REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Januari 1953

REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der llniversiteit
van Amsterdam, redactie: Mevr. D ra E.
Hijmans

A. ACCOUNTANCY
II.
H ET A C C O U N TA N TSB ER O EP

De openbare accountants en de fiscus
D o o r n , Drs W . J. v a n — Behandeld wordt de vraag, hoe de toestand waarbij de
openbare accountant als belastingconsulent optreedt, in de praktijk voldoet, en welke
problemen zich daarbij kunnen voordoen.
Het blijkt dat vele accountants, zelfs ook N iva- en Vaga-leden, ernstig te kort schie­
ten bij hun werk als belastingconsulent.
Heeft de accountant zowel de volledige controle als de aangiften te verzorgen, dan
dient hij ervoor te zorgen dat eventuele in het accountantsrapport gemaakte voorbehou­
den ook bij de fiscale balans tot uiting komen, hetgeen niet altijd gebeurt.
Doet de directie zelf de aangifte, dan bestaat het gevaar van misbruik van de accoun­
tantsverklaring, hetgeen onmogelijk gemaakt zou moeten worden.
Bij het verzorgen van aangiften zonder dat de accountant de volledige controle heeft,
dient duidelijk tot uiting te worden gebracht dat hij niet kan instaan voor de volledige
juistheid.
Schrijver wijst op de wenselijkheid om de mogelijkheid te openen om klachten in te
dienen wanneer accountants ernstige onjuistheden begaan bij hun werk als belasting­
adviseur.
A II - 1
M aandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, October 1952.
E 332.42 : E 635.451 *)

B. BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
a.
A L G E M E N E B E D R IJF SH U ISH O U D K U N D E
III.
 W A A R N E M IN G SM ID D E L E N

Applying the Statistical Method to Time Study Problems
A b r u z z i , A d a m . — Tijdstudie wordt veelal gedoodverfd als een gebied dat zich
niet zou lenen voor exacte berekeningen, het „subjectieve element” zou daarvoor te
belangrijk zijn. Schrijver meent echter dat het hier evenals overal waar met getallen
wordt gewerkt, noodzakelijk is de grootte van de mogelijke afwijkingen en de fouten­
kans langs statistische weg te onderzoeken.
Evenals bij de kwaliteitscontrole kan men hier met bekende statistische methoden
1) In het vervolg zal onder elk artikel, behalve het gebruikelijke nummer van de
MAB-code, ook een classificatienummer worden vermeld dat is ontleend aan de onlangs
gereedgekomen „Decimale Classificatie-Code voor de Economische W etenschappen"
uitgebracht door de Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amster­
dam.
Deze code is op aanvraag verkrijgbaar bij de S.E.O ., Kloveniersburgwal 72, tegen
betaling van ƒ 25..— per exemplaar. Desgewenst zijn de bedrijfseconomische onderdelen
(E 136: Offers, Kosten en Kostprijs, E 32 en E 34: Financiering, E 6: Economische Orde,
Organisatie en Politiek, en E 7 : Administratieve Inrichting, registratuur en V erslagleg­
ging: tezamen met de Inleiding leverbaar tegen betaling van ƒ 16.—• per exemplaar.
ma b

blz. 44

veel bereiken: gemiddelde, mediaan, standaarddeviatie en spreiding zijn ook bij de tijd­
studie bruikbaar, en de theorie omtrent steekproeven kan hier niet worden gemist.
Het artikel bevat voorbeelden van de werkwijzen die toegepast kunnen worden.
B a III - 2
The Time Study Engineer, Augustus 1952
E 761.1 : E 641.214.21
IV.
 L E E R V A N D E K O ST P R IJS E N D E PR IJSV O RM IN G

