Goedkeuring van IFRS voor toepassing in Europa
EXTERNE VERSLAGGEVING

Goedkeuring van IFRS
voor toepassing
in Europa
Johan van Helleman
In dit artikel zal een analyse worden gegeven van de
achtergrond (paragraaf 2), de structuur (paragraaf 3)
en de werking (paragraaf 4) van de goedkeuringsprocedure (ook wel aangeduid als goedkeuringsmechanisme of ‘endorsement mechanism’), alsmede van de
tot dusverre opgedane ervaringen en de gevolgen
daarvan (paragraaf 5).
SAMENVATTING De vanaf 2005 verplichte toepassing van IFRS
in Europa heeft betrekking op door de Europese Commissie
goedgekeurde internationale standaarden. Voor de goedkeuring
is een gecompliceerde procedure in het leven geroepen. In dit
artikel wordt geanalyseerd hoe het zogenaamde goedkeuringsmechanisme in de aanloop naar 2005 heeft gefunctioneerd en in
hoeverre er afwijkingen zijn ontstaan tussen de oorspronkelijke
en goedgekeurde IFRS-standaarden.
1

Inleiding
Met de introductie van internationale standaarden
voor de financiële verslaggeving door beursondernemingen heeft de Europese Unie duidelijk gekozen
voor IFRS (International Financial Reporting
Standards), zonder echter haar lot geheel en al in
handen te leggen van de IASB (International
Accounting Standards Board), de instantie die deze
standaarden ontwikkelt en uitvaardigt. De verordening krachtens welke IFRS verplicht wordt gesteld,
voorziet er namelijk in dat deze standaarden eerst
door de EC (Europese Commissie, ook wel aangeduid
als de Commissie) moeten worden goedgekeurd,
alvorens ondernemingen ze dienen toe te passen1.
De goedkeuringsprocedure is met veel waarborgen
omgeven en zit daardoor gecompliceerd in elkaar.
Met name door voorgeschreven consultaties kan er
bovendien sprake zijn van een aanzienlijk tijdsbeslag
waardoor tijdige invoering van IFRS-standaarden in
Europa in gevaar kan komen.
Prof. Dr. J. van Helleman RA is partner bij KPMG Accountants
NV en hoogleraar Accounting aan de Universiteit van Tilburg.
Hij was voorzitter van de EFRAG – Technical Expert Group vanaf
de oprichting tot april 2004.
 326

MAB

2

Motieven voor verplichte goedkeuring
Door te kiezen voor IFRS zag de EC af van mogelijke
alternatieven, zoals de ontwikkeling van eigen
Europese verslaggevingstandaarden of het introduceren van Amerikaanse regels. De eerste mogelijkheid
was geen reëel alternatief omdat meer dan twintig
jaar ervaring met de 4de en 7de EG-richtlijn had
geleerd dat de benodigde mate van harmonisatie en
kwaliteit niet intern kon worden bereikt en dat wat
wel werd bereikt, te veel tijd kostte. De tweede mogelijkheid (US GAAP) was evenmin een reële optie.
Vanwege politieke motieven kon de EC niet accepteren dat regels die buiten haar om tot stand kwamen,
op grote schaal in Europa verplicht zouden worden2.
 Zo viel de keuze op IFRS, omdat men van mening
was dat deze zou leiden tot de gewenste hoge mate
van transparantie en vergelijkbaarheid van financiële
verslaggeving in de EU (Europese Unie), maar vooral
omdat men aannam voldoende invloed te kunnen
uitoefenen op de inhoud van IFRS3. Desondanks
achtte de EC het nodig een veiligheidsklep in het systeem op te nemen in de vorm van een goedkeuringsprocedure, zodat ongewenste IFRS-standaarden niet
automatisch in Europa verplicht zouden worden en
de EU-organen greep zouden kunnen houden op de
ontwikkelingen, zonder overgeleverd te zijn aan een
niet-publieke organisatie als de IASB4. Een dergelijk
standpunt is niet uniek in de wereld. Integendeel, er
zijn maar weinig landen of jurisdicties met significante kapitaalmarkten waar internationale verslag-

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

gevingstandaarden min of meer automatisch van
kracht worden. Gebruikelijker is dat IFRS wordt geïncorporeerd in nationale standaarden of wetgeving,
met de mogelijkheid van grote of kleine afwijkingen
qua inhoud en ingangsdatum. Dit is bijvoorbeeld het
geval in Australië, waar IFRS per 1 januari 2005 verplicht is geworden door aanpassing van de
Australische verslaggevingstandaarden, die op diverse
punten echter afwijken van IFRS door minder opties
toe te staan, of uitgebreidere voorschriften te geven.
Deze imperfecties in internationale vergelijkbaarheid
van jaarrekeningen, ondanks het feit dat deze alle in
beginsel op IFRS zijn gestoeld, is in wezen de prijs die
men betaalt voor de mogelijkheid van nationale
interventies.
3

