Juridische consequenties van misbruik van informatie
Wet- en
regelgeving
Automatisering
EDP-auditing

Juridische consequenties
van misbruik van
informatie
Prof. Mr. H. Franken
1 Inleiding
Is computercriminaliteit realiteit of fictie? De kranten
geven van tijd tot tijd het relaas van een geslaagde
‘kraak’. Ook een fraudeur haalt wel eens de kolom­
men van een dagblad. Uit deze enkele publikaties
blijkt evenwel bij lange na niet de ernst en de om­
vang van het misbruik dat wordt gemaakt van de
moderne middelen van informatietechniek. Deze
middelen scheppen niet alleen kansen voor nieuwe
vormen van schadelijk gedrag zoals het inbreken in
informatiesystemen en het afluisteren van telecom­
municatie, maar leveren ook bijzonder krachtige
instrumenten om bestaande delictsvormen als frau­
de en oplichting te plegen met aanzienlijk grotere ge­
volgen dan tot voor kort mogelijk was. Fraude met
behulp van computers blijkt in de Verenigde Staten
gemiddeld 25 keer zo lucratief te zijn als een bank­
overval en bracht vijf jaar geleden al gemiddeld
670.000 dollar op. Het gaat steeds om grote be­
dragen, waarbij de dader niet wordt beperkt door de
hoeveelheid geld die in de kas aanwezig is. Een
bankinstelling in Nederland verloor in 1986 ƒ 87 mil­
joen ten gevolge van manipulaties door computer­
programmeurs en een ambtenaar uit Rotterdam
wist deze gemeente ƒ 8,6 miljoen lichter te maken
door te knoeien in de rekeningbestanden. De meest
recente gegevens, die aanspraak kunnen maken op
betrouwbaarheid, komen uit Frankrijk.1Zij geven aan,
dat de in 1990 bij verzekeringsmaatschappijen ge­
claimde schadebedragen flink zijn gestegen als het
gaat om schade, die opzettelijk is toegebracht bij het
gebruik van computers en programmatuur. Dit cijfer
staat in contrast met de schade ten gevolge van fou­
ten in overmachtssituaties. De grotere gebruikers­
vriendelijkheid en betere organisatie van back-up fa­

april 1992

ciliteiten verklaren een daling van de schade ten ge­
volge van schuld. De schade ten gevolge van het
opzettelijk misbruik bedroeg echter in 1990 in Frank­
rijk meer dan ƒ 1,5 miljard.
 We weten, dat kennis macht is. Kennis - beter ge­
zegd informatie - kan ook ten nadele van anderen
worden gebruikt. We denken daarbij dan in het bij­
zonder aan
-schending van geheimen;
- manipuleren van gegevens (diverse vormen van
fraude) en
- verstoring van de overdracht van informatie.
2 Een pakket van maatregelen
Het bestrijden van dit schadeveroorzakend gedrag
dient op verschillende manieren plaats te vinden. In
de eerste plaats is het aan de burger zelf om scha­
de ten gevolge van informatiemisbruik te voorkomen.
Hiertoe kan hij voor de hand liggende fysieke be­
schermingsmaatregelen nemen en waarborgen in­
bouwen in de organisatie van zijn onderneming
(functiescheiding is een eerste vereiste). Ook is
het noodzakelijk om een beveiliging aan te brengen
in de te gebruiken programmatuur. Daarna komen
juridische maatregelen aan de orde. Het is te ver­
gelijken met de beveiliging van een huis. Vóór ie­
mand met vakantie gaat, sluit hij zijn woning af. Men
volstaat niet met te vertrouwen op een wettelijk
verbod van inbraak.
Prof. Mr. H. Franken is hoogleraar in de Inleiding tot de
rechtswetenschap en het Informaticarecht aan de Rijksuni­
versiteit te Leiden en in de Juridische Informatica aan de
Rijksuniversiteit te Groningen. Hij was voorzitter van de Com­
missie Computercriminaliteit en is vice-voorzitter van de
Stichting Geschillenoplossing Automatisering.
141

