Het gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door de Brusselse gemeenten
Brussels Studies

La revue scientifique pour les recherches sur Bruxelles /
Het wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over
Brussel / The Journal of Research on Brussels
Collection générale | 2008

Het gebruik van de gemeentelijke administratieve
sancties door de Brusselse gemeenten
Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest?

L’utilisation des sanctions administratives communales par les
communes bruxelloises. La Région de Bruxelles-Capitale doit-elle jouer un
rôle régulateur ?
The use of municipal administrative sanctions by the municipalities of Brussels.
Is there a need for a regulating role for the Brussels Capital Region?
Paul De Hert, Karen Meerschaut, Serge Gutwirth et Ann Vander Steene

Édition électronique
URL : https://journals.openedition.org/brussels/568
ISSN : 2031-0293
Traduction(s) :
L’utilisation des sanctions administratives communales par les communes bruxelloises - URL : https://
journals.openedition.org/brussels/578 [fr]
The use of municipal administrative sanctions by the municipalities of Brussels - URL : https://
journals.openedition.org/brussels/585 [en]
Éditeur
Université Saint-Louis Bruxelles
Référence électronique
Paul De Hert, Karen Meerschaut, Serge Gutwirth en Ann Vander Steene, «Het gebruik van de
gemeentelijke administratieve sancties door de Brusselse gemeenten», Brussels Studies [Online],
Algemene collectie, nr 18, Online op 19 mai 2008, geraadpleegd op 08 juin 2024. URL: http://
journals.openedition.org/brussels/568

The text only may be used under licence CC BY 4.0. All other elements (illustrations, imported files) are
“All rights reserved”, unless otherwise stated.
 het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

www.brusselsstudies.be

Nummer 18, 19 mei 2008

Karen Meerschaut, Paul De Hert,
Serge Gutwirth en Ann Vander Steene1
Samenvatting
Met de wetten van 1999 en 2004 betreffende de
invoering van gemeentelijke administratieve sancties (kortweg GAS-wetgeving) hebben gemeenten
nieuwe juridische instrumenten gekregen om overlastfenomenen krachtdadiger te kunnen aanpakken. Voortaan kunnen gemeenten voor gedragingen die een inbreuk uitmaken op de openbare orde
(netheid, veiligheid en rust) of die Ôopenbare overlastÕ veroorzaken, een bestuurlijke sanctie tot 250
euro opleggen. In deze bijdrage wordt nagegaan
hoe de 19 gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest dit lokaal ÔoverlastrechtÕ invullen.
Vastgesteld wordt dat er veel verschillen zijn op het
vlak van zowel de inhoud, de procedure en modaliteiten van de gemeentelijke administratieve sancties (bemiddeling, de vaststelling, bedragen), als
van de keuze voor beboeting of bestrafÞng. Hoewel
de facto een zekere uniformisering van het Brusselse politie- en veiligheidswezen heeft plaatsgevonden en het Gewest hier en daar bijstuurt, heeft het
Brussels Gewest behoefte aan een grotere institutioneel verankerde regierol.
Auteurs
Paul De Hert is docent aan de Faculteit Recht en
Criminologie van de Vrije Universiteit Brussel
(VUB), waar hij het recht van de mensenrechten,
rechtstheorie en Europees (en constitutioneel)
strafrecht doceert.
Karen Meerschaut is juriste, en als postdoctoraal
onderzoekster verbonden aan de Vrije Universiteit
Brussel, Vakgroep Metajuridica. Zij was belast met
het onderzoek ÒEen praktische en theoretische
juridische analyse van de geboden mogelijkheden
voor een solidair gewestelijk stadsproject inzake
veiligheid en overlastÓ, in het kader van het programma ÒProspective Research for BrusselsÓ.
Serge Gutwirth is hoogleraar aan de Faculteit
Recht en Criminologie van de Vrije Universiteit
Brussel, waar hij de onderzoeksgroep Law Science Technology & Society leidt.
 Ann Vander Steene is criminologe en onderzoekster verbonden aan de Universiteit Gent, vakgroep
strafrecht en criminologie. Ze heeft meegewerkt
aan het onderzoek naar de implementatie van de
bemiddelingsprocedure in het kader van de wet
op de gemeentelijke administratieve sancties.
Het gebruik van de gemeentelijke
administratieve sancties door de
Brusselse gemeenten
Is er nood aan een regulerende rol voor
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?
1. Inleiding : de nieuwe overlastwetgeving
De gemeenten beschikken traditioneel over de bevoegdheid om strafbepalingen
vast te stellen in gemeentelijke politiereglementen en deze af te dwingen met politieboeten. De overtreding van de politiereglementen kon echter uitsluitend worden
vervolgd door het openbaar ministerie en gesanctioneerd door de rechter. In de
praktijk worden dergelijke feiten van kleine criminaliteit echter vaak niet geverbaliseerd door de politie of geklasseerd zonder gevolg door het parket. Bovendien was
de bevoegdheid van de gemeenten tot voor kort beperkt tot daadwerkelijke verstoringen van openbare orde. Minder vergaande feiten (ÔoverlastfeitenÕ) konden niet
worden beteugeld.
 In beleidskringen groeide eind jaren negentig het gevoel dat gemeenten niet of onvoldoende in staat werden gesteld om op te treden tegen gedragingen die wel over1 Dit artikel kadert in een aan de VUB lopend onderzoek naar de geboden mogelijkheden voor

het Brussels Hoofdstedelijk Gewest inzake een solidair gewestelijk stadsproject op vlak van
veiligheid en overlast (in opdracht van het I.W.O.I.B. van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
en een net afgerond onderzoek naar de implementering en verdere precisering van de bemiddelingsprocedure in het kader van de gemeentelijke administratieve sancties (in opdracht van
het Ministerie Grootstedenbeleid). Sinds 1 maart 2006 is Karen Meerschaut belast met het
onderzoek ÒEen praktische en theoretische juridische analyse van de geboden mogelijkheden
voor een solidair gewestelijk stadsproject inzake veiligheid en overlastÓ, in het kader van het
programma ÒProspective Research for Brussels 2006Ó. Promotoren van dit onderzoek zijn
Prof. Paul De Hert en Prof. Serge Gutwirth (Vakgroep Metajuridica en criminologie VUB). Ann
Vander Steene was belast met het onderzoek naar de implementering en verdere precisering
van de bemiddelingsprocedure in het kader van de gemeentelijke administratieve sancties (in
opdracht van het Ministerie Grootstedenbeleid, VUB, Vakgroep Metajuridica, februari-augustus
2007).
Contact gegevens :
Miichel Hubert - hubert@fusl.ac.be
Paul De Hert - paul.de.hert@vub.ac.be
Serge Gutwirth - Serge.Gutwirth@vub.ac.be
Karen Meerschaut - kmeersch@vub.ac.be
Ann Vander Steene - anneke_vds25@hotmail.com

