Korte Aanteekeningen Op Het Gebied Van De Plantenziektenkunde
KORTE

AANTEEKENINGEN OP HET GEBIED
PLANTEN ZIEKTENKUNDE.
VAN DE

Onder dezen titel zullen verschillende beknopte mededeelingen
worden gedaan betreffende nieuwere publicaties op her gebied
van de kennis van plantenziekten en schadelijke dieren en ep
dat van de bestrijding van deze. De hoofdinhoud van kort
geleden verschenen publicaties wordt gewoonlijk in weinige
regels weergegeven, terwijl de lezer, die er meer over wil lezen,
telkens naar her oorspronkelijk artikel verwezen wordt.
1. Besmetting van de zaadlobben van ]onge koolpDnten door
de bacterie van de zwartnervigheid (Pseudomonas) campestHs).
 in het Amerikaansehe tijdschrift ,,Phytopathology", 1919,
nr. 7, blz. 275--282, komt een artikel voor van C. DRECHSLER,
waarin deze schrijver door verschillende procven aantoont, dat
kiemplanten wm koolsoorten kunnen worden besmet met de
bacteriSu, die de ook in Nederland sommige jaren veel voorkomende ,,zwartnervigheid" van de kool vcroorzaken. Deze
bucteriSn nu blijken de zaadlobben door de h u i d m o n d j e s heen
te kunnen binnendringen. -.... Echter kunnen de koolplanten ook
eerst op l~termL zelfs op veel ]~teren leeftijd door de bacteri6n,
die de genoemde ziekte veroorzaken, worden besmet. Deze
bacteri~n kunnen ook de waterporen binnendringen, eu eveneens
de wonden, welke door vreterij van slakken ofinsekten worden
veroorzaakt. (Over de ziekte zelve, die vaak eenvoudig de
bacterieziekte der kool wordt genoemd, zie o.a. I~ITZEMA BOS:
,,Ziekten en Besehadigingen der Landbouwgewassen", 3e druk,
deel I1, le stuk, b l . 40--46.)
2. Overbrenging van de smetstof van de mozaiekziekte der boonen door her zaad. Temperatuur, waarbij de smetstof en die, waarbij
de boon wordt gedood. In her Amerikaansche tijdschrift ,,Phytopathology", 1919, nr. 10, blz. 445--450 treft men een artikel
aan van
I~EDDICK e n STEWART, waarin wordt aangetoond
dat de mozaiekziekte der boonoplanten met her z~ad kan worden
overgebracht. Getracht werd, de smetstof in de uit te zaaien
boonen te dooden; maar her bleek dat zoowel bij volkomen
droge als bij eenigszins vochtige boonen de doodingstemperatuur
der boonen niet hooger ligt dan de doodingstemperatuur der
metstof.
 23
3. Vernieling der zwermsporen'van in planten parasiteerende
wierzwammen door kleine diertjes. In ,,Science" n. ser. 52 (1920),
blz.. 84, komt een artikel voor van ttARVEY, waarin deze meedeelt te hebben waargenomen, d a t de zwermsporen, welke uit
de sporangi@n vkn Physoderma Zeae Maydis te voorschijn
kwamen, in groote massa's als voedsel worden gebruikt door
infusori~n (o.a. Keronia), welke men in menigte a a n t r e f t in
doode plantendeelen, die bezig zijn te vergaan. Deze aten er zoovele van op, dat zij t o t onherkenbaarwordens opzwollen.
De schrijver meent, d a t het later wel zal blijken, dat dergelijke
infusori@n een belangrijke rol spelen bij her voorkomen van de
uitbreiding van plantenziekten, welke door wierzwammen worden
veroorzaakt, zooals bijv. de gewone aardappelziekte.
