HET GOUDEN INSTITUUT
In deze aflevering treffen de lezers nog een opgave van het Reper­
torium van tijdschriftliteratuur aan, samengesteld door de oude redactie.
Inmiddels heeft Mevrouw H. Muller.—van der Wielen haar redacteur­
schap neergelegd. De Redactie zegt haar dank voor de bijzondere dien­
sten, die zij het tijdschrift heeft bewezen.
Abonnementsprijs

*

De Uitgever heeft de Redactie doen weten, dat in verband met de
gestegen lenen en papierprijzen een verhoging van de abonnementsprijs
van het M.A.B, onvermijdelijk zou zijn, tenzij de bijlage inhoudende
examen-opgaven, die één maal per kwartaal aan de lezers werd toege­
zonden, zou vervallen.
Aangezien Redactie en Uitgever, indien enigszins mogelijk, een derge­
lijke prijsverhoging wilden vermijden, hebben zij in gemeen overleg tot het
laatste besloten, waardoor dus de abonnementsprijs voorlopig op het
oude peil, ƒ 13.15 per jaar, gehandhaafd kan worden.
Mochten er lezers zijn, die het wegvallen van deze bijlage als een
ernstig gemis voelen, dan zouden wij zulks gaarne vernemen. Wij kunnen
dan overwegen of er een mogelijkheid te vinden is om in deze lacune
te voorzien.
H ET G OU D EN IN ST ITU U T
door G. P. J. Hogeweg
Op 1 Januari 1945 was het vijftig jaar geleden, dat het Nederlandsch
Instituut van Accountants zijn werkzaamheid in Nederland begon. In
normale omstandigheden zou deze datum niet onopgemerkt en zonder
eenige plechtigheid of herinnering voorbij gegaan zijn, maar Nederland
ging toen nog gebukt onder het regiem van de Duitsche bezetting, tal
van jongere leden konden zich niet in het openbaar vertoonen zonder
gevaar van weggevoerd te worden voor den arbeidsdienst, het treinver­
keer was bovendien gestaakt; en om al deze redenen was een geza­
menlijke herdenking van dit gouden feest dus niet mogelijk en zeker
niet wenschelijk.
 Maar nu er weer vrijheid van beweging is en ons Maandblad weer
kan verschijnen, verdient het zeker aanbeveling in dit eerste nummer
na de bevrijding een blik terug te slaan en ons eens rekenschap te geven
van wat in die vijftig jaren is bereikt.
En dan kunnen wij direct constateeren, dat het beroep van accountant
van een eenigszins geheimzinnig, onbekend beroep, dat door een klein
aantal boekhouders meestal in hun vrijen tijd als nevenberoep werd uit­
geoefend, gegroeid is tot een algemeen bekend en geacht beroep, dat
door een groot aantal personen wordt beoefend, en dat zich een zoo­
danig stevige positie in het economische leven heeft veroverd, dat het
onder geen enkelen organisatievorm meer zou kunnen worden gemist.
Ongetwijfeld is dat in de eerste plaats te danken aan de pioniers, die
in 1895 het initiatief namen tot de oprichting van het Instituut, verder
aan hen, die in de volgende jaren leiding gegeven hebben aan de ont­
wikkeling van het beroep, maar ook aan het werken van de individueele
leden van het Instituut, waardoor vertrouwen gewekt werd in hun ver­
klaringen, en de gemeenschap langzamerhand doordrongen werd van de
m a b blz. 4