overweging 10. Nadien is geconcretiseerd dat als technisch comité zal optreden de European Financial
Reporting Advisory Group (EFRAG).
 • Goedkeuringsbesluiten van de EC moeten in de vorm
van een Verordening (van de EC) worden gepubliceerd in het Publicatieblad. Dit houdt in dat de volledige tekst van de standaarden in alle twintig officiële
talen van de Gemeenschap moet worden opgenomen
(artikel 3, lid 4)5.
De voornaamste spelers in het goedkeuringsmechanisme zijn weergegeven in figuur 1.
Figuur 1. Goedkeuring van IFRS in de EU:
voornaamste spelers

Structuur van het Europese goedkeuringsmechanisme

In de Verordening van het Europees Parlement en de
Raad (19 juli 2002) die de verplichte toepassing van
internationale standaarden in het leven roept, is ook
aangegeven hoe de goedkeuring tot stand moet
komen. De besluitvorming gaat als volgt:
• De EC is bevoegd een beslissing te nemen over de
toepasselijkheid van internationale standaarden binnen de Gemeenschap (artikel 3, lid 1).
• De criteria voor goedkeuring houden in dat de
betreffende standaarden in overeenstemming zijn
met het beginsel van het getrouwe beeld (true and
fair view) zoals neergelegd in de 4de en 7de EG-richtlijn en dienstbaar zullen zijn aan het Europees openbaar belang; verder dienen zij te leiden tot financiële
informatie die begrijpelijk, relevant, betrouwbaar en
vergelijkbaar is (artikel 3, lid 2). In haar goedkeuringsbesluiten is de EC aan deze criteria gehouden.
• Bij haar besluitvorming wordt de EC bijgestaan door
een regelgevend comité voor de financiële verslaggeving (Accounting Regulatory Committee, ARC). De
participatie van het ARC geschiedt conform de specifieke regels die gelden voor regelgevende comités
(comitology-procedures). Deze comités zijn in het
leven geroepen om delegatie van bevoegdheden van
het Europees Parlement (EP) en de Raad van
Ministers (ECOFIN) aan de EC in goede banen te leiden (artikel 6).
• Het EP en ECOFIN hebben het recht op de hoogte te
worden gesteld van voorgenomen beslissingen door
de EC en kunnen deze in bijzondere omstandigheden
tegenhouden.
 • Bij de beoordeling van de standaarden wordt de EC
verder bijgestaan door een technisch comité. Deze rol
is niet vastgelegd in de Verordening zelf, maar in

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

IASB

EFRAG

Europese
Commissie

2

1

3

ARC

ECOFIN

Europees
Parlement

Belangengroepen
en regelgevers

Raadpleging
Besluitvorming

4

1 Normale situatie
2 Aanvullende besluitvorming
3 Informatie en interventie

Werking van het goedkeuringsmechanisme
Bij het verlenen van de goedkeuringsbevoegdheid aan
de EC werd van diverse kanten de vrees geuit dat
hierdoor in Europa standaarden zouden ontstaan die
qua inhoud of ingangsdatum zouden afwijken van
IFRS-standaarden zelf, wat voor internationale
ondernemingen nadelig zou zijn, met name voor
ondernemingen met een beursnotering in de
Verenigde Staten, omdat hierdoor de beoogde
afschaffing van de reconciliatieplicht in gevaar zou
kunnen komen6. In de hierna volgende uiteenzetting
zal worden nagegaan of deze vrees bewaarheid is
geworden. Hierbij zal met name aandacht worden
geschonken aan de twee belangrijkste elementen van
het goedkeuringsmechanisme, te weten de technische
advisering (EFRAG) en de politieke (ARC).
MAB

