NAAR AANLEIDING VAN EEN VOORBERICHT
146

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISH OUDKUNDE

Vooraanstaande personen op het gebied van handel en nijver­
heid wisten nog' wel tusschen een accountant en een accoun­
tant onderscheid te maken; het groote publiek kende echter
niet de waarde, die aan het lidmaatschap van eene bepaalde
vereeniging moest worden toegekend.
Tijdens den oorlog is door de gunstige conjunctuur het aan­
tal would-be accountants belangrijk toegenomen. Naast een
tekort aan kennis moest vooral in dezen tijd een tekort aan
moraliteit worden geconstateerd. Men ontzag zich niet schrif­
telijke en mondelingé verklaringen af te leggen, die van bedenkelijken aard waren. Ingeleverde declaraties waren vaak
niet in overeenstemming met de verrichte werkzaamheden.
 De verkeerde toestand op accountantsgebied eischt nu,
meer dan ooit, eene oplossing. Het publiek dient te weten in
welke personen het vertrouwen kan stellen. Maar niet alleen
de belangen van het publiek, ook de belangen vair de bona­
fide accountants eischen bescherming. Het particulier initia­
tief heeft gefaald, alleen eene wettelijke regeling zal de gewenschte oplossing kunnen geven. Een verzoek om wetteljjKe
regeling van het accountantsberoep werd reeds in 1900 door
het Nederl. Instituut van Accountants gedaan. Het heeft geen
resultaat opgeieverd. Het vak verkeerde toen in de eerste
phase van zijn ontwikkeling. De terreinen, waarop de accoun­
tant zich had te bewegen, waren nog niet voldoende aange­
wezen. Ook latere pogingen hadden geen succes. Het denk­
beeld van eene wetteljjne regeling scheen echter in 1918 wer­
kelijkheid te zullen worden. In dat jaar werd eene Staats­
commissie ingesteld, welke de opdracht had na te gaan of •—
en zoo ja, op welke wijze — eene wettelijke regeling van het
Handelsonderwijs en het Accountantswezen behoorde te wor­
den getroffen. In 1920 was de commissie met haar arbeid gei’eed en werd o.m. ook een ontwerp van wet tot regeling van
het accountantswezen aan H. M. de Koningin aangeboden.
 Het is eigenaardig, dat dit ontwerp tot heden in vakbladen nog
geen onderwerp van bespreking heeft uitgemaakt. Men kan over
de voorgestelde, regeling in onderdeelen van opinie verschillen,
de grondslagen zal men in vakkringen zeer zeker kunnen aan­
vaarden. Verondersteld mag worden, dat de lezers van dit
blad met den inhoud van het rapport bekend zijn, zoodat het
overbodig is de door de commissie gedane voorstellen te releveeren. Eéne opmerking Avensch ik over de ontworpen rege­
ling te maken. De Staats-Commissie is tot de conclusie ge­
komen, dat het beroep niet aan banden moet worden gelegd,
daar het niet Avel mogelijk is vast te leggen, wat tot de werk­
zaamheden van den accountant behoort en bovendien het
publiek belang eene opheffing van de beroepsvrijheid niet
vordert. Bij de voorgestelde regeling zullen naast de wettelijkerkende accountants, die den titel van „register-accountant ”
zullen voeren, niet-erkende personen onder den naam van
„accountant” de practijk blijven uitoefenen. Eene dergelijke
regeling lijkt mjj niet gewenscht. Het Avare beter aan de er­
kende accountants den titel van „accountant” zonder meer te
verleenen. De niet-erkende personen zouden dan onder den
naam van comptabel-deskundige, controleur of anderszins de
praktijk kunnen bljjven uitoefenen. De twee titels, register­
accountant en accountant, zullen bij het publiek verwarring
stichten en schade toebrengen aan den accountantsstand.
