﻿De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 96(11/12) (2022): 405–416
DOI 10.5117/mab.96.94548

Research Article

De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen
Kees Camfferman, Hanne Veldman
Received   6 September 2022      |      Accepted   17 October 2022      |      Published   21 December 2022

Samenvatting
In dit artikel doen wij verslag van een onderzoek naar de verslaggeving van kleine en microrechtspersonen, waarvoor vereenvoudigde verslaggevingsvoorschriften van toepassing zijn. Wij concluderen dat de voorschriften in het algemeen redelijk worden
nageleefd. Mogelijkheden voor verbetering zien wij vooral in toelichting die meer is afgestemd op de omstandigheden van de onderneming. Een kleine minderheid van met name kleine rechtspersonen schiet tekort; bij deze categorie rechtspersonen ontbreekt
de toelichting grotendeels of geheel.
Relevantie voor de praktijk
Grote aantallen rechtspersonen vallen onder de verslaggevingsvereisten voor kleine en microrechtspersonen. Dit artikel geeft opstellers van deze jaarrekeningen de mogelijkheid om veel voorkomende tekortkomingen bij naleving van de voorschriften te vermijden en doet suggesties voor betere verslaggeving.
Trefwoorden
NL GAAP, kwaliteit, verslaggeving, kleine rechtspersonen, microrechtspersonen

1. Inleiding
Sinds de implementatie van de Vierde Richtlijn in de
Nederlandse wetgeving kennen we in het jaarrekeningenrecht vrijstellingen op basis van de grootte van de
onderneming. In eerste instantie werd onderscheid gemaakt tussen grote, middelgrote en kleine rechtspersonen. Met ingang van boekjaren die aanvangen op of
na 1 januari 2016 is de vierde categorie ‘microrechtspersonen’ toegevoegd, waarvoor nog verdergaande
vrijstellingen gelden dan voor kleine rechtspersonen.
 De verslaggeving van middelgrote ondernemingen is
in eerdere edities van Het Jaar Verslagen aan de orde
geweest, maar die van kleine en microrechtspersonen
nog niet.1 Dat is in zoverre te begrijpen, daar – vergeleken met de volledige vereisten van Titel 9 Boek 2
BW – kleine en microrechtspersonen onder een licht
tot zeer licht regime vallen. De resulterende verslaggeving is meestal zo summier dat er op het eerste ge-

zicht weinig lijkt te zijn wat de moeite van het onderzoeken waard is. Toch is de publicatieplicht van deze
omvangrijke groep van rechtspersonen een gegeven,
en het is dus niet vreemd om af en toe na te gaan wat
er gaande is in hun verslaggeving. In dit artikel wordt
verslag gedaan van een onderzoek naar de verslaggevingspraktijk op basis van een steekproef van 50 kleine
en 50 microrechtspersonen. Geconcludeerd wordt dat
de verslaggevingsvoorschriften redelijk worden nageleefd, voor zover dit op grond van de jaarrekening zelf
is vast te stellen.
In paragraaf 2 schetsen wij de hoofdlijnen van wet- en
regelgeving voor de verslaggeving van kleine en microrechtspersonen. In paragraaf 3 bespreken wij de samenstelling van de steekproef. In de paragrafen 4 tot en met 6
worden de bevindingen behandeld. We sluiten af in paragraaf 7 met conclusies en aanbevelingen.
Copyright Kees Camfferman, Hanne Veldman. This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons
Attribution License (CC-BY-NC-ND 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the
original author and source are credited.
 406

Kees Camfferman, Hanne Veldman: De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen

2. Wet- en regelgeving voor
de jaarrekening van kleine en
microrechtspersonen
Titel 9 Boek 2 BW verleent in de artikelen 395a tot en met
398 vrijstellingen met betrekking tot de inrichting, controle
en publicatie van de jaarrekening op basis van de omvang
van het bedrijf van de rechtspersoon. In de systematiek van
Titel 9 is toepassing van deze vrijstellingen nooit verplicht.
De groottecriteria zijn gedefinieerd in termen van
balans­
totaal, omzet en gemiddeld aantal werknemers,
waarbij de grenzen tussen de categorieën steeds bepaald
zijn in termen van ‘voldoen aan twee van de drie criteria’.
Om frequente wijzigingen in status te voorkomen, gaat een
rechtspersoon pas over naar een andere categorie als op
twee opeenvolgende balansdata aan de nieuwe criteria is
voldaan. Tot 2015 werd op deze wijze onderscheid gemaakt
tussen grote, middelgrote en kleine rechtspersonen. In dat
jaar werd binnen de voormalige categorie kleine rechtspersonen nog een groep microrechtspersonen onderscheiden.
Deze mogelijkheid werd, als lidstaatoptie, geboden in de
Richtlijn jaarrekening (2013/34/EU), met het oog op administratieve lastenverlichting. De Nederlandse wetgever
heeft hiervan gebruik gemaakt. Op dit moment geldt een
rechtspersoon als klein bij (twee uit drie): een balanstotaal
van niet meer dan € 6 miljoen, een omzet van niet meer
dan € 12 miljoen en minder dan 50 werknemers. Is het balanstotaal niet meer dan € 350.000, de omzet niet meer dan
€ 700.000 en het aantal werknemers minder dan 10 (twee
uit drie), dan is er sprake van een microrechtspersoon.
 In hoofdlijnen geldt dat kleine rechtspersonen een vereenvoudigde balans met beperkte toelichting kunnen publiceren (art. 2:396 BW). Microrechtspersonen kunnen
volstaan met een nog verder vereenvoudigde balans, in
de regel zonder toelichting (art. 2:395a BW). Voor beide
groepen is accountantscontrole niet verplicht. De waarderings- en resultaatbepalingsgrondslagen in Titel 9 Boek 2
BW zijn voor kleine ondernemingen in principe onverkort
van toepassing. Dit geldt ook voor microrechtspersonen,
behalve dat voor hen waardering van activa tegen marktwaarde niet is toegestaan (artikel 5a, Besluit actuele waarde), en dat zij de mogelijkheid hebben om af te zien van
het gebruik van overlopende activa en passiva (artikel 2:
395a lid 3 BW). Dit laatste houdt in dat zij ervoor kunnen
kiezen om de overige bedrijfskosten op kasbasis te verwerken. Een belangrijke bepaling is dat zowel kleine als
microrechtspersonen de mogelijkheid hebben om hun jaarrekening op fiscale grondslagen op te stellen, dus in afwijking van de bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW. Toepassing
van deze optie dient in de toelichting te worden vermeld.
 De Raad voor de Jaarverslaggeving geeft naast de
‘grote’ richtlijnenbundel (RJ-bundel) ook een bundel
met richtlijnen voor kleine en microrechtspersonen
uit, bekend als de RJk-bundel. De RJk-bundel bevat
hoofdzakelijk een samenvatting van die bepalingen uit
de ‘grote’ bundel die naar verwachting relevant zijn voor
kleine rechtspersonen. Voor minder vaak voorkomende