327

EXTERNE VERSLAGGEVING
4.1 De rol van EFRAG
EFRAG is begin 2001 opgericht als een initiatief van
de private sector, doch in nauw overleg met de EC.
 De ondersteunende organisaties omvatten Europese
verbanden van verschaffers en gebruikers van financiële informatie, alsmede accountants en nationale
regelgevers7. Door de initiatiefnemers (verenigd in de
Raad van Commissarissen van EFRAG) is in juni
2001 de Technical Expert Group van EFRAG benoemd, die zou gaan fungeren als technisch comité
van de EC in het kader van het goedkeuringsmechanisme. De statutaire taak van de Technical Expert
Group (verder kortheidshalve aangeduid als EFRAG)
is echter ruimer en omvat naast het adviseren van de
EC over de technische en praktische kwaliteiten van
goed te keuren IFRS nadrukkelijk ook het verschaffen
van Europese input in IASB-projecten, inclusief het
becommentariëren van ontwerpstandaarden. Teneinde de meningsvorming van EFRAG zo zorgvuldig
mogelijk te laten verlopen, wordt een consultatieprocedure (due process) in acht genomen, waarbij geïnteresseerden een reactie kunnen geven op conceptstandpunten van EFRAG met betrekking tot zowel
ontwerp-IFRS als voorgenomen goedkeuringsbesluiten van de EC. Naast deze formele ‘inspraak’-procedures is er ook georganiseerd overleg teneinde de
standpuntbepaling te optimaliseren. Zo is er aanvullend overleg met alle ‘standard-setters’ uit de lidstaten
en worden de vergaderingen van EFRAG bijgewoond
door waarnemers van onder andere de EC, de IASB
en de beurstoezichthouders. Besluiten van EFRAG
worden met gewone meerderheid van stemmen genomen, behalve in geval van een negatief goedkeuringsadvies. Dan is een tweederde meerderheid vereist.
4.2 De rol van het ARC
Het ARC is in het leven geroepen door de
Verordening (van 19 juli 2002) en is zijn werkzaamheden eind 2002 begonnen. De instemming van het
ARC is vereist voor besluiten van de EC die in het
kader van gedelegeerde bevoegdheden worden genomen, waaronder dus goedkeuringsbesluiten van IFRS.
 Indien het ARC niet instemt met een voorstel van de
EC treedt de bijzondere comitology-procedure in
werking op grond waarvan ECOFIN een uitspraak
moet doen. Het ARC bestaat uit (ambtelijke) vertegenwoordigers van de 25 lidstaten (tot 1 mei 2004:
15), terwijl de vergaderingen ook worden bijgewoond
door waarnemers van onder andere Europese financiële toezichthouders en van EFRAG. Het ARC wordt
ook wel aangeduid als het politieke deel van het goed-

328

MAB

keuringsmechanisme. Deze typering is vooral
gestoeld op het feit dat de leden vertegenwoordigers
zijn van de lidstaten en dus een publiek belang behartigen. De criteria die zij moeten aanleggen bij besluiten voor het wel of niet goedkeuren van IFRS zijn
namelijk dezelfde (in de Verordening vastgelegde) criteria die de EC en EFRAG moeten hanteren (zie ook
paragraaf 3). Besluitvorming vindt plaats op grond
van gewogen stemmen, waarbij de grootte van het
land de weging bepaalt8. De voorzitter is een vertegenwoordiger van de EC. Hij heeft geen stemrecht.
4.3 Doorlooptijd van een goedkeuringsbesluit
Teneinde tijdige implementatie van IFRS door ondernemingen te bevorderen, is het zeer gewenst dat
goedkeuringsbesluiten genomen en gepubliceerd
worden voordat de ingangsdatum van standaarden
wordt bereikt. Figuur 2 laat zien dat de standaard
doorlooptijd voor de goedkeuringsprocedure acht
maanden bedraagt. De standaardperiode vangt aan
als de IASB een nieuwe standaard of interpretatie uitgeeft. EFRAG heeft zich gecommitteerd binnen twee
maanden daarna advies aan de EC uit te brengen9.
Dit advies houdt rekening met input van nationale
standard-setters, organisaties van verschaffers en
gebruikers van informatie, accountants en andere
belanghebbenden. Deze krijgen daartoe een ontwerpstandpunt van EFRAG, waarop binnen één maand
commentaar kan worden gegeven. Rekening houdend
met de normale maandelijkse vergaderfrequentie van
deze instanties en EFRAG kunnen deze termijnen niet
worden verkort en alleen maar worden gehaald door
te anticiperen op verwachte definitieve standaarden
en interpretaties.
 De commissievoorstellen aan het ARC moeten voldoen aan de officiële comitétermijnen, welke inhouden
dat stukken waarover moet worden gestemd twee
maanden van tevoren moeten zijn ingediend, terwijl
het Europees Parlement (en de Raad van Ministers)
drie maanden de tijd hebben om eventueel te protesteren als zij menen dat de EC niet binnen de gedelegeerde bevoegdheden is gebleven.
Een cruciaal punt in de besluitvorming is de beschikbaarheid van de IFRS-standaarden en interpretaties
in de twintig officiële talen van de Unie. Aangezien de
stukken van de IASB in het Engels zijn, ligt hier een
significante taak die mede door de IASB wordt georganiseerd met behulp van nationale beoordelingscommissies om voldoende kwaliteit te bereiken. Het
ARC kan weliswaar een besluit nemen als de vertaling

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

Figuur 2. Doorlooptijd voor de goedkeuring van een IFRS/IFRIC standaard
Maand 1

Maand 2

Maand 3

Maand 4

Maand 5

Maand 6

Maand 7

Maand 8

Maand 9

IASB publiceert
een IFRS/IFRIC
EFRAG procedure
(2 maanden)
Vertaling
(2 à 3 maanden)
Commissievoorstel
(1 maand)
Besluit van het ARC
(2 maanden)
Opinie van het EP
(3 maanden)
Commissiebesluit
(1 maand)
Officiële publicatie
(2 maanden)
Standaard procedure
Mogelijke ﬂexibiliteit

nog niet klaar is, maar kan het ook weigeren. In elk
geval moet de vertaling klaar zijn voordat een besluit
in het Publicatieblad kan worden opgenomen.
 5

