Een Brief Van Thomas De Keyser
EEN

BRIEF

VAN

THOMAS

DE

KEYSER,

DOOR
A. W. WEISSMAN.
NDER de papieren
den schoonzoon

van den beeldhouwer

NICHOLAS STONE,
HENDRIK DE KEYSER, die in Sir
te Londen
bewaard
JOHN SOANE's Museum
worden,
bevindt
zich ook een brief van THOMAS DE KEYSER,
waarvan
ik door de welwillendheid
van den directeur,
de heer

van

WALTER L. SPIERS, een afschrift
De brief luidt als volgt.
"Eerwaerde

en seer

discrete

mocht maken.
broeder

en zuster

ende wensinge
alles goedts, soo sal
STONE, na onse vriendelycke
groetenisse
ons aller gesontheyt;
de uwen sijn wij van herte
U. L, door dezen verstaen
wensende.
Hebben
wel ontfangen,
staet
U. L, brieven als oock den beverhoet
U. L, voor de moeyte. Hebt mij maer
mij heel wel aen, bedancke
in
U. L. dienst en zal na mijn vermoghen
deren
niet manqueren.
te comman-

?VAN SOMEREN heeft twe mael 2 £ betaelt, hebbe U. L. voor deze twe
alst U. L. belieft pertinente
notitie daervan uyt mijn
pont in rekeningh
gebracht,
boeck te hebben zal het U. L. senden ofte de saeck is soo.
62
"Int jaer 1637, daer U. L. mij het laken sont resteerde mijn van U. L. f
54 - I I het laken dat U. L, sont f
6r-o-o
de papegaye kouwe ... "
I5-o-o
van VAN SOMEREN... "
22 - O - 0
aan SALOMON oom be22 - 4 - 8
van VAN SOMEREN... "
0 taelt..............
" 20 de bever
0
2 lijsten aen U.L. zoone "
I –10 –
27
14
6- o
de doos gespen ...... "
de kaggel met oncosten "
36 - 3 f I33- 4.-8
zoodat

0

0
o
8

f 1 27 - 4 - 8
ses gulden.
rest per slot van rekeninghe
met liefd verstaen de goede
,,Hebben
U. L.
Rome.
 Onse

broeder

HENDRICK is hier

van U. L, kinderen tot
gesontheyt
t' Amsterdam
gecomen den I I Novem-

dat sijn
ber, 3 ofte 4 dagen te voren eer PIETERbroer
troude, doch onwetende
broeder de bruydegom
hier
om
affairen
te
doen
en seyde gelijck
was, quam
sijn
was
dat
in
en
is
hier
van
schreeft
weder
daen gereyst
hij
Engelant getrout
ghij
na Hull den 5 December.
Godt de Heer
in alle deze quade tempeesten.
Amen.
"Niet
dienstwillige

anders

hebbende,
neffens
groetenisse

"Geschreven

eerwaerde

hoopen
en

wij zal hem goede reys verleenen
zeer

alle de goede vrienden
in Amsterdam
dezen 19 December

beminde

broeder

en Gode in genade

dan onze
bevolen.
Anno

1639,
door U. L. dienstwillige
broeder
tot mijn doot
THOMAS DE KEYSER.
Bidde

U. L.
soo veel mijnenthalve,
bestelt doch dit klein
int lant met alle haest, mijn sal sonderlinge dienst
wederom. SALOMONoom bedanckt
U. L. seer
gelijcken

broeder

briefken

aen HENDRICKbroeder

daeraen

geschieden,

van

doet

dat ghij die potten verkoft hebt, hij wilde wel dat ghij de
vrientschap
resterende
oock aennaemt
tot sulcke prijs alst U. L. zelve goet dunckt. Hem
U. L. cunt het mijn laten weten en sal hem
sal grote vrientschap
geschieden.
wel betalen.
U. L, wilt toch een kovert maken voor HENDRICKuwentweegen
voor

de

ooms

brief".
zien uit dezen brief, dat MARIA DE KEYSER, die in April van het
NICHOLAS STONE een leerling van haar vader
met
den beeldhouwer
jaar 1613
te Amsterdam
HENDRIK DE KEYSER was, en met haar man naar
getrouwd
door
Londen
was vertrokken,
in
haar
Nederlandsche
bloedverwanten
1639
nog
Wij

