DE CONTROLE VAN DE OVERHEIDSFINANCIËN IN ENGELAND
DE CONTROLE VAN DE OVERHEIDSFINANCIËN IN ENGELAND
door A. van Dongen
Voor de lezers van dit blad, die belangstelling hebben voor de controle van de
overheidsfinanciën, kan het interessant zijn zich te oriënteren omtrent de regeling
en uitvoering van deze controle in enkele andere landen, welke zich goed lenen
voor het maken van een vergelijking met ons land. Een dergelijke vergelijking
is vooral daarom nuttig, omdat zij er vanzelf toe leidt zich rekenschap te geven
van onderlinge verschillen in grondslagen en procedures, waardoor men critischer
zal komen te staan tegenover in het eigen land toegepaste beginselen en methoden.
In dit artikel wordt een beknopte uiteenzetting gegeven van de controle, welke
met betrekking tot de Engelse overheidsfinanciën wordt uitgeoefend, waarbij
de lagere overheid buiten beschouwing blijft. Daaraan gaat vooraf een korte
schets van het Engelse begrotingssysteem en van enkele daarmede verwante
onderwerpen.
De begroting
Het begrotingsjaar loopt van 1 april t/m 31 maart. De in de begroting opgenomen
bedragen zijn ramingen van de in het begrotingsjaar te betalen respectievelijk
te ontvangen bedragen; er is dus sprake van een kasbegroting. Verplichtingen,
welke in een later jaar tot betalingen leiden, mogen in het algemeen slechts worden
aangegaan indien daarvoor een wettelijke basis aanwezig is. Wanneer bij het
Parlement een wetsontwerp wordt ingediend waaraan financiële consequenties
zijn verbonden, dan moeten deze in een afzonderlijk stuk worden opgenomen.
 De goedkeuring daarvan door het Lagerhuis wordt in een „financial resolution”
tot uitdrukking gebracht. Dit besluit vormt de wettelijke autorisatie voor de
Regering om verplichtingen aan te gaan. Van deze regel kan worden afgeweken
door de defensie-departementen. Voor de civiele departementen wordt een derge­
lijke afwijking slechts in zeer bijzondere gevallen aanvaard; eenstemmigheid
dienaangaande schijnt er niet te bestaan (vgl. S. H. Beer „Treasury Control”,
1956 pag. 45-52). In ieder geval is voorafgaande goedkeuring van de Treasury
nodig.
Onderscheid wordt gemaakt tussen posten „above the line” en posten „below
the line”. Tot de laatste behoren o.m. aan derden (vnl. genationaliseerde in­
dustrieën) verstrekte leningen en de aflossingen daarop. De bedragen „above the
line” hebben betrekking op de lopende uitgaven en ontvangsten (te vergelijken
met de gewone dienst van de Nederlandse begroting), alsmede op investeringen,
andere dan de hierboven genoemde welke „below the line” voorkomen. De in­
deling loopt dus niet parallel aan die in gewone dienst en kapitaaldienst, welke
voor onze begroting geldt, waarbij b.v. investeringen in grote werken tot de
kapitaaldienst behoren. Een batig saldo „above the line” wordt normaliter aan­
gewend voor financiering van een nadelig saldo „below the line”. Aan de indeling
heeft oorspronkelijk de gedachte ten grondslag gelegen dat alle uitgaven, behalve
een bijzondere categorie, door de lopende inkomsten moeten worden gedekt.
De begroting van uitgaven bestaat uit een aantal zgn. Estimates (ca 175). Elke
Estimate is in beginsel in drieën onderverdeeld. Deel I („vote”) bevat de om­
schrijving van het doel waarvoor de uitgaven zullen worden gedaan en het totaalm ab blz. 403

bedrag der raming. Deel II geeft een specificatie van dat bedrag naar „sub-heads”.
 De bedragen per „sub-head” zijn tegenover het Parlement niet bindend; echter
is voor overschrijding van een „sub-head” (welke overigens niet mag leiden tot
een overschrijding van het totaalbedrag van deel I) de goedkeuring nodig van
de Treasury (het ministerie van Financiën), die overschrijving van het ene sub­
head naar het andere kan toestaan. Afhankelijk van de aard of omvang van de
uitgaven, welke het tekort op een sub-head veroorzaken, zal de Treasury kunnen
verlangen dat ter zake een suppletoire begroting bij het Parlement wordt inge­
diend. In deel III worden de bedragen per sub-head nog nader gespecificeerd
in „items”, meestal naar kostensoorten; deze specificaties zijn niet bindend, ook
niet tegenover de Treasury, doch slechts bedoeld als toelichting.