Goedkeuring in de praktijk
Nu de aanloopfase naar 1 januari 2005 achter de rug
is, kan worden bezien of de EC erin geslaagd is de met
het goedkeuringsmechanisme beoogde doelen te
bereiken. Wat deze zijn is niet scherp omschreven,
maar kan wel uit de context van de Verordening worden afgeleid, namelijk verslaggeving op basis van
IFRS door Europese ondernemingen, voorzover dit
niet ten koste gaat van het Europese openbaar belang
en de standaarden voldoen aan de kwaliteitscriteria
voor financiële verslaggeving. Dit betekent dat IFRSstandaarden tijdig in Europa van kracht moeten worden om de in de IFRS-standaarden genoemde
ingangsdatum te halen. Verder moeten zij ook niet

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

worden geamendeerd, tenzij dit gerechtvaardigd
wordt geacht met een beroep op het Europese openbaar belang en het handhaven van de algemene kwaliteitscriteria. Concrete beoordelingspunten voor het
goedkeuringsproces zijn dus het niet overschrijden
van de beschikbare ‘doorlooptijd’ voor de besluitvorming en het voorkomen van eventuele afwijkingen
van de oorspronkelijke IFRS-standaarden.
5.1 Doorlooptijd
Omdat de Verordening (van 19 juli 2002) voorziet in
de introductie van IFRS per 1 januari 2005 zijn de
activiteiten van de EC en de organen van het goedkeuringsmechanisme er vanaf het begin op gericht
geweest deze datum te realiseren. Deze ambitie strekte
zich ook uit tot de IASB die zich had voorgenomen
na eind maart 2004 geen nieuwe standaarden meer
uit te geven teneinde de vastgelegde ingangsdatum

MAB

329

EXTERNE VERSLAGGEVING

Tabel 1. Tijdsverloop tussen uitgifte (door IASB) en goedkeuring (door EC) van IFRS (per 31-12-2004)*.
 Uitgegeven door IASB

EFRAG advies

ARC besluit (cumulatief

Goedgekeurd door EC

(tijdsverloop in maanden)

tijdsverloop in maanden)

(cumulatief tijdsverloop in maanden)

IASs en SICs bestaand, maart 2002

juni 2002 (3)

juli 2003 (16)

september 2003 (18)

IFRS 1, juni 2003

juli 2003 (1)

Februari 2004 (7)

april 2004 (9)

Verbeterde IASs, december 2003

maart 2004 (3)

november 2004 (11)

december 2004 (12)

IAS 39, december 2003

juli 2004 (7)

oktober 2004 (10)

november 2004 (11)

IAS 32, december 2003

juli 2004 (7)

november 2004 (11)

december 2004 (12)

IFRS 2, februari 2004

april 2004 (2)

december 2004 (10)

-

IFRS 3, maart 2004

juni 2004 (3)

november 2004 (8)

december 2004 (9)

IAS 36, 38, maart 2004

juni 2004 (3)

november 2004 (8)

december 2004 (9)

IFRS 4, maart 2004

juni 2004 (3)

november 2004 (8)

december 2004 (9)

IFRS 5, maart 2004

juni 2004 (3)

december 2004 (9)

december 2004 (9)

IFRS 6, december 2004

-

-

-

IFRIC 1, mei 2004

juli 2004 (2)

november 2004 (6)

december 2004 (7)

IFRIC 2, 3, 4, 5, december 2004

-

-

-

* Deze lijst van standaarden is niet uitputtend, aangezien enkele amendementen op bestaande standaarden,
zoals IAS 19 en 39 eenvoudigheidshalve zijn weggelaten.
niet in gevaar te brengen en ondernemingen voldoende, zij het krappe, tijd te gunnen om de nodige overgangsmaatregelen te treffen.
 Deze doelstelling is in de praktijk echter niet geheel
gehaald:
• Op het eind van 2004 had de EC nog niet IFRS 2 en 6
goedgekeurd, evenmin als IFRIC 2, 3, 4 en 5. Hiervan
was IFRS 2 echter al in een ver stadium van voorbereiding, omdat het ARC al positief had besloten, zie
tabel 1. Van de Interpretaties, die door de IASB pas in
december 2004 werden uitgegeven, is met name
IFRIC 2 van belang omdat de ingangsdatum hiervan
1 januari 2005 is. Bij de andere Interpretaties ligt deze
datum later.
• Ook de termijn voor het goedkeuren van de initiële
set bestaande standaarden en interpretaties is niet
gehaald. In de Verordening was opgenomen dat de
Commissie hiertoe uiterlijk 31 december 2002 moest
besluiten (artikel 3, lid 3). In werkelijkheid was dat 29
september 2003.
Uit tabel 1 blijkt dat de werkelijke doorlooptijd voor
goedkeuringsbesluiten tussen de negen en twaalf
maanden ligt, afgezien van de initiële set, en dat in

