REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
April 1954.
REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der Universiteit
van Amsterdam, redactie: M evr. Dra E.
Hijmans

A. ACCOUNTANCY
IV.
LEER VAN D E CON TRO LE

How The Internai Auditor Can Properly Help The Independent CP.A. Perforai Annual
Audit
L e e , G. A. — Hoewel de doelstellingen van de interne controle en het jaarlijkse
onderzoek door een publieke accountant fundamenteel verschillend zijn, loopt een deel
van het werk bij beide parallel. Volgens schrijver is het juist, en bovendien sneller en
goedkoper wanneer de interne administratie-deskundige („internai auditor” ) bepaalde
onderdelen van de jaarlijkse accountantscontrole uitvoert. Mogelijkheden voor een sa­
menwerking in deze zin worden aanwezig geacht ten aanzien van de debiteurenreke­
ningen, de loonadministratie, de afschrijvingen en sommige bizondere onderzoekingen.
Soms kan zelfs de rekening „k as” op deze wijze gecontroleerd worden.
Op de verhouding tussen de „internai auditor” en de publieke accountant wordt
nader ingegaan.
 A IV - 1
The Journal o[ Accountancy, December 1953
E 722.5
It’s The Company’s Internai Control
I r v i n e, J. J. —■ In dit artikel wordt duidelijk gesteld, dat de bedrijfshuishouding
en niet de publieke accountant de verantwoordelijkheid heeft te dragen voor het interne
beheers- en controleapparaat. De taak van dit apparaat ligt enerzijds in het voorkómen
van fraude en het signaleren van onjuistheden in de administratie, maar anderzijds ook
in het verschaffen van betrouwbare gegevens aan de leiding. Het is dan ook een be­
langrijke taak, en het apparaat dient voortdurend te worden aangepast aan de eisen
welke de overige organisatie stelt. Essentieel is ook dat van dag tot dag wordt onder­
zocht of de interne controle wel effectief werkt; men dient voortdurend attent te blijven
op mogelijke fouten, slordigheden en fraudes. Nodig is ook de vastlegging van het
stelsel van interne controle met behulp van instructies, beschrijvingen en diagrammen, die
aan alle betrokkenen worden uitgereikt.
De taak van de publieke accountant in dit verband is volgens schrijver beperkt tot
het onderzoeken van het stelsel van interne controle teneinde een mening te kunnen
vormen omtrent hetgeen zijn accountantsonderzoek dient te omvatten, en tot het doen
van aanbevelingen betreffende mogelijke verbeteringen in de interne controle.
 A IV - 1
The Infernal Auditor, December 1953
E 722.5
Problème der internationalen Prüfungspraxis
K r a a y e n h o f , J. — De accountant van tegenwoordig is veelal gedwongen, in­
ternationaal te werken, en stuit daarbij op verschillen in terminologie en opvattingen ten
aanzien van het beroep, die slechts kunnen worden overwonnen door een meer inten­
sieve internationale uitwisseling van ideeën. In dit artikel wordt ingegaan op de opvat­
tingen in verschillende landen wat betreft de inhoud van de accountantsverklaring en
de eisen die aan het daaraan voorafgaande onderzoek worden gesteld. E r zijn landen,
waar op dit punt feitelijk geen algemene richtlijnen te vinden zijn. E r zijn er zelfs waar
men reeds een verklaring afgeeft na een contrölearbeid van twee dagen. In GrootBrittannië, de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland bestaan echter wel zulke
richtlijnen. Een vrij uitvoerige vergelijking daarvan voert schrijver tot de slotsom dat
er internationaal zeer weinig overeenstemming bestaat, en dat naar zulk een overeen­
stemming met alle krachten dient te worden gestreefd.
ma b

