REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
juli 1959

REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Verschijnt maandelijks, behalve in augustus
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der Univèrsiteit
van Amsterdam, redactie: Mevr. Dra. E.
Hijmans

A. ACCOUNTANCY
III.
LEER VAN DE INRICHTING

W hat shall we do about E.D.P.?
S t o n i e r . B r i a n — De accountant moet van de mogelijkheden, die de computor biedt
op de hoogte zijn, want zijn cliënt zal aan hem advies vragen alvorens tot aanschaffing
over te gaan. W anneer eenmaal besloten is een computor te kopen, moet een gedetailleerd
plan worden opgesteld van de reorganisatie, die aan de installering dient vooraf te gaan.
De accountant zal dit plan niet kunnen opstellen noch uitvoeren, maar hij zal wel waardevolle en onmisbare hulp kunnen verlenen. Immers, de accountant is degene, die het bedrijf
het beste kent en die weet welke eisen de interne controle stelt.
De accountant mag zich niet de kans laten ontgaan om met betrekking tot de computor
een onmisbaar expert te worden.
A III - 3
The Chartered Accountant in Australia. 20 februari 1959
E 738.4

B. BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
A.
IV.
 ALGEMENE BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

LEER VAN DE KOSTPRIJS E N DE PRIJSVORMING

De bewaking van de ontwikkeling van het bedrijfsresultaat naar oorzaken en naar functio­
nele delegatie van verantwoordelijkheid
M e y, P r o f . D r A. .— Uitgaande van de kwantitatief-bestendige voorraad neemt
Schmalenbach de op de balansdatum ontbrekende voorraad op als aanvullende koopver­
plichting tegen vervangingswaarde. Een surplus van werkelijke voorraad boven het bestendigheidskwantum wordt tegen aanschafprijs gewaardeerd, mits de vervangingswaarde
niet lager is. Ook op de duurzame productiemiddelen is deze methode toepasbaar. Dan
echter heeft de bestendige waarde allerlei variërende uitgangspunten en is het nodig één
uitgangspunt te kiezen, waarop alle waarden worden teruggevoerd.
De methode van Schmalenbach van uitschakeling van schijnwinst moge wat de resultaten­
berekening betreft leiden tot dezelfde uitkomst als de boekhouding in vervangingswaarde,
toch brengt alleen de permanente waarderegistratie eenheid in conceptie, hetgeen vereist
is voor een doelmatige organisatie van bedrijfsplanning, beleidsvorming en bedrijfscontrole. De permanente waarderegistratie zorgt voor aansluiting tussen boekhouding ener­
zijds en kostprijsberekening en efficiëntiebewaking anderzijds. Zodoende wordt het moge­
lijk om, door een in alle gewenste organisch-verbijzonderde functies doorgevoerde interne
informatie, voor ieder centrum van verantwoordelijkheid de verschillen tussen norm en
werkelijkheid naar oorzaak te analyseren.
Calculatie en administratie in vervangingswaarde betekent echter niet, dat steeds vol­
doende financieringsmiddelen ter vervanging aanwezig zullen zijn. Immers, er kunnen, nog
afgezien van verliezen tengevolge van inefficiëntie en onderbezetting, verliezen optreden
op negatieve economische voorraad, doordat de waarde stijgt. Dit verlies aan vervangingspotentie moet ten laste van het inkomen worden geDracht, want financiering door middel
van bankcrediet leidt tot te hoog berekende winst en maakt tevens de handhaving van de
bedrijfskringloop afhankelijk van de bereidheid van de banken om ook in de top de
boom deze vervanging door inflatoire financiering mogelijk te maken.
 B a IV - 2
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, maart 1959
E 136.36 : E 136.322.1

