De juridische fusie De ‘samensmelting’ in juridische zin: een novum
Fusie
Samensmelting

Mr. Drs. J. J. Nagelkerke

De juridische fusie
De ‘sam ensm elting’ in juridische zin:
een novum
1. Inleiding
De Raad van de Europese Gemeenschappen stelde op 9 oktober 1978 de Derde
Richtlijn vennootschapsrecht vast.
Op grond van art. 32 van deze Derde Richtlijn diende ons recht binnen 3 jaar
na deze datum, d. w.z. uiterlij k 9 oktober 1981 een wettelij ke regeling te bezitten
ter regeling van de juridische fusie. Een dergelijke regeling valt echter pas in
de loop van 1982 te verwachten.
Op 27 oktober 1980 werd ter uitvoering van deze verplichting een Aanpassingsontwerp aan de Derde Richtlijn bij de Tweede Kamer ingediend (Kamer­
stuk nr. 16.453). Inmidddels is in augustus 1981 een gewijzigd Aanpassingsontwerp verschenen. Fundamentele wijzigingen t.o.v. het oorspronkelijke
Aanpassingsontwerp treft men er niet in aan. In het onderstaande zal aan het
fenomeen van de juridische fusie aandacht worden besteed. De belangrijkste
elementen uit dit ontwerp zullen daarbij de revue passeren, waarbij niet zozeer
de technisch-juridische regeling1 als wel de praktische betekenis van het
ontwerp, centraal zal staan. Aan het slot volgt dan een evaluatie van het
ontwerp aan de hand van de voor- én nadelen van de voorgestelde regeling.
 2. Toepassingsgebied
2.1. De eerste regels van het persbericht van het Ministerie van Justitie bij
gelegenheid van de indiening van het Aanpassingsontwerp op 27 oktober 1980
luidden2: ‘Bij de Tweede Kamer is een wetsontwerp ingediend dat juridische
fusie tussen N.V’s en B.V’s mogelijk wil maken. Het betreft hier niet alleen
een fusie tussen naamloze vennootschappen of tussen besloten vennoot­
schappen, maar ook tussen een naamloze vennootschap enerzijds en een be­
sloten vennootschap anderzijds.’
Hoewel de Derde Richtlijn alleen van toepassing is op de Naamloze Vennoot­
schap (N. V), belet de richtlijn niet dat de nationale wetgever de werkingssfeer
ervan uitbreidt tot de Besloten Vennootschap (B.V).
Dit laatste is gebeurd in het Aanpassingsontwerp. Op zich lijkt dit een goede
gedachte, aangezien in vennootschapsland het aantal B.V’s vele malen groter
is dan het aantal N.V’s (ruim 25 maal). Daarbij komt dat fusies waarbij alleen
N.V’s zijn betrokken de laatste jaren lijken af te nemen. Ook N.V’s raken eens
‘uitgefusioneerd’, zodat het niet onaannemelijk is dat men in de toekomst
veelvuldiger te maken zal krijgen met fusies waarbij een B.V is betrokken3.
 2-79

