BOEKBESPREKINGEN
B O E K B E S P R E K IN G E N
A. Meeuwis. HULPM IDDELEN DER AD M IN ISTRA TIEVE TECHNIEK. Delwel,
Den Haag 1951, 142 blz.
door A. A. Vervoort

H et karakter van een w erk als het bovenstaande is reeds grotendeels
bepaald door de aard van het onderwerp.
Immers de te behandelen m aterie leent zich slechts voor een beschrij­
vende behandeling, die betrekkelijk weinig ruim te laat voor een eigen
visie of eigen theorieën van de schrijver.
E en w erk als dit ontleent zijn w aarde dan ook in de eerste plaats aan
de wijze, w aarop de schrijver zijn onderw erp behandelt, w ant het verza­
melde feiten-m ateriaal is reeds in verschillende algemeen bekende werken
vastgelegd ■
— zoals: A. M . Groot, G rondslagen der M echanische A dm i­
nistratie en het recent verschenen boek van J. van Nim wegen, Technische
H ulpm iddelen in de A dm inistratie. Een uitbreiding van de hierboven ge­
noem de literatuur is alleen dan rationeel, w anneer men óf een geheel an ­
dere wijze van behandeling voorstaat, dan de hierboven genoem de schrij­
vers óf d at men zich w enst te richten tot een geheel andere lezerskring.
N a de lezing van het w erk zijn wij de overtuiging toegedaan, dat de
schrijver in de behandeling van de m aterie inderdaad anders te w erk gaat
dan de hiervoor genoemde schrijvers.
 A nders dan zijn voorgangers legt de schrijver niet de nadruk op de
functionele betekenis van de verschillende behandelde apparaten in de a d ­
m inistratieve organisatie, doch hij beperkt zich uitsluitend tot het technisch
aspect. A nders gezegd: hij geeft niet aan, welke mogelijkheden van ver­
eenvoudiging een bepaald hulpm iddel in een gegeven adm inistratief pro­
bleem biedt: hij stelt slechts vast hoe ieder hulpmiddel in grote lijnen
gezien technisch functionneert.
D aar de aard en de omvang van het w erk geen gedetailleerde bespre­
king toelaten, beperkt de schrijver zich tot de hoofdlijnen. Een dergelijke
behandeling van het onderw erp houdt in dat de argeloze lezer de tech­
nische bijzonderheden van een groot aantal hulpm iddelen geserveerd w or­
den, zonder dat hij beschikt over een richtlijn met betrekking tot de selec­
tie van één hulpm iddel d at hem in een bepaald concreet geval ten dienste
zou kunnen staan. H ierm ede is tevens het betrekkelijk steriele van deze
behandeling aangegeven.
 Immers, en dat geldt voor de practicus nog in sterkere m ate dan voor
de studerende, eerst w anneer men op bedrijfs-econom ische gronden een
bepaald hulpm iddel boven alle andere verkozen heeft, zal men zich gaan
interesseren voor het technische aspect, dus voor de w erking van het
betrokken hulpmiddel. Hierm ede is wel het hoofdbezw aar van de gevolg­
de wijze van behandeling genoemd. Een bezw aar, dat zoals gezegd in de
eerste plaats de practicus treft. V oor de studerenden zijn er echter andere
bezw aren aan het w erk verbonden. N em en w e het aanhangsel van het
werk, dan blijkt dit in de eerste plaats bestem d voor studerenden voor de
practijk-exam ens, staats-practijk-exam ens en het examen M oderne Bedrijfs-adm inistratie. O ver het algemeen dus die categorie studerenden, die
zich onder meer of m inder bevoegde leiding en vaak zelfs uitsluitend met
behulp van schriftelijke cursussen voorbereidt voor bepaalde examens.
E en studie, die vooral door het ontbreken van goede leiding vaak met
grote moeilijkheiden gepaard gaat. Juist ten behoeve van deze categorie