Ontvangsten welke rechtstreeks voortvloeien uit de activiteit van een bepaalde
dienst, worden op de in de Estimate geraamde uitgaven in mindering gebracht
(zgn. appropriations-in-aid).
Bij de begrotingsvoorbereiding speelt de Treasury een zeer belangrijke rol.
Het Parlement verwacht dat de Treasury een scherpe controle uitoefent op de
begrotingsontwerpen van de departementen.
Uitgaven voor nieuwe diensten of voor nieuwe activiteiten van bestaande
diensten mogen slechts in een Estimate worden opgenomen indien omtrent die
uitgaven reeds in een eerder stadium voorstellen aan de Treasury zijn gedaan en
door haar zijn goedgekeurd. Deze gevallen doen zich het gehele jaar door voor
en de behandeling daarvan vormt een belangrijk onderdeel van de „day-to-day
control” van de Treasury. Hierdoor bestaat er een frequent contact tussen amb­
tenaren van de Treasury en die van de andere departementen, waaruit een infor­
mele samenwerking ontstaat welke door beide partijen gewaardeerd wordt; de
Treasury-officials oefenen niet alleen critiek uit, doch zij geven ook advies.
 De ingediende begrotingsvoorstellen worden door de „Supply Divisions” van
de Treasury aan een onderzoek onderworpen. De geraamde personeelskosten
van alle departementen worden door een speciale afdeling (Establishment Di­
vision) onderzocht. Daarna vinden zo nodig besprekingen plaats tussen de mi­
nister van Financiën en zijn collega’s van de andere departementen. Indien hierbij
een verschil van mening niet tot oplossing kan worden gebracht, moet het Kabinet
beslissen.
Opgemerkt dient te worden dat de bemoeienis van de Treasury met de be­
grotingsvoorstellen in de defensiesector minder ver gaat dan die met de Esti­
mates voor de civiele uitgaven.
De beoordeling van de voorstellen van de departementen door de Treasury
geschiedt tegen de achtergrond van het financiële beleid, dat gewenst wordt
geacht met het oog op de algemeen financieel-economische situatie van het land.
De coördinerende taak van de Treasury brengt mee, dat zij de verschillende
belangen, waarvoor door de spending-departments geld wordt gevraagd, tegen
elkaar afweegt, ter verkrijging van een „balance in programmes of expenditures”.
Daarnaast schenkt zij grote aandacht aan de doelmatigheid (efficiency) van de
aan de voorstellen ten grondslag liggende beleidsuitvoering.
Merkwaardig is dat de controlefunctie van de Treasury hoofdzakelijk steunt
op traditie en slechts zeer partieel op wettelijke bepalingen.
De indiening van de Estimates bij het Lagerhuis, uitgezonderd die betreffende
m a b blz, 404

de defensie, vindt niet plaats door de hoofden van de departementen, doch
door de Financial Secretary van de Treasury. Deze draagt ook zorg voor de
opstelling van een Memorandum (van ca 100 pagina’s), waarin o.m. een aantal
tabellen met cijfers, verband houdende met de begroting, is opgenomen, zoals
een overzicht van de uitgaven per Estimate in de laatste 10 jaren en een functio­
nele splitsing van de voorgestelde civiele uitgaven in 10 klassen.
 Direct na de „budget-speech” van de minister van Financiën in april wordt
een „Financial Statement” overgelegd, dat vnl. bestaat uit een zeer summier
overzicht van de begrotingscijfers, de uitkomsten van het vorig jaar, het verloop
van de nationale schuld in dat jaar en de belastingvoorstellen.
In het Lagerhuis worden de Estimates behandeld door de „Committee of
Supply”; dit is een commissie van het gehele Lagerhuis, waarvan een lid van de
oppositie voorzitter is. Van een grondige bestudering van en discussie over de
ontwerp-begroting, waarvoor 26 dagen vóór 5 augustus beschikbaar zijn, is geen
sprake. Er wordt over slechts een klein aantal Estimates beraadslaagd; de keuze
daarvan geschiedt door de oppositie.