blz. 181

In dit verband is ook het vraagstuk van de beroepsopleiding van groot belang. Ook
in dit opzicht bestaan grote verschillen van land tot land, die moeten worden wegge­
nomen wil een gelijkmatig hoog peil in het accountantsberoep worden bereikt.
A IV - 2
Der Wirtschaftsprüfer, December 1953
E 722.5
Le controle au moyen des tests
B o i t t e , A. — Bij de accountantscontrole kan het onderzoek met behulp van steek­
proeven met vrucht worden toegepast, indien hierbij op juiste wijze rekening wordt
gehouden met de uitkomsten van de waarschijnlijkheidsrekening.
 De steekproef moet groot genoeg zijn, stabiel en representatief voor het geheel; nodig is
verder, dat het onderzoek wordt gesteund door een goede interne controle, en dat het de
gehele jaarperiode en allerlei verschillende werkzaamheden en functies omvat.
W eet de accountant weinig van de te controleren gegevens, of zijn deze homogeen,
dan kan met a-selecte steekproeven worden gewerkt. Kent hij het terrein goed, dan
kunnen de gegevens in homogene groepen worden ingedeeld teneinde per groep een
a-selecte steekproef te doen.
Tenslotte kan men ook een bepaalde tijdsperiode uitkiezen en de gegevens daarover
volledig onderzoeken. Men past dit b.v. wel toe voor kasstukken (bijvoorbeeld de eerste
en de laatste maand van het jaar).
Deze drie methoden worden met voorbeelden toegelicht, en een aantal mogelijke
criteria voor indeling in groepen wordt aangegeven. Het percentage der gegevens dat
onderzocht moet worden, zal o.m. afhangen van de betrouwbaarheid van de interne con­
trole, van de mate van kennis die de accountant ten aanzien van het bedrijf heeft, en
verder in sterke mate van zijn eigen oordeel. Blijken er bij de steekproefgegevens on­
verwachte afwijkingen of andere verschijnselen, dan zal alsnog een grotere of zelfs de
gehele massa onderzocht dienen te worden. Van belang is ook dat de wijze van kiezen
der steekproeven voor het personeel zorgvuldig geheim blijft, en van tijd tot tijd wordt
veranderd.
A IV -3
La vie au Bureau. December 1953
E 76;E 722

B. BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
a.
IV.
 A L G E M E N E B E D R IJF SH U ISH O U D K U N D E

L E E R V A N D E K O ST P R IJS E N D E PR IJSV O RM IN G

Aufgaben und Verfahren der Standardkostenrechnung
M a y e r, D r L. — Onder standaardkosten in engere zin verstaat de schrijver het
vooruit calculeren van die offers, die in het gegeven bedrijf noodzakelijk worden geacht
indien er geen verspillingen optreden.
De hoogte van de kosten hangt af van vier factoren: de prijzen der productiefactoren,
de efficiency in het productieproces, de werkwijze en de grootte en samenstelling van
het orderpakket, en de bezettingsgraad. Deze vier dingen dienen dus tevoren te worden
begroot, en schrijver gaat vrij uitvoerig in op de wijze waarop dit kan gebeuren. Hij is
een voorstander van het gebruik van vaste verrekenprijzen, maar wijst op de noodzaak
deze tussentijds aan te passen indien verwacht wordt dat een belangrijkere prijswijziging
van blijvende aard zal zijn.
Ten aanzien van de algemene kosten raadt hij aan, deze zoveel mogelijk te scheiden
in vaste en evenredig veranderlijke kosten, in verband met het voorzien van de invloed
van de bezettingsgraad. V oor de evenredig veranderlijke algemene kosten vindt een
partiële verbizondering plaats, zodat standaardkosten per arbeidsuur, per machineuur,
per gulden fabricageloon, e.d. kunnen worden opgesteld als basis voor de efficiency
bewaking. Bovendien moet verdere verbizondering op kostendragers plaats vinden, in­
dien men de afzet- en fabricagepolitiek op de standaardkostprijs wil baseren. Schrijver
gaat nader in op de wijze waarop afwijkingen tussen standaardkosten en werkelijke of­
fers kunnen worden geanalyseerd, en bespreekt de voorwaarden waaraan de organisatie
van de bedrijfshuishouding dient te voldoen, wil standaardkostencalculatie effect sorteren.
 T ot slot worden nog enkele bizondere met standaardkosten samenhangende vraagstuk­
ken vermeld.
B a IV - 2b
Wirtschaftlichkeit. December 1953
E 136.323

