Het Klokkenspel van het Stadhuis te Leiden
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis

Het Klokkenspel van het Stadhuis te Leiden
Author(s): J. W. E. and R. E.
Source: Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, Deel 7, 4de
Stuk (1904), pp. 300-303
Published by: Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis
Stable URL: http://www.jstor.org/stable/947965.
Accessed: 21/06/2014 05:16
Your use of the JSTOR archive indicates your acceptance of the Terms & Conditions of Use, available at.
http://www.jstor.org/page/info/about/policies/terms.jsp.
JSTOR is a not-for-profit service that helps scholars, researchers, and students discover, use, and build upon a wide range of
content in a trusted digital archive. We use information technology and tools to increase productivity and facilitate new forms
of scholarship. For more information about JSTOR, please contact support@jstor.org.
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis is collaborating with JSTOR to digitize,
preserve and extend access to Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis.
http://www.jstor.org

This content downloaded from 62.122.79.21 on Sat, 21 Jun 2014 05:16:47 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

HET KLOKKENSPEL VAN HET STADHUIS
TE LEIDEN.
In de Leidsche Courant van 18 Maart1875 No. 64 publicecrdede
LeidschearchivarisRAMMELMAN
dc hierachtervolgendemedeELSEVIER
deeling over het carillon op den stadliuistorente Leiden. Daar deze
publicatieniet gemakkelijkte raadplegenis, wordt zijhieronveranderd
overgedrukt,ook omdat zij, voor zoover nagegaanis, de eenigewetenschappelijkeis aan dit spel gewijd.
stelt ,voors]ag"gelikEen paar opmerkingengaan vooraf. ELSEVIER
waardigmet ,carillon". Zulks is onjuist. ,Carillon"is het beicrwerk,
dat is het onder vrije ingevingvan den klokkenistmet vuistslagente
bespelen klokkenspel(klepelwerk); voorslag is de notenreeks, door
den klokkenstellerop de ton gestoken, die bij de kwartierenen voor
het heel uur en half uurslaandoor hamers een voorafgeconstrueerde
melodie klinkendoen.
 FREMYMAMMES

- is een cousin van PIERREHEMONY,
niet MANNES

die, als jongen van 12 jaar op den winkel gekomen,van hem het
klokkengietengeleerdhad; hoewel hij in de laatstejarenalle klokvormen
niet veel meer te doen over bleef
gemaakt had, zoodat aan HEMONY
dan de klokkente stemmen en op toon te brengen,is hi er niet in gcte leeren. Het Leidschecarillonis daarom
slaagd de kunst van HEMONY
wel merkwaardigom acoustischonderzochtte worden: de kunst van
HEMONY
en de navolging van zin leerling zijn liier in een spel vereenigd.
aan DE LOOSE,abt van Eename, nog
In October 1t76 schreef HEMONY
slechts een stel in voorraad te hebben, dat hij aan Leiden hoopte te
La musique aux Pays-Bas III 280). Zooverkoopen (VANDERSTRAETEN,
wel uit het gewicht der geleverde klokken als uit de gietjaren, blijkt
dat dit aan HEMONY
niet gelukt is, maar dat hi onderwil een ander
spel gegoten hebbende dit te Leiden later geplaatst heeft, voltooid door
J. W. E.
FREMY.
This content downloaded from 62.122.79.21 on Sat, 21 Jun 2014 05:16:47 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

HET KLOKKgNSPEL VAN HET STADHUIS

301

TE LEIDEN.
OF CARILLONVAN HET STADHUIS
HET KLOKKENSPEL
TE LEIDEN.
Het tegenwoordige klokkenspel (carillon) van den toren van het
stadhuis dagteekentvan den jare 1679, want op den 8stenNovember
van genoemdjaar is er een contractgemaakttusschende burgemeesters
van Leiden en den Amsterdamschen klokkengieter PIETERHEMONY,

waarbi de laatste zich verbondtot het leverenvan een nieuwklokkenspel, onder voorwaardedat hij daarbi de klokkenvan het oudespeelwerk tegen zekeren pris zoude overnemen. Na den dood van PIETER
HEMONYin 1680, is diens neef FRANCOIS
HEMONY,
zin erfgenaam geworden

doch schint

de firma door zekeren MANNES
FREMY
voortgezet te zin.
Eerst had PIETERHEMONY
29 klokken geleverd, wegende 4315 g en
FREMY10 klokken wegende 15826 l.
 vervolgens MANNES