2.2. Voor Nederland betekent aanpassing aan de Derde Richtlijn de invoering
van een tot dusver onbekende rechtsfiguur in onze wetgeving. Men spreekt in
dit verband ook wel van een novum. Opmerkelijk, omdat de wetgevingen van
vele andere lidstaten van de Europese Gemeenschappen als Italië, Duitsland
en Frankrijk de figuur van de juridische fusie al wel kennen. Uit dien hoofde is
de introductie in de Nederlandse wetgeving van een overeenkomstige figuur
als de juridische fusie, die genoemde lidstaten wel kennen, zeker van beteke­
nis, evenals de coördinatie en harmonisatie van die juridische fusie middels
de Derde Richtlijn.4
Hier dringt zich de parallel op met de situatie in het begin van de jaren ’70
waarbij in ons vennootschapsrecht de figuur van de B.V werd geïntroduceerd,
een rechtsfiguur die als indirect gevolg van de Eerste Richtlijn ontstond. Tal
van andere lidstaten kenden deze of analoge vennootschapsvorm echter
reeds.
 2.3. Voor de goede orde wordt nog opgemerkt, dat het in het ontwerp gaat om
nationale juridische fusies, d.w.z. juridische fusies tussen genoemde rechts­
personen die in Nederland gevestigd zijn. Grensoverschrijdende juridische
fusies vallen derhalve niet onder de regeling van het ontwerp. In dit verband
zij gewezen op het in E.G.-verband tot stand gekomen ontwerp-verdrag uit
1972 betreffende internationale fusies van Naamloze Vennootschappen.6
3. Kenmerken van en verschillen tussen econom ische fusie en
juridische fusie
3.1. Met het begrip ‘fusie’ worden allerlei vormen van duurzame samenwer­
king en concentratie van ondernemingen aangeduid. Zo acht Boukema voor
fusie kenmerkend het samentrekken van zelfstandige organisaties onder cen­
trale beslissingsmacht. Dit betekent, dat voordien economisch zelfstandige
eenheden (ondernemingen) samengevoegd worden onder centrale leiding,
waarbij de fusionerende ondernemingen zelfstandig blijven voortbestaan.6
Janssen kiest (in zijn rede uit 1972) voor de volgende omschrijving van fusie:
‘iedere samensmelting van ondernemingen die leidt tot een als blijvend be­
doeld samengaan in één economische eenheid\ 7
Deze omschrijving sluit aan bij die van Van Leeuwe/Van der Grinten: ‘het
samengaan van twee of meer zelfstandige ondernemingen, waarbij deze voor­
taan in economisch opzicht één geheel gaan vormen’.8
Evenmin als de omschrijving van fusie door Boukema, vermogen de omschrij­
vingen door Janssen en Van L eeu w e/V an der Grinten de essentie van de
juridische fusie te dekken. (Aangetekend zij dat genoemde schrijvers die
pretentie ook niet hebben.)
3.2. Kenmerkend voor de juridische fusie is het feit, dat twee of meer rechts­
personen (i.c. N.V en/of B.V) samengaan in één rechtspersoon (i.c. N.V of
B.V), waarbij na die samensmelting nog slechts één rechtspersoon (i.c. N.V of
B.V) overblijft. De gangbare definities van fusie zijn geënt op de thans be­
staande fusiemethoden als aandelenfusie en bedrijfsfusie (zie hieronder),
waarbij de fusionerende ondernemingen wel zelfstandig blijven voortbestaan.
 2-80

Zo is strikt genomen de omschrijving van Boukema niet van toepassing op de
juridische fusie omdat het begrip ‘centrale leiding’ zich niet verdraagt met
een situatie die zich na de juridische fusie voordoet, te weten één overblijvende
N.V of B.V Anderzijds zijn ook de omschrijvingen van Van Leeuwe/Van der
Grinten niet zonder meer en altijd van toepassing op de juridische fusie, omdat
zij het fenomeen van de fusie alleen van zijn economische zijde bezien.
Men dient in dit opzicht te onderscheiden tussen economische en juridische
fusie. Een juridische fusie (samensmelting in één N.V of B.V) kan een econo­
mische fusie inhouden, d.w.z. door een juridische fusie kunnen twee of meer
economisch zelfstandige ondernemingen tot één economische eenheid sa­
mensmelten. Het kan echter ook zijn, dat er een juridische fusie plaatsvindt
in een situatie waarbij de betrokken ondernemingen in economisch opzicht
reeds een eenheid vormden of tot dezelfde economische eenheid behoorden.9
In het onderstaande zal op een dergelijke juridische samensmelting en het
nut daarvan bij de behandeling van de zogenaamde ‘Twee-fasen-fusie’ (aan­
delenfusie gevolgd door juridische fusie) nader worden ingegaan (par. 10).
4. Begripsom schrijving van juridische fusie
Dekt het begrip ‘fusie’ in de gangbare literatuur de essentie van de juridische
fusie niet geheel, anders staat het met de omschrijving daarvan in het ontwerp.
Deze is juist toegesneden op de juridische fusie (en dekt daarmede de andere
vormen van fusie weer niet!).
Het gewijzigd Aanpassingsontwerp (art. 309) bepaalt:
‘Fusie is de rechtshandeling van twee of meer vennootschappen waarbij een
van deze het vermogen van de andere onder algemene titel verkrijgt of waarbij
een nieuwe vennootschap die bij deze rechtshandeling door hen samen wordt
opgericht, hun vermogen onder algemene titel verkrijgt.’
Art. 311 lid 1 bepaalt vervolgens:.
 ‘Met uitzondering van de verkrijgende vennootschap houden de vennoot­
schappen door de fusie op te bestaan.’
Essentieel voor de juridische fusie is derhalve de samensmelting van vermo­
gens onder algemene titel (zie onder 6.2.2), hetzij:
- door overname, waarbij de overgenomen vennootschap ophoudt te be­
staan, hetzij
- door oprichting van een nieuwe vennootschap, waarbij beide ‘samenstel­
lende bestanddelen’ ophouden te bestaan.
Het ontwerp kent alleen de samensmelting van vermogens tegen uitgifte van
aandelen.10
5. B alanstechnische consequenties van een juridische fu sie11
5.1. Fusie door overname: de N.V/B.Y B neemt de N.V/B.V Aover.
2-81