De juridische maatregelen kunnen liggen in de pre­
ventieve sfeer, zoals het deponeren van broncode bij
een onafhankelijke persoon of instantie, zoals een
notaris of een uitwijkinstelling. We denken dan
evenwel voornamelijk aan de overdracht van het ri­
sico op schade aan anderen door het uitdrukkelijk re­
gelen van licenties, het opnemen van een concur­
rentiebeding in arbeidsovereenkomsten (volgens
gegevens uit de praktijk vormen werknemers de
grootste risicogroep) en het sluiten van verzeke­
ringsovereenkomsten.
 Daarnaast kan de overheid hulp bieden door middel
van wetgeving zowel op het gebied van het straf­
recht als op het terrein van het privaatrecht. Bij het
nemen van zulke maatregelen dient de overheid
evenwel terughoudend te zijn. Wij erkennen im­
mers de free flow of information als grondrecht.2 Be­
scherming van gegevens vormt een uitzondering op
dit grondrecht en daarvan mag daarom slechts op
beperkte schaal gebruik worden gemaakt.
3 Strafrechtelijke maatregelen
In verband met het grensoverschrijdende karakter
van misbruik van informatie (-systemen) heeft de Or­
ganisatie van Economische Samenwerking en Ont­
wikkeling in 1986 aan de lidstaten een programma
aanbevolen om te komen tot nationale wettelijke re­
gelingen. Hiertoe behoren de volgende onderwer­
pen:
a het invoeren, veranderen, wissen of storen van
computerdata of programma’s met het oog op de
illegale overdracht van geld of iets van waarde;
b het veranderen, wissen of storen van computer­
data of programma’s met de opzet om een ver­
valsing te bewerkstelligen;
c het veranderen, wissen of storen van computer­
data of programma’s met het oog op het storen
van een computer of telecommunicatiesysteem;
d de inbreuk op het exclusieve recht van de houder
van een beschermd computerprogramma met de
opzet om dat programma commercieel te ex­
ploiteren en op de markt te brengen;
e het zich onbevoegd toegang verschaffen tot een
computer of telecommunicatiesysteem of (1)
door schending van veiligheidsmaatregelen öf (2)
met andere onfatsoenlijke intenties.
Voor wat betreft het onderwerp sub d is een wets­
voorstel aanhangig tot regeling van het auteursrecht
of software3 en is een chipswef tot stand gekomen.
 Met betrekking tot de overige onderwerpen is een
opdracht gegeven aan de Commissie Computer­
criminaliteit (Commissie Franken)5, die zich met
name moest richten op een wijziging en/of aanvulling
van het Strafrecht. Deze commissie heeft eind
1987 aan de minister van Justitie rapport uitge­
bracht met daarin een voorstel tot herziening van het
Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Straf­
vordering.
Er zijn in dit rapport diverse redenen genoemd
waarom het huidige Strafrecht niet meer voldoet.
In de eerste plaats heeft het gebruik van andere ge­
gevensdragers dan papier een leemte in de wet ver­
oorzaakt ten aanzien van de valsheidsdelicten waar­
voor men zich volgens de wet nog steeds van ‘ge­
schriften’ zou moeten bedienen.6
In de tweede plaats betekent het feit, dat menselijke
handelingen vaak worden vervangen door compu­
terhandelingen dat oplichting kan plaatsvinden zon­
der dat iemand wordt bewogen tot de afgifte van
enig goed. Oplichting kan alleen menselijke hande­
lingen betreffen en geen handelingen van een ma­
chine. Daarmee is strafbaarheid van bijvoorbeeld
gratis tanken door middel van manipulatie van een
chipkaart via artikel 326 Wetboek van Strafrecht on­
mogelijk.
 In de derde plaats geldt, dat economische waarden
steeds meer worden belichaamd in immateriële
goederen, terwijl het Wetboek van Strafrecht is ge­
richt op de bescherming van rechten ten opzichte
van stoffelijke voorwerpen. Het moge zo zijn, dat het
Gerechtshof te Arnhem7 met een impliciete verwij­
zing naar het elektriciteitsarresf verduistering van ge­
gevens met behulp van artikel 321 Wetboek van
Strafrecht strafbaar heeft geacht. Deze uitspraak is
evenwel hevig bekritiseerd. Het gaat ook niet aan
om ‘gegevens’ te beschouwen als stoffelijke voor­
werpen. Immers gegevens zijn te definiëren als
een weergave van feiten, begrippen of instructies op
een overeengekomen wijze die ze geschikt maakt
voor overdracht, interpretatie of verwerking door
personen of door automatische middelen. Compu­
terprogrammatuur of software vormt in deze om­
schrijving een bijzondere categorie van gegevens.
Thans is wel algemeen erkend, dat eigendom van