Ook in Engeland doet zich het verschijnsel voor dat de Parlementsleden, die
bij de begrotingsbehandeling het woord voeren, veelal slechts onderwerpen van
algemeen politieke aard en algemeen beleid aan de orde stellen, welke onder­
werpen in de meeste gevallen maar weinig verband houden met de begrotings­
bedragen als zodanig. Voor zover over individuele begrotingsposten wordt ge­
discussieerd, geschiedt dit vnl. door leden, die voor het onderwerp waarop de
betreffende post betrekking heeft, een bijzondere belangstelling hebben. Deze
discussies lopen veel vaker uit op een aandrang tot verhoging dan op een voorstel
tot verlaging van uitgaven. Hierbij zij opgemerkt dat het Lagerhuis zelf geen
formele voorstellen tot uitgavenvermeerdering kan indienen.
Elk zittingsjaar wordt uit het Lagerhuis een „Committee on Estimates” ge­
kozen. Deze commissie, bestaande uit 36 leden, wordt gesplitst in een aantal
sub-commissies, die elk een bepaalde groep Estimates of een speciaal onderwerp
behandelen. Zij dankt haar bestaan aan de, vooral na de eerste wereldoorlog
gevoelde,behoefte om de Estimates meer gedetailleerd te doen onderzoeken dan
in verband met de beschikbare tijd mogelijk is voor de Committee of Supply.
 De sub-commissies kunnen ambtenaren van het desbetreffende departement en
van de Treasury, alsmede derden, ondervragen teneinde zich een zo goed mogelijk
beeld van de onderzochte Estimates te kunnen vormen. „Matters of policy” mogen
daarbij niet aan de orde worden gesteld; discussie hierover kan slechts plaats­
vinden tussen het Lagerhuis en de ministers. Van elk onderzoek wordt een rap­
port uitgebracht, waarop door het betrokken departement moet worden gerea­
geerd. Zowel het rapport als het departementale antwoord worden gepubliceerd.
Voor belangrijke punten van critiek van de commissie pleegt de pers veel belang­
stelling te tonen.
Wanneer de commissie rapporteert over bepaalde Estimates, zijn deze meestal
reeds door het Lagerhuis goedgekeurd (deze goedkeuring vindt plaats omstreeks
het begin van augustus van het op 1 april aangevangen begrotingsjaar). Hoewel
dit een nadeel vormt voor het werk van deze commissie, mag toch de conclusie
niet zijn dat aan haar arbeid niet veel betekenis kan worden toegekend. De
wetenschap dat een Estimate nauwkeurig door een orgaan van het Parlement
m a b blz. 405

kan worden onderzocht, werkt stimulerend op het op een verantwoorde wijze
samenstellen van de begroting. Voorts zullen de departementen in de toekomst
rekening moeten houden met door de commissie gemaakte opmerkingen.
 Als critiek op het werk van de commissie wordt aangevoerd, dat zij jaarlijks
slechts een relatief klein gedeelte van de gezamenlijke Estimâtes in haar onder­
zoek betrekt en dat zij zich niet mag inlaten met het beleid waarop de begrotings­
cijfers zijn gebaseerd. Ook wordt het als een tekortkoming gevoeld dat de com­
missie niet de beschikking heeft over een onafhankelijk deskundig orgaan, in
tegenstelling tot de - nog ter sprake komende - „Committee of Public Accounts”,
die terzijde wordt gestaan door het externe controle-apparaat. De activiteiten
van de Committee of Supply, die de individuele Estimâtes niet aan een onderzoek
onderwerpt, worden hierdoor onvoldoende aangevuld.
Verschillende schrijvers doen uitkomen dat de wijze, waarop de begroting in
het Parlement wordt behandeld, het onmogelijk maakt een effectieve parlemen­
taire controle op de overheidsuitgaven uit te oefenen. In het in 1959 verschenen
boek „The Control of the Purse” van Paul Einzig wordt in de inleiding zelfs
gezegd: „Indeed it may be said without fear of contradiction that at the present
time effective Parliamentarian control over public finance is incomparably
weaker in Britain than in any other democratie country”.
Met betrekking tot de parlementaire behandeling van de begroting wordt ten­
slotte opgemerkt, dat het Hogerhuis hieraan niet te pas komt, daar het budget­
recht is voorbehouden aan het Lagerhuis.
De Treasury
Het hoofd van de Treasury is de „Chancellor of the Exchequer” (dit laatste
woord is te vertalen met „Schatkist”). Formeel is de minister-president „First
Lord of the Treasury” en de Chancellor „Second Lord”; feitelijke betekenis
heeft dit niet, doch wel onderstreept het de voorname plaats, die de Treasury
onder de departementen inneemt.
 De belastingdienst vormt geen onderdeel van de Treasury, doch is in een twee­
tal afzonderlijke departementen ondergebracht ni. Inland Revenue Department
(vnl. voor de directe belastingen) en Customs and Excise Department (invoer­
rechten en accijnzen). De verantwoordelijkheid voor deze departementen, welke
een grote mate van zelfstandigheid bezitten, berust bij de Chancellor of the
Exchequer.