330

MAB

slechts één geval (IFRIC 1) de standaarddoorlooptijd
is gehaald (zie ook figuur 2). Tot dusverre heeft dat
niet geleid tot situaties waarbij ondernemingen niet
de in de goedgekeurde standaarden vastgestelde
ingangsdata zouden hebben kunnen halen, maar dit
is gezien de betrekkelijk lange doorlooptijd voor de
toekomst wel een punt van aandacht, met name voor
IFRIC-interpretaties, omdat deze in het algemeen
spoedig na uitgifte van kracht worden.
 Overigens heeft de EC zich hier in juridische zin
tegen gewapend door in elk goedkeuringsbesluit een
specifieke ingangsdatum op te nemen. Deze datum
kan vroeger zijn dan het moment van het EC-besluit
of opname daarvan in het Publicatieblad. Hoewel
ingang met terugwerkende kracht in het algemeen
indruist tegen Europese wetgevingsprincipes, acht de
EC het in uitzonderingsgevallen gerechtvaardigd om
dit te doen. Hierdoor kunnen de IFRS-ingangsdata
ook in Europa (officieel) worden gehaald. Desalniettemin kan er voor Europese ondernemingen gedurende de goedkeuringsperiode toch onzekerheid bestaan of een standaard of interpretatie, geheel of
gedeeltelijk, zal worden geaccepteerd. Dit speelt vanzelfsprekend met name voor zeer controversiële
onderwerpen.
j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

5.2 Inhoudelijke wijzigingen
Met de introductie van IFRS is niet alleen beoogd
kwalitatief hoogstaande en vergelijkbare verslaggeving in de Europese Unie te bevorderen, maar tevens
om wereldwijde vergelijkbaarheid te bereiken (IFRS
Verordening, overweging 2). Amendering of verwerping van een IFRS tijdens de goedkeuringsprocedure
zou de beoogde internationale vergelijkbaarheid echter verminderen en is daarom dus minder gewenst10.
Aan de andere kant zou automatische goedkeuring
van uitgebrachte standaarden van het goedkeuringsmechanisme een wassen neus maken, waardoor dit
ook geen realistisch uitgangspunt is. Hieronder zal
kort worden uiteengezet hoe de EC en de belangrijkste spelers in het goedkeuringsmechanisme in de aanloop naar 2005 met dit dilemma zijn omgegaan.
 In tabel 1 is aangegeven welke standaarden en interpretaties tot eind 2004 het goedkeuringsproces hebben doorlopen. In twee gevallen blijkt er sprake te
zijn geweest van een afwijking van het ‘normale’
goedkeuringsproces. Het betreft de volgende standaarden:
• Initiële set standaarden: krachtens de IFRS Verordening (artikel 3, lid 3) moeten de standaarden die
bestaan wanneer de Verordening van kracht wordt
(dat is 14 september 2002) uiterlijk eind 2002 worden
goedgekeurd. Hierop anticiperend heeft de EC aan
EFRAG gevraagd te adviseren over de in maart 2002
bestaande set internationale standaarden en interpretaties. EFRAG heeft geadviseerd deze set standaarden
als het door de Verordening geaccepteerde startpunt
voor IFRS-verslaggeving in de EU te zien en ze daarom ‘en bloc’ goed te keuren. In het ARC is hiertegen
oppositie gekomen, met name van de zijde van lidstaten die bezwaren koesterden tegen de voorgestelde
verslaggeving van financiële instrumenten. Deze
oppositie werd aangewakkerd door soms felle kritiek
van financiële instellingen, die ook doorklonk in de
Raad van Ministers (ECOFIN) en bij politieke leiders
(tot uitdrukking komend in een brief van de Franse
president aan de voorzitter van de EC). Dit heeft er
uiteindelijk toe geleid dat de EC besloten heeft tot ‘en
bloc’-goedkeuring, echter met uitzondering van
financiële instrumenten; dat laatste betrof IAS 32, 39
en SIC 5, 16 en 17 (Commission Regulation (EC)
no. 1725/2003, overweging 3).
• IAS 39 (verbeteterd): in december 2003 heeft de IASB
verbeterde versies uitgegeven van vijftien reeds
bestaande internationale standaarden. Hiertoe behoorde ook een gewijzigde versie van IAS 32 en 39.
Ten aanzien van IAS 32 spitste de discussie zich toe

