de hier te lande gevolgde geldpolitiek. Wij zullen
in het miclden laten of op het gebied clier politiek de verantwoordelijkheid niet cloor de directie onzer circulatiebank met
de regeering wordt gedeeld en volstaan met hier de hoop uit
te spreken, clat de door de genoeinde courant blijkbaar voor de
geldpolitiek geliuldigde opvatliNg, clat ieder zijn mond m o e t
houden over zaken, waarvoor de verantwoordelijkheid bij een
ander berklst, nimmer de heerschende worde voor de politiek
in het algemeen. Met onze democratische regeeringsvorm ware
het dan gedaan.
 Maar laat ik afstappen van de bestrijding, welke de verklaring
heeft uitgelokt, daar die bestrijding weinig houvast geeft voor
debar. Zij is ook spoedig verstomd.
In de gevolgcle politiek kwam echter sinds de verklaring het
licht zag, geenerlei wijziging, met het noodlottig gevolg, dat de
Nederlandsche gulden steeds meet tegenover her goud~is gedeprecieerd. Ook van beter inzicht in de zaak b l ~ - - ( o t dusverre
niet. Bij de behandeling van her aan Duitschland te verleenen
crediet van f 200.000.000 i n tie Staten-Generaal, kwam weder
duidelijk uit, dat zij, die in ons land omtrent de publieke zaak
hebben te beslissen, den ernst der geldkwestie in het geheel niet
inzien.
Het zij mij daarom vergund nogmaals op deze zoo uiterst

642
belangrijke aangelegenheid terug te komen. Te meer meen ik, dat
daarvoor reden aanwezig is, omdat van verschillende kanten is
.beweerd, dat de verklaring van 15 Mei vaag en niet in alle opzichten duidelijk is geweest.
In verband met deze bewering komt bet mij goed voor die
verklaring hog eens zin vooi" zin te doen afdrukken, thans voorzien van kantteekeningen, waarvan ik hierbij uitdrukkelijk verklaar, dat ze geheel voor mijne persoonlijke rekening zijn.
 In die kantteekeningen zal ik waarschijnlijk meermalen uiteenzettingen geven, welke aan vele lezers van dit tijdschrift volkomen
overbodig zullen voorkomen, daar zij voor hen die zich geregeld
met economische vraagstukken bezig houden geheel vanzelf sprekend schijnen. Of dit laatste echter werkelijk steeds het geval is,
gaat men haast betwijfelen, als men op het gebied van her geldwezen telkens vragen hoort stellen van eene soort, welke men
allerminst had verwacht. Het is mogqlijk, dat die vragen niet
altijd geheel serieus moeten worden opgevat en sores den bekenden weg gelden, maar in het algemeen mag men dat toch niet
aannemen, waarom ik mij verplicht zal zien hier en d a a r meer
uit te weiden dan oppervlakkig beschouwd noodig lijkt.
Het doel van dit artikel is in hoofctzaak te bereiken, dat
voortaan niemand meet kan zeggen: lk weet niet, wat die verklaring eigenlijk wil.
Een sores herhalen van hetgeen ook van andere zijde reeds
werd betoogd, schijnt mij hier alleszins gerechlvaardigd, zoolang
de publieke opinie tegen de tegenwoordige geldpolitiek niet met
beslistheid heeft stelling genomen. Zoo ergens dan is bier een
,,flapper toujours" noodzakelijk.
,,Onder de ingewikkelde sociaal-economische vragen, die hier te
,,lande op het oogenblik eerie oplossing eischen, neemt dat tier
,,geldpolitiek, als onderdeel van her duurtevraagstuk, een eerste
,,plaats in."
D a t e r verband bestaat tusschen duurtevraagstuk en geldpolitiek, wordt door geen enkel econoom betwijfeld, al zijn er over
den aard van dat verband verschillende meeningen. Algemeen
wordt erkend, dat uitzetting van de in omloop zijnde betaalmiddelen de prijzen omhoog drijft, wanneer de behoefte aan
betaalmiddel niet tevens toeneemt. Omtrent dit punt is .nadere
~itweiding dus overbodig.
 643
,,Doordrongen van de groote volksbelangen, welke bij een ordelijk
,,en waardevast ruilmiddel, vooral thans, betrokken zijn, achten
l,ondergeteekenden her hun plicht een woord van ernstige waar,,schuwing te doen hooren tegen de neigi/qg in vele kringen, om in
,,een voortgaande uitzetting van her ruilmiddel, met haar direct
,,gevolg van ruimte op de geldmarkt, hell te zien."
De vraag is gesteld in welke vele kringen die neiging is waargenomen. Dit is een van die vragen, waarschijnlijk naar ~len
bekende n weg, w a a r o p ik doelde. Zeer terecht heeft, de Heer
Greidanus, een der onderteekenaren, toen hem die vraag vanwege
bet Algemeen Handelsblad werd gesteld, geantwoord, dat het
noemen van bepaalde namen het nadeel heeft, dat de opsomming
ongetwijfeld onvolledig zou zijn.