Na het verschijnen van het rapport der Staatscommissie
werd de verwachting gekoesterd, dat de Avettelyke regeling
van het accountantsberoep spoedig een feit zou worden. Dit
bleek niet het geval te zijn. De toestand van ’s lands financiën
behoeft geen hinderpaal te zijn om het AvetsontAverp in behan­
deling te nemen, daar het zeer wel mogelijk is eene regeling
te treffen, Avaarbij van de schatkist geene offers Avorden reA^tegd.
 vKi^men aan den chaotischen toestand in ons beroep een

einde maken, dan zal het noodzakelijk zijn, dat de ernstige
accountants de handen ineenslaan, om in samenwerking met
de daartoe in aanmerking komende organen van den handel
de noodige stappen voor eene wettelijke regeling bij de Re­
geering te doen. Wordt daarmede geAvacht, dan zal de toe­
stand in het accountantsberoep steeds gecompliceerder wor­
den. Ieder uitstel zal beteekenen eene verkleining van de
mogelijkheid om tot wettelijke regeling te geraken.
A. NIERHOFF
NAAR AANLEIDING VAN EEN VOORBERICHT

Onder dit opschrift heb ik in No. 1 van dit tijdschrift protest
aangeteekend tegen de Avjjze, waarop Huysman in het voorbe­
richt van den tweeden druk van zijn Inleiding tot de leer der
private huishouding heeft geschreven over de kritiek van Prof.
Polak op dit wei'k.
Het verheugt mij, thans in het Augustus-nummer van het
Maandblad voor Handelsonderwijs een verklaring van den heer
Huysman te lezen, waarin deze erkent, „op een min of meer
laakbare wijze ’’ zich te hebben geuit.
Deze ruiterlijke erkenning van de gemaakte fout, strekt den
heer H. tot eer. Het incident, voor zoover de gewraakte woord­
keus betreft, mag geacht worden, hiermede te zijn gesloten.
 Er blijft echter nog één vraag. Ik heb mij destyds — zy ’t
ook noode — in dit geschil gemengd, omdat ik zulks de plicht
achtte van den redacteur van het blad, waarin de kritiek Avas
gepubliceerd, welke aanleiding gaf tot het incident. Mijn be­
zwaar —en dat van anderen — was tweeledig: het betrof zoowel
de woordkeus der anti-kritiek, als de plaats, waar ze werd ge­
publiceerd. Ten aanzien van dit laatste bezwaar heeft de heer
H. in antwoord op een opmerking van gelijke strekking van
Br. A. Sternheim, geschreven, dat hij, „op goede gronden meen­
de, dat Accountancy (hem) geen plaatsje wilde inruimen”. Ik
meen, dat de heer Huysman nu nog tegenover mij, als toenmalig
redacteur van dit blad, een plicht te vervullen heeft: ter Aville
van de Avaarheid behoort deze verklaring te worden ingetrokken.
Th. L. Jr.
DE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DEN
ACCOUNTANT*I.
Het artikel van Li. A. Dijker in het Maart-nummer van dit
orgaan, pag. 57/59 geeft mij aanleiding tot het maken van de
volgende opmerkingen.
Vooraf ga evenwel de mededeeling, dat mijn uitdrukking:
„advocaten-handigheidje” niet persoonlijk bedoelde te zijn. Deze
Avoorden zouden evengoed gebezigd zijn, indien mijn geachte
opponent een ander, een titellooze ware geweest. Indien ook na
deze verklaring de uitdrukking stuitend of minder „fair” wordt
gevonden, dan neem ik haar onvoorwaardelijk terug.
Nu het onderwerp zelf.
 I. In een ding ga ik onmiddellijk met D. accoord, n.1. dat we
langs elkaar heen redeneeren. Maar dat is, geloof ik, niet mijn
schuld. N.m.m. verwijdert D. thans zich van het punt van uit­
gang. Dat was niet een Avater- en vuurnering, maar een Levensverzekering-My, een N.V., dus een „publieke” zaak. In het ar-

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
tikel1) in het October-nummer (1923) van „Accountancy” heb
ik, ofschoon dat feitelijk overbodig mocht heeten, het onderwerp
zelf scherp begrensd, door te zeggen, dat het — zooals ook in
het bewuste examenvraagstuk — niet zou gaan over „een porti kasje en dergelijke onbeduidende dingen, maar wel (over) vermogensobjecten, met welker al dan niet richtig beheer de
maatschappij kan staan of vallen”. Nog scherper werd de be­
grenzing door mijn opmerking, dat het doel der accountants-controle toch is: „de N.V. te behoeden voor elke denkbare fraude”.