ma b

blz. 182

Le controle du prix de revient
G i 11 i a s, A. — Dit artikel behelst een beschouwing over de standaardkosten, hun
betekenis voor efficiencybewaking en juiste kostprijsbepaling, en de voorwaarden welke
vervuld moeten zijn wil de toepassing van standaarden mogelijk en effectief zijn.
Het beschreven stelsel is gebaseerd op een zodanige interne organisatie van de bedrijfshuishouding, dat de velden van verantwoordelijkheid van elk der functionarissen
(c.q. „afdelingen” ) duidelijk zijn omlijnd. Elk aldus vastgesteld „centrum van verant­
woordelijkheid" heeft zijn eigen begroting, welke is opgesteld op basis van „standaardverrekenprijzen" ten opzichte van de andere afdelingen. Ook voor de waardering van
aangekochte materialen e.d. wordt in dit systeem gebruik gemaakt van „standaardprij­
zen” , o.m. omdat op die manier de vergelijking van voor- en nacalculatie in waardeeenheden mogelijk wordt, terwijl volgens schrijver tevens de „standaardprijs" een middel
is om de efficiency van de inkoop-afdelingen te bewaken. Dit laatste wordt met een
getallenvoorbeeld toegelicht. De „standaardprijs" van grondstoffen, arbeidskracht van
verschillend type en machinegebruik wordt in beginsel voor een jaar vastgesteld. In
tijden van sterk veranderende prijzen kan een correctie met behulp van indexcijfers wor­
den toegepast.
Bij de voorcalculatie en de budgetering wordt rekening gehouden met normale afvalen uitschotpercentages. Op de wijze van voorcalculeren van de machine- en arbeids­
kosten wordt nader ingegaan, en hierbij wordt o.m. gewezen op de invloed van variaties
in de seriegrootte en de insteltijden. Ook onvermijdelijk tijdverlies tengevolge van on­
volmaaktheid van de organisatie dient ingecalculeerd te worden.
T er sprake komt ook de wijze waarop initiële kosten in de kostprijs dienen te worden
gebracht.
 Het artikel sluit met een opsomming van de voordelen welke het beschreven stelsel
biedt; onder meer wordt vermeld dat de kostprijsgegevens reeds 5 a 6 dagen na de fa­
bricage volledig bekend zijn, terwijl door voortdurende vergelijking van voor- en na­
calculatie de aandacht direct valt op iedere afwijking.
B a IV 2b
L a Vie au Bureau. December 1953
E 641.212.21
Another Look at Depreciation Allowanccs
M a u t z, R. K. — Dit artikel bevat een verdediging van de vervangingswaardeleer,
die door Prof. Eisner was bestreden op grond van het feit dat de maatschappij en de
bedrijfshuishoudingen voortdurend groeien. Gewaarschuwd wordt tegen het verwarren
van grootheden op verschillende tijdstippen, zoals dit in bedoeld artikel wordt gedaan.
„Vervangingswaarde" moet niet worden opgevat als de „offers die te zijner tijd nodig
zullen zijn om een bepaald activum te vervangen als het is versleten", maar als offers
die nu gebracht zouden moeten worden voor de vervanging van de gebruikte werkeen­
heden.
Indien het begrip aldus wordt opgevat, zijn de door Prof. Eisner tegen de vervan­
gingswaarde aangevoerde bezwaren volgens schrijver niet steekhoudend.
B a IV - 6
The Controller, Januari 1954
E 136.322
V.
L E E R V A N D E FIN A N C IER IN G

Financieringsproblemen bij fanülievennootschappen
P o s t h u m a , D rs J. F. — De familievennootschappen zijn belangrijk in het bestel
van het Nederlandse economische leven met zijn groeiende bevolking en het daaruit
voortvloeiende industrialisatievraagstuk. Deze besloten vennootschappen dienen volgens
schrijver „opengemaakt” te worden; men moet het daaraan verbonden verlies nu nemen,
ten einde in de toekomst grote verliezen te vermijden.
Echter wordt de normale en wenselijke groei dezer vennootschappen door de fiscale
en financiële ontwikkeling ernstig belemmerd.
 W el heeft de fiscus reeds enkele voorzieningen getroffen om aan de fatale gevolgen
van het belastingsysteem te ontkomen, terwijl ook de wet op de herkapitalisatie moge­
gelijkheden biedt.
Een en ander neemt echter niet weg, dat er altijd nog een latente bedreiging is van
de toch reeds zo precaire financiering van de besloten N .V . De zogenaamde interne
financiering speelt voor deze ondernemingen een grote rol, maar vooral in tijden van
snelle economische ontwikkeling dreigen mede hierdoor ernstige liquiditeitsvraagstukken. E r bestaat dus behoefte aan een speciaal voor de familievennootschappen geschikte
financieringsmogelijkheid. Schrijver gaat na, of deze in de vorm van credieten of aan­
delendeelname kan worden geopend. Zijn conclusie luidt, dat een financieringsmethode
van achtergestelde leningen met variabele rente de voorkeur verdient. Dit zou door

ma b

blz. 183

de Herstelbank en de Nederlandse Participatiemaatschappij ter hand kunnen worden
genomen. D aarnaast verdient echter het „openmaken" der besloten vennootschappen
de volle aandacht. De moeilijkheden en voordelen hiervan worden besproken.
Ba V -2
M aatschappij belangen. Januari 1954
E 3 4 2 :E 324.2
Over het begrip kosten in de theorie van de financiering
R a v e s t ij n, D r H. P. W . v a n — De kosten worden in de bedrijfseconomie wel
gesteld als het beste instrument voor de bepaling van de rationaliteit der financiering.
 Echter blijkt dit instrument sterk aan betekenis in te boeten, wanneer men zich reken­
schap geeft van het dynamische karakter van het economisch leven. Het kan heel goed
zijn dat besluiten ten aanzien van de financiering die in het licht van de „ex ante'
kostenbeschouwing irrationeel leken, achteraf blijken op een intuïtief juiste schatting
der toekomstige ontwikkeling te hebben berust. En omgekeerd is het zeer goed denk­
baar dat een bedrijf, door strikt volgens het „statische kostenbeginsel" te handelen, zich­
zelf voor de toekomst geheel of gedeeltelijk de pas afsnijdt.
Het kostenbegrip behoeft, in het bizonder in de leer van de financiering, een tijds­
dimensie om vruchtbaar te kunnen worden gebruikt. Men dient bij de beslissingen
rekening te houden met de dynamiek der ontwikkeling van onderneming en kapitaal­
markt; een op de toekomstige ontwikkeling gerichte historische analyse kan hierbij van
nut zijn, terwijl anderzijds de budgetering van de zijde van de onderneming in dit ver­
band van belang is.
BaV-2
D e Naamloze Vennootschap, December 1953
E 321
VI.
 L E E R V A N D E O R G A N ISA T IE