Er is echter niets tegen, de zinsnede in de verklaring nader
aan te vullen om haar juistheid hog meer te doen uitkomen.
 leder zal zeker de opmerking wel eens hebben hooren maken :
Prijsstijging is gunstig voor handel en industrie ; w a a r o m die
prijsstijging dan tegengewerkt ? Bloeiende handel en nijverheid
is immers een voordeel voor her geheele land. Blijkt uit eerie
dergelijke redeneering niet de juistheid van het beweerde ?
,,Deze" (inflatie-) ,,politick is dezer dagen door een der' grootste
,,bankinstellingen aangeprezen, als ware zij in het algemeen belang,
,,terwijl ook de geldpolitiek, die tot dusverre, met name sedert den
,,wapenstilstand, gevolgd is, van denzelfden gedachtengang blijk
,Neeft"
Dat met deze bankinstelling de Rotterdanlsche Bankvereeniging
werd bedoeld, was voor ieder duidelijk. Deze toch had kort
tevoren in haar jaarverslag gepleit voor ,,meerdere elasticiteit der
,,circulatie-systemen en daaruit voortvloeiende verruiming van
,,het ruilmiddel in iederen vorm." Weliswaar bleek uit hetgeen
in het verslag voorafging, dat deze verruiming in her bijzonder
werd gewenscht ten behoeve van productieve uitgaven, maar ook
verruiming ten behoeve daarvan heeft prijsstijging 'ten gevolge.
De nadere uiteenzetting door den President der Rotterdamsche
Bankvereeniging gegeven, neemt dit bezwaar niet weg.
Zeker moet w o r d e n toegegeven, dat verruiming van het ruilmiddel takken van bedrijf tot bloei kan brengen. Over bloei verkregen ten koste van andere belangen, kan men zich echter niet
onverdeeld verheugen. Bloei door inflatie is 'bloei ten koste van
anderen. Inflatie brengt voordeel aan handel en industrie ten
Econ. 1920.
45

644
koste der consumenten, waaronder zich ook de financieel het
minst draagkrachtigen bevinden. Zeer terecht vergelijkt Prof.
 Van Gijn dit voordeel voor enkelen met eerie hefting |
het
gebruik, niet ten behoeve van den staat, maar ten b a t e v a n particulieren. Hier vertoont zich hetzelfde nadeei, waarop steeds
de vrijhandelaar ten aanzien van de protectie zoo gaarne d e
aandacht vestigt : de c~
betalen reel meer dan d e
gemeenschap voordeel geniet.
 ,,In de eerste dagen van den oorlog heeft men den zuiveren gou,,den standaard Verlaten."
Toen toch verbrak men den band, welke tusschen de Nederlandsche 1hunt en haar s t a n d a a r d bestond en zonder w,elk e van
een nmntstandaard geen sprake is. W a a r d e van taunt i~n standaardmetaal immers zijn alleen dan onverbrekelijk aan elkander
gekluisterd, wanneer niet alleen opneming van nieuw goud in
de circulatie (vrije aanmunting) mogelijk is, maar ook uittreding
van goud uit de circulatie vrijstaat. Dit laatste nu is niet meet
bet geval sinds de wet van 31 Juli 1914, Stb. 333 den u itv0er
van gouden taunt en muntmateriaal verbood. Wel werden nadien
van tijd tot tijd hoeveelheden goud door de Nederlandsche Bank
met consent der Regeering naar her buitenland gezonden, maar
de automatische gouduitvoer, zoodra de wisselkoersen zekere
goudpunten overschrijden, noodig om de munteenheid 0p goudwaarde te houden, was onmogelijk gemaakt. Vandaar, d a t de
wisselkoersen tot vet boven de tegenwoordige goudpunten konden oploopen. De Amerikaansche dollar noteert thans f 3.14 89
,,Of dit" (afwijken Van den gouden standaard) ,,terecht geschied is
,,en met name gedurende den oorlog de gezondheid van ons ruii,,middel voor h9ogere belangen moest wijken, wenschen wij in het
,,midden te laten. Het kan echter niet ontkend worden, dat door
,,dat verlaten van den gouden standaard de mogelijkheid geopend
,,is voor een uitzetting van den voorraad ruilmiddelen (zoowel in
,,den vorm van papiergeld als van rekening7courant-saldi)buiten
,,de normale grenzen."
Het goud dient t e n onzent als basis der bankbiljettencirculatie.
 W o r d t nu, door uitvoerverbod abnormaal veel goud binnen de
grenzen, d.w.z, bij de Nederlandsche Bank, gehouden, dan kan
deze hare papiercirculatie m e t gerustheid uitbreiden. Vrees, dat
door afvloeiing van goud naar her buitenland hare dekking te
krap zal worden, iets waarmede in normale tijden iedere c i r c u -

645
latiebank v 6 6 r all es rekening moet ~houden, behoeft sinds het
uitvoerverbod d e Nederlandsche Bank niet te koesteren. Ook
abn0rmaal groote rekeningcourant-saldi te haren.~aste; behoeven
haar niet te verontrusten: er is goud genoeg, ore,. wanneer-die
sa!di eens moehten worden opgevraagd, nieuwe bankbiljetten te
kunnen cre~eren. Zoo noodig is zelfs eene dekking van 20 %
voldoende, sinds bij K. B. bij den aanvang van den oorlog de
verplichte gouddekking van 40 tot genoemd.perce~ntage.werd
teruggebracht.