 4. Waarnemingen betreffende de rol, welke insekten spelen bij
de verbreiding van de bessenroest Cronartium ribicola, welke
overgaat op de Weymouthsden. Her is bekend, dat tegenwoordig
bij ons te lande de teelt van gezonde W e y m o u t h s d e n n e n ernstig
wordt bedreigd door de groote uitbreiding, welke de W e y m o u t h s dennenroest hier heeft verkregen. (Zie over deze ziekte: I~ITZEMA
BOS, ,,Ziekten en Beschadigingen der Ooftboomen", deel II,
blz. 160' 169.) Op de s t a m m e n en t a k k e n vertoonen zich witte
blazen, welke openbarsten en een oranjekleurig poeder loslaten,
dat uit honderdduizenden aecidiosporen bestaat. Deze a~eidiosporen kunnen de W e y m o u t h s d e n niet weer besmetten, maar
wel de bladeren van verschillende soorten van Ribes (o.a. zwarte
en roode aalbes), die door werking van het in de bladeren levend
mycelium verdorren. Aan den onderkant der aangetaste bladeren vormen zich eerst de oranjekleurige uredosporeu en later
de t o t bruine zuilvormige lichamen bijeengevoegde teleutosporen.
 Nu heeft W. H. SNELL ( , , P h y t o p a t h o l o g y " , 1919, blz. 451--464)
o m t r e n t de verspreiding van de sporen dezer roestzwam door
insekten een a a n t a l waarnemingen gepubliceerd. Er werden een
groot a a n t a l insekten, vooral kevers, gevonden op de s t a m m e n
en t a k k e n van aeeidi@n dragende W e y m o u t h s d e n n e n , welke
insekten aan hun lichaam een grooter of kleiner a a n t a l aecidiosporen met zich droegen. Een kever van de soort Serica 8ericea
werd op de bladeren van een roode bes aangetroffen, zich met
deze bladeren voedende. Ook deze kever droeg aecidiosporen
op zijn lichaam. Op deze wijze bracht hij allicht de aecidiosporen van de W e y m o u t h s d e n op de roode bes o v e r . - Verder
werden op door Cronartium ribicola a a n g e t a s t e bladeren van
bessen zeer vele insekten aangetroffen, die bijkans alle aan
h u n lichaam uredosporen van deze roestzwam meevoerden.
 24
Door opzettelijke proeven werd aaugetoond, dat op deze wijz¢~
de roestziekte der bessenbladeren geregeld van zieke op gezonde
bladeren wordt overgebraeht; dit sehijnt zeer reel en z,elfs
vrij geregeld te gesehieden. Echter sehijnt dc overbrenging
van sporen van zieke bessenstruiken naar W e y m o u t h s d e n n e n ,
en omgekeerd ook de overbrenging van sporen van W e y m o u t h s dennen naar bessen niet da,n bij uitzondedng door insekten
plaats te grijpen. - -

5. Calciumarsenaat in plaats van loodarsenaat of van Parijsch
green. I n her in 1920 verschenen ,,geport of the Dominion
entomologist, for the years 1917 and 1918 (Canada), blz. 11 en
blz. lS wordt meegedeeld, dat op Prince E d w a r d Island, i~
Nova Scotia, New Brunswick, Quebeck en Ontario vole proevell
zijn genomen met Calciumarsenaat ter vervanging van loodarsenaat en van Parijseh groen als insektendoodend middel.
Caleiumarsenaat is goedkooper dan de twee andere boven vermelde arsenieum houdende inseetieiden en leverde bij bespuiting zoowel van aardappelen als van boomgaarden uitstekende
resultaten op bij de bestrijding van versehillende sehadelijke insekten.
 6. Een poedervormig mengsel, tegelijk dienst doende als insectleide en als fungicide. In het onder nr. 5 vermeldc , , g e p o r t "
wordt op blz. 19 melding g e m a a k t van proefnemingen betreffende
bestuiving van gewassen met stoffijne poeders, die tegelijk als
z w a m d o o d e n d en als insektendoodend middel kunnen dienst
doen. De heer SANDERS heeft uit de door hem genomen proeven
de verwachting geput, dat eene bestuiving met een stoffijn
mengsel van kopervitriool, kalk (ealciumhydroxyde) en calcium
arsenaat zal blijken in zeer vele gevallen een uitstckend bestrijdingsmiddel ~n van door zwammen veroorzaakte plantenziektell
~n van bladetende insekten te zijn.