https://mab-online.nl

onderwerpen bevat de RJk-bundel in sommige gevallen
verwijzingen naar de RJ-bundel. In andere gevallen dient
de rechtspersoon zelf een verwerkingswijze te kiezen
binnen de algemene uitgangspunten van de RJk-bundel,
als uiteengezet in hoofdstuk A2 Verwerking en waardering. Dit betekent praktisch gesproken dat er voor kleine
rechtspersonen wel enige vereenvoudigingen zijn in de
waarderings- en resultaatbepalingsgrondslagen op grond
van de groottecriteria, maar dan vooral voor zover meer
complexe situaties zich bij kleine rechtspersonen niet
voordoen. Mocht een kleine rechtspersoon bijvoorbeeld
wel financiële instrumenten hebben met kenmerken van
eigen en vreemd vermogen, dan dient de classificatie
plaats te vinden op basis van RJ 290 Financiële instrumenten. De bepalingen voor verwerking en waardering
door kleine rechtspersonen in de RJk-bundel zijn, behoudens enkele uitzonderingen, ook van toepassing op
microrechtspersonen (RJk M1.301). In principe zou dus
ook een microrechtspersoon in sommige omstandigheden
bijvoorbeeld RJ 290 moeten raadplegen.
 Verder geeft de RJ aan dat het algemene inzichtvereiste
van artikel 2:362 lid 1 BW op de jaarrekening van kleine
rechtspersonen van toepassing is, zodat niet in alle omstandigheden volstaan kan worden met het voldoen aan
de minimale verplichtingen (RJk A1.303). Voor de microrechtspersonen geeft de RJ aan dat het in ‘uitzonderlijke
omstandigheden’ kan gebeuren dat een jaarrekening zonder
aanvullende gegevens ernstig tekortschiet in het geven van
het vereiste inzicht (RJk M1.202). Daarbij wordt in het bijzonder gewezen op ernstige onzekerheid over de continuïteit. Of deze informatie dan ook in de publicatiejaarrekening
moet worden opgenomen, wordt niet expliciet vermeld.2
Voor de verslaggeving van kleine en microrechtspersonen is verder van belang dat met ingang van het boekjaar 2016 de jaarrekening uitsluitend in digitale vorm
(SBR) gedeponeerd kan worden. Voor kleine en microrechtspersonen biedt de Kamer van Koophandel een
eenvoudige online tool waarmee de ondernemer zelf via
gestructureerde invoerschermen de jaarrekeninggegevens
kan invoeren en zowel een SBR-versie als een leesbare
pdf-versie kan genereren.
 Zoals boven aangegeven kennen we de vereenvoudigde publicatiejaarrekening voor kleine rechtspersonen al
sinds 1984. Vóór die tijd waren kleine besloten vennootschappen geheel van publicatie vrijgesteld. In de aanloop
naar de herziening van de Europese jaarrekeningrichtlijnen, uitmondend in de Richtlijn jaarrekening (2013/34/
EU), werd op Europees niveau wel gesproken over de
mogelijkheid om de publicatieverplichting voor microrechtspersonen geheel af te schaffen (zie o.a. Jordaan
and Vergoossen 2011). In de uiteindelijke richtlijn is de
publicatieverplichting gehandhaafd, zij het dat lidstaten
de mogelijkheid kregen om publicatie te laten verzorgen
door een andere ‘bevoegde autoriteit’. Dit zou kunnen
betekenen dat microrechtspersonen alleen een belasting­
aangifte hoeven te doen waarna de belastingdienst zorgdraagt voor deponering van de relevante jaarrekeninggegevens bij het Handelsregister. In Nederland is van deze

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 96(11/12): 405–416

mogelijkheid geen gebruik gemaakt en dienen microrechtspersonen dus zelf zorg te dragen voor deponering
van een eenvoudige jaarrekening.
De publicatiejaarrekening van een microrechtspersoon
is zo sterk vereenvoudigd, dat van tijd tot tijd de vraag is
gesteld of deze publicatie nog wel een zinvol doel dient.
 In essentie komt de verplichting neer op publicatie van
een balans waarin aan de actiefzijde alleen vaste en vlottende activa worden onderscheiden, en aan de passiefzijde
het eigen vermogen, eventuele voorzieningen en schulden. Voor het totaal van de schulden dient te worden aangegeven welk deel een resterende looptijd van korter respectievelijk langer dan één jaar heeft. Zoals aangegeven
is een toelichting niet vereist. Achter de summiere posten
en de niet-toegelichte mutatie in het eigen vermogen kan
van alles schuilgaan, waarbij nog komt dat de jaarrekening mogelijk pas tot een jaar na afloop van het boekjaar
gedeponeerd wordt (artikel 2:394 lid 3 BW). Voor welke gebruikersgroep de informatie relevant is, is niet zonder meer duidelijk. Weerdenburg (2018) spreekt van een
‘schijnvertoning’ waarmee het maatschappelijk verkeer
niet serieus wordt genomen (zie ook Weerdenburg 2019).
3. Samenstelling steekproef
Voor zowel kleine als microrechtspersonen is ervoor
gekozen om de jaarrekeningen 2020 te onderzoeken, in
plaats van de jaarrekeningen over 2021, zoals in andere
bijdragen in dit nummer. Deze keuze is ingegeven door
de verwachting dat relatief veel kleine en microrechtspersonen hun jaarrekening laat in het jaar deponeren. Omdat
het tijdstip van deponeren mogelijk kan samenhangen
met de kwaliteit van de jaarrekening, is ervoor gekozen
om een steekproef te trekken uit een populatie waarvan
ook de jaarrekeningen van late deponeerders beschikbaar
zijn. Overigens verwachten wij dat de verslaggeving van
kleine en microrechtspersonen een constant beeld zal laten zien, zonder grote veranderingen van jaar op jaar.
 Wij hebben twee steekproeven van elk 50 rechtspersonen getrokken uit de jaarrekeningen ‘2020’, die beschikbaar zijn op Company.info. Hierbij is geselecteerd op een
balanstotaal tot € 350.000 respectievelijk tussen € 350.000
en € 6.000.000. Met het oog op een enigszins homogene
steekproef en om de invloed van sectorspecifieke regelgeving uit te sluiten, zijn binnen deze groepen willekeurig
entiteiten geselecteerd met een bedrijfstakaanduiding (volgens Company.info) in de categorieën handel, industrie en
(zakelijke) dienstverlening. Dit betekent dat met name
fondsenwervende instellingen, zorginstellingen, financiële holdings en beleggingsmaatschappijen zijn uitgesloten.
Door te selecteren op balanstotaal kon het voorkomen
dat onder de micro-ondernemingen ook enkele kleine
rechtspersonen werden geselecteerd, en dat de steekproef
van kleine rechtspersonen ook enkele micro- of middelgrote rechtspersonen bevatte. Waar dit is geconstateerd,
zijn deze rechtspersonen uit de steekproef verwijderd en
aangevuld met nieuwe trekkingen. Omdat voor kleine