V erkoopanaly ses
V r e e d e, H. T h . — N aast het volgen van de fluctuaties van de totale omzetten
is het dikwijls van veel belang om de geconstateerde mutaties nader te analyseren, ten­
einde te kunnen bepalen of bv. een stijgende lijn een meer geografisch regionale oor­
zaak heeft, dan wel of deze een algemene tendenz weergeeft, welke in alle onderver­
delingen wordt weerspiegeld. Verder kan het van belang zijn om de voor- of achteruit­
gang van de verschillende onderverdelingen te zien in onderling verband, en om te
bepalen, in hoeverre ieder onderdeel een gestelde taak heeft vervuld. Al deze doel­
einden kunnen worden bereikt door middel van vergelijking van absolute cijfers, pro­
centuele gegevens, indexcijfers, cijfers per capita, cumulatieve gegevens en vergelijking
met gestelde normen of taken. Schrijver geeft sprekende voorbeelden van de verschil­
lende mogelijkheden welke hier liggen, en illustreert deze met een aantal diagrammen.
Hij wijst er verder op, dat kwantitatieve analyse van omzetten dikwijls niet voldoende
is, daar vele gebruikers voor weinig doeleinden in theorie eenzelfde omzet teweeg kun­
nen brengen als weinig gebruikers voor vele doeleinden; het is dus nodig, ook de
kwalitatieve zijde van de markt te analyseren. Ook dient men in het oog te houden,
dat tussen afleveringen aan de groothandel en afleveringen aan de detaillisten of con­
sumenten een phaseverschil bestaat, terwijl het bovendien nut kan hebben, de afzet
aan „toevallige" gebruikers te onderscheiden van die aan „gewoonlijke” gebruikers. De
politiek van het bedrijf ten aanzien van die twee categorieën zal veelal verschillend
dienen te zijn.
 B a V I - 12
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, December 1953
E 641.254
V erkoopmethoden
M e e r t e n s , L. — Een van de wezenlijkste en belangrijkste maatregelen om de
doorstroming der goederen naar de consument en ook het regelmatige verbruik of ge­
bruik ervan door de consument te bevorderen is het scheppen van een goed product,
dat is aangepast aan de eisen welke door de afnemers worden gesteld.
De studie van de verbruiksmogelijkheden in verschillende sectoren, en van de meest
doelmatige distributiekanalen vormt verder de basis van het verkoopbeleid. De politiek
ten aanzien van rabatten e.d. sluit direct aan bij de op grond van die studie gekozen
distributiewijze. De keus tussen afzet via een grossier of rechtstreeks aan detaillisten
met behulp van een eigen reizigersstaf is vooral een vraagstuk van hoeveelheidsverhoudingen, en één, dat de volle aandacht verdient.
Zijn deze principiële vraagpunten beantwoord, dan kan de doorstroming via de ge­
kozen kanalen verder vooral worden bevorderd door een juiste houding van de verte­
genwoordiger, en uiteraard door reclame en daarmee verwante maatregelen.
ma b