MAB

gegevens niet mogelijk is. De Hoge Raad heeft in
1921 ook uitdrukkelijk gezegd, dat gegevens als
vrucht van geestelijke arbeid anders moeten worden
behandeld dan stoffelijke voorwerpen die als pro­
dukten van lichamelijke arbeid zijn te beschouwen.
Voor dit onderscheid is het stelsel van intellectuele
en industriële eigendomsrechten in het leven ge­
roepen.
Ten slotte mogen we aannemen, dat de maximum
strafmaat voor oplichting (3 jaar) en diefstal (4 jaar)
niet afschrikwekkend genoeg lijkt nu het misbruik van
informatietechnieken vele miljoenen guldens voor­
deel kan opleveren.
4 Nieuwe wettelijke bepalingen.
 In navolging van de conclusies van de Commissie
Franken is bij de Tweede Kamer een wetsontwerp
ingediend tot wijziging van het Wetboek van Straf­
recht en het Wetboek van Strafvordering: de Wet
Computercriminaliteit.9 De voorgestelde wijzigingen
hebben zowel betrekking op het gebruik van de mid­
delen van informatietechniek als op de bescherming
van gegevens. Als uitgangspunt daarvoor heeft de
Commissie een drietal abstracte criteria of typen van
belangen geformuleerd die het rechtsgoed aandui­
den dat door de wet bescherming verdient. Deze cri­
teria zijn: beschikbaarheid, integriteit en exclusiviteit
van zowel middelen (hardware) ais gegevens (soft­
ware).
Het eerste belang betreft de beschikbaarheid van de
middelen van opslag, verwerking en overdracht
van gegevens en de beschikbaarheid van die ge­
gevens zelf. Vanwege het feit, dat de samenleving in
grote mate afhankelijk is van deze middelen en
gegevens, dient het ongestoord gebruik daarvan te
worden gegarandeerd. Deze beschikbaarheid kan in
gevaar worden gebracht door rampen, stroomuitval
of menselijke fouten maar ook door kwaadwillig
handelen, zoals sabotage, vernieling, onbruikbaar
maken en wegnemen van hardware en software
componenten en door de verhindering en verstoring
van datacommunicatie.
Voor het bereiken van juiste resultaten en het kun­
nen nemen van de juiste beslissingen met behulp
van gegevens in geautomatiseerde systemen is
het van groot belang dat die systemen op de juiste

