HET ONDERZOEK NAAR DE INVESTERINGEN BIJ ALPHA N.V.
HET ONDERZOEK NAAR DE INVESTERINGEN
BIJ ALPHA N.V.
Commentaar bij het model geconstrueerd door drs. C. J. M. Koks
in MAB juni 1971
door H. M. Wopkes
1

Enige correcties

2

Het exploitatie-overschot (exploitatiesaldo)

In het MAB van juni 1971 nam ik met belangstelling kennis van een artikel
van drs. C. J. M. Koks over Externe rentabiliteit, kapitaalkosten en ondernemingsgroei. Enige fouten troffen mijn aandacht, waarvan ik de verbetering
aan de Heer Koks ter overweging wil geven.
Op blz. 229 worden de kapitaalkosten berekend op grond van verstrekte
gegevens. Bij het percentage 1,296 staat als toelichting tussen haakjes ver­
meld: 0,3 X 8 X 0,46. Ik meen, dat dit moet zijn: 0,3 X 8 X 0,54.
Daar het in de literatuuropgave vermelde boek van Bierman & Smidt of
dat van Terborgh slechts weinig lezers ter beschikking zal staan zou ik ervoor
willen pleiten een afleiding van de formule, die hier zo vanzelfsprekend
wordt gebruikt, bij te voegen. In het algemeen kan een dergelijke aanvulling
verhelderend werken voor het begrip en bovendien zullen minder interessen­
ten zich het hoofd behoeven te breken over het vraagstuk hoe rente over
vreemd vermogen betrokken kan worden bij de heffing van de vennoot­
schapsbelasting.
Op blz. 230 houdt de schrijver zich bezig met de levensduur van de duur­
zame produktiemiddelen. Wanneer wij veronderstellen dat er 10 produktiemiddelen aanwezig zijn, dan is 1 produktiemiddel 1 jaar oud, 1 is 2 jaar oud
enz.. Daaruit volgt dat de resterende levensduur resp. is 9 jaar, 8 jaar, enz. tot
0 jaar. De som van deze jaarwerkeenheden is dan 45 en niet 55. Het bedrag
van de balans per 31 december 1970 ad 550 kan dus niet juist zijn.
 Wanneer de vervanging nog niet heeft plaatsgevonden en dus vlak na de
afschrijving op 31 december is de waarde der werkeenheden 450. Na de
vervanging op 1 januari d.a.v. is de waarde 550.
Het is dan ook onbegrijpelijk waarom de Heer Koks niet een balans per 1
januari als beginbalans heeft genomen.
Volgens noot 2) op blz. 228 is het exploitatieoverschot het verschil tussen
opbrengst en kosten exclusief afschrijvingen, rente en vennootschapsbelas­
ting. Later (blz. 240) wordt gesproken van exploitatiesaldo. Een algemeen
gebruik van deze term voor dit begrip lijkt mij didactisch desastreus. De
schrijver komt echter ook in strijd met zijn eigen begripsbepaling namelijk op
blz. 239.
E is het exploitatie-overschot en dit is duidelijk ontstaan na aftrek van de
rente van het vreemd vermogen. Wel moeten afschrijving en belasting nog in
mindering worden gebracht. Hieronder heb ik getracht de winst- en verliesm ab blz. 477

rekening volgens Koks te geven in het geval dat de exploitatiesaldi alle jaren
gelijk zijn. Dit is dus geval A van blz. 240 met een investering van
ƒ 100.000,—, waarvan ƒ 83.000,—, als rendabel moet worden beschouwd.
Winst- en verliesrekening (Koks geval A blz. 240)
Exploitatiesaldo
ƒ 17.944,Afschrijving
10% v. ƒ 83.000,- ƒ 8.300,Venn. belasting
46% v. ƒ 9.644,ƒ 4.436,Saldo winst na aftr.
venn. belasting
ƒ 5.208,—
ƒ 17.944,ƒ 17.944,Het saldo winst ad ƒ 5.208,— is bijna 9% van het eigen vermogen ad
ƒ 58.100,—. Dit eigen vermogen is gevonden door 70% te nemen van
ƒ 83.000,—, d.i. het bedrag, dat als rendabel wordt beschouwd.
 3