Cost Accounting in Sound Business Decisions
A r n s t e i n, W i 11 i a m. .— De kostprijs heeft een tweeledige functie; naast de
bewaking van de efficiency dient zij het nemen van beslissingen ten aanzien van com­
merciële en financiële politiek.
Vooral bij het gebruik van de cijfers voor de laatst genoemde doeleinden heeft de
leiding behoefte aan goede voorlichting omtrent aard en bruikbaarheid der cijfers. Het
is de administrator die deze moet geven, en op deze wijze heeft hij een niet onbelangrijk
aandeel in de bedrijfspolitiek, hoewel uiteraard naast de kosten ook geheel andere
motieven een rol bij de beslissingen spelen.
Aan de hand van een viertal casusposities worden richtlijnen ontwikkeld voor ver­
krijging van de kostencijfers welke relevant zijn bij beslissingen omtrent „zelf maken
of kopen”, „al dan niet aanschaffen van arbeidsbesparende machines” , „prijszetting
voo- een monopoloïde markt", en „prijszetting voor een markt met concurrentie".
Tenslotte wordt nog in het algemeen gewezen op het belang van snel produceren der
cijfers, en op de waarde van alternatieve berekeningen, ook voor het vaststellen van de
invloed van eventueel gemaakte schattingsfouten. Bij elk kostprijscijfer behoort te worden
vermeld, voor welk doel het is opgesteld.
 B a IV 2 b
N aca Bulletin, Juni 1952
E 136.321
Het break even point
P r a n g e, Dr A. J. A. — Het break even point wordt gevonden door in een assen­
stelsel, waarbij op de x-as de bedrijfsbezetting in procenten wordt uitgezet, en op de
y-as de geldbedragen, twee lijnen te construeren die resp. het verloop van de totale
kosten .— waarbij de variabele kosten steeds proportioneel worden gedacht — en de
opbrengsten bij verschillende bedrijfsbezetting weergeven. Het snijpunt is het gezochte
break even point.
Schrijver wijst op de bezwaren tegen het gebruik van een dergelijke wijze van voor­
stellen. Het interval van een bedrijfsbezetting variërend van 0 tot 10 0 % is ondoelmatig
groot; in dit interval zijn de kostenlijnen beslist geen rechten, terwijl men bovendien
van het verloop in de nabijheid van de oorsprong niets weet. Iets anders is het, als
men het verloop wil nagaan in het interval 95-100 of 95-105 % . M aar ook dan moet
men met conclusies nog uitermate voorzichtig zijn. Dit wordt nog nader geïllustreerd
waarna schrijver concludeert, dat de grafische voorstelling van het break even point in
feite geen enkel probleem oplost, maar, mits voorzichtig getekend, een aardige illustratie
is, van wat de bedrijfsleider uit zijn cijfermateriaal reeds moet weten.
 B a IV - 2c
M aandblad voor Bedrijfsadministratie, Juli 1952
E 136.24
The Determination of Business Income in Times of Rising Prices
W i 1 k i n s o n, E . D. .— In dit artikel wordt onderzocht, in hoeverre verandering
van de algemeen gebruikelijke wijze van administreren, met name van de waarde van
voorraden en duurzame productiemiddelen, gewenst en mogelijk is. De uitvoerige
beschouwing leidt tot de conclusie, dat de wenselijkheid om uit te gaan van een of
ander stelsel dat de vervangingswaarde benadert, wel vaststaat.
Echter wordt uitdrukkelijk gewaarschuwd tegen het zonder meer en individueel ver­
laten van de traditionele administratie-beginselen.
B a IV - 8
The Accountants' Journal, Juni 1952
E 136.322
V.
L E E R V A N D E F IN A N C IE R IN G

Overheidsleningen op de Kapitaalmarkt
M i 1, Mej. M. H. M . v a n — N a een bespreking van de ontwikkeling van het rente­
gamma van de Overheid, wordt het verband tussen deviezenvoorraad en rentestand
geschetst en gewezen op de vermindering van de vlottende schuld der gemeenten.
m ab

blz. 45

Vervolgens wordt geconstateerd, dat er nog steeds weinig belangstelling voor risico­
dragend kapitaal bestaat, waarschijnlijk tengevolge van de vrees voor depressie. Het
grotere aanbod van kapitaal dat o.m. het gevolg was van de kapitaalaanwas bij de
institutionele beleggers en van de toename van het geldvolume, vond dus zijn weg
naar de markt voor risicomijdend kapitaal en met name ook naar de markt voor
gemeenteobligaties. Tenslotte wordt nagegaan, welke gevolgen zijn te verwachten van
de nieuwe investeringen van de zijde van de ondernemingen, welke nodig zullen zijn
teneinde de werkgelegenheid op peil te houden.
B a V - 5
Maandblad voor Bedrijfsadministratie, September 1952
E 332.221 : E 325.2
VI.
 L E E R V A N D E O R G A N ISA T IE

