Wet- en regelgeving Belastingen Intercompany pricing en multinationale onderneming
MAB

Wet- en regelgeving
Belastingen

Intercompany pricing en
multinationale onderneming
Dr. L. A. Verdoner

1 Inleiding1
Het laatste nummer van de vorige jaargang van
dit tijdschrift was in zijn geheel gewijd aan de mul­
tinationale onderneming. In dat nummer ver­
scheen onder meer een beschouwing van de
hand van Ellis2 over de fiscale implicaties van alle
mogelijke kapitaals- en handelsstromen, samen­
hangend met de uiteenlopende activiteiten van
multinationale ondernemingen. Daarbij verwijst
de auteur op enkele plaatsen naar het zoge­
naamde ’arm’s length’ beginsel. De uitleg van dit
beginsel, dat de grondslag vormt van de theorie
der ’intercompany pricing’, heeft tot vele geschil­
len tussen fiscus en onderneming aanleiding
gegeven. Om die reden is een uiteenzetting aan­
gaande achtergrond en ontwikkeling van dit
vraagstuk nuttig.
 2 De multinationale onderneming als
complexe structuur
De technische ontwikkeling, motor van de voor­
uitgang, heeft vormen van massa-produktie
mogelijk gemaakt, die op hun beurt een schaal­
vergroting over grenzen heen in gang hebben
gezet. De ’Guidelines for Multinational Enter­
prises’ van de OESO definiëren de multinationale
onderneming als een complex van vennoot­
schappen of andere onderdelen, gevestigd in ver­
schillende landen en zodanig met elkander ver­
bonden, dat één of meerdere daarvan wellicht in
staat zijn om beslissende invloed over de werk­
zaamheden van de andere uit te oefenen en in het
bijzonder daarmede kennis en basisgegevens te
delen. De mate van autonomie varieert aanmer­
kelijk tussen de onderscheiden multinationale
ondernemingen, afhankelijk van het soort ver­
bondenheid en de aard van de activiteiten der

septem ber 1989

betreffende onderdelen.3 Door deze omschrijving
wordt gesuggereerd dat de gesties van groepsondernemingen door de betrokken moedermaat­
schappijen beïnvloed kunnen worden. Dit moge
in bepaalde situaties zo zijn, moderne ontwikke­
lingen leren ons niettemin, dat vestigingen per
land een eigen verantwoordelijkheid opbouwen,
die stoelt op de theorie van het ’profit-center’. Het
’profit-center’ fungeert in deze theorie als een
autonome beslissingseenheid. De verantwoorde­
lijke manager beheert een eigen onderneming en
wordt in zijn strevingen beoordeeld tegen het licht
van vooraf vastgestelde budgetten, de lokale
marktomstandigheden in aanmerking genomen.
 Het besluitvormingsgedrag van deze ondernemer
kan in een model worden voorgesteld. Gegeven
de autonomie, waarover zodanige ondernemer
beschikt, zal de verrekenprijs, die voor intra-concernleveringen of intra-concerndiensten moet
worden betaald, één van de zwaardere variabelen
binnen het model vormen. Dit betekent, dat de
verrekenprijs, zoals die uiteindelijk tot stand
komt, de resultante is van een onderhandelings­
proces, waarbij protagonisten van de betrokken
bedrijfsonderdelen als onderhandelingspartners
tegenover elkaar staan. Het is derhalve op zijn
minst dubieus te veronderstellen, dat de besluit­
vorming van de multinationale onderneming op
eenduidige wijze vanuit de topmaatschappij
wordt gedirigeerd. Wel kunnen naar omstandig­
heden concern-strategische overwegingen de
doorslag geven bij de vaststelling van de algeDr. L. A. Verdoner promoveerde in 1988 aan de Faculteit
der Rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit,
Amsterdam. Hij is werkzaam in een multinationale
onderneming.
373

