Evaluatie van Samen sterker Terug Op Pad (STOP4-7)
De gerapporteerde veranderingen van problemen in de opvoeding, depressieve stemmingen en totale opvoedstress was niet afhankelijk van het geslacht van het kind, de
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

17/25

Tabel 5 Verdeling in niet-klinische (cbcl T-score ≤ 62; obvl T-score ≤ 62) en borderline tot

klinische (cbcl T-score ≥ 63; obvl T-score ≥ 63) range van door ouders gerapporteerd probleemgedrag en opvoedstress
Voormeting

Totaal probleemgedrag
Internaliserend gedrag
Externaliserend gedrag
Opvoedstress

Nameting

Follow-up

N

Niet-klinisch
n (%)

Klinisch
n (%)

N

Niet-klinisch
n (%)

Klinisch
n (%)

N

Niet-klinisch
n (%)

Klinisch
n (%)

632

268 (42,4)
374 (59,3)
185 (29,3)
182 (34,1)

364 (57,6)
258 (40,7)
447 (70,7)
351 (65,9)

325

210 (64,6)
238 (73,8)
193 (59,4)
176 (52,2)

115 (35,4)
87 (26,2)
132 (40,6)
161 (47,8)

193

116 (60,1)
135 (69,9)
108 (56,0)
45 (50,0)

77 (39,9)
58 (30,1)
85 (44,0)
45 (50,0)

533

337

90

leeftijd van het kind, de mate van opvoedstress bij aanvang of locatie van implementatie van stop4–7 (zie Tabel 4). Met andere woorden, ouders die op de voormeting meer
opvoedstress rapporteren ten opzichte van andere ouders, rapporteerden op de nameting
en follow-up doorgaans ook veel opvoedstress. De gerapporteerde afname in opvoedstress was even sterk voor ouders van jongens en meisjes, voor ouders van oudere en
jongeren kinderen, en voor ouders van Vlaamse en Nederlandse kinderen.
 Wanneer ouders op voorhand in de klinische range van opvoedstress scoorden, namen
problemen in de ouder-kindrelatie significant af van voormeting naar nameting (M T0-T1
= 5,289, sd = 7,902, t[189] = 9,226, p < 0,001), maar dit was niet het geval wanneer ouders
op voorhand in de niet-klinische range van opvoedstress scoorden (M T0-T1 = 1,098, sd =
7,680, t[91] = 1,371, p = 0,174). Voor beide groepen was de verandering van nameting tot
follow-up niet-significant (M T0-T1 = –2,250, sd = 10,199, t[11] = –0,764, p = 0,461 en M T0-T1
= –1,109, sd = 7,596, t[51] = –0,968, p = 0,338, respectievelijk).
3.5 Klinische Relevantie

Tabel 5 geeft het aantal kinderen weer dat volgens ouders op de verschillende meetmomenten in de klinische range van probleemgedrag scoorden. Dit aantal nam over
de meetmomenten significant af. Voor de door ouders gerapporteerde totale gedragsproblemen (i.e., zowel internaliserend als externaliserend) gold een significant verschil
in het aantal kinderen in de klinische range tussen voormeting en nameting (χ2 [1, N =
269 = 59,066, p < 0,001), en tussen voormeting en follow-up (χ2 [1, N = 147] = 18,654, p
< 0,001). Van de 150 kinderen die op voormeting volgens ouders in de klinische range
van probleemgedrag scoorden, scoorden op nameting 46,0% (n = 69) volgens ouders in
de niet-klinische range. Op follow-up scoorde 49,5% (n = 48) volgens ouders in de nietklinische range van de kinderen die op voormeting volgens ouders nog in de klinische
range scoorden (n = 97).
 Dit patroon was ook zichtbaar wanneer afzonderlijk naar het door ouders gerapporteerde internaliserende en externaliserende probleemgedrag werd gekeken. Van de 107
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

