De functie van de accountant ten behoeve van de overheid
O v e rh e id
A c c o u n ta n c y

Drs. P. C. Letzer R.A.
De fu n ctie van de accou n tan t
ten b eh oeve van de overh eid

In deze laatste bijdrage van dit bijzonder MAB-nummer 1983 zou ik boven­
staand onderwerp als volgt willen behandelen:
1. Algemeen
1.0. Inleiding
1.1. Het werkterrein van de accountant ten behoeve van de overheid:
profïthuishoudingen en non-profithuishoudingen
1.2. Afbakening van het begrip non-profithuishouding (NPH)
1.3. Eigenschappen van non-profithuishoudingen
(versus profithuishoudingen)
1.4. Soorten non-profithuishoudingen (n p h ’s)
1.5. Accountants fungerend ten behoeve van de overheid
2. De huidige rol van de accountant ten behoeve van de overheid
3. De rol van de accountant ten behoeve van de overheid in de toekomst1
1. A lgem een
1.0. Inleiding
De maatschappelijke voortbrenging, te vertalen in het nationaal inkomen,
vindt enerzijds plaats via de vrije verkeershuishoudingen en anderzijds door
middel van de groep non-profithuishoudingen.
De laatste groep huishoudingen - waaronder de overheid - is uitgegroeid tot
± 68% van de totale nationale voortbrenging. De uitbreiding van het
overheidsapparaat in de laatste decennia in samenhang met de toeneming
in omvang en gecompliceerdheid van de overheidstaken, ging gepaard met
steeds meer problemen. Veelal bleek het inschakelen van accountants bij
het oplossen ervan zeer doelmatig.
Dat geldt vooral problemen op terreinen waarop gekwalificeerde accoun­
tants in Nederland deskundig zijn, namelijk van de controle, de admini­
stratieve organisatie en de bedrijfshuishoudkunde.
Enige decennia geleden maakte de overheid bijna alleen gebruik van ac­
countants in ambtelijke dienst; uitvoering van opdrachten door openbare
accountants kwam slechts op geringe schaal voor. Thans speelt naast de
overheidsaccountant de openbare accountant ten behoeve van de overheid,
direct en indirect, een belangrijke rol.
 7/ 8-403

1.1. Het werkterrein van de accountant ten behoeve van de overheid
Destijds lag het werkterrein van de openbare accountant ten behoeve van
de overheid hoofdzakelijk in de sfeer van de profïthuishoudingen: bijvoor­
beeld de controle op uitbesteed werk, zoals aanleg van wegen.
Een meer recent voorbeeld is de controle op aan het bedrijfsleven gegeven
steun (met name in de sector van de scheepsbouw).
Vanaf de jaren ’50 werden steeds meer opdrachten tot controle van de
jaarrekening in de non-profitsfeer opgedragen aan de openbare accountant.
Gas- en electriciteitsbedrijven, de Nederlandse Spoorwegen en de p t t zijn
hierbij markante voorbeelden.
Door een grotere behoefte aan algemeen advies en controle van de overheid
en mede door het relatief achterblijven van de ontwikkeling van de over­
heidsaccountantsdiensten (zowel departementaal als provinciaal en ge­
meentelijk) verwierven de openbare accountants steeds meer terrein in de
groeiende non-profitsfeer. Dat geldt ook die huishoudingen waar de resul­
taten globaal meetbaar zijn, zoals universiteiten, scholen en bejaardente­
huizen. Pas sinds ongeveer 15 jaar levert de openbare accountant in grote
mate zijn bijdrage (mede) ten behoeve van de overheid.
Dat geschiedt direct en indirect; dus zowel opdrachten van departementen
van algemeen bestuur worden uitgevoerd als de controle van de jaarrekening
van gesubsidieerde instellingen. De laatste zijn opdrachten die formeel door
de besturen van verenigingen en stichtingen worden gegeven; feitelijk
vloeien die opdrachten veelal voort uit de subsidieregels die door de over­
heid zijn gesteld. Voorbeelden: de controle van de jaarrekening van culturele
organisaties, sportbonden en organisaties van maatschappelijk werk. Het
spreekt voor zich dat de diverse overheidsaccountants hetzelfde (vorenge­
noemd) werkterrein hebben. Deze categorie accountants is de laatste 10
jaar nogal in aantal toegenomen.
 Het zal ook duidelijk zijn dat samenwerking c.q. overleg bij de respectie­
velijke werkzaamheden tussen openbare- en overheidsaccountants en ook
tussen overheidsaccountants onderling noodzakelijk is. Hierop kom ik na­
der terug.
In het hiernavolgende komt in het bijzonder aan de orde het werkterrein
van de accountant ten behoeve van de overheid bij de non-profithuishoudingen. Dat werkterrein is namelijk zeer groot en tegelijk onbekend.
1.2. Afbakening van het begrip non-profithuishouding (NPH)
Vele definities van het begrip n ph zijn reeds gegeven en zullen nog volgen.
Ik heb gekozen voor de volgende formulering1:
Een non-profithuishouding is een (niet-ondernemende) huishouding die
ten behoeve van de samenleving of delen daarvan, werkzaam is op religieus,
sociaal, cultureel of maatschappelijk gebied, in de ruimste zin van het woord
genomen; daarin specifieke (vaak ideële) doelstellingen nastreeft en daar­
voor de economische middelen ter beschikking heeft verkregen of bij voort­
during verkrijgt.
7/ 8-404