MAB

mene uitgangspunten, die hebben te gelden met
betrekking tot prijzen en andere condities voor
goederen en diensten, welke het voorwerp vor­
men van intra-concerntransacties. Concernstrategische overwegingen kunnen betrekking heb­
ben op transparantie in de kostprijsopbouw, op
de behoefte om een optimale prestatiemeting te
waarborgen of op de inrichting van de jaarreke­
ning. Bij de nu volgende beschouwingen staan
echter de mogelijke fiscale motieven centraal. De
fiscus ontvouwt namelijk een geheel eigen visie
op het probleem van de intercompany pricing.
 3 Fiscale relevantie van intercompany
pricing
De Wet op de Inkomstenbelasting 1964 bepaalt in
artikel 7 dat onder fiscale winst wordt verstaan
het bedrag van de gezamenlijke voordelen, die,
onder welke naam en in welke vorm ook, worden
verkregen uit onderneming. Bij de vaststelling van
de ondernemingswinst wordt ervan uitgegaan,
dat de ondernemer volledig vrij is in zijn keuze om
een bepaald resultaat al dan niet in de wacht te
slepen. Hij kan in vrijheid beslissen, welke winst­
mogelijkheden worden benut en welke winstmo­
gelijkheden niet benut zullen worden. De beleids­
vrijheid van de ondernemer kan echter door de
fiscus worden doorbroken, indien de transactiewinst, welke de ondernemer doelbewust heeft
laten schieten, zou zijn behaald op intra-concernleveringen of intra-concerndiensten. Alsdan stelt
de fiscus zich op het standpunt, dat hij bij uitzon­
dering het recht heeft om de winst van de onder­
nemer naar zekere objectieve maatstaven vast te
stellen. Deze objectieve maatstaven vloeien uit­
eindelijk voort uit het boven gereleveerde ’arm’s
length’ beginsel. Dit is het beginsel, volgens het­
welk ondernemers door de fiscus kunnen worden
gehouden aan prijzen, die voor dezelfde goede­
ren en diensten door onafhankelijk van elkaar
opererende partijen onder gelijke marktomstan­
digheden met elkaar zouden zijn overeengeko­
men. Wijken de feitelijk overeengekomen prijzen
dus af van de theoretische prijsbepaling volgens
de ’arm’s length’ methode, dan heeft de fiscus het
recht om het verschil tussen de winst in het eerste
en in het tweede geval toch als zodanig te belas­

374

ten. Wij kunnen hier twee situaties onderschei­
den. In de eerste situatie is het de verkoper of
dienstverlener, die een te lage prijs berekent. Cor­
rectie geschiedt dan door de fiscus van het land,
alwaar de betreffende partner is gevestigd. De
tweede situatie vormt het spiegelbeeld van de
eerste, in die zin, dat het daar de koper of
dienstontvanger is, die een te hoge prijs betaalt.
 In dat geval zal een correctie in neerwaartse rich­
ting van de overeengekomen prijs het gevolg zijn.
Deze vorm van ingrijpen door de fiscus in de
winstberekening van de ondernemer heeft een
tweeledig effect. De winst wordt geobjectiveerd,
leidend tot een verhoging van het belastbaar
resultaat. Maar dezelfde winst is ook al in het ves­
tigingsland van de contractpartner aan belasting
onderworpen. Deze heeft immers de oorspronke­
lijke niet gecorrigeerde prijs betaald, respectieve­
lijk ontvangen. Het gevolg is, dat tweemaal belas­
ting wordt geheven over dezelfde winstbestanddelen, te weten één keer door het vestigingsland
van de verkoper c.q. dienstverlener en één keer
door het land van de koper c.q. dienstontvanger.
Zie hier de fiscale relevantie van het probleem der
intercompany pricing.
 4 Voorwaarden voor ingrijpen van de fiscus
Een toenemend aantal landen is in de loop van de
laatste decennia overgegaan tot invoering van
wettelijke bepalingen of zelfs tot een meer gede­
tailleerde vorm van regelgeving op het vlak van de
intercompany pricing. Nadat de Verenigde Staten
in 1968 waren voorgegaan met het invoeren van
’Regulations’, volgden andere landen dit voor­
beeld. Een belangrijke fase in de ontwikkeling van
het vraagstuk werd gemarkeerd door de publikatie van een rapport van de OESO uit 1979, getiteld
’Transfer Pricing and Multinational Enterprises’. 4
Dit rapport was in feite de weergave van de prak­
tijk, zoals die zich in een aantal belangrijke indus­
triestaten tot dan toe had ontwikkeld, zij het, dat
de algemene lijn duidelijk op Amerikaanse leest
was geschoeid. De rapportage is vervolgens door
landen als de Bondsrepubliek Duitsland en Italië
als richtsnoer gebruikt voor de invoering van
eigen regelingen. Maar ook landen, die, zoals
Nederland, geen aparte regeling kennen, varen in