Toestand vóór de fusie
N.V/B.V A
- activa
- aandelenN.V/B.V A
kapitaal
N.V/B.V A
- (overige)
passiva
N.V/B.V A

N.V/B.V B
- aandelen- activa
N.V/B.V B
kapitaal
N.V/B.V B
- (overige)
passiva
N.V/B.V B

Toestand na de fusie
- activa N.V/B.V B
- activa N.V/B.V A

N.V/B.V B
- aandelenkapitaal N.V/B.V B
- nieuw aandelenkapitaal
N.V/B.V B
- (overige) passiva N.V./B.V B
- (overige) passiva N.V/B.V A

5.2. Fusie door oprichting:
Toestand vóór de fusie gelijk aan onder 5.1.
 Toestand na de fusie
N.V/B.V C
- aandelenkapitaal N.V/B.V C
- activa N.V/B.V A
- (overige) passiva N.V/B.V A
- activa N.V/B.V B
- (overige) passiva N.V/B.V B
6. Voordelen van de juridische fusie boven de bestaande
fusiem ethoden
6.1. Volgens voorschrift zal aan het arsenaal van de bestaande fusiemethoden
in het Nederlandse recht de juridische fusie dienen te zijn toegevoegd als een
nieuwe mogelij kheid tot het samengaan van ondernemingen. De mogelij kheid
om een juridische fusie aan te gaan is een mogelijkheid te meer (een ‘extra’)
naast de thans reeds bestaande, niet wettelijk geregelde methoden om tot een
economische fusie te komen, als:12
aandelenfusie
6.1.1. Aandelenfusie vindt plaats door overdracht van aandelen aan de over­
nemende vennootschap dan wel aan de nieuw opgerichte vennootschap. De
beide fusionerende vennootschappen blijven als juridische eenheden in stand.
Deze aandelenfusie is thans veruit de meest gebezigde fusiemethode vanwege
zijn eenvoud. Uiteraard dient er in deze situatie sprake te zijn van een in
aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal.
2-82

