Het einde der suikerconventie
HET EINDE DER SUIKERCONVENTIE.
De Nederlandsche Staatscourant van 9 October 1919 bevatte
her bericht, dat ,,de Nederlandsche regeering, gebruik makend
,,van de bevoegdheid bij de suikerconventie van 15 Maart 1902
,,verleend, aan de Belgische regeering heeft doen weten dat zij
,,deze conventie opzegt tegen 1 September 1920." ,,Inmiddels
- - zoo gaat de mededeeling voort, - - ,,heeft Belgi~ voorgesteld
,,de conventie reeds dadelijk bij onderling goedvinden te ont,,binden, waarmede de Nederlandsche regeering in beginsel ac,,coord is gegaan."
Hier wordt dus het einde aangekondigd van het merkwaardige
tractaat, hetwelk in 1902 tusschen de belangrijkste staten van
Europa gesloten is tot her doen vervallen van kunstmatige bescherming der suikernijverheid en tot her instellen eener internationale arbitrage omtrent elkanders wetgeving, voor zoover
deze op de voortbrenging en den uitvoer van suiker betrekking
heeft.
 Her tractaat heeft de goede x/erwachtingen, welke door de
staten, die het sloten, werden gekoesterd, geheel vervuld. Her
heeft een einde gemaakt aan een beschermend stelsel, hetwelk
zwaren last legde op de budgetten van alle staten, die daartoe
waren overgegaan. Het heeft in tal van tropische gewesten, waar
de fabricage van rietsuiker, een belangrijke bron van 'bestaan
voor de bevolking, met den ondergang werd bedreigd, den
voorspoed doen terugkeeren. Her heeft voorkomen dat de staatkunde der uitvoerpremi~n m0est worden tekeergegaan door aequivaleerende invoerrechten. Het heeft, waar de bedreigde belangen
zich opmaakten tot een verdedigenden handelsoorlog, den vrede
gehandhaafd door den strijd op billijken voet te doen eindigenl
Hoe is het d a n gekomen dat dit tractaat thans verdwijnt ?
De naaste oorzaak van zijn val is de wereldoorlog. Maar ook
dieper liggende oorzaken hebben t o t de ineenstorting van dezen
anti-premi~n-bond medegewerkt. Her ontbindingsproces is reeds
v66r den ooriog begonnen. De algemeene afschaffing der uitvoerEcon. 1920,
1

2

premi~n heeft meer en meer de behoefte aan een actieve bestrijding dezer bescherming doen verflauwen. Gedurende den ooriog
zelven, toen in de staten van Europa bijna alle uitvoerhandel
ophield, behoefde men waarlijk geen vrees te koesteren dat in
dit werelddeel de ministers van financi~n premi~n voor den uitvoer van suiker zouden besch]kbaar stellen. Op hbrleving van de
oude vrijgevigheid is thans wel alle kans verdwenen, tenzij men
in Frankrijk en Belgi~ de bedoeling hebbe geleden oorlogsschade
te vergoeden, een poging tot wederopbouw en herstel. De suikerconventie, - - zoo zou men kunnen zeggen, - - heeft door haar
eigen succes zich nagenoeg overbodig gemaakt. Thans is in de
wereldgeschiedenis een tijdperk geopend, waarin redelijkerwijs
geen toestanden te vreezen vallen, tege n welke hare wapenen
zouden moeten worden gebezigd.
 In de jaargangen 1902 en 1903 van de Economist is de
geboorte tier Conventie door mij beschreven. Thans zie ik mij
genoodzaakt in dit tijdschrift het verhaal te geven van haar geleidelijke verzwakking en haren val.
Nadat tal van staten, - - deze waren Engeland, Frankrijk,
Duitschland, Oostenrijk-Hongarije, ItaliG Nederland, Belgi~ en
Zweden, - - de unie hadden gesticht, traden nog gaandeweg als
/eden toe Luxemburg, Zwitserland en Peru. Haar toppunt van
invloed bereikte de unie in 1907, toen ook Rusland toetrad.