,,In bet, bijzonder is hierdoor een zeer omvangrijke uitzetting van
,,de credieten der Nederlandsche Bank aan Rijk en gemeenten, moge~,.liik geworden."
Inderdaad is het crediet, door de Nederlandsche Bank aan
Rijk en gemeenten verleend, zeer omvangrijk gevceest. Het juiste
bedrag van de aan de gemeenten verleende hulp aan te geven
is echter niet mogelijk. De door de bank gepubliceerde cijfers
zijn ook daarvooor totaal onvoldoende. Toch zou bet van groot
belang zijn, dat kon worden nagegaan niet alleen hoeveel gemeentepapier inderdaad bij de Nederlandsche Bank is terecht
gekomen , maar ook tot welke bedragen die instelling door an. deren genomen papier di.scontabel of beleenbaar heeft verklaard,
zoodat het steeds alsnog bij de Bank kan worden ondergebracht.
Ook van andere zijde werd meermalen betoogd, dat de openbaarheid onzer centrale bankinstelling alles te we nschen overlaat.
 Dat in de eerste oorlogsjaren de Bank eene ze.kere .vrijgevigheid ten aanzien van het Rijk heeft betoond, is wellicht tot op
zekere hoogte te billijken, al moeten de gev01gen, welke zulks
voor den loop onzer prijzen heeft gehad, worden betreurd. Minder
verdedigbaar is het, dat de Bank, ook nadat de oorlog ten einde
was, doorging met groote bedragen ter beschikking onzer openbare lichamen te stellen. Erkend moet worden, dat zij
tenslotte tegen een telichtvaardige financieele politiek der gemeenten heeft gewaarschuwd. Van voldoende krachtigen tegenStand tegen kunstmatige schepping van koopktacht ten behoeve
onze~, openbare lichamen is echter niet gebleken; Nog steeds
schijnt de Bank zich niet genoeg aan het financieren der credietljehoeften van.deze te hebben kunnen onttrekken.
Onttegenzeggelijk.mogen aan bedoelde lichamen .de noodige
middelen ter vervulling hunner-taak niet worden onthouden. De
noodige koopkracht moet hun echter worden versehaft door wie

646
haar beschikbaar hebben. Dit is met de Bank in het algemeen
niet het geval. Zij kan in den regei slechts in de behoeften voorzien
door het uitgeven van nieuwe bankbiljetten, d o o r het scheppen
van kunstmatige koopkracht dus. O o k tenbehoeve der openbare
lichamen is dat niet toelaatbaar, daar deze handelwijze s l e c h t s
m,ogelijk is ten koste van het algemeen.
Als reget moeten daarom de credietbehoeften, ook der openbare
lichamen, dekking vinden Ola de vrije markt. Dat aldaar:meer
rente zal moeten worden betaald, vooral wanneer, zooais de vet-,
klaring wil, de hoeveelheid in omloop zijnd betaalmiddel wordt
beperkt, staat vast, maar is geen bezwaar. De hoogte der te betalen rente zal een zeer gewenschte aanwijzing geven in hoeverre er
kapitaal voor openbare en bijzondere belangen beschikbaar is.
in de tegenwoordige omstandigheden, na een oorlog als wij
thans hebben beleefd, is kapitaal natuurlijk moeilijkverkrijgbaaf.
 De krapheid van het beschikbaar kapitaal w o r d t echter d o o r
de gewraakte handelwijze geenszins verminderd, slechts be~
manteld. Klaarheid olntrent de hoeveelheid kapitaal, Welke beschikbaar is, zal velen onltrent de al of niet mogelijkheid van
gewenschte uitgaven de oogen openen en waarschijnlijk een
terugkeer naar sluitende begrootingen, een eerste eisch van eike
gezonde financieele politiek, in de hand werken.
Zonder discontoverhooging zal de Bank, vooral bij inkrimping
der circulatie, hare credieten aan de openbare lichamen niet kunhen beperken..Blijft llet disconto der Bank laag, dan komt veel
van het tegen hooge rente op de vrijie markt geplaatste papier
toch weder, langs den w e g der beleening, bij haar terecht.
,,Naar de meening van ondergeteekenden mocht de omvang 0nzer
,circulatie, nadat er van een noodtoestand geen sprake meet was,
,,niet langer overwegend door bovenstaande factoren worden be,,heerscht. Slechts de wezenlijke behoefte aan ruilmiddel bij het
,,publiek mag thans aan de circulatiebank tot richtsnoer dienen bij
,,de bepaling van den ruilmiddelenvoorraad."