overtuiging, dat het beroep een onmisbare schakel vormde in de ont­
wikkeling van het economisch leven van het land.
 Het ligt voor de hand, dat aan de oprichting van het Instituut eenige
jaren vooraf gingen, waarin al eenige teekening was gekomen in den
arbeid van den accountant. Er waren al in de tachtiger en de eerste
negentiger- jaren enkele bureaux opgericht, eerst onder de naam van
„boekhoudbureaux”, later als „bureaux voor verificatie”, maar eerst kort
vóór de oprichting van het Instituut werd de naam „accountant” voor
het eerst gebruikt, toen de heer E. van Dien zich in Amsterdam vestigde,
en evenals enkele anderen het beroep als een zelfstandige functie ging
uitoefenen.
De naam accountant werd uit het Engelsch overgenomen, en deze heeft
sedertdien burgerrecht in onze taal gekregen, omdat het niet mogelijk
bleek een oorspronkelijk Nederlandsch woord voor de beoefenaren van
het beroep te vinden.,
Het voorbeeld van Engeland en Schotland heeft de oprichters van
het Instituut ongetwijfeld voor oogen gestaan, want daar bestonden toen
reeds een vijf en twintigtal jaren dergelijke organisaties, maar later
heeft het beroep in Nederland zich geheel zelfstandig ontwikkeld langs
lijnen, die door de leidende figuren in het Instituut werden uitgestippeld.
Een der eerste middelen, aangewend tot het organiseeren en ontwik­
kelen van het beroep, die door het Instituut werden aangewend, was
-het instellen van een examen, op grond waarvan nieuwe leden werden
toegelaten. In verschillende van de onderdeden, waaruit dat examen be­
stond, werden cursussen georganiseerd, maar het duurde tot 1905 of
1906 voordat in de hoofdvakken Inrichtingsleer en Contróleleer een ge­
regelde opleiding tot stand kwam. Sedertdien is de opleiding van voor het
beroep studeerenden, en het afnemen van examens één der voornaam­
ste werkzaamheden van het Instituut geweest, ter bevordering van het
doel „het organiseeren van den stand der accountants in Nederland”.
 Na de eerste, ruim zeventig, bij de oprichting toegetreden leden, zijn
practisch uitsluitend nieuwe leden toegelaten via voldoend afgelegd exa­
men. Alleen bij de latere fusies met een paar zusterverenigingen, waar­
van de oprichters ook niet-geëxamineerden waren, is van dit beginsel
vanzelfsprekend afgeweken.
_
Slechts een tweetal van de oprichters heeft het gouden feest mogen
beleven.
W anneer wij het beknopte examenprogramma van de eerste jaren ver­
gelijken met de eischen, die thans gesteld worden, blijkens het Regle­
ment van het examen, en de uitgewerkte leidraad, krijgen wij een duide­
lijk beeld van den groei van het beroep. Immers dat examen-programma
weerspiegelt de eischen, die in het maatschappelijk leven aan de uit­
oefening van het beroep worden gesteld. Naarmate hoogere eischen aan
de accountants werden gesteld, moesten de eischen voor het examen
worden verscherpt. Aan den anderen kant konden echter door de zeer
verbeterde opleiding, door de belangrijke uitbreiding van de literatuur
op ons gebied, en door de daarmee gepaard gaande hqogere ontwik­
keling van de accountants, de diensten, die door hen aan de maat­
schappij werden bewezen, op een hooger plan worden gebracht en be­
langrijk worden verbreed. Het is de groote verdienste van de leden
van het later als orgaan van het Instituut ingestelde „Bureau van het
Examen”, dat!zij zich van hun verplichtingen in dit opzicht steeds reken­
schap hebben gegeven en daardoor een krachtige stimulans hebben ge­
in a b blz. 5

vormd voor de ontwikkeling van het beroep. De eerste voorzitter van
dit Bureau, prof. Th. Limperg ]r. heeft niet alleen de grondslagen ge­
legd voor den opbouw van het Bureau, maar door zijn jarenlange leiding
en zijn wetenschappelijken arbeid, heeft hij ongetwijfeld een aller­
belangrijkst aandeel gehad in de hier geschetste ontwikkeling.
 Noemen wij alleen het thans voor de studie van den a.s. accountant
zoo belangrijke vak „Bedrijfshuishoudkunde”, dan is daarmede slechts
een onderdeel aangegeven van wat door hem voor de ontwikkeling van
de studie voor het beroep en daardoor voor de beroepsuitoefening, is
gedaan,
Immers ook zijn in 1926 uitgegeven wetenschappelijke fundeering van
de Contröleleer is een andere en zeker even belangrijke bijdrage daar­
toe geweest. En het is door middel van zijn organisatie, dat het Instituut
dit streven rijke vruchten heeft doen dragen voor het beroep.
Wij mogen hierbij ook niet verzuimen, de verdiensten van prof. Volmer
te releveeren, die in 1908 tot buitengewoon hoogleeraar in de bedrijfs­
leer werd benoemd aan de Technische Hoogeschool te Delft, en in 1914
als zoodanig optrad bij de Nederlandsche Handels-Hoogeschool te Rot­
terdam. Hij heeft in deze functies ongetwijfeld baanbrekend werk, ook
voor het Instituut, verricht.
Het Bureau van het Examen was niet het eenige middel, dat door
het Instituut werd aangewend tot het omschreven doel. Reeds onmid­
dellijk na de oprichting werd de Raad van Tucht ingesteld, een standsrechtspraak ter handhaving van de eer van den stand der leden van
het Instituut. Deze Raad van Tucht fungeerde later ook als Kamer
voor Geschillen, en heeft dus niet alleen recht gesproken over leden,
die tot verkeerde handelingen waren gekomen, maar heeft ook uitspraak
gedaan in geschillen, ontstaan tusschen de leden onderling en tusschen
leden en hun cliënten. Door den later ingestelden Raad van Beroep
werd het mogelijk tegen de uitspraken van den Raad van Tucht in hooger
beroep te gaan. Het presidium van beide Raden wordt waargenomen
door rechtskundigen van hooge reputatie, en het Instituut mag zich ge­
lukkig prijzen, dat het steeds mannen van hooge reputatie bereid vond,
het presidium op zich te nemen.
 Als leidraad voor de uitoefening van het beroep, en ter bevordering
van eenvormigheid in de beroepsopvattingen, werd een Reglement van
Arbeid geformuleerd, dat in groote lijnen een aantal voorschriften geeft,
waarnaar de leden van het Instituut zich hebben te gedragen bij hun
optreden als accountants. Het ligt voor de hand, dat dit Reglement van
Arbeid voor'de Raden van Tucht en Beroep een basis vormt voor de
beoordeeling van de aan hen voorgelegde strijdvragen.
Een belangrijk middel van propaganda voor het gebruik maken van
de diensten van den accountant, heeft het Instituut gevonden in de Accountantsdagen, waarop in de morgenuren een spreker, buiten het beroep
staande, een of ander actueel onderwerp betreffende het economisch
leven in Nederland behandelde, terwijl in de middaguren een lid van
het Instituut een onderwerp, meer direct verband houdende met de be­
roepsuitoefening, inleidde. Door publicatie van deze lezingen en de daar­
op gevolgde debatten heeft het Instituut een belangrijke bijdrage ge­
leverd tot verrijking van de literatuur op ons gebied.
 In dit verband moet ook melding gemaakt worden van het in 1926
door het Instituut in nauwe samenwerking met zusterverenigingen ge­
organiseerde Internationaal Accountants Congres. Zonder aarzeling mag
m ab