In Engeland evenwel ontwikkelde zich tegenstand van de zijde
der verbruikers. De premi~n der continentale staten hadden te
Londen, dank zij den belangrijken aanvoer van bietsuiker, in
vroeger tijd lage prijzen veroorzaakt. Een voordeel voor de verbruikers. Toen in 1911, ten gevolge van bijzonder drooge weersgesteldheid, - - wie herinnert zich niet den heeten zomer van
dat jaar ? - - de aanvoer uit Duitschland en uit Rusland verminderde, won bij de Engelsche verbruikers nog reel krachtiger
dan vroeger de meening reid, dat hun belangen aan die der Westlndische koloni~n waren opgeofferd. Te Londen werd meer en
meer de openbare meening tegen de unie opgezet. Ook in Itali~
ontstond een jegens de unie ongunstige strooming. In de Italiaansche regeeringskringen wenschte men de vrijheid terug om de
Italiaansche suikernijverheid te beschermen zooveet als men zou
verkiezen. Zoo kwam her dat .in 1912 zoowel Itali~ als Engeland
de unie opzegden. Door de enkele uittreding evenwel dezer landen
op 1 Sept. 1913 kwamen de oude premi~n van uitvoer niet terug.
Hi~ttoe ware een positieve daad noodig geweest van de zijde
der Europeesche staten, op wier gebied een noemenswaarde suikernijverheid wordt aangetroffen, bij name Duitschland, Oostenrijk-Hongarije, Rusland, Frankrijk, Belgi/! en Nederland. Van
dezen kant werd tot dergelijken stap niet de minste geneigdheid
getoond.
 Zoo stonden de zaken iu Augustus 1914, toen de we~eldoorlog
uitbrak.
Gedurende den oorlog heeft men de unie als niet-ontbonden
beschouwd. Maar voor toepassing was zij niet vatbaar. Brussel
was de zetel van llaar internationale uitvoerende commissie. Daar
had deze commissie .moeten bijeenkomen om toezicht te houden
op de fiscale wetgevingen der wereld. De gelegenheid hiertoe
ontbrak. De verwarring in bet handelsverkeer was bovendien
z66danig, dat men iedere wetgeving, die op inkbmende rechten
en op uitvoerpremii~n betrekking had, veilig buiten beschouwing
kon laten. Aanvankelijk wilden alle leden der unie het einde des
oorlogs afwachten en eerst daarna beslissen in welk opzicht de
unie kon worden voortgezet. Toen evenwel de verwoesfing van
Noord-Frankrijk steeds gro0tere verhoudingen aannam en zoowel de suikerfabrieken in die landstreek als de bodem in een
toestand geraakten, wetke aan een spoedig herstel der voortbrenging na het sluiten van den vrede deed wanhopen, zag de
Fransche regeering in dat zij in hare bevoegdheid om met staatshulp die takken van bedrijf te steunen de handen geheei vrij zou
moeten hebben en zegde zij in den loop van 1917 de Conventie
tegen 1 September 1918 op.
Deze zware slag was voor her tractaat niet de 66nige tijdens
den oorlog.
Ook Rusland viel uit. Dit rijk had, bij de in 1912 op nieuw
geregelde toetreding, zich gebonden tot 1 September 1918. V66r
dezen laatsten datum had door de internationale commissie te
Brussel ten aanzien van Rusland een nieuwe regeling moeten zijn
vastgesteld, bij gebreke waarvan Rusland zou geacht worden tegen
1 September 1918 de conventie te hebben opgezegd. Artikel 4 van
het protocol van 17 Nlaart 1912, in verband met art. 2 van datzeifde stuk, verklaarde zulks ondubbelzinnig. De nieuwe regeling
bleef natuurlijk achterwege.
 Zoo hadden dan reeds in September 1918 Rusland, Frankrijk, Engeland en Itali~ de unie verlaten. De kort te voren mach-

tige bond was gew0i'den gelijk een bouwval. Zij was v a n alle
economische wapenen beroofd sedert Engeland niet meer verplicht was tot de toepassing van aequivaleerende invoerrechten.
Door de uittreding van Italii~, Frankrijk en Rusl.and was de Conventie feitelijk een doode letter geworden.
En toch zou het haar hog erger vergaan.
De Oostenrijk-Hongaarsche monarchie, na November 1918 uiteengereten en verscheurd, kan niet meer geacht worden te leven.