Brussels Studies is gepubliceerd met steun van het IWOIB (Instituut ter bevordering van het
Wetenschappelijk Onderzoek en de Innovatie van Brussel - Brussels Hoofdstedelijk Gewest)

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

2

last veroorzaakten, maar geen of slechts een lichte verstoring van de openbare orde
tot gevolg hadden.
 De wet van 13 mei 1999 tot invoering van de gemeentelijke administratieve sancties
verruimt de handhavingsbevoegdheid van de gemeenten door hen de mogelijkheid
te geven om zowel inbreuken op de openbare orde, als gedragingen die openbare
overlast veroorzaken, bestuurlijk te beboeten. Bovendien wordt in beleidskringen
aangevoerd dat zulks de strafgerechten ten gronde en het parket zal ontlasten (ook
de politie wanneer andere ambtenaren worden aangeduid voor de vaststelling). De
bestuurlijke handhaving van overlast en kleine criminaliteit wordt gezien als een goede oplossing voor het handhavingstekort.
Minstens even belangrijk is dus de nieuwe mogelijkheid om op overlastfeiten en
ordefeiten bestuurlijke sancties tot 250 euro te heffen. Deze niet-strafrechtelijke boeten worden niet opgenomen in het strafregister en niet vermeld op het Ôgetuigschrift
van goed gedrag en zedenÕ. Bovendien kunnen ze grotendeels zonder medewerking van het openbaar ministerie worden afgehandeld en al helemaal zonder tussenkomst van een rechter. Hierdoor krijgen de gemeenten meer invloed op de
handhaving van hun politiereglementen.
Met ingang van 1 april 2005 werd de gemeentelijke handhavingsbevoegdheid verder uitgebreid (wetten van 7 mei en 17 juni 2004 tot wijziging van de Jeugdbeschermingwet en de Nieuwe Gemeentewet) door het voor de gemeenten mogelijk
te maken om feiten strafbaar gesteld in het Belgisch strafwetboek over te nemen in
gemeentelijke reglementen (zie ook verder). Tevens werd in 2005 een facultatieve
voorafgaandelijke bemiddelingsprocedure ingevoerd. Voor minderjarigen is die verplicht.
 In deze bijdrage willen we een blik werpen op de toepassing van de wetgeving op
de administratieve boeten in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, meer bepaald in
elk van de 19 Brusselse gemeenten. In het bijzonder zal worden bekeken of de gemeentelijke praktijken min of meer gelijklopen dan wel verschillen. In de speciÞeke
context van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest rijst immers de pertinente vraag of
het wel verantwoord, doelmatig en rechtmatig is, dat de 19 gemeenten een verschillende invulling geven aan het begrip ÔoverlastÕ en het opleggen van de administratieve sancties anders organiseren. Het gewest behelst immers een klein territorium
waarbinnen men op korte tijd en geregeld, zelfs als voetganger, de grenzen tussen
twee gemeenten kan overschrijden. De 19 gemeenten vormen contextueel gezien
een stad, wat niet het geval is voor de twee andere gewesten. Het Brussels Gewest
heeft echter geen stadsbestuur zoals Antwerpen en Gent, maar wel 19 gemeentebesturen, een gewestelijk kader, communautaire instellingen en een provinciegouverneur. Velen hebben al gewezen op het probleem van de parkeerregelgeving die in
de 19 Brusselse gemeenten verschillend is: draagt dit wel bij tot het veiligheidsgevoel van de burger, of tot rechtszekerheid en -gelijkheid? Hetzelfde geldt voor de
toepassing van administratieve sancties voor overlastgedragingen. Het begrip ÔoverlastÕ is zo ruim dat talrijke handelingen eronder begrepen kunnen worden en het is
niet ondenkbaar dat aan elkaar grenzende gemeenten toch andere gedragingen als

K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

3

overlast bestempelen en sanctioneren. 2 Bovendien is het perfect denkbaar dat dezelfde feiten of handelingen in de ene gemeente (streng) worden aangepakt en in de
andere niet, in de ene met politiestraffen en in de andere met administratieve sancties, in de ene met bemiddeling en in de andere zonder. Daarenboven kunnen nog
verschillen : de bedragen van de boetes, de invulling van overlast en de aanstelling
van speciÞeke gemeenteambtenaren voor de vaststelling van de feiten, enz.
 2. Welke overlastfeiten worden in Brussel beteugeld ?
2.1. Inleiding bij het overzicht van de overlastbepalingen
De gemeenten beschikken over een ruime marge om te bepalen wat onder het begrip ÔoverlastÕ dient begrepen te worden. De vrees dat een lokale overlastbeteugeling risicogroepen zou viseren (Liga voor Mensenrechten, Lokaal Veiligheidsbeleid,
2006; Hebberecht, 2005, De Hert, 2005, Verfaillie, K. e.a, 2007), blijkt niet helemaal
ongegrond. Ons onderzoek over het gebruik van de wetgeving op de administratieve sancties in het Brusselse Gewest, toont inderdaad aan dat het dragen van een
burqa, het spuwen en het wildplassen, het vertoeven van daklozen en woonwagens
in de publieke ruimte, het bedelen en het musiceren op het openbaar vervoer, ofwel
ineens wel opduiken als strafbare feiten in de politiereglementen ofwel duidelijk ineens wel of meer worden vervolgd en beboet dan v——r de wetgeving op de administratieve sancties.
Voordat we een kijkje nemen naar de feiten die door de Brusselse gemeenten als
overlast worden beteugeld, dient stilgestaan te worden bij de opmerkelijke keuze
van de gemeenten Schaarbeek, Sint-Joost en Evere (verenigd in de politiezone
BRUNO) om geen gemeentelijke administratieve sancties in te voeren. De gemeentesecretaris van Schaarbeek voert hiervoor aan dat lokale openbare ordehandhaving
en de problemen van overlast een opdracht zijn van justitie en politie. De aanwending van wetgeving op de administratieve sancties als Ôroute de secoursÕ voor een
slecht functionerende rechterlijke macht is volgens hem dan ook niet aangewezen.
 De gemeentelijke administratieve cultuur is preventief, terwijl de nieuwe administratieve sancties repressief zijn. 3 Andere ambtenaren van de gemeente Schaarbeek
koppelen de niet-invoering van de administratieve sancties verder ook aan een gebrek aan duidelijkheid over de rol van respectievelijk de rechterlijke en de lokale bestuurlijke macht, het verbod op dubbele strafbaarstelling (bvb. sluikstorten), de ingewikkelde procedure bij gemengde inbreuken (via parket), de onduidelijkheid over
het statuut van de verbaliserende ambtenaar, het beperkte bedrag van de boete
(bvb. bij sluikstorten), de ingewikkelde procedure voor minderjarigen (advocaat plus
2 Het begrip ÔoverlastÕ heeft een open karakter en het is vaag. Ondanks het negatieve advies