septem ber 1989

MAB

de praktijk op het kompas van het rapport uit
1979, waarbij wordt aangetekend, dat in de natio­
nale jurisprudentie bepaalde accenten worden
aangebracht.
De voorwaarden, die voor toepasselijkheid van
regels over intercompany pricing worden gesteld,
zijn in al deze regelingen min of meer op gelijke
wijze gegeven. Deze voorwaarden kunnen in
twee groepen worden onderverdeeld, te weten:
I Voorwaarden, gesteld ten aanzien van de mate
van verbondenheid tussen de respectieve
onderdelen van de multinationale onderne­
ming.
II Voorwaarden aangaande de methoden die
mogen c.q. moeten worden gehanteerd ten­
einde tot een, alle relevante omstandigheden
in aanmerking genomen, juiste prijsvaststelling
te geraken.
 4.1 Criteria voor mate van verbondenheid
Problemen van intercompany pricing treden per
definitie op tussen verbonden of gelieerde onder­
nemingen. Wil derhalve überhaupt sprake zijn van
onderzoek naar intercompany prijzen, dan zal
eerst de vraag, wat onder verbonden onderne­
mingen verstaan wordt, beantwoording behoe­
ven. In de definities, die de wet in veel landen
geeft, treden meestal twee elementen naar voren.
Verbondenheid van ondernemingen of vennoot­
schappen wordt in ieder geval aanwezig geacht,
indien sprake is van gekwalificeerd aandeelhou­
derschap. Zodanig gekwalificeerd aandeelhou­
derschap wordt al snel aanwezig geacht. De
Duitse Aussensteuergesetz, die overigens reeds
van 1972 dateert, spreekt in dit verband over
’mindestens zu einem Viertel unmittelbar oder
mittelbar- beteiligt’ zijn. Een direct of indirect aan­
deelhouderschap ter grootte van 25% is in dat
land dus voldoende. Vaak wordt echter een exact
percentage of ratio achterwege gelaten.
Het tweede element betreft de situatie, waarin
geen formeel aandeelhouderschap aanwezig is,
maar wel een zeer duidelijke invloed door de ene
vennootschap op de andere kan worden uitgeoe­
fend. Men denke bijvoorbeeld aan een situatie,
waarbij de houdstermaatschappij van 10% der
aandelen via een meerderheid in de directie of in
de Raad van Commissarissen overwegende