Men heeft naievelijk gevraagd, hoe groot dan tegenwoordig,
naar het oordeel van de onderteekenaren, de circulatie z oude
moeten zijn. Verschrikt of quasi-verschrikt vroeg men, of het
sores de bedoeling was tot den circulatieomvang van 1914 ~erug
te keeren. De onderteekenaren zullen van hun kant echter niet
zoo naief zijn een cijfer te noemen. Zij hebben heelemaal, geen
cijfer in hun hoofd. Wanneer, zooals zij wenschen, tot .den gouden

647
standaard wordt teruggekeerd, zal de omvang der circulatie zich.
 automatisch naar de behoef.te regelen, zooals dat ook v66r 1914
hier en elders geschiedde. Wordt het overtollige goud hier losgelaten, dan zal, wil men behoorlijke gouddekking der bankbiljetten behouden; ook de omvang daarvan door credietbeperking
en terugkeer naar de Bank van, tegen ontvangst van goud uitgegeven, bankbiljetten worden ingekrompen, net zoo iang totdat her
binnenlandsche betaalmiddel weder op goudwaarde is. Dan zal
vanzelf verdere afvloeiing van goud ophouden. Dan zal het betaalmiddel zijn juisten omVang hebben bereikt.
Hoe verder ons binnenlandsche betaalmiddel van de goudwaarde, we/ke zij wettelijk behoort te vertegenwoordigen, verwijderd is, des te meer zal ons ruilm.iddel in omvang moeten
worden ingeperkt ,des te meer goud zal, om dat "te bereiken,
onze grenzen moeten overschrijden. A]vloeiing van alle goud is
slechts mogelijk, indien inkrimping der binnenlandsche circulatie
niet of niet voldoende met her vertrek van het goud samengaat.
Zoodra de binnenlandsche circulatie weder op goudwaarde is
teruggekeerd, zal verdere inkrimping van her betaalmiddel, als
noodzakelijk gevotg van dan hog bewerkstelligde goudzendingen,
het betaalmiddel boven de goudwaarde apprecieeren, waarvan
terugkeer van het weggevloeide metaal her gevolg zal zijn.
De kern van mogelijke terugkeer naar den gouden standaard
z i t in de binnenlandsche circulatie. Zoodra deze door inkrimping
weder op goudwaarde is teruggekeerd, is afvloeiing van goud niet
meer mogelijk.
 ,,De leer der inflafionisten uit de 17e en de 18e eeuw, als zoude
,,her econonlische leven baat vinden bij her bederf van het ruilmiddel,
,,immers bij hooge prijzen, is te afdoend weerlegd, dan dat zij hier
,,hog bestrijding van noode zoude hebben."
Toch is een enkele maal die oude leer in voile klaarheid uitgesproken. Althans de kranten vermeldden dezen zomer een berichtje, volgens hetwelk in Zwitserland tot opzettelijke verdere
depreciatie van her betaalmiddel werd aangespoord teneinde her
vreemdelingenverkeer Weder tot bloei te brengen. Dat bepaalde
kringen bij i~nflatie voordeel genie[en, bespraken wij trouwens reeds
boven.
,,Het is noodzakelijk, dat Nederland een groot aandeel neme in
,,den wederopbouw van Europa. Vergrooting van 'de hoeveelheid
,,circuleerend ruilmiddel is echter aan deze hulpverleening allerminst

648
,,noodwendig verbonden. Langs anderen en beteren weg kumien de
,,hiervoor noodige bedragen worden gevonden."
Wetke die andere en betere weg fs, iS duidelijk: leenen op d e
open markt. Dat de rentestand door groote leeningen ten behoeve
van her buitenland zal stijgen, staat vast. Maar zulks iseen kleiner
nadeel dan een verdere depreciatie van bet geld. Het is bovendien
van groot belang, dat d e r g e l i j k e b e l e g g i n g e n , waaraan , uit
den aard der zaak een vrij groot risico verbonden is, vo0r eeri:
zoo groot mogeHjk deel uit bet inkomen worden gedaan. Neder]and mag, na al hetgeen het door den oorlog reeds heeft moeten
lijden, niet de kans Ioopen, dat zijn nationaal vermogen bij nioge~
lijke deconfiture van een vreemde staat, nogmaals belangrijk
worde aangetast. Dit zou echter bet geval zijn, indien bet crediet
door middel van inflatie, d.i. tan koste van bet nationaal vermogen.
werd gefinancierd.
 Ten aanzien van de verhooging van den rentestand vergete men
ook niet, dat ook depreciatie van her betaalmiddel tenslotte tot
hoogere rente moet leiden. De aanhoudende stijging der prijzen
maakt het voor haast iedere onderneming noodzakelijk haar kapitaal te verhoogen, hetgeen tot groote vraag op de kapitaalmarkt en
renteverhooging aanleiding geeft. Een zeer groot deel der emissies,
hier te lande, sinds her uitbreken van den oorlog tot stand gekomen, zijn met de prijsstijging in v e r b a n d te brengen. In tal van
prospectussen werd her uitdrukkelijk gezegd.