van de Raad van State, werd het toch opgenomen in de Nieuwe Gemeentewet, naast het al
bestaande begrip Ôopenbare ordeÕ (advies van de Raad van State bij het Wetsontwerp tot
invoering van de gemeentelijke administratieve sancties, Parl. St., Kamer, 1998-1999, nr.
2031/1, 13-22). De gemeenten beschikken over een ruime marge om te bepalen wat eronder
valt.
3 De gemeentesecretaris van Schaarbeek, de Heer Jacques Bouvier, sprak deze terughou-

dendheid ten aanzien van de gemeentelijke administratieve sancties uit op een colloquium
omtrent administratieve sancties aan de UCL te Louvain-La-Neuve, op 22 februari 2007.
K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

4

bemiddeling) en de Þnanci‘le consequenties van een dergelijke invoering (Leemans
en Bouvy, 2007).
 Ondanks deze keuze tegen de gemeentelijke administratieve sancties kan van een
gemeente als Schaarbeek niet gesteld worden dat ze niet handhavend optreedt. De
gemeente hanteert bijvoorbeeld inzake netheid naar New Yorks voorbeeld een nultolerantiebeleid. Dit gebeurt echter niet via de wetgeving op de administratieve
sancties, maar wel via een taksreglement Ôop het vervuilen van de openbare wegen
en plaatsen of op vanaf deze zichtbare vervuilingenÕ. Alle andere Brusselse gemeenten hebben overigens ook een taksreglement op de openbare netheid. Het Schaarbeekse reglement legt bvb. een taks van 380 euro op voor grafÞti en tags. Daarnaast belast het plassen op de openbare weg, niet-conforme vuilniszakken, vervuiling van de openbare weg, verstopte rioolputten en hondenpoep. Vervuilers worden
gevat via patrouilles, gerichte interventies, onderzoek en cameraÕs. Ook organiseert
de gemeente twee keer per maand een Ôtrash-operatieÕ van ongeveer vijf uur. Hierbij
gaat het om een gestructureerde actie van ambtenaren en politie die plaatsvindt in
zeer vervuilde wijken en waarbij ambtenaren van de gemeentelijke dienst Netheid,
van Net Brussel, de politie en een afgevaardigde van de dienst vreemdelingenzaken
samenwerken (Leemans en Bouvy, 2007). ZoÕn actie van vijf uur levert in de
Noordwijk voor wildplassen gemiddeld 29 PVÕs op (Brussel Deze Week, 27 september 2007, 12).4
2.2. Overlastbepalingen met betrekking tot burqas
Eerste opvallende vaststelling inzake de nieuwe overlastreglementen: steeds meer
Brusselse gemeenten nemen maatregelen tegen het dragen van een burqa. Daarbij
wordt gebruik gemaakt van reeds bestaande gemeentelijke ÔcarnavalÕbepalingen,
die in de nieuwe politiereglementen worden geherformuleerd met het oog op het
expliciet verbieden van de burqadracht. De vroeger bestaande bepalingen verboden
al maskers of vermomming omdat ze identiÞcatie door de autoriteiten zouden verhinderen. In de oude politiereglementen las men:
ÔHet is verboden zich vermomd of verkleed te bevinden op de openbare weg of in
plaatsen toegankelijk voor het publiek (...) Uitgezonderd toelating, is het dragen van
een masker verbodenÕ (gemeentereglement Schaarbeek 1986).
 Thans staat er te lezen:
ÔHet is verboden het gezicht te verhullen, zich vermomd, geschminkt of verkleed te
bevinden op de openbare weg of in plaatsen toegankelijk voor het publiek (...) behoudens toelating, is het dragen van een masker verbodenÕ.
De wetgeving op de administratieve sancties maakt het ook hier mogelijk een fenomeen als dat van vermomming op de openbare weg ruimer, sneller en harder aan te
pakken. Of het in het algemeen verbieden van het dragen van de toch nog weinig in
Brussel voorkomende burqaÕs met het oog op het garanderen van de publieke veiligheid of het tegengaan van openbare overlast noodzakelijk is, kan echter ernstig in
vraag worden gesteld. Eerder lijkt het te gaan om een disproportionele reactie ten

4 De gemeenten van de politiezone BRUNO zijn momenteel wel bezig met de opstelling van en

het overleg rond een nieuw politiereglement, waarin de administratieve sancties zouden worden ingevoerd, maar dat reglement is nog niet aangenomen.
K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