En ik gaf daarbij als mijn meening weer, dat laakbaar is de op­
vatting, volgens welke een accountant zich zou mogen beperken
tot „zijn” (cursief gedrukt) „afdeeling”, de afdeeling bepaald
door een beperkte opdracht, wetende, dat buiten die „afdeeling”
dingen kunnen gebeuren, die de N.V. te gronde richten, terwijl
toch diezelfde dingen door hem zouden zijn vast te stellen, zoo
niet te voorkomen. D. heeft nagelaten aan te toonen, dat die
begrenzing onjuist is.
Hierna zou ik dus verder kunnen zwijgen, maar ik heb geen
bezwaar iets dieper op de zaak in te gaan.
 Ik zou willen vragen: mag een accountant zich zulk een be­
perking bij zijn werk in een N.V. laten welgevallen, omdat de
commissarissen zulks wenschen ? Staan die commissarissen dan
in dezelfde positie als een particuliere zakenman (waarop ik
hieronder terugkom) ? Of moet de accountant niet bedenken,
dat hij feitelijk toch in dienst is der N.V. en dus aan die N.V.
zelve de grootst-mogeljjke garantie moet kunnen bieden? Als
deze laatste vraag toestemmend moet Avorden beantwoord, dan
is ook D. met mij van meening, dat de beAvuste beperking niet
toelaatbaar is. Het bewijs hiervoor ligt in zijn „mits enz.” (zie
Accountancy nr. 232, blz. 133, rechtsche kolom, le regel v. v.)
De N.V. noemde ik boven een „publieke” zaak. Het is wellicht
goed, nader te omschrijven, dat ik hiermede, in dit verband, be­
doel een zaak, waarbjj nog een ander publiek dan het college van
commissarissen is geïnteresseerd. Al het Averk èn van commissa­
rissen èn van den accountant bedoelt toch niet anders, dan de
belangen van dat publiek te dienen. Dit moet m.i. het uitgangs­
punt van den accountant zijn.
 Kan een accountant in zoo’n zaak eigenlijk wel een „private”
taak hebben, buiten de z.g. „losse” opdrachten? Is zoo’n „pri­
vate” taak zelfs maar te veronderstellen bij een opdracht, als in
het geciteerde vraagstuk bedoeld ? Een opdracht, die inhield
alles te controleeren, behalve de aanwezigheid der effecten? Ook
al verbiedt de accountant zijn naam in jaarstukken te publi­
ceeren ?
Opnieuw Avil ik vragen: Avat voor zin heeft eigenlijk zoo ’n
verbod? (van den accountant n.1.). Ais de accountant dan meent,
zulk een opdracht wèl te kunnen aanvaarden, omdat hij in gemoede zou mogen aannemen, dat het ontbrekende werk wel door
commissarissen zal zijn verricht en goed verricht (en hij moet
hiervan, ook volgens Dijker, overtuigd zijn, indien hij de N.V. als
zijn opdracht-geefster ziet, getuige ahveer het „mits” enz.),
waarom zou hij dan eigenlijk nog langer bezwaar maken tegen
het opnemen van zijn naam in de publicaties ? •— Toch meent ook
D. dat, zelfs met een voorbehoud in des accountants verklaring
het afgeven daarvan moet worden afgekeurd, wjjl ze „mislei­
dend” en „niet minder dan dwaas” is (zie Accountancy, nr. 227,
blz. 57.) Ook D. stemt toe, dat de accountant geen verantwoorde­
lijkheid mag aanvaarden in zoo’n geval. Maar waartoe dient
dan eigenlijk zijn Averk?

