Levensverzekeraar en vennootschapsbelasting
MAB

B elastingen
V erslaggeving
Wet- en regelgeving

Levensverzekeraar en
vennootschapsbelasting
De fiscale resultaatbepaling bij levensverzekeraars in Nederland
Prof. Dr. A. Oosenbrug

Dit artikel geeft een samenvatting van het onder
bovenstaande titel uitgebrachte proefschrift. Dit
proefschrift werd door de auteur op 1 juni 1993
verdedigd ter verkrijging van de graad van Doc­
tor aan de Rijksuniversiteit te Leiden. Doei van
het proefschrift was het aan een ‘multidisciplinair’
onderzoek onderwerpen van de in Nederland
plaatsvindende heffing van winstbelasting van
levensverzekeringsbedrijven. Uitgaande van de
fiscaal-juridische wetenschap, is mede op basis
van de bedrijfseconomische en de verzekerings­
technische wetenschap, de in Nederland
bestaande fiscale wet- en regelgeving voor
levensverzekeringsmaatschappijen
aan een
totaalbeoordeling op consistentie en theoretische
verdedigbaarheid onderworpen. Door een syste­
matische analyse vanuit de verschillende discipli­
nes ontstaat een beter inzicht in de (theoretische)
aanvaardbaarheid van de thans bestaande con­
stellatie op het vlak van de fiscale resultaatbepaling
bij levensverzekeringsmaatschappijen.
1 Inleiding
Nederlandse levensverzekeraars worden gecon­
fronteerd met uit drie verschillende bronnen
voortvloeiende normen voor de resultaatbepaling.
Aangezien er bij elk van deze bronnen sprake is
van het nastreven van andere doelstellingen,
bestaan er daarbij (belangrijke) accentverschillen.
De fiscale normen leiden tot een primair objectief
en operationeel bruikbaar resultaatbegrip. Bij het
bedrijfseconomische resultaatbegrip neemt het

n o v e m b e r 1993

getrouwheidselement daarentegen een belangrijke
plaats in. Ten slotte wordt het verzekeringstech­
nische resultaatbegrip juist weer gedomineerd
door het voorzichtigheidselement. Hierdoor slui­
ten de verschillende categorieën van normen
noodzakelijkerwijs niet zonder meer op elkaar
aan. Desondanks kunnen binnen het kader van
het ene resultaatbegrip ontwikkelde normen wel
degelijk bruikbaar zijn bij het nader inhoud geven
aan één der andere resultaatbegrippen.
 2 Juridische context voor de fiscale resultaat­
bepaling bij levensverzekeringsm aatschap­
pijen in Nederland
Op basis van de krachtens de Wet toezicht ver­
zekeringsbedrijf (WTV) voor verzekeraars vereiste
rechtsvorm, zijn primair de bepalingen van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet
Vpb 1969) van belang voor de belastingplicht van
levensverzekeraars. Uit de bedoelde bepalingen
volgt, dat een levensverzekeraar - afgezien van
uitzonderingsgevallen - subjectief belastingplichtig
is voor de Wet Vpb 1969.
Met betrekking tot de objectieve belastingplicht
vervult de Wet op de inkomstenbelasting 1964
(Wet IB 1964) een belangrijke rol als (secundai-

Prof. Dr. A. Oosenbrug, registeraccountant, actuaris AG,
studeerde Bedrijfseconomie, Accountancy en EDP-accountancy aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en actuariële
wetenschappen aan de Vrije Universiteit en de Universiteit
van Amsterdam. Thans directeur Interlloyd Levensverzeke­
ring Maatschappij NV en vanwege de Stichting Moret
Fonds bijzonder hoogleraar Verslaggevings- en waarderingsvraagstukken van het verzekeringsbedrijf aan de Eras­
mus Universiteit Rotterdam.
545

