Onderzoek in accounting en accountancy
ONDERWIJS

• ONDERZOEK

Onderzoek in accounting
en accountancy
Een reactie op de column van Prof. Dr. J. Klaassen

L E Z E R S

R E A G E R E N

Prof. Dr. E. Sterken

In het nummer van juni 1996 beschrijft Klaas­
sen in een column zijn gedachten over de uitkom­
sten van de onderzoekvisitatie, in 1995 uitgevoerd
in opdracht van de VSNU. Klaassen noemt de
resultaten voor een groot aantal bedrijfseconomi­
sche programma’s niet erg lovend. In het bijzon­
der bespreekt hij het onderzoek in de accounting
en accountancy, waarover de Commissie onder
voorzitterschap van Barten een matig oordeel
uitgesproken heeft.
Klaassen filosofeert over mogelijke oplossin­
gen om het onderzoek in de accounting en accoun­
tancy op een hoger peil te brengen. Hij geeft de
lezer inzicht in een aantal instrumenten daartoe:
een betere opleiding, nauwere samenwerking
tussen universiteiten, het stellen van strengere
eisen, ondersteuning door goede buitenlandse
onderzoekers en het ter beschikking stellen van
financiële middelen door accountantskantoren.
Hoewel de analyse van Klaassen helder en
begrijpelijk is, ben ik van mening dat met betrek­
king tot de uitkomsten van de onderzoekvisitatie
op zijn minst enkele interpretatieverschillen en
aanvullingen mogelijk zijn. In deze reactie zou ik
een iets vrolijkere visie op het werk van de
Commissie Barten en de uitkomsten daarvan
willen doen uitgaan. Voorts zou ik op een aantal
van de instrumenten ter verbetering van het
onderzoekniveau willen reageren. Het laatste heeft
vooral betrekking op het opleiden van onderzoe­
kers. Het lijkt mij geplaatst aandacht te vragen
voor een initiatief tot opleiding van bedrijfsecono­
mische promovendi vervat in het Landelijk

Prof. Dr. E. Sterken is hoogleraar-Directeur Landelijk
Netwerk Bedrijfseconomie, Rijksuniversiteit Groningen.
 692

Netwerk Bedrijfseconomie (LNBE). Het LNBE is
reeds sinds 1987 werkzaam om tweede-fasestudenten op maat te laten profiteren van de in
Nederland aanwezige bedrijfseconomische kennis.
Klaassen beschrijft hoe het academische
onderzoek aan de economische faculteiten in
Nederland serieuzer genomen wordt dan tien jaar
geleden.
Productiviteitsmeting is in zwang en heeft op
een aantal plaatsen ook consequenties. De VSNU
heeft door middel van kwaliteitsbeoordelingen een
stempel gezet op het verdelen van onderzoekmid­
delen tussen en binnen faculteiten. Schaarse
middelen kunnen beter gealloceerd worden. Ook
het onderzoek in de accounting en accountancy is
toegenomen.
Klaassens angst is evenwel dat door het
achterblijven van de stijging van het niveau van
het onderzoek in de accounting en accountancy ten
opzichte van de rest de allocatie binnen de facul­
teiten weleens negatief zou kunnen gaan uitvallen.
 De Commissie Barten is niet lovend over het
niveau van het onderzoek in de accounting en
accountancy. Klaassen suggereert dat dit tevens
voor de bedrijfseconomie als geheel (weliswaar in
mindere mate) opgeld doet. Dit is in mijn ogen
niet geheel juist. Het geldt zeker niet voor de
bedrijfseconomie als geheel; er is een fors aantal
onderzoekgroepen dat ver boven het landelijk
gemiddelde uitstijgt. Daarbij kan men denken aan
de financiering aan de Universiteit van Amster­
dam en de Erasmus Universiteit Rotterdam, de
organisatiekunde aan de Rijksuniversiteit Limburg
en de Marketing-Marktkunde aan de Rijksuniver­
siteit Groningen. Deze groepen doen het veelal
beter dan de algemeen economen en zelfs econo­
metristen. Hierbij is uiteraard terdege rekening

