RAPPORT VAN DE COMMISSIE TER BESTUDERING VAN DE GEVOLGEN VAN DE INVOERING VAN DE „INTERNATIONALE STANDAARDEN VOOR JAARREKENINGEN” VOOR DE VERANTWOORDING VAN DE OVERHEIDSDIENSTEN EN BEDRIJVEN
Jaarrekening
Overheid

RAPPORT VAN DE COMMISSIE TER BESTUDERING
VAN DE GEVOLGEN VAN DE INVOERING VAN DE
„INTERNATIONALE STANDAARDEN VOOR JAARREKENINGEN”
VOOR DE VERANTWOORDING VAN DE
OVERHEIDSDIENSTEN EN BEDRIJVEN
doorJ. F. van Dijk
Inleiding

1. Bovengenoemd rapport verscheen in 197 7 als gevolg van een initiatief van
de Vereniging van Gemeente Accountants en de Vereniging van Hoofden van
Administraties van Overheidsdiensten en bedrijven, welke tezamen een studie­
commissie hebben ingesteld om te komen tot een aanpassing („modernisering”)
van de uit 1931 daterende „Rekeningsvoorschriften voor de gemeenten”.
De commissie stond onder leiding van de heer H. Mennes, registeraccountant,
directeur van de accountantsdienst van de gemeente Amersfoort. Het rapport is
besproken in een gezamenlijke vergadering van de beide verenigingen op 16 no­
vember 197 7 te Utrecht.
Een verslag van deze vergadering is opgenomen in het maandblad Financieel
Overheidsbeheer van januari 1978.
Bovenbedoelde Rekeningsvoorschriften bevatten, behalve de voorschriften
voor de inrichting van de gemeentelijke kameralistische rekening, een aantal ar
tikelen die betrekking hebben op de zogenaamde takken van dienst (bedrijven).
Daarin worden enkele summiere voorschriften gegeven voor de inrichting van
de jaarlijkse beheersverantwoording van deze bedrijven door middel van een aan
tal voorgeschreven staten (rekening van baten en lasten, idem van kapitaalont­
vangsten en -uitgaven, balans, staat van vaste activa, etc.), terwijl voorts voor en­
kele met name genoemde soorten bedrijven, zoals woningbedrijf, grondbedrijf,
gas-, water- en electriciteitsbedrijven, een aantal specifieke gegevens worden ver­
meld, die in de jaarlijkse verslaggeving dienen te worden opgenomen.
 De in de vijftiger jaren plaatsgevonden gedachtenwisseling over de jaarverslaggeving, gestimuleerd door het rapport „het jaarverslag” van de commissies jaarverslaggeving van de werkgeversverbonden en de daaropgevolgde verdere ont­
wikkeling, die leidde tot (o.m.) de in 1971 tot stand gekomen Wet op de Jaarre­
kening van Ondernemingen (thans titel 6 Boek 2 Burgerlijk Wetboek) heeft op
de gemeentelijke rekeningsvoorschriften nauwelijks invloed gehad. Een aanpas
sing van deze voorschriften aan de intussen tot stand gekomen geëvolueerde in
zichten op het gebied van de jaarverslaggeving is dan ook bepaald geen luxe te
achten.
Het is op zichzelf gezien wat merkwaardig, indien de wetgever voor de jaar­
lijkse verslaggeving van privaatrechtelijke rechtspersonen wettelijke voorschriften
tot stand brengt, welke het karakter hebben van „minimum normen” voor pre­
sentatie en mate van inzicht, de overheid voor haar eigen verslaggeving, die van
andere overheden öf van met de uitvoering van een deel van de overheidstaak
belaste private instellingen andere - minder vergaande normen hanteert.
m a b bh. 602