1.3. Eigenschappen van non-profithuishoudingen2
(versus profithuishoudingen)
a. Het ontbreken van een streven naar geldelijk gewin.
b. Het ontbreken van voldoende kwantitatieve/kwalitatieve maatstaven.
Het meten van de ‘produktie’ is lastiger. De mogelijkheid van afweging
van alternatieven, op grond van een financiële kosten-/batenanalyse, is
bij een NPH afwezig.
De kostenkant is wèl, maar de batenkant is niet op geld waardeerbaar.
c. De n p h ’s hebben ten opzichte van de profithuishoudingen (p h ’s) veelal
een andere juridische organisatievorm.
d. In tegenstelling tot de p h ’s zijn de n p h ’s niet voor een markt produce­
rende huishoudingen.
Door het ontbreken van een marktmechanisme is weinig communicatie
tussen ‘markt’partijen mogelijk waaruit zou kunnen blijken hoe de
consument/cliënt het aanbod van de producent waardeert (aantallen
inschrijvingen, betaalde prijs).
e. De n p h ’s hebben veelal ideële doelstellingen in tegenstelling tot de
materiële doelstellingen van de p h ’s.
 Het creatieve element in de n p h ’s is relatief sterker aanwezig dan
bijvoorbeeld het routinematige handelen. Hierdoor zijn deze organisa­
ties structureel en in hun procedures minder strak geregeld.
De informatieverzorging krijgt daardoor minder aandacht. De besturen
van de n p h ’s zijn veelal niet op controle ingesteld; de respectievelijke
staven niet georiënteerd op administratieve- en verslagleggingsproblemen.
1.4. Soorten non-profithuishoudingen (NPH ’s)
De n p h ’s tezamen vormen een heterogeen geheel. Ook hier zijn vele onder­
scheidingen gemaakt en te maken. Voor deze beschouwingen gebruik ik de
volgende indeling3:
n p h ’s

Voorbeelden

Groep I

met bedrijfsmatige activi­
teiten en (goed) meetbare
resultaten.
Gas- en electriciteitsbedrijven. De NS en de PTT.
Groep II

met min of meer bedrijfs­
matige activiteiten en glo­
baal meetbare resultaten.
Woningcorporaties, bejaar­
dentehuizen, universiteiten
en scholen.
Groep III

weinig bedrijfsmatige acti­
viteiten en minder meetbare
resultaten.
Departementen van alge­
meen bestuur, culturele or­
ganisaties, sportbonden, re­
creatieschappen en
maatschappelijk werk.
De onder 1.3 genoemde eigenschappen van de n p h ’s met name ad b. en e.
7/ 8-405