,,Het ruilmiddel moet worden uitgezet in tijden, waarin inderdaact
,,meer ruihniddel noodig is, om daarna weer ingekrompen te
,,worden."
Vandaar, dat-ook iedere welbeheerde circulatiebank e r steeds
naar streefde om een ruim beschikbaar metaalsaldo aanwezig te
hebben teneinde aan tijdelijke meerdere geldbehoefte tegemoet te
komen.
 ,,Maar duurzame vermeerdering in een tijd,~waarin de productie
,,niet vermeerderd is, terwijl tevens de natuurlijke weg tot inkrimping
,,afgesloten is, is met de eischen eerier juiste elasticiteit in strijd;7'
De natuurlijke weg tot inkrimping, bet is algemeen b e k e n d ,
Bestaat daarin, dat zoodra de vraag naar meer ruilmiddel is verdwenen, en dit, in verband daarmede, ruim wordt, er neiging komt
tot afvloeiing van bet goud naar bet buitenland, t o t d a t - d e
circulatiebank her overtollige betaalmiddel, in her bijzonder door
middel van discontoverhooging, weder naar haar kassen doer

649
terugvloeien. Soms is discontoverhooging niet noodig, maar keert
het betaalmiddel reeds uit eigen beweging naar de bank terug,
doordat de ruimte op de geldmarkt de rente op de vrije markt
doet dalen e~n d a a r d o o r d e bankrente relatief hooger wordt~Dat
ook thans, ma goUduitvoer niet vrijstaat, her opereerend kapitaat
der bank sores vermindert, bewijst nog allerminst, dat die vrije
gouduitvoer kan worden gemist: Ruimte van geld kan zoowel het
gevolg zijn van uitbreiding van bet aanbod als van vermindering
van vraag op de kapitaalmarkt. Inkrimping der biljettencirculatie
is dus sores wel m0gelijk zonder gouduitvoer en zonder disconto.-verhooging, maar de mogelijkheid van gouduitvoer waarborgt, dat

inkrimping geschiedt, zoodra daarvoor termen aanwezig zijn.
,,Van den verkeerden weg, waarop wij ons bevinden, op den
,,goeden weg terug te keeren, gaat niet zonder moeilijkheden."
Dat wij op den verkeerden weg zijn, wordt zelfs door de protesteererrde 17, volmondig erkend. Zij zijn bet immers ,,volkomen
,,met de stellers der ,,Verklaring" eens, dat terugkeer tot den
,,munttoestand, die vB6r den oorlog bijkans overal heeft bestaan,
,,ten h0ogste gewenscht is".
 Niet zonder moeilijkheden zal terugkeer op den goeden weg
mogelijk blijken. Met groote moeilijkheden zelfs. Inkrimping der
circulatie in de gegeven omstandigheden, bet absoluut noodzakelijke om tot den gouden standaard terug te kunnen keeren, is
steeds uiterst moeilijk, wanneer eenmaal, zooals ten onzent, bet
verkeer zich, althans ten deele, aan de ruimte van betaalmiddel
heeff aangepast door hoogere prijzen, door hoogere lo0nen. Vooral
die laatste zijn moeilijk tot lager peil terug te brengen, ook al staat
bet vast, dat voor het lagere loon niet minder zal kunnen worden
gekocht dan voor bet hoogere.
Wil men thans tot den gouden standaard terug, dan moet men
prijsdaling willen, want het goud, dat onze gulden wettelijk beet
te vertegenwoordigen, is op de vrije buitenlandsche markt, meer
waard dan onze binnenlandsche gulden. Tenzij de behoeften aan
geld toenemen, is prijsdaling alleen te verkrijgen door inkrimping
van de hoeveelheid circuleerend betaalmiddel. Daar eene belangrijke stijgingonzer behoefte aan betaalmiddel in de naaste toekomst niet te verwachten is, moet men, wil men tot den gouden
standaard terug,.eene geringe deflatie door beperking van her
circulatiemiddel voor lief nemen. Van een plotselingen terugkeer

650
tot het prijsniveau van 1914 is daarbij geen splake, want ook her
goud is sinds dat jaar tell opzichte Van goederen en diensten
belangrijk gedeprecieerd.
Groote voorzichtigheid is bij inkrimping van de hoeveelheid
betaalmiddel zeker gewenscht. Deflatie toch raakt, evenals.inflatie,
alle r b elang~n. Voor den een is zij voordeelig, a a n den ander
berokkent zij nadeel. Bovendien kunnen pogingen tot deflatie licht
leiden tot ruimer toepassing van betalingsmethoden, waarbij geld
niet noodig is, zooals bij het gebruik van cheque of giro, welke
op zich zelf vele voordeelen opleveren, maar de pogingen tot
deflatie illusoir kunnen maken.