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

op de classificatie van ledenkapitaal bij co-operaties.
 Dit onderwerp is daarna echter door IFRIC separaat
ter hand genomen (zie IFRIC 2), waarna IAS 32 door
de EC werd goedgekeurd, zie tabel 1. Met betrekking
tot IAS 39 was de afloop minder fortuinlijk. Binnen
EFRAG werden fundamentele bezwaren geuit tegen
belangrijke onderdelen van IAS 39, zodanig dat niet
tot een positief advies kon worden gekomen11. Ook in
het ARC waren de sterke bezwaren die al tegen de
oude IAS 39 bestonden nog steeds aanwezig. Deze
richtten zich met name tegen de waardering (en
resultaatbepaling) op basis van reële waarden en de
beperkte mogelijkheden tot toepassing van hedge
accounting12.
De bezwaren tegen reële waarden spitsten zich met
name toe op de zogenaamde ‘fair value option’ in IAS
39 die ondernemingen onder meer toestaat schulden
op reële waarde te waarderen. Van de zijde van de
Europese Centrale Bank en de Bank Toezichthouders
(Bazel Commissie) werd de vrees geuit dat ondernemingen die in financiële problemen zouden komen
hiervan ten onrechte zouden kunnen profiteren,
doordat verhoging van hun risicopremie zou leiden
tot een lagere reële waarde van hun schulden, die vervolgens als winst zou worden geboekt. Om aan deze
bezwaren tegemoet te komen, heeft de EC besloten de
mogelijkheid in IAS 39 om schulden te waarderen op
reële waarde niet goed te keuren.
Het andere punt van kritiek betrof hedge-accounting
bij financiële instellingen. Met name banken in continentaal-Europa waren van mening dat de regels voor
hedge-accounting in IAS 39 geen recht deden aan de
economische werkelijkheid van risicomanagement
die bij financiële instellingen gericht is op het veiligstellen van een interestmarge. Uiteindelijk leidde deze
kritiek ertoe dat de EC niet akkoord ging met een
aantal beperkende bepalingen met betrekking tot
hedge-accounting in IAS 39.
 5.3 Gevolgen van de IAS 39 amenderingen (carve-outs)
Door het aanbrengen van inhoudelijke wijzigingen in
de goedgekeurde IAS 39 is er een verschil ontstaan
tussen de standaard die in Europa door ondernemingen moet worden toegepast en de oorspronkelijke
standaard. De vraag doet zich dan voor of Europese
ondernemingen nog wel kunnen claimen in overeenstemming met IFRS te rapporteren13. In dit geval
kunnen ondernemingen evenwel door de beperktheid
van de amenderingen zowel aan de oorspronkelijke
als aan de goedgekeurde IAS 39 voldoen. Immers, de

MAB

331

EXTERNE VERSLAGGEVING
niet goedgekeurde reële waardeoptie in IAS 39
behoeft ook door volledig IFRS volgende ondernemingen niet te worden toegepast, terwijl ten aanzien
van hedge-accounting ondernemingen vrijwillig de
beperkingen van IAS 39 kunnen accepteren door
geen gebruik te maken van de mogelijkheden die de
‘carve-out’ biedt. Indien ondernemingen deze route
niet volgen, rapporteren zij niet langer conform IFRS
maar volgens hiervan afwijkende (door de EC goedgekeurde) financiële verslaggevingstandaarden.
5.4 Beïnvloeding van de IASB Procedures
De overgang op IFRS heeft in Europa veel losgemaakt, met name bij ondernemingen die hierdoor
hun verslaggeving sterk hebben moeten aanpassen.
Dit heeft in sommige bedrijfstakken (verzekeringen,
banken) en in sommige landen (Frankrijk) tot
belangrijke interventies geleid bij de Europese organen (de Commissie en ECOFIN), die op hun beurt
zich hebben gewend tot de IASB. Als gevolg hiervan
zijn discussies op gang gekomen en zijn aanpassingen
gedaan die anders wellicht niet zouden hebben
plaatsgevonden, zoals Ronde Tafel Conferenties over
Financiële Instrumenten in 2003, verzachting van de
behandeling van ledenkapitaal bij coöperaties (IFRIC
2), amendementen op IAS 39 voor reële waardewaardering en hedge-accounting (nog niet afgerond),
aanpassingen in IFRS 4 voor verzekeringscontracten,
en dergelijke14.
 Door de bevoegdheid IFRS goed te keuren voor toepassing in Europa is de EC derhalve ook inhoudelijk
en procedureel bij de totstandkoming van IFRS
betrokken geraakt. Of deze situatie zal worden
bestendigd valt nu nog niet te overzien, maar het is
niet onaannemelijk dat de Europese private sector en
EFRAG zich in toenemende mate direct tot de IASB
zullen wenden na de huidige introductieperiode15.
6

