W. H. Mallock. Kritisch onderzoek van het Socialisme. Uit het Engelsch door Jhr. Mr.W. H. de Savornin Lohman, 's Gravenhage, D. A. Daamen 1911
NIEUWE UITGAVEN.
W. H. ~'I'ALL0CK. Kritisch onderzoek v a n heg
Socialisms. Uit he~'Engelsch door ,lhr., Mr.
W. H. DE SavoRsls Lou~AN~ :s Gravenhage,
D. A. Daamen 1911.
Het bovenstaande boek is er een waarover, al naar
gelang van het uitgangspunt der beoordeeling, inderdaad
verschillend kan worden gedacht, indien men verwacht e r
in aan te treffen een toetsing van: het wetenschappelijk~
socialisme, zooals dit door Rodbertus, Marx en hun medestanders is ontwikkeld, aan de eischen van het logisch
denken, of aan de grondstellingen van de theoretische
economie, zal men her boek, na lezing, teleurgesteld
neerleggen. Men kan zelfs twijfel koestererl of Mallock,
hetzij van bet wetenschappelijk socialisme, he tzij van de
theoretische economie grondige studie heeft gemaakt,
Er komen in het boek, met betrekking tot beide, vetgissingen en onjuistheden v o o r , welke nagenoeg zekerheid
geven dat de schrijver zich in de eene noch in de andere
heeft verdiept ~).
Maar ik meen dat deze fouten aan de waarde van het
boek weinig te kort doen. De schrijver zou, er opmerkzaam op gemaakt, waarschijnlijk, deze onvolkomenheden
1) Den vertaler, die overigens alle waardeering verd[ent, wegens
de inderdaad voortreffelijke wijze waarop hij zich van zijn moeilijke
taak kweet, treft bier ook eenige schuld, in zooverre hij het
Engelsche ~rent,, daar waar bet niet kennelijk ~pacht, beteekende, door ~rente, vertolkte, wat een onduidelijkheid veroorzaakt
waarvoor niet Mallock mag verantwoordelijk worden gesteld.
In een tweeden druk moge ook de onjuiste benaming ~vloeibaar
kapitaal, (bl. 71) door de gebruikelijke <<vlottend kapitaal,> vervangen
worden, en de stelling (bl. 279), dat aan de verhouding der maatschappelijke k lassen lets ~contract-aardigs, ten grondslag ligt, een
weinig ar, ders worden geformuleerd.
596
aanstonds erkennend, antwoorden: bestrijding van het
wetenschappelijk socialisme is allerminst mijn doel geweest.
Wat daarover gezegd moest worden is nu wel gezegd.
 Er is geen aanleiding zich met de theoretische blunders
van Marx en de zijnen telkens weer opnieuw te gaan
bezighouden. Te minder omdat het kringetje hunner geloovige
volgelingen voortdurend en zienderoogen kleiner wordt.
Maar wat wij w~l noodig hebben is: op te komen tegen
de, onder den invloed van het socialisme, in steeds wijder
kring post vattende meening, dat onze maatschappij wortelt
in onrecht, en dat de Staat bij machte en geroepen is dit
onrecht uit den weg te helpen, liefst door, wanneer dit
slechts even mogelijk is, de bedrijven in eigen beheer te
nemen. Als theoretisch systeem heeft het socialisme zijn
beteekenis reeds nu zoo goed als geheel verloren; als kern
eener algemeene beweging der geesten, die steeds meerderen
omvat, wint het dagelijks in beteekenis. Daartegen is krachtig
verzet geboden.