re) rechtsbron. Mede op grond daarvan geldt, dat
levensverzekeringresultaten in de meest ruime
zin des woords objectief belastingplichtig zijn
voor de Wet Vpb 1969.
In Nederland gevestigde levensverzekeraars zijn voor hun externe verslaglegging - onderworpen
aan Titel 9 Boek 2 BW, welke de belangrijkste
bedrijfseconomische normen inzake de resultaatbepaling bevat. Blijkens de jurisprudentie vervullen
deze bedrijfseconomische normen tevens een
functie binnen het kader van de fiscale resultaatbepaling. Alhoewel er sprake is van een
autonoom fiscaal resultaatbegrip, dat op zijn
eigen merites moet worden beoordeeld, fungeert
de bedrijfseconomie daarbij dus wel als normatief
hulpmiddel.
 De verzekeringstechnische normen inzake de
wijze van resultaatbepaling zijn gebaseerd op de in
de WTV opgenomen toezichtswetgeving. In
Nederland vervullen de jaarlijks door verzeke­
raars bij de Verzekeringskamer in te dienen verslagstaten een belangrijke rol bij de uitoefening
van dat toezicht. De daarmede verband houdende
resultaatbepalingsnormen vervullen op grond van
de door de Hoge Raad (HR) gegeven invulling
van het begrip goed koopmansgebruik evenwel
geen directe rol bij de fiscale resultaatbepaling.
Wel is er nog op indirecte wijze sprake van enige
fiscale relevantie. Krachtens artikel 2:399, lid 3
BW volgt de bedrijfseconomische resultaatbepaling
namelijk op essentiële punten de verzekerings­
technische. Hierdoor zijn de verzekeringstechni­
sche normen alsnog op indirecte wijze fiscaal
relevant.
Door het in principe uiteenlopende karakter van
de bedrijfseconomische en de verzekeringstech­
nische resultaatbepaling, is de aldus ontstane
grondslag echter wel van oneigenlijke aard.
Daarnaast leidt een en ander tot een onderwaar­
dering van het belang van een specifiek verzeke­
ringstechnische inbreng bij het beoordelen en het
verder ontwikkelen van het fiscale resultaatbe­
grip. Het verdient dan ook aanbeveling dit resul­
taatbegrip zodanig bij te stellen, dat daarbinnen
een zelfstandige plaats wordt ingeruimd voor de
verzekeringstechnische normen.
546

3 F iscale grondslagen van de
resultaatbepaling
In de door artikel 9 Wet IB 1964 gegeven alge­
mene grondslag van de fiscale resultaatbepaling
neemt het begrip goed koopmansgebruik een
essentiële plaats in. Daarnaast worden in dit artikel
evenwel tevens het non-manipulatie- en het
bestendigheidsbeginsel geformuleerd.
 De gangbare interpretatiemethoden in enge zin
geven geen uitsluitsel omtrent de nadere invulling
van het begrip goed koopmansgebruik. Kan al uit
een systematische wetsinterpretatie worden
afgeleid,
- dat de wijze van fiscale resultaatbepaling niet in
strijd mag zijn met enig voorschrift der belas­
tingwetgeving, en
- dat de wijze van fiscale resultaatbepaling
geen afbreuk mag doen aan de algemene
opzet of een beginsel van de belastingwet om
welker toepassing het gaat,
uit de casuïstiek (BNB 1957/208) volgt boven­
dien,
- dat de wijze van fiscale resultaatbepaling ove­
rigens in overeenstemming moet zijn met het­
geen de bedrijfseconomische theorie leert
omtrent de juiste wijze van resultaatbepaling.
Daarnaast werd bij de behandeling van Wetsont­
werp 13.004 als één van de kenmerken van het
goed koopmansgebruik genoemd, dat de wijze
van fiscale resultaatbepaling gebaseerd moet
c.q. mag worden op het eenvoudsbeginsel. Deze
gedachtengang is ook terug te vinden in de juris­
prudentie (zie bijvoorbeeld BNB 1978/159).
Krachtens het eenvoudsbeginsel moet c.q. mag
bij de keuze van een stelsel ook de praktische
hanteerbaarheid van dat stelsel een rol spelen.
Een combinatie van systematische wetsinterpretatie
en casuïstische rechtsvinding leidt vervolgens
nog tot de conclusie, dat de wijze van fiscale
resultaatbepaling in principe niet mag leiden tot
een doorbreking van het beginsel van de balans­
continuïteit (beginbalans van een boekjaar =
eindbalans van het voorafgaande boekjaar).' Dit
laatste beginsel voorkomt, dat bij de bepaling van
de successievelijke jaarresultaten een deel van
het totaalresultaat tussen de wal en het schip