bedrijfsfusie
6.1.2. Bedrijfsfusie vindt plaats door overdracht van activa en passiva van de
betrokken onderneming13. Deze onderneming kan de rechtsvorm bezitten van
een rechtspersoon, maar ook van een eenmanszaak, vennootschap onder
firma of commanditaire vennootschap etc. In de laatste gevallen is de bedrijfs­
fusie de aangewezen methode voor fusie, aangezien in die gevallen geen sprake
is van een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal.
Overigens komen bedrijfsfusies sporadisch voor.
 6.2. Op de vraag wat nu de voordelen zijn van de juridische fusie boven de
aandelenfusie en bedrijfsfusie, wordt in de toelichting bij het Aanpassingsontwerp het volgende antwoord gegeven:
6.2.1. t.o.v. de aandelenfusie:
Bij een juridische fusie is het welslagen niet afhankelijk van de individuele
medewerking van aandeelhouders. Zo kan het bij een aandelenfusie gebeuren,
dat een overname-bod niet geheel slaagt. Dit laatste is bij een juridische fusie
niet mogelijk: de fusie slaagt geheel (100%) of in het geheel niet. Het is de
algemene vergadering van aandeelhouders (a.v.a.) die met een gekwalificeerde
meerderheid de beslissing over een juridische fusie neemt. Is deze aanwezig
dan zijn ook de tegenstemmende aandeelhouders gebonden. Het probleem
van de ‘out-side’aandeelhouders kan zich bij een juridische fusie dan ook niet
voordoen.
Bij de juridische fusie worden de (individuele) aandeelhouders van rechts­
wege en automatisch aandeelhouder van de overnemende vennootschap (of
van de nieuw opgerichte vennootschap).
6.2.2. t.o.v. de bedrijfsfusie:
Bij de juridische fusie gaan rechten en verplichtingen op het moment van de
fusie ‘vanzelf over. Men duidt dit aan met ‘rechtsovergang onder algemene
titel’. Zo vindt rechtsovergang onder algemene titel ook plaats bij een huwelij k
in gemeenschap van goederen: rechten en plichten die beide adspirant-echtelieden ieder afzonderlijk voor het huwelijk bezaten, worden na de echtver­
eniging gemeenschappelijk. Ook hier een vorm van ‘samensmelting’ in de
vorm van een vermogensrechtelijke gemeenschap.
Rechtsovergang onder algemene titel houdt voor wat betreft de juridische
fusie in, dat de rechten en verplichtingen van de rechtspersoon (N.V of B.V)
welke als gevolg van de fusie ophoudt te bestaan, overgaan op de andere
rechtspersoon of op een nieuwe rechtspersoon.
 In tegenstelling tot de bedrijfsfusie vindt er dus geen overdracht van de afzon­
derlijke vermogensbestanddelen als onroerend goed, merk, octrooi etc. met
de daarbij voor ieder specifiek geldende overdrachtsregeling plaats. Het ge­
hele vermogen gaat immers ineens over.
7. Plaats van en hoofdpunten uit het ontwerp
7.1. De juridische fusie zal wettelijk worden geregeld in Boek 2 van het B.W.,
dat het Rechtspersonenrecht bevat. Derhalve zullen de algemene bepalingen
2-83

van Boek 2, in het bijzonder die omtrent besluitvorming van organen, vernie­
tigbaarheid dan wel nietigheid van besluiten en ontbinding van toepassing
zijn, met daarnaast meer specifieke bepalingen op het terrein van de kapi­
taalbescherming (als uitvloeisel van aanpassing aan de Tweede Richtlijn (!)).
De juridische fusie zal zijn plaats vinden in een nieuwe Titel 6. De thans
bestaande titel 6 inzake de jaarrekening zal vervallen en zal in een geheel
nieuw jasje gestoken - als gevolg van het Aanpassingsontwerp aan de Vierde
Richtlijn (!) - Titel 8 van Boek 2 gaan vormen.
7.2. De juridische fusie wordt geregeld in Titel 6 Boek 2 B.W. in de artikelen
308-323b. De hoofdpunten uit deze artikelenreeks die de aandacht verdienen,
betreffen o.m. de handelingen die achtereenvolgens dienen te worden verricht
met het oog op het effectueren van een juridische fusie. Het gaat daarbij om
het volgende:
Het opstellen van een (eensluidend) fusievoorstel door de respectieve besturen:
art. 312 B.W.
- met een daarbij behorende toelichting m.b.t. de redenen voor de fusie: art.
313 B.W.
- met een deskundigenverklaring daaromtrent, met name op het punt van
de voorgestelde ruilverhouding: art. 313a B.W.
- met deponering van deze bescheiden bij het handelsregister (en ten kan­
tore van de vennootschap en aankondiging in een landelijk dagblad): art.
314 B.W.
 Deze artikelen beogen met name de positie van aandeelhouders en crediteuren
bij een voorgenomen juridische fusie te waarborgen. Over de positie van werk­
nemers bij een dergelijke fusie zwijgt het aanpassingsontwerp. De reden hier­
voor is gelegen in het feit, dat de rechten van werknemers bij juridische fusie
krachtens de algemene regel van art. 309 overgaan onder algemene titel14.
In het onderstaande zal in het kort op de positie van aandeelhouders en
crediteuren worden ingegaan.
8. Positie aandeelhouders
8.1. Een van de belangrij kste waarborgen voor de positie van de aandeelhou­
ders betreft de reeds aangeduide deskundigen-controle. De deskundige moet
het fusievoorstel onderzoeken, zowel op het punt van de voorstelling van de
wederzijdse vermogens als de (mede) daarop gebaseerde ruilverhouding. Het
is deze deskundige die zal moeten verklaren of de voorgestelde ruilverhouding
van de aandelen naar zijn oordeel redelijk is. Enige ‘speelruimte’ is in dit
opzicht dus mogelijk15. Duidelijk is echter, dat deze opgedragen taak een
moeilijke is en een hoge mate van scholing en ervaring vereist. Om die reden
merkt de M.v.T. bij het Aanpassingsontwerp op, dat die taak is voorbehouden
aan een deskundige met groot gezag en met de zwaarste opleiding: de register­
accountant (R.A.). Zijn verklaring is voor de aandeelhouders van grote bete­
kenis.
2-84