blz. 184

Aan elk van de genoemde gebieden van verkoopbeleid wordt een korte beschouwing
gewijd. Het artikel sluit met een critische bespreking van het cadeaustelsel, dat op meer
dan één grond wordt verworpen.
B a V I - 15
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, December 1953
E 641.252
In hoeverre is de verpakking van invloed op de verkoop?
S i n i a, R. J. — De verpakking is uitermate belangrijk als kostprijsfactor en als
stimulans voor de verkoop, zij het door grotere aantrekkelijkheid of door doelmatigheid
of beide.
 Doelmatigheid kan verband houden met de hantering in het productieproces of bij de
consument, of met de conservering. Ook de traditie speelt een rol, bijvoorbeeld ten
aanzien van het aantal stuks per verpakking.
De aard en de duur van het noodzakelijke vervoer is een factor bij de verpakking.
Van nature is er een controverse tussen de verpakkers en de vervoerders, daar de
laatste de verpakking zó sterk wensen dat zij overal tegen kan.
Vervolgens wordt ingegaan op verpakkingsvoorschriften, zoals die in de Verenigde
Staten bestaan en ook in Europa gewenst zouden zijn.
N aast een beschermende heeft de verpakking ook een verkoopbevorderende functie,
o.m. door wat men in het buitenland „eye appeal" noemt. Kleuren zijn in dit verband
hoogst belangrijk, en over de toepassing hiervan bestaan tegenwoordig uitgebreide
theorieën. Enkele in het buitenland hierover ontwikkelde gedachtengangen worden be­
sproken en geïllustreerd.
Tenslotte wordt ingegaan op de mogelijkheid tot kostenbesparing door goede ver­
pakking en op het verband tussen vormgeving van het product en verpakking. Het
artikel besluit met de bespreking van enkele praktijkvoorbeelden.
B a V I - 15
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, December 1953
E 641.252
Verkoopproblcmen bij merkartikelen
B a k k e n i s t , Drs S. C. — Essentieel voor een merkartikel (in materiële zin) is
dat het zich in de voorstellingswereld van de consument van soortgelijke artikelen on­
derscheidt.
Deze psychologische binding van de consument vraagt een voortdurend bewust ma­
ken van de onderscheiding, en daartoe is in de eerste plaats nodig een constante kwa­
liteit, en in de tweede plaats reclame.
Het is niet juist dat het merkartikel altijd superieur in kwaliteit moet zijn; deze su­
perioriteit behoeft alleen te bestaan binnen zijn prijsklasse. Ook is het verband tussen
merkartikel en monopolie, dat vaak wordt gelegd, maar zeer betrekkelijk.
 V oor de consument heeft het merkartikel betekenis door de constante kwaliteit, die
zijn inkomensbesteding vereenvoudigt. V oor de fabrikant is het van belang in verband
met het scheppen van vraag naar zijn eigen product (de „verkoopfunctie in bizondere
zin” ). V oor de handel vergemakkelijkt het merkartikel het kiezen van het juiste assor­
timent en de rationalisatie van de verkoop. Verpakking en reclame kunnen het doel­
matigste bij de fabrikant geschieden; van koopman wordt de handelaar tot leider van
een distributiebedrijf.
De prijs van het merkartikel kan door de fabrikant worden vastgesteld en gehand­
haafd; hij kan echter ook vrij zijn, mits in alle winkels dezelfde of vrijwel dezelfde prijs
wordt berekend. In de Verenigde Staten is dit laatste „systeem " algemeen. Schrijver
gaat na, welke „spelregels” gelden bij vrije uniforme prijzen en bij vastgestelde prijzen;
het blijkt dat beide systemen goed kunnen functioneren.
B a V I -15
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, December 1953
E 641.252;E 133.342
Voorraadbewaking en bestelpolitiek
Het is gewenst voor alle artikelen materialen en onderdelen, die regelmatig gebruikt
worden, minimum en eventueel ook maximum voorraden vast te stellen. Dit is vrij kost­
baar en de bepaling van de minimum voorraad zal dus nauwkeuriger opgesteld worden
naarmate het artikel een groter percentage van de totale voorraadsinvestering vergt. De
schrijver verdeelt derhalve de artikelen etc. in 3 groepen met als maatstaf het normale
jaarlijkse verbruik van en de mate van investering in elk artikel.
Als minimum voorraad wordt in deze beschouwing genomen de voorraad, welke
nodig is om de gemiddelde nabestellingstijd, verhoogd met een risico marge, te over­
bruggen. V oor de minst kostbare artikelengroep wordt deze periode geschat op grond
van de cijfers van het gemiddeld verbruik, rekening houdende met bestaande fluctuaties
hierin.
 Indien minimum voorraden zijn vastgesteld kan men een automatische signalering van
het bestelmoment verkrijgen door middel van merktekens enz.
m ab