407

rechtspersonen zowel het balanstotaal als het aantal
werknemers beschikbaar is, is het vrijwel zeker dat de
steekproef van kleine rechtspersonen ook daadwerkelijk
alleen kleine rechtspersonen bevat. Voor sommige microrechtspersonen is door het ontbreken van gegevens over
omzet en aantal werknemers niet geheel uit te sluiten dat
het toch gaat om kleine rechtspersonen.
Alle entiteiten geven zelf in de gegevens over de
rechtspersoon aan in welk jaarrekeningregime zij vallen.
Alle rechtspersonen in de steekproef ‘klein’ identificeren
zichzelf ook als ‘klein’. De steekproef van microrechtspersonen leverde echter een aantal jaarrekeningen op met
de zelfclassificatie ‘klein’ terwijl het activatotaal in beide
jaren ruimschoots onder de grens van € 350.000 blijft.
 Omdat deze jaarrekeningen zijn opgesteld in het sjabloon
voor kleine ondernemingen, worden soms ook de aantallen werknemers vermeld, waarbij ondubbelzinnig duidelijk wordt dat het gaat om micro-entiteiten. Zoals hiervoor aangegeven zijn rechtspersonen niet verplicht om de
vrijstellingen op basis van omvang toe te passen, dus het
is zeker niet onjuist voor een microrechtspersoon om de
publicatiejaarrekening op te stellen volgens de eisen voor
kleine rechtspersonen. Het is mogelijk dat deze keuze
niet altijd bewust wordt gemaakt, maar daarover kunnen
wij op basis van de gegevens geen uitspraak doen.
Het feit dat sommige microrechtspersonen publiceren alsof zij kleine rechtspersonen zijn is wat ons betreft
een aspect van de verslaggevingspraktijk die wij in dit
artikel trachten te beschrijven. Bij het samenstellen van
de steekproef is daarom de zelfclassificatie niet leidend
geweest. In de steekproef microrechtspersonen zijn 12
rechtspersonen (24%) opgenomen die zichzelf als ‘klein’
classificeren, maar waarvan op grond van het geheel van
de beschikbare gegevens zeker of zeer aannemelijk is dat
het gaat om microrechtspersonen.
Of de in Company.info beschikbare jaarrekeningen
van kleine en microrechtspersonen de volledig set van
in het Handelsregister beschikbare jaarrekeningen omvat, is niet bekend. Wij hebben echter geen aanwijzingen
dat een eventueel verschil gevolgen zou hebben voor de
representativiteit van de steekproef. Uiteraard is het wel
zo dat alleen bedrijven geselecteerd zijn die hun jaarrekening daadwerkelijk hebben gedeponeerd. Met dit onderzoek kan geen uitspraak worden gedaan over het niet
naleven van de deponeringsverplichting.
Alle geselecteerde rechtspersonen zijn besloten vennootschappen. Alle rechtspersonen hebben een boekjaar
dat eindigt op 31 december 2020 met uitzondering van
vier kleine rechtspersonen met een gebroken boekjaar,
eindigend in de loop van 2020.
4. Gezamenlijke bevindingen voor
kleine en microrechtspersonen
Alle onderzochte jaarrekeningen zijn in pdf-formaat, gegenereerd uit de in SBR gedeponeerde jaarrekeningen.
 https://mab-online.nl

408

Kees Camfferman, Hanne Veldman: De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen

Zoals bedoeld, geeft dit aan de jaarrekeningen een hoge
mate van vergelijkbaarheid wat betreft algemene vormgeving en structuur (titelblad, inhoudsopgave, vaste
volgorde en kopjes voor de verschillende onderdelen).
Ook wat betreft de presentatie van financiële overzichten (praktisch gesproken: de balans) is er een grote mate
van uniformiteit in lay-out, volgorde en benamingen van
posten. De door de Kamer van Koophandel aangeboden
SBR-invoertool voor de jaarrekeningen van kleine en microrechtspersonen maakt het deponeren van de jaarrekening tot een invuloefening die tot deze vergelijkbare resultaten leidt. Toch zijn bij het invullen nog verschillende
keuzes te maken die leiden tot enige diversiteit, zoals in
het vervolg zal blijken.
4.1. Naleving van de wettelijke termijnen voor vast­
stelling en deponering
Een belangrijke keuze is het tijdstip van vaststellen en
deponeren van de jaarrekening. Tabel 1 vat de gegevens
hierover samen.
Tabel 1. Deponering van de jaarrekening.
 Deponeringsdatum (dagen na einde boekjaar):
- Vroegst
- 10% (eerste deciel)
- mediaan
- 90% (negende deciel)
- laatst
Dagen tussen vaststellen en deponeren:
- minimum
- mediaan
- maximum

Klein

Micro

20
63
132
243
513

33
62
148
237
263

0
3
193

0
1
149

Uit tabel 1 blijkt geen wezenlijk verschil tussen kleine en microrechtspersonen wat betreft de tijdigheid van
vaststelling en deponering. De jaarrekening dient binnen
vijf maanden na het einde van het boekjaar te zijn opgesteld. Wanneer we dit vertalen in 150 dagen, blijkt dat
64% van de kleine en 50% van de microrechtspersonen
de jaarrekening binnen deze termijn niet alleen heeft opgesteld, maar ook heeft vastgesteld en gedeponeerd.3 De
opstellingstermijn kan ‘wegens bijzondere omstandigheden’ verlengd worden tot maximaal tien maanden. De
voorwaarde van bijzondere omstandigheden wordt waarschijnlijk ruim geïnterpreteerd, maar binnen 300 dagen
na het einde van het boekjaar heeft toch 96% van de kleine en 100% van de microrechtspersonen gedeponeerd.
Uit de gecombineerde steekproef heeft slechts één rechtspersoon niet binnen de uiterste grens van twaalf maanden
na afloop van het boekjaar gedeponeerd (art. 394 lid 3
BW). Gezien de relatief kleine steekproefomvang ten opzichte van de totale populatie moet worden aangenomen
dat er absoluut gezien nog heel wat rechtspersonen zijn
die laat of te laat deponeren. Het is ook niet uit te sluiten dat de database van Company.info een minder goede
dekking heeft wat betreft late deponeerders. Toch kan op
grond van de steekproef wel worden aangenomen dat een