septem ber 1989

invloed op het te voeren beleid kan uitoefenen. De
Angelsaksische aanduiding van dit verschijnsel
luidt ’controlling interest’. In de Duitse wet wordt
gesproken over 'wesentliche Beteiligung’. De
Franse wet spreekt van ’entreprises, qui sont
sous la dépendance ou qui possèdent la controle
d ’entreprises situées hors de France’.
 Over de grensafbakening tussen gelieerde en niet
gelieerde ondernemingen is in het buitenland een
overvloedige jurisprudentie ontwikkeld. Het zal
duidelijk zijn, dat éénduidige criteria niet altijd
voorhanden zijn. Ook in Nederland is sprake van
enige, zij het spaarzame, gevallen, die in de
rechtspraak zijn behandeld.5 Uit deze tot nu toe
hier te lande gepubliceerde rechtspraak zou men
de voorzichtige conclusie kunnen trekken, dat de
rechter vooralsnog vasthoudt aan een substanti­
eel aandeelhouderschap als beginvoorwaarde
voor de bevoegdheid van de fiscale autoriteiten
om te treden in de merites van transactieprijzen.
4.2 Methoden ter beoordeling van intercompany
prijzen
De eerste rechtsvraag betreft de beslissing over
de (mate van) gelieerdheid. Als deze vraag een­
maal in positieve zin is beantwoord, volgt de
beoordeling van de inhoud der overeengekomen
prijzen. Hier ligt het zwaartepunt van het onder­
zoek.
In dit verband rijst de vraag, op welke wijze de
fiscus te werk gaat bij de aanpak van deze beoor­
deling. Het is alweer de Amerikaanse regelgever
geweest, die als eerste een aantal methodische
richtlijnen heeft uitgevaardigd. Gedurende lange
tijd heeft de Amerikaanse fiscus een drietal vast­
omlijnde methoden gehanteerd voor de toetsing
van de vraag, of afwijking van normale zakelijk
verantwoorde prijzen aan de orde is.
Het gaat daarbij om de ’comparable uncontrolled
price method’, de ’resale price method’ en de
’cost-plus method’. Al deze methoden hebben
met elkander gemeen, dat zij hun grondslag vin­
den in het ’arm’s length’ beginsel, zoals dit hier­
boven in paragraaf 3 is omschreven. Zulks bete­
kent, dat bij elke methode wordt gerefereerd aan
hetzij feitelijke hetzij hypothetische prijzen en
aanverwante voorwaarden, die dan wel zouden

375

MAB

zijn overeengekomen tussen één der betrokken
partners en een onafhankelijke derde partij of tus­
sen twee onafhankelijke, dat wil zeggen niet geli­
eerde partijen.
 Er bestaan niettemin wezenlijke verschillen. Bij de
’comparable uncontrolled price method’ komen
in feite alle factoren die hebben meegewerkt tot
het ontstaan van een bepaalde prijs ter sprake als
onderbouwing van het ’arm’s length’ karakter
daarvan. Deze methode refereert aan vergelijk­
bare prijzen, die zijn of zouden zijn overeengeko­
men tussen of met onafhankelijke derden. Met
deze omschrijving is tevens de tekortkoming van
de methode aangegeven. Vergelijkbaarheid van
prijzen vergt namelijk exacte congruentie van alle
feiten en omstandigheden, hetgeen in de maat­
schappelijke context zelden het geval zal zijn. De
kunst is dan voor de belastingplichtige om ver­
schillen tussen de bekritiseerde prijs en de referentieprijs te verklaren aan de hand van aanwijs­
bare en zo mogelijk kwantificeerbare afwijkingen.
Dergelijke verschillen kunnen samenhangen met
het opereren op onderscheidene marktniveaus.
Men stelle zich voor, dat de beoordeelde transac­
tie betrekking heeft op grondstoffen maar dat de
referentietransactie veeleer eindprodukten be­
treft. Een ander verschil kan worden ontleend aan
de economische omstandigheden, waaronder
verhandeling van goederen of verlening van
diensten plaats vindt. Zo kan het voorkomen, dat
bepaalde goederen slechts tegen relatief lage
prijzen worden verhandeld als gevolg van uiterst
felle concurrentie, terwijl de gekozen referentieprijzen zich daarentegen juist op een kunstma­
tig hoog niveau bewegen, hetgeen bijvoorbeeld
uit bepaalde prijsafspraken kan voortvloeien.
Veelal is dan sprake van onderscheidene markt­
segmenten.
 Het komt regelmatig voor, dat de fiscus met deze
methode niet verder komt. Alsdan wordt gekeken
naar de beide overige standaardmethoden. In de
Amerikaanse richtlijnen is zelfs een bepaalde
rangorde voorgeschreven. In beginsel kijkt men
eerst naar de ’resale price method’, dat is de
methode, waarbij de intercompany price wordt
afgeleid uit de wederverkoopprijs, die de koper
op zijn beurt voor het goed heeft verkregen. Deze
afleiding geschiedt aldus, dat van deze ’resale