Zij was lid van de unie, - - maar waar is zij thans ? Juist die
landstreken, welke in de oude monarchie ten aanzien van de voortbrenging van suiker de belangrijkste waren, - - namelijk Bohemen,
Moravie en Hongarije, - - zijn van Duitsch-Oostenrijk gescheiden.
Regeeringsvorm, gebiedsindeeling, economische s a m e n s t e l l i n g alles is in den maalstroom der omwenteling verdwenen. Geen
souvereine macht valt aan te wijzen, welke geacht kan worden de
plaats der Habsburgsche monarchie te hebben ingenonlen.
 Het lidmaatschap van Duitschland in de Unie vertoont een nog
reel moeilijker te beoordeelen rechtsfiguur. Duitschland is kalmweg lid gebleven, totdat het op 28 Juni 1919 te Versailles het
groote vredesverdrag bekrachtigde en hiermede een daad verrichtte, welke aan zijn lidmaatschap een hoogst zonderling karakter verleent. Bij artikel 282 van dat verdrag zijn van af het tijdstip, waarop het verdrag in werking treedt, alle collectieve verdragen van economischen of technischen aard, welke tusschen
Duitschland eenerzijds en de verbonden en geassocieerde mogendheden anderzijds bestonden, verklaard buiten toepassing
gesteld te zijn , met uitzondering van 26 uitdrukkelijk genoemde
verdragen. Hieronder komt de suikerconventie niet v.oor. Tot de
bedoelde mogendheden behooren Belgi~ en Peru. De vraag is,
welke invloed op het voortbestaan van een collectief verdrag,
waarin ook neutrale Staten deelgenooten zijn, geoefend wordt
door de afspraak tusschen eenige andere deelgenooten, dat deze
jegens elkander het verdrag buiten toepassing stellen ? Indien
men dergelijke afspraak opvat als de verklaring dat men niet
meer met elkander wil samenwerken tot het beoogde doel, mag
men niet tiit het oog verliezen dat de afspraak getroffen is geheel
buiten de neutrale deelgenooten o m e n dat ten opzichte dezer
laatste geen opzegging heeft plaats gehad.
 Nemen wij eenvoudigheidshalve aan, dat her vredesverdrag
van Versailles her tijdstip heeft bereikt, waarop her in werking

5
getreden is. Dan zal het afscheid, hetwelk Duitschland en BelgR
elkander gegeven hebben, geen afscheid uit de unie beteekenen,
vermits beide ieder voor zich aan Nederland, Zweden en Zwitserland verbonden blijven. De Conventie heeft als het ware een
keten tot stand gebracht welke een gesloten ring vormt. Twee
schakels kunnen van elkander worden losgemaakt, doch zij blijven
door middel van de andere schakels, aan welke zij geklonken
zijn, toch met elkander verbonden. Men zaI derhalve, ook na de
inwerkingtreding van bet vredestractaat, wel moeten aannemen
dat zoowel Duitschland als BelgR en Peru nog leden tier Unie
zijn. De Unie kan niet opgeheven zijn door een tractaat, tot her
welk slechts drie van de zeven unie-leden hebben medegewerkt,
Dat tractaat kan evenmin de uittreding van de drie leden hebben
tot stand gebracht, want de Unie eischt voor de uittreding een bepaalden, hier niet in achtgenomen vorm, nl. de opzegging een
jaar te voren. Uit bet bericht in de Nederlandsche Staatscourant
van 9 October j.1. bli]kt dat BelgR de ontbinding van de Unie
heeft voorgesteld. Dit voorstel onderstelt stilzwijgend, dat Belgi~
zich hog als lid beschouwt. Doch als dit land nog lid is, dan is
Duitschland her eveneens. H~t vredesverdrag van Versailles moet
zekerlijk worden erkend als een voldongen felt, ook ten opzichte
van de neutrale Staten. Doch de beteekenis van dit feit kan niet
zijn dat de unie als zoodanig verdwenen is.
 Dit alles neemt niet weg dat de Unie als collectieve rechtsband
in een nog meer ontredderden staat is gaan verkeeren dan vO6r
het Versaillaansche verdrag. Wanneer van zeven landen, die met
de bedoeling van vriendschappelijke samenwerking en op den
grondslag van wederzijdsch vertrouwen een bond hebben gesticht, niet minder dan drie verklaren dien bond 0nderling niet
meer van toepassing te achten, is her oogenblik voor allen gekomen om zoo spoedig mogelijk elken band te slaken. Er valt te
zoeken naar den besten vorm van scheiding.