DECEMBER 1996

!E!ab

gehouden met verschillen in vakbeoefening, dit in
tegenstelling tot wat Klaassen beweert. De
commissie Barten is uiterst zorgvuldig te werk
gegaan. Een illustratie hiervoor kan gevonden
worden in de samenstelling van de commissie,
waarin individuele leden zich als hoofdaannemer
van de eerste beoordeling van onderzoekprogram­
ma’s hebben opgeworpen. Dit is wellicht extra
pijnlijk voor het vakgebied accounting en accoun­
tancy, omdat een van de leden van de commissie
vanuit dit vakgebied afkomstig is en wellicht nog
mild geweest is in het opstellen van het oordeel.
Het voornaamste probleem dat het onderzoek
in de accounting en accountancy bedreigt is mijns
inziens goed verwoord door de Commissie Barten.
 Het gebrek aan fu 11-time zelfstandige onderzoe­
kers binnen de faculteiten en de zware onderwijsbelasting van de stafleden in deze sector. Hierdoor
wordt geen menselijk onderzoekkapitaal opge­
bouwd, hetgeen kennisoverdracht minder goed
mogelijk maakt. De oplossing is in zo'n geval
duidelijk (zoals ook Klaassen suggereert): op­
nieuw beginnen met full-timers die wel over de
onderzoekkwaliteiten beschikken en het geschikt
opleiden van jong talent. In Tilburg is Center dit
naar verluid van plan. Hierbij is aansluiting bij de
Angelsaksische literatuur een moeilijke edoch
noodzakelijke stap. Zelfs voor Britse onderzoekers
is het uiterst moeilijk om de Amerikaanse toptijd­
schriften te bereiken, volgens de Oxford econoom
Anthony Hopwood. Het vereist voorts waarschijn­
lijk dat men zich geheel andere onderzoekvragen
dan tot nu toe gebruikelijk dient te stellen. Men
kan niet meer vanuit het beroepsperspectief, of de
relatie met werkgevers (accountantskantoren) tot
zinvolle vraagstellingen komen.
DECEMBER 1996

EJAB

Het verbeteren van het opleiden van jonge
onderzoekers wordt door Klaassen als een oplos­
sing gezien. Nauwere samenwerking tussen
universiteiten op dit punt en het inschakelen van
buitenlandse onderzoekers noemt hij specifiek.
 Dit is nu precies de doelstelling van het
Landelijk Netwerk Bedrijfseconomie. Het LNBE
is een vereniging van de zes grote economische
faculteiten en de Landbouwuniversiteit Wagenin­
gen die zich als doel het opleiden van AlO’s en
OIO's en het opzetten van een onderzoekplatform
in de bedrijfseconomie gesteld heeft. Er wordt
voor het gehele bedrijfseconomische spectrum een
scala aan cursussen aangeboden, waarvan de
opleiding in de accounting het noemen waard is. In
samenwerking met het Maastrichtse MARC, dat
als coördinator optreedt, worden programma’s op
het gebied van financial accounting, management
accounting en auditing verzorgd. Hierbij zijn
tegenwoordig ook andere faculteiten betrokken
(KUB, UvA). Daarnaast worden promovendi
vanaf heden gestimuleerd om deel te nemen aan de
accounting-seminars van het Brusselse European
Institute for Advanced Studies in Management. In
beide programma’s worden jonge onderzoekers
gekoppeld aan ervaren, soms buitenlandse co­
ryfeeën op het terrein. De opleiding die Klaassen
suggereert bestaat dus al voor het accountingonderzoek. De accountancy heeft zich tot op heden
buiten deze opleiding gehouden.
Contacten tussen het Limperg-instituut en het
LNBE zijn er geweest, doch hebben niet tot
resultaat geleid. Wellicht dat de column en mijn
reactie hierin verandering kunnen brengen.
693.