376

price’ een redelijke marge wordt afgetrokken,
waarin de toegevoegde waarde van de koper
wordt weerspiegeld, zodat als vanzelf na aftrek
de intercompany price overblijft. De ’resale price
method’ wordt in het bijzonder toegepast, indien
de wederverkoper geen bewerkingen aan de
geleverde goederen heeft aangebracht. De
’resellers margin’ dient uitsluitend als beloning
voor de marketing inspanning, die de wederver­
koper zich heeft getroost.
Als derde in de reeks verschijnt dan nog de ’costplus method’, die evenals de voorgaande metho­
den alleen geschikt is voor bepaalde typen trans­
acties. Tot deze groep van transacties behoort de
loonfabricage voor goederen, dat zijn opdrachten
tot het verrichten van zekere bewerkingen aan
goederen, waarna deze goederen aan de op­
drachtgever worden teruggeleverd. De methode
vindt ook toepassing, indien halffabrikaten wor­
den verhandeld tussen gelieerde vennootschap­
pen. Aan deze methode kleven nogal wat bezwa­
ren. Uitgangspunt is namelijk, dat de met een
prestatie verbonden kosten, vermeerderd met
een winstopslag, aan een opdrachtgever worden
doorberekend. Het ligt voor de hand, dat in dit
verband vragen rijzen naar aard en omvang van
toerekenbare kosten en naar de gehanteerde calculatiemethodiek.
Ook
het
winstopslagpercentage kan ter discussie worden
gesteld. Niettemin wordt in vele gevallen acht
geslagen op de kostenbasis van transacties,
waarbij niet in de laatste plaats gedacht moet
worden aan ’cost-sharing’ contracten, die bij
multinationale ondernemingen met één of meer­
dere research-centra veelvuldig voorkomen.
 De drie standaardmethoden hebben als nadeel,
dat zij de economische werkelijkheid op onver­
antwoorde wijze beperken tot enkele knelpunten.
Deze onbevredigende situatie heeft ertoe geleid,
dat men met name in de Verenigde Staten
gepoogd heeft om meer globale of meer omvat­
tende benaderingswijzen te vinden. Bij meer glo­
bale benaderingswijzen moet men dan denken
aan ratio’s zoals tussen winst en omzet, pro­
centuele verhouding binnenlandse/buitenlandse
concernwinst enzovoort. In wezen spreken we
hier ook van vergelijkende methoden, omdat het
gaat over vergelijking van ratio’s. De consequen-

septem ber 1989

MAB

tie is dan wel, dat wordt geabstraheerd van het
’arm’s length’ beginsel, dat op individuele trans­
acties is toegespitst. Het proces van abstrahering
gaat nog verder in de uitwerking van de zogehe­
ten ’unitary taxation’. Volgens deze zienswijze,
die vooral in de belastingheffing van Amerikaanse
deelstaten naar voren is gekomen, kan de fiscus
zich baseren op een belastinggrondslag, die
wordt gevormd door een evenredige toerekening
van de wereldwinst naar rato van het gemiddelde
van een drietal factoren, te weten de tussen de
betrokken deelstaat en de rest van de wereld ver­
deelde loonsom, dezelfde ratio voor het onroe­
rend goed en tenslotte de aldus bepaalde ratio
voor de gerealiseerde omzet. Dit systeem, dat
allerwegen verzet in de wereld heeft opgeroepen
- sommige multinationals kregen een aanslag
van de staat Californië, terwijl aldaar feitelijk ver­
lies was geleden - is naderhand teruggedrongen,
zij het, dat de ’water’s edge’ variant, waarbij de
deelstaatfactoren uitsluitend werden afgezet
tegen de corresponderende gegevens binnen de
Verenigde Staten zelf, nog wel aanwending vindt.
 Meer in de buurt van de ’arm’s length’ gedachte,
maar dan wel tot haar uiterste spanwijdte opge­
rekt, blijft de functionele methode. De functionele
methode kenmerkt zich door een bij uitstek prag­
matische benadering van de onderlinge verhou­
ding tussen twee partijen zonder daarbij acht te
slaan op mogelijk vergelijkingsmateriaal. Zij pro­
beert met name aansluiting te zoeken bij de daad­
werkelijke functies, uitgeoefend door de partijen
in kwestie om vervolgens een op de respectieve
functies toegespitste winstallocatie tot stand te
brengen. De Amerikaanse regelgever heeft het
onderzoekprogramma kernachtig samengevat in
de volgende vragen:
- What was done?
- What economically significant function was
performed?
- Who performed each function?
- What is the economic value of each function
performed by each party?
Dat het ’arm’s length’ beginsel hier toch nog een
rol speelt, komt omdat het gaat over de functies,
die worden vervuld in verband met voorbereiding
en uitvoering van specifieke transacties. Vergelij­