Hierboven is reeds naar voren gekomen dat de Treasury bij de begrotings­
voorbereiding een zeer grote invloed heeft op de vaststelling van de Estimâtes.
Op de uitvoering van de door de wetgever gevoteerde begrotingsbedragen oefent
de Treasury geen rechtstreekse controle uit. Een uitzondering vormen de Estimâtes
welke geheel of ten dele het karakter hebben van lump-sums; zodra bij het be­
herende departement voldoende inzicht is verkregen in de wijze van aanwending
van de aldus gevoteerde bedragen, moeten de uitgewerkte voorstellen ter goed­
keuring aan de Treasury worden voorgelegd. De verantwoordelijkheid voor een
rechtmatige en doelmatige aanwending van de toegestane credieten berust overi­
gens bij de „spending departments”. Wel kan de Treasury van de „Comptroller
and Auditor-General” (de van de Regering onafhankelijke controleur) verlangen
dat hij aan bepaalde begrotingsuitgaven bijzondere aandacht schenkt. Genoemde
m a b blz. 406

functionaris is ook verplicht in zijn rapporten melding te maken van bij de con­
trole van de departementen geconstateerde afwijkingen van door de Treasury
gegeven voorschriften of gestelde voorwaarden betreffende het financiële beheer.
 Daarnaast ziet de Treasury er op toe dat de organisatie van elk departement
zodanig is dat de „Accounting-officers” (zie hierna) de aan hen opgedragen
controletaak op doeltreffende wijze kunnen verrichten. Voorts geeft de Treasury
voorschriften voor de inrichting van de administratie der departementen, waarbij
zij o.m. bepaalt in welke gevallen niet kan worden volstaan met een aan het
kasstelsel voor de begroting aansluitende kasboekhouding, doch tevens een goede­
renadministratie of een volledige commerciële administratie dient te worden
gevoerd.
De departementen moeten de Treasury tijdig in kennis stellen van een te ver­
wachten overschrijding van een begrotingspost (sub-head), terwijl zij drie maan­
den vóór het einde van het begrotingsjaar aan de Treasury een overzicht moeten
overleggen van de vermoedelijke overschotten respectievelijk tekorten op de sub­
heads van alle Estimates.
Een andere taak welke de Treasury van oudsher vervult, ligt op personeels­
gebied; zij is nl. belast met het centrale personeelsbeleid van de overheid, met de
zorg voor de algemene personeelsaangelegenheden, zoals recrutering van ambte­
naren, opleiding, taakbeoordeling, bezoldiging, formaties e.d. De met de leiding
hiervan belaste „permanent-secretary” is de hoogstbezoldigde ambtenaar van
de Engelse departementen, hetgeen het gewicht van deze functie illustreert. Hij
adviseert o.m. de Eerste Minister over de benoeming van topfunctionarissen bij
de departementen.
In Nederland is het algemeen personeelsbeleid een onderdeel van de taak
van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Er is echter een belangrijk verschil
met de positie van de Treasury op personeelsgebied, doordat in ons land de zelf­
standigheid van de ministeries veel groter is. Dit is ook thans nog het geval, ook
al zijn van de aanvankelijk zeer ver gaande bevoegdheden van de Treasury op
dit terrein, er sedert 1949 geleidelijk een aantal aan de departementen gedele­
geerd.
 In 1947 heeft de Treasury er een belangrijke taak bijgekregen, nl. de verant­
woordelijkheid voor het economische beleid (vnl. planning en coördinatie); daar­
vóór was er - korte tijd - een afzonderlijk departement voor economische zaken.
Tenslotte wordt genoemd de bemoeienis van de Treasury met de organisatie
van het overheidsapparaat. Elk departement van voldoende omvang heeft een
organisatiebureau, waarvan de bezetting varieert van 10 tot 50 man. De Treasury
coördineert de werkzaamheden van de onderscheidene bureaus en organiseert
cursussen. Daarnaast treedt het organisatiebureau van de Treasury op ten be­
hoeve van departementen, die niet over een eigen organisatiebureau beschikken.
Vooral door de hiervorengenoemde coördinerende en controlerende taken op
financieel, economisch en personeelsgebied moet de Treasury gezien worden als
hèt centrale department van de gehele overheidsdienst.