147

Ik ga verder en beweer, dat de onderscheiding tusschen een
„private” (zooals die dan in het vraagstuk zou kunnen zijn be­
doeld) en de „publieke” taak een fictie is, omdat, wanneer te
eeniger tijd een catastrofe komt, de commissarissen zich, on­
danks alle verbod, toch zullen beroepen op de van den accoun­
tant ondei’vonden medewerking. Zij zullen dat doen, niet alleen
binnenskamers, maar evengoed in publieke vergaderingen. Zou
men ook dan nog Avillen beweren, dat het ons „siberisch koud”
kan laten of de commissarissen het afgesproken werk goed dan
Avel slecht verrichtten? Nu moge men beweren, dat de accoun­
tant zich alsdan in den strijd kan mengen en aanvoeren dit en
dat en nog zooveel meer, maar gelooft iemand, dat het publiek
(d.i. ondanks alle „beperkingen” : de aandeelhouders, obligatiehouders, e.a.) zich zal laten overtuigen? Het zal oordeel en, dat
de accountant in zjjn werk is tekort geschoten. En m.i. terecht.
 De stelling, dat de accountant toch vrij uit gaat in zoo’n geval,
omdat het in zijn afdeeling toch zoo netjes in ordescheen2) is m.i.
zeer „graue” theorie. Zoo’n accountant zou den indruk vestigen
van öf zijn taak niet goed te hebben overzien öf in ambtelijk
formalisme zich in zijn afdeeling te Avillen barricadeeren. Hij
zal ondervinden, dat de barricades het niet lang uithouden tegen
den stormloop der benadeelden.
En om nu nog nader te preciseeren: eigen] ijk moet het ons
onverschillig zijn of onze naam Avel of niet zal worden gebruikt
bij de publicaties. In het niet-publiceeren mogen Avjj m.i. nooit
een aanleiding zien om een controle minder volledig uit te oefe­
nen dan in de gegeven omstandigheden mogelijk is. Voorbehou­
den mogen slechts gemaakt Avorden wanneer werkelijk alles in ’t
werk gesteld is om tot een zoo volledig mogelijk resultaat te
komen. Zij mogen nimmer dienen om het onszelf gemakkelijk te
maken. Als het dus feitelijk gelijk is of er Avel of niet een publi­
catie van ons werk zal komen, dan zijn de eisehen door den
accountant aan zichzelf te stellen, ook gelijk, ’t zij of er een
„private” dan Avel een „publieke” taak is.
Dijker tracht voor de praktijk te scheiden, waar hoogstens in
theorie onderscheiden kan Avorden.
D. schijnt eenige moeite gehad te hebben dezen gedachten­
gang uit mijn artikel af te leiden, al is hij er dan toch toe ge­
komen. Eerlijk gezegd, verwondert het me, dat in den jare 1924
op deze plaats deze meer uitvoerige toelichting nog noodig is.
 Ik meende le dat het bovenstaande gemeen-goed onder ons was
en 2e dat we in een vakblad toch waarlijk Avel wat bondigheid
mogen betrachten. En dan moeten we, dunkt me, ook niet de
bespreking op zijwegen afleiden, door geheel ongelijksoortige
dingen aan elkaar gelijk te stellen (zooals D. doet, door het voor
te stellen alsof ik voor het al leen-maar-adviseer en dezelfde
eisehen moet gaan stellen als voor het controleeren; zie pag. 58,
linker kolom, 6e regel van boven); noch ook een ijdel woorden­
spel gaan voeren (zooals geschiedt o.a. Avaar D. een argument
gelegen acht in het onderscheid tuschen de Avoorden: „niets
ontnomen” en „met een deel....... niet belast” — zie pag. 57,
rechterkolom, 21e regel van onderen). Zoo iets vermoeit alleen
maar.
II. Ik hoop nu omstandig genoeg te hebben aangetoond,
waarom, althans bij „publieke” ondernemingen als de bedoelde,
de besproken beperking niet toelaatbaar is. In zijn Maart-1924artikel zegt Dijker, na het geven van een viertal voorbeelden,

a.) Er zijn in dit artikel, waarvan de correctie niet door mij is ver­
zorgd, talrijke drukfouten blijven staan. Het conflict tusschen de re­
2.) „Scheen”, want het kan zijn, dat op kunstmatige wijze, bijv. uit
dactie en den uitgever, kort daarna openbaar geworden, deed mij ervan de opbrengst van verduisterde effecten, andere ongerechtigheden zijn
weggewerkt, (zie nader sub II).
afzien, een lijstje met verbeteringen in te zenden.
