Bescheiden toezichter of bemiddelaar? De rol van de rechter in reorganisatie en faillissement vanuit rechtshistorisch perspectief
134
Art. 589 Code de commerce fr. 1838.
135
Zie bijvoorbeeld J. HILAIRE, Introduction historique, 332; E. RICHARD, Droit des affaires, 576–578; J.-M.
THIVAUD, “L’ordre primordial de la dette: petite histoire panoramique de la faillite, des origines à nos jours”, 25.
Revue d’économie financière 1993, (67) 88: “La loi de 1838 essaie d’adoucir les termes du code napoléonien”.
25"
"

gefailleerde te doen meewerken met zijn schuldeisers, wat zich uitte in een afzwakking van de
streng culpabiliserende benadering van 1807. De filosofie van het Napoleontische
handelswetboek werd echter niet gewijzigd. De schuldeisers beslisten over het lot van de
debiteur. Dat was een keuze voor vereffening of tijdelijke betalingsuitstel. Er gold bovendien
een weinig economisch georiënteerde benadering van faillissement, dat nog grotendeels als
een zaak van kooplieden, en niet van ondernemingen werd opgevat.
 B. DE BELGISCHE WET VAN 1851: EEN OVERNAME VAN DE FRANSE WET
VAN 1838 MET TOEVOEGING VAN EEN NEDERLANDS SALVOCONDOTTO
46. Het Belgische Nationaal Congres verklaarde in 1831 dat – naast een evaluatie van de
Napoleontische wetboeken in het algemeen (art. 139, 11° GW oud) – een herziening van het
faillissementsrecht zich opdrong (art. 139, 9° GW oud). Op vraag van de toenmalige minister
van Justitie, Guillaume-Hippolyte Van Volxem (ob. 1868), werd in 1841 een commissie
bestaande uit zes leden opgericht. Deze commissie moest zich beraden over de
faillissementswetgeving en over het recht inzake vennootschappen, verzekeringen en
lijfsdwang (contrainte par corps). De commissie werd ingesteld in 1841, maar startte haar
werkzaamheden pas in 1844136. Inzake faillissement gold de Franse wetswijziging van 1838
als voorbeeld. De commissie bekeek naar eigen zeggen wetgeving in meerdere Europese
landen137, maar in haar voorstellen moet men met een vergrootglas zoeken naar verschillen
ten aanzien van de Franse wet. De aanleiding tot hervorming was vergelijkbaar met de Franse
context. Enerzijds stelde men vast dat in de praktijk te vaak faillissementen op een
buitengerechtelijke manier, en dus zonder enige rechterlijke controle, werden afgehandeld.
Anderzijds probeerden schuldeisers akkoorden met de schuldenaar te bekomen die ten nadele
van andere schuldeisers waren138. De vermelde commissie stelde een aantal grote principes bij
de voorgestelde hervorming voorop. Vooreerst moest een centralisatie worden doorgevoerd in
de administratie, de gerechtskosten moesten worden gedrukt en ook de rol en bevoegdheden
van curatoren moesten worden herbekeken139.
 47. In 1851 werd de wet gestemd140. De gefailleerde werd – net als in Frankrijk – minder
streng aangepakt, tenminste als hij te goeder trouw was. De opstellers van de nieuwe wet
gaven daarmee uiting aan hun voornemen om het aantal vrijwillige faillissementen
verhogen141. Door de nieuwe bepalingen zouden handelaars sneller hun eigen faillissement
melden, wat in de ogen van de parlementsleden de economie ten goede zou komen142. Op het
ogenblik dat het faillissement werd uitgesproken, kon de schuldenaar niet langer worden
gevangengezet op grond van contrainte par corps en werd hij vrijgelaten indien hij om die
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
136

J. GILISSEN, “Codifications et projets de codification en Belgique au XIXe siècle”. Belgisch Tijdschrift voor
Nieuwste Geschiedenis 1983, (203) 232–233; E. HOLTHÖFER, “Handelsrecht und Gesellschaftsrecht: Belgien” in
H. Coing (ed.), Handbuch der Quellen und Literatur der neueren europäischen Privatrechtsgeschichte, III/3,
(3277) 3291; Ch. RENOUARD en J. BEVING, Traité des faillites et banqueroutes, 74.
137
Rapport de la commission chargée d’examiner le projet de loi qui révise la législation sur les banqueroutes,
faillites et sursis, Stukken Senaat 1849–50, nr. 66, 3; M. HAANTJENS, De Nederlandse en Belgische wetgevingen
betrekkelijk de onmiddellijke rechtsgevolgen van het faillissement onderling vergeleken (Leiden: Hazenberg
1856), 6–7.
138
Rapport de la commission chargée d’examiner le projet de loi qui révise la législation sur les banqueroutes,
faillites et sursis, Stukken Senaat 1849–50, nr. 66, 3 ; Hand. Kamer 1849–50, 12 januari 1849, 412.
139
Rapport de la commission chargée d’examiner le projet de loi qui révise la législation sur les banqueroutes,
faillites et sursis, Stukken Senaat 1849–50, nr. 66, 75.
140
W. 18 april 1851, BS 24 april 1851.
141
Hand. Kamer 1849–50, 12 januari 1849, 418.
142
Ch. RENOUARD en J. BEVING, Traité des faillites et banqueroutes, 151.
 26"
"