m a b blz. 327

De theorie van de vervangingswaarde en de marktvorm

H e e r t j e, D r s A. — In dit artikel worden de problemen onderzocht, welke zijn ver­
bonden aan het bepalen van de vervangingswaarde bij verschillende marktvormen. De
schrijver kiest als voorbeeld de bepaling van de vervangingswaarde van de bij de ruil
opgeofferde grondstof en neemt aan, dat er aan de aanbodzijde van de inkoopmarkt homo­
geen polypolie heerst; hij onderscheidt dan al naar het aantal vragers; homogeen polyopsonie, heterogeen oligopsonie en monopsonie.
Bij homogeen polyopsonie is de vervangingswaarde op het kritisch moment van de ruil
bepaald door de op dat moment op de inkoopmarkt geldende prijs. Limperg’s waardeleer
gaat er stilzwijgend van uit, dat deze situatie steeds actueel is.
In het geval van heterogeen oliopsonie beïnvloedt de vraag van de individuele markt­
subjecten de prijs. Stel, dat er drie vragers zijn, waarvan er twee op een gegeven moment
metterdaad tot vervanging van hun verbruikte grondstoffen overgaan. De op dat moment
tot stand gekomen prijs geeft niet de vervangingswaarde voor de derde vrager aan, omdat
de prijs anders zou geweest zijn indien de derde vrager op dat moment tot werkelijke ver­
vanging ware overgegaan. Bovendien is er bij oligopsonie nog de mogelijkheid, dat voor
ieder van de vragers een andere prijs geldt of dat de marktprijs (marktprijzen) niet bekend
is (zijn). In zo’n situatie verliest de vervangingswaarde haar objectief karakter en ligt dan,
zoals de schrijver het uitdrukt, onder de klem van het subjectieve inzicht.
Bij monopsonie is de enige indicatie voor de vervangingswaarde de in de vorige periode
bedongen prijs; een oriëntering, die de vervangingswaardetheoretici met nadruk ver­
werpen.
 De conclusie van de schrijver is, dat de vervangingswaardeleer slechts logisch gesloten
is indien op alle inkoopmarkten der volkshuishouding homogeen polyopsonie heerst.
Ba IV - 2
Maandschrift Economie, februari 1959
E 136.322.1
De rente in de kostprijs

K o n i n g , R. d e -— In het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde
van november 1958 behandelt Prof. van Rietschoten de vraag of belasting geheven over
de rente van het eigen vermogen al dan niet deel uitmaakt van de kostprijs.
Soms is het verschil tussen het bedrag, waarover winstbelasting wordt geheven en de
bedrijfseconomische winst van tijdelijke aard, zoals in het geval van divergentie van fiscale
en comptabele afschrijvingen. Immers, aan het einde van de gebruiksduur van het duurzaam
produktiemiddel zullen meestal de fiscale en de bedrijfseconomische afschrijving gelijk zijn.
In het geval, dat het verschil van tijdelijke aard is, dient het als „latente” belastingvordering
of als „latente" belastingschuld op de balans te verschijnen.
Fiscale en bedrijfseconomische winst zullen duurzaam uiteenlopen tengevolge van fluc­
tuaties in de vervangingswaarde. Op de vraag of belasting van de vermogenstoename ten­
gevolge van stijging van de vervangingswaarde deel uitmaakt van de kostprijs, gaat de
schrijver niet nader in.
De verschuldigde rente over vreemd vermogen is geheel fiscaal aftrekbaar. Echter, de
rente van het eigen vermogen wordt fiscaal als winst beschouwd. Zodoende is dus voor
de bedrijfshuishouding de prijs van het eigen vermogen de vergoeding, die de vermogensverschaffer eist, verhoogd met de belasting, die daarover wordt geheven. Het verschil
tussen de fiscale en bedrijfseconomische winstbeschouwing beïnvloedt derhalve de wijze
van financiering.
Evenals Prof. van Rietschoten en op dezelfde gronden concludeert de schrijver, dat de
belasting van de rente over het eigen vermogen deel uitmaakt van de kostprijs.
 Ba IV - 3
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, maart 1959
E 136.325 :E 136.341.6
Die Möglichkeit der Kapazitatausweitung durch laufende Reinvestition in Höhe der ver­
dienten Abschreibungen bei Vorliegen eines geometrisch degressiven Kapazitatsverzehrs
und diesen deckenden Abschreibungsverlauf