5

aanzien van een marginaal probleem. Recente acties in verschillende westerse landen tegen burqaÕs in de openbare ruimte houden ongetwijfeld verband met het huidige negatieve klimaat ten opzichte van de islamitische religie, waardoor de burqa
meer dan ooit wordt geassocieerd met islamitisch extremisme en terroristische dreiging.
 Inzake vervolging van deze inbreuk, zien we ook hier weer een grote divergentie
tussen de 19 gemeenten. Het dragen van een burqa door moslimvrouwen heeft
vooralsnog enkel in vier Brusselse gemeenten tot vaststellingen geleid: op top SintJans-Molenbeek met 21 PVÕs, de stad Brussel (7 PVÕs), Sint-Gillis (2 PVÕs) en Koekelberg (3 PVÕs). In de stad Brussel werd slechts ŽŽn zaak afgerond door een vaststelling van welslagen van de bemiddeling, waarbij de vrouw zich akkoord verklaarde zich aan het verbod te zullen houden. In Sint-Gillis werden ze niet verder vervolgd, uit vrees voor kritiek vanuit mensenrechtenorganisaties zoals de MRAX. Boetes voor deze overtreding werden dus in Brussel noch in Sint-Gillis opgelegd. In
Sint-Jans-Molenbeek hebben de 21 vaststellingen wel aanleiding gegeven tot de
oplegging van een boete gaande van 50 tot 150 euro5; in Koekelberg zou telkens
een boete van 75 euro zijn opgelegd. In sommige gemeenten (de gemeenten Watermaal-Bosvoorde, Ukkel, Sint-Lambrechts-Woluwe en Vorst) verklaarden ambtenaren bevoegd voor de wetgeving op de administratieve sancties echter expliciet
dat het dragen van een burqa niet kan vallen onder het artikel betreffende vermomming en verkleding.
 2.3. Overlastbepalingen met betrekking tot woonwagens
Nieuw is ook dat de wetgeving op de administratieve sancties wordt ingezet tegen
woonwagenbewoners, ÔzigeunersÕ en ÔnomadenÕ. Volgens de omzendbrief
OOP30bis kan de wetgeving op de administratieve sancties een oplossing bieden
voor het probleem van woonwagens, die worden gestald op plaatsen die daarvoor
niet werden ingericht. In alle Brusselse politiereglementen staat voortaan te lezen dat
het verboden is langer dan 24u achtereen op het grondgebied van de gemeente of
op de openbare weg te verblijven in een wagen, een caravan of er te kamperen
(behoudens vergunning), of meer dan 24u op een privŽ-terrein te verblijven in een
woonwagen, caravan of motorhome. Die bepaling vormt gedeeltelijk een herhaling
van een artikel uit de Wegcode, waarin het parkeren van aanhangwagens en voertuigen die niet meer kunnen rijden voor langer dan 24u op de openbare weg wordt
verboden (artikel 27, 5, 1 Wegcode; zie ook artikel 27, 5, 2: wagens van meer dan
2,5 ton mogen niet langer dan 8 uur na elkaar worden geparkeerd). Wat betreft het
gedeelte inzake woonwagens op een privŽ-terrein, is de wetgeving betreffende de
ruimtelijke ordening van toepassing. In dergelijke regelgeving wordt immers een
vergunning vereist voor het plaatsen van woonwagens teneinde illegale campings te
vermijden. 6 Bijgevolg rijst de vraag of de gemeenten deze materie nog wel kunnen
regelen in hun politiereglement, gezien het gaat om een materie die al valt onder de
toepassing van andere wetten. Bovendien lijkt een in het politiereglement opgeno-

5 De reactie van de auteurs van deze boete zou zich hebben gekenmerkt volgens de gemeen-

te door een algemene onverschilligheid of door een gevoel van onbegrip en onrechtvaardigheid.
6 Artikel 84 ¤ 1, 10¡, c) van de organieke ordonnantie van 29 augustus 1991 houdende de

organisatie van de planning en de stedenbouw.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

6

men woonwagenverbod, in het licht van de Europese rechtspraak, het proportionaliteitsbeginsel en het grondwettelijke recht op wonen, niet gerechtvaardigd door het
doel publieke orde te handhaven of overlast te voorkomen. De bepalingen betreffende woonwagenbewoners in de Brusselse politiereglementen blijken echter nog
nergens toepassing te hebben gekend.
 2.4. Overlastbepalingen met betrekking tot bedelarij
Ofschoon bedelarij al sinds enige tijd uit ons strafwetboek is gehaald, stellen we in
het Brusselse Gewest desaangaande twee zaken vast. Ten eerste bevatten de
nieuwe politiereglementen van de gemeenten St-Joost-ten-Node, Schaarbeek en
Evere een nieuwe speciÞeke bepaling die bedelen strafbaar stelt met een politionele
geldboete. Die nieuwe bepaling heeft echter nog niet geleid tot vervolging. Ten
tweede wil de Brusselse gewestelijke vervoersmaatschappij MIVB sinds kort (opnieuw) bedelende muzikanten en bedelaars uit de Brusselse metro, bussen en
trams weren, omdat zij overlast voor de klanten met zich zouden meebrengen. We
zien dus dat ook het gewest via zijn bevoegdheid op het vlak van openbaar vervoer
tevens administratieve boetes invoert tegen een aantal overlastgedragingen, waaronder op het openbaar vervoer muziek spelen, zingen of geld inzamelen (boete van
84 euro). 7
2.5. Overlastbepalingen met betrekking tot wildplassen en hangjongeren
Een verbod op wildplassen komt in alle gemeenten voor. Vooral met betrekking tot
wildplassen is er een grote handhavingactiviteit op te merken, toch in een aantal
gemeenten. In gemeenten zoals de stad Brussel en Sint-Gillis gaan een aanzienlijk
deel van de dossiers (zeker bij minderjarigen) over lichte overlastfenomenen, namelijk wildplassen -in Brussel Ômanneke pisÕ dossiers genoemd- en spuwen.
De problematiek van het Ô(rond)hangenÕ wordt doorgaans indirect aangepakt via de
bepaling uit het algemene politiereglement inzake samenscholing of het niet respecteren van de sluitingsuren van parken (vb. Sint-Gillis). In de stad Brussel wordt enkel
opgetreden wanneer de jongeren door hun gedrag het verkeer storen. Gemeenten
proberen dit probleem preventief op te lossen, via bijvoorbeeld lokale sociale projecten, straathoekwerkers en stadsstewards.
 2.6. Overlastbepalingen overgenomen uit oudere gemeenteregelementen
De hierboven besproken voorbeelden van overlast, die direct of indirect bepaalde
groepen treffen en die min of meer als nieuw kunnen worden bestempeld, vormen
echter niet de meest voorkomende vervolgde vormen van overlast. Buiten spuwen
en wildplassen (die in een aantal gemeenten meer systematisch worden geverbaliseerd en vervolgd) en het dragen van een burqa, zijn er tot op heden nog geen of
nauwelijks vervolgingen (met een boete tot gevolg) geweest tegen bedelaars,
woonwagenbewoners en rondhangende jongeren.
7 Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot vaststelling van sommige exploitatie-

voorwaarden van het openbaar vervoer in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, 13 december
2007, B.S., 10 januari 2008. Dit verbod bestond blijkbaar vroeger reeds in een ministeri‘le
omzendbrief van 1997 betreffende de aanwezigheid van bedelaars, muzikanten en dagbladventers in de voertuigen en in de installaties van de Maatschappij voor het Intercommunaal
vervoer te Brussel.
K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