Uit eene af-

rekeningvan den jare 1680 blijkt dat de firmavoorhet nieuweklokkenspel geleverd heeft:
20015 g a 17 st. bedragende ....
125 g a 10 st. bedragende ....
17012 gl. 15 st.
62 gl. 10 st.
Te samen..
17075gl. 5 st.
Hiervanafgetrokken13472 g oude klokspiis
6197 gl. 2 st.
a 46 gl. de 100 g bedraagt .......
Rest door de stad te betalen. ......
11095gl. 3 st.
Het carillon heeft dus, behalve de klok van het heele en halve uur,
een gewicht van 20140 U, waarvoorde stad ruim f 17000 betaalde.
Onder de 10 klokken door FREMY
geleverd,komt er slechts e6n voor,
waarop zin naam met het jaar 1680 vermeldstaat, terwiilde overigen
1677 door P. HEMONY
zin gegoten. Hierop staan Latinsche opschriften *).
Bi de afgifte van de klokkenvan het oude klokkenspelin 1680 is
eene opgave gevoegd van hun gewicht en den naam der klok. De
meesten droegen namen van heiligen en apostelen. Hiervanis uitgezonderdde grootegeus, wegende 876 /. Op een ander las men:
,Wat men ons laet en smyt
WUjleveren ons niet I myt".
en ook
,Arm en vroom is ons Byg" (RJk).
*)

ZU zUn door den Heer FRANCHIMONT,

klerk ter Secretarie,

voor mi

This content downloaded from 62.122.79.21 on Sat, 21 Jun 2014 05:16:47 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

afgeschreven.
302

HET KLOKKENSPELVAN HET STADHUIS TE LEIDEN.
 Wat nu het oude klokkenspelbetreft,geloof ik dat het van het jaar
1578 dagteekent;want men weet dat de toren van het stadhuis in het
laatst van Januari1573 afgebrand,en de uurklokonbruikbaargeworden
is. Volgens ORLERS
is de toren (na het beleg)wederopgebouwd,zoodat
op den 31sten Juli 1576 hierin eene nieuwe klok, wegende 9970 g
geplaatstis. Verderzegt hij (in het vers) dat het uurwerk,doorHEINRICHNUYST in September 1578 gemaakt, niet minder dan 22242 g woog

en dat boven dat uurwerk nog een fraai speelwerk van 23 klokken
hing, ,hetwelk zo harmonieusen zoet van geluit is, als eenig voorslag
of accoordin eenige naburigesteden gevonden word".
 zich vergist heeft, en dat de 23 klokken,
Ik vermoed dat ORLERS
waarvan hi spreekt, behoord hebben onder de door NUYST
geleverde
klokken. Wat men toen door voorslagverstond,is het tegenwoordige
carillon, dat nu met de hand bespeeld wordt, doch te dier tide in
verband stond met het uurwerk en niet met de hand bespeeld werd,
van Brussel, tot
want bi de aanneming van SEBASTIAEN
VREDEMAN,

klokkensteller,werd op den 12denMei 1589 bepaalddat hij om de 14
dagen het heele en halve uur zou versteken,daaropstellendeeen psalm
muzikaal of ander bekwaamliedeken, dat, goed bevonden zinde, in
een boek moest worden opgeschreven,dat onder bewaring van den
van
stadhuisbewaarder bleef. Ook bi de aanneming van JANPHILIPSZ.,

Velsen, in 1601 werd bepaald dat hi op de klokkenvan beide de
van denjare 1576voorslagenmoest spelen. In de Thesauriersrekening
78 komen vele posten voor, betreffendedie klokken, doch te veel om
hier eene plaats te vinden. E6n daarvanis nog al merkwaardig,waarin
Rector van de
vermeld wordt: ,Noch aen mr. NICOLAAS
STOCHIUS,

kinderschole(LatUnsche)deser stede 6 ? 6 3 8 ,, bi hem verstrecten
uytgeleydt voor zoete mele en wittebroodten behoeve van de schoolkinderen de welcke op den 29 Augustus voorleden1576 de groote
slachclockvan het nieuwe voorslachuyt St. Jacobsgasthuysthoornnaer
het stadhuysgetrockenhebben en dat deur last vande burgemeesteren
om geheuchnissedaervan te houden!!"
De groote klok van het stadhuis, Salvator genaamd,heeft een Hollandsch randschrift,waaruit blijkt dat die in 1572 door mr. HEINRICH
VANTRIERis gegoten.
This content downloaded from 62.122.79.21 on Sat, 21 Jun 2014 05:16:47 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

HET KLOKKENSPELVAN HET STADHUIS TE LEIDEN.
303

De halfuursklokheeft het volgende randschrift:
,Den derden Octoberals het jaertal uitwyst is Leyden door Godes
bermhertichheidgespyst + anno 1576".
De cursief gedrukteletters geven te samen het jaar 1574.
 De toren van het stadhuis, is volgens resolutie van die van den gerechte d.d. 18 Febr. 1599, verhooqd,terwjl de plaatsingder klokken
overeenkomtmet den tegenwoordigentoestand.
R. E.
This content downloaded from 62.122.79.21 on Sat, 21 Jun 2014 05:16:47 AM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions.