18/25

kinderen die volgens ouders op voormeting in de klinische range scoorden op internaliserend probleemgedrag, scoorden op nameting 46,7 % (n = 50) volgens ouders in de
niet-klinische range (χ2 [1, N = 269] = 63,678, p < 0,001). Op follow-up scoorde 42,6 %
(n = 29) van de kinderen volgens ouders in de niet-klinische range die op voormeting
volgens ouders wel in de klinische range scoorden (n =68; χ2 [1, N = 147] = 42,596, p
< 0,001). Van de 192 kinderen die op voormeting volgens ouders in de klinische range
scoorden op externaliserend probleemgedrag, scoorde 46,9% (n = 90) volgens ouders in
de niet-klinische range op nameting (χ2 [1, N = 269] = 47,002, p < 0,001). Op follow-up
scoorde 48,7 % (n = 56) van de kinderen volgens ouders in de niet-klinische range die op
voormeting volgens ouders wel in de klinische range scoorden (n = 115; χ2 [1, N = 147] =
18,046, p < 0,001).
Tenslotte was ook de afname van ervaren opvoedstress klinisch relevant. Van de 190
ouders die voormeting klinische niveaus van opvoedstress rapporteerden, scoorde 33,7%
(n = 64) op nameting in de niet-klinische range (χ2 [1, N = 282] = 64,742, p < 0,001). Op
follow-up scoorde 41,0% (n = 25) van de ouders in de niet-klinische range van opvoedstress die op voormeting in de klinische range scoorden (n = 61; χ2 [1, N = 79] = 3,682, p =
0,055).
 4 Discussie

Zoals verwacht was na deelname aan de multimodale interventie stop4–7 zowel externaliserend als internaliserend probleemgedrag bij kinderen, en gerapporteerde opvoedstress bij ouders afgenomen. De bevindingen laten ook zien dat deze afname duurzaam
was; de afname in probleemgedrag en opvoedstress die ontstond tijdens de interventie,
bleef behouden tot aan de follow-up-meting zes maanden later. De duurzame afname
in probleemgedrag was even sterk voor jongens als meisjes en voor jongere als oudere
kinderen. Bovendien toonden de analyses aan dat deze veranderingen klinisch relevant
waren: een aanzienlijk deel – meer dan 45 % – van de kinderen die voor deelname aan
stop4–7 in de klinische range van probleemgedrag scoorden, keerden terug naar een
“normaal”, gezond functioneren. Ook de afname van opvoedstress bij ouders was klinisch
relevant.
De gevonden veranderingen in door ouders gerapporteerd probleemgedrag en opvoedstress zijn groot te noemen (ηp2 = 0,15–0,43). Dit is een relatief gunstige uitkomst als we
deze vergelijken met bevindingen uit eerdere meta-analyses, waaruit bleek dat oudertrainingen in het kader van geïndiceerde preventie of bij klinische groepen gemiddeld
een klein (Cohen’s d = 0,27; Menting et al., 2013) tot middelgroot (d =0,42; Lundahl et al.,
2006) effect hadden. Echter, ondanks de aangetoonde veranderingen in gerapporteerd
probleemgedrag en opvoedstress kan het huidige onderzoek geen definitieve uitspraken
doen over de effectiviteit van stop4–7. Dit heeft te maken met het ontbreken van een
controlegroep in het design van de studie. De vraag is of de gevonden effecten door
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