8.2. Het is de a.v.a. die tot fusie besluit door het fusievoorstel ongewijzigd te
aanvaarden. Voor dit besluit tot fusie is in principe dezelfde meerderheid
vereist als voor een statutenwijziging. In de praktijk betekent dit veelal een
meerderheid van twee/derden of drie/vierden. Mochten de statuten bepalen
dat wijziging kan geschieden bij een kleinere meerderheid dan twee/derden,
dan is niettemin een twee/derden meerderheid vereist indien minder dan de
helft van het geplaatste kapitaal ter vergadering vertegenwoordigd is (art. 317
lid 3 en 4).
 Ingeval één van de bij de fusie betrokken vennootschappen blijft voortbestaan,
kan bij bestuursbesluit tot fusie worden besloten, tenzij de statuten anders
bepalen of de houder(s) van vijf procent van de aandelen bezwaar maakt
(maken) (art. 317a lid 3 B.W.).
8.3. Nieuw in het gewijzigd (Aanpassings)ontwerp is de mogelijkheid van een
zgn. driehoeksfusie. In art. 323b wordt in verband hiermede gesteld, dat de
akte van fusie kan bepalen dat de aandeelhouders van de verdwijnende ven­
nootschappen aandeelhouder worden van een groepsmaatschappij van de
verkrijgende vennootschap. Zij worden dan geen aandeelhouder van de ver­
krijgende vennootschap. Dit behoeft wellicht enige toelichting.
Indien een vennootschap middels juridische fusie wordt opgenomen in een
concern, zal van de zijde van de aandeelhouders van deze vennootschap een
duidelijke voorkeur kunnen bestaan voor aandelen in de moedervennootschap boven aandelen in een dochtervennootschap. Zo kunnen aandelen van
de moedervennootschap ter beurze of op de incourante markt worden verhan­
deld als gevolg waarvan de oude aandeelhouders aandelen van de moederven­
nootschap prefereren.
De moedervennootschap kan de haar toevallende onderneming nu echter niet
onder algemene titel inbrengen in een bestaande of nieuwe dochtermaat­
schappij. Ten einde dit bezwaar te ondervangen bepaalt art. 323b, dat aan­
deelhouders van de verdwijnende vennootschap middels juridische fusie met
een vennootschap die deel uitmaakt van een concern, aandelen in een andere
vennootschap kunnen krijgen dan in de vennootschap waarmee zij fuseert.
 9. Positie crediteuren
9.1. Het spreekt voor zich, dat de positie van de crediteuren als gevolg van een
fusie kan verbeteren maar ook kan verslechteren. Mede met het oog hierop
wordt in art. 314 B.W. (zie hierboven) bepaald, dat de betrokken bescheiden
bij het handelsregister gedeponeerd dienen te worden. Het gaat hierbij om de
voornaamste gegevens die voor crediteuren van belang kunnen zijn i.v.m. een
juiste beoordeling van hun positie bij een voorgenomen fusie.
9.2. De positie van crediteuren wordt vervolgens versterkt doordat zij onder
bepaalde omstandigheden het recht krijgen op extra zekerheid voor de nako­
ming van hun vordering(en) met daarnaast het recht om de fusie te stuiten.
De vennootschap behoeft deze extra zekerheid alleen te geven, wanneer de
schuldeiser geen of onvoldoende (andere) waarborgen heeft, dan wel de ver­
2-85