STONE was toen een meester van grooten naam geworden,
vergeten.
in Sir JOHN SOANE'S Museum bewaard, bewijzen
zijn aanteekenboeken,
werd overladen.
 het - met
bestellingen
THOMAS DE KEYSER leeren
wij hier kennen als een beschaafd man, die
niet
die

werd

-

63
en die zijn gedachten
hand schrijft
behoorlijk ten papiere weet te
niet
alleen
als
in aanzien stond,
kunstenaar
Dat
hij bij zijn tijdgenooten
brengen.
Gemeente
werd
blijkt daaruit, dat hij in ?63 t tot opziener der Remonstrantsche
heeft
dat
bekleed.
hij twintig jaar lang
gekozen, een ambt,
STONE
DE KEYSER en STONE stonden met elkander in rekening-courant.
een

goede

en een doos gespen,
uit Engeland
laken, een hoed van bever of "castoor"
te doen aan "VAN SOMEREN". Misschien
en droeg aan DE KEYSER op betalingen
te
behoeve
wel
voor
dit
was
zijnen
gedaan op de auctie door BAREND
aankoopen,
den 225ten
en waard in "het Schilt van Vranckrijck",
VAN SOMEREN, schilder
zond

had THOMAS DE KEYSER prenten
Op die verkooping
1635s gehouden.
en een passie van M. DE VOS gekocht.
Merkwaardig
is, dat in 1639, juist als thans, twee pond sterling slechts
f 22 of iets meer waard waren, en dat een castoren hoed toen bijna f 28 kostte.
DE KEYSER had voor STONE een kooi voor een papegaai gekocht en ook
Waarvoor
die kachel dienen moest, blijkt niet.
een kachel voor hem aangeschaft.
Februari

is de schilder SALOMON DE LA TOMBE van Aken, die in
"SALOMONoom"
met LYSBETH DE KEYSER, een zuster van HENDRIK DE KEYSER, was geI6I3
Het bedrag aan hem uitbetaald
waarvan in het
trouwd.
gold de twee "potten",
waren dit vazen; DE LA TOMBE had
wordt. Waarschijnlijk
naschrift
gesproken
die
ook
aan
STONE
wilde
er nog meer,
verkoopen.
hij
die DE KEYSER aan STONE in rekening bracht,
waren geleverd
De "lijsten",
zoon
de
van
den
oudste
die van
HENRY
aan
beeldhouwer,
Engelschen
STONE,
het schilderen had geleerd.
 1635 tot 1638 bij THOMAS DE KEYSER te Amsterdam
STONE was in 1638 met zijn broeder NICHOLAS naar Rome vertrokken,
In 1639 was
waar zij tot 1642 zijn gebleven en bij BERNINI hebben gestudeerd.
de
brief
hun gezondheid
bewijst.
goed, gelijk
HENRY

HENDRICK" is de jongste zoon van den vermaarden
HENDRIK
"Broeder
In
DE KEYSER. Hij was in 1613 te Amsterdam
1635 ging hij naar
geboren.
en daar huwde hij met ELISABETH BELLAMY. Blijkbaar was dit huwelijk
Engeland,
Als weduwnaar
kwam HENDRIK in 1647 voor
in 1639 nog niet lang geleden.
terug. In 1639 is hij daar maar van den Ijden November
goed te Amsterdam
tot den 5den December
Hij wist niet, dat zijn oudste broeder PIETER,
geweest.
voor de derde maal in het huwelijk zou treden en wel met
de stadssteenhouwer,
CATHARINA BEGYN, de weduwe van ESAIAS DE LA TOMBE, doch kon de bruiloft
nog medevieren.
aan HENDRIK DE
In den brief aan NICHOLAS STONE was een "briefken"
KEYSER gesloten, waarvoor STONE een "kovert" moest laten maken, om het daarin
te doen toekomen.
was geschreven
door
Dit "briefken"
aan den geadresseerde

juist

64
of voor hem bestemd.
Er woonde toen wel een HENDRIK DE
"HENDRICKoom"
- handelaar in kramerijen doch deze, een "norenburgier"
KEYSER te Amsterdam,
omtrent de sluys", was geen oom, doch een neef van THOMAS
"op de Breestraat
Op de een of andere wijze moet THOMAS zich dus hebben vergist.
vier maanden
voordat THOMAS DE KEysER zich
De brief werd geschreven
in het St. Barbaragild
liet aannemen.
te Amsterdam
meester-steenhouwer