april 1992

wijze functioneren en dat bovendien de gegevens en
programma’s correct en volledig zijn. Hiermee heb­
ben we het oog op de integriteit van systemen en de
daarin vervatte gegevens.
 Ten slotte noemt de commissie het belang, dat be­
drijven, instellingen en personen kunnen hebben om
middelen en gegevens een exclusief karakter toe te
kennen, bijvoorbeeld omdat men niet wenst dat
onbevoegden kennisnemen van als geheim of ver­
trouwelijk aangemerkte gegevens, of omdat men de
exclusieve zeggenschap wil hebben over de wijze
waarop en de personen door wie de middelen en
gegevens mogen worden gebruikt.
Aan de hand van de genoemde criteria wordt voor­
gesteld de vernieling, beschadiging, onbruikbaarmaking dan wel het veroorzaken van storing in de
werking van middelen van informatietechniek straf­
baar te stellen, indien daardoor
- aan het functioneren van de openbare infra­
structuur schade wordt toegebracht en/of
- een gemeen gevaar voor goederen of de leve­
ring van diensten te duchten is, en/of
- levensgevaar voor anderen te duchten is.10
Dit voorstel is bedoeld om aanslagen op de conti­
nuïteit van het functioneren van informatietechnische
processen waaraan algemene belangen zijn ver­
bonden te kunnen tegengaan. Tevens dient het
om aanslagen op informatietechnische middelen
welke mogelijk zeer ernstige gevolgen zullen heb­
ben, te kunnen bestraffen. Te denken valt aan
vluchtleidingscentra en kapitaalverkeer.
Daarnaast is voorgesteld om in een nieuw artikel
138a Wetboek van Strafrecht ‘computervredebreuk’
strafbaar te stellen. Het betreft het zich wederrech­
telijk toegang verschaffen tot geautomatiseerde ge­
gevens verwerkende systemen. Hierbij zal alleen
van strafbaarheid sprake zijn, indien bij het ‘weder­
rechtelijk binnendringen’ een beveiliging daartegen
wordt doorbroken. De plaats waar de beveiliging is
aangebracht is te beschouwen als de grens tussen
het ‘privé-terrein’ en het voor een ieder toegankelij­
ke gebied. De achtergrond van dit voorstel is gele­
gen in de opvatting dat strafbaarstelling wenselijk is
omdat computervredebreuk als zodanig onbehoor­
lijk is. Het betreft het ongenood binnendringen in het
privé-domein van een ander.
 143

MAB

Tevens speelt een rol dat met strafbaarstelling een
drempel kan worden opgeworpen tegen eventuele
op het binnendringen volgende schadelijke han­
delingen, zoals het wijzigen en wissen van gegevens
en de kennisneming of het kopiëren van vertrou­
welijke gegevens.
Andere voorstellen hebben direct betrekking op de
bescherming van gegevens. Daarbij gaat het steeds
om gegevens (waaronder ook programma’s) die zijn
opgeslagen, worden verwerkt of overgedragen door
middel van een geautomatiseerd werk. De bepalin­
gen betreffen het wissen, onbruikbaar of ontoe­
gankelijk maken van gegevens, de manipulatie
daarvan en het tegengaan van de verspreiding van
virussen.11
Met het totaal van de voorstellen is een afgerond ge­
heel ontworpen waarmee strafbaar wordt gesteld:
1e dat personen zich wederrechtelijk toegang ver­
schaffen tot beveiligde gegevens;
2e dat wederrechtelijk verkregen gegevens wor­
den bekendgemaakt of uit winstbejag gebruikt,
en
3e dat niet wederrechtelijk verkregen gegevens
met een geheim karakter wederrechtelijk worden
bekendgemaakt.
Bij de laatste categorie hebben we het oog op ge­
gevens die berusten bij zogenaamde geheimhou­
ders en bedrijfsgeheimen.
 Naast de voorstellen tot wijziging van het materiële
strafrecht zijn aanpassingen van de strafvordering
aan de orde met betrekking tot het gebruik van een
aantal dwangmiddelen.12Op grond van de huidige
bepalingen kunnen immers alleen voorwerpen in be­
slag worden genomen, terwijl gegevens als zodanig,
dat wil zeggen onafhankelijk van een gegevens­
drager, niet ter beschikking van de justitie kunnen ko­
men. Aangezien het niet steeds mogelijk is door in­
beslagneming van een gegevendrager de noodza­
kelijke gegevens ter beschikking te krijgen of omdat
onder omstandigheden het in beslag nemen van een
drager een disproportioneel middel vormt, is voor­
gesteld een afzonderlijke bevoegdheid te creëren tot
het vergaren en opnemen van gegevens. Dit bete­
kent, dat de mogelijkheid wordt geschapen om ge­
gevens te selecteren en bijeen te brengen en om
deze tevens vast te leggen op een drager die door
de politie of justitie kan worden meegenomen.
144