Accounting-officers
Voor ieder departement is door de Treasury een „Accounting-officer” aan­
gewezen. Tegenwoordig is dit de „Permanent Head of a department” (te ver­
in a b blz. 407

gelijken met de secretaris-generaal van een Nederlands departement). Hij is er
voor verantwoordelijk dat de begrotingsbedragen niet worden overschreden en
de wettelijke en andere voorschriften in acht worden genomen. Hij tekent de
begrotingsrekening van zijn departement en is dan ook voor de juistheid ervan
verantwoordelijk jegens het Parlement. Zijn verantwoordelijkheid strekt zich
ook uit tot de doelmatigheid (efficiency, soberheid) van het gevoerde beheer.
Indien bepaalde uitgaven niet voldoen aan de eisen van wet- of rechtmatigheid,
kan de Accounting-officer persoonlijk aansprakelijk worden gesteld en kan in
beginsel verlangd worden dat de door het Parlement niet-goedgekeurde uitgaven
voor zijn eigen rekening komen. In de praktijk gebeurt dit echter slechts zelden.
 Als een uitgaaf, waartegen de Accounting-officer bezwaar heeft, door zijn
minister toch noodzakelijk wordt geoordeeld, dan moet hij zijn bezwaren op
schrift stellen. Slechts indien hij daarna van zijn minister een schriftelijke op­
dracht tot betaling ontvangt, dient hij de betaling te verrichten. Hij heeft dan de
plicht de Treasury en de Comptroller and Auditor-General daarover in te lichten
wanneer de uitgaaf naar zijn mening „irregular or improper” was; deze laatste
plicht bestaat niet wanneer hij bezwaar had uit een oogpunt van doelmatig beheer.
Voor een juiste uitvoering van de veelomvattende taak van de Accountingofficer is het noodzakelijk, dat de administratieve organisatie van zijn departe­
ment en vooral de interne controle - in de ruimste zin - aan hoge eisen voldoet.
Zoals reeds vermeld ziet de Treasury hierop toe. De belangrijkste afdeling, die
de Accounting-officer terzijde staat, is de „Finance Branch”.
Het aanwijzen tot Accounting-officer van een zo hoge functionaris als een
secretaris-generaal wordt gemotiveerd door de opvatting, dat het permanente
departementshoofd er het best voor kan zorgen dat zowel bij de beleidsvorming
als bij de beleidsuitvoering de financiële overwegingen zo goed mogelijk tot hun
recht komen. Vrijwel elk beleid heeft financiële aspecten, welke slechts gecoördi­
neerd met het beleid zelve kunnen worden beoordeeld; door de hoogste depar­
tementsambtenaar er verantwoordelijk voor te stellen dat met de financiële zijde
van het te voeren beheer volledig rekening wordt gehouden, acht men de grootste
waarborg aanwezig voor een doelmatig beheer.
Een commissie van het Parlement achtte het instituut van Accounting-officers
„the foundation of the financial system of the country, so far as departmental
control over expenditures is concerned”.
 De rekening
Deze bestaat, behalve uit de verantwoording van de belastingontvangsten,
hoofdzakelijk uit de gezamenlijke „appropriation-accounts”, waarin de werke­
lijke uitgaven naast de toegestane bedragen zijn opgenomen. De uitgaven zijn
gespecificeerd naar sub-heads, overeenkomstig deel II van de Estimates (zie
hiervóór). De rekeningen zijn voorzien van toelichtingen, o.a. betrekking hebben­
de op de verschillen tussen begroting en realisatie en op bijzondere uitgaven, met
name wanneer de Treasury hiervoor een toelichting bij de rekening heeft verlangd.
De departementen moeten hun rekeningen vóór 1 december van het jaar, waarin
het begrotingsjaar is geëindigd, naar de Comptroller and Auditor-General zenden.
Deze moet zorg dragen voor doorzending naar de Treasury, tezamen met zijn
rapport, uiterlijk 15 januari. Tenslotte moet de Treasury alle stukken vóór 1
februari aan het Lagerhuis doen toekomen.
m a b blz. 408

Het valt op dat, hoewel de begroting een ^begroting is en het begrotingsjaar
op 31 maart eindigt, de departementen nog 8 maanden de tijd hebben om de reke­
ning bij het controle-orgaan in te dienen. De oorzaak moet o.a. hierin worden ge­
zocht dat de door de departementen aan crediteuren afgegeven betalingsorders
gedurende 3 maanden inbaar zijn, terwijl de begrotingsrekening van het jaar
waarin de orders zijn afgegeven, pas na de inning mag worden belast. Daarnaast
speelt een rol dat vele in de rekening te verwerken gegevens van overzeese
landen moeten worden ontvangen en dat een zekere tijd nodig is om interne
controle uit te oefenen en geconstateerde verschillen tot oplossing te brengen.