148

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

opnieuw, dat „een accountant zonder bezwaar deze opdrachten
in de private taak — dus wanneer bij publicatie van de jaar­
rekening zijn naain niet wordt gebruikt — kan aanvaarden”.
Ofschoon ik dezen nieuwen schotel (van voorbeelden) zou kun­
nen laten staan voor anderen, wil ik toch, om niet onbeleefd
te schijnen, even de spijzen proeven.
 Het eerste voorbeeld is :
„Een alleen-handelend koopman draagt een accountant op, de
„kas en bankmutaties te doen controleeren. Voor het overige deel
„van z(jn administratie vindt hij controle niet noodzakelijk”.
Ik neem aan, dat met deze woorden niets meer bedoeld wordt
dan er letterlijk staat, m.a.w. een controle van de genoemde
mutaties alleen op basis der Kas- en Bankbescheiden. Dan wil ik
vragen :
Welke waarde heeft nu zoo’n controle? Welke zekerheid kan
de accountant verkrijgen, dat alle ontvangsten worden verant­
woord als hij niet weet, welke bedragen ontvangen moeten
worden ? Hoe kan men nu de ontvangsten controleeren, als niet
ook de verkoopen- en de debiteuren-administratie worden ge­
controleerd? O, ik weet wel, dat er hulpmiddeltjes bestaan,
zooals een kasregister, scheiding van functies e.d., maar dit zijn
contróle-maatregelen van de tweede orde.
 De uitgaven? Hoe wil men die behoorlijk controleeren, in­
dien niet ook bijv. de crediteuren worden gecontroleerd?
Indien dan al een particulier bij zoo ’n eisch zou persisteeren,
dan dient hem toch wel heel goed onder het oog te worden ge­
bracht dat men zich in slaap sust, terwijl men juist gevaren
schept. Een halve controle is een slechte controle. Een slechte
controle is, zoo heb ik eens een wijs accountant hooren zeggen,
veel gevaarlijker dan in ’t geheel geen controle. Moet niet een
accountant zoo’n opdrachtgever tegen zichzelf beschermen?
Het derde voorbeeld toont nog duidelijker de gevaren van
zoo’n gedeeltelijke controle. Men overtuigt zich prachtig en heel
deugdelijk, dat alle couponnetjes worden verantwoord, maar
die verantwoording kan (minder) netjes geschieden uit de premie-gelden, die bij duizenden worden achtergehouden. Wat be­
reikt een accountant met zulk werk? Alleen, dat hij zich be­
lachelijk maakt en .......... fraude kweékt, eei*st uit nieuwsgie­
righeid (zou het wel gemerkt worden?) later als systeem (het
kan immers toch niet ontdekt worden !).
Het tweede voorbeeld (filiaal-contróle) betreft wel een N.Y.
 maar is niet te vergelijken met het geval, waarover de artikelen
van D. en mij gaan. Hier gaat het over een onderdeel, dat ad­
ministratief los staat van de N.V. en dies een zelfstandig ge­
heel vormt, dat als zoodanig volledig is te controleeren. Het
ging er juist over, dat de accountant bij de bedoelde maatschap­
pij een zeer belangrijk deel van het geheel, welk geheel wel voor
zijn rekening kwam, zou loslaten, tengevolge waarvan het nut
van het overige contrólewerk illusoir kon worden. Een filiaal
nu is, gelijk reeds gezegd, als zelfstandige grootheid geheel te
controleeren. Men denke bijv." aan de Cultuurmaatschappijen,
die de administratie harer overzeesche kantoren door een daar
ter plaatse gevestigd accountant laten controleeren. Maar zal
ooit een college van commissarissen zich kunen beroepen op zulk
een controle, wanneer op het hoofdkantoor niet wordt gecontro­
leerd en dan hier de zaak verkeerd loopt ? Ik meen, dat dit voor­
beeld niets bewijst voor de stelling, die D. wilde bewijzen.