mogenstoestand van de verkrijgende vennootschap na de fusie minder waar­
borg biedt dat de vordering zal worden voldaan, dan er voordien is (art. 316
B.W.).
Tot slot is zowel voor crediteuren als voor aandeelhouders de bepaling van
belang, dat de notaris dient te bevestigen dat de wettelijke voorschriften in
acht zijn genomen (art. 318 (lid 2) B.W.).
10. Voor- én nadelen van de juridische fusie
In de M.v.T. bij het Aanpassingsontwerp worden alleen de voordelen van de
juridische fusie t.o.v. de beide andere fusiemethoden als aandelenfusie en
bedrijfsfusie aangegeven (zie par. 6). Wellicht mag men van de indiener van
een wetsontwerp niet verwachten, dat deze ook aan de mogelijke nadelen die
aan de keus voor een juridische fusie kleven, aandacht schenkt. Voor een goed
inzicht in de eventuele praktische betekenis van dit juridisch novum (‘sa­
mensmelting’) lijkt het evenwel onontkoombaar voor- én nadelen van de
juridische fusie te bezien. Alleen op deze wijze kan een verantwoord oordeel
worden gevormd over deze nieuwe methode van fusie.
 Het centrale thema in de Derde Richtlijn en (derhalve) ook in het ontwerp
betreft de bescherming van aandeelhouders en crediteuren. Het valt tegen
deze achtergrond toe te juichen, dat in de voorgestelde regeling zekere en
bepaald niet onbelangrijke waarborgen aan zowel aandeelhouders als credi­
teuren nu wettelijk worden toegekend in geval van fusie.
In de Toelichting bij het Aanpassingsontwerp werd als voordeel van de juri­
dische fusie boven de aandelenfusie (zie par. 6) aangevoerd, dat in geval van
een juridische fusie het welslagen niet afhankelijk is van de individuele me­
dewerking van aandeelhouders, maar van een gekwalificeerde meerderheid
van de a.v.a.
In dit verband verdient de zogenaamde ‘Twee-fasen-fusie’ de aandacht. Het
gaat hierbij om een situatie waarbij vennootschappen als gevolg van een aan­
delenfusie ten opzichte van elkaar reeds in een concernverhouding staan en
door een juridische fusie de concentratie voltooien. Met behulp van de juri­
dische fusie kan men zich dan ‘ontdoen’ van (lastige) ‘out-side aandeelhou­
ders’.
10.1. Tegenover de voordelen staat echter ook een aantal nadelen. Zo is bij de
aandelenfusie in het algemeen geen besluit van de a.v.a. nodig. De procedure
van fusie is in dat geval eenvoudiger en kan sneller verlopen17.
Een belangrijk nadeel van de juridische fusie t.o.v. de aandelenfusie kan ook
zijn: het ‘verdwijnen’ van de betrokken vennootschap (hetzij door overname,
hetzij door oprichting). Het kan onder omstandigheden nadelig zijn dat de
betrokken vennootschap ophoudt te bestaan.
De volgende redenen worden genoemd18:
- organisatorische: bepaalde functies (directie etc.) verdwijnen met de ven­
nootschap;
- markttechnische: de aanwezige risicospreiding (over een aantal vennoot­
schappen) neemt af, dan wel verdwijnt.
Daarnaast kunnen psychologische factoren een rol spelen: de ‘betrokkenheid’
2-86