https://mab-online.nl

duidelijke meerderheid van de rechtspersonen die tot deponering komt, dit ruim binnen tien maanden doet.
 De wettelijke bepalingen vereisen dat de jaarrekening
binnen acht dagen na vaststelling gedeponeerd dient te
worden. Vijftien microrechtspersonen (30%) en negen
kleine rechtspersonen (18%) nemen hiervoor meer dan
acht dagen de tijd met een uitschieter tot ruim een half
jaar uitstel.
Het is niet heel verrassend dat veruit de meeste jaarrekeningen binnen een jaar zijn gedeponeerd, omdat waarschijnlijk vrij algemeen bekend is dat het overschrijden
van deze termijn kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders bij een faillissement.
4.2. Formele aspecten van de jaarrekening
Wat betreft de inhoud van de jaarrekeningen kan voor
zowel kleine als microrechtspersonen begonnen worden
met enkele constateringen die voor alle onderzochte jaarrekeningen gelden. Alle onderzochte jaarrekeningen zijn
enkelvoudige jaarrekeningen; geconsolideerde jaarrekeningen zijn niet aangetroffen. Een deel van de jaarrekeningen betreft groepsmaatschappijen, maar er is, zoals
op zich al blijkt uit het feit van deponering, geen beroep
gedaan op de vrijstelling van artikel 2:403 BW. Het gaat
dus in principe om – binnen het regime voor kleine of
microrechtspersonen – volledige jaarrekeningen.
In alle gevallen zijn de financiële overzichten beperkt
tot de wettelijk verplichte balans. Een winst-en-verliesrekening of kasstroomoverzicht is nergens aangetroffen.
 Er is geen verplichting om bij de jaarrekening een jaarverslag te voegen, en geen van de rechtspersonen heeft
dit gedaan. Een kopje ‘jaarverslag’ maakt wel standaard
deel uit van alle jaarrekeningen, maar is door geen van
de rechtspersonen ingevuld. Géén van de onderzochte
jaarrekeningen bevat een samenstellingsverklaring of
een verwijzing naar betrokkenheid van een accountant
bij het opstellen van de jaarrekening. Voor kleine en
microrechtspersonen bestaat er ook geen wettelijke verplichting voor het betrekken van een accountant bij het
voldoen aan de jaarrekeningplicht, maar het is algemeen
bekend dat dit bij veel kleine en ook microrechtspersonen
in de praktijk wel het geval is. Wij kunnen geen uitspraak
doen over welk deel van de onderzochte jaarrekeningen
niet door de onderneming/ondernemer zelf maar door een
accountant is opgesteld, maar verondersteld mag worden
dat dit deel niet verwaarloosbaar klein is.
Vergelijkende cijfers zijn opgenomen in de balansen
van alle kleine rechtspersonen op één na. Het is mogelijk dat deze rechtspersoon eind 2019 is opgericht, maar
uit de jaarrekening zelf blijkt dit niet. Als boekjaar wordt
1 januari 2020 tot 31 december 2020 aangegeven. Onder de waarderingsgrondslagen wordt vermeld dat deze
ongewijzigd zijn ten opzichte van vorig jaar. Op dit punt
had meer duidelijkheid gegeven kunnen worden. Bij de
microrechtspersonen ontbreken de vergelijkende cijfers
in zes gevallen (12%). Bij drie van deze rechtspersonen
wordt toegelicht dat zij in 2019 zijn opgericht, en twee

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 96(11/12): 405–416

van hen hanteren ook een afwijkende verslagperiode van
langer dan twaalf maanden, namelijk vanaf het moment
van oprichting tot het einde van het volgende kalenderjaar. De jaarrekeningen van de andere drie rechtspersonen
bevatten geen informatie die het ontbreken van vergelijkende cijfers zou kunnen verklaren.
 In alle onderzochte jaarrekeningen is aangegeven
of de balans is opgesteld vóór of na winstbestemming,
een toelichting die kennelijk wordt afgedwongen. Van
de kleine rechtspersonen geven er vier (8%) aan dat het
gaat om een balans vóór winstbestemming, bij de microrechtspersonen zijn dit er vijf (10%), zodat de opstelling
na winstbestemming duidelijk populairder is. Van de vijf
microrechtspersonen toont er één in de balans een post
‘resultaat boekjaar’, een ander alleen een post ‘niet verdeelde winsten’. De andere drie geven geen onderverdeling van het eigen vermogen. Van de vier kleine rechtspersonen die hun balans vóór winstbestemming hebben
opgesteld tonen er twee in het eigen vermogen een post
‘resultaat boekjaar’, de andere twee hebben alleen een
post ‘niet verdeelde winsten’. Van de 46 overige kleine
rechtspersonen toont de balans na winstbestemming in zes
gevallen een post ‘niet verdeelde winsten’. Het gebruik
van de post ‘niet verdeelde winsten’ is daarmee enigszins
ambigu. Naar onze mening zou de post ‘niet verdeelde
winsten’ gebruikt moeten worden bij een besluit om (een
deel van) de winst niet te verdelen, en kan alleen een balans waarin de post ‘resultaat boekjaar’ voorkomt gezien
worden als een balans vóór winstbestemming.
De jaarrekening van 46 kleine rechtspersonen (92%)
en van 43 microrechtspersonen (86%) is ondertekend,
in de meeste gevallen door één of hooguit twee bestuurders. Zowel bij de kleine als de microrechtspersonen is
één rechtspersoon met vijf bestuurders aangetroffen. Ook
vonden wij één kleine en één microrechtspersoon waarvan de jaarrekening ook door één commissaris is ondertekend. De jaarrekening dient door alle bestuurders en
commissarissen ondertekend te worden, het ontbreken
van een handtekening dient te worden toegelicht (artikel
2:210 lid 2 BW). Dergelijke toelichtingen zijn niet aangetroffen. Het is aannemelijk dat veel kleine en microrechtspersonen slechts één bestuurder en geen raad van
commissarissen hebben.
 4.3. Commerciële of fiscale grondslagen
Een bijzondere bepaling in Titel 9 is dat kleine en microrechtspersonen de mogelijkheid hebben om de activa
en passiva te waarderen, en het resultaat te bepalen op
basis van fiscale grondslagen (artikel 2:395a lid 7, artikel
2:396 lid 6 2BW). Deze mogelijkheid, die niet beschikbaar is voor middelgrote en grote rechtspersonen, is sinds
2008 (voor boekjaren vanaf 2007) in de wet opgenomen
voor kleine rechtspersonen, en sinds de vorming van
de categorie microrechtspersonen ook voor deze groep
beschikbaar. De achterliggende gedachte is die van administratieve lastenverlichting (Beemsterboer 2007).
Kleine rechtspersonen dienen te vermelden voor welke