mab

blz. 459

dient de studie-literatuur uit te m unten door scherpe formulering en hel­
derheid van betoog. Immers hun opleiding faalt vaak niet in het bijbren­
gen van de voor exam ens benodigde feitenkennis; aan de scholing van
het critische denken en de daarm ede verbonden scherpe formulering van
de bedoelingen w o rd t veelal echter te weinig aandacht geschonken. W e
willen verder volstaan met enkele opm erkingen, die het betoog illustreren.
 In hoofdstuk I, de inleiding, w ordt transporteren genoemd als één van
de vijf elem enten van de adm inistratieve arbeid. In dezelfde passage be­
toogt de schrijver, d at controleren daarentegen niet gezien moet w orden
als een afzonderlijk element van de adm inistratieve arbeid. Immers, zo
zegt de schrijver, controleren is een handeling, die uiteenvalt in lezen
en schrijven; dus slechts in herhaling van andere handelingen, die reeds
genoemd zijn. Duidelijk blijkt uit deze motivering, d at de schrijver zijn
onderw erp in de eerste plaats vanuit een technische gezichtshoek be­
naderd heeft.
Immers zou men het vraagstuk vanuit de bedrijfs-econom ische gezichts­
hoek benaderen, dan zou men „controleren” , dat functioneel een geheel
andere plaats inneemt, zonder twijfel als een afzonderlijk element in de
adm inistratieve arbeid onderkennen.
T ran sporteren, een element, dat functioneel vreem d is aan de adm ini­
stratieve arbeid, zou dan buiten beschouwing dienen te blijven.
In hoofdstuk II m aakt de studerende kennis met de definitie van het
begrip „form ulier"; een begrip, d at men overigens rustig als bekend
kan veronderstellen. N a a r het oordeel van de schrijver is er sprake van
een formulier, als door het aanbrengen van teksten en/of liniatuur aan het
papier in m eerdere of m indere m ate een bijzondere bestem m ing of aan ­
w ending in de adm inistratie is gegeven. W e kunnen beslist niet aan ­
nemen, d at de bestudering van definities van dit kaliber het inzicht van
de studerenden zal verdiepen.
 In hoofdstuk III spreekt de schrijver over de typisatie van de groep
en bedoelt daarm ede het geven van een kenm erk aan de groep. D e bete­
kenis, die het begrip „typisatie” in de bedrijfshuishoudkunde heeft, w ordt
volledig voorbijgezien. D e aangew ende formulering in het boek —- het
bleek reeds uit het voorgaande —• w erkt vaak storend. T erm en, als de
„output” van een m achine en het „betypen” van formulieren dienen in
een zorgvuldig geredigeerd studiew erk niet voor te komen.
H et is jammer, d at als gevolg van het feit, dat de m aterie uitsluitend
vanuit de technische gezichtshoek benaderd is, aan de studerenden een
niet afgerond geheel is voorgelegd. D a arn aa st valt het te betreuren, dat
de bedoelingen van de ongetw ijfeld deskundige schrijver als gevolg van
de weinig zorgvuldige redactie vaak onvoldoende tot hun recht komen.
Prof. Dr M. J. H. Smeets: „DE ECONOMISCHE BETEKENIS VAN DE BELAS­
TIN G EN ”. 112 bladzijden, L. J. Veen’s Uitgevers Mij. Amsterdam.
door Prof M r H . J. Hellema

Prof. Smeets heeft de aan algem ene theoretische beschouw ingen over
de belastingen schaarse N ederlandse literatuur door dit geschrift met een
w aardevolle bijdrage verm eerderd. In het voorbericht schrijft hij, d at dit
boekje niet meer wil geven dan een inleiding over de betekenis van de