 ,,Zij" (die moeilijkheden) ,,mogen geen reden zijn om dien terug,,keer, die eens plaats moet vinden" (zelfs de 17 wenschen dat)
,,tilt te stellen. De moeilijklleden zouden er slechts door vermeer,,del ell.
Dit laatste wordt duidelijk gedemonstreerd door het steeds
verder deprecieeren van onzen gulden tegenover den dollar der
Vereenigde Staten, het land, waar men den moed~heeft gehad den
gouden standaard weder in eere te herstellen. Noteerde de koers
van den dollar op 14 Mei van dit jaar nog f 2.7389 op 6 September
was hij reeds tot f 3.1489 opgeloopen. Tot welk peil onze gulden
hog zal dalen, indien niets wordt aangewend om hen] op prijs te
houden, is niet te voorzeggen. Maar dat terugkeer tot den gouden
standaard steeds moeilijker zal worden blijkt wel. Daarom berokkent ieder dralen met maatregelen tot herstel van ons muntwezen, onberekenbare schade. Ten slotte zal herkrijging v a n de
goudwaarde door onzen gulden wellicht niet meer mogelijk blijken
en zal herstel van den gouden standaard alleen nog zijn te bereiken door devaluatie, verzwakking van onze munteenheid. Een
dergelijke schande moge ons land echter bespaard blijven I Of is
het geen schande, dat een land, dat voor de verschrikkingen van
den oorlog is gespaard gebleven en dat deswege door zijne
naburen niet weinigwordt benijd, aan zijne schuldeischers zegt:
Wij zullen u 'uwe vorderingen, aangegaan in een tijd, dat de munteenheid, volgens wettelijke bepalingen 0.6048 gram goud vertegenwoordigde, afbetalen .in eene eenheid, welke slechts 0.5 gram goud
vertegenwoordigt? Eene dergelijke handelwijze kan moeilijk
anders dan als een staatsbankroet'worden aangeduid.
 ,Ons ruilmiddel is gedeprecieerd tegenover her goud, dat zijn
,,wettelijke waardestandaard was, waardoor teve..ns een onnoodig

651
,,element van onzekerheid is gekomen in de wisselkoersen op die
,,landen, waar de gouden standaard gehandhaafd is."
Slechts de mogelijkheid van goudin- en -u[tvoer kan de w i s s e l koersen binnen zekere grenzen houden. Door verhooging def
transport- en assurantiekosterl zullen de goudpunten ook dan
verder van elkaar liggen dan voorheen, m a a r er zullen goudpunten
zijn, die niet zullen worden overschreden. T h a n s is er noch n a a r
boven noch n a a r beneden eenige grens.
,,Twee middeten in onderling verband zijn noodig tot herstel
,,van dezen misstand. Her eene middel is afgifte van goud (of goud,,saldi) door de Nederlandsche Bank. Op welke wijze zulks moet
,,geschieden, is een vraag van uitvoering, welke geen moeilijkheclen
,,oplevert. Aanvankelijk zal bij den vast te stellen prijs met de
,,bestaande depreciatie rekening kunnen worden gehouden.
,,Niet minder noodzakelijk is het brengen van de hier te lande
,,abnormaal lage geldrente in overeenstemming met de re~ele rente.
,,Deze eisch vervalt niet door het felt, dat versehillende crediet,,eischen, thans aan de Bank gesteld, in de eerste plaa~s die van
,,Staat en gemeenten, wellicht ongevoelig zullen bfijken te zijn voor
,,discontoverhooging. Zoo noodig worde tegelijkertijd langs anderen
,,weg de" credietverleening ingekrompen.
 ,,Hoofdzaak is, dat de elasticiteit in de credietpositie der Neder,,landsche Bank worde hersteld: Discontoverhooging en afgifte van
,,goud moeten, althans bij her geldende geldstelsel, in onderlinge
,,samenwerking wederom de rein tegen te sterke uitzetting van den
,,voorraad circuleerend ruilmiddel vormen."
Men heeft g e v r a a g d , war men onder re~ele rente te verstaan
heeft. Na hetgeen ik reeds boven uiteen zette, is deze v r a a g gemakkelijk te b e a n t w o o r d e n . Re~ele rente is de rente welke moet
worden betaald, wanneer de credietbehoeften hare bevrediging
uitsluitend vinden in het a a n w e z i g e kapitaal. T h a n s w o r d t deze
bevrediging v o o r een groot deel gevonden in door de circulatiebank
b e s c h i k b a a r gesteld nieuw geld, n a m a a k - k a p i t a a l , hetwelk, o m d a t
dezelfde k o o p k r a c h t eraan is toegekend als aan het reeds aanwezige, voor den credietbehoevende in zijne kapitaalsbehoefte kan
voorzien, m a a r niet dan ten koste van de koopkracht van her oude
kapitaal en van ons betaalmiddel in het algemeen.
D a t b e p e r k i n g der circulatie met goudafgifte moet s a m e n g a a n ,
werd boven reeds uiteengezet. Zonder het eerste toch zou werkelij~:
alle kans bestaan, dat onze geheele g o u d v o o r r a a d her land verliet.