B u c h n e r , R o b e r t - Met betrekking tot de duurzame produktiemiddelen kan men
onderscheiden tussen „Totalkapazitat” en „Periodenkapazitat”. De „Totalkapazitat" wordt
gemeten aan het kwantum goederen, dat met behulp van het duurzame produktiemiddel
in alle perioden van de economische gebruiksduur tezamen kan worden vervaardigd. Het
kwantum goederen, dat met het produktiemiddel per periode wordt voortgebracht geeft
de „Periodenkapazitat" aan. Optelling van de „Totalkapazitat”, respectievelijk van de
„Periodenkapazitat” van alle duurzame produktiemiddelen geeft de „Gesamt-Totalkapazi­
tat", respectievelijk de „Gesamt-Periodenkapazitat" van de bedrijfshuishouding.
Onder een capaciteitsvergroting kan dus worden verstaan een verhoging van zowel de
„Gesamt-Totalkapazitat" als de „Gesamt-Periodenkapazitat”, of vergroting van de
„Gesamt-Periodenkapazitat” bij gelijkblijven van de Gesamt-Totalkapazitat”. Nu is het

ma b

blz. 328

mogelijk om door herinvestering van de per periode vrijkomende afschrijvingsbedragen de
„Gesamt-Periodenkapazitat" te vergroten. Dit probleem, dat in de literatuur bekend staat
als het „Lohmann-Ruchti-Effekt” werd onder andere door Heinz Langen bestudeerd.
Langen stelt, dat herinvestering van lineair verlopende afschrijvingen op lange termijn
leidt tot een toename van de „Gesamt-Periodenkapazitat" tot een maximum van 2 / (1 + 1/n )
maal de „Gesamt-Periodenkapazitat” in het eerste jaar. Echter, bij een degressief verloop
van de afschrijvingen volgens een meetkunde reeks, is volgens Langen vergroting van de
„Gesamt-Periodenkapazitat” door herinvestering van de vrijkomende afschrijvingsbedragen
niet mogelijk.
De schrijver onderzoekt het model van Langen, oefent daarop immanente critiek uit en
concludeert, dat ook in het geval van een degressief verloop van de afschrijvingen volgens
een meetkundige reeks herinvestering van de vrijkomende afschrijvingsbedragen leidt tot
vergroting van de „Gesamt-Periodenkapazitat”.
 Ba IV - 6
Die Wirtschaft sprüfung, 1 maart 1959
E 347 :E 136.341.3
V.
LEER VAN DE FINANCIERING

D e financiering van de gemeentelijke investeringen

G o e d h a r t , P r o f . D r C . — Evenals de centrale overheid moeten de gemeenten een
veelheid van collectieve investeringen financieren, maar zij hebben slechts een beperkte
bevoegdheid tot het vergen van offers van de gemeenschap. De gemeenten dragen een
specifieke overheidsverantwoordelijkheid en mogen dus niet zoals het bedrijfsleven de
financiering afhankelijk stellen van de situatie op de goederenmarkten en de vermogensmarkt. Een „bedrijfsmatige” financiering is tevens mogelijk omdat de capaciteit van de Ge­
wone Dienst en dus de grens van de financiële rentabiliteit van de investeringen niet scherp
vaststaat. Gegeven het feit, dat er geen plaats is voor een omvangrijk eigen belastinggebied
van de gemeenten, zodat verwerving van de gemeentelijke inkomsten centraal zal moeten
geschieden, beveelt de schrijver als oplossing van het probleem van de financiering van de
gemeentelijke investeringen een combinatie van twee financieringsmethoden aan: Finan­
ciering van de investeringen in verband met boven-gemeentelijke belangen kan plaatsvinden
via het Rijksbudget. Voor de financiering van de overige gemeentelijke investeringen, die
grotendeels in de sfeer van de autonomie liggen beveelt de schrijver de „bedrijfsmatige"
financiering aan.
Ba V - 1
Maandschrift Economie, februari 1959
E 331.13
Geïndexeerde leningen