(het ontbreken van voldoende kwalitatieve en kwantitatieve maatstaven,
respectievelijk de veelal ideële doelstellingen) vinden we het sterkst terug
bij de n p h ’s welke onder groep III ressorteren. In het hierna volgende zal
in het bijzonder op deze groep n p h ’s worden ingegaan.
 1.5. Accountants fungerend ten behoeve van de overheid
Binnen de groep van accountants die bestaat uit accountants-administratieconsulenten en registeraccountants, is het vooral de laatste categorie die
ten behoeve van de overheid in het veld van de non-profithuishoudingen
de laatste jaren in grote mate zijn diensten verleent. Dat heeft te maken
met de opleiding van beide beroepsbeoefenaren en ook met de wettelijke
voorschriften c.q. subsidieregels. De opleiding tot registeraccountant voor­
ziet, in tegenstelling tot die van de accountant-administratieconsulent, op
(meer) adequate wijze in de leer van de accountantscontrole. Wetten en
subsidieregels bepalen de bevoegdheid tot geven van een verklaring van
getrouwheid inzake de controle van een jaarrekening van een gesubsidieerde
huishouding.
Die bevoegdheden zijn de registeraccountant voorbehouden (via artikel 57
II van de Wet op de Registeraccountants alsook via vele subsidieregels).
Zoals uit het eerder gestelde moge blijken verleent op zijn beurt binnen de
categorie registeraccountants vooral de openbare accountant op dit werk­
terrein zijn diensten.
Ook zagen we reeds dat de financiering van deze n p h ’s vaak in belangrijke
mate of grotendeels door de overheid wordt verzorgd, waardoor ook de
overheidsaccountants bij de controle van de jaarrekening direct of indirect
een niet onaanzienlijke rol spelen. Het zal duidelijk zijn dat er samenwer­
king c.q. overleg is tussen openbare en overheidsaccountant (onder meer
door middel van het review van de overheidsaccountant naar de openbaar
accountant toe). Binnen de overheid kan gesproken worden van een zekere
pyramidale samenwerkingsopbouw van controle tussen de overheidsac­
countants; daarbij vormen de departementale accountantsdiensten de ‘top’
van de pyramide.
 De Centrale Accountantsdienst van het Ministerie van Financiën heeft
naast de normale controlefunctie voor het ministerie tevens een interde­
partementale coördinerende en toezichthoudende taak. Tenslotte oefent de
Algemene Rekenkamer, het hoogste controleorgaan van ons land, ten be­
hoeve van de Staten-Generaal de controle uit over ’s-Rijks financiën. Daar­
bij wordt onder meer gebruik gemaakt van de controleresultaten van bo­
venstaande instanties.
Het feit dat de financiering van de overheid nogal ingewikkeld is, houdt in
dat de samenwerking c.q. het overleg tussen overheidsaccountants in
’s-Rijksdienst met provinciale respectievelijk gemeentelijke accountants
optimaal moet zijn.2
2. De h u id ig e rol van de accountant ten behoeve van de
overheid
Uit het voorgaande blijkt de bijzondere rol van de accountants bij de
7/ 8-406