7

Uit onze mondelinge en schriftelijke bevraging8 van de 19 Brusselse gemeenten
blijkt dat vooral andere feiten van lokale overlast reeds het voorwerp zijn geweest
van vervolging: sluikstorten, beschadiging van de openbare weg, private werken op
de voetpaden en slecht onderhoud ervan, verkeerd en dubbel parkeren, nachtlawaai, beledigingen van een agent, rijden op autoloze zondagen, geluidshinder,
schotelantennes, hondenpoep, klein afval op straat gooien, snuffelen in containers,
niet onderhouden terreinen, samenscholing (bvb. betogingen), verwoesten van gemeentelijke beplanting, voederen van duiven, buitenzetten van vuilniszakken buiten
de toegelaten uren en wildplassen (GAS-onderzoek Brussel, VUB, begin 2007).
 Het is opvallend dat veel van deze feiten, die nu vaak worden gecatalogeerd onder
de noemer van overlast, bezwaarlijk nieuw te noemen zijn. In de eerste plaats gaat
het om inbreuken op de veiligheid, reinheid en rust die ook al in de oude politiereglementen voorkwamen, zoals bijvoorbeeld het verbod op samenscholingen, de
verplichting tot onderhoud van voetpaden, het verbod van vervuiling van de openbare ruimte, het verbod te baden in vijvers, het verbod op hinderlijke of gevaarlijke
activiteiten op de openbare weg zoals klimmen of luidruchtige spelen, de verplichting tot snoeien van privŽ-bomen en -beplantingen die over de openbare weg hangen, het verbod van herstelling en onderhoud van voertuigen zoals olieverversing,
het verbod van wildplakken, het verbod van spuwen, voederen van dieren, van Ôbelletje trekÕ, het verbod zich vermomd, geschminkt of verkleed te bevinden op de
openbare weg, enz. Wat wel nieuw is, is ten eerste het feit dat de nieuwe mogelijkheid voor administratieve handhaving blijkbaar in sommige gevallen een einde maakt
aan de vroeger bestaande gedoogcultuur. Ten tweede zien we dat sommige vroeger
bestaande verboden of verplichtingen in de nieuwe politiereglementen wel een aangepaste en verstrengde formulering krijgen, zoals die in verband met vermomming,
hondenpoep en het aan de leiband houden van dieren (bvb. de nieuwe verplichting
in Watermaal-Bosvoorde om een ÔhondenpoepzakjeÕ op zak te hebben en het verbod op een uitrolbare leiband; vroeger stond vaak dat honden indien nodig aan de
leiband moesten worden gehouden).
 2.7. Overlastbepalingen overgenomen uit het nationale Strafwetboek
We zagen in de inleiding dat het door de wetten van 7 mei en 17 juni 2004 voor de
Gemeenten mogelijk werd om feiten die voorkwamen als misdrijven in het Belgisch
strafwetboek over te hevelen naar de gemeentelijke reglementen. De wetgever heeft
dit op twee wijzen mogelijk gemaakt. Allereerst schrapte hij een aantal overtredingen
uit het strafwetboek (zoals het niet reinigen van straten, het niet herstellen van krotten, het afschieten van vuurwerk en moeskopperij) en liet hij daarbij aan de gemeenten de gemeenten de keuze om deze feiten Ôop te pikkenÕ in de gemeentelijke politiereglementen. In de tweede plaats wees de wetgever een aantal overtredingen en
wanbedrijven uit het strafwetboek aan als ÔgemengdÕ (bijvoorbeeld grafÞti, vandalisme, nachtlawaai, bedreigingen, diefstal, beledigingen, grafschennis). De gemengde
inbreuken blijven strafbaar, en kunnen slechts door de gemeente administratiefrechtelijk worden afgehandeld, indien het parket groen licht geeft voor een administratie8 Schriftelijke enqu•tes werden in de loop van de maand februari 2007 verstuurd naar alle

Brusselse gemeenten. Deze schriftelijke enqu•tes werden aangevuld met een aanvullende
enqu•te met betrekking tot de toepassing van de bemiddelingsprocedure (voor wat de drie
Brusselse gemeenten betreft die reeds bemiddelingen hebben georganiseerd) en met informatie uit telefonische contacten en email correspondentie.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