Zo kwam nog in 197 7 een regeling tot stand voor de jaarverslaggeving van wo­
ningbouwcorporaties, die niet voldoende rekening houdt met de bovenbedoelde
ontwikkeling. Ook de verslaggeving van bv. de gemeenten en de gemeentelijke
takken van dienst bleef tot dusverre onaangepast, ondanks de permanent werk
zame „Commissie gemeentelijke comptabiliteitsvoorschriften” van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken. Een positieve uitzondering op het bovenstaande is het
in 1975 van kracht geworden „Besluit financiële jaarstukken ziekenhuizen en ver­
pleeginrichtingen” van de Staatssecretaris van Volksgezondheid en Ziekenhygiëne, dat gebaseerd is op titel 6 Boek 2 BW waarbij rekening is gehouden met spe
cifieke kenmerken van deze instellingen.
Het initiatief van de beide bovengenoemde privaatrechtelijke verenigingen
van ambtenaren, werkzaam op de terreinen van de gemeentelijke accountancy
en de verslaggeving, verdient dan ook alleszins waardering.
 De in het hiernavolgende bij het rapport gemaakte kritische kanttekeningen
doen daaraan niets af.
Opdracht van de commissie

2. De opdracht van de studie commissie luidde als volgt:
„Bestudering van de problemen, die voortvloeien uit het van kracht worden
van de internationale standaarden voor jaarrekeningen van het IASC in relatie
tot de verantwoordingen van overheidsdiensten en -bedrijven”.
„Overheidsdiensten en -bedrijven” is een nogal ruim begrip. Het heeft betrek­
king op het Rijk, de provincies, de gemeenten, zowel op de algemene dienst als
op de dienstonderdelen en -bedrijven, al of niet met een afzonderlijke jaarverslaggeving.
In haar uitwerking beperkt de commissie zich echter tot de takken van dienst
bedoeld in artikel 252 van de gemeentewet (gemeentelijke bedrijven).
Niet behandeld worden derhalve o.a.: de verantwoording van de „algemene
dienst” van het Rijk, de provincie en de gemeente, de verantwoording van ge­
meenschappelijke regelingen bedoeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen,
de verantwoording van commissies ex artikel 61 van de gemeentewet en de ver
antwoording van instellingen, die in een privaatrechtelijke vorm een publiekrech
telijke taak verrichten, en waarmee de overheid een bestuurlijke bemoeienis
heeft.
Voorzover deze laatste groep instellingen bv. de NV-vorm heeft, geldt voor de
inrichting van de jaarrekening titel 6 Boek 2 BW.
 Bij het vergelijken van de betekenis van de jaarrekening bij private onderne­
mingen en bij de gemeenten, bij welke laatste instellingen ook bij de jaarlijkse be­
handeling in de gemeenteraad van de begroting, systematische en soms omvang­
rijke informatie wordt verstrekt, komt de commissie tot de conclusie dat er tussen
de doelstellingen van de jaarverslaggeving van beide categorieën geen principië­
le, doch slechts graduele, verschillen bestaan. Ook al is bij de gemeenten het be
halen van winst als regel geen expliciete doelstelling, het geven van (toereikend)
inzicht in de feitelijke kosten en opbrengsten en in de financiële positie acht de
commissie noodzakelijk. De jaarrekening van de takken van dienst moet worden
gezien als de verantwoording „van de uitvoering van het beleid”. Evenals bij de
private onderneming heeft deze jaarrekening een functie in het kader van de dé­
charge-procedure.
 m a b blz. 603

Uitgangspunt van de commissie

3. Gezien de opdracht van de commissie, zou men verwachten dat de in werking
getreden Internationale Standaarden voor Jaarrekeningen voor de commissie
uitgangspunt zouden zijn geweest. Blijkens de inhoud van het rapport is echter
de wetgeving, zoals die is opgenomen in titel 6 van het 2e Boek van het Burgerlijk
Wetboek als basis genomen. Op zichzelf ligt dat ook meer voor de hand. Waarom
zou men zich bij de voorbereiding van een stuk wetgeving baseren op interna­
tionale standaarden, waarvan de uitvoering door de Nederlandse overheid niet
afdwingbaar is, als er in de nationale wetgeving op dit gebied reeds een bruikbaar
voorbeeld voorhanden is?
Aangepaste versie van titel 6, Boek 2 BW