V o o r t , M r H. G. M. v a n d e r ^ Na de oorlog stond met betrekking tot de bespa­
ringen het verschijnsel van de muntontwaarding in het centrum van de belangstelling, zoals
onder andere bleek uit de oprichting van een levensverzekeringsmaatschappij op basis van
belegging in aandelen en uit de koppeling van de uitkeringen krachtens de Algemene Ouder­
domswet aan het index-cijfer van de lonen.
 In Frankrijk werden obligaties uitgegeven, waarvan de rente en /o f het aflossingsbedrag
zijn gekoppeld aan een of ander indexcijfer. De schrijver bespreekt enige obligaties van
deze soort en noemt onder andere een 15-jarige lening van de S.N.C.F. uit 1953, waar
van de interest bedraagt 90 X de prijs van 1 kilometer tweede klas en de aflossing 1000 X
deze prijs. Op 3 juni 1957 noteerde deze lening, die a pari werd uitgegeven, ex coupon
154,02 %.
Een overheidslening, waarvan de rente en aflossing gekoppeld zijn aan de kosten van
levensonderhoud, zal de overheid voor problemen stellen indien tegenover de verzwaring
van haar verplichtingen geen evenredige vermeerdering van inkomsten staat. E r kunnen
hierdoor grote moeilijkheden ontstaan. Hetzelfde geldt voor overheidsbedrijven, en in nog
sterkere mate voor particuliere bedrijven, wat betreft de indexatie op de prijs van goederen
en diensten.
Het monetaire effect van indexatie zal volgens sommigen gunstig zijn indien indexatie
ten tijde van inflatie het sparen bevordert en de speculatieve investeringen afremt. Anderen
daarentegen stellen, dat indexatie van de verplichtingen juist nieuwe inflatoire krachten
in het leven roept.
Het artikel wordt besloten met een beschouwing over de juridische aspecten van de
indexatie.
 Ba V - 3a
Maandschrift Economie, februari 1959
E 325.22
Persoonlijke leningen en huurkoop

A n d r i e s s e , G. — Om in Nederland voor een persoonlijke lening in aanmerking te
komen moet men onder andere een bepaalde leeftijd (21 a 25 jaar) hebben bereikt en niet

ma b

blz. 329

ouder zijn dan 55 a 62 jaar. Vervolgens moet de adspirant-credietnemer over een vaste
bron van inkomen of een financiële reserve van voldoende omvang beschikken, zodat
het de bank mogelijk is om zonder zakelijke zekerheid het crediet te verlenen. Voor die­
genen, die aan deze voorwaarden voldoen bestaat er dus bij de aanschaf van een duurzaam
gebruiksgoed de keuze tussen persoonlijke lening en huurkoop. In dat geval is het interes­
sant de kosten van deze twee vormen van crediet te vergelijken.
De schrijver geeft als voorbeeld iemand, die voor de keuze staat een machine in zijn
bedrijf in huurkoop aan te schaffen en met zijn gespaard geld voor zijn gezin een ameuble­
ment te kopen of de machine contant te betalen en voor de aankoop van zijn meubels een
persoonlijke lening af te sluiten. Een derde mogelijkheid is er niet, want de banken staan
niet toe bedrijfsmiddelen met behulp van persoonlijke leningen te financieren.
In het door de schrijver gegeven voorbeeld is de persoonlijke lening aanzienlijk goed­
koper dan de huurkooptransactie.
Ba V - 5c
Maandblad voor Handelswetenschappen, maart 1959
E 325.32