controle van de jaarrekening van de NPH. Hij heeft te maken met andere
doelstellingenfuncties, onvoldoende gekwalificeerde maatstaven c.q. nor­
men; een magere soms chaotische informatie-behoefte en -verstrekking.
Voorts ontbreekt bij de NPH vaak de deskundigheid inzake administratieve
en verslaggevingsproblematiek. De financier schrijft een aantal regels voor
en voorts heeft men te maken met subsidievoorschriften. Welke informatie
nu verstrekt moet worden aan de financier, de subsidiegever, is voor vele
bestuurders van n p h ’s c.q. de openbare accountants die daarbij via de
opgedragen controle van de jaarrekening een taak hebben, nogal eens
onduidelijk. Enerzijds bestaan er soms geen voorschriften en anderzijds
zijn bestaande voorschriften nogal eens vaag en multi-interpretabel.
De informatie welke de overheid van de n p h ’s verlangt moet zodanig zijn
dat zij zich voldoende een oordeel kan vormen over de rechtmatigheid en
de doelmatigheid van de besteding van gelden. Het kader daarbij wordt
gevormd door de doelstellingen van de respectievelijke huishouding.
 Wat wordt nu verstaan onder rechtmatige en doelmatige besteding van
gelden en wat is de bijdrage van de (openbare) accountant daarin ten
aanzien van zijn opdracht: de controle van de jaarrekening?
Aan de hand van onderstaand schema zal ik dit duidelijk maken4.
1 —► rechtmatigheid
2 —►cijfermatige juistheid
3 —►echtheid
4 —►doelmatigheid
Abstraherend van de controle-aanpak die men hanteert, dient het controle­
onderzoek antwoord te geven op de volgende vragen:
1. Is volgens wetten en regels, extern en intern gehandeld
(de rechtmatigheid)?
2. Is de informatie cijfermatig juist?
3. Is dat wat de administratie laat zien (in de ruimste zin van het woord)
waar, respectievelijk werkelijkheid?
4. Is het handelen doelmatig geweest?
Een andere benadering dus dan via de wat meer algemene terminologie:
‘betrouwbare informatie en controle welke zich richt op juistheid, volledig­
heid en tijdigheid’, waar vele verstandige leken niet zo veel mee kunnen
doen.
Binnen de controleketen nog enige toelichting.
Het begrip doelmatigheid wordt, zowel in de literatuur als in de praktijk, te
pas en te onpas gebruikt. Het is gewenst uit al die verschillende begrips7/ 8-407

aanduidingen nu maar eens te kiezen.
Bij de overheid geeft men vrij algemeen het begrip doelmatigheid als volgt
weer5:
Doelmatigheid onderscheidt zich in effectiviteit en efficiency. Onder effec­
tiviteit wordt verstaan de wisselwerking tussen doelstellingen en activitei­
ten, welke laatste immers in het leven geroepen zijn om die doelstellingen
te verwezenlijken.
Onder efficiency wordt verstaan de wisselwerking tussen de in het leven
geroepen activiteiten en de kostenrepercussies daarvan.
t
t

Doelstellingen
Activiteiten
Kosten

relatie: effectiviteit.
 (Is het doel bereikt? In welke mate?)
relatie: efficiency
(Zijn middelen verantwoord gebruikt?)

Uiteraard bestaat er een verband tussen beide begrippen; beide zijn ook
gebonden aan de korte en de lange termijn en beide hebben zowel kwali­
tatieve als kwantitatiëve aspecten. De rechtmatigheidsaspecten binnen de
controle geven onder meer de basis voor het onderzoek naar de doelmatig­
heid, naar de meer materiële kanten. Puur bedrijfshuishoudkundige aspec­
ten. Dit zijn ook de moeilijkste aspecten van het controle-onderzoek die
daarom wel eens verwaarloosd worden. Men houdt zich juist meer met de
rechtmatigheidsaspecten bezig, zonder nut en offers van de controle-arbeid
in voldoende mate af te wegen.
Het zal na het bovenstaande wel duidelijk zijn dat het voor het functioneren
van een NPH van groot belang is een goede informatievoorziening binnen
de huishouding te hebben, welke mede oordeelvormend is ten aanzien van
effectiviteit en efficiency.
Eveneens ligt voor de hand - onder meer gezien de vaak onvoldoende
meetbaarheid van zaken - welke problematiek zich hier voordoet ten aan­
zien van het zichtbaar maken, het kwantificeren en kwalificeren van deze
belangrijke grootheden. De accountant kan hierin een belangrijke rol spe­
len.
Het samenspel van openbare en overheidsaccountant zal zeker meer bevre­
digende resultaten kunnen geven.
Nog iets over effectiviteit en efficiency.
Wat is nu primair? Mijns inziens wint het realiseren van doelstellingen het
altijd. ‘De effectiviteit komt op de eerste plaats. Waar de efficiency de
effectiviteit beïnvloedt komen beide op de eerste plaats’, aldus dr. Eyzenga6.
Wat het laatste betreft breng ik graag enige nuances aan.
 Ik ben van mening dat effectiviteit en efficiency elkaar altijd in enige mate
beïnvloeden, zowel op korte als op lange termijn. In een tijd van nieuwe
ontwikkelingen in de ‘behoeftebevrediging’ bij n p h ’s is de aandacht meer
gericht op ontwikkeling van beleid dan op de beheersbaarheid van zaken,
7/ 8-408