4. De als bijlage bij het rapport gevoegde ontwerp Rekeningsvoorschriften voor
gemeentelijke takken van dienst kan men zien als een aan de specifieke omstan
digheden aangepaste titel 6 Boek 2 BW. De commissie verwacht dat door de nieu
we voorschriften het naar elkaar toegroeien van overheidsbedrijven en particu­
liere bedrijven wordt bevorderd. Zij stelt, dat dit past in een ontwikkeling waarbij
particuliere bedrijven vermaatschappelijken en overheidsbedrijven meer aan­
dacht geven aan begrippen als management en efficiency.
In dit verband is van betekenis dat de door de commissie ontworpen voorschrif­
ten uitdrukkelijk een postgewijze toelichting op de balans en de resultatenreke­
ning verplicht stelt. In de bestaande voorschriften was dat namelijk niet het geval,
waardoor de leesbaarheid en begrijpelijkheid van de jaarstukken in bepaalde ge­
vallen ernstig werd geschaad.
 Conclusies en aanbevelingen van het rapport

5. Eén van de aanbevelingen van het rapport beoogt legalisering en toepassing
van de door de commissie ontworpen voorschriften, waardoor tegemoet kan
worden gekomen aan het bezwaar van de huidige Rekeningsvoorschriften 1931,
welke niet garanderen, dat financiële verantwoordingsstukken worden opge­
maakt die voldoen aan thans algemeen te stellen eisen van presentatie en inzicht.
Ook dient er volgens de commissie naar te worden gestreefd dat de werkingssfeer
van de ontworpen rekeningsvoorschriften wordt uitgebreid tot de verantwoor­
dingen van andere overheidsinstellingen dan de gemeentelijke takken van dienst,
waarop de commissie zich in eerste instantie heeft gericht (zie hierboven sub 2).
Niet geheel duidelijk is wat de commissie bedoelt met de aanbeveling dat ver­
tegenwoordigers van de beide initiërende verenigingen zitting dienen te nemen
„in commissies, welke zich bezighouden met de begeleiding van en advisering
omtrent administratieve aangelegenheden, die onder andere op het hierbij ge­
rapporteerde betrekking hebben”. Wordt hiermede gedoeld op het TO en/of de
Commissie Comptabiliteitsvoorschriften van het Ministerie van Binnenlandse Za­
ken? Realisering van de voorstellen van de Commissie is slechts mogelijk indien
de gezamenlijke gemeenten de voorstellen aanvaarden en het departement van
Binnenlandse Zaken bereid is aan dit ontwerp rechtskracht te verlenen.
m a b blz. 604