19/25

dit programma werden veroorzaakt, of dat er alternatieve verklaringen denkbaar zijn.
 Mogelijk groeien kinderen over hun problemen heen – er is dan sprake van spontaan
herstel – of hebben gunstige veranderingen in de omgeving (een andere school, een
verhuizing) een positieve invloed op het gedrag van kinderen en de stress van ouders.
Zelfs als deze alternatieve verklaringen als minder geloofwaardig worden gezien, geldt
nog dat we niet met zekerheid kunnen vaststellen dat het gevonden effect specifiek is
voor stop4–7, en niet, bijvoorbeeld, een algemeen effect is van positieve aandacht en
tijd die voor het gezin worden vrijgemaakt.
In lijn met resultaten uit eerder onderzoek laat onze studie zien dat de veranderingen
van stop4–7 niet alleen statistisch significant, maar ook klinisch relevant zijn (Kazdin,
1999). Het bleek dat meer dan 40% van alle kinderen volgens hun ouders zodanig vooruitgingen, dat er niet langer sprake meer was van een klinisch probleem. Gezien het
negatieve ontwikkelingsperspectief dat gepaard kan gaan met gedragsproblemen op
jonge leeftijd, is dit een hoopvol resultaat. Mogelijk kan het op jonge leeftijd – wanneer
gedrag mogelijk nog kneedbaar is – inzetten van een multimodaal programma zoals
stop4–7 het percentage volwassenen met klinische problematiek terugdringen. Om een
dergelijke hypothese te bevestigen zouden kinderen in de huidige sample echter tot in
de volwassenheid gevolgd moeten worden.
 Ook in lijn met eerdere bevindingen bleek dat niet alleen externaliserend maar ook
internaliserend probleemgedrag significant afnam (Sandler et al., 2011). Een verklaring
hiervoor zou kunnen liggen in het feit dat als externaliserend probleemgedrag afneemt,
ook veel van de faalervaringen en ervaren marginalisatie in de omgang met autoriteitsfiguren buiten het gezin en met leeftijdgenoten wegvallen. Hierdoor zal het welzijn van
kinderen mogelijk kunnen toenemen, en depressieve stemmingen en angstigheid verminderen (Hukkelberg et al., 2019; Overbeek et al., 2021). Opvallend was dat de significante
afname van internaliserend gedrag niet werd gerapporteerd door leerkrachten. Mogelijk
is dit te verklaren vanuit het feit dat leerkrachten internaliserend gedrag niet zozeer
waarnemen, of zelfs als minder serieus beschouwen dan externaliserend gedrag (Splett
et al., 2019). Deze verklaring wordt ondersteund door de bevinding dat leerkrachten wel
een significante afname van internaliserend gedrag rapporteerden wanneer leerlingen
bij de voormeting in de klinische range scoorden.
 Ook voor het totale probleemgedrag en externaliserende probleemgedrag bleek dat de
afname groter was wanneer kinderen bij aanvang in de klinische range scoorden, wat in
lijn is met eerdere bevindingen van Leijten et al. (2018) en Van Aar et al. (2017). Opvallend
was dat dit effect alleen naar voren kwam uit de leerkrachtrapportage. Ouders rapporteerden wel een significante afname van het probleemgedrag, maar dit was niet afhankelijk
van het niveau van problematiek bij aanvang. Onderzoek in 21 landen naar de gebruikte
instrumenten voor probleemgedrag gerapporteerd door ouders en leerkrachten (i.e., de
cbcl en trf) toonde aan dat de overeenstemming tussen ouder- en leerkrachtrapportage
van probleemgedrag matig is (r = 0,29), en dat ouders vaak meer gedragsproblemen
rapporteren dan leerkrachten (Rescorla et al., 2014). Ook in dit onderzoek werd een derDE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