De onrendabele investering

Koks zegt op blz. 229, ,,dat van iedere ƒ 100.000,—die geïnvesteerd wordt er
gemiddeld ƒ 83.000,— beoordeeld worden op rentabiliteit. De overige
ƒ 17.000,—blijken verder geen extra exploitatiekosten resp. baten te veroor­
zaken. Voor de toekomst wordt verwacht dat deze verhouding 83/17 ge­
handhaafd blijft.”
Daarmede in verband staat het feit, dat op de balans per 31 december
1970 (blz. 230) 17% van het balanstotaal bestaat uit liquide middelen. In­
dien dit verband inderdaad aanwezig is vraagt men zich toch af of dit percen­
tage wel juist is. In de liquide middelen zijn namelijk niet de middelen
begrepen, die uit de afschrijvingen vrijkomen en die gemiddeld 50 bedragen.
Daarvoor verwijs ik naar mijn opmerkingen aangaande de duurzame produktiemiddelen in paragraaf 1, waaruit blijkt dat om tot het bedrag van 550 te
komen de vervanging net moet hebben plaatsgevonden.
Verder zegt Koks op blz. 230 dat de liquide middelen ook voldoen aan de
kapitaalkosten en 15,4% opbrengen vóór vennootschapsbelasting. Maar dan
levert het onrendabele deel van de investering wel degelijk een batig saldo op.
De winst- en verliesrekening zou dan als volgt luiden:
Winst- en verliesrekening gewijzigd (Koks geval A blz. 240)
Afschrijving
Exploitatiesaldo
ƒ 17.944,ƒ 8.300,rente 8% van 30%
bij:
van ƒ 17.000,—
15,4% v.
ƒ 408,Venn. belasting
ƒ 17.000,ƒ 2.618,46% v. ƒ 11.854,- ƒ 5.453,Saldo winst na aftr.
venn. belasting
ƒ 6.401,ƒ 20.562,ƒ 20.562,m a b blz. 478

Het onrendabele deel ad ƒ 17.000,— wordt voor 30% gefinancierd met
vreemd vermogen en voor de rest met eigen vermogen. De winst stijgt met
ƒ 1.193,—en is 9,14% van het eigen vermogen ad ƒ 70.000,—.
4

Een onverwachte conclusie

De stijging van de winst met ƒ 1.193,—is ongeveer gelijk aan 10% van het bij
dit z.g. onrendabele deel van de investering betrokken eigen vermogen
(ƒ 11.900,-).
 De leverage of hefboomwerking veroorzaakt een stijging van 54% van 7,4%
van 30% is 1,2%, terwijl verder een bate ontstaat van 54% van 15,4% van
70% is 5,8%; totaal 7%; deze 7% hebben betrekking op 100%. Daar het eigen
vermogen 70% bedraagt is de relatieve toename van de uitkeerbare winst 10%
van dat vermogen.
De toch minder verwachte, ik mag wel zeggen paradoxale gevolgtrekking,
die hieruit moet voortvloeien, luidt, dat men beter „onrendabel” dan „renda­
bel” kan investeren. De winst- en verliesrekening wordt dan:
Winst- en verliesrekening bij „onrendabele” investering volgens Koks
rente 8% van 30%
Opbrengst
15,4% v.
van ƒ 100.000,ƒ 2.400,Venn. belasting
ƒ 100.000,ƒ 15.400,46% v. ƒ 13.000,ƒ 6.000,Saldo winst na aftr.
v. venn. belasting
ƒ 7.000,—
ƒ 15.400,ƒ 15.400,Het exploitatie-overschot, zoals Koks dit opvat (blz. 239) is niet ƒ 15.400,—
maar ƒ 13.000,—.
Men is verzekerd van een rentabiliteit van het eigen vermogen ne belasting
- dit is de REV - van 10%. Wellicht is nu tevens het probleem van de
milieu-verontreiniging opgelost.
m ab blz. 479.