De meest voor de hand liggende scheidingsprocedure is die,
welke door bet tractaat zelf is aangegeven : kennisgeving minstens 12 maanden te voren aan de Belgische regeering dat men
de unie verlaten wil tegen September van het volgende jaar. Door
dezen weg in te sJaan heeft iedere deelgenoot het voordeel van te
handelen onafhankelijk van her goedvinden der anderen, en op
eerie wijze die formeel voor geen tegenwerping vatbaar is. Dit
middel is in de maand Augustus dezes jaars door Belgi~ en door

Nederland aangegrepen. Het heeft echter voor Belgi~ het nadeel
dat her voor de andere deelgenooten de Unie in wezen laat en
alzoo den zonderlingen toestand zal scheppen van een unie, die
onder leiding der Belgische regeering te Brusset haar zetel heeft
terwijl Belgi~ zelI zicher aan heeft onttrokken.
 Niet onverklaarbaar is het dat Belgi~ aanvankelijk gemeend
heeft naar een anderen weg te moeten omzien om zich van den
onaangenamen band te ontslaan. Haar regeering zou, volgens
het bericht in de Nederlandsche Staatscourant, bet liefst de Unie
terstond doen vervallen. Zij is mitsdien begonnen met her voorstel
de unie bij gezamenlijke toestemming te doen ontbinden. In de
Conventie is dergelijke ontbinding wel niet voorzien, doch stellig
evenmin uitgesloten..Aangezien zij echter tusschentijds plaats
heeft, zal zij waarschijnlijk in alle landen, waarin de Conventie
met medewerking der Wetgevende macht tot stand gekomen is, de
goedkeuring der volksvertegenwoordigingen behoeven. Dergelijke
goedkeuring zou zich wel eens langer kunnen doen wachten dan
het tijdsverloop tot Sept. 1920, al valt nauwelijks aan de bereidwilligheid om de goedkeuring te verleenen, te worden getwijfeld. Met
het Belgische voorstel heeft de Nederlandsche regeering zich in beginsel accoord verklaard. Op zich zelf beschouwd heeft Nederland
bij de tusschentijdsche ontbinding geen overwegend belang, nu her
toch uit anderen hoofde, immers krachtens de opzegging, van af 1
September 1920 in de unie geen plaats meer zal innemen. Maar
waarom zou zij de Belgische regeering niet gaarne tegemoetkomen
waar deze de ontbinding op prijs stelt ? De regeering te Brussel
heeft in de langdurige internationale conferentii~n ~n in 1898 ~n
in 1902 zich onvermoeid zware inspanning getroost om een tractaat tot stand te brengen, waarvan atle suikerproduceerende landen
van Europa de belangrijke voordeelen hebben genoten. Zij heeft
voortdurend de meest voorkomende gastvrijhed bewezen aan de
internationaIe commissie, welke zij ter uitvoering van het tractaat
jaarlijks te Brussel ontving. Door gebeurtenissen, aan welke
Belgi~ waarlijk geen schuld heeft, is voor dit land de Unie een
pijnlijke band geworden. Wie zou niet de helpende hand willen
leenen om den band te doen slaken ?
Men mag vertrouwen dat de regeering te Brussel bij hare verdere pogingen om her bier besproken collectieve tractaat te ontbinden, niet op belangrijke moeilijkheden zal stuiten. Geen enkele
partij heeft bij de voortzetting der ontredderde tmie belang. Er

7
ktmnen zich hoogstens moeilijkheden van formeelen aard voordoen. De zoodanige evenwel laten zich in den l"egel gemakkelijk
overwinnen. Bij de inwerkingtreding van her vredestractaat zullen
de diplomatieke betrekkingen tusschen hen, die hebben opgehouden goede vrienden te zijn, worden herstelcl. Voor het voeren
van onderhandelingen zal de weg wecler zijn ge~ffend.
 J.
Utrecht, November 1919.
D'AULNIS DE BOUROUILL.