blz. 6

dit Congres een volkomen internationaal succes genoemd worden, waar­
door de ontwikkeling van het beroep in en buiten Nederland in een hel­
der licht kwam te staan. Immers dit eerste echte internationale congres
van openbaar-accountants is gevolgd door congressen in Londen, NewYórk en Berlijn, waarbij het voorbeeld, door Nederland gegeven, in groote
lijnen werd gevolgd. In de congresboeken, bevattende de in die weken
gehouden lezingen en debatten, vinden wij een schat van kennis, zoowel
van theoretischen als van practischen aard, die niet nagelaten heeft,
grooten invloed op de ontwikkeling van het beroep in de verschillende
landen uit te oefenen. Geen wonder, dat het Instituut na het te Am­
sterdam gehouden Congres een drietal van de voornaamste organisa­
toren tot leden van verdienste van het Instituut benoemde.
 Konden wij in het bovenstaande wijzen op met succes bekroonde
werkzaamheden van het Instituut, zijn streven naar een wettelijke rege­
ling van het beroep is minder met goed gevolg bekroond. Herhaaldelijk
is door het Instituut getracht tot een wettelijke regeling te komen, om­
dat het zijn streven tot organisatie van het beroep telkens weer door­
kruist zag door het oprichten van nieuwe organisaties op dit gebied,
wat tot verwarring aanleiding moest geven en ook gaf. Ook in de
staatscommissie van 1918 en de ministerieele commissie van 1928 werd
door leden van het Instituut medegewerkt om een wettelijke regeling te
ontwerpen. Tot nu toe is echter een zoodanige regeling geen werke­
lijkheid geworden, zoodat een ieder nog vrij is, zich accountant te noe­
men. In de vijftig jaren van zijn bestaan heeft het Instituut voor zijn
leden, en hebben de leden voor het Instituut echter een goodwill van
beteekenis weten te verwerven. In dit verband mogen wij niet nalaten
de samenwerking te releveeren met de Vereeniging van Academisch ge­
vormde Accountants, die ontstaan is uit de aan de Nederlandsche Economische-Hoogeschool voor het beroep van accountant afgestudeerden.
Uit den aard van de geboorte dezer Vereeniging volgt, dat zij zich niet
beweegt op het terrein van opleiding en examens, maar wij kunnen onf
het Instituut nog niet denken zonder deze. Hoewel behalve in Rotterdam,
ook aan de Universiteit van Amsterdam, en aan de Hoogeschool in
Tilburg, een accountants-opleiding is verbonden, is er nog geen sprake
van, dat de werkzaamheden van het Instituut op dit terrein zouden kun­
nen worden gemist.
 Zelfs in de thans achter ons liggende vijf oorlogsjaren heeft het
Instituut kans gezien zijn werkzaamheden ook op dit gebied voort te
zetten. Als door een wonder is het ontkomen aan de algemeene ver­
nietiging van de niet commercieele vereenigingen door den bezetter. En
niet omdat het willoos heeft gebogen onder het juk. Het bestuur heeft
trouw de tradities van onafhankelijkheid gevolgd en is zijn eigen weg
gegaan, den weg, die voor de bescherming van de beroepsgenooten en
voor de vrije uitoefening van het beroep aangewezen was. Het is een
gelukwensch waard, dat het Instituut ongebroken door deze moeilijke
jaren is heengekomen.
Ongebroken, maar niet ongekwetst. Van de 56 Joodsche leden, die
in 1941 gedwongen waren, voor het lidmaatschap te bedanken, zijn
nog slechts 19 in hun lidmaatschap hersteld.
Er valt dus uit dezen hoofde een zware schaduw op het gouden feest,
een schaduw, die oorzaak is, dat ook niet achteraf een feestelijke her­
denking mogelijk is. Het Instituut leed in de oorlogsjaren een te zwaar
verlies. De leden gedenken in eerbied hen, die gevallen zijn.
 m a b blz. 7