5 Zuinig met strafrecht
Het strafrecht vormt weliswaar een noodzakelijke
aanvulling op preventieve maatregelen, doch het uit­
eindelijke effect kan niet anders dan beperkt zijn. Dit
houdt in, dat men terughoudend moet zijn bij het
hanteren van het strafrecht. In de huidige voorstel­
len is van deze terughoudendheid op twee manieren
blijk gegeven. In de eerste plaats door niet alle ge­
dragingen strafbaar te stellen, die als onoirbaar
worden aangemerkt en in de ons omringende lan­
den soms wel strafbaar zijn of worden gesteld. In
Nederland is bijvoorbeeld voorgesteld om het on­
bevoegd gebruik van informatietechnische middelen
niet strafbaar te stellen. In de tweede plaats door
sommige onoirbaar geachte handelingen slechts
strafbaar te stellen wanneer aan bepaalde voor­
waarden is voldaan. Zo is in het voorstel tot straf­
baarstelling van computervredebreuk een belangrijke
beperking aangebracht door deze alleen te richten
op het inbreken in beveiligde systemen.
 Met deze eis wordt aangegeven, dat de beveili­
gingsmaatregel een grens van het computersysteem
aangeeft. Om deze grens te overschrijden is opzet
van de dader nodig, zodat een ‘per ongeluk’ bin­
nenkomen in een computersysteem, buiten de straf­
wet valt. Verder geldt, dat van binnendringen in de
voorgestelde bepaling alleen sprake kan zijn in­
dien men zich toegang verschaft tegen de onmis­
kenbare wil van de rechthebbende. Deze wil zou
kunnen blijken uit de woorden ‘verboden toegang’ of
iets dergelijks. In het wetsvoorstel is gesteld, dat
woorden alleen (bijvoorbeeld op het beeldscherm)
niet voldoende zijn, want de kennisneming daarvan
valt moeilijk te bewijzen, terwijl daarmee een ‘toe­
gang per ongeluk’ niet wordt voorkomen. Dit gevaar
is in veel mindere mate aanwezig wanneer een ho­
gere drempel wordt aangebracht, die bestaat uit be­
paalde tegen het wederrechtelijk binnendringen ge­
richte beveiligingsmaatregelen. Het is als met een
woonhuis: de deur moet niet alleen dicht zijn, maar
ook op slot.
 6 Rechtspersonenrecht
Bij de strafbaarstelling van computervredebreuk
blijkt zelfwerkzaamheid van het potentiële slachtoffer
een conditio sine qua non. Een dergelijke eis moge

april 1992

MAB

nieuw zijn, maar deze sluit aan bij de gewone gang
van zaken in het handelsverkeer. Immers ook bij be­
trekkelijk kleine vorderingen voorziet een crediteur
zich van zekerheden. Daarbij rekent men niet uit­
sluitend op bescherming door de rechter bij het
niet nakomen van een verbintenis, maar men vestigt
een pand- of hypotheekrecht of vraagt bij voorbaat
een garantie of borgstelling. Ten aanzien van vele
door het strafrecht bestreken handelingen - vooral
in de vermogenssfeer - blijft het potentiële slachtoffer
evenwel passief. Hij wacht af of hem niets zal over­
komen en als dat onverhoopt wel het geval is dan
moet de overheidsrechter genoegdoening of com­
pensatie geven. Nu blijkt die overheidsrechter dat
werk niet meer aan te kunnen. Vooral dit verschijn­
sel vormt een reden om te bezien of er in het civie­
le recht mogelijkheden zijn om maatregelen tegen
het misbruik van informatie te stimuleren. Een be­
langrijke aanzet om drempels op te werpen tegen
nonchalance ten aanzien van de beveiliging van ge­
gevensstromen bestaat uit het stellen van regels
dienaangaande voor rechtspersonen. Een regeling
in Boek 2 titel 8 BW is denkbaar. Daarbij laten zich
de volgende varianten onderscheiden:
a als onderdeel van de controle van de jaarreke­
ning zou door de registeraccountant een oordeel
moeten worden gegeven over de beveiliging
van de geautomatiseerde gegevensverwerken­
de systemen waarvan de onderneming zich
bedient;
b een deskundige zal een oordeel moeten uit­
spreken met betrekking tot de betrouwbaarheid
en de continuïteit van de geautomatiseerde ge­
gevensverwerking;
c een verklaring betreffende de betrouwbaarheid
en continuïteit van de geautomatiseerde gege­
vensverwerking wordt door de directie opge­
nomen in het jaarverslag van de onderneming,
over welke verklaring de accountant zich dient uit
te laten.13
Variant a verdient - althans voorlopig - geen aan­
beveling. De accountantsverklaring bij de jaarreke­
ning is gericht op de vraag of deze een getrouw
beeld geeft van het vermogen en het resultaat van
de vennootschap. Daarbij worden geautomatiseer­
de gegevensverwerkende systemen alleen in de
controle betrokken voor zover zulks dienstig is aan