n o v e m b e r 1993

valt, of juist meerdere malen in de heffing wordt
betrokken.
Op grond van het non-manipulatiebeginsel moet de
bij de resultaatbepaling gevolgde gedragslijn
onafhankelijk zijn van de vermoedelijke uitkomst.
 Het door het non-manipulatiebeginsel bepaalde
wordt zonder meer al gedekt door het bestendigheidsbeginsel. De fiscale interpretatie van dit
consistentievereiste is echter soepeler dan de
bedrijfseconomische. Fiscaal gezien mag immers
worden overgestapt naar andere fiscaal accepta­
bele methoden, zolang dit maar niet naar wille­
keur en louter op fiscale gronden geschiedt;
bedrijfseconomisch gezien is een stelselwijziging
slechts aanvaardbaar indien de nieuwe methode
niet alleen bedrijfseconomisch aanvaardbaar is,
maar ook aanzienlijk beter is dan de oude metho­
de. Zo merkt de Raad voor de Jaarverslaggeving
hieromtrent op, dat een belangrijke verbetering
van het inzicht als een gegronde reden voor stel­
selwijziging geldt.2 Bij gebreke aan een gegronde
reden is een stelselwijziging overigens niet toege­
staan (artikel 2:384, lid 6, eerste volzin BW). Eerder
werd dan ook reeds gesteld: ‘(...) dat er wel sprake
moet zijn van een substantiële verbetering van
het gegeven inzicht, wil een stelselwijziging
althans acceptabel zijn’ (Oosenbrug, 1990, p.
73).
Het bestendigheidsbeginsel speelt hierdoor toch
nog een eigen rol bij de fiscale resultaatbepaling.
4 Bedrijfseconom ische grondslagen van de
resultaatbepaling
Binnen de bedrijfseconomische theorie kent men
het ‘economie’ en het ‘accounting concept of profit’.
Het ideale ‘economie concept of profit’ is sterk
prospectief georiënteerd en, wegens het daaruit
voortvloeiende gebrek aan intersubjectieve toets­
baarheid, van geringe praktische relevantie. Het
‘accounting concept of profit’ is daarentegen primair
retrospectief gericht. Door de grotere mate van
objectiviteit levert dit wel een operationeel bruikbaar
resultaatbegrip op. Aangezien het gelijkheidsbe­
ginsel3 als algemeen leidend beginsel voor de
belastingheffing wordt gezien, is slechts het

n o v e m b e r 1993

laatstbedoelde resultaatbegrip fiscaal bruikbaar.
 Krachtens het ‘accounting concept of profit’ wordt
de waarde- en resultaatbepaling beheerst door
een aantal basisbeginselen, te weten:
- het continuïteitsbeginsel;
- het voorzichtigheidsbeginsel;
- het toerekeningsbeginsel;
- het confrontatiebeginsel;
- het realisatiebeginsel;
- het consistentiebeginsel, en
- het materialiteitsbeginsel.
In principe moeten deze basisbeginselen als
onderling complementair worden gezien. Deson­
danks is er somtijds sprake van onderlinge con­
currentie, zoals bijvoorbeeld het geval is tussen
het confrontatie- en het voorzichtigheidsbeginsel.
Door het geheel van bedrijfseconomische basis­
principes ontstaat er een ‘conceptual framework’,
dat een samenhangend, normatief kader biedt
voor de wijze van resultaatbepaling.
5 V erzekeringstechnische grondslagen van de
resultaatbepaling
Alhoewel er (op het terrein van de levensverze­
kering) geen codificatie van verzekeringstechni­
sche waarderingsgrondslagen heeft plaatsgevon­
den, kan de Verzekeringskamer op indirecte
wijze de toepassing van bepaalde grondslagen
sturen. Het wettelijk fundament hiertoe wordt
geboden door de artikelen 37, 39 en 42 WTV.
Gegeven de primaire verantwoordelijkheid van
de Verzekeringskamer (solvabiliteitsbewaking)
beperkt een en ander zich tot de grondslagen
van de ba/answaardering.
Aangezien het verzekeringstechnische toezicht
zich voornamelijk richt op de solvabiliteitsbewa­
king, dient het voorzichtigheidsbeginsel daarbij
een prominente rol te spelen. Desondanks blijkt
de Nederlandse praktijk meer te worden geken­
merkt door een voorzichtig-realistische, bedrijfs­
economische invalshoek. Daarbij zij in acht geno­
men, dat ook laatstgenoemde invalshoek waar
nodig wel degelijk rust op conservatieve grond­
slagen.
547