Questionnaire pour l’introduction de produits industriels nouveaux
U .S. Department of Commerce, W ashington. ■— Een zeer uitgewerkte vragenlijst
welke is opgesteld als steun voor producenten die het ter markt brengen van een nieuw
product overwegen. In de inleiding wordt ernstig gewaarschuwd tegen het te licht­
vaardig afgaan op optimistische veronderstellingen en niet genoeg gefundeerde con­
clusies. De vragenlijst dwingt de gebruiker, zich stap voor stap nauwkeurig te bezinnen
op de werkelijke vooruitzichten.
B a V I - 12
Organisation Scientifique, Juni en Juli 1952
E 641.254
Higher productivity by mechanized materials movement
S u r l i m a n , O. — Het mechanisch verplaatsen van materiaal is een eerste vereiste
voor hogere productiviteit. Schrijver acht het daarom verontrustend dat de toename van
de omzet van werktuigen voor mechanische verplaatsing in 1951 veel geringer was dan
de toename bij gereedschapswerktuigen en andere duurzame productiemiddelen. De
belangrijkste oorzaak hiervan is de belemmering van de import van Amerikaans mate­
riaal.
In Amerika is de ontwikkeling op dit gebied heel wat sneller geweest door de hoge
kosten van de ongeschoolde arbeid.
 Men moet het intern vervoer zien als een verlengstuk van het extern vervoer en het
zodanig inrichten dat op de overlaadplaatsen geen nieuwe bewerkingen behoeven te
worden uitgevoerd, zoals opnieuw inpakken. Schrijver behandelt de technische mogelijk­
heden van enige vervoermiddelen waarbij o.a. naar voren komt het probleem van de
breedte van de doorgangswegen in het magazijn. E r is een grote mate van mechanisatie
mogelijk. 1) Eén van de mogelijkheden is om een geparcelleerd productieproces om te
zetten in een roterend proces, zoals b.v. geschiedt bij invoering van de machine voor het
vullen en kurken van flessen. Aan de ontwikkeling staan geen technische moeilijkheden
meer in de weg, zodat de aanwending ervan alleen afhangt van kostenoverwegingen.
B a V I - 19
Business, the Journal of management in industry, Juni 1952
E 641.234
New Shears for Cost Cutters
H e i m e r , E d w i n J. •— Hoewel al sinds 35 jaar mechanische hulpmiddelen voor
materiaalverplaatsing bestaan, wordt hieraan te weinig aandacht besteed door de top­
leiding. 3 3 % van de productiekosten zijn kosten van verplaatsing van materiaal. Men
moet dit echter niet als verspilling zien want die verplaatsing brengt nuttigheid van tijd
en van plaats. Het percentage van de ongevallen dat veroorzaakt wordt door het ver­
keerd hanteren van materialen is verder zeer hoog. Ook dit wordt sterk verlaagd door
mechanisering van het interne vervoer. Het blijkt dat nog maar weinig industrieën een
„materials handling engineer” hebben. A an deze functionaris worden vele eisen gesteld,
hij moet zorgen dat het gehele interne vervoer zo efficiënt mogelijk verloopt.
Het is gebleken dat het mechaniseren van de materiaalverplaatsing aanzienlijke kosten­
vermindering met zich brengt o.a. ook doordat de magazijnruimte veel beter benut kan
worden.
 Het is niet noodzakelijk dat men over een nieuw gebouw beschikt om de voordelen
van deze mechanisatie te verkrijgen, hoewel soms in oude gebouwen moeilijkheden ont­
staan wat betreft het draagvermogen van de vloeren. W einig industrieën zijn op de
hoogte van hun uitgaven voor materiaalverplaatsing. Schrijver acht het een eerste ver-1) Z ie ook het artikel van R. Spark: Using punched cards to control production in
Business van Nov. 1951, opgenomen in M .A.B. Repertorium, Februari 1952, pag. 86.
ma b

biz. 46

eiste om dit nauwkeurig bij te houden, omdat men pas dan een basis heeft om dit
probleem aan te pakken.
B a V I - 19
Dun's Review, Juli 1952
E 641.234
De administratieve routinewerker
O o s t , C. v a n •— De Nederlandse Vereniging voor Bedrijfspsychologie heeft een
bijeenkomst gehouden die geheel aan de vraagstukken rondom de administratieve routinearbeid was gewijd.
D rs F . J. Hogewind, psycholoog, deelde mede, dat de routinewerkers voorkomen in
de hogere salarisgroepen zowel als in de lagere, terwijl tal van hoger gesalarieerden
van hun arbeid zelf routinewerk hebben gemaakt. De routinewerker weet zich gemak­
kelijk vervangbaar, mist bestaanszekerheid en ondervindt hiervan de gevolgen. Door
meer waardering en hulp bij studie moet hij gesteund worden om vooruit te komen.
D r M. R. Alphen de Veer, bedrijfsarts, zeide dat een belangrijk deel der physieke
stoornissen worden veroorzaakt door psychische spanningen, o.a. door het routinewerk.
Bij fabrieks werkzaamheden kan men aan andere dingen denken, het administratieve
routinewerk echter vereist concentratie.
 D r Ph. J. Idenburg gaf een overzicht van het routinewerk bij het Centraal Bureau
voor de Statistiek. De vroegere verticale organisatie werd vervangen door een horizon­
tale, waarbij de te verrichten functie tot eenheid werd gekozen. Uitgangspunt w as de
doorstromingsgedachte. Men trekt jeugdige personen aan die dit routinewerk niet
langer dan twee jaar zullen verrichten. Het C .B.S. stimuleert en betaalt avondstudie
voor deze krachten en zoekt na die twee jaar een geschikte werkkring voor hen.
B a V I - 23
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfs Organisatie, Juni 1952
E 641.21 : E 741.21