8

ve sanctie, seponeert of niets van zich laat horen (afhankelijk van de soort gemengde inbreuk). Gemeenten zijn vrij om die gedecriminaliseerde overtredingen en gemengde inbreuken al dan niet in hun politiereglement op te nemen. Ook deze groep
gemengde overtredingen duiken op in de nieuwe Brusselse politiereglementen, zij
het in verschillende mate (niet in alle gemeenten en niet alle gemengde inbreuken)
Voorbeelden van gecriminaliseerde overtredingen zijn het nalaten doorgangen te
reinigen, het versperren van de openbare weg, het niet herstellen van bouwvallige
gebouwen, het gooien van voorwerpen naar personen, het afsteken van vuurwerk
en het laten rondzwerven van dieren. De gemengde inbreuken kunnen worden onderverdeeld in de zware en de lichte categorie van gemengde inbreuken. Voorbeelden van zware gemengde inbreuken, zijn bedreigingen, opzettelijke slagen en verwondingen, diefstal, beledigingen en vernielen of beschadigen van grafstenen,
standbeelden, monumenten en kunstvoorwerpen. Zij worden enkel door gemeenten
van de politiezone van de stad Brussel en Elsene en de politiezone West (Koekelberg, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Agatha-Berchem, Ganshoren en Jette) opgenomen in hun politiereglementen. In de praktijk stuit de keuze van de wetgever voor
een complexe procedure in dit geval (samenspel met parket, die groen licht moet
geven voor een administratiefrechtelijke vervolging door de gemeenten van die inbreuken) op moeilijkheden. Het parket heeft immers, via het College van Procureursgeneraal, al laten weten dat ze, in het licht van de ernst van die inbreuken, geen
toestemming zal geven tot administratief sanctioneren (Verbeek en Van Heddeghem, 2006). In het Brusselse parlement lieten sommige politici weten zich zorgen te
maken over die houding, want het parket zou die inbreuken zelf ook niet vervolgen
(Br.Hoofdst.Parl., 2004-2005, Integraal verslag, nr.24).
 Voorbeelden van de lichte categorie van gemengde inbreuken zijn licht vandalisme,
nachtlawaai en grafÞti. Opnieuw nemen niet alle Brusselse gemeenten deze inbreuken op. Daarnaast opteren sommige gemeenten hier niet voor de nieuwe administratieve sanctionering (als het parket nalaat te vervolgen), maar voor klassieke politiestraffen. Wat grafÞti bijvoorbeeld betreft, die juist wel in alle gemeenten wordt beteugeld, stellen 12 gemeenten deze strafbaar met politiestraffen (naast de gemeenten van de politiezone BRUNO, ook Etterbeek, Sint-Lambrechts-Woluwe, Sint-Pieters-Woluwe en de gemeenten van de politiezone Brussel-West). De zeven andere
gemeenten bestraffen het rechtstreeks met administratieve sancties.
 2.8. Overlastbepalingen die overlappen met bepalingen in andere wetgeving
Een basisregel met betrekking tot de gemeentelijke bevoegdheid om feiten te beteugelen is dat er geen overlapping mag worden gecre‘erd met feiten die al elders
zijn beteugeld. Het is evenwel zelfs voor juristen niet altijd gemakkelijk om deze regel
goed uit te voeren gezien het grote aantal wetten in ons land. Veel ÔnieuweÕ feiten
van overlast in de Brusselse overlastreglementen miskennen deze regel en zijn in
feite al in andere wetgeving gesanctioneerd, zoals de grote groep afvalzaken
(sluikstorten, vuilniszakken te vroeg buitenzetten, enz.). Dit geldt ook voor allerlei
vormen van lawaaioverlast. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn die materies
al geregeld door respectievelijk de ordonnantie met betrekking tot de strijd tegen
geluidshinder (1997) en de afvalordonnantie (1991). Lawaai, bijvoorbeeld, kan in vele
gevallen eigenlijk niet meer door de gemeente gesanctioneerd worden. Nachtlawaai
is een gemengde inbreuk en over geluidshinder door het wegverkeer bestaat ook al
regelgeving (bvb. de wegcode) (Verbeek en Van Heddeghem, 2006). Het artikel in

K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

9

de politiereglementen in verband met het vervuilen van de openbare ruimte, kan
slechts op klein afval slaan, in het bijzonder het afval dat niet wordt bedoeld door de
afvalordonnantie, zoals hondenpoep, verpakkingen van sigaretten en van voedingsmiddelen en de inhoud van asbakken. Huisvuil kan niet worden geregeld door
het politiereglement daar het valt onder de afvalordonnantie en het agglomeratiereglement over huisvuilophaling. De uitgebreide gewestelijke regulering op het vlak van
milieu, afval en lawaai laten de gemeenten bijgevolg slechts weinig ruimte om op te
treden onder het overlast motto.
 3. Bemiddeling in het kader van de wetgeving op de administratieve sancties
De wetswijzigingen van 2004 voerden in de procedure van de administratieve sancties een bemiddelingsfase in. Deze is verplicht voor minderjarigen en facultatief voor
meerderjarigen.
In principe houdt de idee van bemiddeling in dat dader en slachtoffer van overlastgevend gedrag (of de dader en de administratie indien er geen onmiddellijk aanwijsbaar slachtoffer is) samen aan tafel gaan zitten om hun conßict onder begeleiding
van een neutrale derde op te lossen. Naar de letter van de wet (artikel 119ter N.
Gem.) heeft de bemiddeling enkel als doel de aangerichte schade te herstellen of te
vergoeden. In de praktijk zien we dat sommige gemeenten deze procedure aangrijpen om alternatieve sancties voor te stellen aan de overtreder (zoals het uitvoeren
van een gemeenschapsdienst) Hoewel vele juristen de wettelijkheid van een dergelijke ontwikkeling twijfelachtig vinden, valt ze vermoedelijk wel in de smaak van
sommige politici die pleiten voor de ontwikkeling van de piste van alternatieve sancties op dit niveau (Vandenhove, 2007).
 In Belgi‘ hebben slechts 33 gemeenten (op een totaal van 475) reeds een bemiddeling opgestart voor meerderjarigen en/of minderjarigen. Het aantal bemiddelingen
dat tot nu toe reeds werd georganiseerd ligt ook in Brussel-19 heel laag. Dit betekent meteen dat het aantal dossiers betreffende minderjarigen laag ligt. Op datum
van 31 mei 2007 Ð en dus na drie jaar na het in werking treden van de laatste versie
van de wet (1 april 2005) hadden slechts drie gemeenten bemiddelingen opgestart
(Brussel, Oudergem en Sint-Gillis). Brussel en Oudergem hebben dit eveneens al
voor meerderjarigen gedaan. In Brussel ging het bij meerderjarigen om bijvoorbeeld
de volgende inbreuken: het Ôverhullen van het aangezichtÕ (slechts 1 keer), lichte
gewelddaden, nachtlawaai, het gebrek aan onderhoud van een gebouw en wildplassen. Voor minderjarigen betrof een groot deel van de bemiddelingsdossiers
wildplassen. Deze bemiddelingen gaven aanleiding tot de volgende maatregelen:
herinnering aan de norm en uitleg, gemeenschapsdienst, verontschuldigingen, een
boete en het volgen van een hondentraining. 9 Stad Brussel en Sint-Gillis zijn niet
alleen koplopers in het administratief bestraffen, deze twee gemeenten zijn tevens
frontlopers voor de toepassing van alternatieve sancties in het kader van de bemid9 ÔOnderzoek naar de implementatie en verdere precisering van de bemiddelingsprocedure in

het kader van de wet op de GASÕ, Eindverslag, in opdracht van de Minister van Ambtenarenzaken, Maatschappelijke Integratie, Grootstedenbeleid en Gelijke Kansen, VUB, februari-augustus 2007, 97 p.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