Opmerkingen bij de ontwerp-rekeningsvoorschriften

6.
—
—
—
—

De commissie verstaat onder jaarrekening (art. 1 van het ontwerp):
de balans
de resultatenrekening
de postgewijze toelichting op deze stukken, en
andere toelichtende bescheiden.
Van deze andere toelichtende bescheiden worden genoemd:
a. vergelijking van de jaarrekening met de primaire begroting;
b. staat van herkomst en besteding der middelen;
c. overzicht van mutaties en afschrijvingen van duurzame activa.
 De onder b bedoelde staat van herkomst en besteding der middelen kan worden
gezien als een uitbreiding van de tot dusverre geldende „rekening van kapitaal­
ontvangsten en uitgaven”. Bij de gemeentelijke overheid speelt dit overzicht ook
bij de controle van de uitvoering van de begroting een belangrijke rol.
Zo zullen met name de bestedingen van door de gemeenteraad gevoteerde investeringskredieten in deze staat dienen te worden vermeld.
De Internationale Standaard voor Jaarrekeningen nr. 7 die op deze materie be­
trekking heeft, laat een grote vrijheid ten aanzien van de informatie die in deze
staat dient te worden opgenomen. Het is dan ook aan te bevelen dat, indien de
ontworpen voorschriften te zijner tijd zullen worden ingevoerd, een duidelijk uit­
gewerkt model van deze staat voor de gemeenten beschikbaar komt.
Het valt op, dat de commissie niet de term „winst- en verliesrekening” gebruikt,
doch de term „resultatenrekening”. De commissie motiveert haar voorkeur voor
deze term met de opmerking, dat het maken van winst in het algemeen bij de
overheid niet wordt beoogd, maar wel evenals verlies - als gevolg van de uit­
voering van de verzorgende overheidstaak kan optreden.
Bij deze motivering is de kanttekening te maken, dat de in titel 6 Boek 2 BW
gebruikte term winst- en verliesrekening op zichzelf niets zegt ten aanzien van het
eventuele winststreven van de betrokken huishouding. Genoemde titel is van toe­
passing op de coöperatieve vereniging, de onderlinge waarborgmaatschappij, de
NV en de BV (art. 2: 306 BW).
Met name van de beide eerstgenoemde rechtspersonen kan men niet stellen
dat hun primaire doelstelling is het behalen van winst. De term winst en verlies­
rekening is een neutraal begrip, ontleend aan het dubbelboekhouden, en zegt op
zichzelf niets ten aanzien van de doelstelling van de betrokken huishouding.
 Overigens wordt de opmerking van de commissie, dat het maken van winst in
het algemeen niet wordt beoogd in de praktijk niet altijd bewaarheid.
In dit verband is bv. te denken aan de gas- en electriciteitsbedrijven, die bij ge­
meentelijke exploitatie als regel geen onbetekenende bijdragen leveren tot de in­
komsten van de gemeente.
Jammer is, dat (mede door de keuze van de benaming „resultatenrekening”?)
het in artikel 335 2e Boek BW gemaakte onderscheid tussen bedrijfsresultaat, ove­
rige baten en lasten, winst of verlies voor belastingen (en geschat bedrag voor be
lastingen met betrekking tot de winst) de mist ingaat (artt. 22-24). Aangenomen
moet worden dat de wet niet voor niets dit onderscheid heeft gemaakt. Ook bij
gemeentelijke bedrijven moet het onderscheid tussen „bedrijfsresultaat” (het re­
sultaat van de door het bedrijf uitgeoefende hoofdfunctie) en de overige baten
en lasten van betekenis worden geacht.
m a b blz. 605