blz. 185

Met behulp van een controle systeem kan voorkomen worden dat artikelen, die in de
toekomst minder of niet meer worden gebruikt, toch nog nabesteld worden. Voor een
goed functioneren van het controle systeem dienen echter ook maximum voorraden
vastgesteld te worden, en daarmee is het vaststellen van standaardbestelhoeveelheden
onverbrekelijk verbonden.
B a V I - 15
Doelmatig Bedrijfsbeheer, November 1953
E 641.251
Voorraadbepaling en bestelpolitiek II
N adat de schrijver in een vorig artikel stil gestaan heeft bij de bepaling der minimum
voorraden, gaat hij in deze beschouwing in op de bepaling van de omvang der bestelhoeveelheid. Immers, de maximumvoorraad wordt bepaald door de som van minimumvoorraad en bestelhoeveelheid.
Op de ordergrootte zijn factoren als omvang van de kosten der orderbehandeling en
van het in voorraad houden, beschikbare opslagruimte enz. van invloed. Beziet men
deze kosten per artikeleenheid dan blijkt dat naarmate de orderomvang toeneemt, de
behandelingskosten een dalend en de voorraadskosten een stijgend verloop hebben. De
kosten van het in voorraad houden lopen per artikel sterk uiteen, daar omvang, waarde,
verzorgingsbehoefte en risico van bederf of onbruikbaar worden vrij sterk aan de arti­
kelensoort gebonden zijn.
 Bij de artikelen, die groot in aantal en laag in waarde zijn, loont rekenwerk het
minst de moeite. Men kan er hier mee volstaan uit te gaan van een ordergrootte, die
neerkomt op het gemiddeld verbruik in een bepaalde periode. W elke periode gekozen
wordt hangt af van de mate van waardevermindering waaraan het artikel tijdens het
in voorraad houden onderhevig is. V oor de artikelen die waardevoller zijn is een nauw­
keuriger berekening nodig. Hiervoor wordt een formule uitgewerkt, terwijl als alter­
natieve methode het opstellen van tabellen wordt genoemd. Dit is echter minder nauw­
keurig.
 B a V I - 15
Doelmatig Bedrijfsbeheer, December 1953
E 641.251
Voorraadpolitiek en voorraadbeheersing
G r o o t , A. M. — E r is verband tussen de grootte van de voorraad welke de pro­
ducent van een bepaald eindproduct aanhoudt en het aantal series waarin hij zijn pro­
ductie voor een bepaalde periode aanmaakt. Naarmate hij meer series maakt, worden
de voorraadkosten lager, maar daartegenover staat een stijging van de instelkosten,
welke immers voor elke nieuwe serie optreden. Men dient het juiste evenwicht tussen
deze beide invloeden te zoeken. Hiertoe wordt eerst een formule ontwikkeld voor het
geval dat de aflevering der producten regelmatig over het jaar is verdeeld. Vervolgens
wordt nagegaan, in hoeverre het probleem anders ligt indien er fluctuaties in de afzet
optreden. Zijn dit seizoenfluctuaties, dan kan men soms de productie aan de afzet aan­
passen; in dat geval dient de ontwikkelde formule afzonderlijk te worden toegepast op
de drukke en op de stille periode. Indien de productie niet aan de afzet aangepast
wordt, kan men de formule niet toepassen; voor dit geval geeft schrijver andere richt­
lijnen. Zijn de fluctuaties in de afzet van toevallige aard, dan dient men een extra
minimum-buffervoorraad aan te houden, waarvan de grootte afhankelijk is van de af­
wijking tussen het jaargemiddelde en de maxima van de omzet.
Een bedrijf met vele artikelen zal vaak kunnen volstaan met berekeningen per artikelgroep, indien de groepindeling juist wordt gekozen. Zijn er meerdere bewerkingen met
uiteenlopende instelkosten, dan rijst het probleem in hoeverre splitsing van series uit
een oogpunt van voorraadpolitiek doelmatig is.
 Zijn de instelkosten hoog, dan kan men soms de optimale seriegrootte verkleinen
door buiten de normale werktijd te laten instellen; dit kan zelfs betekenen dat eventueel
de seriegrootte gelijkgesteld wordt aan de dagproductie, zodat tot een principieel andere
planning van de productie wordt overgegaan.
De ontwikkelde methoden kunnen soms op analoge wijze toepassing vinden bij vast­
stelling der optimale bestelseries, waarbij dan de som van bestelkosten en eventuele
extra korting voor grote orders in de plaats komt van de instelkosten.
B a V I - 15
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde,
E 641.251
November/December 1953
Gezag, verantwoordelijkheid en discipline
W e t e r i n g , Dr J. M. v a n d e — In dit artikel worden de zienswijzen omtrent
de inhoud van het begrip gezag van werkgevers- en werknemerszijde en van de zijde der
bedrijfspsychologie weergegeven. Deze zienswijzen komen in hoofdlijnen overeen, terwijl
slechts de nadruk verschillend ligt. „O bjectief" gezag (dat voortvloeit uit de beklede