332

MAB

Samenvatting en conclusies
Met de introductie van het goedkeuringsmechanisme
beoogde de Europese Commissie een ‘veiligheidsklep’
te hebben om ongewenste IFRS-standaarden en
-interpretaties te kunnen weren in Europa. Hierdoor
zou men niet zonder meer zijn overgeleverd aan de
producten van een onafhankelijke regelgever (de
IASB), terwijl toch in beginsel de voordelen van
hoogwaardige en internationaal geharmoniseerde
verslaggeving zouden kunnen worden bereikt.
In de aanloop naar 2005, het eerste jaar dat IFRS-verslaggeving voor beursondernemingen in Europa verplicht is, is gebleken dat het goedkeuringsmechanisme

geen formaliteit is, maar een inhoudelijke toetsing die
aanzienlijke betekenis heeft voor de verslaggeving in
Europa. In positieve zin is hierdoor een platform ontstaan voor de bespreking en evaluering van verslaggevingstandaarden, met inbreng (via EFRAG en het
ARC) van alle groepen in de Europese samenleving
die hier een belang in hebben. Door deze actieve
opstelling is ook een duidelijke wisselwerking tot
stand gekomen tussen de Commissie (dan wel andere
partijen betrokken bij het goedkeuringsmechanisme)
en de IASB bij de ontwikkeling van nieuwe IFRSstandaarden. Zonder deze goedkeuringsbevoegdheid
zouden Europese organen waarschijnlijk minder
gewicht in de schaal hebben gelegd. De negatieve kant
van het goedkeuringsmechanisme bestaat uit het risico dat de beoogde wereldwijde harmonisatie van verslaggeving op basis van IFRS niet wordt bereikt.
 Verschillen tussen goedgekeurde en oorspronkelijke
IFRS-standaarden kunnen ontstaan door de vereiste
doorlooptijd van de goedkeuringsprocedure waardoor de IFRS-ingangsdatum niet wordt gehaald. In de
praktijk is de doorlooptijd zo’n negen maanden,
waardoor met name voor IFRIC-interpretaties een
reëel probleem aanwezig is. De Commissie denkt dit
op te lossen door in voorkomende gevallen een
ingangsdatum voor te schrijven die ligt voor de publicatie van een goedkeuringsbesluit.
 Een andere reden voor afwijking tussen goedgekeurde
en oorspronkelijke IFRS-standaarden of interpretaties
kan zijn dat een standaard of interpretatie wordt afgekeurd, dan wel geamendeerd. Afkeuring is tot dusverre
voorgekomen op het terrein van financiële instrumenten. Van de initiële set standaarden zijn IAS 32
en 39 en de bijbehorende interpretaties niet goedgekeurd. Doordat deze standaarden voor de aanvraag
van 2005 weer door de IASB werden ingetrokken, had
dit besluit weinig praktische betekenis. De amendering betreft eveneens de verslaggeving van financiële
instrumenten en wel die conform de verbeterde IAS
39, waarbij op twee punten van IFRS is afgeweken
(zogenaamde ‘carve-outs’), te weten een beperking
van de optie onder IFRS om schulden op reële waarde
te waarderen en voorts een verruiming van de toepassing van hedge-accounting. Deze amendementen
dwingen ondernemingen echter niet om af te wijken
van IFRS, omdat het eerste geval een IFRS-optie
betreft die niet behoeft te worden gevolgd, terwijl in
het tweede geval voor ondernemingen de mogelijkheid bestaat om vrijwillig de strengere regels van IFRS
te volgen. Hierdoor blijft het gevaar van divergente
verslaggeving beperkt, temeer daar zowel de IASB als
de Commissie hebben verklaard zich er sterk voor te

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

maken de ontstane situatie op te lossen. Of dit zal
gebeuren en op welke termijn valt nu nog niet te zeggen, evenmin of ondernemingen de geamendeerde
standaard zullen volgen of de oorspronkelijke. ■

gen met een beursnotering in de Verenigde Staten een aansluiting
moeten geven tussen winst en vermogen zoals gerapporteerd in hun
jaarrekening en winst en vermogen zoals berekend op basis van US
GAAP. Veelal vergt dat van de betrokken bedrijven een aanzienlijke
inspanning.
Literatuur

7 Zie bijvoorbeeld de website van EFRAG http://www.EFRAG.org.
 European Central Bank, (2004), The impact of fair value accounting on the

8 De werking van de procedures voor regelgevende comités is onder

European Banking Sector – A ﬁnancial stability perspective, in: ECB

andere vastgelegd in de ‘Council Decision of 28 June 1999 laying

Monthly Bulletin, February.
down the procedures for the exercise of implementing powers con-

Haller, Axel, (2002), Financial accounting developments in the European

ferred on the Commission (1999/468/EC)’. Hiernaar wordt ook verwe-

Union: past events and future prospects, in: The European Accounting
Review, pp. 153-190.
zen in artikel 6 van de Verordening (van 19 juli 2002).
9 De Commissie stuurt daartoe een formeel verzoek om een goedkeu-