20/25

gelijk patroon gevonden. De correlaties tussen ouder- en leerkrachtrapportages bleken
overwegend niet significant, wat aantoont dat ouders en leerkrachten anders oordelen over het probleemgedrag van kinderen, een gegeven dat ook in eerder onderzoek
werd gevonden (Winsler & Wallace, 2002). Omdat de gevonden veranderingen in het
door leerkrachten gerapporteerde probleemgedrag klein waren (ηp2 = 0,03–0,05), is
een mogelijke verklaring dat disruptief gedrag in de kindertijd zich anders (en wellicht minder intens) manifesteert in de school- dan in de gezinscontext (De Los Reyes
et al., 2013). Dit resultaat wijst in ieder geval ook op de noodzaak om meer contextsensitieve instrumenten te ontwikkelen om probleemgedrag bij kinderen te meten
(Winsler & Wallace, 2002).
 Opmerkelijk is dat uit de ouderrapportage van probleemgedrag geen verschil blijkt
in de gedragsveranderingen na stop4–7 voor jongens of meisjes. Deze bevinding komt
overeen met onderzoek naar een vergelijkbaar multimodaal programma Incredible Years
(Beauchaine et al., 2005). Ander onderzoek naar de effecten van Incredible Years vond
echter wel verschillen in effectiviteit voor jongens en meisjes (Gardner et al., 2006).
Mogelijk wijzen de huidige bevindingen erop dat multimodale programma’s, waarbij
zowel kinderen, ouders als leerkrachten betrokken zijn, even goed werken voor jongens
als voor meisjes. Anderzijds zijn de huidige bevindingen mogelijk te verklaren vanuit het
feit dat de huidige steekproef substantieel meer jongens dan meisjes bevatte. Wel bleek
dat leerkrachten bij meisjes wel een afname in internaliserend gedrag rapporteerden,
maar niet bij jongens. Leerkrachten hebben mogelijk meer ervaring met internaliserend
gedrag bij meisjes omdat dit vaker voorkomt, en herkennen internaliserende symptomen
zodoende eerder als problematisch bij meisjes in vergelijking met jongens (Loades &
Mastroyannopoulou, 2010). De huidige bevindingen en tegenstrijdigheden in de literatuur
onderschrijven de noodzaak aandacht te blijven besteden aan mogelijke sekseverschillen
in de effecten van (multimodale) interventies voor probleemgedrag.
Ten slotte vonden we dat de problemen in de ouder-kindrelatie alleen significant
afnamen wanneer ouders voor deelname aan stop4–7 in de klinische range van opvoedbelasting scoorden. Deze bevinding is in lijn met eerdere bevindingen (Van Brussel et al.,
2009; De Mey, 2010, De Mey & Braet, 2010) en het model van Belsky (1984). Mogelijk leidt
stop4–7 tot een vermindering van opvoedbelasting bij ouders doordat zij meer controle
over hun leven ervaren en ontstaat er hierdoor meer ruimte voor positieve interacties
tussen ouder en kind (e.g., Farmer & Lee, 2011). Dit zou met name het geval kunnen zijn
bij gezinnen waar de initiële opvoedbelasting hoog is, omdat in die gezinnen de meeste
winst te behalen is.
 Dit onderzoek geeft als eerste onderzoek inzicht in de mogelijke werkzaamheid van
stop4–7, in zowel Nederland als in Vlaanderen, waarbij ook werd gekeken naar de werkzaamheid van het programma voor verschillende subgroepen en over een langere termijn,
aan de hand van rapportages van ouders én leerkrachten. Ondanks het feit dat de studie
in een klinische populatie werd uitgevoerd, is de steekproef groot. Bovendien vergroot
de multi-informant-benadering van het huidige onderzoek de betrouwbaarheid van de
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

21/25

bevindingen. Tegelijkertijd kent de studie ook enkele beperkingen. Om de bewijskracht
voor stop4–7 te versterken zou in vervolgonderzoek, eventueel middels een wachtlijstconstructie, een actieve (care as usual) controlegroep meegenomen moeten worden.
Ook is er in deze studie niet gekeken naar veranderingen in de veronderstelde gezinsmechanismen die ten grondslag zouden moeten liggen aan afnames in probleemgedrag.
Het verdient met name aanbeveling om bijvoorbeeld observatiedata te verzamelen met
betrekking tot dwingende interactiepatronen waarbij ouders en kinderen elkaar negatief
bekrachtigen. Tevens kunnen veranderingen in veronderstelde werkzame opvoedtechnieken, zoals het positief bekrachtigen van gewenst gedrag en effectief stellen van grenzen,
middels observaties nauwkeuriger in kaart gebracht kunnen worden.
 Verder zouden meer gegevens moeten worden verzameld over de implementatiegraad
en -kwaliteit van stop4–7, zodat kan worden geanalyseerd of gezinnen met een hulpvraag
mogelijkerwijs nog effectiever geholpen zouden kunnen worden. Voor het huidige onderzoek waren geen gegevens over de uitval tijdens het programma bekend en zodoende
moeten de conclusies van het huidige onderzoek met voorzichtigheid geïnterpreteerd
worden. Echter, de ervaring leert dat slechts een kleine groep ouders die starten met
stop4–7 het programma niet geheel doorlopen (i.e., ongeveer één op tien ouders valt uit;
De Mey, persoonlijke communicatie) en zodoende verwachten wij niet dat de huidige
bevindingen sterk beïnvloed worden doordat ouders er niet in slagen het programma af
te maken. Tegelijkertijd is het van belang dat vervolgonderzoek eventuele uitval in kaart
brengt om deze verwachting te bevestigen.
Concluderend bleek uit deze multi-informant-studie dat stop4–7 leidde tot significante, klinisch relevante, en blijvende afnames van zowel externaliserend als internaliserend probleemgedrag van kinderen, en een significante afname van opvoedstress bij
ouders. De gevonden afnames waren even sterk voor ouders van jongere en oudere kinderen, en voor jongens en meisjes. stop4–7 lijkt verder het beste te werken voor kinderen
die bij aanvang klinische gedragsproblemen vertonen. Over het algemeen blijkt uit deze
studie dat helder geprotocolleerde, op maat afgestemde, en multimodale programma’s
een aanwinst zijn voor de Nederlandse en Vlaamse jeugdhulp. De huidige veelbelovende
resultaten dragen bij aan de evidence base voor stop4–7 en de implementatie daarvan in
lokale of regionale context.
Korte Verklaring over de Data en Analyses