VI.
 LEER VAN DE ORGANISATIE

Retailing on the move
De straathandel nam na 1945 een grote vlucht en verzorgt nu in Engeland 2J/£ a 3 %
van de totale detailomzetten aan voedsel. Een van de factoren, die de groei van de straat­
handel stimuleerden was ongetwijfeld het gebrek aan winkels in de pas gebouwde wijken
en het, in verhouding tot andere stadsdelen, geringe aantal hier geprojecteerde winkels
per 1000 inwoners. Ook andere krachten begunstigden de groei van de straathandel: er
kwamen koelkasten, die in de karren konden worden ingebouwd, de fluorescentiebuis
maakte electrische verlichting mogelijk en electrische aandrijving van de kar betekende
een laag energieverbruik, ondanks veelvuldig stoppen.
De omzet van de straathandel per werkkracht is opmerkelijk hoog in verhouding tot de
winkel, omdat de klant koopt wanneer de venter aan de deur komt en de straathandel dus
in tegenstelling tot de winkel niet het probleem kent van piekuren en uren, waarin het
personeel weinig of niets te doen heeft. Een andere oorzaak van hogere productiviteit is
de grotere omzet per klant.
De bevoorrading is echter een moeilijk punt: het is ongewenst de goederen in de garage
te deponeren tijdens de afwezigheid van de venter, maar ingeval van aflevering aan de
kar zal dit iedere dag moeten gebeuren. Daarom combineren grote maatschappijen soms
deze vorm van detailhandel met winkels van waaruit de bevoorrading plaats vindt.
Naar het zich laat aanzien zal de straathandel de supermarkt geen concurrentie aandoen,
maar zoals vanouds de concurrent blijven van de gevestigde, kleine detailhandelaar.
 Ba VI - 9
The Economist, 14 maart 1959
E 635.343.2
Motievenonderzoek en het succes van de verkoop
Bij de reclame spelen de psychologische factoren een rol van betekenis en de zogenaamde
„motivational research” staat dan ook in het centrum van de belangstelling. Het boek van
Vance Packard „The Hidden Persuaders” geeft voorbeelden van beïnvloeding van de
koper via het onbewuste, maar Dr Ph. van der Heijden stelde tijdens een voordracht voor
de Vereniging van Commerciële Directeuren, dat bij de koophandeling het ik en het
opper-ik toch nog een grote rol spelen. Voor het onderzoek van de motieven, die leiden
tot de koophandeling is een studie nodig van onze houding tegenover producten, op het
voorbewuste en slechts ten dele op het onbewuste niveau. Via analyse van koopmotief en
drijfveeronderzoek kunnen gegevens worden verzameld, waardoor de verkoop kan worden
gestimuleerd of verborgen remmen kunnen worden weggenomen.
Ook bij de selectie van verkopers bewijst het motievenonderzoek nuttige diensten. Tal
van irrationele motieven bepalen het succes van de verkoper. „Hidden persuaders” van
eerste rang zijn immers het vertrouwen, dat de verkoper wekt, zijn veroveringslust
en zijn commerciële agressie. Uitgaande van de verkoopsituatie, bepaald door aard
van het product en mentaliteit van de afnemers, moet worden nagegaan welke eigenschap­
pen de verkoper moet bezitten. Verborgen remmen, die het verkoopsucces belemmeren
zijn onder andere een zwakke ik-structuur, een te grote egocentriciteit, minderwaardig­
heidsgevoelens en het daarmee vaak gepaard gaande gebrek aan overtuigingskracht. Ten
aanzien van de eigenschappen, die iemand maken tot een succesvol verkoper is wetenschap­
pelijke research nog dringend nodig.
 Ba V I -11
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, maart 1959
E 641.253

m a b blz. 330

De bevordering van het marktonderzoek

L e u v , D r s C h . A. v a n d e — Het Bureau Bevordering Marktonderzoek van het
Nederlands Instituut voor Efficiency bouwde in de drie jaren van zijn bestaan een documen­
tatie op van literatuur, rapporten en andere gegevens met betrekking tot het marktonder­
zoek. Hierop steunt de voorlichting van het bureau in de vorm van het verstrekken van
inlichtingen, het samenstellen van het N.I.V.E. literatuurinformatie-bulletin Commerciële
Organisatie, waarin uittreksels van de belangrijkste buitenlandse artikelen over markt­
analyse verschijnen, en het uitgeven van een serie monografieën over marktanalyse. Voorts
organiseert het bureau contactgroepen in verschillende steden voor diegenen in de bedrijven,
die belast zijn met de leiding van het marktonderzoek. In het kader van de Efficiencydagen
worden landelijke bijeenkomsten gehouden. Tenslotte bereidt het bureau cursussen voor in
samenwerking met de afdeling Vorming en Training van het N.I.V.E.
Nog betrekkelijk weinig bedrijven zijn in Nederland tot marktonderzoek overgegaan.
Er zijn op dit terrein in ons land thans 15 zelfstandige bureaux werkzaam, die zich min of
meer gespecialiseerd hebben t.a.v. de aard van het onderzoek of de producten, die voor­
werp van de marktanalyse vormen.
Ba V I- 12
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, maart 1959
E 641.254
Levende communicatie