reden opgesloten was (art. 453)143. Enkel als de gefailleerde zijn faillissement niet tijdig had
aangegeven, zijn boeken niet had afgegeven of geen bilan (staat) had ingediend, besloot de
rechtbank tot opsluiting of arrest (art. 467, eerste lid). Nochtans werden – net zoals in
Frankrijk – ook meer gevallen van banqueroute simple opgesomd (art. 574-575). De
achterliggende opvatting van de Belgische wetgever, net als van de Franse, was: “streng als
het moet”.
 48. Nochtans baseerde de Belgische wetgever zich ook op de eigen traditie. Een eerste
belangrijk verschil met Frankrijk vormde de opschorting van betaling. De défénses générales
en andere remedies van eenzijdige opschorting hadden in Frankrijk de Revolutie niet
overleefd. Wel sluimerde de idee om rechtbanken een optie van een kortstondig moratorium
te verlenen ook na 1789 op de achtergrond. Philippe Legras, die lid was van het
redactiecomité van de Code de commerce, stelde in 1799 voor de rechtbanken van
koophandel toe te laten surséance te verlenen. Wel kon dit enkel na buitenbezitstelling en
overhandiging van de boekhouding. De duur was beperkt, van zes maanden tot twee jaar144. In
de ontwerpen van de Code de commerce werd het voorstel niet behouden, zij het dat
saufconduite mogelijk was van zodra het faillissement vast stond (zie boven). Die benadering
sloot deels aan bij een ouder project, van de commissie-Mirosmesnil (1778–1781), dat na
faillissement de tegenstelbaarheid van lettres de répit en arrêts de surséance had uitgesloten,
en geen bevoegdheid tot het opleggen van een moratorium door de rechtbank van koophandel
(toen nog juridictions consulaires) voorafgaand aan het faillissement had bepaald145. In de
Zuidelijke (en Noordelijke) Nederlanden werd de oude traditie wel weer opgepikt. In de
achttiende eeuw hadden de provinciale justitieraden brieven uitgereikt “van respijt” of “van
inductie”, zoals dat ook in Frankrijk het geval was.146
49. Een koninklijk besluit van Willem I voerde in januari 1814 een regeling van
salvocondotto in in het Koninkrijk der (Noordelijke) Nederlanden. In november 1814, toen
duidelijk was dat Willem I vorst zou worden van het nieuwe Verenigd Koninkrijk der
Nederlanden, werd de regeling bij Koninklijk Besluit tot het Zuiden uitgebreid 147. Een
opschorting van betaling (volgens het besluit: “surseance van betaling”) werd door de Hoge
Raad aan de vorst geadviseerd en door die laatste voor maximaal twaalf maanden verleend.
 Ze werd aan kooplieden en “corporaties” toegekend, alsook aan particulieren voor zover ze
getroffen waren door een ramp of oorlogsomstandigheden (art. 2). Voorwaarden waren dat de
verzoeker geen fout had begaan, dat de onmogelijkheid om te betalen slechts tijdelijk was en
dat het door de toegekende opschorting waarschijnlijk was dat hij de schulden zou
terugbetalen (art. 6). Er gold een onderscheid tussen een voorlopige en een definitieve
opschorting. De eerste kon na het indienen van het verzoek door de Hoge Raad worden
toegekend. Indien de verzoeker een burger was, was de voorlopige opschorting slechts
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
143

Zie verder Rapport, fait au nom de la commission, par Victor Tesch, Stukken Kamer 1849–50, nr. 8,
http://www.dekamer.be/digidoc/DPS/K2267/K22671134/K22671134.PDF, 7; Ch. RENOUARD en J. BEVING,
Traité des faillites et banqueroutes, 201.
144
Ph. LEGRAS, Projet d’un code des faillites, surséances, cessions judiciaires et banqueroutes (Parijs: Bailleul
1799), 69–73.
145
H. LÉVY-BRUHL, Un projet de Code de commerce à la veille de la Révolution. Le projet Miromesnil (1778–
1789) (Parijs: Leroux 1932), 237–240.
146
Zie bijvoorbeeld een edict van keizer Jozef II van 10 april 1787, dat brieven van respijt, inductie, atterminatie
en andere “moratoiren” afschafte : Edict … behelsende een reglement voor de saecken ende processen de welcke,
op den 1en der maendt mey 1787 sullen hangen onbeslist in eerste instantie, in graedt van appellatie ofte van
revisie, Brussel, Lemaire, 1787, art. 19. Voor de Noordelijke Nederlanden, zie Groot Placaatboek inhoudende de
placaaten ende ordonnantien van de edele groot mog. Heeren staaten van Holland en West-Friesland …, J. van
der Linden (ed.), Amsterdam, Allart, 1796, 564-565 (15 november 1793).
147
Zie voor de tekst van dit besluit Pasin., 2de reeks, I, 359.
 27"
"

mogelijk als een verslag van de burgemeester werd voorgelegd. Uit dat verslag moest blijken
dat de voornaamste schuldeisers waren gehoord, dat ze toestand van de verzoeker
waarschijnlijk achtten en dat de schuldenaar samen met één of meerdere van zijn schuldeisers
tijdens de opschorting het vermogen zou beheren (art. 4). De schuldeisers werden ook over de
definitieve opschorting, die dus maximaal een jaar duurde, gehoord, maar ze stemden niet
over het verzoek (art. 5, tweede lid). Volgens de geest van het besluit werden ook de
gewaarborgde schuldeisers getroffen door de (voorlopige én definitieve) opschorting.
50. In 1826 werd – nog steeds onder het Verenigd Koninkrijk – een nieuwe wet aangenomen,
die de gevolgen van de surseance regelde148. Het toepassingsgebied werd nu beperkt tot
handelaars (art. 2). De procedure werd bovendien gesplitst: de Hoge Raad oordeelde over de
definitieve opschorting, de arrondissementsrechtbank over de voorlopige surseance (art. 4-8).
De schuldenaar mocht geen daden van beschikking, maar evenmin daden van beheer, stellen
zonder het akkoord van bepaalde toezichthoudende schuldeisers (art. 10). Aanhangige
procedures bleven lopen, maar de surseance maakte nieuwe tenuitvoerleggingen en processen
onmogelijk (art. 11). Zakelijke zekerheden werden niet door de definitieve surseance
getroffen, en evenmin bepaalde schulden (bijvoorbeeld van levensonderhoud, huur en loon)
(art. 12). Voor de gewaarborgde schuldeisers was – net zoals voor de andere schuldeisers –
elke nieuwe uitvoeringsmaatregel uitgesloten, maar enkel tijdens de voorlopige opschorting.
De definitieve opschorting gold enkel voor niet-gewaarborgde schuldeisers. Deze regels
werden ook in de rechtspraak nagevolgd149.
 51. De Belgische wet van 1851 behield de Nederlandse surseance (nu sursis de paiement,
opschorting van betaling, genoemd) – hoewel ze in de Franse wetgeving ontbrak150 – en
bouwde grotendeels voort op de regels van 1814 en 1826. Wel werden de rechtbank van
koophandel – het toepassingsgebied was eveneens beperkt tot kooplieden (art. 593) – en het
hof van beroep bevoegd gemaakt. De handelaar diende twee identieke versies van het
verzoekschrift in, bij de beide vermelde rechtscolleges. De rechtbank van koophandel kon een
voorlopige opschorting verlenen en adviseerde over de definitieve opschorting; enkel het hof
van beroep sprak de definitieve opschorting uit. De gelijkenissen met de regelingen onder het
Verenigd Koninkrijk waren groot. De duur van het definitieve uitstel was beperkt tot twaalf
maanden. De voorlopige opschorting werd door de rechtbank van koophandel opgelegd
zonder de schuldeisers te horen (art. 595, vierde lid). In dat geval werden één of meerdere
commissarissen aangesteld om de schuldenaar tijdens zijn beheer te controleren (art. 595,
vijfde lid). Een uitspraak over voorlopige opschorting was bovendien niet vatbaar voor hoger
beroep of verzet vanwege een schuldeiser (art. 609, eerste lid). De handelaar diende in zijn
verzoekschrift duidelijk te vermelden welke omstandigheden hem ertoe dwongen zijn
betalingen tijdelijk stop te zetten en hij diende een lijst van zijn voornaamste schuldeisers bij
te voegen. De rechtbank en het hof beoordeelden of de omstandigheden daadwerkelijk
vreemd waren aan de wil van de schuldenaar151. De gevolgen van de opschorting waren
eveneens vergelijkbaar met de Nederlandse regels. Net zoals sinds 1826 had gegolden,
verhinderde de tijdelijke opschorting nieuwe uitvoeringsmaatregelen, en ook vanwege
gewaarborgde schuldeisers. De definitieve opschorting beperkte enkel de rechten van niet"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
148