Analyse codes en output: Alle data die beschikbaar waren voor de secundaire analyse
werden beschreven in dit artikel. De analysecodes en -output zijn vrij toegankelijk via
Open Science Framework: https://osf.io/bz23j/.
 Data: Wegens gevoeligheid van de data zijn deze niet vrij toegankelijk. Informatie/vragen over de data is op te vragen bij/kunnen gesteld worden aan Wim De Mey (Vlaamse
data) en Laura Beurskens-Claessens (Nederlandse data).
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

22/25

Literatuur

Achenbach, T.M. (1991a). Manual for the Child Behavior Checklist/4–18 and 1991 Child Profile. Burlington: University of Vermont, Department of Psychiatry.
Achenbach, T.M. (1991b). Manual for the Teacher Report Form. Burlington: University of Vermont
Press.
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders
(5th edition). American Psychiatric Association.
Beauchaine, T.P., Webster-Stratton, C., & Reid, M.J. (2005). Mediators, moderators, and predictors
of 1-year outcomes among children treated for early-onset conduct problems: a latent growth
curve analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(3), 371. https://psycnet.apa.org/​
doi/10.1037/0022-006X.73.3.371
Belsky, J. (1984). The determinants of parenting: A process model. Child Development, 55, 83–96.
https://doi.org/10.2307/1129836.
Bridgett, D.J., Burt, N.M., Edwards, E.S., & Deater-Deckard, K. (2015). Intergenerational transmission of self-regulation: A multidisciplinary review and integrative conceptual framework.
Psychological Bulletin, 141(3), 602–654. doi: 10.1037/a0038662
Capaldi, D. (1992). Co-occurrence of conduct problems and depressive symptoms in early adolescent boys: ii. A 2-year follow-up at Grade 8. Development and Psychopathology, 4(1), 125–144.
https://doi.org/10.1017/S0954579400005605
De Mey, W. (2010). Begeleiding van ouders van jonge kinderen met gedragsproblemen vanuit een
sociaalpedagogische en ontwikkelingspsychopathologisch perspectief. [Doctoraat, Universiteit
Gent]. rug Proefschriften: https://lib.ugent.be/catalog/rug01:001388401
De Mey, W., & Braet, C. (2011). stop4–7, an early intervention for children with behavioural disorders: Client characteristics and preliminary findings. European Journal of Developmental
Psychology, 8(2), 203–214. http://dx.doi.org/10.1080/17405620903513943
De Mey, W., & Merlevede, E. (2013) stop4–7, een protocol op maat.
 Delsing, M., Bastiaanssen, I., & Veerman, J.W. (2010, September). Long-term effectiveness and
mechanisms of change of a multimodal program for treating behavioral problems of young
children. Gepresenteerd op eursarf, Groningen.
De Los Reyes, A., Thomas, S.A., Goodman, K.L., & Kundey, S.M. (2013). Principles underlying the
use of multiple informants’ reports. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 123–149. https://​
doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185617
Eddy, J.M., Reid, J.B., & Fetrow, R.A. (2000). An elementary school-based prevention program
targeting modifiable antecedents of youth delinquency and violence: Linking the Interests
of Families and Teachers (lift). Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 8, 165–176.
https://doi.org/10.1177%2F106342660000800304
Eisenberg, N., Valiente, C., Spinrad, T.L., Cumberland, A., Liew, J., Reiser, M., … & Losoya, S.H.
(2009). Longitudinal relations of children’s effortful control, impulsivity, and negative emotionality to their externalizing, internalizing, and co-occurring behavior problems. Developmental
Psychology, 45(4), 988–1008. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/a0016213
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