Het vierde voorbeeld is vrijwel analoog aan dat, waarover
deze discussie loopt en kan dus verder buiten behandeling
blijven.
 Als Dijker nu in zijn laatste artikel als nieuwe stelling for­
muleert: „het nuttige, dat mogelijk is”, dient te geschieden,
geeft hij dan in deze woorden niet een veroordeeling van zjjn
eigen standpunt? Het ging — het bleek uit het vraagstuk zelf
en mede uit de begrenzing, die ik uitdrukkelijk aanbracht -—

over een hoogst nuttige controle, die bovendien zeer wel mogelijk
was!
De accountant behoeft niet te gaan zitten „op een zéér hoog
paard” ; hij moet juist zorgen vasten grond onder eigen voeten
te hebben. Hij trachte op dien vasten grond ook zijn cliënten te
krijgen, als zij daar niet reeds op staan. Heeft niet de accoun­
tant veelal ook een opvoedende taak?
Groningen, Mei 1924
A. SCHILDER
P. S. Voorloopig zal ik op een eventueele dupliek niet ant­
woorden. Naar ik hoop, zullen ook andere collega’s hun meening
over dit onderwerp kenbaar willen maken.
A. S.
Naschrift
Mijn oorspronkelijk artikel ging uit van de stelling, dat de
aecountantsarbeid is te splitsen in dien welke voortvloeit uit
des accountants:
a. publieke taak,
b. private taak.
 De heer Schilder acht die stelling onjuist. Het verwondert
hem, dat daarvooor „in den jare 1924 en op deze plaats, een
meer uitvoerige toelichting nog noodig is”, want hij was van
meening, dat het tegengestelde „reeds gemeen goed onder ons
was” .Ik heb inderdaad moeite gehad dien gedachtengang uit het
artikel van den heer Schilder af te leiden. Slechts schoorvoe­
tend nam ik als vooronderstelling aan, dat de heer Schilder zoo
onlogisch zou handelen om een artikel in onderdeden te gaan
bestrijden, terwijl hij de stelling, waarvan bij dat artikel werd
uitgegaan, niet deelde, zonder daarvan ook maar met een enkel
woord melding te maken. Het is evenwel nog erger; de heer
Schilder vond de stelling zelfs absurd, en het onnoodig om ze
te weerleggen, maar meent dan toch over de onderdeden te
kunnen gaan polemiseeren, zonder een nieuw uitgangspunt te
stellen. Het is bij een dergelijken ongewonen gedachtengang niet
te verwonderen, dat wij langs elkaar heen hebben geredeneerd.
Wij zijn nu evenwel waar wij wezen moeten, d.w.z. wij weten
nu waar in beginsel ons verschil van meening schuilt. De heer
Schilder is van oordeel, dat de accountant alleen werkzaam mag
zijn in wat ik — laten we zeggen ten onrechte — aangeduid
heb als publieke taak, en dat een private taak — zooals ik die
omschreef — voor den public-accountant niet moet bestaan.
De accountant moet zich, volgens den heer Schilder, in zijn
opdracht der controle nooit of nimmer laten beperken. Dat
is een beginselkwestie en daarover valt van gedachten te wisse­
len.
Wanneer de heer Schilder het nu evenwel voorstelt alsof het
niet noodig is daarover nog van gedachten te wisselen „in den
jare 1924 en op deze plaats”, omdat „het reeds gemeen goed
onder ons is”, dan is er maar ruimte voor twee vooronder­
stellingen, n.1.
 lo. hij tracht te doen doorgaan voor algemeenen regel, stellin­
gen, welke hij aanhangt, maar welke noch in theorie, noch
in de praktijk door de groote meerderheid van zijn collega ’s
worden gedeeld,
2o. hij beweegt zich in te enge kringen en meent dientengevolge
te goeder trouw, dat zijn meeningen de algemeen aanvaarde
zjjn.
