De Dialoog Van Meester Eggaert En De Onbekende Leek
God es in al dat hi ghemaect heeft met sijnre wijsheit ende fol. 228 d
met sijnre onghemetenre goetheit ende met sijnre godliker
mogentheit. Soe waer dat God es inden hemel, soe es hi boven
ons alsoe wel. Alsoe als die keerne es inden rechten middenweerde vanden appel, der scellen vanden appel al effen na,
alsoe es al eertriken in die rechte middeweert vanden naedersten fiermamenten al daer die mane aen staet, overal al effen
na, hier onder ons als hier boven. all dat op eertriken es dat
es boven: alsoe wel soe sijn sy boven die onder onse voeten
wonen, als wi sijn. Alsoe als ons dunct dat sy sijn onder ons,
alsoe dunct hen dat wi sijn onder hen. Ende wi sijn alle
boven, beide si ende wi, ende al dat op eertriken es. Ende dat
comt daer af: al eertriken dat is ront als een appel, ende.
ghewijst vanden hemel in dat alre verste dattet wesen mach,
in die rechte middewerde vander locht, den hemel overal even
na, hier onder ons als hier boven ons. Ende al die sterren die
inden fiermamente staen, die sijn boven. Alsoe wel so sijn die
sterren boven die onder onse voeten, ende die gheen 1) oest
1) gheen en ingheen betekenen: in de richting van, tegeu (Hd.
entgegen). Deze Duits gekleurde vorm ontbreekt in 't Mnl. Wdb.' (vgl.
de art. iegen en entegen).
 :

188
fol: 229 * staen, ende in gheen west staen, als 1) die boven onse hoefde
staen. Ende alle die ghemeyn sterren die sijn der eerden al
even na hier onder als boven. Alsoe 'verre soe sijn die sterren
vander eerden die onder onse voeten staen ende die int gheen
suut staen, ende die in gheen noort staen, als die boven ons
hoefde staen. Sy sijn der eerden al even na.
fol. 229 b Meester, hoe mach die saleghe siele haers selfs al te niet
gaen werden ende versmelten inder warechtegher godliker
minnen ?
fol. 229 a
Meester, als die saleghe minnende siel ghecomen es tot
alsoe hogher bekinnesse, ende sy alsoe veredelt es inder godliker minnen als ghi daer segt, mach si afterdien enighe saken
minnen2) beneden God ? ....
fol. 230 b
Meester, moeten wi Marien ende die heilighen ende die
creatueren yet minnen ende hebben lief?
Ja wi, herde wel, elk na sinen betamen, te veel 3) noch te
luttel. Wi en sellen Marien noch heilighen noch creatueren
eren - noch minnen boven Gode noch gheliken Gode, want dat
waer boven betamen .... Dus es gheboden dat wi Gode minnen, sellen met al onser begheerte, met alder cracht van onser
sielen, ende met al onsen ghedachten. Al daer en es niet toe
gheseet Mari6n noch heileghen.
 fol. 231 a
Meester, daer sijn veel lieden die al haar ghenuchten volghen
als die beesten, ende die vanden tien gheboden een niet en
houden, ende die die seven dootsonden vervollen met haren
quaden sondelike leven. Nochtans bidden sy Mari6n aen ende
die heileghen. Si vasten, si vieren, sy gaen ter kerken, ende
sy offeren. Die aldus Mmi6a ende die heileghen pleghen te
eeren, mach hen dat yet te hemelrike hulpen, oft sy sterven
inden seven hooftsonden sonder rouwe?
Neent, van alle dattu daer gheseet hebste, soe en hoert een
totten tien gheboden niet. Ende die te hemelrijc comen sellen,
die sellen emmer een houden vanden tien gheboden, die verstandenisse hebben. Die inden seven hooft sonden sterven
sonder rouwe ende sonder bichte, die en moghen te hemelrijc
niet comen, al bader Maria ende alle die heileghen voer, ende.
alle die menschen die op eertriken sijn nader gherechticheit
Gods ende nader heilegher kersten ghelove ....
i) Hs. al (laatste woord van een kolom).
3) Hs. wel.
2) Hs. dat beneden God.
 189
Meester, mach enich mensche alsoe heylichlijc leven, dat hi
God met minnen sijnre minnen verghelden mach?2
Meester, ic hoorde eens eenen grooten clerc segghen, dat hi
liever hadde Gode te laten dan Marien. Dat dochte my een
alte onbesceyden woert, nae dien dat ons God soe seer ghemint heeft,. ende wi hem alsoe grote minne sculdich sijn, ende
ons alle goet van God ghecomen es, ende alle salicheit van
hem comen sal. Hi sprac als een verblint onwetende, hoe grote
clerck dat hi was. Ende hi sp[r]ack als Jobs wijf, doen sy
seide tot haren man, doe hi was in sinen vernoye: Vermaledijt Gode ende sterft." Job antwoerde ende seide: "Dus hebste
ghesproken als eene vanden dullen wiven." Ende alsoe dede
die clercke. Hy sprac als een vanden onwetenden ende dullen
mannen; het was een alte onbescheydeliken woert. Waren der
Marien alsoe veel als der sterren inden fiermamente, ic en
lietse liever alle dan ic Gode [liet]. Waren der apostelen alsoe
veel als der bloemen inden velde ende aen alle bomen in die
Mey, ic lietse liever alle dan ic Gode liet. Ic hadde liever te
laten al dat in hemelrijc ende in eertriken es, al waerts dusent
werve meer ; ic waer liever met Gode inden afgront vander
hellen, dan ic waer met Marien ende met allen den heileghen
ende met allen den enghelen in hemelrijc, ende ic Gode niet
en hadde, ende ics niet en soude minnen noch ghebruken. Die
Gode heeft, al daer sijn salicheit aen leet ende dat sijn blijscap
mee[r]deren mach, die Gode heeft, die heeft Mari;n ende al
die heileghen, ende alle dat op eertriken es.
 Meester, ic hoerde eens eenen minrebroder prediken, die van
heileghen gheesteliken leven was, dat wi Marien niet en souden
aenbeden. Ende en sellen wi Mari?n niet aenbeden 1), soe en
sellen wi noch enghelen noch heileghen aenbeden. Noch soe
en sellen wi gheen ymaedsen aenbeden, al hoe schoen dat sy
gheverwet sijn. Hi seide proper wel ende waer, ende hi precte
als een die verlicht was vander wijsheit des heileghen gheests
ende van godliker bekinnes. Maria ende die enghelen ende alle
die heileghen, die bekennen dat wel dat sy hen selven niet en
hebben ghemaect, mer dat sy van Gode sijn ghemaect. Ende
si weten wel voerwaer dat si van hen selven nye doecht en
creghen. God es die fonteyne van alre doecht, die ghevloeyt
es in Marien ende in alden heileghen, ende in al dat goet es
1) Hs. aenbedden.
vii.
i3