septem ber 1989

king met de waardetoerekening van functies bij
parallelle transacties zal ook in de functionele
benadering onontkoombaar zijn, maar een
kunstmatig versmalde toespitsing op de overeen­
gekomen prijs, de kosten of de wederverkoopmarge wordt toch wel vermeden. De toekomst zal
leren, in hoeverre men geneigd zal zijn om het
’arm’s length’ beginsel te verlaten.
5 Onderverdeling in categorieën
Het ’arm’s length’ beginsel is volgens de meeste
voorschriften universeel toepasbaar, ongeacht
over welk type transactie het gaat. In de uitwer­
king treft men echter per categorie aanzienlijke
verschillen aan. Men heeft daartoe grosso modo
onderscheid gemaakt tussen een viertal catego­
rieën:
- levering van materiële goederen;
- verlening van licenties;
- verlening van diensten;
- verschaffing van geldleningen.
 Deze onderscheiding heeft mede ten grondslag
gelegen aan de indeling van het reeds genoemde
OESO-rapport. Op basis daarvan zijn in het rap­
port accenten aangebracht, met het doel om
karakteristieke deelaspecten in het licht te stellen.
De materiële goederen bieden een staalkaart van
problemen, indien gepoogd wordt om primaire of
secundaire voorwaarden met elkaar te vergelij­
ken. Zo kunnen problemen ontstaan bij vergelij­
king van de waarde der overeengekomen vervoerscondities (c.i.f., f.o.b., c.a.f. enzovoort). Prij­
zen kunnen fluctueren al naar gelang de afgezette
hoeveelheid, zoals het geval is bij kwantumkor­
ting. Bij introductie van goederen op een nieuwe
markt met behulp van lokale verkooporganisaties
wordt vaak gedurende een overgangsperiode
met relatief lage prijzen gewerkt. De vraag is dan,
in hoeverre vergelijking met een genormaliseerde
marktsituatie gedurende langere tijd geoorloofd
is. Ook wordt vergelijking van transacties
bemoeilijkt doordat deze in verschillende valuta
luiden, waarop soms meer, soms minder risico
wordt gelopen. Tenslotte kunnen maximum prijsvoorschriften en afwijkende betalingstermijnen
het beeld verder vertroebelen.
Ook bij de ’resale price method’ en de ’cost-plus