mab

blz. 460

belastingen in het economisch proces; het wil slechts datgene bieden,
w at nodig is om een diepere bestudering te bevorderen. Blijkens de ver­
dere inhoud van het voorbericht is het geschrift speciaal bestem d voor
de studenten, die de colleges in de leer van de openbare financiën volgen
en gedeeltelijk ook voor de studenten, die belastingrecht studeren.
 In zijn voorw oord voor zijn niet minder dan 762 bladzijden tellende
boek „Econom ics” schrijft Prof. Samuelson: ,,Each topic is developed
leisurely and at length in recognition of the principle: short writing makes
long read in g ”.
Prof. Smeets is kennelijk van een ander standpunt uitgegaan, w ant in
dit m inder dan 100 bladzijden tekst bevattende boekje is in uiterst be­
knopte vorm een ongelooflijke m assa m ateriaal verw erkt. H e t boekje moge
daardoor een welkome leidraad zijn voor de docent en voor de studenten,
die de colleges hebben gevolgd, door velen, die het boek zelfstandig lezen,
zal waarschijnlijk herhaaldelijk de wens geuit w orden, dat de schrijver
zijn ideeën iets breder had uitgew erkt. Ik mag dit misschien met enkele
voorbeelden toelichten.
Par. 16, die handelt over ,,De M iddelenw et en de verantw oording van
de R ijksinkom sten” , omvat tw ee bladzijden. M et alle respect voor de
bekw aam heid, w aarm ede de schrijver helder en uiterst beknopt zijn ideeën
w eet sam en te vatten, is het toch niet mogelijk om in zo weinig w oorden
de lezer enig inzicht in de betekenis van de m iddelenw et en de comptabili­
teitsw et bij te brengen.
 E en tw eede voorbeeld ontleen ik aan pag. 58. D a ar vindt men:
„E lke verhoging van de omloopsnelheid van het geld impliceert, dat de
economische subjecten in een bepaalde periode meer uitgeven dan zij
verdienden in de vorige periode, m.a.w. dat zij ontpotten; ook het om­
gekeerde kan zich voordoen. H et is uiteraard mogelijk, dat de totale
actieve en passieve geldcirculatie gelijk blijft, terwijl de totale vraag toe­
neemt. In een dergelijk geval w ordt de hoeveelheid transactiegeld groter
en w ordt op de liquide reserves ingeteerd (ontpotting). M en kan dan
zeggen, d at de, omloopsnelheid van de totale actieve en passieve geld­
circulatie is toegenom en zonder d a t men aan creatie van geld door over­
heid en bankw ezen behoeft te denken.”
O ok hier zullen naar mijn mening de op m onetair gebied niet al te zeer
thuis zijnde lezers de verzuchting slaken, dat de w etenschap hier toch
wel een weinig al te geconcentreerd w ordt opgediend.
Bovendien krijgt bij een zo beknopte formulering ieder w oord een
bijzondere betekenis. Z o doet het w oord „verdienden” in de eerste zin
van het citaat denken aan inkomen of w inst, terwijl het meer neutrale
begrip „ontvingen” vermoedelijk juister de bedoeling van de schrijver
w eergeeft.
In de tw eede zin zou in plaats van de totale „v raag ” m.i. de totale
„geldom zet” duidelijker zijn, hoezeer de koopkrachtige vraag daarbij een
rol zal spelen.
 W ij zouden dan ook de wens willen uitspreken, dat de schrijver, w an­
neer er binnenkort n aar wij hopen een herdruk van zijn boekje zal
moeten verschijnen, de tijd zal kunnen vinden het iets breder uit te w er­
ken, w aardoor het ongetwijfeld voor een veel grotere kring van lezers
bruikbaar zal w orden.
mab

blz. 461

H et boek is ingedeeld in 5 hoofdstukken:
De inkom sten van de overheid en de budgetaire achter­
grond van de belastingen.
H oofdstuk II:
Indeling van de belastingen.
H oofdstuk III: Enige economische gevolgen van de heffing en de beste­
ding van de belastingen.
H oofdstuk IV: D e overdracht van de belastingen.
H oofdstuk V: D e regulerende functie van de belastingen.
H oofdstuk I:

In hoofdstuk I vinden wij in de eerste elf p arag rafen een beschrijving
en definiëring van de verschillende soorten van inkom sten, w aarover de
overheid beschikt. In de par. 12 t/m 17 w ordt dan vervolgens de kostenomslag, de verdeling van de belastingdruk, de progressie, het budgetverschijnsel en het m arktprijsverschijnsel, de m iddelenw et en de verant­
w oording van de rijksinkom sten en een beknopt overzicht van de geschie­
denis van de belastingen gegeven.
D it alles w ordt geboden in slechts 30 pag in a’s. H et spreekt vanzelf,
dat bij zo korte sam envatting er wel eens form uleringen gekozen w orden,
waarbij men een vraagteken zet.
 Z o staat op pag. 14:
„H et onderscheid tussen de retributie en de prijs, welke een overheidsondernem ing vraagt, w ordt gezocht in het publiekrechtelijke karakter van
de eerste (D e overheid handelt alsdan als zodanig)
Bij alle verschil van mening, d at er bestaat over de grenzen tussen
publiek- en privaatrecht, is men toch langzam erhand het hier wel over
eens, dat het criterium van het „als zodanig" handelen ten enenmale
tekort schiet.
T erech t wijst M eyers er in zijn „D e algem ene begrippen van het bur­
gerlijk rech t” op, dat voor de vraag of een persoon als overheid of als
privaatpersoon optreedt, beslissend is of hij krachtens een door het
publieke recht of krachtens een door het privaatrecht verleende bevoegd­
heid optreedt, zodat men eerst dient vast te stellen, w aarin privaat- en
publiekrecht zich onderscheiden, terwijl eerst dan gezegd kan w orden of
een overheidsorgaan krachtens het privaatrecht of krachtens het publiek
recht handelt.
Als definitie van belastingen geeft Smeets in par. 5:
„B elastingen zijn aan de overheid volgens algemene, door haar vast­
gestelde, norm en verschuldigde, afdw ingbare prestaties, zonder dat hier­
tegenover in het individuele geval aanw ijsbare tegenprestaties staan; zij
strekken tot dekking van publieke uitgaven.”
D e beperking, die in de laatste w oorden is opgenom en, w ekt enige
bevreem ding, om dat bij de huidige actieve belastingpolitiek toch moeilijk
volgehouden kan w orden, d at belastingen alleen zouden mogen strekken
tot dekking van publieke uitgaven.
 O p het eind van zijn boek komt de schrijver zelf hierop terug. O p
pag. 102 schrijft hij:
„Indien de overheid een economisch of sociaal doel wil bereiken met
behulp van het belastingapparaat, kan nog de vraag gesteld w orden of
een dergelijke m aatregel het k arakter van een „belasting” behoudt. Deze
vraag kan bevestigend w orden beantw oord, al w are het alleen reeds