VII.
L E E R V A N D E A R B E ID SV O O R W A A R D E N

Job grading for office workers
D y e r , P h i l i p F. •— De leiding van een kantoor heeft een aantal werkzaamheden
te verrichten, waarvoor zij beschikt over een aantal werkkrachten. Iedere werkzaamheid
moet worden uitgevoerd door de hiervoor meest geschikte kracht. In een kleine zaak
kan de leiding dit door dagelijkse ervaring gemakkelijk overzien. Bij een grotere zaak
echter is het contact tussen de leiding en de employees minder nauw en daardoor moet
de leiding voor selectie en promotie van het personeel vertrouwen op rapporten. Analoog
aan de werkclassificatie in een fabriek heeft men in Engeland en de U.S.A. onderzocht
of het mogelijk is ook het kantoorwerk te classificeren. Men kwam tot 6 klassen van
ingewikkeldheid en verantwoordelijkheid van het werk met daarnaast een lijst van 14
kantoorwerkzaamheden die classificatie mogelijk maken en 13 handelingen die voorkomen
bij vele werkzaamheden. Men heeft ook getracht om de salarissen te verbinden aan de
klassenindeling.
 Men heeft bij de classificatie onderscheid gemaakt in het werk van lagere employees
•— meest routinewerk ■— en van hogere employees met een indeling naar 4 categorieën.
B a V II - 2
Business, the Journal of management in industry. Juni 1952
E 641.212.2 : E 741.21
Judgments of normal workpace by nontrained people
L i f s o n, K. A. .— Dit artikel bevat het verslag van een experiment met de „M ulti­
image Pace Rating Loop”, een filmstrook welke werd samengesteld om houvast te ver­
krijgen bij het beoordelen van arbeidstempi. De strook toont tegelijkertijd twaalf snel­
heden bij het verrichten van eenzelfde taak. Men heeft nu aan een aantal belangstellen­
den uit het publiek dat een tentoonstelling bezocht, gevraagd om aan te geven welke
snelheid volgens hen „norm aal" was. Het resultaat is bevredigend geweest in zoverre
dat bijna 1 /3 van de deelnemers dezelfde snelheid koos, terwijl meer dan de helft bleef
binnen afwijkingsgrenzen van 5 % van deze snelheid.
De gemiddelde „normale” snelheid die de deelnemers aan het experiment kozen, was
slechts 1.8 % hoger dan de snelheid die tevoren door een aantal tijdstudiespecialisten
als „normaal” was aangegeven. In het artikel wordt uit een en ander geconcludeerd,
dat er inderdaad zoiets bestaat als een „normaal werktempo”.
B a V II - 5
The Time Study Engineer, Juni 1952
E 641.214.22