 Inkrimping van het circulatiemiddel is hoofdzaak. Gouduitvoer is
echter dienstig om die inkrimping te bereiken. D a t t e r u g b r e n g e n

652
van ons ruilmiddel op goudwaarde zonder gouduitvoer denkbaa,'
is, wil ik niet ontkennen, maar vooreerst ware zulks praktisch
moeilijk door te voeren (hoe zou de Bank b.v: de tegen het goud
uitgegeven bankbiljetten uit de circulatie kunnen.terugnemen?) en
bover~dien ontbrak dan iedere waarborg; dat onze munteenheid
niet bij te groote beperking de goudw~.arde zou overschrijden, dat
dus zou worden overgegaan tot bet stelsel, korten tijd in Zweden
toegepast, zoolang aldaar de circulatiebank w e i g e r d e g o u d van
het buitenland aan te nemen. Dat Zweedsche stelsel vertoont in
alle opzichten gr
overeenkomst met bet thans ook ten onzent
geldende, in zooverre ieder verband tusschen het binnenlandsche
betaalmiddel en he~ goud ontbreekt. Zoowel bij bet Zweedsche
stelsel als ten onzent is her goud wat men meermalen heeft genoemd ,,onttr0ond. '' Dat de kelders onzer centrale bankinstelling
hoeveelheden goud bevatten z66 groot als in de geschiedenis der
bank nimmer is voorgekomen, verandert aan her feit dier onttroning niets~ S i n d s de gouden standaard werd Iosgelaten, was zij
een felt. Her eenige onderscheid met her Zweedsche stelsel bestaat
hierin, d a t her laatste diende om inflatie te weren, terwijl het onze
krampachtig wordt vastgehouden om . . . . ik zou bijna zeggen:
o m deflatie onmogelijk te maken, maar dat is wellicht te reel
gezegd. Waarom ten onzent niet aan her goud zijn vrijheid wordt
hergeven, weet eigenlijk niemand. Als men veronderstelt, dat men
Ilier gaarne hooge prijzen wil, is men v e r o n t w a a r d i g d . . M a a r
als het dan niet daarom is, is bet dan alleen uit een soort goudaanbidding? Zooals het goud thans in de k e l d e r s van de Nederlandsche Bank ligt, heeft men er niets aan, absoluut niets.
 Eene reserve, welke men niet d u r f t a a n s p r e k e n , w a n n e e r zij h a a r
nut kan doen, is waardeloos.
,,Vroeg of laat moet men terugkeeren tot een op juiste beginselen
,,berus~ende praktijk, en her is van het grootste belang, dat dit
,,spoedig geschiede.
,,Waar de-Nederlandsche Bank daarbij vermoedelijk de pt~blieke
,,opinie zal hebben te trotseeren, die ten onrechte in goudafgifte
,,gevaar ziet, hebben ondergeteekenden gemeend hunne meening te,,moeten doen kennen, opdat de Bankdirectie zich alsdan gesteund
,,wete.
9,~Internationale samenwerking in deze zoucle toe te juichen.zijn,
,,doch is geen vereischte. Volgt her buitenland, voorzoover daartoe
,,eenigszins in staat, her hier te lande te geven goede voorbeeld
,,niet, dan zal het heilzame gevolg van vaste wisselkoersen ~en aan-

653
,,zien van die landen achterwe'ge blijven. Dit mag echter.geen reden
,,zijn om den ingezetenen langer .re onthouden wat hun rechf is:
,,een ordelijk en zoo vast mogelijk ruilm!ddel, Een.ontwricht rujl,,middel is een sociaal gevaar van den eersten rang.
 ,,De tegenwoordige gezindheid, o m met een beroep op de
,,buitengewone omstandigheden her werk van Mees en Pier,,son ter zijde te schuiven en daarvoor de dwalingen der 17e
,,en 18e eeuw in de plaats te stellen, is in hooge ,mate schuld aan
,,de. huid!ge moeilijkheden. Een goede geldpolitiek kan s!echts op
,,juiste beginselen berusten. Terzijdestelling dezer beginselen heeft
,,te allen tijde verwarring op geldgebied in de hand gewerkt."