Door het voorgaande blijken de verzekerings­
technische verslagleggingsnormen voor wat
betreft de voorziening verzekeringsverplichtingen
(vvv), de deelnemingen, de bedrijfsmiddelen en
de beleggingen en de geactiveerde rentestand­
kortingen samen te vloeien met de desbetreffende
bedrijfseconomische normen. Voor de overige
balansposten is er natuurlijkerwijze al geen aan­
leiding tot het in de verschillende normen aan­
brengen van accentverschillen.
 Feitelijk is er in Nederland dus sprake van een
één- in plaats van een tweesporige civiele ver­
slaggeving door verzekeraars. Daarbij is er voor
geopteerd om de verzekeringstechnische functie
daarvan tot haar recht te laten komen door middel
van het tegen de werkelijk aanwezige solvabiliteitsmarge afzetten van een expliciet te bepalen,
vereiste solvabiliteitsmarge. Dit verdient de voor­
keur boven het impliciet in de balans verwerken
van de solvabiliteitsmarge door het toepassen
van sterk conservatieve waarderingswijzen.
Bij de laatstbedoelde wijze van verzekeringstech­
nische verslaggeving zou een aantal van de
bedrijfseconomische basisbeginselen (te weten
het continuïteits-, het toerekenings- en het confrontatiebeginsel) slechts binnen de grenzen
gesteld door een stringente toepassing van het
voorzichtigheidsbeginsel ook verzekeringstechni­
sche relevantie bezitten. Het realisatiebeginsel
zou daarentegen juist strikt moeten worden toe­
gepast.
Het consistentie- en het materialiteitsbeginsel zul­
len ten slotte ook bij de verzekeringstechnische
verslaggeving steeds onverkort van toepassing
zijn.
6 Fiscale positie van de voorziening
verzekeringsverplichtingen bij de
resultaatbepaling (het convenant van 1969)
Het convenant van 1969 geeft nader inhoud aan
het resultaatbegrip voor levensverzekeraars. Op
grond hiervan dient bij de vaststelling van de vvv
het ‘lock-in principle’ te worden toegepast. Krach­
tens dit beginsel dient de voorziening te worden
gebaseerd op de sterfte-, intrest- en kostengrondslagen, die op het moment dat de desbe­