ma b

blz. 462

om dat de opbrengst, welke uit dergelijke m aatregelen voortvloeit, in feite
w ordt aangew end tot dekking van overheidsuitgaven.”
E n tenslotte vinden wij in de laatste alinea van het boek, n ad a t eerst
een critische beschouwing van de opvattingen van Lerner is gegeven:
,,De conclusie van een en ander is, dat de in par. 5 gegeven definitie
uitsluitend slaat op de budgetaire functie. D aaraan dient men toe te
voegen: U it hoofde van haar regulerende functie kunnen belastingen in
min of m eerdere sterke m ate dienstbaar w orden gem aakt aan het econo­
mische en sociale beleid van de overheid; zulks kan gepaard gaan met
een terug krijgen van de budgetaire functie.”
H et wil mij voorkomen, dat Smeets aan het begrip „overheidsuitgaven”
in het hiervoor eerst gegeven citaat toch wel een geheel van het spraak­
gebruik afw ijkende betekenis geeft. W a n n e e r de overheid de belastingen
extra zw aar m aakt om een budgetair overschot te kweken teneinde inflatie
tegen te gaan, kan men n aar mijn mening toch moeilijk betogen, dat d er­
gelijke m aatregelen in feite w orden aangew end tot dekking van over­
heidsuitgaven.
 Gerloff, die in de eerste druk van het „H andbuch der Finanzw issen­
sch aft” nog als definitie van belastingen gaf:
„Steuern sind die seitens öffentlichen K örperschaften zur Bestreitung
des F inanzbedarfs ihrer W irtsch a ft ohne besonderes E ntgelt zw angsweise
in A nspruch genom m enen Leistungen anderer W irtsch a ften .” (D eel I
pag. 437)
zag zich dan ook in zijn w erk „D ie öffentliche F inanzw irt­
sch aft” genoodzaakt een onderscheid te m aken tussen de „F inanzsteuern”
en de „O rd n u n gssteuern”.
O p pag. 161 van dit w erk schrijft hij:
„D ie Steuer ist heute eben mehr als ein blosser M osesstab, um F inanz­
quellen sprudeln zu lassen; sie ist ein Instrum ent der O rganisation und
der Lenkung von W irtsc h a ft und G esellschaft gew orden, ein M ittel.
H andel und W a n d el W e g und Richtung zu weisen und M ass und Ziel
zu setzen. Die Steuer als reine Finanzsteuer gehört dem System des
laisser faire an. D as System der W irtschaftslenkung hingegen bedient
sich der Steuer nicht nur als M ittel der G eldbeschaffung, sondern als
W erkzeug der O rdnung des w irtschaftlichen und sozialen Lebens über­
h au p t.”
Smeets heeft voor dit verschijnsel blijkens de gehele inhoud van zijn
geschrift een open oog. Hij gaat m.i. echter niet ver genoeg, w anneer hij
zegt, d at de regulerende functie der belastingen gepaard kan gaan met
een terugdringen van de budgetaire functie. E r zijn verscheidene voor­
beelden te vinden, waarbij de budgetaire functie geheel ontbreekt.
 In par. 13 van het eerste hoofdstuk, w aar Smeets de verdeling van de
belastingdruk behandelt, schrijft hij: „H et is ver van gemakkelijk om in
beknopte vorm richtlijnen te formuleren, geldend voor een billijke ver­
deling van de overheidskosten over de burgers. M en kan onderscheid
maken tussen ethische en economische beginselen. V o o r ethische kan de
lezer desgew enst in de plaats stellen: de eisen van het rechtsbew ustzijn
of van de sociale gerechtigheid.”
T egen deze gelijkstelling van ethische beginselen met rechtsbew ustzijn
en sociale gerechtigheid meen ik bezw aar te moeten maken.
Prof. Paul Schölten vangt zijn inleiding voor de V ereniging van W ijs-

ma b

blz. 463

begeerte des R echts over „R echt en M o raal” aan met de verzuchting:
„H et is eigenlijk een dw aasheid in een kort opstel de verhouding van recht
en moraal te willen aangeven.”
M en zal mij ten goede houden, dat ik gedachtig aan deze w oorden
niet in een korte recensie over de verhouding ethiek, rechtsbew ustzijn
en sociale gerechtigheid ga discussiëren. N a ast de ethische en economi­
sche beginselen mis ik node de juridische beginselen. H et feit, dat het
gebied van de O penbare Financiën zo zeer door de juristen — enkele
uitzonderingen daargelaten —■ is gem eden, heeft helaas ten gevolge, dat
meer en meer de economische beginselen de volstrekte overheersende
dreigen te w orden en dat de toch zo belangrijke juridische problemen, die
hier rijzen, volkomen w orden verw aarloosd.
 W a t heeft de O nteigeningsw et met alle w aarborgen van de particuliere
eigendom voor zin, als d aarnaast via de belastingheffing of een wel­
bew uste geleidelijke inflatie de particuliere eigendom op de meest krasse
wijze kan w orden uitgehold? W elisw aar spreekt Prof. Smeets over de
eisen van het rechtsbewustzijn, m aar dit is wel een uiterst dubbelzinnig
begrip. M en gebruikt het zowel in de zin van de publieke opinie, die
nieuw recht zou w ensen of aanvaarden, als in de zin van vrede hebben
met een bepaald rechtsoordeel. D aarom zou ik aan het w oord „rechts­
beginselen” de voorkeur geven.
 Even verder in hetzelfde hoofdstuk behandelt Smeets de verschillen
van mening over het begrip „gelijkm atige druk.” Hij verm eldt daarbij de
moeilijkheden om het begrip „d raag k rach t” te peilen en verwijst ten­
slotte naar van den Berge, die heeft geleerd, d at niet meer mag w orden
geëist dan het volgende:
„H et m aken van een uitzondering of een bijzondere regel voor een
bepaalde belastingplichtige kan niet w orden aanvaard, zelfs indien d a a r­
voor een zakelijke grond aanw ezig is: er mogen geen ongem otiveerde,
willekeurige verschillen bij de belastingheffing w orden toegelaten.”
O ok hier kan men een vraagteken plaatsen. Bij de klassieke opvattingen
van de openbare financiën gaat men uit van het fundam entele beginsel
van de gelijkheid van de burgers tegenover de staat. E en juiste toepas­
sing van dit beginsel brengt echter mede, dat w at ongelijk in draagkracht
is, niet gelijkelijk w ordt behandeld. M aa r w anneer men bij de m oderne
theorieën w elbew ust aan v aard t het overbelasten van de hoge inkomens
en vermogens en een fiscaal interventionism e ten gunste van de kleine
inkomens, dan stelt men toch eigenlijk w elbew ust het beginsel van de
gelijkheid terzijde.
D it opmerkelijke verschijnsel doet zich ook voor, w anneer men be­
paalde bedrijfstakken fiscale voordelen geeft, of, zoals in het buitenland
gebeurt, in bepaalde achterlijke gebieden ter bevordering van de industria­
lisatie gedurende een zekere periode aan nieuw opgerichte industrieën
belastingvrijdom geeft.
 In § 13 en ook in § 39 w ordt de eis van het nutssaldo behandeld:
„B elastingen mogen slechts w orden geheven, indien zij, tezam en met
de besteding van h aar opbrengst, per saldo voor de m aatschappij in haar
geheel een groter nut tot gevolg hebben.”
O ok hier zou ik graag een critische kanttekening plaatsen. D it klinkt
zeer aannemelijk, m aar in de praktijk komt men voor de vrijwel onoplos­
bare moeilijkheid te staan om tegen elkaar af te w egen het nut van be-