Dat in de theorie van ons vak, bij de theoretische contróleleer
dus, vast zou staan, dat de public-accountant alleen werkzaam

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
mag zijn in de publieke taak, is absoluut onjuist. Ik kan mij
niet herinneren die stelling in de vak-literatuur te hebben aan­
getroffen. Misschien is ze een enkele keer gelanceerd, ze domi­
neert zeer zeker niet. Van het tegendeel zou de heer Schilder
mij gemakkelijk kunnen overtuigen door mij de plaatsen te wij­
zen waar in de litteratuur zijn stelling als een algemeen aan­
vaard principe wordt vermeld.*123)
En hoe is het in de praktijk? Niet alleen als belasting-accountant, maar ook als public-accountant ben ik in nauwe aan­
raking gekomen met veel accountantskantoren. Bij alle zonder
eenig onderscheid verrichtte men werkzaamheden, welke ik
als behoorende tot de private taak bestempelde, naast die, welke
betrekking hadden op de publieke taak. Van al die kantoren
weet ik, dat zij opdrachten aanvaarden, die niet de geheele
contrôle omvatten. Dat neemt natuurlijk niet weg, dat er kanto­
ren kunnen zijn, die zich op het standpunt, door den heer
Schilder gesteld, stellen en zich daar ook in de praktijk con­
sequent aan houden. Maar dat zijn uitzonderingen en men moet
of niet willen zien, of een -vreemdeling in J eruzalem zijn, om die
uitzondering voor regel te houden.
 De stelling van den heer Schilder heb ik bekeken vanuit een
theoretisch en een praktisch standpunt afzonderlijk. Nadrukke­
lijk wil ik evenwel opmerken, dat ik in het algemeen van oor­
deel ben, dat het voor de uitoefening van ons vak hoogst ge­
vaarlijk en ook niet volkomen eerlijk is, in theorie beginselen
te aanvaarden, waaraan in de praktijk door een groot aantal
accountants niet wordt voldaan, of niet kan worden voldaan,
zonder daarvan uitdrukkelijk melding te maken.
Afgescheiden hiervan kan het nuttig zijn te onderzoeken of
het niet wenschelijk ware te bevorderen dat public-accountants
zich bij hun werkzaamheden uitsluitend zullen gaan bepalen
tot de publieke taak, in plaats van in theorie trachten vast te
leggen, wat in de praktijk geschiedt, waartoe ik in mijn artikel
een poging deed.
Ik noemde dit reeds een beginselvraag, waarover gedach­
tenwisseling mogelijk is. Het komt mij evenwel voor, dat om
een dergelijk beginsel, dat sterk in gaat tegen de tot heden ge­
volgde praktjjk, te bepleiten, andere argumenten noodig zijn,
dan de heer Schilder naar voren brengt. Zjjn meermalen her­
haalde verzekering, dat bij een beperkte controle, in een afdeeling, die buiten de controle valt, ,,dingen kunnen gebeuren die
de N.V. te gronde richten, terwijl toch diezelfde dingen door
hem — den accountant — zouden zijn vast te stellen, zoo niet
Ie voorkomen en dat dus daarom de accountant, die ook een
opvoedende taak heeft, moet eischen de geheele controle of
niets”, geeft blijk van een bedenkelijke zelfoverschatting.
 Dat men zicli bij een catastrophe misschien zal trachten te
dekken achter den accountant, die slechts een onderdeel contro­
leerde, en die geen balans onderteekende en wiens naam ook
bij de publicatie van de jaarstukken of in ander verband niet
’) Na het schrijven van deze aanteekeningen komt mij no. 7 van
dit orgaan in handen. Uit het artikel van den heer James Polak, over
„Voorbehoud’ blijkt, dat de schrijver de meening is toegedaan, dat de
accountant ook in zijn publieke taak een beperking in zijn controle
kan aanvaarden (geval A 4), mits hij een uit die beperking voort­
vloeiend voorbehoud in zijn verklaring opneemt en in gemoede over­
tuigd is, dat de stukken in hun geheel juist zijn.
Er zijn dus thans gepubliceerd drie meeningen, n.1.
Schilder:
geen enkele beperking is geoorloofd.
Dijker:
alleen beperking in de private taak is geoorloofd, in de
publieke taak mag ze niet worden aanvaard,
James Polak: elke beperking is geoorloofd, onder het „mits” hierboven
omschreven.