7. Het uitdunnen derkronen van ooftboomen. In her .,Algemeen
Nederlandsch L a n d b o u w b l a d " van 5 Febr. 1921 komt een
artikel onder dezen titel veer van de h a n d wm glTZEMA BOS.
 Men hoort vaak de meening verkondigen, dat her u i t d u n n e n
der ooftboomen uit den booze zou zijn. Dat u i t d u n n e n gesehiedt
immers ook niet bij de boomen in de vrije natuur. Tegen deze
meening komt schrijver op. Ooftboomen zijn geen zuivere
n a t u u r p r o d u k t e n ; men wenscht dat zij meer w'uchten, ook
grootere en smakelijker vruchten opleveren dan van n a t u r e
zou gesehieden. Om dat te bereiken, meet de colt.boom k u n n e n

25
beschikken over vele organische stoffen, waaruit de v r u c h t e n
worden opgebouwd, en deze organische stoffen worden vooral
in de bladeren gevormd, wanneer zij flink door de zon worden
besehenen. Dit is bij boomen, die niet geregeld behoorlijk worden
uitgedund, onmogelijk. Ook werken te dichte kronen de bestaansvoorwaarden van Monilia, Fusicladium, bloedluis en andere
parasieten in de hand. - - Her u i t d u n n e n der kronen moet in
den herfst of den winter gesehieden. Men mag er niet mee
wachten t o t de voorjaarswerkzaamheid der boomen reeds is
begonnen; dun is de sapvorming reeds te krachtig geworden,
en zou de boom door her wegnemen van t a k k e n groote hoeveelheden kostbaar materiaal voor den opbouw van bloemknoppen
(later van vruehten) verliezen; ook zouden door het te late
u i t d u n n e n vele t a k k e n worden beschadigd en vele reeds gezwollen knoppen worden afgestooten. - - H e t u i t d u n n e n der
kronen moet om de twee of drie jaren plaatsgrijpen. Her moet
geen zes jaar of langer worden uitgesteld; dan zou er te veel
stof gebruikt worden voor de vorming van t a k k e n , die toch later
moeten worden weggenomen; de besehikbare organische stoffen
moeten zooveel mogelijk behouden blijven voor de vorming
van bloemknoppen en v r u c h t e n. Om dezelfde reden moet men
jonge vruchtboomen, n a d a t men h u n n e kroon heeft gevormd,
niet een a a n t a l jaren aan ziehzelf overlaten, en eerst daarna de
kroon beginnen te dunnen.  De oppervlakte der g e m a a k t e wonden moet worden glad gem a a k t en dan met steenkolenteer worden besmeerd; zulks om
de infectie door b o o m z w a m m e n te voorkomen. - 8. ,,Wegsmeulen en ,,voetrot" bij zeer jonge t o m a t e n p l a n t e n.
I n ,,the Annals of applied biology" (Vol. VII, hrs. 2 a n d 3,
December 1920) k o m t op blz. 156--172 eene verhandeling voor
van W. F. BEWLE¥, getiteld : ,,damping off and footrot of T o m a t o
seedlings". ,,Damping off" is eene uitdrukking, die de Engelsehe
kweekers gebruiken om aan te duiden een plotseling afsterven
van zeer jonge kiemplanten in de zaaibakken onder de volgende

26
qerschijnselen" de plantjes krijgen onder aan het stengeltje een
doode plek, gevotgd door een spoedig afsterven en verwelken
van de hooger geplaatste deelen der kiemplant, die spoedig
omvalt. ,,Foot rot" is een term, dien de Engelsehen gebruiken
voor dezelfde verschijnselen, wanneer deze zieh voordoen bij
lets oudere plantjes. Do kiemplanten groeien eerst krachtig op
in de zaaibakken, maar nadat zij zijn ,,opgepot" of zelfs n a d a t
zij zijn uitgeplantin het warenhuis, worden zij aan den voet van
den stengel aangetast en vallen insgelijks ore. - - Wij spreken
van ,wegsmeulen", wanneer de jonge plantjes, meestal nog als
kiomptantjes, op de bovenvermelde wijze, in de zaaibakken
worden aangetast; een gelijksoortig verschijnsel komt bij de
jonge reeds opgepotte of zelfs uitgepote jonge plantjes bij lange
na niet zooveel voor ; men zou het in 't Nederlandsche .,voetrot'"
of ,,voetziekte" kunnen noemen.