10

delingsprocedure. In de stad Brussel wordt terzake het herstel van de schade beoogd door een voorstel een arbeidsprestatie van zes uur te leveren, bijvoorbeeld als
hulp in de keuken.10
Sommige gemeenten hebben een apart bemiddelingsreglement aangenomen, namelijk Sint-Gillis, Stad Brussel, Koekelberg en Sint-Jans-Molenbeek 11. In het bemiddelingsreglement van de stad Brussel (in werking getreden op 1 november 2006)
staat te lezen dat deze wordt opgestart door de sanctionerende ambtenaar en dat
voor de concrete uitvoering ervan beroep kan worden gedaan op gespecialiseerde
verenigingen. In het bemiddelingsreglement van Sint-Gillis (in werking sinds 1 januari
2006 en 5 toepassingen) wordt bepaald dat de bemiddeling alleen wordt voorgesteld wanneer het bedrag van de boete hoger ligt dan 61,79 euro. In dit geval zal de
sanctionerende ambtenaar aan de overtreder uitleggen dat de gemeente hem de
mogelijkheid aanbiedt de boete te vervangen door de voltrekking van een gemeenschapsdienst (een Ôprestatie van algemeen belangÕ). De prestatie moet in de mate
van het mogelijke een verband hebben met de begane inbreuk en de veroorzaakte
schade. De duur van de maatregel (tussen 8h en 24h) wordt bepaald door de sanctionerende ambtenaar. Na een succesvolle prestatie zal de vervolging worden gestaakt. Bij een niet-succesvolle uitvoering van de prestatie, zal alsnog een administratieve boete worden opgelegd. Voorbeelden van herstelbemiddeling die in SintGillis al werden voorgesteld betroffen meerijden en helpen bij een vuilnisophaling
gedurende een dag, het bekijken van een informatief Þlmpje van 30 minuten over
netheid en ook het (gratis) volgen van een Franse taalcursus.
 In deze context, kan er worden op gewezen dat Schaarbeek ook, inzake minderjarigen, alternatieve methodes uitprobeert vooraleer hen een taks op te leggen. Netheidsambtenaren vragen jongeren soms de door hen gepleegde feiten te herstellen,
met de belofte niet te verbaliseren, bijvoorbeeld het plein vegen dat ze net voordien
vuil hadden gemaakt (Bouvy en Leemans, 2007).
4. Welke administratieve sancties worden opgelegd ?
De wetgeving op de administratieve sancties voorziet volgende bestuurlijke sancties
(artikel 119bis N.Gem.W): een geldboete met een maximum van 250 euro (het dubbele van de maximale politiegeldboete op overtredingen), een schorsing van een
door de gemeente afgeleverde toelating of vergunning, een intrekking van een door
de gemeente afgeleverde toelating of vergunning of nog, de tijdelijke of deÞnitieve
sluiting van een instelling. Tot nu toe gaat het meestal om een boete. In slechts zeer
weinig gemeenten werd ook al een andere sanctie opgelegd (voornamelijk stad
Brussel). Verschillende gemeenten maken ook gebruik van waarschuwingen. In de
politiezone West (Koekelberg, Sint-Agatha-Berchem, Ganshoren, Jette en Sint10 Voor de periode van januari 2006 tot 1 september 2007 heeft zij, alhoewel koploper, toch

nog maar 50 bemiddelingen georganiseerd (op een totaal van 2000 dossiers) tegenover 5 (op
een totaal van rond de 900 dossiers) in Sint-Gillis en 2 (op een totaal van rond de 100 dossiers) in Koekelberg.
11 Sint-Jans-Molenbeek heeft voor minderjarigen een bemiddelingsreglement aangenomen

door de gemeenteraad op 30 juni 2005, maar dit reglement heeft nog geen enkele toepassing
gekend.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

11

Jans-Molenbeek) ßuctueren de maximum bedragen van de boete per inbreuk (in het
politiereglement reeds bepaald). In de andere gemeenten geldt het wettelijke maximum van 250 euro voor alle inbreuken, wat maakt dat daar de discretionaire bevoegdheid van de gemeentelijke sanctionerende ambtenaar ruimer is. Bijvoorbeeld
op spuwen staat in de gemeente Sint-Jans-Molenbeek een maximum boete van
150 euro en in de stad Brussel en Sint-Gillis een maximum boete van 250 euro.
Binnen de marges van het wettelijk maximum van 250 euro, kunnen de gemeenten
bovendien in hun waarschuwings- en sanctioneringsbeleid verschillen: bijvoorbeeld
in de stad Brussel geldt voor spuwen in principe een boete van 75 euro, in Sint-Gillis, Sint-Lambrechts-Woluwe en Etterbeek een boete van 50 euro en in Anderlecht
een boete van 10 euro.
 5. Overeenkomsten en verschillen tussen de Brusselse gemeenten
Volgens het ÔWitboek StedenbeleidÕ van 2003 vereist een ge•ntegreerd stadsbeleid
in Brussel een krachtige regierol van het stadsregionale bestuur. Nieuwe instrumenten tot bestrijding van de overlast kunnen bijdragen tot meer krachtdadigheid, maar
niet noodzakelijk tot meer coherentie. De nieuwe wetgeving betreffende administratieve sancties kent een grotere rol toe aan gemeenten op het vlak van overlast. Er
kan ruimer worden bestraft, met minder inspraak van het gerechtelijke systeem en
de gemeenten krijgen een grotere rol bij de handhaving van federale delicten die
voortaan ook door gemeentelijke reglementen kunnen worden ÔbestraftÕ. In het algemeen heeft dit nu al als gevolg dat er naast een vervaging van de grenzen tussen
strafrechtelijk en administratief optreden, er eveneens een verhoogde kans bestaat
op disparaatheid tussen de verschillende steden en gemeenten. Het resultaat daarvan is ongetwijfeld een grotere rechtsonzekerheid en -ongelijkheid.
 Uit onze studie blijkt dat er in het Brusselse Gewest niet onaanzienlijke verschillen
bestaan, op het vlak van zowel de inhoud, de procedure en modaliteiten (bemiddeling, de vaststelling, bedragen), als de keuze van sanctie. Op vlak van de inhoud
kunnen we bijvoorbeeld verwijzen naar het bedelen (dat enkel een inbreuk is in zone
BRUNO), naar de verschillende interpretaties van de ÔvermommingÕ, naar de verschillende houding ten aanzien van het opnemen van de gemengde inbreuken en
de gedepenaliseerde overtredingen in de Brusselse politiereglementen. Op het vlak
van de uitvoeringsmodaliteiten verwijzen we naar de verschillende rol die de bemiddeling speelt in de 19 gemeenten. In sommige gemeenten (zoals de stad Brussel en
Sint-Gillis) wordt die fase in de procedure aangewend als mogelijkheid om alternatieve Ôherstelgerichte straffenÕ op te leggen, die de boete vervangen. In de andere
gemeenten speelt die bemiddelingsfase geen of nauwelijks een rol. Tenslotte hebben we vastgesteld dat, inzake de keuze voor beboeting of bestrafÞng, niet alleen
de gemeenten van de zone BRUNO nog geen administratieve sancties hebben
ge•mplementeerd (momenteel zijn ze wel bezig met een nieuw politiereglement,
waarin administratieve sancties zouden worden ingevoerd, maar dat is nog niet
aangenomen), maar dat ook de politiereglementen van de andere gemeenten voor
sommige inbreuken toch opteren voor politiestraffen in plaats van administratieve
sancties.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