ma b

blz. 186

functie) dient te steunen op „subjectief" (informeel) gezag. Dit kan bevorderd worden
door bij de ondergeschikten het besef van medeverantwoordelijkheid aan te kweken.
W aar dit laatste goed ontwikkeld is zal ook een juiste discipline heersen. In iedere ge­
meenschap vindt men evenwel mensen, die niet voor overleg vatbaar zijn, en hier is
dwang op zijn plaats.
In het artikel wordt als conclusie gesteld dat de bedrijfsleiding steeds het „menselijke"
in het oog dient te houden, waarbij de „gebonden vrijheid" van de mens steeds voorop
moet staan. Ook de leiding zelf moet zijn verantwoordelijkheid beseffen ten opzichte
van onderneming en werknemers.
 B a V I - 16
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfsorganisatie, December 1953
E 641.217.3:E 644
Management Accounting for Public Administration
R o b s o n , L. W . — Een uiteenzetting over de toepassing van de moderne methoden
van variabele budgettering, kostprijsbeheersing en standaardkosten in de overheids­
administratie. Het is hier niet altijd doelmatig om een volledig budgetteringssysteem in
te voeren; waar dit niet zo is, kan men voor elke functie afzonderlijk standaarden voor
de arbeidstijden en de kosten opstellen. Een en ander wordt aan de hand van praktijk­
voorbeelden verduidelijkt.
Het gehele stelsel dient te zijn gericht op het signaleren van afwijkingen zodat men
de oorzaken daarvan kan onderzoeken en zo nodig wegnemen.
Langs deze weg kan een apparaat worden opgebouwd dat in staat stelt om de doel­
matigheid in de overheidsproductie te beheersen, iets dat nog lang niet overal in vol­
doende mate wordt gedaan.
B a V I - 18
The Accountant, December 1953
E 7 2 2 ;E 632.1
VII.
 L E E R V A N D E A R B E ID SV O O R W A A R D E N
Incentive Schemes of Remuneration
D u g d a 1 e, H. — Een goed opgezet stelsel van prestatiebeloning, dat op de juiste
manier is voorbereid met behulp van tijd- en bewegingsstudies, leidt volgens de schrijver
tot grotere winst (onder meer door betere bezettingsgraad van de duurzame productie­
middelen), grotere productie, mogelijk zelfs tegen verlaagde prijzen, en hoger inkomen
voor de werknemers. Het is noodzakelijk, het beloningsstelsel zodanig te kiezen dat het
volledig is aangepast aan de eisen van het bepaalde geval. De systemen van beloning
naar prestatie kunnen worden ingedeeld in beloning naar individuele prestatie, groepsprestatiebeloning, en speciale stelsels voor beloning van kantoor- en onderhoudsperso­
neel. Voor individuele prestatiebeloning kan men hetzij stukloon, hetzij verschillende
vormen van premiebeloning toepassen; de voorwaarden, voor- en nadelen van verschil­
lende van deze stelsels worden in het kort uiteengezet.
Bij groepsprestatiebeloning dient een goede basis voor de onderlinge verdeling van
de beloning te bestaan; deze kan in sommige gevallen worden geleverd door functieanalyse. Verder is in het algemeen nodig dat een minimum tijdloon wordt uitbetaald
indien de standaardprestatie niet gehaald wordt, terwijl extra tijd moet worden toege­
staan w aar de werkomstandigheden extra ongunstig zijn.
B a V II - 3
Time and Motion Study, Januari 1954
E 641.215.2
Iets over beoordelingssystemen
Systematische beoordeling van personeel is in grotere bedrijven gewenst met het oog
op de salarissen, voor promotie en mutatie, en in verband met opleidingsvraagstukken.
Systematische beoordeling met een klassieke „lijst” van „kenmerken” stuit echter op be­
zwaren, omdat de formuleringen van de kenmerken te algemeen en te abstract zijn, ter­
wijl de gekozen kenmerken vaak niet de voor een bepaalde beoordeling relevante zijn.
 Bij het invullen van zulk een lijst weet de beoordelaar niet altijd precies wat de be­
doeling is, terwijl hij bovendien wordt gedwongen een oordeel te geven op punten
waaromtrent hij misschien geen oordeel hééft.
Gevolg is dan ook dat men zich niet graag definitief uitlaat, en vooral niet over de
fijne afwegingen van „zwak, zeer zwak, matig, goed, zeer goed” e.d„ welke veelal wor­
den verlangd.
E r is een ander stelsel, dat een systematische opzet paart aan een betere aanpassing
aan de eisen van elk bedrijf. Hiertoe worden geen kenmerken gebruikt, maar series
„zinnetjes" die een oordeel inhouden dat in dit bepaalde bedrijf relevant is. Deze „zin­
nen” worden verkregen door interviews met leidende functionarissen, en omvatten
positieve en negatieve oordelen. De beoordelaar onderstreept op de beide lijsten van
zinnetjes datgene wat typerend is voor de beoordeelde persoon. Alles wat hem niet is