hetgeen veelal tot gevolg heeft dat de effectiviteit meer aandacht krijgt dan
de efficiency. In een tijd waar het geld de bottleneck lijkt te zijn - men
vergelijke de tijd en omstandigheden van heden - is het tegenovergestelde
het geval. De realisatie van de doelstellingen tracht men dan veel meer in
de tijd te spreiden. De efficiency zal in grote mate benadrukt dienen te
worden.
Het meten van de kwalitatieve aspecten binnen beide begrippen is zeer
moeilijk en subjectief, in het bijzonder ten aanzien van de effectiviteit.
Objectiviteit wordt soms nagestreefd door vakmatig en/of wettelijk onder­
bouwde normen en uitvoeringsvoorschriften. Een probleem inzake kwaliteit
versus kwantiteit is nog dat zij met elkaar in conflict komen. ‘Het zoge­
naamde conflict’, aldus Eyzenga7, ‘tussen de kwaliteit van de dienstverle­
ning en de kwantiteit van de ‘produktie’ per periode’.
Welke bijdrage van de accountants, belast met de controle van de jaarre­
kening, is nu in alle redelijkheid te verwachten?
Om dit duidelijk te maken is het zinvol terug te komen op het schema van
de controleketen.
In de rechthoek ‘controleketen’ (zie tekening hiervoor) treft u een diagonaal
aan. Links van deze diagonaal (onder a) ziet u wat de openbare accountant
blijkens de vele beoordeelde rapporten, gemiddeld in de praktijk van de
laatste vijftien jaar in z’n rapport heeft verwerkt ten aanzien van recht­
matigheid, cijfermatige juistheid, echtheid en doelmatigheid.
 Rechts van de diagonaal (onder b) geeft aan welke werkzaamheden de
overheidsaccountants moesten toevoegen om de totale informatie zinvol te
doen zijn.
Uit het overleg en de reviews die voor deze onderzoeken met de openbare
accountants nodig zijn, blijkt dat:
1. meer bekendheid met dit werkveld voor de openbare accountants nodig
is;
2. de overheid duidelijke regels zal dienen te stellen met betrekking tot de
benodigde informatie en verslaggeving omtrent dit werkveld.
ad. 1. Hierbij gaat het niet primair om de volledigheid van de opbrengstverantwoording. Ook debiteuren- en crediteurenspecificaties zijn niet
’t belangrijkst.
Het gaat er allereerst om welke activiteiten ontwikkeld zijn.
De jaarrekening zal veeleer een ‘jaarverslag’ moeten gaan worden,
waarin activiteiten en kostenrepercussies van de activiteiten zijn
vermeld, met eventuele kengetallen inzake effectiviteit en efficiency.
Ook zal de openbare accountant zich meer bewust moeten zijn van
zijn verantwoordelijkheid jegens de opdrachtgever en de maatschap­
pij. In zijn rapporteringen zullen dan meer kritische geluiden kunnen
klinken bij de huishoudingen, waar leemtes en tekortkomingen nu
door de overheidsaccountantsdienst moesten worden geconstateerd.
7/ 8-409