 Het is dus niet zo, dat de rekening al terstond na afloop van het begrotingsjaar
wordt opgemaakt en gepubliceerd. Wel verschijnt reeds in het begin van april een
overzicht van de uitgaven en ontvangsten van het op 31 maart geëindigde begro­
tingsjaar, doch dit bevat slechts voorlopige cijfers, gebaseerd op de bedragen
welke door de Bank of England op verzoek van de Treasury in het afgelopen
jaar als lump-sums ter beschikking zijn gesteld van de Paymaster-General. Het
overzicht bevat ook geen specificatie van de uitgaven naar Estimates; er wordt
alleen een splitsing gegeven in civiele uitgaven (één post) en defensie-uitgaven
(vier posten).
Comptroller and Auditor-General
De externe controle wordt uitgeoefend door de Comptroller and Auditor­
General. Deze hoge ambtenaar wordt benoemd door de Kroon. Hij is „an officer
of Parliament”, als zodanig onafhankelijk van de Regering. Hij kan slechts wor­
den ontslagen op een resolutie van het Lagerhuis en het Hogerhuis gezamenlijk.
Voor zijn salaris is geen jaarlijkse begrotingspost vereist, daar hiervoor een per­
manente post is vastgesteld. Men ziet in hem de „watch-dog” van het Parlement
voor het financiële beheer van de Uitvoerende Macht.
 In de wetten, welke zijn status en taak regelen (Exchequer and Audit De­
partments Acts, van 1866 en 1921) luidt zijn volledige titel „ComptrollerGeneral of the Receipt and Issue of Her Majesty’s Exchequer and Auditor-General
of Public Accounts”. Als Comptroller-General heeft hij tot taak te controleren of
alle ontvangsten worden overgemaakt op de Schatkistrekening bij de Bank of
England en of de bedragen, welke de Treasury ter beschikking wenst te krijgen bij
de Bank of England voor het doen van betalingen, vallen binnen de door het
Parlement goedgekeurde credieten. Eerst na mededeling door de ComptrollerGeneral aan de Bank of England, dat tegen beschikbaarstelling geen bezwaar
bestaat, kan de Treasury over het gevraagde bedrag beschikken. Dit is derhalve
een - door de wet geëiste - formele controle, welke aan de beschikbaarstelling
van gelden voorafgaat; daar het meestal om grote lump-sum-bedragen gaat,
vergt deze controle slechts betrekkelijk weinig tijd. De hoofdtaak van de hier
besproken functionaris, t.w. de repressieve controle van de uitgaven en de ont­
vangsten, ligt besloten in zijn functie van Auditor-General.
Het „Exchequer and Audit Department”, waarvan de Comptroller and
Auditor-General (verder aangeduid met C.A.G.) het hoofd is, bestaat uit ruim
500 man, verdeeld over 8 afdelingen; elke afdeling is belast met de controle van
een groep departementen.
Het belangrijkste doel van de uitgavencontrole is vast te stellen of de door het
m a b blz. 409

Parlement gevoteerde bedragen zijn aangewend voor de doeleinden waarvoor
ze zijn bestemd, of deze bedragen niet zijn overschreden en of de desbetreffende
wetten en Treasury-voorschriften in acht zijn genomen (wetmatigheidscontrole).
Indien de uitgaven op een begrotingspost wel binnen het totaalbedrag daarvan
zijn gebleven, doch bepaalde onderdelen daarvan belangrijk zijn overschreden,
moet de C.A.G. daarvan in zijn rapport aan het Parlement melding maken.
 De C.A.G. is verplicht te voldoen aan een verzoek van de Treasury bijzondere
aandacht te schenken aan de naleving van speciale voorwaarden, door haar ge­
steld bij de goedkeuring van een Estimate tijdens de begrotingsvoorbereiding.
Reeds eerder werd opgemerkt dat het niet tot de taak van de Treasury behoort
te controleren of de door het Parlement gevoteerde geldsommen op de juiste
wijze door de departementen zijn aangewend; deze taak berust bij de C.A.G.
Een en ander heeft er toe geleid dat er een nauwe samenwerking tussen de
Treasury en de C.A.G. is gegroeid, zonder dat hierdoor afbreuk is gedaan aan de
onafhankelijke positie van laatstgenoemde.
