Paul de Beer, De mythe van de arbeidsmarkt
BOOK REVIEWS

staan in een beredeneerde bibliografie die via de site van de uitgever
raadpleegbaar is. Dat vormt geen probleem in een gedrukte versie,
maar die bronnen zijn lastig vindbaar als dat in een pdf-document
zit waar je online doorheen moet scrollen en er geen verwijzing naar
de betreffende paginanummers in het boek bij zit. De ‘leesbaarheid
en omvang’ lijken me evenwel niet de reden voor de beredeneerde
bibliografie in pdf. Er zijn de afgelopen jaren tientallen historische
boeken uitgegeven met een groter notenapparaat (de bronnen van dit
boek tellen zeventig pagina’s) en noten lees je niet om de leesbaarheid
maar voor de bronverwijzing. Het valt dan ook te betreuren dat de
uitgever niet het belang inziet van het bij elkaar uitgeven van noten
en onderzoeksgegevens samen met de hoofdtekst. Want bestaat die
online toegang over tien jaar nog? Dat lijkt me discutabel. Desondanks
mag deze publicatie worden gezien als een standaardwerk waarin
biografisch portret en stadsgeschiedenis van een tijdvak soms naast
elkaar oplopen en soms een symbiose vormen.
Johan Francke, Zeeuwse Bibliotheek Middelburg
Paul de Beer, De mythe van de arbeidsmarkt (Brussel: VUBPRESS, 2022).
216 p. ISBN 9789461173201.
 DOI: 10.52024/tseg.14447
De marktmetafoor is alomtegenwoordig in ons denken over werk en
inkomen. In De mythe van de arbeidsmarkt reflecteert Paul de Beer
kritisch op het arbeidsmarktconcept. De benadering is, aldus De Beer,
vooral een theoretische exercitie die weinig toevoegt aan ons begrip van
werk en het oplossen van gerelateerde maatschappelijke problemen: ‘De
interessantste en belangrijkste aspecten … kun je niet goed begrijpen
als je de arbeidsrelatie primair als de uitkomst van de arbeidsmarkt
ziet.’ (p.195) Desondanks speelt het perspectief een dominante rol in
overheidsbeleid. Onderzoekers, politici en beleidsmakers identificeren
maatschappelijke problemen rond werk en inkomen veelal door de
praktijk te vergelijken met de ideaaltypische arbeidsmarkt. Het gevolg
is dat zij de oplossing meestal zoeken in een verdere benadering van het
ideaaltype: meer marktwerking, minder ‘verstorende’ instituties.
De Beer zet de kern van zijn kritiek uiteen in de eerste hoofdstukken.
 Het eerste hoofdstuk is gebaseerd op zijn inaugurele rede voor de
VOL. 20, NO. 2, 2023