S48

treffende verzekeringen werden gesloten, van
toepassing waren. Desalniettemin is een omreke­
ning van de voorziening onder voorwaarden toe­
gestaan.
Verleende rentestandkortingen moeten worden
geactiveerd. De resulterende actiefpost vormt de
facto een correctie op de vvv.4 Afschrijving hier­
van dient - volgens de letterlijke tekst van het
convenant - (arbitrair) over een periode van acht
jaarte geschieden (4x15%, 4x10%).
 Voor vastrentende beleggingen mag het ‘Nie­
derstwertprinzip’ op grond van het convenant
slechts in beperkte mate worden toegepast. In de
praktijk komt dit echter neer op een volledige uit­
schakeling ervan.
Wel acht het convenant toepassing van de netto­
methode voor de vaststelling van de voorziening
toelaatbaar. Deze methode is een ‘during rendering
method’, waarbij al tijdens de looptijd van een
verzekering winsten worden verantwoord. De
aanvaardbaarheid van een dergelijke methode
wordt bepaald door de mate waarin een strikte
toepassing van het realisatiebeginsel noodzake­
lijk is.
De egalisatiereserve, die verzekeraars op grond
van artikel 29 Wet Vpb 1969 kunnen vormen, is
een verzekeringstechnische ‘schommelreserve’.
Deze reserve dient namelijk voor het afzwakken
van fluctuaties in het fiscale jaarresultaat zelf. Als
zodanig vormt de egalisatiereserve een fiscale
faciliteit die buiten de bedrijfseconomische (en de
verzekeringstechnische) resultaatbepaling staat.
De bepalingen inzake de egalisatiereserve zijn
vastgelegd in het Besluit reserves verzekeraars.
In de periodiek de kop opstekende discussie
omtrent het bestaansrecht van de egalisatiere­
serve worden de volgende argumenten pro en
contra aangevoerd:
- het rechtvaardigheidsargument (contra);
- het ‘risicoverminderingsargument’ (contra);
- het ‘risico-aanwezigheidsargument’ (pro);
- het solvabiliteitsbewakingsargument en aan­
verwante argumenten (pro & contra);
- het complementariteitsargument (pro);
- het niet-effectiviteitsargument (contra), en
- het verliescompensatie-argument (contra).
n o v e m b e r 1993

MAB

Slechts het complementariteitsargument vormt
een valide argument.
aan het niet toerekenen van alle verdiensten. De in
Nederland relatief onbekende risico-evenredigheidsmethode kent deze manco’s niet.5

7 Bedrijfseconom ische positie van de
voorziening verzekeringsverplichtingen bij de
resultaatbepaling

In de actuariële visie accepteert men het slechts
met een bepaalde mate van zekerheid afgedekt
zijn van de verzekerde prestatie als toereikend
voor de toepassing van het realisatiebeginsel.
 Daarbij baseert men zich op het van toepassing
zijn van de Wet van de grote aantallen. Krach­
tens deze wet zullen de resultaten op individuele
polissen elkaar immers uitmiddelen tot de inge­
calculeerde winstmarge. De premissen waarop
deze wet is gebaseerd, zijn echter behept met
dusdanige manco’s, dat deze wet niet zonder
meer kan worden toegepast. Binnen het verzeke­
ringsbedrijf aanvaardt men het hieruit voortvloei­
ende risico, onder aanhouding van extra waarborgvermogen. Fiscaal zou dit extra risico
evenwel tot toepassing van de ‘completed con­
tract method’ moeten leiden.
Voorzieningen brengen qua realisatie en/of
omvang onzekere, doch concrete en kwantifi­
ceerbare lasten tot uitdrukking. Het voorzichtig­
heids- en het confrontatiebeginsel geven de
basis voor het opvoeren van een voorziening.
Wegens het bij levensverzekeraars ontbreken
van een natuurlijke matching tussen baten en
lasten, waarbij de resultatenverantwoording
geschiedt naar rato van de dienstverlening, is er
behoefte aan een transitorische post. De vvv kan
als zodanig functioneren door de niet-verdiende
premies en rente naar de toekomst te schuiven.
De w v moet in dat geval dan ook worden opge­
bouwd als een passieve uitstelpost. De als transi­
torische post fungerende voorziening wordt als­
dan retrospectief bepaald.
Bij tegenvallende winstverwachtingen kan zich de
situatie voordoen, dat blijkt dat de retrospectief
opgebouwde voorziening naar verwachting niet
toereikend zal zijn om de toekomstige uitkeringen
te kunnen verrichten. De vvv gaat dan als een
post van verliesanticipatie fungeren, welke pro­
spectief dient te worden bepaald. De vvv repre­
senteert in dat geval de per saldo bestaande toe­
komstige schuld van de maatschappij.
8 V erzekeringstechnische positie van de
voorziening verzekeringsverplichtingen bij de
resultaatbepaling
Ter bepaling van de (pro- of retrospectieve) vvv
bestaan er uiteenlopende actuariële methoden.
 Van deze methoden kan slechts de Höcknermethode met een kleine ingreep zodanig worden
aangepast, dat zij in redelijke mate voldoet aan
de bedrijfseconomische resultaatbepalingscriteria. Desondanks gaat ook deze methode mank
aan het niet op rechtevenredigheidsbasis aan de
dienstverlening relateren van de verdiensten en