409

posten toepassing van fiscale grondslagen leidt tot voor
het inzicht belangrijke afwijkingen van de waardering op
grond van Titel 9 (artikel 3 lid 1, Besluit fiscale waarderingsgrondslagen).
Alle jaarrekeningen vermelden, onder het standaardkopje ‘informatie over de rapportage’ of de gehanteerde
grondslag ‘commercieel’ (micro: 32 (64%); klein: 42
(84%)) dan wel ‘fiscaal’ (micro: 18 (36%); klein: 8
(16%)) is. Het toepassen van fiscale grondslagen is daarmee zaak van een minderheid. Deze bevinding is in lijn
met eerdere signalen dat de fiscale grondslagen slechts
‘mondjesmaat’ worden toegepast (Kimenai and Verhoek
2010, p. 28). Wat betreft de microrechtspersonen is op
grond van de jaarrekeningen geen indruk te vormen of de
classificatie ‘commercieel/fiscaal’ juist is, en wat toepassing van de fiscale optie praktisch betekent.
 Van de acht kleine rechtspersonen die in de algemene
‘informatie over de rapportage’ aangeven fiscale grondslagen te gebruiken, komen er zes in de toelichting op de
jaarrekening terug op dit punt. Eén hiervan geeft aan dat
de fiscale waardering van deelnemingen leidt tot een materiële afwijking. Twee andere vermelden dat de toepassing van fiscale grondslagen niet heeft geleid tot afwijkingen ten opzichte van Titel 9. Een dergelijke negatieve
vermelding is niet verplicht, maar kan wat ons betreft wel
als best practice worden gezien.
Van de twee overige kleine rechtspersonen die aangeven fiscale grondslagen te gebruiken, maar dit niet verder
toelichten, geeft één onderneming vrijwel geen enkele
toelichting op de jaarrekening, terwijl de ander bij de uiteenzetting van de grondslagen alleen verwijst naar Titel
9 en de Richtlijnen (voor kleine rechtspersonen) van de
Raad voor de Jaarverslaggeving. Ook wordt in de toelichting op de resultaatbepalingsgrondslagen gesproken
over latente belastingvorderingen. Dit betekent dat hetzij
ten onrechte is aangegeven dat fiscale grondslagen zijn
toegepast, hetzij dat niet passende toelichtingsteksten zijn
gekozen.
4.4. Gebruik van standaardteksten
In veel gevallen is duidelijk dat er bij het opstellen van de
toelichting (voor zover aanwezig) gebruik is gemaakt van
standaardteksten uit de software van een bij de opstelling van de jaarrekening betrokken accountantskantoor.
Hiertegen kan geen bezwaar bestaan, en wij zien in dat
dit voordelen biedt in termen van efficiëntie en duidelijke
formulering. Een voorbeeld van een vaak voorkomende
standaardtekst betreft de grondslag voor de pensioenlasten. Van de kleine rechtspersonen gebruikt bijna de helft
(23 rechtspersonen; 46%) eenzelfde tekst beginnend met
‘X BV heeft alle pensioenregelingen verwerkt volgens de
verplichtingenbenadering’, al dan niet met weglating van
een of meer van de daaropvolgende zinnen waarin deze
benadering in standaardbewoordingen wordt uitgelegd.
 Op zich onbelangrijk, maar wel indicatief voor de mate
waarin deze standaardteksten doorwerken, is dat dit dan
bijna altijd de enige zin in de toelichting op de waarde-

https://mab-online.nl

410

Kees Camfferman, Hanne Veldman: De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen

ringsgrondslagen is met de naam van de onderneming als
onderwerp (voor andere posten worden meestal passieve
vormen gebruikt: ‘de activa worden gewaardeerd …’).
Hoewel met dergelijke standaardformuleringen inhoudelijk niets mis is, is het wel de vraag of ondernemingen hier altijd mee kunnen volstaan, of dat toch meer
ondernemingsspecifieke informatie nodig is. Wij gaan in
paragraaf 5 nader op dit punt in.
Een aandachtspunt is wel dat standaardformuleringen
aangepast moeten worden aan de feitelijke inhoud van de
jaarrekening. Hoewel er niemand benadeeld wordt als er
toelichting wordt gegeven op posten of situaties die niet
voorkomen, is het niet bevorderlijk voor het vertrouwen
dat de jaarrekening zorgvuldig is opgesteld en kritisch is
bekeken. Zo bezien is het een goed teken dat wij in onze
steekproef betrekkelijk weinig voorbeelden van minder
goed doordacht gebruik van standaardteksten hebben
aangetroffen. Voor enkele voorbeelden, zie kader.
 als bedoeld in de wet. De overige rechtspersonen geven
wel een toelichting, maar deze bestaat dan hoofdzakelijk
uit de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling,
uitgedrukt in generieke bewoordingen, zoals besproken
in paragraaf 4.4. Slechts één keer hebben wij gezien
dat bij de toelichting op de omzetverantwoording en de
waardering van het onderhanden werk met duidelijk zelfgekozen bewoordingen is aangesloten bij de activiteiten
van de rechtspersoon. Los van de gekozen bewoordingen is dit, omdat het uniek is, vanzelf een best practice in de letterlijke zin van het woord. Als best practice
in de zin van aanbeveling zien we dat de uiteenzetting
van de waarderingsgrondslagen blijk geeft van reflectie
op wat specifiek is voor juist deze onderneming. De genoemde onderneming is actief in een specifieke vorm van
dienstverlening, zodat een dergelijke reflectie misschien
meer voor de hand ligt. Voor ondernemingen die actief
zijn in meer gangbare vormen van handel of productie

Box 1.
Voorbeelden minder goed doordacht gebruik standaardteksten
- Verschillende rechtspersonen noemen, in standaardbewoordingen, het belang van voor het inzicht noodzakelijke
toelichting over schattingen en verwijzen daarbij naar de toelichtingen per post, zonder dat bij enige post informatie
over schattingen wordt gegeven.
- Een microrechtspersoon zonder personeel geeft toelichting op de grondslagen voor personeelskosten.
- Een kleine rechtspersoon vermeldt: ‘In de balans en de winst- en verliesrekening zijn referenties opgenomen. Met
deze referenties wordt verwezen naar de toelichting.’ De jaarrekening bevat geen winst-en-verliesrekening, en de
balans bevat geen referenties.
- Een kleine rechtspersoon geeft uitgebreide toelichting op de verwerking van ontmantelingskosten in de boekwaarde
van vaste activa en als voorziening, terwijl de balans nauwelijks materiële vaste activa en alleen kortlopende
schulden toont.
 - Een kleine rechtspersoon meldt ‘De gehanteerde grondslagen van waardering en van resultaatbepaling zijn
ongewijzigd gebleven ten opzichte van het voorgaande jaar, met uitzondering van de toegepaste stelselwijzigingen
zoals opgenomen in de desbetreffende paragrafen.’ De verdere toelichting op specifieke posten maakt geen melding
van stelselwijzigingen. Dat de geciteerde zin twee keer achter elkaar is opgenomen, wekt ook geen zorgvuldige indruk.
- Enkele kleine rechtspersonen lichten de verwerking en/of de afschrijving van goodwill toe terwijl de balans alleen
materiële, en geen immateriële vaste activa laat zien.
- Een kleine rechtspersoon verwijst bij de grondslagen voor immateriële vaste activa naar een niet-bestaande
paragraaf ‘bijzondere waardeverminderingen’.
5. Kleine rechtspersonen
Wanneer kleine rechtspersonen, conform de vereisten, alleen een balans en toelichting publiceren, biedt vooral de
toelichting de mogelijkheid om een eigen invulling aan de
verslaggeving te geven. De inhoud van de balans is via het
Besluit modellen jaarrekening vrij strak geregeld, en wij
hebben ook niet gezien dat ondernemingen afwijken van de
standaardvolgorde of -benamingen van posten. De toelichting daarentegen is grotendeels vormvrij en biedt althans in
principe de mogelijkheid om een grote mate van inzicht te
verschaffen. Hiervan wordt beperkt gebruik gemaakt.
De meeste kleine rechtspersonen nemen een toelichting op, maar bij acht rechtspersonen (16%) ontbreekt
deze geheel of is deze zodanig beknopt dat naar onze
mening niet kan worden gesproken van een toelichting