ma b

blz. 47

De economische betekenis van het bedrijfspsychologische werk
H u i s k a m p , J. — De praktijk heeft uitgewezen dat bij het streven naar „de juiste
man op de juiste plaats” de kosten besteed aan het psychologische onderzoek dubbel en
dwars worden goedgemaakt door de besparingen die daardoor ontstaan. Stelt men b.v.
 een afdelingsbaas aan, die niet voor zijn taak berekend is, dan zal het hem misschien
wel lukken een redelijke productie te verkrijgen, maar anderzijds ziet men dan veelal
symptomen die de rentabiliteit ernstig afbreuk doen. Deze symptomen zijn o.a. een hoger
ziektepercentage dan normaal, een sterker verloop, spanningen onder de arbeiders,
geringere zorg voor machines en gereedschappen enz.
De bedrijfspsychologie richt zich echter niet alleen op het individu, maar ook •—
steeds meer — op het samenspel der individuen in de onderneming. Het is algemeen
bekend, dat de invloed van de groep op de productie een sterk negatieve kan zijn.
De groep kan echter ook een positieve invloed uitoefenen en het bedrijfspsychologisch
wrk zal zich in de toekomst steeds meer gaan richten op het teamwork in het bedrijf.
Langs deze weg kan meer arbeidsvreugde en arbeidsvrede verkregen worden en het
bedrijfsorganisme zal veel gezonder worden, omdat uit de veelheid van elkaar vaak
bestrijdende delen een eenheid kan worden geschapen waarbij het individuele en het
gemeenschappelijk belang in elkanders verlengde zijn komen te liggen. De economische
betekenis hiervan kan zelfs niet bij benadering geschat worden; nochtans lijkt deze weg
de meest aangewezene. De toekomst zal leren of men hiermede beter in staat zal zijn het
hoofd te bieden aan de vele moeilijkheden, waarvoor onze industrie thans is gesteld.
B a V II - 5
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie.
 Speciaal nummer Bedrijfspsychologie en efficiëntie, ]uni 1952
E 641.212.47 : E 641.212.3
De film als hulpmiddel bij de opleiding van prestatieschatters
D i e p e n h o r s t , D r A. I. .— V oor de oefening in en de verbetering van het prestatieschatten wordt in Amerika gebruik gemaakt van films met behulp waarvan de tijd­
waarnemer in de gelegenheid gesteld wordt zijn eigen oordeel te controleren met dat
van experts. D aar men in Nederland soortgelijke plannen heeft, onderwerpt schrijver
deze methode aan een critische bespreking. Zijn oordeel luidt niet gunstig: het element
waaraan deze films waarde zouden hebben kunnen ontlenen, de toetsing van het voor­
oordeel inzake de „normale" prestatie zelve en de daarmede samenhangende factoren,
wordt volkomen gemist. Bij de vervaardiging van Nederlandse films zal men dan ook
goed doen het Amerikaanse voorbeeld niet zonder meer over te nemen. De onvruchtbare
„universaliteit" dient men te laten vallen; men zal nauw aan moeten knopen bij een een­
voudige methode van prestatieschatten waarnaast men tabellen voor verschillende syste­
men kan uitwerken. Men geve echter niet alleen de eindcijfers, maar volgde iedere
methode zorgvuldig stap voor stap.
B a V il - 5
M aandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde. Juli 1952
E 641.214.22
Deutsche Erfahrungen mit der T.W .I. — Arbeit
H i 11 e r, E g m o n t. — E r zijn veel argumenten voor en tegen de T .W .I.: Training
within industry. Het voornaamste argument ertegen is dat de T.W .I. het gebruiken
van recepten is.
De T .W .I. valt uiteen in cursussen voor het onderricht van medearbeiders, leggen
van betrekkingen met medearbeiders, arbeidsverbetering en de techniek van onderlinge
uitwisseling van gedachten.
 De onderwijsmethode met haar verschillende hulpmiddelen heeft het mogelijk gemaakt
de T.W .I. niet alleen als een sociale, maar ook als een bedrijfseconomische opgaaf te
waarderen, waarvan de resultaten quantitatief aan te tonen zijn. Een groot voordeel
is dat de leertijd verkort wordt, zodat de arbeider sneller stukloon kan krijgen.
De betrekkingen met de medearbeiders vormen het moeilijkste onderdeel van de
T.W .I. waarbij zeer veel afhangt van de persoon van de onderwijzer.
Bij de arbeidsverbetering gaat het om het gadeslaan van eigen arbeid, het mede-denken
en het critisch beoordelen. Dit is een noodzakelijke aanvulling van het werk van arbeidsanalysten en tijdstudie-mensen. Men moet de arbeider echter eerst overtuigen dat de
bedoeling van verbetering niet in de eerste plaats is om zijn werktempo op te voeren,
maar om hem in staat te stellen zijn werk met minder inspanning te verrichten. Hij
moet ook de zekerheid hebben dat hij van de materiële voordelen ook een deel ontvangt.
De onderlinge uitwisseling van gedachten kan schriftelijk of door voordrachten plaats
vinden, maar de voorkeur dient te worden gegeven aan samenkomsten daar de arbeider
dan gedwongen is actief deel te nemen.
De T .W .I. mag geen incidenteel karakter dragen, doch moet steeds weer opgefrist
worden.
B a VII - 7
Industrielle Organisation, 1952 N o. 5
E 641.212.461

mab

blz. 48.