Wij hebben in het vorenstaande slechts enkele namen genoemd van
leden, die een belangrijken invloed hadden op de ontwikkeling van het
beroep en op de geschiedenis van het Instituut. Dit aantal zou met een
groot aantal kunnen worden uitgebreid, de namen van hen, die als Voor­
zitter of als bestuurslid optraden, dan wel als lid van de Raden van Tucht
of Beroep, of als lid van het Bureau van het Examen, of ook als spreker
op accountantsdagen; wij zouden dan niet onvermeld mogen laten de
namen van hen, die als leiders der cursussen optraden, speciaal van de
cursussen in bedrijfshuishoudkunde en accountancy. Het zou een lange
lijst zijn van namen van hen, die met opoffering van tijd en energie voor
het Instituut hebben gewerkt en zich voor de ontwikkeling van het In­
stituut en het beroep verdienstelijk hebben gemaakt. Liever echter be­
sluiten wij met den wensch, dat ook in de komende jaren het Instituut
talrijke leden bereid zal vinden, hun krachten te geven aan den toe­
nemenden bloei van hun vereeniging.
Vijftig jaren mogen dan al een termijn zijn, die recht geeft op een
terugblik, het is nog slechts een korte periode voor de ontwikkeling
van een in Nederland nieuw beroep. Veel is bereikt, nog meer valt te
bereiken. Moge het Nederlandsch Instituut toenmen in bloei en in leden­
tal, en moge steeds een krachtig leven in het Instituut medewerken aan
den opbloei van ons land.
 DE BEDRIJFSECONOM IE EN DE NIEUWE ORIENTEERING
door Dr A. Mey
Bij het „opduiken” van het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfs­
huishoudkunde richten de gedachten zich als vanzelf op de beteekenis,
welke het vak zal hebben in de komende aera. Onder het vak dan speciaal
verstaan de toegepaste bedrijfshuishoudkunde, de toepassing van organi­
satieleer, financieringsleer en van de leer van den kostprijs.
Deze beteekenis zal groot zijn. Alle teekenen der tijden wijzen op over­
gang van de sociale structuur van het late kapitalisme naar een nieuwe
vorm. Een nieuwe vorm, waaraan we nog geen naam willen geven,
omdat we het wezen maar veronderstellen en we het voorzichtigheids­
halve niet -— zonder meer ■
— willen vernoemen naar een peet uit een
andere sfeer. De karakteristiek van het economisch leven in het komende
tijdperk zal zijn, dat de overheid zich <— in sterker mate en meer syste­
matisch — in dat leven zal mengen. De overheid zal van hulp in nood
en reddingsbrigade in het ongunstige getijde, het orgaan worden, dat —
in de grote lijnen althans en op de critische gebieden — leiding geeft,
plannen ontwerpt en kaders voorschrijft.
Reeds de reconstructie van ons productie-apparaat noodzaakt tot een
systematische leiding door de regeering en tot een financiering met de
hulpbronnen, waarover zij thans beschikken kan. De overheid kan credieten opnemen op de kapitaalmarkten der kapitaalkrachtige geallieerde
landen; zij kan'trachten het herstel van onze volkskracht en volksgezond­
heid te brengen onder intergeallieerde overeenkomsten van hulpverleening
en zij alleen kan stellen, dat de vernieling van ons agrarisch, industrieel
en verkeerstechnisch productie-apparaat, vooral van dat in het Westen
des lands, een rechtstreeksch gevolg is van de strategie, welke noodzake­
lijk was om het Duitsche Naziïsme den genadeslag toe te brengen. De
m a b blz. 8.