april 1992

het doel van de jaarrekeningcontrole. Men zou in
deze variant veel meer van de accountant gaan vra­
gen, namelijk een oordeel over het totale stelsel van
geautomatiseerde systemen in het bedrijf.
 Bij variant b is gedacht aan een afzonderlijk oordeel
over de mate van beveiliging van de geautomati­
seerde gegevensverwerkende systemen door een
specifieke deskundige. Hiervoor valt te denken aan
een accountant, die is gespecialiseerd op het gebied
van automatisering en controle (AC-accountant of
EDP-auditor). Zolang er nog geen sprake is van re­
glementering van de opleiding voor deze specialis­
ten, kan een verklaring van een AC-accountant of
EDP-auditor niet het gewicht hebben, dat aan een
accountantsverklaring ten aanzien van de jaarre­
kening toekomt. Het zal dan meer gaan om een on­
derhandse verklaring - een management letter waarvoor evenwel het probleem geldt, dat deze
niet buiten de kring van de bestuurders van de
vennootschap komt.
Variant c houdt in, dat het bestuursorgaan van de
rechtspersoon een verklaring moet opnemen in
zijn jaarverslag over de betrouwbaarheid en conti­
nuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwer­
king. Hieruit blijkt uitdrukkelijk dat de verantwoor­
delijkheid voor de mate en kwaliteit van beveili­
ging bij de directie ligt. Deze zou in de eerste
plaats, analoog aan het voorschrift in de Wet per­
soonsregistraties op grond waarvan bepaalde hou­
ders van persoonsregistraties verplicht zijn een re­
glement op te stellen, schriftelijk moeten aangeven
aan welke eisen de beveiliging in het betrokken be­
drijf moet voldoen. Vervolgens zou in het jaarverslag
moeten worden aangegeven dat de beveiliging
conform het reglement is uitgevoerd, zodat het be­
stuur instaat voor de betrouwbaarheid en continuïteit
van de geautomatiseerde gegevensverwerking.
Tenslotte kan de accountant door deze verklaring
van het bestuur te toetsen aan het reglement pu­
bliekelijk uitspreken of deze verklaring van de directie
al dan niet terecht is gegeven.
 Hoewel de vergadering van de Nederlandse Juristen
Vereniging in 1988 zich ten aanzien van een wijzi­
ging van het rechtspersonenrecht afhoudend op­
stelde, heeft het NIvRA zich als een voorstander

