IS HET „LIFO-STELSEL”, ZOALS DE MINISTER VAN FINAN­ CIËN HET NAAR VOREN HEEFT GEBRACHT, BEVORDERLIJK VOOR DE TOEPASSING VAN DE LEER VAN DE VERVAN­ GINGSWAARDE?
IS H E T „L IF O -S T E L SE L ”, Z O A L S D E M IN IS T E R V A N F IN A N ­
CIËN H E T N A A R V O R E N H E E F T G EB R A C H T, B EV O RD ERLIJK
V O O R D E T O E P A S S IN G V A N D E LEER V A N D E V E R V A N ­
G IN G SW A A R D E ?

door K. Baarsen
De methode van fiscale winstbepaling, welke door de M inister van
Financiën met zijn nota van 22 M aart 1951 naar voren is gebracht en
welke nader is uitgew erkt in de resolutie van 7 N ovem ber 1951 biedt
gelegenheid tot beschouwingen van verschillende aard.
In dit artikel wil ik enkele gezichtspunten naar voren brengen met
betrekking tot de vraag of de geopende mogelijkheden tot wijziging van
de fiscale winstbepaling bevorderlijk dan wel nadelig zijn voor de toe­
passing van de vervangingsw aardeleer in het bedrijfsleven.
Ik vestig de aandacht op de volgende passage, welke in de gewisselde
stukken voorkomt.
,,In de eerste plaats dient de belastingplichtige te onderzoeken
,,of in zijn geval bijzondere om standigheden een afwijking van de
,,tot dusverre gevolgde gedragslijn rechtvaardigen en in de tw eede
„plaats moet hij nagaan, of de door hem te kiezen nieuwe methode
„op zichzelf in overeenstem m ing met goed koopm ansgebruik is.
 „V oor deze vragen vindt de ondernem er in wetenschap, juris­
p ru d e n tie en ervaringskennis echter niet steeds een vast richt„snoer. W el zijn belangrijke algemene beginselen ontwikkeld, doch
„deze denkbeelden zijn nog betrekkelijk weinig aan de praktijk
„getoetst.”
Deze regels houden naar mijn mening een aanm oediging in voor allen,
theoretici en practici, die ijveren voor toepassing van de leer van de
vervangingsw aarde. Immers de M inister geeft met deze uiting te kennen,
dat de O verheid niet de ogen sluit voor nieuwe denkbeelden, welke de
theorie ontwikkelt. M en kan het echter de M inister niet euvel duiden,
dat hij de methode van fiscale winstbepaling niet afhankelijk wil maken
van algemene beginselen, welke nog betrekkelijk weinig aan de praktijk
zijn getoetst. De m ethode van fiscale winstbepaling is van te groot
belang om afhankelijk te w orden gem aakt van denkbeelden, welke zich
nog in het experimentele stadium bevinden. De aanmoediging, welke
men uit de aangehaalde passage kan putten is dus: „Z org dat de toe­
passing van de vervangingsw aardeleer uit het experimentele stadium
komt en zorg dat zich in de praktijk een hecht systeem ontwikkelt, dat
haar bruikbaarheid heeft bewezen. Dan zult U bij de Overheid een open
oor vinden.”
V oorts is het van niet te onderschatten betekenis, dat de M inister met
de introductie van het bedoelde „lifo-stelsel” het heilige huisje van de
„gulden-is-gulden-theorie” geducht heeft aangetast. Deze „theorie” was
het grote obstakel op de weg van de aanhangers van de vervangings­
w aardeleer en het feit, dat in dit bolwerk een bres is geslagen kan de
aanvallers moed geven om verder door te tasten.
 m ab blz. 390