Helleman, J. van en S. Slomp, (2002), The Changeover to International

ringsadvies aan EFRAG zo snel mogelijk na het uitkomen van een stan-

Accounting Standards in Europe, in: Betriebswirtschaftliche Forschung

daard of interpretatie. De termijn van twee maanden is opgenomen in

und Praxis, Heft 3, pp. 213-229.
EFRAG’s ‘Due Process’.
Helleman, J. van en L.G. van der Tas, (2004), Europese regelgeving: over-

10 Overigens is nog de vraag opgekomen of amendering van IFRS door

gang naar IFRS, in: M.N. Hoogendoorn, J. Klaassen en F. Krens, Externe

de EC juridisch wel mogelijk is en of de IFRS-Verordening niet slechts

verslaggeving in theorie en praktijk, vierde druk, ‘s-Gravenhage.
wel of niet goedkeuren van door de IASB uitgebrachte standaarden

Koopmans, L. en R. Vergoossen, (2004), Europa moet IFRS goedkeuren,

toestaat. Uiteindelijk is na juridisch advies door de EC vastgesteld dat

in: De Accountant, juli/augustus, pp. 14-17.
Marseille, E., (2004), Financiële verslaggeving in de Europese Unie, in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, jg. 78, no. 9, pp. 384-390.
amendering mogelijk is.
 11 De stemverhouding was 5 voor en 6 tegen. Hierdoor kon ook niet worden besloten tot een negatief advies, omdat hiervoor een gekwaliﬁceerde meerderheid van tweederde nodig is, in tegenstelling tot een

Noten

gewone meerderheid in geval van een positief advies. Zie EFRAG brief

1 Verordening (EG) nr. 1606/2002 van 19 juli 2002, artikel 4. Deze verordening, alsmede andere EU-documenten met betrekking tot verslaggeving zijn te vinden op:

van 8 juli 2004 (http://www.EFRAG.org).
12 Zie website van de EC voor documentatie, met name de verslagen van
de ARC vergaderingen.
http://europa.eu.int/comm/internal_market/index.
http://europa.eu.int/comm/internal_market/index.
2 Communication from the Commission: EU Financial Reporting

13 Het valt buiten het kader van dit artikel om diepgaand op deze vraag

Strategy: the way forward, 13 juni 2000, p. 6. Zie voor een verdere

in te gaan. In dit verband is ook van belang hoe IAS 1.14 moet worden

beschrijving ook Van Helleman en Slomp (2002).
uitgelegd (‘Financial statements shall not be described as complying

3 In overweging (15) van de Verordening (EG) nr. 1606/2002 staat veel

with IFRSs unless they comply with all the requirements or IFRSs’).
betekenend: ‘De Commissie zal in de organen van de IASB vertegen-

14 Een ander voorbeeld betreft IFRIC 3 Emissierechten, waarover EFRAG

woordigd zijn’. Inderdaad heeft de EC een waarnemersstatus in de

in februari 2005 een negatief ontwerp-goedkeuringsadvies heeft

Adviesraad (Standards Advisory Council) en de Interpretatiecommissie

gepubliceerd. Het ARC heeft er bij de EC en EFRAG op aangedrongen

(International Financial Reporting Interpretations Committee), terwijl

met IFRIC in overleg te treden om tot een aanvaardbare oplossing te

verder een aanzienlijk contingent Europeanen deel uitmaakt van de

komen (Summary Record ARC meeting 25 februari 2005). De uitslag

IASB-organen.
hiervan is thans (medio april 2005) nog niet bekend.
 4 EC Communication 13 juni 2000, p. 7, zegt het aldus: ‘The European
Union cannot delegate responsibility for setting ﬁnancial reporting

15 Overigens valt het buiten het bestek van dit artikel om dieper op de
relaties tussen de EC en de IASB in te gaan.
requirements for listed EU companies to a non-governmental third
party’ en ‘EU authorities must have the means to exercise the necessary
regulatory oversight and correct any material deﬁciencies or concerns
in relation to IAS’.
5 Delen van de oorspronkelijke IFRS-tekst die niet tot de standaard zelf
behoren, zoals bijlagen met aanvullende voorbeelden of aanwijzingen
voor implementatie en dergelijke worden in beginsel niet beoordeeld
en ook niet opgenomen in de officiële tekst in het Publicatieblad. Een
uitzondering is tot dusverre gemaakt voor het zogenaamde
‘Conceptual Framework’, dat weliswaar geen standaard is, maar wel
van groot belang is voor de interpretatie en toepassing van IFRS-standaarden.
6 Met reconciliatieplicht wordt bedoeld dat buitenlandse ondernemin-

j u l i / a u g u s t u s

2 0 0 5

MAB

333.