377

MAB

method’ komen vergelijkingsproblemen voor in
verband met verhandeling van materiële goede­
ren. Dit volgt reeds uit de aard van deze metho­
den. Wat een redelijke ’resellers margin’ is laat
zich niet gemakkelijk vertellen. Factoren als mate
van exclusiviteit bij de wederverkoop en
gebruiksrecht van merken en octrooien moeten
daartoe worden gewogen. Bij de ’cost-plus
method’ gaat het om de vraag, welke kostenbasis
- bijvoorbeeld integraal, differentieel, direct cost­
ing - voor de onderwerpelijke goederen aan­
vaardbaar is.
 De licentieverhoudingen zijn in het OESO-rapport
en in de meeste regelingen als afzonderlijk chapi­
ter opgenomen, omdat het object als immaterieel
activum of ’intangible’ volledig verschilt van het
materieel object der goederentransactie. Licen­
ties zijn gegrondvest in know-how, die op haar
beurt voortkomt uit onderzoek en ontwikkeling
van nieuwe produkten. Vergelijking met parallelle
transacties is vaak onmogelijk, omdat alle kennis,
verworven in onderzoeksprojecten, uniek en bij­
zonder is. Royalty-hoogte en -duur zijn aange­
past aan aard en omvang van de gelicentieerde
kennis. Sommige landen koppelen de beloning
aan de onderzoekskosten, andere kijken eerder
naar de met de kennis bereikbare resultaten. Het
blijft daardoor een tour de force om het ’arm’s
length’ karakter van een licentievergoeding
objectief vast te stellen.
De derde categorie van transacties betreft de
dienstverleningstransacties. Deze kan men ver­
delen in algemene en bijzondere service-contracten. Binnen een multinationale onderneming ver­
leent de ene groepsmaatschappij diensten aan
de ander. Een bekend voorbeeld vormt de pro­
motie van bepaalde produkten door het voeren
van propaganda. Dit kan geschieden door de
wederverkoper, maar men kan daartoe ook spe­
ciale groepsmaatschappijen in het leven roepen.
In dit geval is het niet zo moeilijk om de juiste prijs
te bepalen. Externe reclamebureaus hebben
vastgestelde tarieven, die men, zij het geschoond
voor bepaalde overheads, zou kunnen gebruiken.
Moeilijker wordt het echter, als we te maken krij­
gen met zogenaamde Algemene Dienstverle­

378

ningscontracten. Dat zijn overeenkomsten, die
een totaalpakket aan diensten bevatten, waarvan
omvang en regelmaat sterk uiteen kunnen lopen.
 Bij deze contracten is het van belang om van
stonde af overeenstemming te bereiken over de
beloningsbasis. Deze kan namelijk op diverse
grondslagen geënt zijn. De keuze kan vallen op
een doorbelasting van toerekenbare directe en
indirecte kosten. Anderzijds wordt ook wel aan­
sluiting gezocht bij de omzet of het resultaat van
de service-ontvangende groepsmaatschappijen.
Elke koppeling is op zich verdedigbaar. Sommige
landen vereisen een aantoonbaar positief effect
op de resultaten van deze groepsmaatschap­
pijen. Een zodanige ’benefit test’ is zeker te ver­
werken door, althans ten dele, een koppeling aan
te brengen met factoren, ontleend aan de
bedrijfsvoering van de betreffende groepsmaat­
schappijen. Maar ook hier geldt, dat men naar
bevind van zaken te werk moet gaan.
De laatste categorie van transacties is niet de
minst belangrijke. Intercompany leningen vormen
een veel voorkomend fenomeen. De ’arm’s
length’ regel werkt hier aldus uit, dat vooral gelet
wordt op looptijd, renteniveau en verhouding
eigen/vreemd vermogen. Het is dus zaak kennis
te nemen van de gebruiken, die elders bestaan in
de sfeer van rente en aflossing. In sommige geval­
len neemt men de bancaire sector als referen­
tiepunt. Dit stuit echter op bezwaren, aangezien
tussen het bankwezen en het overige bedrijfsle­
ven wezenlijke verschillen bestaan. Daarbij kan
men denken aan zaken als aard en omvang van
bancaire zekerheden, specifieke valutarisico’s en
kosten van herfinanciering. Ook in het interban­
caire verkeer treft men vaak rentetarieven met
een eigen karakter aan.
 Een verschijnsel, dat veelvuldig optreedt, betreft
de zogenaamde ’safe haven rates’, dat zijn in een
wettelijke, c.q. ter uitvoering van de wet vastge­
stelde regeling aangegeven forfaitaire grenzen,
waarbinnen partijen bij een financieringstransactie zich ten aanzien van het renteniveau mogen
bewegen. Voordeel van deze grenzen is natuurlijk
de rechtszekerheid, maar de flexibiliteit wordt op
deze wijze aanzienlijk ingeperkt. Een ander pro­
bleem wordt gevormd door de verhouding eigen/