E r is echter ook een belangrijk nadeel voor de ontwikkeling van de
toepassing van de leer van de vervangingsw aarde aan de invoering van
het fiscale „lifo-stelsel” verbonden. Indien in een onderneming door de
toegewijde zorgen van adm inistrateur en accountant bij de adm inistratie
van de goederenbeweging de vervangingsw aardeleer w ordt toegepast,
w aardoor door middel van perm anente w aarderegistratie op de wijze
zoals Professor A. M ey dit kort geleden in dit blad op zo voortreffelijke
wijze heeft uiteengezet, een zuivere winstbepaling is tot stand gekomen,
dan zal de directie van deze onderneming tot de ontdekking komen, dat
na afloop van het jaar opnieuw een omvangrijk w erk moet worden ver­
richt om de fiscale winst te berekenen. Dit omvangrijke w erk zal kost­
baar zijn en de directie zou geen goede directie zijn, inzien zij niet
de vraag zou stellen, waarom niet ook voor de interne winstberekening
het „lifo-stelsel” w ordt gevolgd. Zij zal des te meer reden vinden om
deze vraag met klem te stellen, indien na lange berekeningen blijkt,
dat het resultaat van de fiscale winstbepaling volgens het lifo-stelsel
ongeveer gelijk is aan het resultaat van de „eigen” methode. En in
vele gevallen, nl. bij ongeveer gelijkblijvende voorraadgrootte en ook
indien de positieve en negatieve invloeden van verschillende voorraadgrootten en van speculatieve elementen elkaar opheffen, zal het resul­
taat ongeveer gelijk zijn.
Ik behoef hier niet de argum enten op te sommen, die de aanhangers
van de vervangingsw aardeleer hiertegenover kunnen stellen. Ik zou
hierdoor vervallen in herhaling van w at in dit blad reeds eerder naar
voren is gebracht. Ik wijs slechts op het feit, dat door de invoering van
het fiscale „lifo-stelsel” een nieuw contra-argum ent is ontstaan.
 Ik meen, dat de m oedgevende uitlatingen van officiële zijde en de
aantasting van de „gulden is gulden theorie” per saldo hoger moeten w or­
den aangeslagen dan de invloed van het genoemde contra-argum ent
tegen de toepassing van de vervangingsw aarde in de adm inistratie. De
invoering van het fiscale „lifo-stelsel” kan dus als een stap vooruit w or­
den beschouwd. H et komt er dus op aan om van deze stap een zo groot
mogelijk gebruik te maken.
Dit zal in de eerste plaats moeten geschieden door te trachten te
voorkomen, dat men in de commerciële adm inistraties het „lifo-stelsel”
gaat toepassen. M aar daarnaast mogen de aangehaalde feiten een aan­
sporing zijn voor adm inistrateurs en accountants om op zo groot moge­
lijke schaal in het bedrijfsleven tot toepassing van de leer van de ver­
vangingsw aarde te komen. T ot dusverre is veelal de mening vernomen,
dat de toepassing van de leer van de vervangingsw aarde in de admini­
stratie w ordt geremd door het feit, dat deze toepassing door de fiscus
niet w ordt aanvaard.
Ik meen echter, dat wij de rollen moeten om draaien en niet de adm i­
nistraties in de bedrijven moeten aanpassen aan de fiscale regelen,
m aar er voor moeten zorgen, dat in een zo groot aantal adm inistraties
de leer van de vervangingsw aarde w ordt toegepast, dat de fiscus kan
worden overtuigd van de practische bruikbaarheid van het stelsel. W ij
weten nu immers, dat de O verheid de deur openlaat voor hervorm ingen,
mits deze m aar voldoende aan de praktijk zijn getoetst.
 T e dezer plaatse zij voorts de medewerking ingeroepen van de Rijks­
accountants, die de opdracht hebben gekregen om zich speciaal bezig te
houden met de behandeling van aangiften, waarbij het „lifo-stelsel” is
gevolgd. Zij krijgen de gelegenheid om in de bedrijven, w aar men fiscaal

m a b blz. 391

het „lifo-stelsel” volgt, m aar w aar de adm inistratie op de leer van de
vervangingsw aarde is gebaseerd, beide stelsels met elkaar te vergelijken.
Zij kunnen daarbij tevens constateren of en in welke mate de „vervangingsw aarde-adm inistraties” bezw aren voor de controle opleveren en
zij zijn in de gelegenheid om de O verheid er van op de hoogte te stellen
hoe de leer van de vervangingsw aarde haar weg vindt in het bedrijfs­
leven.
M oge het bedrijfsleven er voor zorgen, dat in zeer veel gevallen ge­
rapporteerd kan worden, dat de leer van de vervangingsw aarde met
vrucht w ordt toegepast en dat het voor een Rijksaccountant geen be­
zw aar zou zijn om op basis van de betrokken adm inistraties gedane aan­
giften te controleren.
m ab blz. 392.