B r u y n , D r s G. d e — Communicatie, horizontaal zowel als verticaal, is onmisbaar
voor een levende samenwerking tussen alle medewerkers in het bedrijf.
 Communicatie eist tijdrovend overleg. Omdat veelal de tijd daartoe ontbreekt, wordt
dit mondelinge contact vervangen door het geschreven rapport. Dan moet ervoor worden
gezorgd, dat het rapport beknopt en helder is: „have something to say, say it directly
and stop”. Voor een levende communicatie zal moeten worden gestreefd naar een optimale
synthese van „praten en papier"; het gesproken woord blijft dus onmisbaar. Deze laatste
vorm van communicatie kan onder andere gerealiseerd worden door trainings- en vormings­
cursussen en door bedrijfsbesprekingen.
Bij de A.K.U. werd onderzocht hoe besprekingen op efficiënte wijze kunnen worden ge­
voerd. Het resultaat van het onderzoek werd gepubliceerd in „Leidraad bij het vergaderen”.
Het is gewenst bij de kadervorming bijzondere aandacht te besteden aan het communicatie­
probleem.
Ba VI - 13
Economisch-Statistische Berichten, 11 maart 1959
E 641.210.5
Simplification for Efficiency

G 1 e n n, M. J. — De schrijver houdt een pleidooi voor vereenvoudiging van de organi­
satie van het bedrijf, voor het overboord gooien van onnodige papieren rompslomp en ver­
vanging van schriftelijk door persoonlijk contact.
Behandeld wordt de vereenvoudiging van de organisatie, zoals deze plaats vond bij
Marks and Spencer. De schrijver noemt tot slot van zijn artikel enige voordelen, die uit
deze reorganisatie voortvloeiden. De kosten werden verlaagd. Het afschaffen van onnodige
rapporten, formulieren, interne nota's en dergelijke, leidde tot beter inzicht in de gang van
zaken van het bedrijf en, door meer persoonlijk contact, tot diepere kennis van de mensen,
die in het bedrijf werkzaam waren. Ook was er voortaan veel minder tijd nodig om nieuw
personeel in te werken.
Een dergelijke reorganisatie echter, vereist gezond verstand en een soepele geest, met
andere woorden: bereidheid om veranderingen aan te brengen; hoedanigheden dus, die
helaas schaars zijn.
 Ba VI - 13
The Accountant, 14 maart 1959
E 640
Richtlijnen en technieken voor het procedure-onderzoek

B o s c h, e c. d r s. P. G. — Als vervolg op zijn artikel over „Het netwerk van procedures
in de organisatie" in het M.A.B. van januari 1959 geeft de schrijver hier een aantal aan­
wijzingen hoe het procedure-onderzoek kan worden aangevat en geeft hij aan welke pro­
blemen zich daarbij kunnen voordoen.
Het artikel besluit met een aantal bibliografische gegevens.
Ba VI - 13
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, maart 1959
E 640.2
Forecasting and Controlling the Return on Capital Employed.
S c o 11, ]. A. ■
— Het is onmogelijk een doeltreffend bedrijfsbeleid te voeren indien er
geen gegevens beschikbaar zijn om de rentabiliteit van het eigen bedrijf te vergelijken met

m ab

blz. 331

andere bedrijven, en om vergelijkingen te kunnen maken tussen de rentabiliteit van ver­
schillende afdelingen, producten of groepen van producten. Voor de bewindvoering is het
evenzeer vereist de winstgevendheid van nieuwe producten en nieuwe afdelingen te be­
groten. Begroting van de rentabiliteit eist een gedetailleerde bedrijfsbegroting.
Ba V I - 18
The Accountant, 14-21 februari 1959
E 641.231.3
VII.
 LEER VAN D E ARBEIDSVOORW AARDEN