W. 23 maart 1826, Staatsblad nr. 48.
Brussel 12 januari 1826, vermeld in Pasin., 2de reeks, I, 360, voetnoot 2.
 150
Hand. Kamer 1849–50, 12 januari 1849, 128: “Si les sursis accordés depuis 1814, en vertu de l'arrêté du 25
novembre de cette année, ont été la source d'un grand nombre de déceptions, ce n'est donc pas parce que
l'institution en elle-même est mauvaise (…)”.
151
“(…) des faits qui échappent à la prévoyance ordinaire” en “(…) pas en son pouvoir d’empêcher”, zie o.m.
Brussel 15 december 1851, Pas. 1852, II, 249 en Brussel 12 januari 1853, Pas. 1855, II, 85.
149

28"
"

gewaarborgde schuldeisers. Wel gold de definitieve opschorting nu ook voor vorderingen
beschermd met hypotheken en voorrechten, voor zover ze onroerend goed of aanhorigheden
betroffen die de schuldenaar nodig had voor zijn werkzaamheden (art. 606).
 52. Niettegenstaande de gelijkenissen met de Nederlandse regels van 1814 en 1826 werd
opschorting van betaling door de wet van 1851 sterk in het keurslijf van de Napoleontische
faillissementsprocedure gedrukt. Voorwaarde was – net zoals bij faillite – de staking van
betaling, die – anders dan voor faillite was vereist – tijdelijk was en door uitzonderlijke
omstandigheden was veroorzaakt (art. 593). De gelijkenis in definitie maakte dat na afloop
van de periode van verleende opschorting de begunstigde eenvoudig failliet kon worden
verklaard indien niet alle schulden waren betaald152. De wet van 1851 bepaalde verder dat bij
opeenvolgend faillissement de periode van staking van betaling aanving op de datum van het
verzoekschrift tot opschorting (art. 613). Een andere vernieuwing hield in dat de verzoeker
van opschorting van betaling nu – en anders dan bepaald was in het besluit van 1814 – steeds
een overzicht van activa en passiva bij zijn aanvraag diende te voegen, waaruit het tijdelijke
karakter van illiquiditeit moest blijken (er dienden meer activa dan passiva voorhanden te zijn)
(art. 594, tweede lid, 2°). Verder maakte de inpassing van sursis in het faillissementsrecht dat
de rechten van de schuldeisers werden vergroot. De tijdelijke opschorting kon maar gelden tot
wanneer de schuldeisers waren uitgenodigd en zij beslisten over de definitieve opschorting.
Het akkoord van de helft van de schuldeisers met ten minste drie vierden van het totaal aan
schulden was nu een voorwaarde voor toekenning van definitieve opschorting (art. 599, eerste
lid). De vermelde tendens, van de opname van het moratorium in het faillissementsrecht, vond
ook in Nederland plaats. Het Nederlandse Wetboek van Koophandel van 1838 diende allicht
eveneens tot voorbeeld voor de Belgische wetgever, aangezien het een definitieve surseance
aan een meerderheidsbeslissing van de schuldeisers verbond (art. 914).
 53. Niet alleen voor de opschorting van betaling, ook voor het concordaat getuigde de wet van
1851 van een dubbele houding, die enerzijds de belangen van de schuldeisers, anderzijds de
gedachte van een door de rechtbank eenzijdig opgelegd moratorium weerspiegelde. Er werd
in de wet een onderscheid gemaakt tussen een snel en een “regulier” concordaat. Als een
schuldenaar te goeder trouw was en zelf zijn faillissement had aangegeven, dan konden de
schuldeisers op korte termijn worden opgeroepen om over een concordaat te beslissen.
Nochtans – en hieruit blijkt de oude Napoleontische benadering – was in dat geval het
akkoord van drie vierden van de schuldeisers in hoofden en vijf zesden in schulden (d.i. in
omvang) vereist (art. 520). Inzake het “reguliere” concordaat bevestigde de Belgische wet de
Napoleontische regels en de beperkte aanvullingen van de Franse wet van 1838. Ook voor een
“regulier” concordat was goedkeuring door de meerderheid van schuldeisers, in hoofden, en
voor drie vierden van de schulden (in omvang) vereist (art. 512). Niettegenstaande bepaalde
gelijkenissen tussen sursis en concordat, waren gewaarborgde schuldeisers vrijgesteld van de
gevolgen van een concordat (ook van de “snelle” variant), voor zover ze niet meestemden (art.
513). Dat was niet steeds het geval voor wat de gevolgen van een definitieve opschorting
onder de regeling van sursis de paiement betrof (zie boven).
 54. Een tweede belangrijk verschil tussen de Belgische wet van 1851 en de Franse wet van
1838 betrof het grotere wantrouwen ten opzichte van schuldeisers-beheerders en nietprofessionele syndics. De Franse wet van 1838 had voor bezoldigde syndics gekozen en de
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
152