foi. 231b
fol. 23i d
fol. 232 a.
fol. 232 c

..
,
foi. 232 d

190.
°

'ol. 233 a
rol. 233b

'o1. 233 d
[01.234 b
fol. 234 d

fol. 235 b

in hemelrijc ende in eertriken. Maria ende al die enghelen
ende al die heileghen, die en wouden nye dat men hen aenbadt. Sy en willen niet datmen Gode enich onrecht doe. Sy
bekennen dat wel, datmen Gode alleen sal aenbeden, ende
gheen saken in hemelrijc oft in eertriken. Alsoe als wi met
allen rechte sellen Gode minnen ende eren boven al dat hi
ghemaect heeft, alsoe sellen wi met allen rechte Gode aenbeden, ende anders gheen saken in hemelrijc noch in eertriken. God wilt dat men hem aenbidt, ende hi wilt ghebeden
wesen alst wel recht es. Daer en es gheen sake goet van hem
selven dan alleen God, ende alle goet es ghecomen van Gode.
 Ende wi en moghen niet salich werden, het en come ons van
Gode. Bidden wi Marten ende den heileghen dat sy ons salich
maken, ende sy ons onse sonden vergheven, soe bidden wi
alte simpelijc alse effen 1). Ende bidden wi Mari6a ende den
heileghen dat sy ons gracie gheven, ende dat si ons hemelrijc
gheven, soe bidden wi alte eenvoldeliken alse sotten doren,
want dat en es die rechte bedinghe niet. Hebben wi wijsheit,
soe sellen wi Mari6a oetmodelijken bidden ende die2) heileghen,
dat sy Gode voer ons bidden dat hi ons gracie gheve, ende
dat hi ons onse sonden vergheve, ende dat hi ons salich make,
ende dat hi ons na desen leven hemelrijc gheve. Dat es die
rechte maniere vander bedinghen....
Meester, ic wist eenen doorachteghen mensche, die Gode
plach te bidden, als yement teghens hem mesdede, dat hijt
hem vergave ....
Mer welc tijt hij yet selve teghens Gode
dat hijt hem nemmermeer
soe bat hi Gode....
mesdede ....
en vergave.
Meester, waer of commet dat wi alsoe onvry van consciencien sijn ? .....
Meester, alsulc leven als ghi daer segt, dat es boven natueren;
het es meer een engheljjc leven dan menschelijc ....
Meester, als die goede menschen verwonnen werden in temptacign, ende comen te val in dootliken sonden, ende2) haesteliken op staen met rechten rou, moeghen sy Gode ghebruben
alsoe heymelijc in haerre sielen als sy te voren deden, eer
sy quamen te val ? ....
Meester, het gheschiet bi wilen dat weerlike lieden gheeste-

'
I) effe waarschijnlik= affe(aap).
3) Hs, ende haer haesteliken.
2) Hs. ende ende heileghen.
191

'

lijc leven leiden voerden oghen Gods, ende schenen weerlijc
voer der menschen oghen....
 Meester, ic hoorde eens eenen priester segghen : "Hadde een
goet gheestelijc mensche een jaer penitencie ghedaen, ende
quam hi ten lesten te vallen in eenre doot oft hooft sonden,
alle die goede werken die hi te voren ye ghedede in penitencien, die bleven verloren; die en souden hem nemmermeer in
staden [staen]. Al stonde hi. voervoets op met rechten rouwe van
dier sonde die hi ghedaen hadde, al dat goet leven dat hi te
voren gheleit hadde bleve al verloren. Soude hi te hemelrike
comen, hi soude nyewe doechden bouwen. Doe men dat weder
seide, doe was hi toornich, ende sochte hulpe aen ander priesteren. Som die consenterdent met hem, ende wast onweert dat
een leke soude een priester weder staen. Doe haelde hi eenen
misboec, ende hi rieper den eenen den anderen toe: ,Siet",
seet hij, "al hier staet ghescreven. Sout my niet onwert
wesen dat my een leec weder segghen sal? Ic ben een leerer
ende een meester vander scrift !" Hi looch, al was hi een
priester ende een lerer ende een me[e]ster vander wet. Ic
laet staen, die een jaer, hadde, een goet gheestelijc mensche
VII jaer penitencie ghedaen, en[de] worde hi verwonnen ende
quam hi te vallen, waert in oncuusheden oft in gulsicheit oft
in hoverdicheden oft in enighen vanden VII doot sonden, alsoe
vroe als hi opstonde met rechten rouwe, soe stonden alle die
goede werke met hem op die hi te voren ye ghedede. Het en
betaemde der gherechticheit Gods niet, ic laet staen sijn ontfermherticheit .... Doet quam voer goede gheestelike menschen,
die verlicht waren van wijsheden ende vander heilegher scrift,
doe scaemde hijs hem, ende seide, hi en meendes niet, al
hadde hijt gheseet, omdat hi den leke woude proeven. Het
was wijsheit dat hijs hem scaemde, ende dat hijt weder seide.
 Daer en es nyemant op eertrike soe goet noch soe wijs, hi en
mach bi wilen te veel spreken....
,
Meester, wat segdi tot desen onghestadeghen baggaerden
ende tot desen susteren, die nu loepen achter lande wt haer
goetwillicheit ende om haer broot, ende doen grote penitencie
onbesceidelik. Ende als si dan werden verlicht van hemelscher
wijsheit ende van godliker bekinnesse, ende si dan yet te veel
willen spreken voer die onbekende, dies niet en willen verstaen, ende soe werden si vervolcht ende ghescandalisiert ende
ghedoemt vander paepscap ende vanden abiten, om dat sy

fol. 235 d
235 p
fol. 236

'