https://mab-online.nl

kunnen standaardformuleringen wellicht afdoende zijn.
Maar ook dan kunnen zich transacties of gebeurtenissen
voordoen waar even over zinvolle toelichting kan worden nagedacht. Een voorbeeld waarbij dit waarschijnlijk
ook gebeurd is, is de ene onderneming die de waardering
van cryptomunten uiteenzet (‘verkrijgingsprijs of lagere
marktwaarde’). Dit zal vermoedelijk niet gedachteloos
zijn overgenomen van een voorbeeld.
 De ondernemingen die de waarderingsgrondslagen toelichten, doen dit meestal volledig; in de zin dat over alle activa en verplichtingen in de balans wel iets gezegd wordt.
Posten die relatief vaak niet worden toegelicht zijn de posten liquide middelen en kortlopende vorderingen/schulden.
Een deel van de toelichting op de waarderingsgrondslagen is niet onjuist, maar wel volstrekt voorspelbaar
(‘kosten worden toegerekend aan het verslagjaar waarop
zij betrekking hebben’). Wel is het zo dat de selectie van

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 96(11/12): 405–416

standaardteksten soms iets meer inzicht geeft in wat er
feitelijk gaande is in de rechtspersoon, zoals in het geval
van de ene rechtspersoon die aangeeft dat valutatermijncontracten op basis van kostprijshedging worden verwerkt. Daarbij moet dan wel verondersteld worden dat
deze toelichtingen slaan op een feitelijke situatie. Twee
ondernemingen geven als onderdeel van een vrij uitgebreide opsomming van grondslagen toelichting op de
verwerking van ingekochte eigen aandelen, maar uit de
jaarrekening is niet op te maken of deze transacties zich
daadwerkelijk hebben voorgedaan.
De verhouding tussen boilerplate en relevante informatie in de toelichting is niet exact te bepalen. Toch
hebben wij geprobeerd om in elk geval een indruk te
vormen van de mate waarin de toelichting aanvullende,
ondernemingsspecifieke informatie bevat over specifieke
balansposten, anders dan generieke formuleringen over
toegepaste waarderingsgrondslagen. Zonder pretentie
van exactheid blijkt dit bij 27 ondernemingen (54%) het
geval te zijn. Sommige van de andere ondernemingen
geven soms uitgebreide toelichtingen, maar deze bestaan
dan geheel uit generieke teksten of herhaling van informatie die ook rechtstreeks uit de balans is af te leiden.
 Dat laatste doet zich regelmatig voor bij de zogenaamde
‘uitsplitsingen’ van posten (met name vorderingen, reserves, schulden) die vanuit SBR gegenereerd kunnen worden, maar die in alle onderzochte jaarrekeningen alleen
maar bestaan uit de post uit de balans, een streep eronder,
en een totaaltelling waarmee nog eens hetzelfde bedrag
wordt gegeven. Deze ‘uitsplitsingen’ zijn dus niet meegeteld als entiteitsspecifieke toelichting. Hoewel ze geen
kwaad kunnen, ogen ze wat ongelukkig. Het zou mogelijk moeten zijn om het zo te programmeren dat ‘uitsplitsingen’ alleen in uit SBR gegenereerde rapportages opgenomen worden wanneer een post daadwerkelijk uit twee
of meer onderdelen bestaat.
Bij de 27 ondernemingen die wel specifieke informatie geven, blijft dit vrijwel altijd beperkt tot een of twee
posten. Geen enkele onderneming komt ook maar in de
buurt van een meer inhoudelijke toelichting op de meeste
balansposten. Veel voorkomende informatie van dit type
betreft negatieve verklaringen over dat er géén vorderingen zijn met een looptijd van meer dan een jaar of dat de
liquide middelen ter vrije beschikking staan. Ook wordt
regelmatig informatie gegeven over verstrekte zekerheden voor langlopende schulden. Een enkele keer worden
rentepercentages van leningen genoemd. Voor het overige
gaat het om een bonte verzameling van entiteitsspecifieke
informatie: een stelselwijziging, een foutherstel, een rekening-courantverhouding, een overname, een lijfrente
voor een eigenaar/bestuurder, een afschrijvingspercentage voor vaste activa, enige informatie over het pensioenfonds waar werknemerspensioenen zijn ondergebracht,
het procentuele belang in een deelneming of een verduidelijking dat de immateriële vaste activa bestaan uit geactiveerde ontwikkelingskosten.
 Een specifiek toelichtingselement voor kleine rechtspersonen is het verloopoverzicht van het eigen vermogen,