Enkele commentatoren stelden zelfs dat wie met succes betalingsuitstel vroeg zich al in een staat van
faillissement bevond. Zie bijvoorbeeld A. CALLIER, Des sursis de paiement d’après la loi du 18 avril 1851
(Brussel: Annoot-Braeckman 1871), 59–62. Voor een meer genuanceerd oordeel, zie Ch. RENOUARD en J.
BEVING, Traité des faillites et banqueroutes, 482–483.
 29"
"

agents afgeschaft153, maar de Belgische wetgever wilde verder gaan. In België overheerste het
gevoelen dat boedeladministratie door vertegenwoordigers van de schuldeisers een gevaar
voor misbruik met zich mee bracht. Het kwam vaak voor dat ze geen rekenschap aflegden
voor hun beheer. Agents en syndics die schuldeiser waren, kregen geen uitkering uit de boedel,
wat in bepaalde gevallen tot verduistering van activa leidde154. Een ander motief van de
wetgever was de beperking van procedurekosten en tijdverlies, waartoe de aanstelling van
drie soorten beheerders (agents, syndics provisoires en syndics définitifs) aanleiding had
gegeven. De Belgische wetgever stelde daarom een regime van beëdigde liquidateurs in; ze
zouden aan de rechtbanken van koophandel kunnen worden toegevoegd voor een periode van
vijf jaar (art. 455, art. 457-460)155. In de praktijk werden echter geen liquidateurs aangesteld,
waardoor deze innovatie van de nieuwe wet dode letter bleef156. De begeleiding van een
faillissement lag daarom volledig in handen van de curatoren, die volgens de wet werden
aangeduid indien geen liquidateurs voorhanden waren. De curator(en) werd(en) onmiddellijk,
in het vonnis van faillietverklaring, aangesteld (art. 466). De wet schreef voor dat ze de
boedel als een goede huisvader moesten beheren (art. 470, eerste lid), op hun
verantwoordelijkheid (art. 487, eerste lid). Ze stonden onder toezicht van de rechtercommissaris. Ze legden aan hem verantwoording af voor daden van beschikking (art. 477) en
verzochten om zijn toelating voor het maken van extra kosten (bv. art. 488, tweede lid).
 55. In de praktijk kwam opschorting van betaling, zowel vóór als na 1851, weinig voor, wat te
wijten was aan de strenge wettelijke regels, aan de toewijzing ervan aan de hoven van beroep
(er waren er maar drie, in Brussel, Luik en Gent) en aan de praktijk van die hoven van beroep,
die vele verzoeken afwezen 157 . Wel vormde de (weliswaar gedeelde) toekenning van
opschorting aan de rechtbanken van koophandel een kiem voor latere ontwikkelingen. Op
andere vlakken was er een (nog grotendeels nominale) versterking van de rechtbank. Naar
Frans voorbeeld ging het streven naar versnelling in de procedure gepaard met een uitbreiding
van de bevoegdheden van de rechter-commissaris. Een verruiming van bevoegdheden van de
rechtbank van koophandel bleef – net zoals in Frankrijk – beperkt tot frases, zonder dat er een
achterliggende bedoeling was van bescherming van de debiteur of ingrijpen om een
compromis mogelijk te maken. De rechtbank kon – nu werd dat expliciet zo gesteld –
ambtshalve het faillissement uitspreken (art. 442). Zoals ook de Franse wet bepaalde158, kon
de rechtbank een concordat toetsen aan de belangen van de schuldeisers én de openbare orde
(art. 517). Dit vormde een ruimere toetsingsbevoegdheid dan de Code de commerce had
toegelaten. In de praktijk bleef de achterliggende filosofie van wantrouwen tegenover de
debiteur nochtans dominant.
VI. HET “PREVENTIEF CONCORDAAT” (1883)
56. In de periode vanaf circa 1850 was het faillissementsrecht in vele landen in volle
ontwikkeling. In vele West-Europese staten werd het handels- en economisch recht vanaf die
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
153

Art. 529 Code de commerce fr. 1838.
Ch. RENOUARD en J. BEVING, Traité des faillites et banqueroutes, 206–207.
 155
Dit idee werd overgenomen uit de toenmalige Russische wetgeving en ook de Britse wetgeving diende als
inspiratie. Zie Rapport de la commission chargée d’examiner le projet de loi qui révise la législation sur les
banqueroutes, faillites et sursis, Parl.St. Senaat 1849–50, nr. 66, 22; M. LECOMTE, Étude comparée, 63.
156
M. LECOMTE, Étude comparée, 64.
157
Zie voor de periode 1861–1870 Compte 1861–1870, 64. Die trend bestond al eerder. Nagenoeg een derde van
de verzoeken in de periode van 1831 tot en met 1843 werd afgewezen. In de vroege jaren 1840 waren er minder
dan 10 verzoeken voor gans België. Zie Compte de l’administration de la justice civile en Belgique pendant les
années judiciaires 1839–40, 1840–41, 1841–42, et 1842–43, présenté au Roi par le ministre de la justice
(Brussel: Imprimerie Moniteur Belge 1845), Appendice, xxvi–xxvii.
158
Art. 515 Code de commerce fr. 1838.
154

30"
"

tijd grondig geëvalueerd en herschreven. Belangrijke faillissementswetten die een uitkomst
vormden van dat proces en die veel invloed hadden in gans Europa waren de Pruisische
Konkursordnung van 1855, de Duitse Reichskonkursordnung van 1877 en Engelse wetten van
1861, 1869, 1883 en 1887. De vermelde Konkursordnungen vormden op vele punten een
doorslag van de Code de commerce van 1807. Een akkoord tussen schuldeisers en de debiteur
was volgens die wetten enkel mogelijk als uitkomst van een faillissementsprocedure en op
grond van strenge meerderheidsregels159.
 57. De Engelse wetgeving daarentegen was origineler. Sinds het begin van de achttiende eeuw
had de Engelse overheid geëxperimenteerd met akkoorden na faillissement. In 1705-06 werd
het principe van discharge (kwijtschelding) na liquidatie maar op akkoord van een
meerderheid van schuldeisers ingevoerd160. Tot het midden van de negentiende eeuw bleef het
Engelse recht dit spoor volgen. Nieuwe wetten van 1844 en 1849 stelden voor het eerst het
“waterval”-systeem in dat het Engelse reorganisatierecht van de late negentiende en van de
twintigste eeuw zou kenmerken161. Buitengerechtelijke akkoorden die discharge verleenden
waren mogelijk, maar met het akkoord van alle schuldeisers. Door de rechtbank
gecontroleerde arrangements vereisten een meerderheid van zes zevenden van de schuldeisers
(in hoofden en schuld). Tegenstelbaarheid aan de niet-instemmende schuldeisers werd dan
verkregen als de rechtbank het akkoord billijk achtte. De “waterval”-benadering bestond er
dan in dat de schuldenaar eerst alle, vervolgens een deel van zijn schuldeisers probeerde tot
een akkoord te overtuigen. Dergelijke akkoorden waren echter nog vaak gekoppeld aan de
overdracht van alle goederen aan de schuldeisers (trust deeds of deeds of assignment)162,
zodat continuïteit van ondernemen met de debiteur aan het stuur niet de eerste zorg was.
Vanaf het midden van de negentiende eeuw werden de vermelde arrangements gaandeweg
ook toegelaten voor schuldenaren die in het bezit van hun boedel werden gelaten en zelfs in
combinatie met een discharge. Dat gebeurde eerst voor de gerechtelijke akkoorden, later voor
de buitengerechtelijke 163 . De meerderheidsvereisten werden geleidelijk afgebouwd.
 Bankruptcy Acts van 1861 en 1869 bepaalden dat arrangements zonder buitenbezitstelling die
door de rechtbank werden bekrachtigd door drie vierden van de schuldeisers (in schuld, vanaf
1869 ook in aantal) konden worden toegestaan164. Nochtans was er – ook in Engeland – nog
sprake van een “one-gateway approach”. Eens beroep werd gedaan op de rechtbank en de
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
159