n o v e m b e r 1993

9 Bedrijfseconom isch-verzekeringstechnische
toetsing van de fiscale voorschriften inzake de
voorziening verzekeringsverplichtingen
Op de door het convenant gegeven concrete
voorschriften inzake de bepaling van de w v valt het
een en ander af te dingen. Daarbij gaat het om
de toepassing van het ‘lock-in principle’, de ver­
werking van rentestandkortingen en de toepas­
sing van de netto-methode. De desbetreffende
voorschriften kunnen een bedrijfseconomischverzekeringstechnische toets niet zonder meer
doorstaan.
Aangezien de bepalingen van het convenant één
samenhangend geheel vormen, moeten ook de
niet direct op de vvv betrekking hebbende bepa­
lingen in de beschouwing worden betrokken.
Daarbij gaat het om bepalingen betreffende de
beleggingen en de egalisatiereserve.
Slechts onder stringente voorwaarden betekent
een beperking van de toepasbaarheid van het
‘Niederstwertprinzip’ voor de beleggingen niet
een schending van het voorzichtigheidsbeginsel.
Als verzekeringstechnische ‘schommelreserve’

549

MAB

valt het bestaansrecht van de egalisatiereserve
te herleiden tot het toepassen van het voorzichtigheidsbeginsel. Als zodanig valt de egalisatiere­
serve buiten de bedrijfseconomische resultaatbepaling. Daarnaast zou de egalisatiereserve
echter kunnen worden beschouwd als een correctiepost in verband met het binnen de resultaatbepaling te los toepassen van het realisatiebeginsel.
 Bedrijfseconomisch-verzekeringstechnisch wordt
er immers ook - naast het incalculeren van vei­
ligheidsmarges - gewerkt met een solvabiliteitsmarge, waarvan de omvang gecorreleerd is met de
omvang van de gelopen risico’s. Door de vorm­
geving van de egalisatiereserve kan deze reserve
evenwel niet - binnen de fiscale verslaggeving worden gezien als de brug tussen het fiscaal ver­
mogen en de noodzakelijk geachte solvabiliteitsmarge. Op grond van dit alles is een bedrijfseco­
nomisch oordeel over de egalisatiereserve niet
mogelijk, hetgeen overigens niet wil zeggen dat
daarmee het bestaansrecht van de egalisatiere­
serve wordt ontkend.
Ook de objecten waarop de in het convenant
gegeven waarderingsvoorschriften betrekking
hebben, vertonen een logische onderlinge relatie.
Daarbij gaat het om de beleggingen, de egalisa­
tiereserve en de vvv.
De vvv representeert als verliesanticipatiepost
een voor de dekking van toekomstige negatieve
kasstromen afgezonderd vermogen, dat door
belegging rendabel wordt gemaakt. Hierdoor
bestaat er een samenhang tussen de waardering
van de vvv en het beleggingsrendement. Indien
en voor zover er sprake is van perfect met de
verplichtingen gematchte beleggingen, kunnen
de voorschriften inzake ‘lock-in’ en ‘Niederstwert’ op
grond van die samenhang deels worden onderbouwd. Deze onderbouwing is slechts deels,
doordat de bedoelde samenhang zich beperkt tot
waardeveranderingen die worden veroorzaakt
door rentewijzigingen.
Als transitorische post fungeert de vvv als een
uitstelpost. Door het retrospectieve karakter van
deze post, wordt de waarde hiervan niet beïn­
vloed door de hoogte van het te realiseren beleg­
gingsrendement, en daardoor ook niet door wijzi­