fol. 236 b
fol. 236 c

fol. 237 a

fol. 237 b

192.
fol. 237 c
fol. 238 b

fol. 238 d
fol. 239 a

fol. 239 c

fol. 239 d

fol. 240 a

som weder keeren totter werelt ende bi wilen comen te valle.
Al daer om soe werden die goede ghescandaliseert, die God
vercoren heeft, ende die leven na haer overster reden van
harrer sielen. Het sal alsoe wesen : die quade die pleghen die
goede te vervolghen ende te versmaden, om dat si van haren
leven niet en sijn, ende om dat si bi wilen goet leven beghinnen, ende sy daer niet in en bliven totter doot toe. Al
daer om soe moeten die goede der quader ontgelden, om dat
sy niet en volstaen in haerrer goetwillicheit....
Meester, waer of comet dat die goede wille alsoe haestelijken
verlauet ende vercout ?....
 Meester, waer af comt die mela[n]colie? Als de goede menschen ghevallen sijn in melancoli?n, moghen sire yet wtcome?a
als sire in ghevallen sijn?
Meester Eggaert, een sonderlinghe licht vander heileghe scriftuere, ende van hemelscher wijsheit ende van godliker bekennesse, quam boven den hemel ye vleysch of bloet?
Ghi vraecht alte hoghe na dinen betamen. Jaet ende neent.
Meester, ghi hebt my oerlof ghegheven te vraghen al dat
ic wil, van hemelrijc ende van eertrijc, ende mijn siele es vrij
voer u boven alle menschen van Gode te spreken van hemelschen saken. Meester, jaet ende neent, dat es coatrari6n. Gloes
ons dat.
Meester, mijn siele bekent dat een God heeft ghemaect hemelrijc ende eertrijc ende al datter binnen es. Ende wi aenbedender drie. Hoe selen wi dat begripen?...
Meester, als die swighende t) sprekende wert, soe clapt hi
alte veel, alsoe wel tontide als te tide. Nye en quam mensche
op eertrijc alsoe wijs, die sijn tonghe te vollen mochte bedwinghen. Ic hebbe dicke God ghebeden om eenen breydele
tot mijnre tonghen, ende ic en conster nye bedwinghen. Daer
om soe hebbic dicke ghesproken onbehoede woerden; daer ic
bet of hadde ghesweghen, had ic wijs gheweest ende wetende.
Die Pharizeus ende die Scriben die en mochten Ihesum Christum, den Gods soen, met gheenen saken te rechte begrijpen
noch vervolghen noch scandeliseren, dan alleen van sinen god.
liken woerden die hi sprack boven haer verstant, die sy met
der lettere niet en mochten begripen van haerre grofheit. Al
daer om soe seiden sy dat hi den dnvel binnen had. Maer sy
1) H8, swighender.
 '

a

193
loghen, want hi was vol van alre graci6n ende van hemelscher wijsheit. Ende om dat sy hem alsoe seer haeten, soe
seiden sy, hi waer een gulsich ende een dronckaert. Mer sy
loghen: al at hi ende al dranc hi als een ander mensche, hi
en wert nye gulser; hi leefde heilichlijc ende nochterlijc. Ende
om dat sy hem alsoe seer haetten, soe seiden sy dat hi waer
een bedriegher ende een verleyder des volkes. Mer si loghen:
hi werter om ghesent vanden vader inden hemel al hier op
eertrijc, om dat hi dat volc soude leiden inden rechten wech
te hemelrijc. Hi en bedroech nye mensche met woerden noch
met werken. In hem en was of en wart nye quaet ghevonden.
Het had onmoghelijc gheweest, want hi was God ende mensche.
Na dien dat die Scriben ende die Pharizeen Ihesum Christum,
den Gods sone, soe seer haeten daer sy nye quaet af en hoerden noch quaet af en saghen, ende dat sy die alsoe seere bedroghen met valscher oerconde ende met logenachteghen woerden, Meester, soe en eest gheen wonder dat sy my ende mijns
ghelijc vervolghen ende versmaden ende scandeleseeren, die
dicke ghesproken heeft sottelijc ende dwaselijc in onbehueden
woerden ende in onwetenheit. Daer om soe souden alle menschen die verstandenisse hebben, Gode bidden om wijsheit ende
om wetenheit ende om oetmoedicheit. Nye en was hi wijs fol. 240 b
noch wetende noch recht oetmoedich, die al woude spreken
des hem dochte ende des hem te monde quam. Die rechte
wijsheit heeft, die sal sijn woerden to voren besien, eer dat hi
sprect, oft daer vrede oft onvrede af comen mochte, ende voer
wien hi sprect, weder dat sy scadelijc ende 1) orberlijc sijn.
 In dien woerden bekent men die wijsheit des menschen. Alsoe
langhe als die 2) mensche swijcht, soe machmen wanen dat hi
wijsheit heeft. Mer als hi sprect, soe machmen weten wat hi
es; es hi vroet of es hi dwaes. Des dwaes onwetende menschen
tonghen sijn quaet te breydelen van onbesceiden woerden. Die
es starck moghende ende wijs, ende 3) sijn tonghe ende sijnen
sin bedwinghen can. Dat naeste dat men die mensche kennen
mach, dat es in sinen woerden ende in sinen werken, ende in
dat hi mint sijn ghelijc. Ende alle menschen spreken geerne
met ghenoechten van dat sy meest met minnen hebben beseten. Die goede menschen, die met al haer begheerten Gode
1) Als hier niets uitgevallenis, moet ende in 3oof ofteveranderdworden.
2) Hs. dien.
3) ende = die.
 ,