Het komt mij voor, dat in deze opvatting inderdaad
waarheid schuilt. Theoretici die, om enkele voorbeelden te
noemen, Marx' waarde- en meerwaardeleer nog aanvaarden,
die de ,,Verelendungs"leer (in haar oorspronkelijken, absoluten
Vorm, niet in dien der krachtelooze ,,relatieve Verelendung")
nog onderschrijven ; de werkloozen-armee als onafscheidelijk
corollarium van het kapitalisme blijven b e s c h o u w e n , zeker er zijn er nog enkelen. Maar zij zijn toch met een
lantaarntje te zoeken en school maken zij niet meer. Daarentegen draagt het openbare leven in alle cultuurstaten er de
sporen van, dat steeds meerderen onder den indruk komen
van beweerd onrecht dat den arbeider geschiedt.
 Dat hem de verkeerswaarde van hetgeen hij presteert
wordt vergoed; dat hem, binnen de grenzen der rechtsorde,
volkomen vrijheid is gewaarborgd om in vereeniging met
anderen een macht te vormen, die de tegenpartij dwingt
bij de loonsbepaling in her arbeidscontract niet te blijven
beneden die verkeerswaarde, een macht die in staat is ook
overigens zijn belangen te behartigen; dat Staat en maatschappij onafgebroken bezig zijn hem te helpen o m , op allerlei
wijze, de waarde van zijn arbeidsprestatie te v e r h o o g e n , - het is velen niet genoeg. Vage voorstellingen van een, nog

597
nimmer met eenige scherpte begrensd, ,rechtvaardig loon",
dat den arbeider behoort te worden betaald, oefenen in
ruimen kring invloed, en versterken de meening, dat betaling op den grondslag der verkeerswaarde van de arbeidsprestatie (wie ter wereld kan naar recht op meer aanspraak
maken, dan de verkeerswaarde te ontvangen van wat hij
door zijn persoon of door zijn bezit presteert!) hog niet"
aan de eischen der rechtvaardigheid voldoet. En de
regeeringen werken tot deze verwording van het rechtsb e s e f - ik kan geen zachter term gebruiken - - m e d e.
 Van alle nadeelen aan de sociale wetgeving van tegenwoordig verbonden, dunkt dit mij her ernstigste, dat zij,
een grooter of kleiner deel der kosten, althans aanvankelijk,
leggend op de schouders der ondernemers, en der belastingschuldigen, met het doel ore, door Staatsdwang, her feitelijk
loon, boven het tegenwoordig, immers onrechtvaardiglage, peil op te voeren, op de krachtigst-denkbare wijze de
propaganda steunt der gevaarlijke leer, dat aan de arbeiders
door de kapitalistisch geordende voortbrenging onrecht
geschiedt. Alsof de Staat de verkeerswaarde van de arbeidsprestatie door dergelijke middelen verhoogen k(3n!
Intusschen, indien de arbeiders te weinig ontvangen
moeten er anderen zijn die te veel krijgen, meer dan hun
naar de eischen der rechtvaardigheid toekomt. Die anderen
zijn de ondernemers en de kapitalisten. Tegen deze groepen
wordt dan ook onafgebroken strijd gevoerd. Uit her natuurlijk
verschijnsel dat, overal waar geruild wordt, en dus ook
ter arbeidsmarkt, een belangentegenste]ling tusschen de
ruilenden bestaat, wordt her dogma van den klassenstrijd
afgeleid, welks prediking er toe leidt, met verkrachting
van elementaire zede]ijke eischen, voortdurend te meten
met twee maten. De ondernemer is nu eenmaal de uitzuiger,
en alles war hij doer ter handhaving van eigen positie
(welker stevigheid toch mede de mate bepaalt waarin
het economisch bestaan van zijn personeel verzekerd is!)
wordt aan de bedenkelijkste motieven toegeschreven en
zoo mogelijk prijsgegeven aan de publieke verachting;
omgekeerd wordt de strijd van de arbeiders voor hun
belang gei'dealiseerd, gedragen als hij immers wordt door
het verheven beginsel der solidariteit!