149

werd genoemd, is mogelijk. Maar waar blijven wij als wij ver­
laten den regel, dat een accountant slechts aansprakelijk kan
worden gesteld voor die stukken, welke hij onderteekent of waar­
van hij op eenige wijze doet blijken, of zelfs maar toestaat, dat
de vooronderstelling wordt gewekt, dat ze door hem zjjn opge­
maakt of zijn goedkeuring dragen ? Mij dunkt, deze aansprake­
lijkheid is veel omvattend genoeg en behoeft niet te worden uit­
gebreid tot een verbod om werkzaamheden te verrichten, zonder
de geheele controle te eischen.
 B et is onvruchtbaar over détails te gaan schrijven, zoolang
wij over het beginsel van meening verschillen. Om met den heer
Schilder verder over de beginselvraag te polimiseeren is voor
mij niet mogelijk. Zooals ik reeds opmerkte is hij öf onvoldoende
op de hoogte van hetgeen in ,,de praktijk geschiedt om over dit
onderwerp te kunnen oordeelen öf is zijn strijdwijze van dien
aard, dat weinig nut van een verdere gedachtenwisseling kan
worden verwacht. Mochten er evenwel collega’s zijn, die de mee­
ning van den heer Schilder deelen, zonder zich op het standpunt
te stellen, dat hun opvatting is de eenig juiste en het algemeen
aanvaarde, dan zal ik gaarne en met belangstelling van de
gronden, waarop hun meening berust kennis nemen, om daaraan
de regels, die ik deels trachtte af te leiden uit hetgeen in de
praktijk geschiedt, te toetsen.
R. A. D.
NORMALE KOSTPRIJS

In het Mei-nummer van dit blad geeft de heer Th. A. Dyrbye
Jr. een beschouwing over normale kostprijs, waarbij hij eenige
opmerkingen maakt, die mijns inziens een verdere bespreking
overwaard zjjn.
Ik stel voorop, dat ik het nut van de berekening van het ver­
schil tusschen het resultaat, dat verkregen zou zijn in een bedrijf
bij normale productieverhoudingen en het werkeb'k verkregen
resultaat, als vaststaand aanneem. Met hetgeen de Heer Dyrbye
hierover in zijn aanhef zegt, kan ik mij ten volle vereenigen.
 De groote moeilijkheid is echter — en deze heeft blijkbaar
ook de heer Dyrbye beziggehouden — wat te verstaan is onder
„normale productieverhoudingen”, onder „normale productie”
en onder „normale kostprijs”. Want immers, eerst als deze be­
grippen vaststaan kan gezocht worden naar een practische en
afdoende oplossing in elk speciaal geval — althans afgezien
van het nut, dat de bestudeering van afwijkingen van een be­
trekkelijk willekeurig gekozen norm zou kunnen hebben.
Ik meen, dat het essentieele van het betoog van den heer
Dyrbye in de volgende punten kan worden weergegeven:
1. zijn formuleering van de begrippen „normale productie”,
„normale verhouding” en „normale kostprijs”,
2. zijn opmerking betreffende de noodzakelijkheid van onder­
ling overleg per bedrijfstak,
3. zijn opmerking betreffende het inzicht, dat de sociale eco­
nomie zou kunnen verkrijgen uit gepubliceerde cijfers, bij
de door hem aangegeven gevolgde handelwijze.
Alvorens hierop nader in te gaan wil ik opmerken, dat het
geenszins mijn bedoeling is een aantal practische bezwaren naar
voren te brengen. In de praktijk zelve zullen deze er bij elke
wijze van berekenen van een normalen kostprijs te over zijn.
Doch, zooals gezegd, het gaat hier om het juiste theoretische
inzicht.
De heer Dyrbye formuleert als volgt: De zekere hoeveelheid
van een artikel, die geproduceerd kan worden, indien voor alle
productiemiddelen de voor dat tijdstip meest economische mid­
delen zijn gekozen en deze op de meest economische wijze zjjn
georganiseerd, bij als normaal aan te merken arbeidstijden en.
