Epilepsie-seminar in The Lancet
Actueel
Door: Roland Thijs, neurologie, Stichting Epilepsie Instellingen Nederland, Heemstede en Leids Universitair Medisch
Centrum, Leiden.
Epilepsie-seminar in The Lancet
De epilepsiezorg verandert in een rap tempo. Eens in de tien jaar publiceert The Lancet een seminar over epilepsie. In
dit seminar wordt de state-of-the-art van de diagnostiek en behandeling van epilepsie besproken en wordt ingegaan
op de belangrijkste ontwikkelingen in het vakgebied. In deze bijdrage worden enkele ontwikkelingen kort belicht.
Diagnostiek
De diagnostiek bij epilepsie is enorm verbeterd, onder
andere dankzij de komst van de smartphone, waardoor
aanvallen vaker worden vastgelegd, maar ook door meer
kennis over antilichamen als oorzaak van epilepsie en
natuurlijk dankzij genetisch onderzoek (Thijs et al., 2019).
De belangrijkste antilichamen bij de work-up van epilepsie
zijn GAD-65, LGI1, CASPR2 en NMDA. Vermoedelijk gaat
het om een klein percentage (<10%) van de patiënten die
zich presenteren met focale epilepsie zonder duidelijke
oorzaak, maar het loont wel om hier goed naar te kijken,
ook omdat deze ziektebeelden goed behandelbaar zijn.
Met name de LGI1-encefalitis kan spectaculair verbeteren
na behandeling met immuunsuppressiva. Belangrijke
aanwijzingen voor een immunologische oorzaak zijn: uitgesproken cognitieve klachten (die niet verklaard worden
door aanvallen zelf of medicatiegebruik), persoonlijkheidsveranderingen, autonome aanvallen, dyskinesieën,
autoimmuun aandoeningen en mesiotemporale veranderingen bij beeldvorming. Sommige kenmerken wijzen
specifiek op een bepaald antilichaam zoals faciobrachiodystone aanvallen bij LGI1-encefalitis. Er zijn ook enkele
kanttekeningen te plaatsen bij het inzetten van immunologisch onderzoek: serologie kan ten onrechte negatief
zijn (vooral bij NMDA-encefalitis), terwijl andere uitslagen (lage GAD-65 titers of VGKC antilichamen zonder
LGI1 of CASPR2 antilichamen) vals positief kunnen zijn.
 Het aantal genen dat met epilepsie geassocieerd wordt
neemt ieder jaar weer toe. Dit gaat hierbij vooral om zeldzame syndromen. Bij genetische oorzaken wordt er vooral
aan gegeneraliseerde epilepsie gedacht. De laatste jaren is
echter gebleken dat ook genetische factoren een rol kunnen spelen bij focale epilepsie. Een belangrijk voorbeeld
hierbij is dat een familieanamnese van epilepsie een van
de voorspellers is of iemand na een traumatisch hersenletsel epilepsie zal ontwikkelen of niet. Met de nieuwe
genetische onderzoeken (GWAS, WES en WGS) worden
er steeds meer mutaties gevonden die niet per se pathogeen zijn maar wel het risico op epilepsie verhogen. Deze
Actueel

DEF_ligablad02_2019.indd 3

technieken zullen de komende jaren helpen om het genetische aandeel vast te stellen bij de grote groep van mensen met een epilepsie zonder duidelijke oorzaak.
Comorbiditeit
Epilepsie komt zelden geïsoleerd voor en gaat vaak gepaard
met andere aandoeningen (comorbiditeit). Comorbiditeit
heeft een prominente rol in de nieuwe ILAE classificatie
(Roelfsema et al., 2018). De comorbiditeit bij epilepsie
kent meerdere gedaanten. Een voor de hand liggend voorbeeld is epilepsie als symptoom van een onderliggende
hersenziekte, zoals post-stroke epilepsie. Onderzoek naar
comorbiditeit heeft ook andere associaties aan het licht
gebracht, zoals de sterke koppeling tussen epilepsie en
cognitieve en psychiatrische klachten. Dergelijke klachten
bij epilepsie kunnen een uiting zijn van hetzelfde netwerkprobleem of het kan zijn dat de bijkomende klachten het
gevolg zijn van medicatiegebruik. Grootschalig onderzoek
leidt soms tot verrassende associaties. Zo blijkt dat epilepsie vaker dan verwacht samenhangt met somatische
aandoeningen, zoals coeliakie. Dit genereert weer nieuwe
hypothesen over de ontstaanswijze van epilepsie.
 Tot slot
Het lukt steeds beter om met grotere precisie aanvallen
te benoemen en vaker een oorzaak te vinden voor de
epilepsie. De nieuwe ILAE-classificatie is een belangrijk
instrument hierbij. Met de genetische opmars en de komst
van epigenetica en pharmacogenomics gloort er ook hoop
op precision medicine: behandelingen die zich specifiek
richten op het mechanisme dat leidt tot de aanvallen
(ictogenese) en op het mechanisme dat leidt tot epilepsie
(epileptogenese).
Referenties
Roelfsema V, Leijten F, Jansen F, Majoie M (2017)
Classificatie van epileptische aanvallen en epilepsie: de
Nederlandse versie van de ILAE-classificatie. Epilepsie
(4): 4-11.
Thijs RD, Surges R, O’Brien TJ, Sander JW (2019) Epilepsy
in adults. Lancet (10172):689-701.
Periodiek voor professionals 17 | nr 2 | 2019 3

11-06-19 16:20.