en HENDRIK.
als

had den 14dex Mei 1640 plaats.
Doch DE KEYSER schrijft
deze aanneming
waarin hij verkeert.
 niets over de omstandigheden,
de meest gezochte
THOMAS DE KEYSER was twintig jaar lang te Amsterdam
geweest. Wat mag hem hebben bewogen, in 1640 het penseel ter
portretschilder
Immers

dat hij bij zijn vader HENDRIK DE
zijde te leggen, en het vak van steenhouwer,
KEYSER geleerd
had, te gaan uitoefenen a Wel hield hij niet geheel met het
de stukken, die hij na 1640 maakte, zijn toch niet talrijk.
doch
schilderen
op,
omtrent THOMAS
Dr. A. BREDIUS was zoo vriendelijk,
zijne aanteekeningen
te stellen.
Die aanteekeningen
DE KEYSER tot mijn beschikking
geven menige
omtrent den meester kon mededeelen.
tot wat ik in 19°4 in dit tijdschrift
aanvulling
dat THOMAS DE KEYSER in 1626 met MACHTELT ANDRIESWij wisten,
in het huwelijk was getreden.
ANDRIES FREDERICKS,
dochter
Zijn schoonvader,
was goudsmid.
De heer BREDIUS vond de voorwaarden
van dit huwelijk in het
van den notaris

protocol

P. MATTHYSZ.
voorwaerden
Huwelycksche

van d'eersame
1626.
THOMAS DE
Juny
toec.
met
d'eersame
PIETER
DE
KEYSER, sijnen broeder
KEYSER,
bruydegom,
geasst.
 ende AERT DE KEYSER, sijnen oom en WILLEM VAN ROYEN, sijnen neeff en
d'eerbare
MACHTELT ANDRIES, toecomende
bruyt, geasst. met d'eersame ANDRIES
haeren vader ende d'eerbaere MARRITIEN BRUYNEN, haere
FREDERICKSZ. goutsmith,
"I

EVERT VAN DOOYEN en DIRCK JACOBSZ. VAN VELTHUYSEN ende LOEFF
FREDERICKX, haere oomen."
moeder,

De

zal inbrengen
"bruydegom"
f' I 2o0 "ende dat boven sijne bruyloftsclederen ende boven de ringen ende juwelen daermede hij sijne bruyt sal vereeren
ende andere bruiloftscosten
te doen en voorts boven alle schulden die
sijndersijde
hij mochte hebben. Sijn broeder en oom blijven daer borgh voor."
der "bruyt"
geven mede f 1650, "mede boven haer bruylofftsvan haerdersijden
clederen ende juwelen ende bruylofftscosten
te doen. Verder is
hierin gerekent f 5oo ende nog f i 5o daerenboven
aan linnen mede dat haer door
De

haer

oude
In

zijn; als
en verlies

ouders

is."
bij testament
Petemoey
gemaeckt
van goederen zal
deze acte wordt bepaald, dat er geen gemeenschap
DE KEYSER stierf zou zijn goed weder aan zijn familie komen.
Winst
zouden

worden

gedeeld.
Kwam

DE KEYSER echter

te sterven

zonder

65
na te laten, dan zou zijn weduwe eene "duwarie" van f 1000 ontvangen.
In 1633 woonde
THOMAS DE KEYSER "op den Binnen Aemstel",
gelijk
een acte van den notaris J. VERHEIJ blijkt. Hij was toen een zeer gezocht

kinderen
uit

schilder.
 moest

MACHTELT

ANDRIES

moet

THOMAS

DE KEYSER

aan

in

het begin
de Weeskamer
out

zone

6 jaeren,

van

1640 overleden

zijn. Toen
bedrag betalen

een belangrijk
moeder aff was MACHTELT

daer

HEYNDRICK,
sijnen
ANDRIES, voor sijn moeders erff de somma van vier duysent
gulden eens ende
hem
aenbestorven
daerboven
noch hondert vijffentwintich
door't overlijden
gulden,
van GRIETGEN FREDRICKS, zijn oude moeye."
Ik houd het er voor, dat de zware last, hem daardoor
opgelegd, THOMAS
DE KEYSER genoopt
vaarwel te zeggen, en tot het steenheeft, het schilderen
"voor