Eeoc-. 191 ~

39

598
Door het propageeren van dergelijke beschouwingen wordt
inderdaad het volk misleid. Er is evenmin aanleiding
om de ondernemers te idealiseeren als om het de arbeiders
te doen. Beiden zijn belanghebbenden bij eenzelfde contract,
en behartigen, bij het bepalen der voorwaarden waarop het
gesloten wordt, in de eerste plaats hun eigen belang.
 Maar er is w~l aanleiding om in den tegenwoordigen tijd
s~:herp liclat te laten vallen op de maatschappelijk uitnemend
gewichtige diensten door de ondernemers onder den prikkel
van her eigenbelang bewezen. En dit is het wat hier door
Mallock, los van alle schoolsche geleerdheid, op voortreffelijke wijze is geschied.
Hier is een man aan 't woord wiens meeningen zijn gerijpt niet bij de lamp, maar in de praktijk. Zijn boek leeft.
Aan liefde voor de arbeiders ontbreekt het hem allerminst.
Het is juist zijn stellige overtuiging, dat bet belang der
arbeiders wordt geschaad, naar mate de door hem bestreden
opvattingen veld winnen, die hem de pen in de hand gal.
En bet zijn uitnemende dingen die hij uit krachte van deze
overtuiging schreef, en met groote frischheid en levendigheid
wist voor te dragen.
 Op de enorme economische waarde van her complex
van eigenschappen, dat in den naam ,,industrial ability" kan
worden samengevat laat hij scherp licht vallen..De gew'one
arbeider immers brengt niet meer voort dan hetgeen hij,
indien zijn werk niet geleid werd, dus op zich zelf staande,
zou kunnen produceeren. Dat hij veel meer tot stand brengt
is de vrucht van de leiding door begaafden aan zijn arbeid
gegeven, lndien in den loop der vorige en in het begin
van deze eeuw het inkomen der arbeiders, gelijk ook de
socialisten erkennen moeten, belangrijk is gestegen, de som
hunner genietingen sterk is toegenomen, waaraan is dit
dan te danken ? Aan het feit dat de individueele arbeider
thans zooveel meer presteert dan vroeger? Men mag er
de arbeiders niet hard over vallen, .daar her goeddeels een
gevolg is van maatschappelijke omstandigheden die zij niet
hebben in het leven geroepen, - - maar wie de producten van
den arbeid in vroeger eeuwen vergelijkt met die van thans,
zal niet van vooruitgang der arbeidersbekwaamheid kunnen
spreken. Dat zij desondanks hun prestatie ruimer beloond

599
zien is een gevolg van de,groote kapitaalvorming en van
de productieve bestemming die de ,,captains of industry"
aan den zooveel grooter kapitaalvoorraad wisten te geven.
Zij werden daarbij geleid door hun eigen belang, en door
het uitzicht om, bij welslagen, (hoe weinigen blijken uitverkoren van de velen die zich geroepen achten!) een ruime
belooning te genieten voor de diensten door hen bewezen.
 Welk motief van gelijke kracht kan het socialisme hiervoor
in de plaats stellen ? Welke belooning zal het den begaafden,
aan wie toch uitsluitend de vooruitgang te danken is, gesteld al het kon er in slagen hen te ontdekken, aanbieden,
die hun voldoende schijnt om hen te bewegen hun bijzondere
talenten in gelijke mate te gebruiken als thans geschiedt?
Tegenwoordig vindtde schifting van de begaafden automatisch
plaats, d o o r wat Pierson noemde : het in het vrije ruilverkeer
werkend stelsel van premRn en boeten. Die mogelijkheid
zou met het vrije ruilverkeer van zelf verdwijnen. De officie~le
leiders zouden zijn een autocratische bureaucratie, of onderworpen aan den w i l d e r volksvertegenwoordiging. Gelijk de
ervaring leert, en door Mallock met treffende voorbeelden
wordt toegelicht, ware het een voor den economischen
vooruitgang al even bedenkelijk als het andere.