van de deelnemers (aandeelhouders en werknemers) bij de gang van zaken
neemt af als gevolg van het verdwijnen van ‘hun’vennootschap.
 Op grond van deze factoren, kan het voor een overnemende vennootschap
verkieslijker zijn om de weg van de aandelenfusie te bewandelen - waardoor de
betrokken overgenomen vennootschap blijft bestaan - dan het pad in te slaan
van de juridische fusie.
10.2. Juist op het punt waarop de voordelen van de juridische fusie boven de
bedrijfsfusie zich zouden kunnen manifesteren - t.w. rechtsovergang onder
algemene titel (zie par. 6), waardoor beslommeringen van afzonderlijke over­
dracht van de vermogensbestanddelen achterwege kunnen blijven - blijkt het
ontwerp te beperkt van werkingssfeer.
Aangezien het alleen van toepassing is op N.V en B.V en niet ook op rechts­
vormen als coöperatieve vereniging en onderlinge waarborgmaatschappij, kan
immers d.m.v. aandelenfusie hetzelfde resultaat bereikt worden, zonder dat
men de juridische fusie van node heeft. Juist daar waar niet een in aandelen
verdeeld kapitaal aanwezig is, zou de juridische fusie zich kunnen profileren
ten opzichte van de aandelenfusie. Om der tijdswille (9 oktober 1981!) is van
de mogelijkheid om de juridische fusie ook te regelen voor andere rechtsper­
sonen, geen gebruik gemaakt. Wel wordt in het Aanpassingsontwerp een
studie aangekondigd naar de vraag of er behoefte bestaat aan een regeling van
de juridische fusie voor andere rechtspersonen. Dat die behoefte bestaat is
manifest19.
11. Slotbeschouw ing
Nahet bovenstaande, waarbij inhoudelijk is ingegaan op het begrip ‘juridische
fusie’tegen de achtergrond van de bestaande fusiemethoden als aandelenfu­
sie en bedrijfsfusie, kan men zich met recht de vraag stellen naar welke kant
de balans doorslaat.
Naast bepaalde voordelen die de juridische fusie ongetwijfeld biedt, staan
evenzovele nadelen. Bij de keuze voor deze nieuwe fusiemethode zullen deze
voor- en nadelen tegen elkaar dienen te worden afgewogen en dient aan de
hand van de uitkomst van dit wegingsproces een beslissing ter zake te worden
genomen.
 Men kan stellen dat er - wellicht afgezien van het specifieke geval van de
‘Twee-fasen-fusie’ - in het algemeen geen dringende behoefte bestaat aan de
figuur van de juridische fusie.
Het mag dan ook worden betwijfeld of de juridische fusie, eenmaal wettelijk
geregeld, veelvuldig zal worden toegepast in plaats van de aandelenfusie20.
Ook de vennootschapspraktijk in de nabuurlanden wijst niet in deze rich­
ting21. Het wachten is thans op een wettelijke regeling van de juridische fusie,
niet zozeer voor N.V en B.V als wel voor andere rechtspersonen.
2-87