Wat betreft de omvang van de controle bevatte de wet van 1866 bepalingen
welke meebrachten dat in het algemeen een volledige controle moest worden uit­
gevoerd, zodat van elke uitgaaf moest worden nagegaan of de nodige stukken
aanwezig waren en of deze aan de gestelde eisen voldeden. Door de sterke toe­
neming van de uitgaven na de eerste wereldoorlog bleek een dergelijke detail­
controle in de praktijk onuitvoerbaar. Het gevolg is geweest dat in 1921 een
wetswijziging tot stand is gekomen, op grond waarvan de C.A.G. zelf kan be­
palen in welke mate hij een detail-controle zal uitvoeren; daarbij is als voor­
waarde gesteld dat de bewijsstukken vooraf intern moeten zijn gecontroleerd
en gecertificeerd. Hierdoor is een systeem van „test-audit” ontstaan, waarbij
rekening wordt gehouden met de omvang en de kwaliteit van de interne con­
trole. Bij een belangrijke verandering in de uitvoeringswijze van zijn controle
moet de C.A.G. daarvan mededeling doen aan het Lagerhuis (Public Accounts
Committee).
De controle wordt in het algemeen verricht ter plaatse waar de administratie
wordt gevoerd; de administratieve bescheiden worden derhalve niet naar het
bureau van de C.A.G. gezonden.
 De controle op de uitgaven is niet slechts een formele controle, d.w.z. een
onderzoek naar de wet- en rechtmatigheid en de wijze van boeken. Van de C.A.G.
wordt ook verwacht dat hij aan het Parlement rapporteert over kennelijk in­
efficiënt beheer („apparently wasteful or uneconomical expenditure”); hij mag
echter geen critiek uitoefenen op de door het Parlement goedgekeurde doeleinden
van het beleid, waarvoor gelden zijn gevoteerd. De bovenbedoelde materiële
controle is hem niet bij de wet opgedragen, doch is voortgevloeid uit door par­
lementaire commissies geuite wensen.
Indien bij de formele controle van de boekingen op een „appropriation ac­
count” geen onjuistheden van betekenis zijn geconstateerd, zal hij deze rekening
voorzien van een standaard-verklaring, waarvan het slot luidt: „I certify, as the
result of my audit, that in my opinion the above account is correct”. Wanneer
hij met een rekening niet geheel accoord gaat, voegt hij aan die verklaring de
volgende woorden toe: „subject to the observations in my report”. Geen voor­
behoud wordt gemaakt indien hij van mening is dat bepaalde uitgaven niet vol­
doen aan de eis van een doelmatig beheer.
m a b blz. 410

De controle van de C.A.G. is niet slechts gericht op de begrotingsrekeningen
(waarop alleen uitgaven en ontvangsten worden geboekt), doch strekt zich ook
uit tot de rekeningen waarop voorraden worden geadministreerd. De Treasury
bepaalt in welke gevallen aangekochte goederen en de mutaties daarin van vol­
doende belang zijn om er rekeningen in de voorgeschreven vorm van bij te houden.
 Bij het onderzoek naar deze rekeningen let de C.A.G. ook op de wijze waarop
en de frequentie waarmede intern de voorraad wordt opgenomen. Hiervan
hangt het af of de ambtenaren van de C.A.G. zullen verlangen dat voorraadopnemingen moeten plaats vinden in hun tegenwoordigheid. Van de resultaten
van deze controles wordt verslag uitgebracht aan de Public Accounts Committee.
De voorraadrekeningen worden niet gepubliceerd; wel moet bij de desbetreffende
begrotingsrekeningen melding worden gemaakt van geconstateerde voorraadverliezen of -tekorten, en moeten deze worden toegelicht.
Diensten met een bedrijfsmatig karakter (bv. de Posterijen) moeten jaarlijks
behalve een begrotingsrekening op kasbasis ook een „Trading-Account” (met
lasten en baten), alsmede een balans opstellen. De Treasury geeft hiervoor voor­
schriften en bepaalt welke verdere stukken moeten worden geproduceerd en aan
het Parlement overgelegd. Ook deze stukken moeten door de C.A.G. worden
gecontroleerd en bij accoordbevinding voorzien van een verklaring, waarin hij
zegt „In my opinion these accounts and balance sheet are properly drawn up so
as to exhibit a true and fair view of the transactions and state of affairs of the
services to which they relate”. Deze verklaring wijkt dus af van die, welke op
een begrotingsrekening wordt gesteld.
De belastingontvangsten vallen eveneens onder de controle van de C.A.G. Deze
controle is primair gericht op de interne organisatie met betrekking tot de vast­
stelling, de inning en de administratie van de verschuldigde belastingen.