ad 2. De overheid zal duidelijker regels dienen te stellen. Ook ten behoeve
van de openbare accountant.
Wanneer in de (subsidie)regels duidelijker - bijvoorbeeld in algemene
subsidiebepalingen - zou worden aangegeven op welke wijze ‘het gere­
glementeerde jaarverslag’ jaarlijks zal dienen te worden opgesteld,
zullen alle partijen beter weten waar ze aan toe zijn. Dit zou grote
besparingen kunnen geven bij de controle. Er kan niet alleen effi­
ciënter gewerkt worden, ook effectiever. Betere informatie kan dan
bij de respectievelijke gebruikers terecht komen.
De diagonaal getekend in het schema ‘de controleketen’ zou per saldo
dus naar rechts kunnen tenderen, hetgeen voor de openbare accoun­
tant meer werk betekent, zowel kwalitatief als kwantitatief. Een
tendens die past binnen het beleid van privatisering.
 Alvorens in de toekomst te kijken enige afsluitende opmerkingen over
doelmatigheid. En wel over wat ik zou willen aanduiden met: de pyramidale
opbouw van doelmatigheden.
Ten behoeve van de duidelijkheid aan de hand van een eenvoudige casus
iets over het bovenstaande.
Casus: het beleid bejaardenzorg, waarbinnen twee (hoofd)werkvelden:
a. bejaardenoorden
b. dienstencentra voor bejaarden.
De beleidslijnen van het Kabinet/Ministerie wvc zijn globaal:
ad a. De capaciteit van 11% (ten opzichte van de behoefte) zal op lange
termijn teruggebracht moeten worden tot 7 %.
ad b. Deze activiteiten zullen geactiveerd moeten worden, waardoor mede
een bijdrage aan de tendens ad a. kan worden gegeven.
Bij de aanvullende onderzoeken die de overheidsaccountants verrich­
ten binnen de dienstencentra voor bejaarden is eens gebleken dat de
doelmatigheid binnen dit werkveld ongunstig werd beïnvloed door
matige tot onvoldoende efficiency (te hoge arbeidskosten ten opzichte
van de verrichte activiteiten). Echter deze geringere doelmatigheid
kan op iets langere termijn (in 1 h 2 jaar bijvoorbeeld) de doelmatig­
heid van de bejaardenzorg (een niveau hoger binnen het beleid)
vergroten.
Immers, de (arbeids) kosten kunnen in de jaren daaropvolgend in
betere verhoudingen worden gebracht tot de (te ontplooien) activi­
teiten. Enerzijds zou dat een vergroting bewerkstelligen (onder ge­
lijkblijvende omstandigheden) van de activiteiten binnen de dien­
stencentra als zodanig, en anderzijds zou het bijdragen tot de
realisatie van de doelstelling:
capaciteitsverkleining van 11% naar 7%.
Beide effecten zijn tezamen doelmatig te noemen naar de bejaarden­
zorg als zodanig.
7/ 8-410

In de bijdrage die de accountant hier levert binnen de informatiever­
zorging zal ook de relativering van zaken binnen de doelmatigheid
bijzondere aandacht behoeven.
De accountant zal ten behoeve van de effectiviteit van z’n werkzaam­
heden het beleid van het werkveld in de ruimste betekenis moeten
kennen.
 3. De rol van de accountant ten behoeve van de overheid in
de toekom st
Ten behoeve van het herstel van de economie en de werkgelegenheid zal er
in de komende jaren grotere ruimte voor de marktsector gecreëerd moeten
worden.
Gezien de hoge prioriteit van het terugbrengen van het financieringstekort
(ƒ 35 miljard) zal de financiële ruimte in de collectieve sector, waaruit de
n p h ’s worden gefinancierd, jaarlijks met enkele procenten afnemen, zowel
via de Rijksbegroting, als via de sociale fondsen.
Gedacht wordt aan:
- privatisering
- deregulering/decentralisatie
- vergroting eigen bijdrage van belanghebbenden (het profijtbeginsel).
Het beleid zal van de uitvoering vergen dat de financieel/economische
structuur beheersing van de uitgaven waarborgt en ten minste periodiek
informatie verschaft die voor de beleidsvorming vitaal is.
De beschikbaar komende informatie moet (onder meer) toetsing aan de
beleidsdoelstellingen in de micro-macrosfeer mogelijk maken. Verbetering
van het management in deze sector is daartoe een van de vereisten. Wanneer
de regelgeving van de overheid verbeterd zou worden (dat wil zeggen
systematischer en overzichtelijker naar deze n p h ’s toe, onder meer ten
aanzien van begroting (harder), verslaggeving en subsidieregelingen), dan
zou dat voor het bestuur van de huishoudingen en de ingehuurde deskun­
digheden, waaronder de accountant, al van grote betekenis kunnen zijn.
De openbare accountant zou in het kader van zijn algemene adviesfunctie
een grotere bijdrage kunnen leveren ten aanzien van verbetering van ma­
nagement.
Zoals eerder is gesteld, zou de jaarlijkse verantwoording aan het departe­
ment, anders dan de jaarrekening, veeleer een maandelijkse (tussentijdse)
verantwoording moeten worden met als sluitstuk het jaarverslag. Hierin
zouden de activiteiten en kostenrepercussies moeten worden vermeld met
kengetallen inzake effectiviteit en efficiency.
 De openbare accountant zou in overleg met het departement, onder meer
met de accountantsdienst, een bijdrage kunnen leveren in juiste kwantifi­
cering en kwalificering van maatstaven.
Natuurlijk zijn er meetmethoden te ontwikkelen respectievelijk te verbe­
teren. Drs. J. C. Hellendoorn8 geeft een aanzet als hij stelt dat de effecti­
7/ 8-411