En wat het motief voor een maximale prestatie der begaafden
betreft, trachten de socialisten deels te doen gelooven, in strijd
met alle ervaring, dat de begaafden noch zoo verdienstelijk
noch zoo schaarsch zijn als het schijnt, daar zij immers het
product zijn van den tijd waarin zij werden geboren, en
de tegenwoordige samenleving heel wat talent verhindert
zich te ontwikkelen ; en deels de verwachting te wekken, dat
de begaafden even prompt en krachtig zullen reageeren op
ide~ele motieven - - als daar zijn de vreugde in scheppenden
arbeid, de gemeenschapszin (van minder nobele, als de
vreugde van uit te munten of het genot-:van ge~erd te
worden, nog gezwegen) - - als zij het thans doen op den drang
zich een groot inkomen en de macht die dit geeft te verschaffen.
 Wat het eerste punt aangaat, wie meent .dat het, zooals
Macaulay zeide, de eeuw is die den man maakt, niet de man
die de eeuw maakt, geeft wel de algemeene voorwaarden aan
waardoor begaafden in staat worden gesteld hun talenten op

600
bepaalde wijze te openbaren, maar loochent toch nog niet,
dat er in hun begaafdheid, al wordt zij gedragen en gesteund door de prestaties van voorgangers en tijdgenooten,
een persoonlijk element schuilt, aan hen alleen eigen. De vraag,
in hoeverre er in de ontwikkeling van dit persoonlijk element
persoonlijke, zedelijke, verdienste schuilt kan blijven rusten.
Ook degenen die deze vraag ontkennend zouden willen beantwoorden, kunnen toch de sociale waarde van de begaafdheld niet loochenen. De kostbare Boskoopsche tuingrond
is evenzeer natuurproduct als het stuifzand van de Veluwe.
Is daarom de maatschappelijke waarde van beide gelijk?
Wanneer het de maatschappij in haar geheel is, aan welke
de begaafde zijn bekwaamheid dankt, dan dankt ook aan
de maatschappij in haar geheel de luiaard zijn luiheid, de
domoor zijn domheid en de schurk zijn misdadigen aanleg;
en wanneer de bekwame man, die een buitengewonen
v o o r r a a d goederen produceert, met het oog op den oorsprong, zijner begaafdheid, naar recht op niet meer aansprak
kan maken dan de gewone man, die slechts weinig voortbrengt, dan kan de luiaard met hetzelfde recht evenveel
goederen voor zich opeischen als de anderen. Zijn constitutioneel gebrek is de schuld van de maatschappij; deze,
niet hij, moet daarvoor lijden, lndien eens begaafden handelingen niet zouden mogen beschouwd worden als zijn eigen
handelingen, maar aan de omstandigheden moeten worden
toegeschreven, dan heeft hij even weinig aanspraak op den
lof dien men voorstelt hem voor zijn prestaties te geven,
als op het geld dat men voorstelt hem af te nemen (bl. 107).
 Voorts, zou ik willen vrage n , laat het voor een oogenblik
worden toegegeven, dat de eeuw den man maakt, niet de
man de eeuw, wat brengt ons dit inzicht verder voor de
beoordeeling der verdeeling van her volksinkomen? ,,De
eeuw" is voor allen gelijk, doch hoe weinig ,,mannen" ziet
zij geboren worden!
Men meent dat door ongunstige ontwikkelings-voorwaarden talenten te loor gaan. Het zal, helaas, wel eens
zoo wezen. Maar zouden die talenten talrijk zijn? Galton
gaf in zijn ,,hereditary genius" reeds een aan de kansrekening
ontleend betoog, dat de zeer begaafden even groote uitzondering moeten zijn als de geraffineerde schurken en

601
volkomen minderwaardigen. De massa bestaat uit middelmatigen die leiding behoeven, doch zelf als leiders ongeschikt zijn.
