DE BETEKENIS VAN ZGN. AANGEKLEDE SALDOBILJETTEN VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE
DE BETEKENIS VAN ZGN. AANGEKLEDE SALDOBILJETTEN
VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE

door R. de Korting
Het artikel van de Heer Vecht over bovengenoemd onderwerp in het juni­
nummer van dit blad roept reacties op.
De schrijver vraagt hierin aan de controlerende accountant om een nadere
bezinning op het gebruik van dit controlemiddel. Dit gebruik zou overtrok­
ken zijn en normaliter zou er geen aanleiding zijn het middel toe te passen.
Uiteraard zullen wij ons altijd op onze controlemiddelen - reeds om econo­
mische redenen - moeten blijven bezinnen. Dit geldt dus ook voor aangeklede
saldobiljetten. In zoverre ben ik het met Vecht eens.
Men zoekt echter in zijn artikel vergeefs naar een duidelijke motivering
voor een beperking juist in het gebruik van deze saldobiljetten. Wat hij te
berde brengt, wordt eigenlijk ook weer door hem verworpen.
Met enige moeite zijn een tweetal argumenten uit zijn betoog te distille­
ren:
1

De parallel met de financiële verhouding tot leveranciers, afnemers enz.
Vecht merkt op, dat het ook niet gebruikelijk is aan leveranciers en afnemers
saldobiljetten te vragen. Daargelaten, dat het niet toepassen van het ene
controlemiddel moeilijk een argument kan zijn voor het achterwege laten van
een ander (men zou eerder het tegendeel verwachten) gaat Vecht hier geheel
voorbij aan het verschil in karakter tussen de verschillende financiële verhou­
dingen.
Leveranciers en afnemers staan aan de uiteinden van de twee tegengestelde
stromen - een goederenstroom van inkoop- naar verkoopmarkt en een geld­
stroom van verkoop- naar inkoopm arkt - welke bij een bedrijf met goederen­
beweging kunnen worden onderscheiden. (Ik spreek straks nog over andere
bedrijven.) De interne zowel als de externe controle kunnen veelal voor een
belangrijk deel op het verband tussen beide stromen worden gebaseerd.
 Onder deze omstandigheden zal de controlerende accountant als regel geen
behoefte hebben aan saldobiljetten van leveranciers en afnemers.
Het banksaldo daarentegen is - het moge juridisch anders zijn - geen vor­
dering of schuld, maar zelf geld, het punt waar in- en uitgaande geldstroom
in het bedrijf samenkomen. Tussen deze twee stukken van de geldstroom
bestaat echter geen verband. De vaststelling van de juistheid van het bank­
saldo moet daarom vaak als sluitstuk van ons samenstel van controlem aat­
regelen worden gezien. Een bevestiging van deze juistheid door de bank (in
haar kassiersfunctie) is daartoe het middel bij uitstek.
Komen op rekeningen van leveranciers of afnemers a conto betalingen
voor, dan zal de accountant veelal wel saldobiljetten gebruiken. Ook met
betrekking tot vorderingen en schulden, welke buiten de goederenbeweging
staan is dit controlemiddel niet ongebruikelijk.
Bij dienstverlenende bedrijven zijn veelal op dezelfde wijze als bij bedrij-

m a b blz. 442

ven met een goederenbeweging twee met elkaar verbandhoudende stromen te
onderscheiden, waarop interne en externe controle kunnen worden geba­
seerd (diensten in de ene richting, geld in de andere). Een uitzondering
vormen de banken, waar de „dienst” bestaat in het opnemen en verstrekken
van geld, maar tussen beide stromen geen verband bestaat. Daarom vormen
saldobiljetten juist voor een bankaccountant een belangrijk controlemiddel.
Het komt mij voor, dat Vecht bij zijn suggestie het vragen van saldobiljetten
wat te beperken, ook wel eens aan zijn eigen bedrijf mag denken.
 2

Het vragen van saldobiljetten aan alle bekende andere relaties

Vecht noemt dit alternatief, maar ziet tegelijk het bezwaar van de niet be­
kende relaties. Het is voorts merkwaardig, dat dit argument eigenlijk in te­
genspraak is met dat bedoeld onder 1. Daar: „geen saldobiljetten van andere
relaties, daarom ook niet van de bank” , hier: „saldobiljetten van andere
relaties, daarom niet van de bank”.
Overigens zal het vragen van saldobiljetten aan alle andere relaties wel een
veelvoud kosten van de kosten van aangeklede saldobiljetten van banken.
Ook als de bank deze laatste in rekening brengt, zullen zij als regel slechts
een te verwaarlozen gedeelte van de totale controlekosten uitmaken. In hoe­
verre saldobiljetten van andere relaties bijdragen tot zekerheid om trent de
juistheid van het banksaldo is overigens dubieus.
Tot zover de argumenten van de Heer Vecht. Het blijft mogelijk, dat ik
hier ten onrechte argumenten in heb gelezen. In dit geval zou echter elke
argumentatie voor het beperken van het gebruik van aangeklede saldobiljet­
ten in zijn artikel ontbreken.
Voorts vragen de volgende punten nog om commentaar.
1 Met betrekking tot de controle op garanties e.d. merkt Vecht op, dat
deze veelal ten onrechte niet in de administratie worden opgenomen. Ik kan
mij vergissen, maar ik vrees, dat Vecht en ik niet dezelfde opvatting van het
begrip administratie hebben. Met betrekking tot bv. afgegeven garanties kan
m.i. onder omstandigheden reeds het systematisch opbergen van de betref­
fende bescheiden een voldoende administratie vormen. Het probleem is ech­
ter niet de vorm van de administratie, maar de omstandigheid, dat hier
directiefraude veelal zonder inmenging van derden op eenvoudige wijze mo­
gelijk is. Hoe ook geadministreerd, een goede interne controle is vaak niet
mogelijk, een reden te meer voor de controlerend accountant om gebruik te
maken van aangeklede saldobiljetten.
 2 Ten slotte het gebruik van het woordenpaar „juistheid en volledigheid”.
Vecht maakt tussen beide een duidelijk onderscheid en het gebruik van twee
woorden suggereert ook twee verschillende begrippen. Naar mijn mening
echter kan niet iets juist zijn en tegelijk onvolledig, evenmin onjuist en toch
volledig. Het gaat hier m.i. om een wat verouderd stukje controleleer, dat
helaas in het denken van studerenden en in accountantsverklaringen nog
steeds is terug te vinden. Wij moeten hier zo snel mogelijk van af.
m ab blz. 443.