12

In de Brusselse context moet daarom de vraag worden gesteld of overlast wel een
zaak mag en kan zijn van de negentien individuele gemeenten. Immers wat blijft er
over van het gewestelijke imago van Brussel als veelkleurige poort op de wereld als
op lokaal vlak risicogroepen zoals allochtonen, werklozen, kansarmen, daklozen,
jongeren en bedelaars geviseerd worden via overlastbepalingen? Is een aanpak om
bijvoorbeeld wildplassen te beteugelen, zonder te voorzien in publiek sanitair niet te
eenzijdig en moet een ge•ntegreerde aanpak niet veeleer op gewestelijk niveau worden ontwikkeld? 12 Is het, wanneer de nationale wetgever een aantal overtredingen
doorschuift naar de gemeenten (door ze te schrappen uit het nationale strafwetboek), geen taak van het Gewest om te kijken welke van die overtredingen moeten
worden opgevist, te meer omdat sommige van die geschrapte delicten onbruikbaar
zijn en met het oog op het bekomen van enige coherentie in de Brusselse stadspraktijk van de aanpak van overlast en van beboeting?

6. Een grotere rol voor het Brussels Gewest ?
De vraag of overlast zich laat behandelen als een puur gemeentelijke materie is
moeilijk te beantwoorden. Immers wat is het meest aangewezen bestuursniveau
voor de aanpak van een grootstedelijke problematiek van veiligheid, netheid, rust en
overlast? De werkgroep van het Belgisch Forum voor de Stedelijke Veiligheid
(BFPVS) erkent speciÞek op vlak van overlast, hinder en onburgerlijkheden, de nood
aan een integraal stadsbeleid, omdat alleen op die manier duidelijkheid kan worden
geschapen over de doelstellingen en strategie terzake, die immers raken aan Ôverschillende domeinen en sectoren binnen een stedelijk beleid (cfr intersectorieel beleid tussen mobiliteit, netheid, geluidshinder, ruimtelijke ordening, sociale integratie;
...)Õ 13 De stad Antwerpen heeft ŽŽn stadsbestuur, ŽŽn politiecodex en ŽŽn politiek
inzake administratieve sancties. Er zijn weliswaar districten, maar deze beschikken
niet over eigen bevoegdheden inzake overlast. Het ÔstadsbestuurÕ van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest, daarentegen, is verregaand versnipperd tengevolge van het
bestaan van een gemeentelijke en gewestelijke structuur, elk met hun speciÞeke
bevoegdheden in het ÔveiligheidsdomeinÕ.  De wetgeving op de administratieve sancties wordt op lokaal niveau zeker niet overal even goed onthaald. Ze heeft wel meer succes in stedelijke gebieden dan daarbuiten. Vooral de kleinere gemeenten wijzen op de zware Þnanci‘le en organisatorische consequenties die de uitvoering van de wetgeving op de administratieve sancties met zich meebrengt. In de speciÞeke context van het Brusselse gewest rijst
bijgevolg de vraag of het Gewest terzake geen grotere rol dient toe te komen inzake
bijvoorbeeld kwaliteitstoets, cošrdinatie en afstemming. In dit verband diende een

12 Paul De Hert & Karen Meerschaut, ÔPlassen in het land van manneke pisÕ, De Morgen, 27
oktober 2007, 8.
13 Verslag van de werkgroep van het BFPVS betreffende overlast, hinder en onburgerlijkheden,
januari 2004, http://www.urbansecurity.be/fbpsu/; laatst geconsulteerd op 5 januari 2006.
 K. Meerschaut, P. De Hert, S. Gutwirth en A. Vander Steene, ÒHet gebruik van de gemeentelijke administratieve sancties door
de Brusselse gemeenten. Is er nood aan een regulerende rol voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest?Ó,
Brussels Studies, Nummer 18, 19 mei 2008, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

13

Brussels parlementslid (de Heer Beghin) een voorstel van resolutie in betreffende de
algemene politiereglementen in het gewest. Dit voorstel bevatte de aanbeveling om
de Brusselse gemeenten te begeleiden bij de uitwerking van een uniform politiereglement met uniforme administratieve boetes. Dit zou volgens de indiener kaderen
in de bevoegdheid tot het nemen van maatregelen betreffende de cošrdinatie van
de gemeentelijke politiediensten die de Brusselse Hoofdstedelijke Raad heeft overgenomen van de Brusselse agglomeratieraad. Ook stelt hij in een ander voorstel van
resolutie, dat als gevolg van de Lambermontakkoorden, het Brusselse gewest de
mogelijkheid heeft de bevoegdheden van gewest en gemeenten te herbekijken teneinde tot een betere bevoegdheidsverdeling te komen (Brusselse Hoofdstedelijke
Raad, gewone zitting2003-2004, 15 januari 2004, A-552/1 en gewone zitting 2004,
10 september, A-32/1).