septem ber 1989

MAB

vreemd vermogen. Ook daarvoor hanteren som­
mige landen speciale verhoudingsgetallen, de
zogenaamde debt/equity ratios. De OESO heeft
aan dit vraagstuk een afzonderlijk rapport
gewijd.6 De ’thin capitalization’ problematiek
beroert de fiscale overheden in toenemende
mate, omdat het fiscaal voordelig kan zijn om met
leenkapitaal te worden gefinancierd vanwege de
daaraan verbonden rente-aftrek. De oplossing
wordt soms gezocht in een gedeeltelijke misken­
ning van de rente-aftrek, maar ook komt het voor,
dat leenkapitaal wordt geherkwalificeerd als
eigen vermogen, met het gevolg dat wat partijen
tot rente benoemen als dividend wordt behan­
deld.
6 Overige onderwerpen
In het bovenstaande zijn de inhoudelijke vraag­
stukken, die zich bij intercompany pricing voor­
doen, aangestipt. Is eenmaal een correctie van
overeengekomen prijzen doorgevoerd, dan blijkt
plotseling, dat eenzelfde winstbestanddeel twee­
maal wordt belast. Teneinde hiervoor een oplos­
sing te bieden, voorzien de verdragen ter voorko­
ming van dubbele belasting in een consultatieprocedure tussen de fiscale overheden der
betrokken landen.
Het doel van dit overleg is om te komen tot een
systeem van corresponderende tegengestelde
correcties, die door de fiscus van het niet-corrigerende land doorgevoerd zouden moeten worden.
Helaas loopt dit overleg niet altijd even soepel,
zodat het risico van dubbele belasting niet uitge­
sloten dient te worden. Wellicht kan hier langs
supranationale weg in worden voorzien.
elkaar te verrekenen, zodat geen zichtbare veran­
dering plaatsvindt.
 7 Slot
Dit artikel geeft in rudimentaire vorm de proble­
men en facetten weer, die naar voren komen bij
het verschijnsel intercompany pricing. Naarmate
markten opengaan en globalisering van onderne­
mingen op de voorgrond treedt, zal het belang
van dit fenomeen toenemen. Naar mijn mening zal
daarin ook na Europa 1992 niet onmiddellijk ver­
andering optreden, zolang de belastingheffing
van de afzonderlijke staten ter zake van ondernemingswinsten niet aan de nationale soevereiniteit
wordt onttrokken. Nieuwe ontwikkelingen op het
vlak van de intercompany pricing dienen daarom
nauwlettend gevolgd te worden.
Noten
1 Onderstaande beschouwingen zijn gebaseerd op de d.d.
17 november 1988 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam
verdedigde dissertatie, waarvan de titel luidt: ’Fiscale aspecten
van intercompany pricing in internationaal verband’.
2 ’Multinationale ondernemingen en fiscus’, te vinden op p. 616
e.v.
3 Het desbetreffende rapport, waarin de ’Guidelines’ verwerkt
zijn, is in 1976 gepubliceerd.
4 Transfer pricing and multinational enterprises’, Parijs 1979.
5 Deze is onder meer te vinden in de studie: Nederlandse
belastingjurisprudentie op vier internationale gebieden, Deventer
1987, pp. 259-261.
6 Thin capitalization, Parijs 1987.
Een ander vraagstuk betreft de mogelijkheid om
tussen dezelfde partijen compensatie van twee
tegengestelde correcties te doen plaatsvinden.
Zo kan een te lage leveringsprijs van onderne­
ming A naar onderneming B worden gecorrigeerd
door de fiscus van land A ', doch tegelijkertijd cor­
rigeert de fiscus van land B' een naar haar mening
te hoge royalty, betaald door B aan A. In plaats
van twee correcties met alle gevolgen van dien
kan gevraagd worden om beide correcties met

septem ber 1989

379.