De doelstelling van de jaarrekening wordt als volgt geformuleerd:
„De jaarrekening geeft een zodanig inzicht, dat een verantwoord oordeel kan
worden gevormd omtrent het vermogen en het resultaat van de tak van dienst,
alsmede omtrent de mate waarin de jaarrekening in overeenstemming is met de
begroting” (art. 2).
Blijkens de commissie hebben de in artikel 2:308 BW genoemde begrippen sol
vabiliteit en liquiditeit voor de afzonderlijke takken van dienst weinig betekenis.
Daarentegen wordt • terecht - de relatie van de rekening met de begroting van
veel betekenis geacht.
Artikel 4, 4e lid schrijft daarom voor een bij dejaarrekening over te leggen „staat
vermeldende de cijfers van de primaire begroting en van de jaarrekening, de ver­
schillen daartussen en een toelichting hierop”.
 De vraag rijst, waarom deze begrotingscijfers niet (naast ook de vergelijkende
cijfers van het vorige jaar) in de winst- en verliesrekening (resultatenrekening) en
in de staat van herkomst van besteding der middelen moeten worden opgeno­
men, zoals in de huidige Rekeningvoorschriften 1931 is voorgeschreven.
De rekening is toch te zien als de verantwoording van het gevoerde beheer,
binnen de daarvoor bij de begroting toegestane kredieten.
Niet geheel duidelijk is voorts wat de commissie precies beoogt met de door
haar bedoelde vergelijking van de jaarrekening met de primaire begroting (dat is
de oorspronkelijke begroting, zonder de in de praktijk vaak vele tussentijdse aanvul­
lingen en wijzigingen). Dat zij heeft willen afrekenen met het in de praktijk weinig
zinvolle gebruik om aan het eind van het dienstjaar alle verschillen tussen wer­
kelijke en geraamde baten en lasten door middel van een zg. „slotwijziging” recht
te trekken, moet positief worden beoordeeld. Hoe gaat het echter met de in de
loop van het jaar door de raad gevoteerde kredieten bv. voor uitbreiding en inves­
teringen, etc. De praktijk op dit punt is dat deze kredieten als regel niet (meer)
in de primaire begroting worden opgenomen, doch eerst bij tussentijdse begro­
tingswijzigingen worden toegevoegd.
De vergelijking tussen gevoteerde kredieten en werkelijke investeringen, welke
belangrijk is in het kader van het budgetrecht van de gemeenteraad, verdwijnt
op deze wijze maar al te gemakkelijk in het ongewisse.
 Het weglaten van de elementen „liquiditeit” en „solvabiliteit” uit de in artikel
2 omschreven doelstelling van de jaarrekening wordt door de commissie niet na­
der gemotiveerd. Voor de gemeentelijke bedrijven moge dan de solvabiliteit niet
zo’n belangrijk aspect zijn, het element „liquiditeit” is dat wel. Behalve voor het
in het ontwerp wat in het duister blijvende onderscheid tussen lang en kort
vreemd vermogen is het liquiditeitsaspect als regel van overwegende betekenis
voor de onderlinge volgorde van de balansposten.
Ook de door de commissie beoogde ruimere toepassing van het ontwerp, nl.
op andere overheidsinstellingen (zie hierboven sub 2 en 5) lijkt het wenselijk te
maken, dat de commissie zich alsnog beraadt op het invoegen van deze beide as­
pecten in de door haar omschreven doelstelling van de jaarrekening.
De grondslagen, waarop de waardering van activa en passiva en de bepaling
van het resultaat berusten, voldoen aan normen die in het maatschappelijk ver­
keer als aanvaardbaar worden beschouwd (art. 5).
Deze bepaling opent de mogelijkheid om in afwijking van het - tot dusver door
de gemeente als „algemeen bruikbare” waarderingsgrondslag beschouwde - sys­
m a b blz. 606

teem van de historische uitgaafprijs andere grondslagen te kiezen.
Terecht wijst de commissie erop, dat de specifieke problematiek bij de overheid
aanleiding kan geven tot nadere beschouwingen, waarbij kennelijk gedoeld is op
het zg. Tripartiete Overleg.
Evenals in artikel 2:314 BW bevat artikel 7 van het ontwerp de bepaling dat
bij de jaarrekening wordt overgelegd de verklaring van de deskundige bedoeld
in artikel 265bis gemeentewet (accountant).
 Daaraan is toegevoegd de volgende zinsnede: Voorzover de jaarrekening niet
aan deze rekeningsvoorschriften voldoet, maakt de verklaring hieromtrent (daar
van?) melding, tenzij dit in de jaarrekening zelf is aangegeven. (Is bedoeld: tenzij
de afwijkingen in de jaarrekening duidelijk zijn vermeld en toegelicht?).') De re­
dactie van deze bepaling lijkt voor verbetering vatbaar.
Artikel 10 van het ontwerp noemt als verplicht toelichtend stuk de staat welke
een specificatie geeft van de vaste activa, de (jaarlijkse en gecumuleerde) afschrij­
vingen en de mutaties daarin. Vermeld dienen ook te worden afschrijvingsmethode, gebruiksduur en/of afschrijvingspercentage.
Het 2e en 3e lid van dit artikel luiden als volgt:
„2) Extra afschrijvingen dienen afzonderlijk te worden vermeld en toegelicht.”
„3) Investeringssubsidies en/of bijdragen van derden worden afzonderlijk verant
woord.”
In de toelichting op dit artikel wordt geen onderscheid gemaakt tussen extra-af
schrijvingen, die noodzakelijk zijn uit technisch/economische overwegingen, en
die, welke geschieden uit overwegingen van winstbestemming. Indien deze laat­
ste, zoals in de praktijk nog wel eens voorkomt, in mindering van de boekwaarde
van de vaste activa zijn gebracht, wordt geweld gedaan aan de in artikel 3 van
de ontwerp voorschriften bedoelde getrouwe weergave van het vermogen (en
soms ook van het resultaat!). Niet duidelijk is waarom investeringssubsidies en/of
bijdragen van derden onder dit artikel worden besproken.
Investeringssubsidies zijn, veelal onder bepaalde voorwaarden, gegeven financierings- of gekapitaliseerde exploitatie bijdragen. Zij kunnen bv. zijn gegeven om
bepaalde investeringen mogelijk te maken. Het is echter een vraag of zij daarom
ook op de bruto-investering in mindering moeten worden gebracht.
Ook rijst de vraag op welke basis dan de jaarlijkse afschrijvingen moeten wor­
den bepaald, nl. op de bruto- of op de met de investeringssubsidie verminderde
waarde.
 De boeking van de zg. bijdragen van derden, zoals die nogal veel voorkomen
(soms tot grote bedragen) bv. bij openbare nutsbedrijven, geschiedt in de praktijk
niet uniform.
Soms worden zij in mindering gebracht op de aanschaffingswaarde, soms wor­
den ze als van derden verkregen rentevrij vreemd (of eigen) vermogen op de ba­
lans gepassiveerd. Afschrijving vindt plaats op basis van de netto-, danwel de bru­
to-investering.
Het zou belangrijk zijn geweest als de commissie zich op het punt van de pre­
sentatie van bijdragen van derden en van investeringssubsidies, alsmede ten aan­
zien van de berekening van de afschrijvingen in zulke gevallen, duidelijker had
uitgesproken.
') Cursivering en toevoeging tussen ( ) van mij. Van Dijk.
m a b blz. 607