Zie A. MEIER, Die Geschichte, 86–91, 145. De Code de commerce had in de negentiende eeuw lang gelding
gehad in Duitse gebieden, zie daarvoor B. DÖLEMEYER, “Frans recht in Noord-Duitsland. De inlijving van de
Noordwestelijke gebieden van Duitsland bij het Franse Keizerrijk”, in A.M.J.A. Berkvens, J. Hallebeek en A.J.B.
Sirks (eds.), Het Franse Nederland: de inlijving 1810–1813. De juridische en bestuurlijke gevolgen van de
‘Réunion’ met Frankrijk (Hilversum: Verloren 2012), (32) 39–44.
160
I.P.H. DUFFY, Bankruptcy and Insolvency in London During the Industrial Revolution (New York: Garland
1985), 10–11; E. KADENS, “The Last Bankrupt Hanged. Balancing Incentives in the Development of Bankruptcy
Law”, 59. Duke Law Journal 2010, (1229) 1262–1270.
161
P.-C. HAUTCŒUR en P. DI MARTINO, “The Functioning of Bankruptcy Law and Practices in European
Perspective (ca. 1880–1913)”, 14. Enterprise and Society 2013, (579) 584–585. Deze auteurs dateren de
registratie in rechtbanken van akkoorden voor faillissement in 1883, maar dat klopt niet. Zie H. DALHUISEN,
Compositions in Bankruptcy. A Comparative Study of the Laws of the E.E.C. Countries, England and the U.S.A.
 (Leiden: Sijthoff 1968), 32–35; S.A. RIESENFELD, “The Evolution of Modern Bankruptcy Law. A Comparison of
the Recent Bankruptcy Acts of Italy and the United States”, 31. Minnesota Law Review 1947, (401) 442–446. De
wet van 1844 beperkte zich nog tot niet-handelaars; de wet van 1849 betrof kooplieden. Zie M. LOBBAN,
“Bankruptcy and Insolvency”, in W. Cornish e.a. (eds.), The Oxford History of the Laws of England, XII
(Oxford: Oxford University Press 2010), (779) 807, 809–810.
162
Zie bijvoorbeeld een bundeling van modellen en praktische vragen: J.P. DE GEX en R.H. SMITH, Supplement
to Arrangements Between Debtors and Creditors Under the Bankruptcy Act 1861 (Londen: Stevens 1868).
163
S.A. RIESENFELD, 31. Minnesota Law Review 1947, (401) 444.
164
H. DALHUISEN, Compositions in Bankruptcy, 32–35,

31"
"

meerderheid niet werd behaald, of de rechtbank het bereikte akkoord afkeurde, stond alleen
liquidatie open.
58. Elders waren er experimenten met door de rechtbank opgelegde kwijtscheldingen, maar
zelden in combinatie met een debtor in possession-regeling. Een Amerikaanse
faillissementswet van 1841 had aan debiteuren te goeder trouw een discharge aangeboden.
Deze werd toegekend behoudens verzet van een meerderheid van de schuldeisers.
Buitenbezitstelling was echter de regel 165 . Verder waren er op het Europese continent
aanzetten tot procedures van akkoorden buiten faillissement. Tijdelijke crisismaatregelen
verwezen in Frankrijk naar overeenkomsten buiten de faillissementsprocedure. In 1848 en
1871 werd respectievelijk naar aanleiding van de revolutie en de Commune aan de
rechtbanken van koophandel de mogelijkheid geboden “concordats amiables” te registreren.
 De gelding van de bepalingen over “faillite” werd opgeschort. Indien een debiteur omwille
van de buitengewone economische omstandigheden die toen heersten niet langer kon betalen,
dan kon een buitengerechtelijk akkoord met de meerderheid van de schuldeisers worden
gesloten die voor drie vierden van de schulden (in omvang) stonden. De rechtbank van
koophandel kon een dergelijke overeenkomst erkennen en de debiteur bleef in dat geval in het
bezit van zijn handelszaak. Een dergelijk concordat was echter – volgens de letter van de wet
– gericht op liquidatie. Een rechter-commissaris werd aangeduid en men stelde syndics aan
om de vereffening te organiseren. De enige gunsten voor de debiteur bestonden erin dat hij
zijn handelszaak kon openhouden tot de liquidatie, de openbare verkoop kon begeleiden en
dat hij niet failliet werd verklaard, waardoor een herstart zonder rehabilitatie mogelijk was166.
Tot circa 1880 was het Europese faillissementsrecht over het algemeen nog sterk doordrongen
van de beslissingsmacht voor de schuldeisers en van de faillietverklaring als eerste stap, in de
meeste gevallen in de richting van een vereffening.
59. België speelde een voortrekkersrol in het uitwerken van een “preventief concordaat”,
maar verliet het pad geëffend door de Napoleontische codificaties toch niet helemaal. In 1872
werd door volksvertegenwoordiger Auguste Reynaert een voorstel ingediend van
amendement op een wetsvoorstel tot hervorming van de Code de commerce. Dat voorstel was
op de Franse wet van 1871 geënt: de rechtbank van koophandel zou akkoorden
(“arrangements amiables”) homologeren die buiten de rechtbank tot stand waren gekomen.
 Het voorstel erkende – anders dan de Franse wetgeving – dat de debiteur zijn handel ten volle
voortzette: een buitengerechtelijk akkoord kon dus op grond van de voorgestelde wet een
doorstart omvatten. De debiteur werd voor de duur van het akkoord beschermd tegen
aantijgingen van faillissement167. De Franse maatregelen van 1848 en 1871 stonden nog erg
ver van het “preventieve concordaat” dat in de laatste twintig jaar van de negentiende eeuw
opgang zou maken. Het voorstel-Reynaert ging wel een heel eind in die richting, hoewel het
de rol van de rechtbank van koophandel herleidde tot registratie. Dat bleek echter een brug te
ver in het sterk proceduralistisch denkkader zoals dat sinds de negentiende eeuw bestond. Een
cruciaal element, namelijk de volledige vrijstelling van buitenbezitstelling, die voor het eerst
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
165