23/25

Evers, A., van Vliet-Mulder, J.C., & Groot, C.J. (2001). Documentatie van tests en testresearch in
Nederland. Assen: Van Gorcum.
Farmer, A.Y. & Lee, S.K. (2011). The effects of parenting stress, perceived mastery, and maternal
depression on parent–child interaction. Journal of Social Service Research, 37(5), 516–525,
https://doi.org/10.1080/01488376.2011.607367
Field, A. (2013). Discovering statistics using ibm spss statistics. sage.
Gardner, F., Hutchings, J., Bywater, T., & Whitaker, C. (2010). Who benefits and how does it work?
Moderators and mediators of outcome in an effectiveness trial of a parenting intervention.
 Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 39(4), 568–580. https://doi.org/10.1080/​
15374416.2010.486315
Hukkelberg, A., Tømmerås, T., & Ogden, T. (2019). Parent training: Effects beyond conduct problems. Children and Youth Services Review, 100, 405–414. https://doi.org/10.1016/j.childyouth​
.2019.03.009
Kazdin, A.E. (1999). The meanings and measurement of clinical significance. Journal of Consulting
and Clinical Psychology, 67(3), 332–339. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-006X.67.3.332
Kazdin, A.E., & Weisz, J.R. (1998). Identifying and developing empirically supported child and
adolescent treatments. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 66, 19–36.
Kim-Cohen, J., Caspi, A., Moffitt, T.E., Harrington, H., Milne, B.J., & Poulton, R. (2003). Prior
juvenile diagnoses in adults with mental disorder: developmental follow-back of a prospectivelongitudinal cohort. Archives of General Psychiatry, 60(7), 709–717. doi:10.1001/archpsyc.60.7
.709
La Greca, A.M., Silverman, W.K., & Lochman, J.E. (2009). Moving beyond efficacy and effectiveness
in child and adolescent intervention research. Journal of Consulting and Clinical Psychology,
77(3), 373–382. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/a0015954
Lahey, B.B., Van Hulle, C.A., Waldman, I.D., Rodgers, J.L., D’Onofrio, B.M., Pedlow, S., Rathouz, P., &
Keenan, K. (2006). Testing descriptive hypotheses regarding sex differences in the development
of conduct problems and delinquency. Journal of Abnormal Child Psychology, 34(5), 730–748.
 Leijten, P., Gardner, F., Landau, S., Harris, V., Mann, J., Hutchings, J., … & Scott, S. (2018). Research
Review: Harnessing the power of individual participant data in a meta-analysis of the benefits and harms of the Incredible Years parenting program. Journal of Child Psychology and
Psychiatry, 59(2), 99–109. https://doi.org/10.1111/jcpp.12781
Loades, M.E., & Mastroyannopoulou, K. (2010). Teachers’ recognition of children’s mental health
problems. Child and Adolescent Mental Health, 15(3), 150–156. https://doi.org/10.1111/j.1475-3588​
.2009.00551.x
Lundahl, B., Risser, H.J., & Lovejoy, M.C. (2006). A meta-analysis of parent training: Moderators
and follow-up effects. Clinical Psychology Review, 26(1), 86–104. https://doi.org/10.1016/j.cpr​
.2005.07.004
Menting, A.T., de Castro, B.O., & Matthys, W. (2013). Effectiveness of the Incredible Years parent
training to modify disruptive and prosocial child behavior: A meta-analytic review. Clinical
Psychology Review, 33(8), 901–913. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.07.006
Mingebach, T., Kamp-Becker, I., Christiansen, H., & Weber, L. (2018). Meta-meta-analysis on the
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

