Sites en socials zijn bronnen voor onderzoek: bescherm ze als erfgoed
Sites en socials zijn bronnen voor onderzoek: bescherm ze als erfgoed
Verschenen in de Volkskrant, 25 mei 2023, pagina 27
htps://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-websites-en-sociale-media-zijn-bronnen-voorhistorisch-onderzoek-behandel-ze-dus-als-te-beschermen-erfgoed~b3db3251/

Susan Aasman & Mar�jn Kleppe

Website, fora, reacties, tweets en video’s van vandaag zijn de bronnen van de onderzoekers van
morgen. Toch zijn al veel van die bronnen vergaan. Daarom dit pleidooi voor een wetswijziging.
Hoera, vorige week donderdag maakte Unesco bekend dat het De Digitale Stad hee� opgenomen in
het register Memory of the World, waarin eerder al het dagboek van Anne Frank en de VOC
Archieven waren opgenomen.
De Digitale Stad werd in 1994 opgericht als één van de eerste onlinegemeenschappen. Het was in die
beginjaren van internet dé manier om internet voor iedereen zo laagdrempelig mogelijk te maken. Er
waren winkels, een postkantoor, metro en deelnemers konden met elkaar chaten en deelnemen aan
online-evenementen.
Kortom, alles wat we nu normaal vinden op internet, en waarvan Unesco terecht opmerkt dat het
een belangrijke mijlpaal is in de geschiedenis van de digitale cultuur in Nederland en de wereld. Met
veel moeite zijn restanten van de Digitale Stad veilig gesteld.
Unesco herinnert ons eraan hoe belangrijk het is zuinig om te gaan met dit soort digitaal erfgoed.
Merkwaardig genoeg verwaarlozen we in Nederland ons internetverleden. In tegenstelling tot de
landen om ons heen, is de wetgeving in Nederland zo ingericht dat het niet is toegestaan zomaar
websites of sociale media op te slaan. Erfgoedinstellingen zoals de KB na�onale bibliotheek en het
Nederlands Ins�tuut voor Beeld en Geluid doen weliswaar aan webarchivering, maar voor elke
website die ze opslaan moeten ze toestemming vragen aan de eigenaar. En vervolgens mogen ze de
websites slechts beperkt beschikbaar stellen aan onderzoekers.
Dit is veel te arbeidsintensief, met als gevolg dat heel veel onlinebronnen inmiddels zijn vergaan.
 Inderdaad: vergaan, want internet vergeet gemakkelijk het eigen verleden. Een gemiddelde
webpagina is negen�g dagen online en wordt daarna weer aangepast of helemaal verwijderd.
Hyves, één van de eerste Nederlandse socialemediapla�ormen, is nagenoeg voorgoed verdwenen.
Het gaat echter niet alleen om bijzondere interne�enomenen uit het recente verleden, maar denk
ook aan alle websites waar wordt geschreven over de klimaatcrisis, populisme, woningnood, de
Groningse gascrisis of de toeslagenaﬀaire. Het is soms las�g voor te stellen maar de websites, fora,
reac�es, tweets en video’s van vandaag zijn de bronnen van de onderzoekers van morgen.
Al die kennis en meningen gaan voorgoed verloren wanneer we geen ac�e ondernemen. Een deel
van dit soort websites wordt opgeslagen door bedrijven die het weer verkopen om bijvoorbeeld het
online-imago van bedrijven en organisa�es te kunnen monitoren. Dankzij het Amerikaanse Internet

Archive kun je bijvoorbeeld bekijken hoe (een deel van de) websites er vroeger uitzagen. Maar het
bewaren van dit soort informa�e moet niet worden overgelaten aan commerciële bedrijven of
buitenlandse instellingen.
Neem de overname van Twiter door Elon Musk: het pla�orm is van hem en wanneer hij besluit
Twiter oﬄine te halen, is dat zijn goed recht. Met als consequen�e dat alle tweets zomaar verloren
zouden kunnen gaan. En met die tweets verliezen we ook een deel van onze geschiedenis, zoals
bijvoorbeeld kennis van en uit de jaren van de covidpandemie. Het maatschappelijke debat over de
coronamaatregelen werd op Twiter op het scherp van de snede gevoerd door wetenschappers,
journalisten, bezorgde ouders en ideologische tegenstanders. Het wordt daarom hoog �jd dat we
digitaal erfgoed zoals websites en sociale media beschouwen als ons na�onaal erfgoed.
 Daarom is dringend aangepaste wetgeving nodig, zodat erfgoedinstellingen in staat zijn om digitale
publica�es zoals websites op structurele basis op te slaan. Wetenschappers van de Universiteit van
Amsterdam pleiten hier al eerder voor, ook om het recht op vrijheid van meningsui�ng,
informa�evrijheid en recht op wetenschap te waarborgen. Door De Digitale Stad als erfgoed uit te
roepen, houdt Unesco ons een spiegel voor. De noodzaak van verbeterde wetgeving is groter dan
ooit. Het is nu aan de regering en Tweede Kamer hier werk van te maken, zodat toekoms�ge
genera�es de (online)wereld van nu kunnen onderzoeken en begrijpen.
Memory of the World-programma
Unesco, de organisa�e voor onderwijs, wetenschap en cultuur van de Verenigde Na�es, probeert met
het Memory of the World-programma waardevolle archieven, bibliotheekcollec�es en individuele
werken te conserveren en te beschermen tegen verwaarlozing, verval of soms zelfs moedwillige
vernie�ging. Het programma, dat sinds 1992 bestaat, wil zo bijdragen aan het bewustzijn van het
belang van documentair erfgoed voor het collec�eve geheugen van de mensheid.
Een belangrijk middel hierbij is het interna�onale Memory of the World Register, een lijst met
uitzonderlijk documentair erfgoed dat van wereldwijde betekenis is. Naast het interna�onale register
bestaan er regionale en na�onale Memory of the World-lijsten. Nederland hee� sinds vorig jaar een
na�onaal Memory of the World-register, met op dit moment acht inschrijvingen, waaronder de
grootste verzameling van Oudfriese rechtshandschri�en, de Richthofenkolleksje, en de collec�e
dagboeken en brieven uit de Tweede Wereldoorlog van het Niod Ins�tuut voor Oorlogs-, Holocaust
en Genocidestudies.
Over de auteurs
Susan Aasman is hoogleraar Digital Humani�es aan de Faculteit der Leteren, RUG, en gespecialiseerd
in onderzoek naar webarchieven.
Mar�jn Kleppe is direc�elid van de KB na�onale bibliotheek, met als portefeuille Onderzoeken en
Ontdekken.