Met betrekking tot het tweede punt, de reactie der begaafden op ide~ele motieven, bestaat er een singuliere tegenstrijdigheid in het socialisme. Aan de massa leert het dat
zij te weinig krijgt voor haar arbeid, en het tracht dus
deze, door haar begeerlijkheid te prikkelen, tot adept te
maken. De industrieel begaafden daarentegen zullen hun
begeerlijkheid moeten afleggen, en dit ook van zelf, naar
h e t socialisme vertrouwt, doen, niettegenstaande zij, naar
het tevens leert, de ijverigste en onverbeterlijkste aanbidders
zijn van den mammon. (bl. 128).
 Met betrekking tot het rente-probleem zal men in het
boek tevergeefs zoeken een betoog over den economischen oorsprong der rente. Dat deze een economische,
niet een historische, categorie is, verzuimt Mallock in het
licht te stellen, em ik houd mij overtuigd dat de werken
van von BOhm Bawerk, von Wieser of Irving Fisher hem
onbekend zijn gebleven. Maar over de vraag of confiscatie
der rente voor de kapitaalvorming niet schadelijk werken,
en daardoor de ontwikkeling der voortbrenging niet afbreuk
doen zou; en of zij rechtvaardig zijn zoude levert Mdllock
op bl. 203 en volgende van zijn boek wederom uitstekende
beschouwingen. Volkomen juist is b.v. zijn vergelijking van
de rente met her honorarium, dat een tooneelschrijver als
vergoeding voor het opvoeringsrecht ontvangt, en met de
vermeerdering van de levende have eens veeboers, waarop
George reeds wees, ten betooge, dat er talrijke goederen
bestaan wier waarde onafhankelijk is zoowel van daaraan
ten koste gelegden arbeid als van diefstal, de twee eenige
bronnen v a n individueelen rijkdom die her socialisme kent.
De in dergelijke gevallen gekweekte rente komt naar recht
hem toe wien het kapitaal behoort. En juist hetzelfde geldt
van de met industri~el kapitaal gekweekte rente.
En wat de vererving van kapitaal betreft, wie deze veroordeelt, miskent de enorme cultuurwaarde van den familieband, en den prikkel dien deze schept tot kapitaalvorming,
juist dank zij de mogelijkheid van vererving. Laat de Staat
deze mogelijkheid opheffen, dan is een ontzaggelijke

602
verarming te wachten. En zou de Staat eenig meerder recht
op de rente kunnen doen gelden dan de erfgenaam? Voor
zijn aandeel in de kapitaalvorming is hij immers langs den
weg der belastingheffing betaald. Niet een rechtsvraag maar
een utiliteitsvraag geldt het dus bier.
 , lk kan niet voortgaan met citeeren, hoe groot de verleiding ook is om allerlei, van fijn psychologisch inzicht
in de drijfveeren van het economisch handelen getuigende,
opmerkingen hier naar v o r e n te brengen. Met name
ook in het hoofdstuk waarin Mallock den eisch der gelijkheld van ontwikkelingsvoorwaarden bespreekt, komen uitnemende dingen voor. De groote waarde van het boek
ligt echter voor mij in het voortreffelijk betoog over de
sociale beteekenis der ,,industrial ability" een betoog dat,
al is het niet geheel nieuw, vooral in dezen tijd verdient
gehoord te worden.
Ik wensch den heer Lohman toe, dat de nuttige arbeid,
door de introductie van Mallock's boek verricht, de waardeering moge vinden waarop hij recht heeft, en velen moge
brengen tot nadenken over allerlei leuzen en stroomingen
die tegenwoordig populair zijn. Voor theoretische betoogen
over de fouten van het w e t e n s c h a p p e l i j k
socialisme
zijn slechts zeer enkelen toegankelijk. Mogen voor dit uit het
werkelijke leven gegrepen, frissche boek over de voosheid
en innerlijke onwaarheid der denkbeelden die van het
p r a kt i s c h socialisme den ondergrond vormen, velen het
blijken te wezen.
Groningen,

3 Juli 1912.
C.A. VERRIJNSTUART.