194
boven allen saken minnen, die spreken geerne van Gode ende
van hemelschen saken. Ende al die eertrijc met ghenuchten
besitten oft beseten hebben, ende die haer minne van haerer
sielen gheleet hebben inden goeden van eertrijc ende inden
creatueren ende inden voerdeel ende in ydel eer, die spreken
geerne met ghenuchten vanden goeden ende vanden creatueren
ende vanden voerdeel van eertrijc ende van al dat sy behelst
fol. 240 hebben
met minnen boven Gode 1). Wee alden ghenen die
eenige saken minnen boven Gode ende die eertrijc met ghenochten beseten hebben Si selenre met groeter onghenoechten
°
af sceiden. Dat die mensche meest mint, dat es hem tswaerste
af te sceiden. Ende dat die mensch meest mint, dat es hem
ghenoechlicste af te spreken, eest goet, eest quaet. Van veel
onbesceyden woerden comt dicke tooren. Ende van veel onderwindens dat een mensche niet toe en hoert, comt dicke onvrede
ende selden rust. Daer om soe radic den goetwilleghen menschen 2) leken, die met al haer begheerten Gode boven allen
saken willen minnen, dat si leven na haer overste reden van
haerre sielen, ende dat si hen onttrecken uter onlede van allen
creatueren, ende geerne wesen in enicheit, ende dat sy swighen
ende luttel spreken van Gode ende van hemelschen saken
voerden onbekenden, dies niet en verstaen. Het gaet hen in
tot haren oren te horen recht als ghesta(mJpte 3) vlieghen,
want sy en hebben der gheen minnen toe: sy sijn vol der
werelt. Doen sy dit, soe moghen sy rusten ende hebben vrede
ende ghebruken God in haerre sielen. Die hoverdeghe Scriben
ende Pharseeuzen, die,') daer nu alte veel op eertrijc es, die
en moghens tot haren vrede niet verdraghen, dat goetwilleghe
leken yet van Gode spreken oft van hemelschen saken, om dat
sy vander letter niet en sijn gheleert.
 Meester, ic en heb niet ghehoert dat Abraham ende Ysaac
ende Iacob, die heileghe patriarchen, vander letter waren ghefol. 9+0d leert. Nochtans soe wrochter God in, ende si spraken bi wilen
van Gode ende van hemelschen saken....
(Evenmin de andere mannen van het 0. T.].
1) De woorden boven gode zijn uitgeschrapt.
2) rnenschen zal wel geschrapt moeten worden.
3) Verbeterd naar de vorige plaats (fol. 232 a), al is de vergelijking
mij niet duidelik.
4) Waarschijnlik te lezen: dier.
195
Meester, ic en heb niet ghehoert dat enich vanden apostelen
enighe clercken waren, gheleert vander letteren....
 .... Du segst al waer, al bestu een doer, een leke. God es fol. 241 a
onwandeliken in sinen godliken wesen, ende sijn miltheit ende
sijn goetheit es boven alle maten ende sijn onbegripelike 1)
groetheit, ende hi en wert nye beset 2) van sijns selfs gerechticheit noch van ynghelen noch van menschen, hi en verlichtse
metter wijsheit des heileghen gheests, die hi wil, ende welc
tijt hi wil, ende hoe veel hi wil, ende dicker den goetwilleghen
oetmoedeghen dan hi doet den groten verwaenden hoverdeghen
clercken, die hen soe seer' verheffen van haerre gheleerden
consten, die met hen sterven selen, ende die si onlanghe moghen
ghebruken. Soe sy meer gheleert hebben vander heilegher scrift,
soe die hoverdeghe meer verheffen ende glorieren in verwaennisse
'
van haerre gheleerder const, die hen anders niet dan gheleent
en es, ende soe sy meer versmaden die goetwilleghe leken die
beneden hen sijn. Waren sy wijs ende oetmoedich, soe en
deden sijs niet; soe souden si bekennen dat God den goetwilleghen oetmoedeghen gheeft sijn gracie, ende dat hi den
onwetenden hoverdeghen weder staet. Nye soe en was rechte
wijsheit hoverdich, want sy en kennen hen selven, wat sy
sijn ende wat sy werden sellen. Die letter mach leeren alle
menschen die verstandenisse hebben, beide heyden ende Ioden, fol. 241 b
ende die quade als die guede. Mer gheestelike blijscap smaken,
ende voelen wat God es in de minnende siele, ende verlicht
van hemelscher wijsheit ende van godliker bekinnesse, dat en
mach nyemant ontfaen dan alleen die goede, die God vercoren
heeft. Ende salich sijn sy, die alsoe leven datse God verkiest,
oec soe seer dat sy worden vervolcht ende versmaet ontenden ')
oft onwetenden hoverdeghen, die dicker leren ende studeren
om haer grote proven te vercrighen ende om haer bonte cleder
te draghen, ende om die eer vander werelt ende om dat vordeel van eertrike, dan sy doen om Gode ende om goet gheestelijc leven te leyden.
 Meester, waer af comtet dat gheestelike lieden van abite soe
seer vervolghen ende versmaden die goetwilleghe leken, daer
sy nye quaet of en saghen noch en hoerden, ende die hen
selven hebben versmaet om Gode, ende gheworpen onder alle
1.) Hs. onbegripeliken.
2) beset = belemmerd verhinderd.
3) Waarschijnlik te lezen : van onbekenden.
196
menschen voeten in gherechter oetmoedicheit, ende die van
haren kint daghe 1) gheleeft hebben na der heilegher scriftuere,
ende die haer overste reden van haerre sielen hebben . gheleeft,
ende die nye doot sonde en deden na haerre wetenheit. Ende
als sy dan van Gode ontfaen in haerre sielen gheestelijke bliscap ende ') godlike troest, ende van consei6nei6n, ende sy dan
werden verlicht van der wijsheit des heileghen gheests ende
van godliker bekinnesse, ende sy dan yet spreken dat sy van
God ghevoelen ende verstaen in haerre sielen, daer sy niet
fol. 24i a,f
swighen en moghen, al wouden si, ende dat si daer om soe
seer worden vervolcht ende ghescandaliseert, om dat si niet
swighen en moghen. Ende men vint meneghen mensche die
sijn tonghe niet en mach breydelen noch dwinghen, hi en
spreect dicke quaet, daer tooren ende onvrede af comt. Ende
hoe souden dan die goede menschen haer tonghe moghen bedwinghen, sy en souden bi wilen van Gode spreken, die sy
boven allen saken minnen? Ende elc mensche spreect geerne
met ghenoechten van al dat hi boven allen saken mint, eest
gheestelijc, eest werlijc. Ende als dan die goet willeghe leken
yet van Gode spreken, oft van hemelschen saken, soe vervol.
ghense die abiten. Om dat sijre een quaet vermoghen toe hebben, soe heten sise gheveysde ypocriten, ende scandeleserense
in haren sermonen, om dat sy van goeden namen sijn, ende
sy niet gheleert en sijn, ende sy gheen abijt en draghen.
 Hier voertijts, doen ic ionc was, doe hoerde ic by wilen.
preken dat onse heer hadde gheseet totten Jongherlinghe:
,Wildi volmaect wesen, soe vercoept al dat ghi hebste, ende
gheeft den armen, ende volch my na", als nu die goetwilleghe
doen, ende sy hen selven willichlijc arm maken om Gode, ende
sy haer broot bidden, ende sy haer oft hen selven versmaden,
soe verdoemense die abyten.
Meester, ic hoorde enen inwendeghen broeder preken van
uwer oerden tot Reynsburch 1) onder tconvent, dat die susteren
fol. 241 d ende die baggaerden ketters ende ongheloevich waren. Ende
dat dochte my onredeliken wesen ghepredict onder goede gheestelike lieden. Het hadde hem bat betaemt datmen hem hadde