Profit sharing: key to industrial peace
I r w i n , D o u g l a s D. W . — Winstdeling kan een positieve bijdrage vormen voor
de arbeidsrust in de industrie. W anneer werkgever en werknemer verenigd worden in het
nastreven van een gemeenschappelijk belang dan komt dit beiden ten goede. Winstdeling
kan zowel leiden tot hoger inkomen voor de arbeider als tot stijging van de productiviteit
en daling van de kostprijs. Hoger inkomen voor de arbeiders betekent tevens grotere
consumptieve bestedingen en dus volledige werkgelegenheid en volbezetting van het pro­
ductieapparaat.
T ot voor kort legden de arbeiders weinig belangstelling aan de dag voor winstdeling
en waren er zelfs afkerig van hun beloning afhankelijk te stellen van de resultaten van het
productieproces. In de laatste tijd veranderden sommige vakverenigingen hun houding.
De schrijver meent, dat in de naaste toekomst de arbeider niet alleen zal willen delen in de
winst, maar tevens medezeggenschap in het bedrijfsbeleid zal opeisen. Z o zal de arbeider
voor de ondernemer een „partner in production" worden. Dit zal zowel arbeider als onder­
nemer ten goede komen, mits zij elkander vertrouwen en met elkaar weten samen te werken.
Nadat arbeider en vermogensverschaffer ieder een normale beloning hebben ontvangen
moet de overwinst tussen investeerder en werknemer worden verdeeld al naar de verhou­
ding tussen het risico, dat de investeerder droeg en de hogere productiviteit te danken aan
de arbeid.
De accountant kan als objectieve deskundige een belangrijke bijdrage leveren aan het
invoeren van een goed werkend systeem van winstdeling.
 Ba VII - 3
The Canadian Chartered Accountant, februari 1959
E 641.215.5
Nog eens: merit-rating
P e t e r s , A. s o c. d r s. •— Merit-rating is een systematische personeelsbeoordeling
met financiële consequenties. De verschillende systemen gaan alle uit van bepaalde voor
de taakvervulling belangrijke gezichtspunten. Door omrekening via afweegfactoren komt
men tot een totaal oordeel. Om objectiviteit te garanderen wordt gewerkt met beoorde­
lingscommissies en beroepsinstanties.
De beoordelaar moet een type mens zijn, die zich niet door andermans reacties laat
beïnvloeden, maar zijn beslissingen baseert op doeleinden, die hij zichzelf gesteld heeft.
In de functieanalyse van de beoordelende functionaris zal aan de eisen van zelfstandigheid,
onafhankelijkheid en integriteit van de beoordelaar groot gewicht moeten worden toe­
gekend.
De beoordelaar moet een positie innemen, die hem in staat stelt de te beoordelen personen
in hun taakvervulling regelmatig gade te slaan, zonder dat hij echter direct bij de werk­
situatie betrokken is. Aan deze twee eisen is moeilijk te voldoen. Degene, die de werk­
situatie het beste kent is de baas, maar hij voldoet niet aan de tweede voorwaarde. De
functionaris, die in hiërarchie boven de baas geplaatst is, is veelal niet in staat de te beoor­
delen personen in hun taakvervulling regelmatig gade te slaan. Het combineren van beiden
in een commissie bleek weinig bevredigend.
Het blijkt dus, dat de persoon en de positie van de beoordelaar beslissend zijn voor het
al dan niet met succes functioneren van een systeem van merit-rating.
Ba VII - 2 Gids voor Personeelsbeleid, Arbeidsvraagstukken, Sociale Verzekering,
E 641.215
februari 1959

m a b blz. 332.