m ab

blz. 187

opgevallen laat hij blanco. Aldus worden de meeste hierboven vermelde bezwaren on­
dervangen. Het is echter noodzakelijk, eerst het leidinggevend personeel daarvoor rijp te
maken, voordat men een dergelijk systeem invoert.
 B a V II - 3
Doelmatig Bedrijfsbeheer, Januari 1954
E 641.213.3
Merit-rating
J o n g , Drs A. d e — Merit-rating is de vaststelling van de betekenis welke de
werkende mensen voor de bedrijfshuishouding hebben, met behulp van zo objectief mo­
gelijk werkende methoden. N adat een aantal doeleinden is genoemd, waaraan de merit­
rating dienstbaar gemaakt kan worden, volgt een uiteenzetting van verschillende me­
thoden. Bij de z.g. „man-to-man-rating” wordt elke arbeider in vergelijking tot de an­
deren gewaardeerd. Het nadeel hiervan is dat de nadruk teveel valt op de relatieve
waardering; het is beter elk individu afzonderlijk te waarderen op eigenschappen of door
hem geleverde bijdragen aan de goede gang van zaken in de bedrijfshuishouding.
Dit kan o.m. gebeuren met behulp van een „grafische waarderingsschaal” , die een
overzichtelijk en sprekend beeld geeft van het oordeel omtrent de arbeider.
Een methode die ook wel eens wordt toegepast is die van de „forced choice". Hierbij
weet de beoordelaar niet, of het aanstrepen van een bepaalde, volgens hem op de arbeider
toepaslijke, zinsnede al dan niet een gunstig oordeel omtrent de betrokkene inhoudt. De
objectiviteit is aldus groter, maar het nadeel is dat men de resultaten van een dergelijke
beoordeling niet met de betrokkenen kan bespreken.
De objectiviteit en de juistheid van merit-rating worden bedreigd o.m. door het „halo
effect” , door de „centrale tendentie", en de neiging van de beoordelaars om over de
hele lijn öf toegevend, öf te laag te waarderen. In het kort worden enkele middelen
genoemd welke kunnen worden aangewend om deze scheeftrekkende invloeden te con­
stateren en aldus een beeld te verkrijgen van de betrouwbaarheid en de juistheid van het
verkregen oordeel.
 B a V II - 3
M aandblad voor Bedrijfsadministratie, Januari 1954
E 641.213.3
Die analytische Arbeitsbewertung und ihre Einführung
W e b e r, L. .— Functieanalyse en werkclassificatie behoeven in de tegenwoordige
tijd nauwelijks meer propaganda; wel is echter het vraagstuk van de keuze van de
meest geschikte methode nog hoogst actueel. Schrijver wil een beknopte vergelijkende
analyse der verschillende bestaande soorten van stelsels geven, waarbij naast de aard
en het aantal der kenmerken ook de wijze van wegen en graderen in de beschouwing
wordt betrokken, evenals de manier waarop men tot een waardeoordeel over de functie
geraakt; de vertaling van deze waardeoordelen in loonklassen valt buiten het bestek van
de werkclassificatietechniek.
Vooral ten aanzien van de weging der factoren is men nog zeer in het stadium van
zoeken en tasten; schrijver toont aan de hand van een getallenvoorbeeld, hoe men ver­
schillende systemen in dit opzicht met elkaar kan vergelijken en hun bruikbaarheid toet­
sen.
Bij het graderen wordt de nadruk gelegd op de wenselijkheid, criteria te zoeken die
objectief vast te stellen zijn, zoals: aantal calorieën, kilo's, e.d. Het werken met aan­
duidingen als „gering, middelmatig, groot” enz. wordt afgeraden omdat zij teveel speel­
ruimte voor persoonlijke interpretatie laten.
Ten aanzien van de waardering van de arbeid geeft schrijver de voorkeur aan de
methode waarbij men vergelijkenderwijs tewerk gaat, dus een rangorde opstelt. Hij
meent dat hierbij meer kans op rechtvaardige waardering bestaat dan bij absolute pun­
tenwaardering.
 B a V II - 5
Wirtschaftlichkeit, December 1953
E 641.212.21
Mededeling
Zij, die het Repertorium van Tijdschriftliteratuur op het gebied van Accountancy en
Bedrijfshuishoudkunde voor documentatiedoeleinden gebruiken, kunnen zich desgewenst
abonneren op de afzonderlijke uitgave van het Repertorium. Deze verschijnt eenzijdig
bedrukt, waardoor het op kaart brengen der artikelen wordt vergemakkelijkt. De abon­
nementsprijs voor deze maandelijkse uitgave bedraagt ƒ 6,— per jaar (voor leden van
de Kring van Amsterdamse Economen ƒ 4,50 per jaar).
Abonnementen kunnen worden aangevraagd bij de Stichting voor Economisch On­
derzoek, Kloveniersburgwal 72, Amsterdam; de abonnementsgelden kunnen worden over­
gemaakt op rekening van de Stichting bij de Amsterdamsche Bank N .V ., Herengracht
595, Amsterdam (postgiro N o 8000).
m ab

blz. 188.