mab

blz. 464

paalde overheidsbestedingen tegenover besteding van dezelfde bedragen
in de private sector.
H oe te vergelijken het nut van defensiem aatregelen tegenover het nut,
dat deze zelfde bedragen in de particuliere sector zouden kunnen afw er­
pen? H oe moet men het nut van collectieve behoeften vergelijken met
individuele behoeften?
D aar komt nog bij de complicatie, w aar Smeets zo bijzonder duidelijk
op wijst in het verdere gedeelte van zijn boek, dat de overheidsuitgaven
doorstrom en en op die wijze grote invloed uitoefenen op de particuliere
sector van de m aatschappij.
 V oor de beginselen, welke aan de belastingheffing ten grondslag lig­
gen, verwijst Smeets n aar de zeven door de Langen in de rede, uitge­
sproken bij zijn am btsaanvaarding, ontw ikkelde grondbeginselen. A an
deze rede heb ik een korte beschouwing gewijd in de „Econom ist” van
1950. O n d er verwijzing naar w at ik d aa r geschreven heb, zou ik willen
volstaan m et op te merken, dat ik de door de Langen ontw ikkelde begin­
selen allerm inst zo geslaagd acht, dat ik met een simpele verwijzing d aar­
n aar zou willen volstaan. Ook hier komt het verlangen op n aar een uitgebreidere behandeling van deze uiterst interessante materie.
H e t hoofdstuk eindigt tenslotte met een nog geen drie bladzijden be­
slaand „B eknopt overzicht van de geschiedenis der belastingen.”
Smeets wijst er eerst op, dat de belastingen aanvankelijk in zeer sterke
m ate het karakter van vrijwilligheid droegen en dat eerst later de Beden
in belastingen w erden omgezet.
„In de latere eeuwen komen vooral de objecten, welke door de belas­
tingen w erden getroffen, meer in het centrum van de belangstelling. Z eer
lang heeft men deze gevonden in uiterlijke kentekenen (bijv. het bezit
van onroerend goed, een ruw e schatting van de opbrengst van onder­
neming en arbeid, later w erd zij gem eten n aar het aantal haardsteden,
vensters e n z .).”
N a a r mijn mening stonden deze objecten alle even zeer in het centrum
van de belangstelling als men stond voor het vraagstuk van de omslag
van de Beden over de inwoners van de gew esten of de steden.
 V e rd er stelt Smeets, dat in de 18de en de 19de eeuw enige theorieën
over de belastingen ontstonden. D eze theorieën ontstonden reeds veel
eerder. Reeds T hom as van Aquino heeft beschouwingen gewijd aan het
recht van de souverein om belastingen te heffen, terwijl tal van Italiaanse
schrijvers in de 14de, 15de en 16de eeuw zich reeds m et fundam entele
vragen betreffende de belastingheffing hebben bezig gehouden, zoals de
vraag over de proportionele of progressieve belasting, veelheid van belas­
tingen of een enkele belasting, de rechtvaardiging van de belastingheffing
enz.
T en slo tte stelt Smeets, dat eerst na de eerste w ereldoorlog de belas­
tingheffing verzw aard en verfijnd is. „A nderzijds boorde men nieuwe
belastingobjecten aan, bijvoorbeeld de omzet."
O ok hier w reekt zich de al te beknopte formulering. D e om zetbelasting,
hoewel een tijdlang in onbruik geraakt, is ongetwijfeld geen nieuwe m aar
een der oudste belastingen. M en denlce aan de Romeinse centesima, de
Spaanse alcabala, de F ranse denier par livre.
In het tw eede hoofdstuk geeft Smeets een eveneens uiterst beknopte,
m aar knappe sam envatting over de „Indeling van de belastingen." Een
bekende stof, m aar die zeer overzichtelijk is ingedeeld.
m ab