187

TSEG

Calewaert-leerstoel aan de Vrije Universiteit Brussel. Vervolgens
gebruikt hij het tweede hoofdstuk om de fundamenten van neoklassieke
arbeidsmarkttheorie in meer detail te bekritiseren. De Beers lange
staat van dienst als arbeidseconoom is hierbij bijzonder waardevol. Op
toegankelijke wijze laat hij de beperkingen van het arbeidsmarktmodel
zien met behulp van economische literatuur. Daarnaast put hij uit
sociologische en psychologische inzichten om zijn kritiek een meer
holistisch karakter te geven. Door deze aanpak is het boek aantrekkelijk
voor een breed publiek. Historische veranderingen krijgen helaas maar
weinig aandacht. Dit was dan ook niet de insteek van het boek. Toch
is het boek relevant voor historici die onderzoek doen naar werk en
inkomen. Zo start De Beer het boek door te verwijzen naar de Preambule
van de Internationale Arbeidsorganisatie: ‘Arbeid is geen handelswaar.’
(p.9) Gedurende een groot deel van de twintigste eeuw, gaf dit principe
aanleiding tot brede maatschappelijke oppositie tegen commerciële
intermediairs. Desalniettemin waren het de uitzendbureaus die
uiteindelijk de dominante tussenpartij werden. De rechtvaardiging
voor de positie van uitzendbureaus was dat zij als geen ander in staat
waren vraag en aanbod op elkaar af te stemmen op de arbeidsmarkt.
 Over het algemeen is De Beers kritiek op de mythe van de
arbeidsmarkt overtuigend. Hij maakt effectief gebruik van
internationale vergelijkingen om verklaringen ter discussie te
stellen. Neem de relatie tussen ontslagbescherming en het gebruik
van flexwerk. Door middel van een spreidingsdiagram van Europese
landen laat De Beer zien dat de relatie tussen beiden complexer in
elkaar zit dan vaak wordt gesuggereerd. Tegelijkertijd is het wel erg
scherp om te stellen dat ‘er is dus helemaal geen aanwijzing dat de
ontslagbescherming bepaalt hoeveel bedrijven gebruikmaken van
flexibele arbeidsrelaties.’ (p.26) Hoewel De Beers analyse geen causale
relatie laat zien, valt het goed te betogen dat er wel degelijk indicaties
zijn dat ontslagbescherming van belang is voor het gebruik van flexwerk
door werkgevers, uiteraard naast veel andere factoren. Een voorbeeld is
de versoepeling van de ontslagbescherming van verlengde tijdelijke
contracten met de Wet Flexibiliteit en Zekerheid (1999). In de nasleep
van de hervorming, gingen werkgevers veel vaker gebruikmaken van
tijdelijke arbeidscontracten dan vooraf was ingeschat. Tijdens de
bespreking van de arbeidsmarktmythe, blijft de lezer daarnaast soms
achter met het gevoel dat er meer uit een kritiekpunt te halen valt. Zo
stipt De Beer aan dat arbeidsmarkttheorie moeilijk in overeenstemming
te brengen is met het aanbieden van onbetaalde arbeid. De implicaties

188

VOL. 20, NO. 2, 2023

BOOK REVIEWS

van deze vaststelling komen echter maar beperkt aan bod, terwijl het
een belangrijke kritiek is op het arbeidsmarktconcept.
Hoofdstukken drie tot en met vijf behandelen achtereenvolgens
verschillende maatschappelijke thema’s rond werk en inkomen:
loonongelijkheid, inactiviteit en mobiliteit. Het mooie van deze
hoofdstukken is dat zij de kritiek op de arbeidsmarktmythe ontstijgen.
 Naast het reflecteren op de inzichten van arbeidsmarkttheorie, maakt
De Beer van de gelegenheid gebruik om uitgebreid in te gaan op
alternatieve theorieën die meer verklaringskracht kunnen bieden. Zo
weet hij de interesse van de lezer vast te houden. Het overzicht dat De
Beer in deze hoofdstukken van de literatuur geeft is indrukwekkend,
maar door de snelle opeenvolging van complexe subthema’s ook
enigszins overweldigend te noemen. Bovendien is het niet altijd
duidelijk hoe deze specifiekere onderwerpen zich verhouden tot
De mythe van de arbeidsmarkt zoals uiteengezet in de eerste twee
hoofdstukken. Het laatste hoofdstuk geeft een synthese van het boek
en bevat een visie op beleid waarin marktdenken een minder grote rol
speelt. Het hoofdstuk vormt een mooi slotstuk van een boek dat ons
dwingt ons denken over werk en inkomen bij te stellen.
Jeroen van Veldhoven, Huygens Instituut voor Nederlandsche
Geschiedenis en Cultuur
Julie M. Powell, Bodies of Work. The First World War and the
Transnational Making of Rehabilitation (Cambridge: Cambridge
University Press, 2022). 257 p. ISBN 9781009230285.
DOI: 10.52024/tseg.14448
De loopgravenstrijd van de Eerste Wereldoorlog liet meer dan 7 miljoen
mannen verwond huiswaarts keren. Deze veelal jonge mensen moesten
hun leven weer opbouwen en de geallieerde staten hielpen daarbij
door het aanbieden van chirurgie, prothesen en arbeidstherapie. In
het boek Bodies of Work. The First World War and the Transnational
Making of Rehabilitation vestigt Julie Powell een transnationale blik
op die hulp. De centrale these is dat revalidatie ten diepste gericht was
op het behoud van de vooroorlogse sociale orde. Een stevige claim
die voortkomt uit haar oordeel over de sociale motieven en culturele
gevolgen van de revalidatieprogramma’s.
VOL. 20, NO. 2, 2023

189.