Artikel 11 van de regeling handelt over immateriële activa. Het 3e lid van dit
artikel luidt als volgt:
„3) Verliezen die ontstaan bij het buiten gebruik stellen, danwel bij het onttrekken
aan de oorspronkelijke bestemming van activa, kunnen worden opgevoerd
als te amortiseren verliezen.”
Het lijkt niet juist dit soort verliezen te rangschikken onder „immateriële activa”.
Zo er behoefte mocht zijn om deze verliezen over meerdere jaren te dekken, het­
geen bij de als regel volledige financiering met vreemd vermogen en de veelal
niet op winst gerichte exploitatie bij gemeentelijke takken van dienst nogal eens
kan voorkomen, lijkt het noodzakelijk ongedekte verliezen als afzonderlijke balanspost op te nemen.
Ervan uitgaande dat deelnemingen bij gemeentelijke takken van dienst als re­
gel nauwelijks voorkomen, kan begrip worden opgebracht bij een summiere re­
geling als in het ontwerp voorgesteld. De verdeling over 2 artikelen, die boven­
dien niet opvolgend zijn (artikelen 12 en 14) wekt echter enige verwondering.
 Artikel 13 betreft de voorraden en is nagenoeg gelijk aan het eerste lid van ar­
tikel 2:322 BW. Merkwaardigerwijze ontbreken echter de in dat artikel voorko­
mende „handelsvoorraden”, welke met name bij openbare nutsbedrijven (gas en
electriciteitsbedrijven) nogal eens plegen voor te komen (gasapparaten, electrische fornuizen, etc.). De in plaats daarvan genoemde „bestemde” „voorraden”
worden niet nader toegelicht.
Artikel 17 handelt over het eigen vermogen, dat wordt onderscheiden in ka
pitaal en reserves. Blijkens de toelichting bij dit artikel wordt ervan uitgegaan, dat
een tak van dienst (juridisch!) geen eigen vermogen kan hebben. De vraag rijst
echter hoe bv. in geval herwaardering van vaste activa wordt toegepast, het ver­
schil tussen de actuele waarde en de oorspronkelijke boekwaarde wordt verant­
woord. Het kan toch niet de bedoeling zijn deze „reserve herwaardering” aan de
gemeente uit te keren? Het rapport spreekt zich hierover niet uit.
Artikel 19 gaat over de voorzieningen en bepaalt dat hiervan tenminste afzon­
derlijk worden vermeld de voorzieningen die betrekking hebben op bepaalde ac­
tiva, alsmede de egalisatiefondsen. Niet geheel duidelijk is wat met deze laatste
term wordt bedoeld. Het gevaar bestaat, dat in de praktijk de term „egalisatie­
fondsen” zodanig kan worden uitgelegd dat een getrouwe en stelselmatige weer­
gave van grootte en samenstelling van het resultaat in gevaar wordt gebracht.
Het zou beter zijn geweest als de commissie, evenals het Tripartiete Overleg (zie
hoofdstuk III b van de Beschouwingen) een aantal illustratieve voorbeelden had
genoemd. Daarbij kan bv. worden gedacht aan de voorziening voor onderhoud­
skosten en, bij grondbedrijven, de voorziening (veelal ten onrechte „reserve” ge­
noemd) voor nog te maken kosten van bouwrijpmaken, etc. van onderhanden
grondcomplexen.
 De schulden met een looptijd langer dan een jaar worden in het ontwerp niet
genoemd. Wel wordt in de toelichting op artikel 20, dat over de kortlopende schul­
den handelt, vermeld dat indien schulden met een looptijd van meer dan een jaar
voorkomen, dit „dient te worden aangegeven”.
Mede gezien de door de commissie beoogde ruimere toepassing van de ontwerp-rekeningsvoorschriften, waarbij o.a. ook gedacht is aan gemeenschappelijke
regelingen, algemene dienst van provincie en gemeenten, etc. mag een onder­
scheid in de balans tussen langlopende en kortlopende schulden niet ontbreken.
m a b blz. 608