Noten

1 Zie in dit verband: P. J. Dortmond, De juridische fusie naar wordend recht, Preadviezen
Handelsrecht, 1980 bh. 1-96. Samen met M. J. G. C. Raaijmakers; zie noot 5.
2 Zieo.m. T.V.V.S. 1981, blz. 71-72.
3 In gelijke zin: P. Sanders, T.V.V.S. 1979, bh. 43.
4 S.E.R.-advies 1972, na 6, bh. 4. Overigens merkt Van der Grinten, DeN.V, 48, bh. 178 op, dat
aan de Lidstaten op de door de Europese Commissie gekozen basis (art. 54 E.E.G.-verdrag) de
figuur van de juridische fusie niet verplichtend kan worden opgelegd.
5 Over de stand van zaken zie men M. J. G. C. Raaijmakers, De juridische fusie naar wordend
recht, Preadviezen Handelsrecht 1980, bh. 99-100.
6 C. A. Boukema, Fusie, Studiepockets Bedrijfsrecht, Zwolle 1979, bh. 1 en 13.
7 H. C. J. G. Janssen, Fusie, Groningen 1973, bh. 7.
8 Van Leeuwe/Van der Grinten, Fusies van ondernemingen, Deventer 1970, bh. 1.
9 Eveneens: Rapport Commissie Vennootschapsrecht betreffende de Derde Richtlijn, in: Maeijer,
Naamloze en besloten vennootschap (losbladig), Vlc-32.
10 Aan aandeelhouders mag ten hoogste een tiende van het nominale bedrag van hun aandelen
in de verkrijgende vennootschap worden bijbetaald in geld of schuldvorderingen: art. 311, lid 2.
Zieo.m. Rapport Commissie Vennootschapsrecht t.a.p. en M. J. G. C. Raaijmakers, t.a.p. bh. 157­
158.
 11 Wij gaan hierbij uit van de volgende twee premissen: 1. zowel bij vennootschap A als B zijn geen
reserves 2. de ruilverhouding tussen de aandelen A en B is één op één.
12 Vooreen uitgebreid overzicht van deze fusiemethoden o.m. C. A. Boukema, Fusie t.a.p. en de
losbladige uitgave van Van Leeuwe/Van der Grinten, t.a.p. enJ. M. Maeijer, deellla, bh. 242e.u
13 Zie ook: C. A. Boukema, t.a.p., bh. 14 e.u
14 Zie tevens: Richtlijn inzake het behoud van de rechten van werknemers bij overgang van
ondernemingen, vestigingen of onderdelen daarvan, L. 61/26; Voor wat het Nederlandse recht
betreft moge verwezen worden naar het eind 1979 ingediende wetsontwerp terzake: nr. 15.940
(thans: Wet van 15 mei 1981, Stb. 400 en op 27 juli 1981 in werking getreden), naar de Wet op de
Ondernemingsraden 1980 en wetsontwerp nr. 15.893(ondernemingsraden voor kleinere bedrijven)
en de S.E.R.-Fusiegedragsregels uit 1975 die alle in dit verband een rol spelen.
15 De deskundige moet tevens verklaren, dat het eigen vermogen van elke verdwijnende vennoot­
schap ten minste overeenkomt met het nominaal gestorte bedrag op de gezamenlijke aandelen die
haar aandeelhouders ingevolge de fusie krijgen, vermeerderd met bijbetalingen indien voorgeno­
men. Hij moet tevens een verslag opstellen waarin hij aangeeft:
-volgens welke methode de ruilverhouding van de aandelen is vastgesteld;
- of die methode in het gegeven geval past;
- tot welke waardering die methode leidt;
- indien meer dan één methode is gebruikt, of het bij de waardering aangenomen betrekkelijk
gewicht van de methoden in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar kan worden be­
schouwd;
- welke bijzondere moeilijkheden er eventueel geweest zijn bij de waardering.
Zie art. 313a B. W. en Commissie Maeijer, De Accountant 1981, blz. 466.
 Vooreen overzicht van de verschillende methoden ter bepaling van de omwisselingsverhouding:
H. C. Wytzes, Ondernemingsfinanciering, Leiden 1978, blz. 549e.u
16 De term is afkomstig van M. J. G. C. Raaijmakers, t.a.p. blz. 110.
17 Mede als gevolg hiervan neemt de kans op misbruik van voorwetenschap ook af. Een wettelijke
regeling van dit onderwerp laat (lang) op zich wachten.
18 Zieo.m. Commissie Vennootschapsrecht, t.a.p.;Raaijmakers, t.a.p. blz. 109e.u
19 P .J. Dortmond, t.a.p. blz. 96 waar deze de hoop uitspreekt, dat deze studie niet al teveel tijd
zal vergen.
20 Recentelijk: Commissie Maeijer. De Accountant, 1981, blz. 466; Raaijmakers t.a.p. blz. 109;
Commissie Vennootschapsrecht t.a.p.
21 H. J. M. N. Honée, De N. V, 48, blz. 197. (Er zijn geen aanwijzingen dat de situatie wat dit
betreft sinds 1971 gewijzigd is.)

2-88.
