De toekomst van het vak Administratieve Organisatie
4 Bestaansrecht door verbreding en
internationalisering
VdP stelt in zijn artikel het bestaansrecht van
het vak AO ter discussie en is duidelijk in zijn
mening. Uit oraties van recent benoemde hoogle­
raren in het vak AO/BIV (Van Leeuwen, Van
Egten en Vaassen) blijkt dat zij het bestaansrecht
van AO in het geheel niet ter discussie stellen. Zij
zijn van mening dat door (theoretische) verbre­
ding en internationalisering het vak AO/BIV voor
de toekomst veilig is gesteld. De auteur van deze
bijdrage is van mening dat niet gesproken moet

JA N U A R I/FEBR U A R I 1999

EBab

worden van verbreding van het vakgebied AO.
maar dat vanuit de oorspronkelijke AO-gedachte,
waarin besturen en beheersen van organisaties ter
realisering van organisatiedoelstellingen centraal
staat, en vanuit de huidige maatschappelijke
ontwikkelingen en behoeften, op een eigentijdse
wijze invulling moet worden gegeven aan ‘het
vak'. Het resultaat van de modernisering van de
‘back to basic’-gedachte is dat er, volgens de
auteur, twee internationaal georiënteerde vakken
dienen te ontstaan met elk een eigen invalshoek.
Het eerste vak is de gemoderniseerde en
geïnternationaliseerde klassieke AO (Accounting
Information Systems: AIS) waarbij het gaat om
het inrichten van de structuur van de organisatie,
het bijbehorende stelsel van maatregelen inclusief
de informatievoorziening, gericht op het, binnen
zekere grenzen, kunnen waarborgen van de
volledigheid van de opbrengsten en de toelaat­
baarheid van de kosten/uitgaven. Bij dit vak gaat
het om het inhoudgeven aan het besturen en
beheersen van een organisatie vanuit een specifie­
ke invalshoek, en het kan daarom als partiële
besturing en beheersing worden beschouwd. Dit
vak, met deze invalshoek, blijft noodzakelijk voor
(financial) controllers en openbaar accountants.
 Het tweede, andere, vak heeft als invalshoek
integrale besturing en beheersing van organisa­
ties. Hierbij gaat het, in het kader van het bestu­
ren en beheersen, om het inrichten van een
zodanige organisatie dat, met redelijke zekerheid,
de organisatiedoelstellingen kunnen worden
gerealiseerd. Dit vak is onontbeerlijk voor de
‘moderne’ controller alsmede de openbaar
accountant die invulling wenst te geven aan de
veranderende rol(len) van de openbaar accountant
(assurance provider) en zich niet wil beperken tot
de controle van de jaarrekening.
Bij beide voorgestane vakken is er sprake van
een internationaal karakter waarbij internationaal
georiënteerde literatuur niet mag ontbreken. Ook
de Nederlandse opvattingen behoren, voor zover
relevant voor het vak, een plaats te krijgen in het
desbetreffende curriculum en de bijbehorende
literatuurlijst.
4 Van inrichtingsleer naar organisatieengineering
In het begin van dit artikel is aangegeven dat
het vak AO/BIV is voortgekomen uit het vak

27

Inrichtingsleer. Het woord inrichtingsleer komt
nogal eens voor in de tekst. Dat is met opzet
gedaan omdat de naam inrichtingsleer in feite een
perfecte naam is voor de inhoud van het oor­
spronkelijke vak AO en de twee internationaal
georiënteerde vakken die de auteur voorstaat. De
nadruk heeft bij het vak immers altijd gelegen op
de inrichting (structuur, stelsel van maatregelen,
informatievoorziening) van een organisatie
gekoppeld aan een bepaalde doelstelling. In de
loop der jaren is jammer genoeg steeds meer van
die inrichting afgeweken, waardoor de situatie
heeft kunnen ontstaan dat de toekomst van het
vak ter discussie wordt gesteld. Dit artikel gaat
over internationalisering van het vak. Het woord
inrichtingsleer mag, vanwege het ouderwets
overkomen, niet meer worden gebruikt. Een
goed, internationaal, alternatief zou organisatieengineering kunnen zijn. Organisatie-engineering
gekoppeld aan partiële (AO/A1S) en integrale (het
andere vak) besturing en beheersing van organi­
saties.
 5 Van der Poel en de controlleropleiding
Als uitgangspunt voor deze bijdrage is het
artikel genomen van Van der Poel. Hij heeft zijn
mening inzake het vak AO geventileerd in het
kader van de controlleropleiding. Eenzelfde
betoog met eenzelfde strekking zou kunnen
worden gehouden met betrekking tot het vak AO/
BIV in de Nederlandse accountancy-opleiding
alsmede de Nederlandse edp-, internal/operational- en forensisch auditing-opleidingen.
Op grond van dezelfde argumenten zou de
auteur dan tot zijn twee internationaal georiën­
teerde vakken komen, echter met de volgende
kanttekening. Uit het betoog van VdP blijkt min
of meer dat hij spreekt van een universeel vak
AO dat als het ware is gekopieerd uit de accoun­
tancy-opleiding. Er bestaat echter geen univer­
seel vak AO dat voor alle te onderscheiden
doelgroepen (opleidingen) met dezelfde accen­
ten kan worden gegeven. De twee separate
vakken die de auteur voorstaat, kunnen, afhan­
kelijk van de eindtermen van die opleiding, in
meerdere opleidingen voorkomen en in theorie
bestaan uit dezelfde te behandelen stof. In het
kader van de desbetreffende opleiding dient de
behandeling van die stof dan wel te worden
toegesneden op die specifieke situatie (doel­
groep).
28