Van de in de resultatenrekening of toelichting afzonderlijk te vermelden kosten
en opbrengsten (artikel 2:335 3e lid BW spreekt van baten en lasten) worden de
afschrijvingen op immateriële activa niet afzonderlijk genoemd. Evenmin wor­
den onder de opbrengsten vermeld de opbrengsten van beleggingen.
Aangezien gemeentelijke takken van dienst hun reserves als regel bij de ge­
meente plegen te beleggen, zal afzonderlijke vermelding van de opbrengst hier­
van van betekenis kunnen zijn. Blijkens dit artikel (art. 24) dienen subsidies afzon­
derlijk te worden verantwoord. In de toelichting op dit artikel is vermeld:
„Alleen indien de subsidie een „recht” vormt, dient dit te leiden tot een ver­
antwoording als bate op de exploitatierekening.”
Niet geheel duidelijk is wat daarmee wordt bedoeld.
Het vierde lid van artikel 24 heeft betrekking op het vermelden van de uitkom­
sten, indien een tak van dienst meer dan één verzorgende taak heeft. De toelichting
op dit vierde lid is niet geheel vrij van onduidelijkheden.
Afhankelijk van het vereiste inzicht zal dit lid nl. leiden: tot het verstrekken van
„enige exploitatie overzichten”, danwel tot toevoeging van een „kostenverdeelstaat”, of tot een „bedrijfsanalyse”.
 In de praktijk komt het nog weleens voor dat bv. één tak van dienst zowel de
gas- als electriciteitsvoorziening verzorgt. In zulke gevallen is het niet ongebrui­
kelijk, dat voor beide onderdelen afzonderlijke winst- en verliesrekeningen worden
opgesteld.
Conclusie

7. De totstandkoming van het onderhavige rapport moet in het algemeen po­
sitief worden beoordeeld. Met de commissie kan de wens worden uitgesproken,
dat de verouderde „Rekeningsvoorschriften” voor de gemeentelijke takken van
dienst in bovenbedoelde zin zullen worden aangepast. Ook kan gaarne worden
ingestemd met de beoogde ruimere toepassing door andere overheidsdiensten
en -instellingen.
Zoals in het voorgaande is aangegeven, behoeft de redaktie van het ontwerp
op bepaalde punten echter nog wel aanvulling en/of herziening.
m a b blz. 609.