1) kintdaghe, als samenstelling,is niet onmogelik,maar waarschijnlik
heeft er gestaan, evenals op fol. 242 b : kintschen daghe.
2) Hs. ende ende.
3) De e van Reynsburch is later bijgeschreven.
197
gheprect hoe sy met al haer begheerten edeliken 1) Gode souden
minnen om hem selven, ende hoe sy souden smaken ende ghevoelen gheestelike blijscap in haerre sielen, ende hoe sy sou.
 den werden verlicht van hemelscher wijsheit ende van godliker
bekinnesse, ende hoe men soude vry worden van consci6nei6n
ende onberispt van sonden. Dat men alsoe had ghepredict
onder goede gheestelike liede, dat hadde betaemeliker gheweest
dan dat hi predicte van den susteren ende van den baggaerden, die tot Colen ende in anderen steden gaen wt haerre
goetwillicheit om haer broot. In menighen abijt soe vint men
ghebreclicheit. Ende daer omme soe sijn die goede te quader
niet. AI comet een suster te valle, oft een bagghaert, oft al
spreken sy bi wilen onbehoedeliken van Gode oft van hemelschen saken, boven der letter, daer omme en sijn sy niet alle
quaet noch gheveyst noch ypocriten. Ende daer om en soudese
gheen goet man, die recht oetmoedich waer, scandaliseren in
sinen sermone, ende hietense ketters ende onghelovich, omdat
siere een quaet vermoghen toe hebben, ende sise recht leet
hebben; nochtans dat sise nye met oeghen aensaghen. Mer
om dat si den quaden hoverdeghen daer 2) quaet af horen spreken, die die goetwilleghe plaghen te haten, om dat si van
haren leven niet en sijn. Ende si hen en willen 3) consenterden fol. 242 a
in haerre quaetheit. Ende als sy den goeden naem sien, dat
beniden sy, ende dat es hen onwert, omdat sy gheen abijt en
draghen, ende om dattet leken sijn, ende om dat sy yet van
Gode willen spreken, ende om dat sy gheen oerden en hebben.
Dit es die sake') ende dat ocsuin 5) dat sise soe zeer haten
,
ende scandaleseren in haeren sermonen; nochtant dat sire nye
quaet- af en hoerden noch en saghen.
 Meester, dat dunct my onredelijc van gheesteliken lieden,
die lichtdraghers souden wesen der heilegher kerken, dat sy
soe seer die goetwilleghe scandaliegeren, die willich aerm sijn,
al gaen sy om haer broot. Al doent die verwaende onwetende
hoverdeghe, ende onsuver van herten sijn, die goede oetmoe1) Misschiente lezen : redeliken.
: De hele volgendeplaats
2) In het hs. is achter daer bijgeschreven sy.
is door de afschrij ver blijkbaar niet begrepen, en dus waarschij nlikniet
in orde.
3) Ook deze plaats is bedorven.Met het woord consenterden begint
een nieuwe bladzijde. Er zal v66r dit woord wel iets ontbreken.
4) Hs. saken.
5) Hs. occuinen. Zie Mnl. Wdb. i. v. occusoen.
198
deghe gheestelike lieden die soudent wel node doen, die smaken ende ghevoelen God in haerre sielen; ende die verlicht sijn
van hemelscher wijsheit ende van godliker bekinnes, die hebben
alle goede menschen lief. Al sijn sy leeken, ende al en hebben
sy gheen abijt; sy soudense aldaer om herde node versmaden
ende scandalisieren. Sy en sijn niet al gheestelijc die abijt
draghen, ende sy en leven niet al heilichlijc die van der letter
gheleert sijn, ende sy en sijn niet al goet voer den oghen Gods
die goet schenen voerden menschen oghen, al hebben sy eer
ende werdicheit van haren abijte, ende sy hen te seer daer in
glorieren ende verhoverdeghen.
Wee al den gheven die hen te seer verheffen van haren abijte,
fol. 242 b ende die ongheestelijc leven, ende die vol der werelt sijn, ende
die in allen steden soeken tfordeel ende die ydel eer van eerterijc, ende die gheestelijc goet qualijc overbringhen in gulsicheit ende in dwaser hoverdicheit, dat goede lieden gheven
in almossen, ende dat die goede gheestelike liede, die Gode
dienen nacht ende dach, souden beseghen tot haerer noottorft.
 Aldusdanighe lieden sijnt, die de goetwilleghe pleghen te vervolghen ende te scandaliseren in haren sermonen, ende die si
ketters hieten ende onghelovich; die sy nochtans nye met
oghen en saghen; mer om dat sise leet hebben. Die goede
gheestelike lieden, die oetmoedich sijn, die en doens niet. Die
quade hoverdeghe menschen die onsuver van herten sijn, die
slechten der spinnen. Die bloemen en moghen alsoe scoen niet.
wesen noch soe goet, die spinne trecte[r] tfinyen wt. Die goetwilleghe leken, die en moeghen alsoe heilichlijc niet leven noch
soe goet wesen, al hebben sy gheleeft van haren kintschen
daghen nader heilegher scriftuere ende na haer overste reden
van haerer sielen, die verwende hoverdeghe menschen, die onsuver van herten sijn, sy en doenre haren scaed in, ende
verkeeren al haer goede werken in dat alre quaetste dat sy
moghen, ende sy suicter tfenyn wt als die spinne. Daer af
comet dat sise scandalisieren ende blasphimeren in haren sermonen, ende si hietense gheveisde ypocriten, om dat sise quafol. 242 c liken moghen ende leet hebben; nochtant dat sise nye met
oghen en saghen. Het en dede nye goet gheestelijc man die
recht oetmoedich was, ende die minne ter doecht hadde. Alle
die des pleghen, ontbrect der wijsheit ende der gherechter
oetmoedicheit, ende sy werken teghens der leren ona heren
Ihesu Cristi, ende sy breken tghebodt Gods van der minne die