6 Ten slotte
Begonnen is met een korte weergave van de
mening van VdP over het vak AO. Die menig is
duidelijk. Hij staat in zijn mening niet alleen. Met
hem vragen velen zich in Nederland af of het
zogenaamde typische Nederlandse vak AO anno
1999 nog bestaansrecht heeft. Dat bestaansrecht
wordt enerzijds betwijfeld door te betogen dat
andere vakgebieden de stof bevatten die binnen
het vak AO worden gegeven en anderzijds door
het ontbreken van het internationale karakter.
 Door de auteur is aangegeven dat het vak AO in
moderne ‘setting’ springlevend is, een specifiek
uitgangspunt heeft, zowel wat de partiele als de
integrale besturing en beheersing betreft, waaraan
door andere vakken en vakgebieden geen invul­
ling wordt gegeven. Daarnaast is getracht duide­
lijk te maken dat het vak AO geen typisch Neder­
lands verschijnsel is, wel eigen kenmerken kent,
maar in de moderne ‘setting’ juist zeer sterk
internationaal is georiënteerd. Door het vak op de
in deze bijdrage aangegeven wijze te modernise­
ren en te internationaliseren kan, naar de mening
van de auteur, het vak de eenentwintigste eeuw
met vertrouwen tegemoet zien.
L I T E R A T U U R

Bodnar en anderen, (1997), Accounting Information Systems,
T druk, Prentice hall, ISBN 01350978 2.
Kocks, H.C., (1996), Uit de chAOs schiep de Erasmus, de
identiteit van de administratieve organisatie, Oratie Erasmus
Universiteit. In deze uitgave zijn de visies op het vak AO
opgenomen van Prof. Drs. J.A.M . Oonincx RA,
Prof. Drs. K. Wezeman RA, Prof. Drs. H. van Nimwegen,
Prof. Drs. K.P.G. Wilschut RA, J.A.W . Winterink RE RA,
J.P.J. Verkruijsse RE RA en Prof. Drs. J.J. Leenaars RA.
Leeuwen, O .C. van, (1997), Bestuurlijke Informatieverzorgers
ondersteunen het management proces, Kluwer bedrijfsinfor­
matie, Deventer, (oratie).
Mare, H.B. de, (1995), Ontwerpen in balans: waarvan akte,
Afscheidscollege Vrije Universiteit te Amsterdam, VU 1995.
Nimwegen, H. van, (1996), Positionering vakgebied Administra­
tieve Organisatie, Tijdschrift Financieel Management.
Poel, J.H.R. van der, (1997), Artikel (zonder titel) in Manage­
ment Control & Accounting, nr. 2.
Robertson, J.C, Auditing, Irwin Book Team, ISBN 0-256 18800-9.
Soeting, R., (1973), Interne controle en informatiecontrole, De
Accountant, november, nr. 3.
 JA N U A R I/FEB R U A R I 1999

IfflAB

Starreveld, R.W ., (1962), Leer van de Administratieve Organi­
satie deel I en II, Samsom NV, Alphen aan den Rijn.
Starreveld c.s., (1994), Bestuurlijke informatieverzorging, deel I
en II, 4e druk, Samsom Bedrijfsinformatie, Alphen aan den
Rijn/Zaventem.
JA N U A R I/FEBR U A R I 1999

EJab

Vaassen, E.H.J., (1998), Objecten en subjecten van AOonderzoek, Universiteit van Amsterdam (oratie).
Collegedictaten vak Organisatie van de informatieverzorging,
Erasmus Universiteit.
Readers, Rotterdam, Stichting Syllabi EUR.
29.