 Na(lat de sehrijver e r o p gewezen heeft, dat zich ook wel eens
plotseling groote sterfte bij jonge planten voordoet, die veroorzaakt wordt door de inwerking van schadelijke dampen en gassen,
behandolt hij meer uitvoerig bet echte ..weg~meulen" van de
tomatenplantjes.
Her eehte ,,wegsmeulen" kan bij kiemplanten van verschillende soort door zeer verschillende z w a m m e n worden te
weeg gebracht, bijv. door Pythium de Baryanum, Phytophthora
omnivora, Peronospora parasitica, Botrytis spec. - - De onderzoekingen van BEWLEY leerden dat het echte wegsmeulen der
j onge t o m a t e n k i e m p l a n t j e s en her sterven der reeds , o p g e p o t t e "
of ,,uitgeplante'" jonge t o m a t e n wordt veroorzaakt door de
eene of andere zwam, en w e l - naar het sehijnt - - bijkans altijd
door de eene of andere soort van Phytophthora. Twee soorten
van dit geslaeht kunnen daarbij in 't spel zijn: le eene soort,
die identiek sehijnt to wezen met, Phytophthora terrestria, door
SrIERBAKOFr" in Amerika vastgesteld als te zijn de oorzaak van
eene bijzondere soort van rotting der t o m a t e n v r u e h t e n , en als
oorzaak van rotting van den stam bij eitroenboomen en bij
lupinen; 2e eene soort van Phytophthora, die waarschijnlijk
niet versehillend is van Ph. cryptogea, welke door PETHYBRIDGE
en LAFFERTY is besehreven als de oorzaak van her ,,foot r o t "
der tomatenplanten. In enkele gevallen bleek een ganseh andere
zwam de o o r z a a k van het wegsmeulen der tomatenplanten te
zijn, n.1. Rinzoctonia Solani.
 Als verder resultaat v.an zijn onderzoek stelde BEWLEY vast,
dat de zwammen, die ieder op zieh zelf het wegsmeulen de*'
t o m a t e n p l a n t e n kunnen veroorzaken, in den bodem kunnen
v o o r k o m e n ; zij zijn eehter niet in clken bodem aanwezig, maar

27
alleen in sommige. - - Als primaire oorzaak dat ergens de tomat e n k i e m p l a n t e n gaan wegsmeulen, fungeert, voorzoover is vastgesteld, nooit her zaad, soms wel de bodem (zooals ui$ her boven
meegedeelde blijkt), en ook dikwijls her water, waarmee wordt
gegoten, 't welk sores de sporen van versehillende parasitische
z w a m m e n , o.a. van verschillende Phytophthora's uit de t o m a t e n
b e v a t . - Zaaibakken en potten, waarin planten hebben gestaan,
die aan de ziekte leden, k u n n e n bij onvoldoende reiniging sporen
van de zwammen, die 't wegsmeulen veroorzaken, bevatten. - Hooge t e m p e r a t u u r en te reel gieten werken de snelle verbreiding der kwaal in de h a n d . W a n n e e r men de zaden niet te dicht
bij elkaar in de aarde der zaaibakken uitzet, de kiemplanten niet
te warm h o u d t en ze niet al te reel in eens giet, wanneer men de
eventueel omvallende kiemplanSen ten spoedigste wegneem~,
en voor behoorlijke ventilatie zorgt, dan is het mogelijk, de
uitbreiding der ziekte te voorkomen.