24/25

effectiveness of parent-based interventions for the treatment of child externalizing behavior
problems. PloS one, 13(9), e0202855. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0202855
Moffitt, T.E., Arseneault, L., Belsky, D., Dickson, N., Hancox, R.J., Harrington, H., Houts, R., Poulton, R., Robert, B.W., Ross, S., Sears, M.R., Thomson, W.M., & Caspi, A. (2011). A gradient of
childhood self-control predicts health, wealth, and public safety. Proceedings of the National
Academy of Sciences, 108(7), 2693–2698. https://doi.org/10.1073/pnas.1010076108
Nelson, J.R., Benner, G.J., Reid, R.C., Epstein, M.H., & Currin, D. (2002). The convergent validity of
office discipline referrals with the cbcl-trf. Journal of Emotional and Behavioral Disorders,
10(3), 181–188. https://doi.org/10.1177%2F10634266020100030601
Orobio de Castro, B., Veerman, J.W., Koops, W., Bosch, J.D., & Monshouwer, H.J. (2002). Hostile
attribution of intent and aggressive behaviour: A meta-analysis. Child Development, 73, 916–934.
 https://doi.org/10.1111/1467-8624.00447
Overbeek, G., Vollebergh, W., Meeus, W., Engels, R., & Luijpers, E. (2001). Course, co-occurrence,
and longitudinal associations of emotional disturbance and delinquency from adolescence to
young adulthood: A three-wave six-year study. Journal of Youth and Adolescence, 30, 401–427.
https://doi.org/10.1023/A:1010441131941
Overbeek, G., Van Aar, J., Orobio de Castro, B., Matthys, W., Weeland, J., Chhangur, R.R., & Leijten, P. (2021). Longer-Term Outcomes of the Incredible Years Parenting Intervention. Prevention
Science, 21, 419–431. https://doi.org/10.1007/s11121-020-01176-6
Patterson, G.R. (1982). Coercive family process. Eugene, or: Castalia.
Patterson, G.R. (2002). The early development of coercive process. In J.B. Reid, G.R. Patterson &
J. Snyder (Eds.), Antisocial behaviour in children and adolescents. A developmental analysis and
model for intervention (pp. 25–44). Washington, DC: American Psychological Association.
Patterson, G.R., & Capaldi, D.M. (1990). A mediational model for boys’ depressed mood. In J.
Rolf, A.S. Masten, D. Cicchetti, K.H. Nuechterlein, & S. Weintraub (Eds.), Risk and protective
factors in the development of psychopathology (pp. 141–163). New York: Cambridge University
Press.
Patterson, G.R., Reid, J.B., & Dishion, J.B. (1992). Antisocial boys. Eugene, or: Castalia.
Sandler, I.N., Schoenfelder, E.N., Wolchik, S.A., & MacKinnon, D.P. (2011). Long-term impact of
prevention programs to promote effective parenting: Lasting effects but uncertain processes.
 Annual Review of Psychology, 62, 299–329. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.121208.131619
Shelleby, E.C., & Shaw, D.S. (2014). Outcomes of parenting interventions for child conduct problems: A review of differential effectiveness. Child Psychiatry & Human Development, 45(5),
628–645. https://doi.org/10.1007/s10578-013-0431-5
Smith, J.D., Dishion, T.J., Shaw, D.S., Wilson, M.N., Winter, C.C., & Patterson, G.R. (2014). Coercive
family process and early-onset conduct problems from age 2 to school entry. Development and
Psychopathology, 26(4pt1), 917–932. https://doi.org/10.1017/S0954579414000169
Splett, J.W., Garzona, M., Gibson, N., Wojtalewicz, D., Raborn, A., & Reinke, W.M. (2019). Teacher recognition, concern, and referral of children’s internalizing and externalizing behavior
problems. School Mental Health, 11(2), 228–239. https://doi.org/10.1007/s12310-018-09303-z
Reid, J.B., Patterson G.R., & Snyder, J. (2002). Antisocial behavior in children and adolescents. A
DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672