411

dat alleen gegeven hoeft te worden voor de herwaarderingsreserve (artikel 2:396 lid 5). Een dergelijk verloop­
overzicht is bij één onderneming aangetroffen. Helaas
verduidelijkt dit de jaarrekening niet: bij het verloopoverzicht is aangegeven dat de herwaarderingsreserve betrekking heeft op materiële vaste activa, terwijl de waarderingsgrondslagen aangeven dat deze op basis van kostprijs
verminderd met afschrijvingen gewaardeerd worden.
Wij hebben tenslotte voor de kleine rechtspersonen
nog gekeken naar drie toelichtingselementen die niet gekoppeld zijn aan specifieke balansposten: informatie over
continuïteit, over niet in de balans opgenomen verplichtingen, en over het aantal werknemers.
Het thema ‘continuïteit’ komt in 16 jaarrekeningen
(32%) aan de orde. Meestal gebeurt dit onder een standaardkopje ‘continuïteit’, soms is het wat meer weggestopt in de ‘algemene grondslagen’ of onder ‘bijzondere
posten’. In één geval gaat het om niet meer dan de vermelding dat de jaarrekening is opgesteld op basis van de
going-concernveronderstelling. In de andere gevallen
wordt er melding gemaakt van omstandigheden die twijfel kunnen doen rijzen over de continuïteit. In 13 jaarrekeningen is dit de coronaproblematiek, in één jaarrekening gaat het om het doorbreken van een ratio in een
schuldovereenkomst, en in een ander geval om negatief
eigen vermogen. In alle gevallen wordt gesteld dat de
jaarrekening op continuïteitsbasis kan worden opgesteld.
Wij zien het als best practice wanneer niet alleen de omstandigheden worden gesignaleerd die aanleiding kunnen
geven tot twijfel over de continuïteit, maar dat ook wordt
benoemd welke mitigerende maatregelen zijn genomen.
 Zo vermeldt de onderneming die niet aan de ratiovoorwaarden heeft voldaan dat een waiver is verkregen. En
waar vermelding van de coronaproblematiek kan blijven
steken in algemeenheden, kan deze ook zeer concreet gemaakt worden. We citeren dit voorbeeld als best practice,
mede omdat een dergelijk inhoudelijk commentaar op
wat er speelt in de onderneming in onze steekproef verder
niet voorkomt:4
De vennootschap heeft in het boekjaar 2020 te kampen
met de gevolgen van het coronavirus. Dit heeft voor
de rechtspersoon geresulteerd in een omzetdaling en
toename van additionele kosten. Een grote opdracht
in België is om die reden niet doorgegaan. De ondernemingsleiding heeft deze situatie onderkend en heeft
maatregelen genomen om deze situatie het hoofd te
bieden. Zo is de bankier bereid om de aflossingsverplichtingen van de machines in [een groepsmaatschappij], welke [de verslaggevende vennootschap] huurt,
voor de periode van 3 maanden op te schorten. Verder
heeft het bestuur van de vennootschap een liquiditeitsprognose opgesteld. Uit deze geconsolideerde prognose met [de groepsmaatschappij] blijkt een positieve resultaatverwachting na belasting van € 360.000 in 2021
en € 300.000 in 2022. Deze maatregelen zijn voor het
bestuur reden om te vertrouwen op duurzame voortzetting van de ondernemingsactiviteiten.
 https://mab-online.nl

412

Kees Camfferman, Hanne Veldman: De publicatiejaarrekening van kleine en microrechtspersonen

Door 34 ondernemingen (68%) wordt melding gemaakt
van niet in de balans opgenomen verplichtingen (meestal
onder het standaardkopje ‘niet in de balans opgenomen regelingen’). De meest voorkomende verplichtingen betreffen
huur en (operationele) lease, aansprakelijkheid binnen een
fiscale eenheid, garantstellingen voor groepsmaatschappijen of derden en managementvergoedingen. De informatie
loopt uiteen van eenvoudige vermelding van het bestaan
van deze verplichtingen tot wat meer gedetailleerde informatie over looptijden en bedragen. In één geval roept deze
toelichting de vraag op of de betreffende items niet juist
wel, of op een andere manier, in de jaarrekening hadden
moeten worden verwerkt, wanneer gesproken wordt van
een verplichting om agio terug te betalen aan aandeelhouders of een op aandelen gebaseerde beloning die verder niet
wordt besproken bij de resultaatbepalingsgrondslagen.
Het aantal werknemers dient vermeld te worden op
grond van artikel 2:382 BW, waarvan kleine rechtspersonen niet zijn vrijgesteld. Deze informatie wordt slechts
door 4 rechtspersonen (8%) niet verstrekt. Bij de overige
ontbreken soms de vergelijkende cijfers.
6. Microrechtspersonen
6.1. Toepassing van het regime voor kleine rechts­
personen
Voor alle microrechtspersonen geldt dat de verstrekte informatie zeer beknopt is, in lijn met de wettelijke bepalingen. Toch is binnen de groep van microrechtspersonen
een tweedeling te constateren tussen de entiteiten die zich
duidelijk houden aan de minimumvereisten (een sterk
vereenvoudigde balans zonder toelichting) en een kleinere groep die iets meer informatie geeft, met name door een
wat meer gedetailleerde balans en toch enige toelichting.
 Het verschil in informatie hangt wel samen – maar
wordt niet volledig bepaald door – de door de entiteit zelf
gemaakte keuze tussen ‘micro’ en ‘klein’. Zoals hiervoor
aangegeven rekenen 12 rechtspersonen zich tot de categorie ‘klein’ ondanks het feit dat het zeer waarschijnlijk
of zeker is dat het om microrechtspersonen gaat (zie paragraaf 3). Door het aanvinken van ‘klein’ komt men terecht
in een formulierstructuur die wat meer invulmogelijkheden biedt, waarvan ook gedeeltelijk gebruik is gemaakt.
Het verschil tussen de keuze voor ‘klein’ of ‘micro’
wordt in de eerste plaats zichtbaar in de balans. Vrijwel
alle zelfgeclassificeerde microrechtspersonen hebben een
balans waarvan de actiefzijde bestaat uit een of twee posten, te weten ‘overige vaste activa’ en/of ‘overige vlottende activa’. Deze op het eerste gezicht opmerkelijke
naamgeving van de posten is een weerslag van het bepaalde in artikel 395a lid 4. Hierdoor dienen in de balans
alleen geactiveerde kosten die verband houden met de oprichting en met de uitgifte van aandelen en opgevraagde
stortingen van geplaatst kapitaal afzonderlijk getoond te
worden. Omdat deze posten kennelijk bij geen van de onderzochte rechtspersonen voorkomen, worden alle vaste