blz. 465

D aarn a volgen de drie hoofdstukken over de economische gevolgen
van de heffing en de besteding van de belastingen, de overdracht en de
regulerende functie van de belastingen. D eze hoofdstukken vorm en m.i.
het best geslaagde deel van het boek.
 H ier w ordt een bijzonder helder inzicht gegeven in ieder van de behan­
delde onderw erpen door iemand, die niet alleen een zeer bekwaam theo­
reticus, m aar ook een practicus met grote ervaring is. W a n n e e r wij hier
nog een w ens zouden mogen uiten, dan is het deze, dat bij de behandeling
van de conjunctuurpolitiek ook nog een enkel w oord aan de politieke
bezw aren om een juiste conjunctuurpolitiek te volgen, zou w orden ge­
wijd. T heoretisch klinkt het zo logisch en overtuigend, dat men in de
hausseperiode overschotten moet kweken en in de depressie met tekorten
mag w erken. M aar in de practische politiek zijn er altijd nog zoveel on­
vervulde wensen, dat het bijzonder moeilijk is de theorie in de praktijk
te verwezenlijken. K laagde de P resident van de N ederlandse Bank al
niet in zijn verslag over het boekjaar 1947:
,,H et is een van de teleurstellende aspecten van de huidige economische
ontwikkeling, dat terwijl de eisen die een juiste conjunctuurpolitiek stelt
theoretisch volledig erkenning vinden en de overheid ook de m acht bezit
om overeenkom stig die eisen te handelen en te doen handelen, nochtans
die overheid zich, evenmin als de vrije ondernem er van weleer, weet te
hoeden voor een overm aat van activiteit gedurende een opgaande con­
junctuur.”
In zijn voorbericht zegt de schrijver:
,,Dit w erkje wil vooral een studieboek zijn: daarom is zoveel mogelijk
afgezien van het bij elk onderdeel verantw oorden van de literatuur, w a ar­
uit is geput. A an het slot is een literatuurlijst opgenom en.”
In de tekst w ordt alleen van tijd tot tijd de naam van een schrijver
genoemd. Juist met het oog op een nadere studie van bepaalde onderdelen
zou m.i. een nauw keuriger verwijzing n aar de literatuur van groot nut zijn.
 O ndanks de kanttekeningen, die w e als blijk van belangstelling hier
en d aar m aakten, is er alle reden zich over het verschijnen van dit ge­
schrift van h arte te verheugen. D egenen, die belangstelling voor deze
uiterst belangrijke m aterie hebben, kunnen in kort bestek een uiterst
instructief overzicht als inleiding voor bredere studie vinden. V a n harte
bevelen we de bestudering van dit interessante geschrift aan.
mab

blz. 466.