Ch.J. TABB, “The History of the Bankruptcy Laws in the United States”. American Bankruptcy Institute Law
Review 1995, (5) 16–18.
166
Recueil général des lois, décrets et arrêtés … Xe série: République française (Parijs: Administration du
journal des notaires et des avocats 1848), 298–299 (décret relatif aux concordats amiables, 22 augustus 1848);
Recueil général des lois, décrets et arrêtés … XIIe série: République française, I (Parijs: Administration du
journal des notaires et des avocats 1870), 325–327 (loi sur les concordats amiables, 22 april 1871). Het eerste
decreet gold tot 22 augustus 1848, maar werd toch uitdrukkelijk herroepen bij wet van 12 november 1849.
167
Révision
du
Code
de
commerce,
Stukken
Kamer
1871–72,
nr.
57,
http://www.dekamer.be/digidoc/DPS/K2289/K22891493/K22891493.PDF, 2–3 (amendementen, 31 januari
1872).
32"
"

in dit wetsvoorstel werd uitgewerkt, bleef wel behouden. Het Belgische wetsvoorstel haalde
het in 1872 niet, maar vormde op dit punt wel een basis voor de wet van 1883.
 60. Een bijkomend ingrediënt van het “preventief concordaat” vormde de mogelijkheid om
binnen de schoot van de rechtbank onderhandelingen te organiseren. In 1879 werd door twee
Kamerleden, namelijk Antoine Dansaert, een bankier-handelaar uit Brussel, en Adolphe
Demeur, een Brussels advocaat en specialist financiën 168 , een wetsvoorstel in die zin
ingediend. Dat voorstel hernam voor een groot deel het wetsvoorstel van Reynaert uit 1872,
maar stelde wel een gerechtelijke procedure voorop. De genoemde parlementsleden waren tot
actie overgegaan op grond van de vaststelling dat de gerechtelijke opschorting van betaling
aan te veel voorwaarden verbonden was en dat schuldenaren extra schulden aangingen om
faillissementen te vermijden, wat uiteindelijk minnelijke oplossingen bemoeilijkte169. Het
voorstel werd pas laat besproken en aangepast170.
 61. De uiteindelijke wet van 1883 op het gerechtelijk akkoord171 bepaalde dat een schuldenaar,
“malheureux et de bonne foi”, met tijdelijke betalingsmoeilijkheden, een faillissement kon
vermijden door met zijn schuldeisers een overeenkomst te sluiten in de schoot van de
rechtbank van koophandel. Net zoals voor opschorting van betaling gold, diende de debiteur
een overzicht van zijn activa, een lijst met schuldeisers en een schets van de omstandigheden
voor te leggen die tot de financiële problemen hadden geleid. Van zodra het verzoekschrift
ontvankelijk werd bevonden, legde de rechtbank een voorlopige opschorting op (art. 5). De
tekst van de wet bepaalde niet wat de gevolgen waren ten aanzien van gewaarborgde
schuldeisers. Tijdens de voorbereiding van de wet werd een amendement dat bepaalde dat de
aard van vorderingen van pandhouders, hypothecaire en bevoorrechte schuldeisers door de
voorlopige opschorting niet werd aangetast, niet aanvaard, omdat dat als vanzelfsprekend
werd beschouwd172 . De schuldenaar mocht geen daden van beschikking stellen of zich
verbinden in nieuwe overeenkomsten (art. 6). Alle schuldeisers werden opgeroepen: er werd
een vergadering belegd om over de voorstellen van de schuldenaar te oordelen. Een
gedelegeerd rechter werd aangesteld, die de schuldvorderingen verifieerde maar die ook de
vergadering van schuldeisers kon aanhouden en uitstellen (art. 11), namelijk indien een
akkoord mogelijk was173. Voor goedkeuring van de voorstellen en amendementen was – net
zoals voor het concordat in de faillissementsprocedure gold – een meerderheid van
schuldeisers vereist, die drie vierden van de schulden (qua omvang) vertegenwoordigden. De
gewaarborgde schuldeisers werden ontzien wat de gevolgen van het concordat préventif
betrof, tenzij ze een deel van hun vordering afstonden en meestemden over het concordat
préventif (art. 10 en 23).
 """""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
168

Over Dansaert en Demeur, zie J.-L. DE PAEPE en Ch. RAINDORF-GÉRARD (eds.), Le Parlement belge 1831–
1894, données biographiques (Brussel: Académie royale de Belgique 1996), 89–90 en 187–188.
169
Concordat préventif de la faillite. Développements, Stukken Kamer 1879–80, nr. 28 (wetsvoorstel 9 december
1879), http://www.dekamer.be/digidoc/DPS/K2296/K22961228/K22961228.PDF.
170
L. LOWET en J. DESTRÉE, Du concordat préventif de la faillite. Commentaire pratique de la loi du 29 juin
1887, avec formules (Brussel: Larcier 1892), 46. Over de parlementaire voorbereiding van de wet, zie E.
HOLTHÖFER, in H. Coing (ed.), Handbuch der Quellen, III/3, (3277) 3364–3368.
171
W. 20 juni 1883, BS 23 juni 1883; Pasin., vierde reeks, 18 (1883), 168–196 nr. 142.
172
Pasin., vierde reeks, 18 (1883), 169.
173
Die finaliteit blijkt niet expliciet uit de wet, maar werd algemeen erkend in commentaren. De debiteur mocht
zijn voorstellen aanpassen. Zie bijvoorbeeld G. BELTJENS, Encyclopédie du droit commercial belge, III, 686 nrs.
5 en 8.
 33"
"