550

gingen in de marktrente. Wegens het aldus ont­
breken van een logische samenhang tussen de
waarde-ontwikkeling van de vvv en die van de
beleggingen, ontbreekt ook de basis om op
grond daarvan de voor die posten gegeven voor­
schriften te kunnen onderbouwen.
 Naast de objectbepaalde samenhang tussen de
convenantsvoorschriften, is er ook sprake van
een onderhandelingstechnisch bepaalde samen­
hang tussen die voorschriften. In tegenstelling tot
praktische uitvoeringsoverwegingen, kunnen
praktische onderhandelingsoverwegingen binnen
een theoretisch kader niet van betekenis zijn.
Sterker nog, op dergelijke overwegingen geba­
seerde voorschriften vertroebelen het zicht op de
aanvaardbaarheid van het overeengekomen stel­
sel van voorschriften, en leiden er toe dat theore­
tische beginselen onnodig geweld wordt aange­
daan.
10 B edrijfseconom isch-verzekeringstechnisch
eindoordeel inzake de fiscaal voorgeschreven
verzekeringstechnische resultaatbepaling bij
levensverzekeringsm aatschappijen
Ook nadat rekening is gehouden met de samen­
hang tussen de verschillende bepalingen uit het
convenant, voldoen de voorschriften inzake de
vvv, de vastrentende beleggingen en de egalisa­
tiereserve niet aan de bedrijfseconomisch-verzekeringstechnische normen voor de resultaatbepa­
ling. Het ‘lock-in’-vereiste is te ongenuanceerd
van aard, dan wel op foutieve wijze genuanceerd,
de voorgeschreven wijze van verwerking van ver­
leende rentestandkortingen leidt tot een incorrect
vermogens- en resultatenbeeld, en de toepassing
van de netto-methode leidt tot strijdigheid met de
realiteitszin en met het realisatiebeginsel. Voor
de vastrentende beleggingen geldt weer een te
ongenuanceerde beperking van de toepasbaar­
heid van het ‘Niederstwertprinzip’, terwijl ten slotte
de egalisatiereserve bedrijfseconomisch toch
niets anders is dan een fiscale faciliteit.
Door toepassing van de ‘completed contract
method’ voor de vvv, en door een genuanceerde
toepassing van het ‘Niederstwertprinzip’ op de

n o v e m b e r 1993

MAB

vastrentende beleggingen, wordt wel een
b'edrijfseconomisch-verzekeringstechnisch aan­
vaardbare wijze van resultaatbepaling verkregen.
Nader onderzoek naar de mogelijkheden en de
onmogelijkheden tot het kwantificeren van de aan
het levensverzekeringsbedrijf inherente ‘bijzonde­
re' risico’s is echter dringend gewenst.
 11 Besluit
Ter besluit zij de bij het proefschrift behorende
eerste stelling vermeld:
De op het convenant van 1969 gebaseerde fisca­
le status van levensverzekeraars kan een 'multi­
disciplinaire’ toets op aanvaardbaarheid niet met
succes doorstaan. Het door een algemene norm
vervangen van de geldende voorschriften zou
hiervoor een oplossing bieden. Deze algemene
norm zou aldus kunnen luiden, dat de resultaat­
bepaling dient te voldoen aan hetgeen de
bedrijfseconomische en de verzekeringstechni­
sche wetenschappen leren omtrent de juiste
wijze van resultaatbepaling, tenzij dat zou leiden tot
strijdigheid met enig voorschrift of beginsel van
de belastingwetgeving of met de algemene opzet
daarvan.
Literatuur
Beelen, N. van (1987), De herwaardering van het fiscale regi­
me van verzekeraars en pensioenlichamen, Weekblad voor
fiscaal recht, no. 1987/5788, pp. 1093-1109.
Dijk, H. van en J.G. Kuijl (1987), Ontwikkelingen in de verhou­
ding tussen fiscale en bedrijfseconomische winstbepaling:
‘goed koopmansgebruik’ versus ‘in het maatschappelijk ver­
keer aanvaardbare normen', in L.W. Sillevis e.a., Leids fis­
caal jaarboek 1987 (Fiscaal ondernemingsrecht), Gouda
Quint BV, Arnhem.
Hoogendoorn, J. (1985), Het verband tussen fiscale winstbepa­
ling en egalisatiereserve, Het Verzekerings-Archief,
dl. 62-1985-1, pp. 19-28.
Hoogendoorn, J. (1987), De vennootschapsbelasting in de
‘Brede Herwaardering’, Maandblad belastingbeschouwingen, 56e jrg., nov. 1987, pp. 264-268.
n o v e m b e r 1993