 I-Iet is mogelijk, de aarde, waarin men de t o m a t e n z a d e n brengt,
vooraf te o n t s m e t t e n door aanwending van hooge t e m p e r a t u u r
of door middel van formaldehyde. Gebruikt men dan voor
't gieten water, waarin zich geene kiemen der z w a m m e n bevinden, die het ,,wegsmeulen" veroorzaken, dan blijft men gevrijwaard voor deze p l a a g . 9. Eene bladziekte van de mispel~ veroorzaakt door den
conidifin produceerenden vorm (Monilia) van Sclerotinia
(Stromatinia) Mespili Schell. H. WORMALD geeft in ,,The
,,Annals of applied biology", vol. V I I van Dec. 1920, blz.
173---177) eenige mededeelingen over bet optreden op de overigens groene mispelbladeren van donkerbruine vlekken van zeer
versehiller~den vorm en grootte, m a a r zelden kleiner dan 1 e.m.
in diameter. De zieke bladeren gaven een eigenaardige zweetlucht af. Werden zij in vochtige lucht bewaard, dan verschenen
al spoedig grijze sehimmelmassa's op den b o v e n k a n t der bruine
plekken, welke bestonden uit reeksen conidien, door smalle
tussehenleden verbonden, en behoorende t o t die zwammen,
welke in den eonidifin voortbrengenden vorm gewoonlijk met
den n a a m Monilia worden aangeduid. Mycelium, verkregen uit
doode bloemen, die op den boom waren overwinterd, gaf aanleiding t o t bet o n t s t a a n van eonidienreeksen, gelijk aan die,
welke zieh op de a a n g e t a s t e bladeren vertoonden. Nog niet waarg e n o m e n is de Sclerotinia (Stromatinia) vorm van de zwam,
die - - afgaande op wat men bij appelen, peren, pruimen, kersen.
 kweeperen, enz. waarneemt - - als myeelium de v r u c h t e n zal
moeten bewonen en doen versehrompelen.
28

10. Een nauwkeurige beschrijving van de in Groot-Brittanni~
voorkomende Snuittorren van het geslacht Sitones en van hare
leefwijze verscheen van de hand van DOROTHY J. JACKSO~
in ,,The Annals of applied Biology", Vol. VII, Dee. 1920, blz.
209--299. Dit uitvoerige onderzoek, gel]lustreerd met vele goede
afbeeldingen, is hoofdzakelijk van enton ologisch belang. I k wil
alleen bier meedeelen, dat Mej. JACKSON heeft vastgesteld, dat
in Groot-Brittanni~ de bekende bladrandkever (Sitones lineatus)
in sleehts ~ n e generatie per jaar optreedt, evena.ls ik (lit voor
Nederland heb geconstateerd, en zooals ook door de meeste
schrijvers wordt aangenomen. MOLZ en SCI-IRODFR eehter beweren van Sitones lineatus dat dit insekt in verschillende streken van Duitsehland in twee generaties per jaar voorkomt,
en t~OSTRUP meent hetzelfde voor Dcnemarken te hebben
geconstateerd.
15. De bouw, leefwijze en oeconomische beteekenis van de groote
populierboktor (Saperda carcharias) werd door WALTER ]:~ITCItIE
in ,,The Anuals of applied Biology", Vol. VII, Dec. 1920, blz.
299--343, uitvoerig behandeld. Ook van dit fraai geillustreerde
werk is de entomologische beteekenis belangrijker dan de
phytopathologische beteekenis. I k ken derhalve ermee volstaan met de entomologen, die het ,,Tijdschrift over Plantenziekten" lezcn, op dit onderzoek attent te maken.
J. I~TZEMA

BOS.