199
sy souden hebhen tot haren even kersten, ende sy werken
teghens der leeringhe alle der heileghen, ende sy werken
teghens alle gheestelijc recht. Welc tijt soe die goetwilleghe
leken yet misdeden in woerden oft in werken, soe soudmense.
 berispen wt ontfermherticheit van caritaten ende van broederliker minnen. Men en soudse niet blameren noch vervolghen
noch scatr'dalizeeren ; men en soudse niet scandalizeeren, bedrieghen met valscher oerconde wt nyde, met quaden menschen,
die die goede pleghen te haten, om dat sy van haren leven niet
en sijn. Ic laet den goetwilleghen gheesteliken mensche. Mer
siet, die den quaden hoverdeghen menschen tonrecht ') scandalisierden, ende sijn eer bename in sijnen sermonen, wt haet
ende wt nide, die mesdoet swaerlijc voer Gode ende voer die
werelt. Ende wat mesdoet hy dan, die den goetwilleghen lieden
haer eer beneemt, wt hate ende wt nide met loghenachteghen
woerden? Siet, die sijn alle gheestelijc, die reynlijc ende gheestelijc leven,, oec wat sy draghen. Leeft een monick als een
_
rabout, ende es hi vol der werelt ende der quader hoverdicheit, fol. 242d
ende bringhet hi tgeestelijc goet qualiken over, hi es een rabout
voer den oghen Gods, oec wat hi draecht. Levede een goet
mensche heilichlijc ende gheestelijc, als een monick sculdich
es te doen, ende te levene in werliken cleederen, hi es meer
monick voer den oghen Gods dan diet abijt draghen ende
ongheestelijc leeft.
Die lettere ende dat abijt dat en maect den mensche niet
groot voer den oghen Gods, noch gheestelijc noch oetmoedich,
mer die gracie Gods ende dat goede gheestelike leven dat
maect den mensche heilich ende salich ende groot voer den
oghen Gods. Siet, dat es een warichtich teken dat sy ongheestelijc sijn ende van ghenen goeden leven, ende dat sy niet
gherecht oetmoedich en sijn, die geerne die goetwilleghe leken
scandaliseeren 3), ende met valscher oerconde met quaden lieden
bedrieghen, dier nye quaet af en hoerde noch en saghen. Ende
alle die des pleghen, die houden die roede al daer sy selve
mede werden gheslaghen.
 Meester, al hier plach eens siaers een groot clerck te predi- fol. 242 d
ken, die zeer opgedraghen was voer der menschen oghen,
1) Hs. tontrecht.
2) Misschien te lezen : warachtich, maar ook op fol. 247 d staat het
woord met i.
3) Hs. scandaliseerenleken.
200
ende die lief ende weert was hi en was van uwer oerden
niet - ende hi had al hier ghedaecht, ic en weet niet hoe
menich prochie op eenen goeden vridach. Ende hi seyde, hi
soude predicken dat sy noyt ghehoert en hadden.
Doe vil sijn sermoen op eenen priester, die een reyn man
gheheten was. Dien blammeerde hi in scandeleseringhe, om
dat hi wat ghesproken hadde dat teghen sinen wille was. Achter
fol. 243 a dien soe was hi onghemint ende leet ende onweert, die te voren
lief ende weert was, beide met gheesteliken lieden ende met
lieden. Daer na niet lanc, soe wort hi ghescandali' weerliken
ziert van sinen sermoen totten selven cloester, doe hi hadde
ghepredict dat Maria, die moeder Gods, niet en waer ontlooft t).
Ende daer af so hadde hi groote scande ende confugie, ende.
hem wert wederghesproken
predict 2) van een van uwen
'
broederen. Ende hi weert seer ghescandaliseert van gheestelike lieden, al hier ende in dat bisdom van Wttricht. Dat es
met allen rechte : die den anderen scandaliseert tonrecht, dat
hi selve na wert ghescandalizeert met rechte. Ende wie den
anderen die roede houdet, ende die daer mede slaet tonrecht,
namaels see wert hire selve mede gheslaghen met rechte. Ende
dick gheschietet dat die den anderen val biddet, dat hi selve
,
valt ....
 Ic kende enen mensche, die sinen vrinden plach te bidden
fol. 243 b dat sy van hem emmer gheen goet van hem 3) souden spreken
voer die hoverdighe abite, mer al quaet, om dat hi te bat met
vrede mede mochte wandelen, want sijn siele die bekendet
wel dat sijs tot haren vrede niet en moghen verdraghen dat
men doech vanden goetwilleghen leken dan 4) die geleert sprect,
fol. 243 om
dat sy gheen oerde en hebben, ende om dat sise qualiken
moghen. Dat es dat meeste occasien daer om dat sise scande.
leseeren in haren sermoen.
Meester, al hier predicte eens een groot vroem clerc, die
van uwen abyte was, om dat een goetwillich leec een woert
ghesproken hadde dat teghens sinen wille was, ende dat noch1) Ik veronderstel dat de juiste lezing is: ,daer Maria, die moeder
Gods met waer ontlooft". Ontloven, waarvan tot nu toe geen plaats uit
Mnl. schrijvers opgetekend was (zie Mnl. Wdb.) betekent: in waarde
verminderen (depreciari).
2) wederspreken moet hier de betekenis hebben van : ontzeggen.
3) De herhaling van "van hem" kan wel een schrijffout zijn.
4) Waarschijnlik te lezen: dat.
201
tans die rechte waerheit was, ende daer gheen goet mensche
met rechte toornich en soude sijn gheworden. Ende daer om
'
soe scandaliseerde hine alte confuuselijc in sinen sermoen onder
dat ghemeyn convent. Doe hem die goetwilleghe 1) vrouwen al
daer om besculdichden, doe seide hi, het waer alsoe onmoghelijc een leec in Gode rusten, als over dese kerke te springhen.
 Meester;" verhoerde ghi dat ye in die heileghe scriftuere, dat
God sijn gheestlike gracie voerder ontseide den goetwilleghen
leken dan die gheleert waren vander letteren?
Meester, ic hoerde enen goeden man prediken dat oetmoedicheit fol. 244 d
gheen duecht en waer inden armen menschen. Ende het en
dochte my niet wiselijc ghepredict wesen, hi en hadt tghelooft. Ic en hebbe niet ghehoert dat Maria ende die apostelen
rijc waren vanden goeden van eertrike. Mer ay waren rijck
van duechden. Marien oetmoedicheit es seer ghelooft ende ghepresen van meneghen mensche, al was sy arm, want haer oet- fol. 245a
moedicheit en was voer Gode te minre niet. Men en sal ghenen
mensche die verlicht sijn van hemelscher wijsheit, te seer begripen, al spreken sy een selsen woert onghelooflijc. Mer
nochtan soe eest een voersienlijke wijsheit, dat men niet en
spreket eenich woert dat selsen es, men en ghelooft soe scoen
dat mens met ghenen rechte begripen en mach. Nochtans soe.
en machmen gheen hemels woert dat selsen es, alsoe scoen
en
metter
begripent, als sijt
glosen, die quade hoverdeghe
letter niet en connen verstaen van hare grofheit.
Ghi segt my al waer. Maria ende die apostelen die en waren
,
niet rijck van eertschen goede, mer sy waren rijc van alre
gheesteliker graci6n. God die en verkoesse om haer edelheit,
'
noch om haer rijcheit, noch om haer groete conste vander
screftuere, mer hi vercoesse alleen om haer goetwilleghe heilicheit
van rechten oetmoedighen leven. Al was si arm, haer oet'
moedicheit en was des te minre voer Gode niet. Joachim ende
Anna die en waren gheen rike lieden, noch sy en waren van
gheen grote conste, 2) van gheboerten nader werelt. Ende aldaer
en lach Gode niet aen. Alle die menschen die sijn van eenre.
 gheboerten. Alsoe werden alle die coninghen gheboren als die
arm brootbidders. Het es alleens inder menscheliker natuer. Al
hiet Maria van coninclike gheslechte, David die en bestont haer
i) Hs. Doe hem die goetwillghe doe hem die goetwilleghe.
2) Hier schijnt noch uitgevaflen te zijn.
202
fol. 245 b niet van maechscappen, want hi was bi vier hondert iaer voer
haer tijt, mer sy waren beide van eenen gheslechte Levi. Jacob,
des patriarchen soen, die was XX hondert jaren doot, eer
Maria gheboren wert. Dat was verre maechscap. Maria was
dat edelste wijf dat ye op eertriken quam, al en was sy gheens
princen dochter. Dat goede oetm[o]edeghe gheestelike leven
maect den mensche edel voerden oghen Gods. Al was David
een coninc bider ghenaden Gods, hi was eens huysmans sone
ende een scaepherder. Ende daer en lach Gode niet aen. Alsoe
edel es een huysmans kint als eens conincs kind voer den
oghen Gods, heeft hi alsoe goeden seden, ende leeft hi alsoe
edelijc. God die en leghet aen der gheboerten niet. Alsoe worden alle coninghen gheboren als die arme brootbidders. Sy
en hebben gheen vordeel: hets alleens inder gheboerten. Als
sy veel goets hebben, dat sy dicke qualijc winnen ende dwase.
lijc overbrenghen, soe werden sy hoverdich, ende willen edel
wesen. Ende nyement en es edel, hi en hebbe goede seden,
ende hi en sy gherechtich, ontfermhertich ende oetmoedich.
 Siet, levet een coninc als een dorper, ende es hi quaet ende
ongherechtich, ende niet oetmoedich ende ontfermhertich, hi
es een dorper voer den oghen Gods. Die rijcheit en maect die
edelheit niet, want alle dat goet dat in hemelrijc ende in eertrike es, dat es Gods. Mer hi heettet den menschen gheleent,
fol. 245 e haren nootorufte 1) af te nemen. Mer die quade hebben meer dan
die goede. Soe seggense, het es al haer. Ende het en bestaet
hem niet. Want heden heevet die een; morghen een ander.
Ghebruken 2) sijt met grooter ghenochten, morghen soe sceyden
'
sire af met groter onghenoechten. Die rijcheit van eertrijke die
gheliket den vloet vander zee. Sy es cort ende onghestadich,
want men machse onlanghe ghebruken. God die heeft enen
goeden mensche liever dan alle dat goet van eertriken. Nochtans soe hevet hi een saleghe minnende siele liever dan alle
die lichaemen van eertriken. Dat onweerste dat op eertriken es,
dat es dat arme lichaem, als die siel daer af ghesceyden es,
al hebbender die dwase menschen haer hoverdicheit mede, eer
dat sy en ter eerden brenghen. Ende dat alre onsuverste dat
op eertriken es, ende dat onreynste, dat es dat arme lichaem.
Alst een haelf iaer inder eerden heeft gheleghen 1), vol van
I) nootorufte= nootdorft= nooddruft.
2) Hs. ghebrukent sijt.
3) Waarschijnlik is uitgevallen: soe est.
"