houwen

te

terug

keeren,

waarmede

zijn broeder

PIETER DE KEYSER veel geld

verdiende.
THOMAS DE KEYSER hertrouwde

reeds

in Augustus
van 1640 met AELTJE
want toen de notaris P. BARCMAN

HEYMERICKSZ. Dit was geen goede
partij,
den 25 Augustus
de
voorwaarden
bekende de bruid
1640
huwelijksche
opmaakte,
maer alleene eerlijck gecleet te zijn
,,gene middelen ten huwelijcke te brenghen,
en dienvolgens

alles van des Bruydegoms
zijde aen te nemen".
in
Eigenaardig
dag het aanstaande
is, dat toen op dienzelfden
echtpaar
ondertrouw
in het register werd vermeld, dat AELTJE HEYMEwerd opgenomen,

RICKsz. reeds
dienstbode

dat zij
bij THOMAS DE KEYSER aan huis woonde. Ik veronderstel,
en
DE
dezelfde
rol
heeft
als
KEYSER
vervuld
later
bij
HENDRICKJE
was,

bij REMBRANDT.
Het schijnt

THOMAS DE KEYSER als "blauwesteenvercooger",
aanvankelijk
zooals hij meestal genoemd wordt, niet slecht te zijn gegaan. Want als hij den
laat maken, bepaalt
15 Februari
1646 door den notaris QUYRYNS zijn testament
hij dat AELTJE "mach
met toebehoren."

na zich nemen

3000 gl. ende

al haer lijffgoed

ende bedde

Maar

in 1654 schijnt zijn toestand
minder gunstig te zijn geweest. Immers
verkocht
toen
huis
met
erf
aan
de
waar hij de steenhouhij
zijn
Lindengracht,
Wel
neemt hij nog in 1658 steenhouwwerk
voor het Oost-Inwerij uitoefende.
 dische Huis aan, doch met zijn broeder HENDRIK, van wien in den brief sprake
is.
En

een

acte

Den

25

van

den

notaris

1662

werd

LISTING leert

ons,

dat

hij zich aan dit werk

onttrok.
DE KEYSER, na het overlijden
van
de
Heeren
tot
dezer
stede
"aengenomen
bij
Burghemeesteren
en f 5o mantelgeld.
Als stadssteenhouwer
op een wedde van f 75o
April

SYMON BoSBOOM,
steenhouwer"

THOMAS

66
heeft

hij
THOMAS

den

koepeltoren
DE KEYSER te

het

van

Stadhuis

uitgevoerd.
den loden

in 1667 kwam
van dat jaar
Augustus
Reeds

Hij werd
HEYMERICKZ. kreeg toen van Thesaurieren
AELTJE
begraven.
in
van f 150
eens als "gratuite
een onderstand
gifte". Zij stierf in 1691.
Ook NICHOLAS STONE is het lot niet gunstig geweest. De burgeroorlog
in Engeland
deed sedert
I64o alle bestellingen
ophouden.
Zijn jongste zoon,
in

sterven.
de Zuiderkerk

JOHN, student te Oxford, nam dienst in het leger van KAREL I en toen dit bij
Marston
Moor door OLIVIER CROMWELL was verslagen,
vluchtte hij naar het
huis
in
te
waar
MARIA
DE
KEYSER
hem bijna een
Longacre
ouderlijk
Londen,
hield om hem van de galg te redden.
verborgen
NICHOLAS STONE stierf den 24sten Augustus
1647, MARIA DE KEYSER
man
den
November
in
het
nadat
haar
lgden
graf,
zij den I7den September
volgde

jaar

jaar het verdriet had gehad, haar zoon NICHOLAS te moeten verliezen.
van THOMAS DE KEYSER en van LORENZO
HENRY STONE, de leerling
BERNINI, moet zoowel een bekwaam schilder als een uitmuntend beeldhouwer
zijn
van

dat

dit in een grafschrift,
toen HENDRIK DEZijn broeder
JOHN getuigde
geweest.
KEYSERS kleinzoon den 24sten Augustus
1652 overleden was.
 STONE
stierf
te
Londen
den
ilden September
JOHN
1667. Toen ook hij
was, werd boven het graf gebeiteld :
bij zijn vader en zijn twee broeders begraven
Four

The Father
in
graf is
y21 verdwenen,
en de nog bestaande
afgebroken
Het

werd

rare

are gone
and three Sons.
toen Saint Martin

Stones

kerk

haar

verving.
in the Fields te Londen.