62. De wet van 1883 gold tot einde 1885, maar werd nog verlengd tot 1 juli 1887174. Een
nieuwe wet van 29 juni 1887 maakte de regeling definitief, en voegde enkele kleine
vernieuwingen toe 175 . Een belangrijke ingreep betrof de afschaffing van het “snelle”
concordat na faillissement176. De wetten van 1883 en 1887 stelden een tweesporenbenadering
(“two-gateway approach”) in, van reorganisatie naast faillissement. Dat had zo zijn
verdiensten en was een Belgische uitvinding. Nochtans bleef in de praktijk de overgang van
de ene naar de andere procedure erg eenvoudig. De hoge meerderheden die vereist werden dat
een cascade in een faillissement erg waarschijnlijk was. Verder bleef de rol van de rechtbank
en de gedelegeerde rechter – zoals voordien – erg beperkt waar het het bereiken van een
gerechtelijk akkoord betrof. Tussenkomsten waren enkel bedoeld om fraude te voorkomen,
niet om de schuldenaar tegen zijn schuldeisers te beschermen, al was uitstel om akkoorden te
bereiken wel mogelijk. Opmerkelijk was verder dat de wetten van 1883 en 1887 ook de
opschorting van betaling behielden; de wet van 1851 werd op dit punt niet gewijzigd, hoewel
de gelijkenissen tussen het gerechtelijk akkoord en opschorting van betaling erg groot waren.
63. De voorwaarden van de vier insolventieprocedures die sinds 1883 bestonden (sursis de
paiement, “snel” concordat (tot 1887), concordat en concordat préventif), overlapten voor
een groot deel. Voor het concordat prévéntif was vereist dat de schuldenaar “malheureux et de
bonne foi” was en zich niet in een staat van staking van betaling bevond (art. 2, derde lid W.
1883), alhoewel de facto vereist was dat de betalingsmoeilijkheden tijdelijk waren (art. 25 W.
1887). Het sursis de paiement veronderstelde eveneens dat de schuldenaar omwille van
buitengewone en onvoorziene omstandigheden tijdelijk betalingen staakte (art. 593 W. 1851).
 Het “snelle” concordat was mogelijk voor een debiteur te goeder trouw die zijn betaling
definitief had gestaakt, die dat zelf had aangegeven en die erkend was als gefailleerde (art.
520 W. 1851). Het “reguliere” concordat was ook mogelijk als het faillissement op vordering
van de schuldeisers of de rechtbank was uitgesproken; de schuldenaar moest echter eveneens
te goeder trouw zijn. Niettegenstaande de gelijkenissen in voorwaarden, waren de gevolgen
van de vermelde regelingen verschillend. Vooreerst werden de vorderingen van gewaarborgde
schuldeisers uiteenlopend behandeld. Ze werden als separatisten beschouwd na faillissement,
en dus ook in het “regulier” en “snel” concordat. De oudere idee van de bescherming van de
debiteur tegen gewaarborgde schuldeisers tijdens de tijdelijke opschorting werd in de wet van
1883 en ook in de juridische praktijk genegeerd. Nieuwe tenuitvoerleggingen door
pandhouders, hypothecaire en bevoorrechte schuldeisers tijdens de voorlopige opschorting
werden mogelijk geacht177. Zo bleef enkel de uitzondering van de hypothecaire schuldeisers,
met een hypotheek op een voor de schuldenaar nuttig onroerend goed, overeind. Maar die
regel gold enkel tijdens de procedure van sursis de paiement, niet in de andere regelingen.
Bovendien kon een schuldenaar te goeder trouw in het geval de vereiste meerderheden niet
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
174

W. 23 december 1885, BS 24 december 1885.
Het betrof permanent toezicht door de rechtbank van koophandel op de begunstigde van het concordat
préventif, de mogelijkheid om alle goederen af te staan bij wijze van definitieve regeling (cession de biens was
door de wet van 1851 afgeschaft, maar werd nu dus deels heropgevist) en de verplichting voor de begunstigde
van het gerechtelijk akkoord alle schulden terug te betalen. Zie W. 29 juni 1887, BS 30 juni 1887, Pasin., vierde
reeks, 22 (1887), 192–212 nr. 189.
176
Art. 34 W. 29 juni 1887.
 177
Bv. Gent 18 april 1891, Pas. 1891, II, 393. Er waren wel andersluidende stemmen. Zie bv. C. SMEESTERS,
Manuel de droit commercial à l’usage des commerçants et des étudiants en sciences commerciales (Brussel:
Larcier 1920), 345. Zie echter L. FREDERICQ, Principes de droit commercial belge (Gent: Van Rysselberghe en
Rombaut 1934), III, 663–665 nr. 1769. Deze rechtspraak en doctrine betrof het concordat préventif. Ook inzake
sursis de paiement was dit de gangbare opinie. Zie L. FREDERICQ, Principes de droit commercial belge, 1934, III,
616 nr. 1728 en 625–626 nr. 1736.
175

34"
"

werden bereikt, enkel onder concordat préventif formeel buiten het faillissement blijven. In de
overige drie procedures was immers steeds sprake van staking van betaling.
64. Uit de gerechtelijke statistieken blijkt dat het gerechtelijk akkoord aanvankelijk geen groot
succes vormde. In de eerste jaren na 1883 werden vele verzoeken geweigerd, waaruit een
restrictieve interpretatie van het “ongelukkige” karakter van de insolventie kan blijken178.
 Bovendien hinderde de de facto vrijstelling van gewaarborgde schuldeisers de finaliteit van
tijdelijke opschortingen. In de jaren 1880, 1890 en 1900 waren er voor elk toegestaan
gerechtelijk akkoord zes à zeven faillissementen (met als uitkomst liquidatie of stopzetting
door tekort aan activa)179. Er was in het begin van de twintigste eeuw sprake van een
geleidelijke opgang: er werden meer verzoekschriften ingediend en goedgekeurd. Tijdens de
crisisjaren 1930 vormde het gerechtelijk akkoord zo wel een veel gebruikte remedie. In die
jaren was er zelfs gemiddeld één gerechtelijk akkoord voor drie faillissementen (die door
vereffening of sluiting van de procedure werden beëindigd)180. Uit de cijfers blijkt alleszins
een grotere vraag naar een gerechtelijk akkoord dan kort na de totstandkoming van de wet van
1883. Rechterlijke reserves en wettelijke drempels bleven in de jaren 1930 nochtans onverkort
bestaan: vele verzoeken werden verworpen bij onderzoek van het verzoekschrift en ook
daarna werden vele verzoeken afgewezen bij gebrek aan de vereiste meerderheid van
schuldeisers181. Maar het aanvankelijk beperkte succes van het gerechtelijk akkoord belette
niet dat de Belgische wet van 1883, die voor het eerst onderhandelingen buiten faillissement,
in de schoot van de rechtbank en zonder buitenbezitstelling mogelijk maakte, wel wat
weerklank kreeg182. Hervormingen elders integreerden de Belgische aanpak. De Engelse
wetgever voerde in 1887 – net zoals de Belgische wetten van 1883 en 1887 – een
tweesporenstelsel in, met enerzijds een bankruptcy procedure en anderzijds
reorganisatiemogelijkheden via deeds daarbuiten. Toch hield men onderhandelingen
grotendeels buiten de rechtbank183.
 65. De Amerikaanse Bankruptcy Act van 1898 daarentegen combineerde een tegensprekelijke
reorganisatie in een gerechtelijke procedure buiten faillissement, die gebaseerd was op
uitgebreide informatie-uitwisseling, met een blijvende beschikkingsbevoegdheid van de
debiteur (“debtor in possession”). Vele van de elementen in de wet van 1898 waren afkomstig
uit de spoorwegindustrie. In de late negentiende eeuw was in de VS een praktijk ontstaan die
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
178