203
wormen ende van katyvicheden. Wouden wy dat bekinnen ende.
 ons selven aen sien inden grave, soe en mochten wi bellicx
niet hoverdich wesen, ende soe souden wi van allen sonden
bliven behoet. Alle die hoverdicheit die op eertriken ye quam,
die comt vander sielen niet, mer vanden armen lichaem, dat
al vol van ghebreken es. Die eerste hoverdicheit die begonste
inden hemel, vanden gheesten, ende alle die sielen die ye op
eertriken ghequamen, dat sijn proper gheesten als die ynghelen.
Daer af soe comet dat -die arme soe hoverdich van herten sijn fol. 245 d
als die rike, al en moghen sijs niet volbringhen. Dat goet van
eertrike dat en maecte die natuer niet, al ghevet die rijcheit
materie ende
oersake vander hoverdicheit. Alsoe als die hoverdicheit comt vander sielen, alsoe comt alle die gherech.
ticheit oft gherechte oetmoedicheit vander sielen. Ende des
arme menschen siele es alsoe groot als des riken. Ende al
daer om soe es des arme menschen oetmoedicheit alsoe groot
voer den oghen Gods als des riken. Mer sy en schijnt alsoe
groot niet voer des menschen oghen, om dat sy versmaet sijn
vanden hoverdeghen. Als die rike comen ter oerden, ende si
daer in willen, dat doen sy dicker om die knechtelike vreese
vander hellen, dan sijt doen van rechter minnen diese hebben
tot Gode. Soe hieten sy oetmoedich, ende soe werden sy meer
opghedraghen in weerdicheden dan sy te voren waren, ende
soe werden sy hoverdegher van haren habite dan sy te voren
waren, ende sy werden gulsegher dan sy te voren waren. Ende
dit machmen alle daghe sien die wijsheit hebben. Ende sijn
sy daer om gheestelijc, dat sy dat habijt draghen?
.... Daer om soe rade ic allen goeden menschen die vry fol. 246 c
van consciencien willen wesen, dat sy node ghiften nemen al
'
daer sijs ontberen moghen....
 .... Elc scamel mensche die wetende es, die bid noode al
daer hijs ter nood ontberen mach, oft hij en weet mede ghelden.
Die scamel mensche die wetende es, die en mach niet rusten,
hi en hebbe vergouden sijn scout.
Meester, daer om soe pleghen die hoverdeghe abijten 1) die fol. 247 c
goetwilleghe leken alsoe seer te vervolghen, om dat sy gheen
prelaetten ghehoersam en sijn, noch abt noch abdyssen. Ende
als sy dan van goeden namen sijn, dat es hen onweert. Ende.
daer om soe hebben sy een quaet vermoghen toe, om dat sy
9) Hs. obijten.
'