Hoogendoorn, J. (1987), Aspecten van fiscale winstbepaling, in
J.H. von Eije e.a., Economie van het verzekeringsbedrijf.
Kluwer Bedrijfswetenschappen, Deventer.
Hom. R.G. (1971). Life insurance earnings and the release
from risk policy reserve system, Transactions of the Society
of Actuaries, Vol. XXIII, pp. 391-418.
Oosenbrug, A. (1986), ‘Generally Accepted Accounting Princi­
ples’ versus ‘Statutory Accounting Practices’ bij levensver­
zekeringmaatschappijen in de USA - I, Het Verzekerings­
Archief, dl. 63-1986-3, pp. 201-210.
 Oosenbrug. A. (1986), ‘Generally Accepted Accounting Princi­
ples’ versus ‘Statutory Accounting Practices’ bij levensver­
zekeringsmaatschappijen in de USA—II, Het Verzekerings­
Archief, dl. 63-1986-4, pp. 255-272.
Oosenbrug, A. (1990), Verslaglegging inzake ruiltransactieresultaten bij vastrentende beleggingen, Maandblad voor
Accountancy en Bedrijfseconomie, 64e jrg., mrt. 1990,
pp. 62-77.
Oosenbrug, A. (1993), Levensverzekeraar en vennootschaps­
belasting; de voorziening verzekeringsverptichtingen bin­
nen de fiscale resultaatbepaling, Gouda Quint BV, Arnhem.
Plas, J. van der (1992), De nieuwe wetgeving jaarverslaggeving verzekeringsmaatschappijen, in Documentatieset
Euroforum studiedag ‘Nieuwe jaarverslaggeving voor ban­
ken en verzekeringsmaatschappijen'.
Raad voor de Jaarverslaggeving, Richtlijnen voor de Jaarver­
slaggeving, Kluwer, Deventer, losbladig.
Saunders, R.A. (1986), Life insurance company financial state­
ments, Keys to succesful reporting, Teach'em, Inc., Chica­
go, Illinois.
Smit, R.J. (1983), Evolutie van bedrijfseconomische grondsla­
gen van de Nederlandse verzekeringsmaatschappijen, in:
De balans opgemaakt, Kluwer, Deventer, pp. 273-284.
Tuk. A.F. (1968), Fiscale problemen van de levensverzeke­
ringsmaatschappijen, Weekblad voor fiscaal recht, no.
1968/4918, pp. 968-974.
Vries, N.H. de en L.W. Sillevis, Cursus belastingrecht (Ven­
nootschapsbelasting), Gouda Quint BV, Arnhem, losbladig.
Zanden, P.M. van der (1991), Goed koopmansgebruik en nor­
men voor de jaarrekening, Maandblad voor Accountancy
en Bedrijfseconomie, 65e jrg., sept. 1991, pp. 426-434.
Noten
1 Zie bijvoorbeeld BNB 1955/107: ‘(...) als zuiver bedrijfsvermo­
gen bij het begin van een boekjaar heeft te gelden het zuiver
bedrijfsvermogen bij het einde van het vorige boekjaar.’
2 Richtlijnen voor de Jaarrekening, paragraaf 111.
3 Het gelijkheidsbeginsel stelt dat het gelijke gelijk moet wor­
den behandeld.
4 Door het verlenen van rentestandkortingen wordt immers een
correctie toegepast op de formeel gehanteerde rekenrente.
5 Zie hiervoor bijvoorbeeld Oosenbrug, 1986.
551.