EVALUATIE VAN SAMEN STERKER TERUG OP PAD (STOP4–7)

25/25

developmental analysis and model for intervention. Washington, DC: American Psychological
Association.
Rescorla, L.A., Bochicchio, L., Achenbach, T.M., Ivanova, M.Y., Almqvist, F., Begovac, I., Bilenberg, N., Bird, H., Dobrean, A., Erol, N., Fombonne, E., Fonseca, A., Frigeiro, A., Fung, D.S.S.,
Lambert, M.C., Leung, P.W.L., Liu, X., Marković, I., Markovic, J. … & Verhulst, F.C. (2014). Parent–
teacher agreement on children’s problems in 21 societies. Journal of Clinical Child & Adolescent
Psychology, 43(4), 627–642. https://doi.org/10.1080/15374416.2014.900719
Van Aar, J., Leijten, P., de Castro, B. O, & Overbeek, G. (2017). Sustained, fade-out or sleeper effects?
A systematic review and meta-analysis of parenting interventions for disruptive child behavior.
Clinical Psychology Review, 51, 153–163. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.11.006
Van Brussel, A., De Meyer, R., Veerman, J.W., & De Mey, W. (2009). Evaluatie van een multimodale
behandeling voor kleuters met ernstige gedragsproblemen. Kind en Adolescent, 30(2), 66–81.
https://doi.org/10.1007/BF03087937
Van Dam, C., & De Meyer, R. (2010). Praktijkgestuurd veranderingsonderzoek Orthopedagogisch
Centrum Brabant. Resultaten september 2008-september 2009. Praktikon.
 Van der Giessen, D., Branje, S., Overbeek, G., Frijns, T., Van Lier, P.A.C., Koot, H.M., & Meeus, W.
(2013). Co-occurrence of aggressive behavior and depressive symptoms in early adolescence:
A longitudinal multi-informant study. European Review of Applied Psychology, 63(4), 193–201.
https://doi.org/10.1016/j.erap.2013.03.001
Verhulst, F.C., Van der Ende, J., & Koot, H.M. (1996). Handleiding voor de cbcl/4–18. Rotterdam:
Sophia Kinderziekenhuis/Academisch ziekenhuis Rotterdam (Afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie).
Verhulst, F.C., Van der Ende, J., & Koot, H.M. (1997). Handleiding voor de Teacher’s Report Form (trf).
Rotterdam: Sophia Kinderziekenhuis/Academisch ziekenhuis Rotterdam (Afdeling Kinder- en
Jeugdpsychiatrie).
Vermulst, A., Kroes, G., De Meyer, R., Nguyen, L., & Veerman, J. (2015). Handleiding obvl. Praktikon.
Von Stumm, S., Deary, I.J., Kivimäki, J., Jokela, M., Clark, H., & Batty, G.D. (2011). Childhood behavior
problems and health at midlife: 35-year follow-up of a Scottish birth cohort. Journal of Child
Psychology and Psychiatry, 52, 992–1001. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2011.02373
Webster-Stratton, C., & Taylor, T. (2001). Nipping early risk factors in the bud: Preventing substance
abuse, delinquency, and violence in adolescence through interventions targeted at young children (0–8 years). Prevention Science, 2(3), 165–192. https://doi.org/10.1023/A:1011510923900
Winsler, A., & Wallace, G.L. (2002). Behavior problems and social skills in preschool children:
Parent-teacher agreement and relations with classroom observations. Early Education and
Development, 13(1), 41–58. https://doi.org/10.1207/s15566935eed1301_3

DE MOOIJ ET AL. (2022), JEUGD IN ONTWIKKELING

DOI 10.54447/jio.11672.