viteit van een maatregel of het handelen van een huishouding wel degelijk
kan worden uitgedrukt in zijn eigen specifieke eenheden.
Wanneer bijvoorbeeld de doelstelling binnen een huishouding het genezen
van zieken is, kan het aantal genezen zieken een meeteenheid zijn voor de
effectiviteit.
Het leeuwendeel van de werkzaamheden van ‘de controleketen’ (zie teke­
ning) zou ingevolge de opdracht tot controle van de jaarrekening van de
respectievelijke NPH door de openbare accountant moeten kunnen worden
uitgevoerd.
Voor de overheidsaccountant die in dit verband grotendeels zou moeten
kunnen steunen op de werkzaamheden van de openbaar accountant resteert
- onder meer via tijd- en bedrijfsvergelijking - de beoordeling van effecti­
viteit en efficiency per werkvorm (voorbeeld: dienstencentra voor bejaar­
den).
Als zodanig zal informatie via groepsrapportage op meer adequate wijze
kunnen worden verstrekt ten aanzien van overeenstemming van de doel­
stellingen, (n p h ’s versus overheid), maatschappelijke activiteiten, maat­
schappelijke kosten en de onderlinge kwalitatieve en kwantitatieve relaties.
Ik hoop hiermee de betekenis van de bedrijfshuishoudkunde en de accoun­
tancy - in feite toegepaste bedrijfshuishoudkunde - wat meer inzichtelijk te
hebben gemaakt.
 Noten
1 Drs. P. P. M. van der Ree: De jaarverslaggeving van non-profithuishoudingen: VERA-nonprofitdagen, voorjaar 1981
2 Ontleend aan dr. G. R. Eyzenga en drs. P. P. M. van der Ree: Management control in nonprofitorganisaties, 1981 (dr. G. R. Eyzenga) Zie voorts ad 1 (drs. P. P. M. van der Ree)
3 E. Meijerhof, R. A.: De geclausuleerde accountantsverklaring (bij non-profithuishoudingen):
VERA-non-profitdagen, voorjaar 1981
4 Het schema van de controleketen vindt u ook in een publikatie van mijn hand in De
Accountant, december 1982
5 Kursus Rijksoverheid: Strategie en Planning bij de Rijksoverheid
6 en 7 Als ad 2
8 Drs. J. C. Hellendoorn, Uit: een algemene inleiding VERA-non-profit, voorjaar 1980

Verdere raadplegin g literatuur
-

Prof. dr. A. J. Bindenga: De Bedrijfseconomische basis van de accountancy, inaugurale
rede, 1981
Dr. P. M. Kempen, drs. H. B. Kips: Organisatie-diagnose en management-audit
50 jaar departementale accountantscontrole (1933 - 1983); maart 1983
De Overheidsaccountant in ’s-Rijksdienst (Brochure, april 1983)

7/ 8-412.