Administration de la justice criminelle et civile de la Belgique, période de 1886 à 1897. Résumé statistique
(Brussel: Lesigne 1898), 70 en 75. Het aantal – na consultatie van de schuldeisers en onderzoek van de aanvraag
– uiteindelijk gegrond verklaarde verzoeken schommelde in de periode 1886–97 in het ressort Brussel (Kh.
Antwerpen en Kh. Brussel) rond 60 %. Nadien steeg het aantal toekenningen wel in de rechtbank van
koophandel van Antwerpen, maar niet in de rechtbank van koophandel van Brussel, waar het percentage
uiteindelijk goedgekeurde akkoorden op het totaal aantal aanvragen nog daalde (bv. 26 op 62 in 1901–02, zie
daarvoor Statistique judiciaire de la Belgique. Cinquième année (Brussel: Larcier 1904), 236.
179
Zie Statistique judiciaire de la Belgique (Brussel, Larcier, vanaf 1898), rubrieken “concordats” en “faillites”.
Wel daalde het aantal reguliere concordaten, dus na faillissementsverklaring, beduidend.
180
Gerechtelijke statistiek van België, jaren 1931–1940 (Brussel: Van Muysewinkel 1942), 233–245.
181
In de periode 1931–1937 schommelde het aantal uiteindelijk ingewilligde verzoeken tot gerechtelijk akkoord
tussen 50 en 70 %. In de vroege jaren 1930 was het aandeel van door de rechtbank bij het eerste onderzoek
“verworpen” verzoekschriften hoog (bv. in 1931 45,88 % van alle niet-gehonoreerde verzoekschriften). Later
daalde dat aandeel en vormde vooral het meerderheidsvereiste de reden waarom geen gerechtelijk akkoord werd
verkregen. Zie Gerechtelijke statistiek van België, jaren 1931–1940 (Brussel: Van Muysewinkel 1942), 234.
 182
In vergelijkende overzichten van faillissementswetten kreeg de Belgische wet veel aandacht. Zie bijvoorbeeld
S.W. DUNSCOMBE, Bankruptcy. A Study in Comparative Legislation (New York: Columbia College 1893), 126–
134; E.-E. THALLER, Des faillites en droit comparé (Parijs: Rousseau 1887), I, 268 e.v.
183
Uitvoerig over de Engelse wet van 1887: P.-C. HAUTCŒUR en P. DI MARTINO, 14. Enterprise and Society
2013, 579–605. Zie ook, voor de concrete bepalingen, J.P. DE GEX en R.H. SMITH, Supplement to Arrangements,
127–135.
35"
"

maakte dat spoorwegmaatschappijen bij financiële moeilijkheden door middel van een
sterfhuisconstructie werden geherstructureerd. Een door de rechtbank aangestelde receiver
organiseerde de verkoop van de firma. Een reorganisatiecomité, waarin gewoonlijk grote
bondholders en referentieaandeelhouders zaten, kocht het bedrijf. De absolute priority regels
maakten dat kleine aandeelhouders in dergelijke procedures weinig gewicht hadden; ze
kregen doorgaans maar weinig of niets terug van hun ingelegd kapitaal. Ook nietgewaarborgde schuldeisers kregen gewoonlijk een restant184. De sterke betrokkenheid van de
schuldeisers, van bij aanvang van de procedure, maakte dat het management van de firma in
nood vaak aan het roer bleef185. De vermelde wet van 1898 bevestigde deze praktijken. In de
Bankruptcy Act van 1938, die de wet van 1898 hervormde, werd de bevoegdheid van de
rechtbank gevoelig uitgebreid. Zo werden “cram down”-regels opgenomen. Die maakten dat
groepen (classes) van schuldeisers en aandeelhouders, indien ze niet met de vereiste
meerderheid voor het reorganisatieplan stemden, konden worden afgekocht of – wanneer dat
niet kon – worden gedwongen het plan te respecteren. Dat laatste was het geval wanneer hun
belangen door de reorganisatie “equitably and fairly” werden beschermd. Die criteria
vormden het richtsnoer voor de rechter bij het toetsen van het reorganisatieplan186.
 VII. DE BELGISCHE RECHTBANK VAN KOOPHANDEL EN GERECHTELIJKE
REORGANISATIE VANDAAG
A. DE VOORGESCHIEDENIS: DE WETSWIJZIGINGEN VAN 1946 EN 1997
66. In 1946 werden de wetten van 1883 en 1887 aangevuld en gecoördineerd187. De inhoud
van de regels rond het gerechtelijk akkoord bleef grotendeels behouden. Het “concordat
préventif” werd nu wel “concordat judiciaire” gedoopt. De oudere voorwaarden van
“ongelukkig en te goeder trouw” bleven hetzelfde (art. 2 § 1 vijfde lid Regentsbesluit),
hoewel de band met de faillissementsprocedure nauwer werd (art. 1 eerste lid Regentsbesluit:
de aanvrager “kan faillietverklaring vermijden”). Ook bleef gelden dat het gerechtelijk
akkoord geen kwijtschelding kon inhouden (de betalingsproblemen waren immers tijdelijk).
Art. 34 Regentsbesluit bepaalde – net zoals de wet van 1887 – dat de schuldenaar de volledige
schulden diende te betalen van zodra hij opnieuw in “beteren doen” was. Het Regentsbesluit
stelde net zoals voordien dat de rechtbank het akkoord toetste aan het “openbaar belang” en
de belangen van de schuldeisers (art. 23). In de rechtsleer werd die controle vooral als een
bescherming van de schuldeisers tegen een schuldenaar te kwader trouw opgevat188. Het
"""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""
184

D. BAIRD, Elements of Bankruptcy (St. Paul (Mn): LEG 2014), 61–64.
D.A. SKEEL JR., Debt’s Dominion. A History of Bankruptcy Law in America (Princeton: Princeton University
Press 2001), 48–70; Ch. TABB, American Bankruptcy Institute Law Review 1995, 21–23. Over het belang van de
wet van 1898, zie D.A. SKEEL JR., “The Genius of the 1898 Bankruptcy Act”, 15. Bankruptcy Developments
Journal, 1999, 321–341; Ch. WARREN, Bankruptcy In United States History (Cambridge: Harvard University
Press 1935), 95–150.