 Aan de C.A.G. is verder de controle opgedragen van een groot aantal fonds- en
speciale rekeningen. Op grond van de wetten van 1866 en 1921 kan de Treasury
aan de C.A.G. opdracht geven tot controle van bepaalde rekeningen, al dan niet
rechtstreeks verband houdende met overheidsuitgaven of -ontvangsten. Indien
zich daarbij een verschil van mening voordoet tussen de C.A.G. en de gecontro­
leerde, dient dit aan de Treasury ter beslissing te worden voorgelegd.
Nadat de „appropriation-accounts” door de C.A.G. zijn gecontroleerd, komen
deze voor onderzoek bij de reeds enkele malen genoemde „Public Accounts
Committee” (P.A.C.). Dit is een jaarlijks uit het Parlement benoemde commissie,
bestaande uit niet meer dan 15 leden, waartoe o.m. behoort de „Financial
Secretary to the Treasury”; deze woont echter slechts zelden de vergaderingen bij.
Het is gebruik dat een lid van de oppositie als voorzitter wordt aangewezen.
De P.A.C., die in de regel op twee middagen van elke zittingsweek van het
Lagerhuis in de periode van december tot juni vergadert, baseert haar werk
vnl. op de rapporten van de C.A.G. De grotere rekeningen worden elk jaar aan
een onderzoek onderworpen, de andere met langere tussenpozen. De keuze valt
hierbij vooral op rekeningen waarover de C.A.G. belangrijke opmerkingen heeft
gemaakt.
Bij het onderzoek van een rekening is de Accounting-officer, die voor deze
rekening verantwoordelijk is, aanwezig, evenals de C.A.G. en een hoofdambte­
naar van de Treasury, die als getuigen fungeren. Tijdens de zitting worden in de
m a b blz. 411

eerste plaats de opmerkingen in het rapport van de C.A.G. aan de orde gesteld.
 Daarna kunnen vragen volgen over de aard en de inhoud van de samenstellende
delen van de rekening. Hierbij gaat men soms zeer ver en de Accounting-officer,
die niet in staat blijkt te zijn bevredigende antwoorden te geven, verkeert in een
weinig benijdenswaardige positie.
De resultaten van het gehouden onderzoek worden aan het Lagerhuis gerap­
porteerd en daarna openbaar gemaakt. De pers zorgt er wel voor dat onder­
werpen, welke zich daarvoor lenen, de nodige publiciteit krijgen. De rapporten
kunnen voorstellen bevatten tot wijziging van bestaande voorschriften, proce­
dures e.d., het financiële beheer betreffend. De Treasury moet deze voorstellen
beoordelen en na aanvaarding de vereiste instructies aan de departementen
geven. Indien de Treasury het niet eens is met een aanbeveling, wordt dit aan de
P.A.C. meegedeeld, waarna de kwestie opnieuw door haar wordt behandeld in
het bijzijn van ambtenaren van de Treasury en van het desbetreffende departe­
ment. Wanneer geen overeenstemming wordt bereikt, wordt het geschil aan het
Lagerhuis voorgelegd. De rapporten van de P.A.C. worden op een daarvoor
aangewezen dag in het Lagerhuis behandeld, waarbij ook dergelijke geschillen
aan de orde komen.
In de literatuur over de Engelse overheidsfinanciën wordt aan de werkzaam­
heden van de P.A.C. grote betekenis toegekend. Vooral de preventieve werking,
welke van haar uitgaat, moet hoog worden aangeslagen.
 De voornaamste aspecten van de controle der Engelse overheidsfinanciën zijn
hiermede wel weergegeven. Maken we een vergelijking met de controle welke bij
de centrale overheid in ons land wordt toegepast*), dan vallen al spoedig een
aantal belangrijke verschillen op, o.m. wat betreft de taak en de bevoegdheden
van de minister van Financiën, de begrotingsbehandeling in het Parlement, de
verhouding van de externe controleur tot de Regering en tot het Parlement. Het
ligt in mijn bedoeling hierop nader in te gaan nadat in enkele volgende artikelen
voor nog enige andere landen een uiteenzetting is gegeven van de aldaar toe­
gepaste systemen van controle, waardoor het mogelijk zal zijn een critische ver­
gelijking in ruimer verband te maken.
%

*) Verwezen wordt naar mijn artikel „De controle van het financiële beheer in de Rijksdienst”,
in no. 2, jaargang 1960 van dit blad.
m a b blz. 412.