Tel-kens hoort men tegen het voorstel om tot den gouden standaard terug te keeren de tegenwerping, dat zulks niet mogelijk is,
zoolang niet een groot aantal landen hetzelfde doer. Anders toch
zou al ons g o u d wegvloeien zonder dat iets werd bereikt. Deze
meening.is geheel en al onjuist.; De vraag of goud ons land z a l
verlaten en hoeveel hangt geheel af van de waarde van onze m u n t eenheid tegenover die van de munteenheid van andere landen,
waarmede-wij in handelsverkeer staan, Landen als Duitschland
k u n n e n tot afwikkeling hunner schulden van ons g0ud geen gebruik
maken, tenzij-tegen inlevering van Nederlandsche bankbiljetten,
want zonder inlevering van bankbiljeften behoeft d e . B a n k .geen
g0ud a f t e geven. Zelfs indien h e t buitenland in staat bleek, zich
de noodige biljetten te verschaffen, zou dit voor ons land geenbezwaar zijn. Ons g0ud immers zal niet verderafvloeien; z0odra
"~ns binnenlandsch betaalmiddel weder op g o u d w a a r d e is gebracht
en zulks zal bereikt worden doordat de hoeveelheid van ons Circulatiemiddel voldoende wordt ingekrompen. Of die inkrimping
nu plaats heeft door inlevering van bankbiljetten van Duitsche;
Fransche of Nederlandsche zijde, maaltt geen onderscheid. H o o f d zaak is, dat de destijds tegen het goud of langs den weg van her
crediet in het verkeer gebrachte bankbitjetten daarui.t, zooveel ais
noodig zal blijken, worden teruggenomen.
 "De :wisselkoersen tusschen twee landen hangen i n laatste
instantie a f van de waarde van h e t betaalmiddel van elk dier
landen. W o r d t in e e n dezer de waarde van her betaalmiddel
vastgekoppeld aan die van her goudl dan wordt aan die zijde een
factor van onzekerheid opgeheven onverschillig of ook het andei'e
land tot terugkeer tot den gouden standaard overgiiig: Geschiedt
het wederzijds, zoo veel te beter, want dan is aan beide zijdende waardev~astheid grooter dan tot heden en gaan de waarde-

654
veranderingen in beider munteenheden voortaan gelijkelijk op en
neer. Ook echter indien slechts een der twee landen de waarde
van het.goud weder aan zijn muntstelsel ten grondslag legt, is
dus reeds een belangrijke stap in de goede richting gedaan.
Daarom niet langer gewacht totdat ook de anderen tot dien stap
besluiten, maar zonder schroom, desnoods alleen, gedaan war
gedaan moet worden.
Wellicht verdient her aanbeveling de afvloeiing van goud geleidelijk te doen geschieden, teneinde ons prijsniveau den tijd te
laten zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. Langzaam
lr~oet de afvloeiing echter niet gaan. Daarvoor is her te laat.
Tw~e~rlei wordt door terugkeer tot den gouden standaard
bereikt: herkrijging van een aan niet t e g r o o t e schommelingen in
waarde onderhevig betaalmiddel en terugkeer tot een verkeer met
her buitenland, waarbij de wisselkoersen slechts binnen enge
grenzen zich in op- en neerwaartsche richting kunnen bewegen.
 Wie durft te ontkennen, dat her een eminent landsbelang is, dat
er eindelijk eens een einde kome aan de nu reeds jaren aanhoudende prijsopdrijving? Strafbedreiging tegen woekeraars en dergelijke bepalingen, welke men veelal in wetten ter bestrijding van
duurte aantreft, hebben, de laatste jaren bewezen her weder in alle
landen, slechts beperkte uitwerking, daar zij de diepere oorzaak
van de prijsstijging niet wegnemen: de wijziging in de verhouding
tusschen behoefte aan ruilmiddel en de ter bevrediging van die
behoefte aanwezige hoeveelheid daarvan.
Ook stabiliseering der wisselkoersen is van groote beteekenis.
Het ontneemt aan den handel een element van onzekerheid, welk
element, als zoodanig, natuurlijk weder de prijzen verhoogt, de
invoer van goederen uit het buitenland minder gemakkelijk maakt.
,,Buitengewone omstandigheden" zijn her tooverwoord, waarmede zij, die de zaken willen laten Ioopen, zooals ze gaan, meenen
te kunnen ontzenuwen de argumenten van hen, die w~llen handelen
overeenkomstig de regelen, niet alleen door e~onomische studie,
maar ook door de praktijk van her financiewezen als juist erkend.
Juist die buitengewone, zoo ernstige omstandigheden eischen meet
dan ooit, dat men die regelen, waarvan men, veelal eerst door
schade en schande wijs geworden, de juistheid heeft leeren inzien,
geen oogenblik uit bet oog verliest. Loopt alles normaal,, dan kunhen de gevolgen van een tijdelijke afwijking van den goeden weg
meermalen, al kost het offers, nog worden hersteld. In buitenge-

655
wone omstandigheden heeft eene afwijking allicht veel ernstiger
gevolgen. Door bet abnormale dier omstandigheden is he!
dan veelal moeilijk de gevolgen als zoodanig te herkennen, zoodat
de kans groot is, dat wanneer men het eindelijk doer, het te laat
is om:zonder meer op bet goede pad terug te keeren. Zoo is bet b.v.
 zeer de vraag of her voor een land als Duitschland thans nog
mogelijk of zelfs wenschelijk moet worden geacht, zijn munteen-heid weder op haar oude waarde terug te brengen. Ons land daar.entegen kan nu nog terug. Hoe lang echter zal het dat nog kunnen?
Rotterdam, 7 September 1920.
/MR. W. C. MEES R- AZN.