https://mab-online.nl

en vlottende activa als ‘overig’ aangemerkt. Slechts één
onderneming toont waarden van nihil voor de posten in
verband met oprichting en uitgifte van aandelen, waardoor de actiefzijde van de balans er wat begrijpelijker
uitziet. De zelfgeclassificeerde kleine ondernemingen en
twee van de zelfgeclassificeerde micro-ondernemingen
maken binnen de vlottende activa, voor zover van toepassing, onderscheid tussen ‘voorraden’, ‘vorderingen’, ‘effecten’ en ‘liquide middelen’. Andere onderverdelingen
zijn niet aangetroffen. Het maximale aantal balansposten
aan de debetzijde, afgezien van tussen- en totaaltellingen,
is vijf. Twee rechtspersonen geven een activatotaal van
nihil aan (en daarmee een negatief eigen vermogen gelijk
aan de schulden) per 31 december 2020 respectievelijk
per het einde van beide getoonde boekjaren.
 Aan de creditzijde doet zich een vergelijkbaar verschijnsel voor. De twaalf zelfgeclassificeerde kleine
rechtspersonen tonen een splitsing van het eigen vermogen in twee of meer posten, de overige rechtspersonen
geven slechts één post ‘eigen vermogen’. Als componenten van het eigen vermogen zijn aangetroffen: ‘gestort en
opgevraagd aandelenkapitaal’ (12), ‘overige reserves’ (8),
‘niet verdeelde winsten’ (3), ‘resultaat na belastingen van
het boekjaar’ (2), ‘agio’ (2) en ‘andere wettelijke reserves’
(1). De ‘andere wettelijke reserve’ betreft een reserve voor
de omrekening van het aandelenkapitaal van een naamloze vennootschap naar de euro (artikel 2:67a lid 2 BW). Afgezien van de vraag of de betreffende entiteit ooit is omgezet van een naamloze naar een besloten vennootschap
doet het bevreemdend aan om twintig jaar na dato deze
heel specifieke post aan te treffen in een context, die overigens wordt gekenmerkt door zeer summiere informatie.
Hoewel voorzieningen apart getoond dienen te worden, komen deze slechts bij drie rechtspersonen (6%)
voor. Ook schulden met een looptijd van langer dan een
jaar komen beperkt voor (9 rechtspersonen, 18%). Het
maximale aantal posten aan de creditzijde van de balans,
inclusief eventuele onderverdeling van het eigen vermogen en exclusief tussentellingen en totalen, bedraagt vijf.
6.2 De toelichting op de jaarrekening
Een toelichting op de jaarrekening is voor microrechtspersonen niet verplicht. Toch bevatten 18 (36%) jaarrekeningen naast de aanduiding van de algemene grondslag
(commercieel of fiscaal) nog een kopje ‘toelichting’.
 Dit betreft alle zelfgeclassificeerde ‘kleine’ rechtspersonen waar de invoertool om een toelichting vraagt, plus
zes van de overige microrechtspersonen die er zelf voor
hebben gekozen om dit onderdeel toe te voegen. In beide gevallen kan de inhoud van de toelichting uiterst minimaal zijn, en bijvoorbeeld niet meer bevatten dan een
‘uitsplitsing’ van een post die in feite geen uitsplitsing is
(zie paragraaf 5). Voor negen van de betreffende rechtspersonen zien wij de toelichting als zodanig minimaal dat
er nauwelijks sprake is van enige toegevoegde waarde.
In de andere negen gevallen is de toelichting meer
uitgebreid. Net als bij de kleine rechtspersonen (zie

Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie 96(11/12): 405–416

paragraaf 5) betekent dit vaak weer een uiteenzetting van
grondslagen in algemene bewoordingen. Voor zover sprake is van meer ondernemingsspecifieke informatie heeft
dit naar zijn aard een divers karakter. Wij noemen enkele
punten die ons in positieve zin zijn opgevallen:
•
•

•
•

Een continuïteitsparagraaf waarin wordt gemeld dat
de onderneming niet te maken heeft gehad met een
omzetdaling als gevolg van de coronaproblematiek.
Een toelichting dat het bij de schulden gaat om ‘belastingschuld, maar die is inmiddels opgelost en
crediteuren zijn inmiddels betaald’. Het is misschien
niet een formulering die een professionele accountant zou kiezen, maar het is een teken dat er iemand
aan het woord is die zelf even heeft nagedacht over
wat er in de onderneming gaande is.
Een korte toelichting op een onderhandse lening o/g
waaruit blijkt dat deze rentevrij is en dat geen zekerheden zijn gesteld.
Een vermelding dat er géén vorderingen op bestuur­
ders zijn.
 Deze voorbeelden zijn uiteraard bepaald niet spectaculair, vanuit het referentiekader van de verslaggeving van
grote, laat staan beursgenoteerde ondernemingen. Maar
in deze context van minimale informatie vallen ze op. De
wetgever heeft ervoor gekozen géén toelichting te eisen,
en voor zover deze alleen maar bestaat uit boilerplate
over de waarderingsgrondslagen, kan deze ook best gemist worden. Maar als er dan toch ondernemers zijn in de
categorie microrechtspersonen die wat meer van hun verslaggeving willen maken, dan liggen hier mogelijkheden
in het geven van toelichtingen die iets meer zeggen over
de concrete situatie van hun onderneming.
De mogelijkheid om bedrijfskosten op kasbasis te verwerken (artikel 2: 395a lid 3 BW) lijkt niet gebruikt te
worden. Toepassing van deze optie moet onder de balans
vermeld worden. Slechts twee rechtspersonen hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid om onder de balans
een kopje op te nemen ‘Vermelding van het feit dat er geen
overlopende activa en passiva zijn opgenomen’. In één geval is hierbij vermeld ‘nvt’, in het andere geval ‘Er zijn
wel overlopende activa en passiva’. Eerder is al geconstateerd (Dieleman 2017) dat deze optie wellicht helemaal
geen vereenvoudiging is wanneer hierdoor verschillen
tussen de commerciële en fiscale jaarrekening ontstaan.
Dit zou het gebrek aan populariteit kunnen verklaren.
 7. Conclusie
Aan kleine en microrechtspersonen is in eerdere edities van
Het jaar verslagen nog geen aandacht besteed. Dit is tot op
zekere hoogte begrijpelijk. Het gaat om eenvoudige tot zeer
eenvoudige jaarrekeningen die door het gebruik van SBR
ook nog eens in hoge mate gestandaardiseerd zijn. Vergeleken met de verslaggeving over complexe onderwerpen
door grote ondernemingen is er met onderzoek naar kleine

413

en microrechtspersonen ‘weinig eer te behalen’. Toch gaat
het collectief gezien om een belangrijke administratieve
verplichting waar enkele honderdduizenden rechtspersonen jaarlijks aan moeten voldoen. Het is dus niet vreemd
om van tijd tot tijd toch eens te kijken wat dit oplevert.
In dit artikel zijn de resultaten beschreven van een onderzoek naar in totaal honderd jaarrekeningen. De gehanteerde selectiecriteria maken dat hiermee niet het gehele
terrein van micro- en kleine rechtspersonen is bestreken.
Vervolgonderzoek zou bijvoorbeeld specifieker in kunnen gaan op de verslaggeving van financiële holdings,
waaronder ook groepshoofden vallen.
Zoals in dit artikel beschreven zijn sommige aspecten
te vangen in tellingen en percentages, maar voor een algemene conclusie moeten we dit toch op een wat meer subjectieve manier samenvatten. Onze algemene indruk is
dan dat de verslaggeving op hoofdlijnen is zoals deze op
grond van de wettelijke bepalingen verwacht kon worden.
Deze bepalingen geven aan dat met eenvoudige verslaggeving kan worden volstaan, en dat is dan ook wat een
ruime meerderheid van de ondernemingen produceert: in
de regel niet meer, maar ook niet veel minder dan vereist
is. Dat is geen triviale constatering, gezien dat er in principe nauwelijks toezicht op deze verslaggeving wordt uitgeoefend. Met name bij de micro-rechtspersonen is vastgesteld dat vaker dan incidenteel méér dan de minimaal
verplichte informatie wordt gegeven omdat men, al dan
niet volledig, het format van kleine rechtspersonen volgt.