204
na haers selfs wille leven, ende sy nyement ghehoersam en
sijn. Sy en leven niet na haers selfs wil, in dat hi quaet es 1),
die al haren wil hebben ghevoecht in den wille Gods in ghe.
 rechter minnen, ende die Gode ghehoersam sijn in alle sijn
gheboden. Dat es die overste ghehoersamheit. Die die tien gheboden niet en houden, die en sijn noch Gode ghehoersamich,
noch ghenen prelaetten, al draghen sy dat abijt, al sijn sy
haren abt oft haren prioer onderdanich met bedwanc. Het es
edelre voer den oghen Gods gheestelijc te leven onbedwonghen
met vryen wille ende van rechter minnen, dan veel te doen
met bedwanc van prelaten ende niet van minnen. Het is edelre
goet te wesen met den quaden, ende onbesmet te bliven van
sonden, dan goet te wesen met den goeden, daer men met
fol. 247 d allen recht goed sal wesen, oft sy sellen hebben grote scande
voer die werelt. Aldus soe bliven si dicke goet bi dwanghe
van haren prelaet. Al daer om soe eest edelre voer den oghen
Gods goet te wesen met vryen wille om rechter minnen onbedwonghen. Ende die [die] 3) tien gheboden niet en houden,
het es een warichtich teeken dat sy Gode niet en minnen
boven allen saken, oec wat sy draghen. Ende die haren even
kersten blammeren oft scandeliseren, dat es een warichtich
teeken dat sijs niet en minnen. Ende dese twee hoechste
gheboden sijn elken goeden mensche swaerder te laten
dan te doen. Die meeste bliscap die in hemelrijc ende in
eertriken es elker goeder sielen, dat es Gode te minnen
boven allen, ende dat sijn alle menschen sculdich te doen,
beyde heydenen ende Ioden die verstandenisse hebben. Alsoe
veel es den Ioden gheboden alst ons es. Ende die meeste
vrede die op eertriken es, ende rust aen siele ende aen lichaem,
dat es onsen evenkersten te minnen ghelijc ons selven in alre
dnecht. Ende die des niet en doet, ende haren evenkersten
haten, die sijn onnatuerliker dan die beesten, want die minnen
haers ghelijcs. Die dese twee hoechste gheboden niet en houden,
het es een teeken warechtich dat sijre gheen en houden. God
die es boven allen prelaten. Men es hem sculdich ghehoersam
te wesen boven allen prelaten. Ende die sijn gheboden niet
foL 248 a en houden, die en sijn Gode niet ghehoersam, noch prelaet,
voer den oghen Gods, oec wat sy draghen, al sijn sy haren
i) in dat = in dien dat.
 3) Hs, ende die tien.
2) Hs. onbedvongen.
205
prelaten onderdanich met bedwanc, om te houden haer eer.
Het es een warichtich teeken dat sy niet gheestelijc en leven
inder gherechtigher ghehoersamheit, die haren even kersten
blameren wt leet hebben, ende die nye quaet teghe hen en
verdienden. Ic hadde liever seven werven vleesch teten op
eenen goeden Vridach, dan een goet mensch te scandaliseeren
ende sijn eer te benemen met loghenachteghen woerden wt
nide, al hadde hi teghens my mesdaen. Ende die des pleghen,
aten sy opten Paesdach vleesch, sy waenden misdoen. Al daer
om ontbrect hen die hemelsche wijsheit ende der godliker') bekenesse. Dat en verboet nye God noch Paus van Romen. Ende
dat ander es een mettcr quaetster dootsonde die op eertriken.
es, den goeden menschen haer eer te benemen, met valscher
oerconde van quaden menschen die die goeden pleghen te
haten. Die des pleghen, die sijn alsoe seer verblint, dat siere
gheen berispt ') af en hebben. Mer wouden sijs vraghen haer
consciencie ende haer overste reden van haerre sielen, die
soudese alte wel berichten, hadden sy wijsheit. Mer neen sy;
sy schijnenter cleyn berou af te hebben, dat sy die goetwilleghe
leken vervolghen ende scandaliseren. Ende dat es een warachtich
teeken, dat sy niet gheestelijc en leven, ende dat [sy] Gode niet
ghehoersam en sijn in sijn gheboden, ende dat sy gheen prelaet ghehoersam en sijn, als sy te rechte souden, oec wat sy fol. 248b
draghen, ende hoe goet dat sy scinen voer der menschen oghen.
Alsoe als God es boven allen menschen, alsoe salmen ghehoersam wesen boven allen menschen ende boven allen prelaten.
 . Die Paus van Romen die es boven allen prelaten. Ende ghebode my die Paus bi ghehoersamicheit een vanden tien gheboden
te breken sonder noot ende orbeer, ic en dedes niet, noch ic
en waers niet sculdich te doen. Al es die Paus een eertsch God.,
hi en hevet ons niet ghemaect. Hi en mach niet heeten breken
met ghenen rechte, dat God gheboden ende verboden heeft ....
Meester, ic heb di niet gheelacht noch ghecroont over die fol. 249 c
oetmoedeghe 3) goede gheestelike lieden, die heilichlijc leven,
diere noch veel op eertriken es. Mer ic heb my beclaecht
'
i).E3.godiHker.
2) berispt is waarschijnlik = berisp (vgl. loopt naast loop), waarvan in
het Mnl. Wdb. één plaats opgetekend is met de betekenis berisping".
Hier moet het wroeging" betekenen.
'
3) Hs. die oetmoedeghedie oetmoedeghe.
206
over die verwa[e]nde hoverdeghe ende onwetende, die die
goetwilleghe leken pleghen confuseliken te vervolghen, ende
openbaerliken pleghen te scandalisieren in haren sermoen onder
goede gheestelike lieden, al daer men te rechte van Gode soude
prediken ende van hemelschen saken, hoe die goede mensche
met al sijnre begheerten Gode soude moghen minnen boven al
dat in hemelrijc ende in eertriken es; niet dat men die goet.