145

MAB

daarvan uitgesproken. In geschrift nr. 53 'Automati­
sering en controle’14 wordt een uitwerking gegeven
van kwaliteitsoordelen over de informatievoorziening
in aansluiting op vorengenoemd voorstel in de va­
riant b. De minister van Justitie heeft deze keuze ge­
honoreerd door een wijziging op artikel 393 lid 4 van
Boek 2 BW voor te stellen, waarin de controlerende
accountant wordt opgedragen bij zijn verslag aan de
raad van commissarissen en het bestuur melding te
maken van zijn bevindingen met betrekking tot de
betrouwbaarheid en continuïteit van de geautoma­
tiseerde gegevensverwerking. Dit voorstel sluit aan
bij het memorandum dat De Nederlandsche Bank15
op 20 september 1988 heeft uitgegeven waarbij zij
op grond van haar toezichthoudende taak op het
bankwezen de verplichting oplegt aan de externe ac­
countant op te dragen zich periodiek een oordeel te
vormen ‘omtrent de betrouwbaarheid en continuïteit
van voor de bedrijfsprocessen essentiële geauto­
matiseerde gegevensverwerking’.
Het moge zo zijn, dat hiermee een nieuwe last op
het bedrijfsleven wordt gelegd, deze last is ge­
rechtvaardigd door het grote belang, dat aandeel­
houders en crediteuren hebben bij een expliciete
zorg van het management voor een ongestoorde in­
formatieverwerking in de onderneming.
 7 Conclusie
De nieuwe wetsvoorstellen zijn afgestemd op de
praktijk. Over de handhaafbaarheid ervan is diep­
gaand overleg geweest. Zij sluiten bovendien aan bij
de tendens, dat ook verzekeraars steeds meer
clausules in polissen opnemen, die inhouden, dat
beveiligingsmaatregelen verplicht zijn. We mogen
daarom stellen, dat men zich thans alleen op be­
scherming door anderen (verzekeraars, overheid)
kan beroepen als de benadeelde-eigenaar zelf zich
ook voorzichtig heeft gedragen. Voor bescherming
van gegevens geldt, dat de houder daarvan moet
handelen met de zorgvuldigheid, die in het maat­
schappelijk verkeer ten aanzien van zijn ‘eigen’ ge­
gevens betaamt.
Literatuur

Stichting Beheer Platform Computercriminaliteit, Computercrimi­
naliteit in Nederland, ‘s-Gravenhage 1990.
De Nederlandsche Bank, Memorandum omtrent de
betrouwbaarheid en continuïteit van geautomatiseerde gege­
vensverwerking in het bankwezen, 20-9-1988.
Nederlands Instituut van Registeraccountants, Automatisering en
controle, Deventer 1989.
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling,
Computer Related Crime; Analysis of Legal Policy, Parijs
1986.
Parker D., Fighting Computer Crime, New York 1983.
Franken H. Kaspersen H. W. K.. de Wildt A. H., Recht en Com­
puter, Deventer 1992.
Sieber U., The International Handbook of Computer Crime, New
York 1986.
Noten
1 Gegevens ontleend aan een publikatie van CLUSIF (CLUB de
la Sécurité Information Francais), de Franse vereniging van or­
ganisaties met belangen in informatiebeveiliging.
2 Vergelijk artikel 7 Grondwet en artikel 10 Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (Verdrag van Rome 1950).
3 Wetsontwerp 19 921. Voor wat betreft de auteursrechtelijke
regeling van computerprogrammatuur is dit ontwerp teruggeno­
men in afwachting van een Richtlijn van de Europese Gemeen­
schappen. Deze is inmiddels in een tweede versie verschenen:
Commissie E.G. (90) 509 def. SYN 183, Brussel 18 oktober
1990.
 4 Wet van 28 oktober 1987, houdende regelen inzake de
bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten. Een voorstel tot wijziging c.q. vereenvoudiging van
deze wet is thans aanhangig bij de Tweede Kamer onder nr. 21
640.
5 Informatietechniek en Strafrecht. Rapport van de Commissie
Computercriminaliteit, 's-Gravenhage 1987.
6 Artikel 225 Wetboek van Strafrecht.
7 Hof Arnhem 27-10-83 NJ 1984-80.
8 HR 23-5-21 NJ 1921 p. 564.
9 Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en van het Wetboek
van Strafvordering in verband met de voortschrijdende toepas­
sing van informatietechniek (Wet computercriminaliteit), 21551.
10 Vergelijk de ontwerpartikelen 161 sexies en 161 septies Wet­
boek van Strafrecht.
11 Vergelijk artikel 350a lid 2 Wetboek van Strafrecht.
12 Vergelijk de artikelen 125f, 125g, 125i tot en met 125n Wet­
boek van Strafvordering.
13 Vergelijk hieromtrent Informatietechniek en Strafrecht t.a.p,
p. 98 e.v.
14 Nivra-geschrift, nummer 53, Deventer 1990. Vergelijk ook
K.Y. Mollema en H. Franken: Jaarrekening en computerbeveiliging, in De Accountant 98e jrg. 1991 p. 177 e.v.
15 Memorandum omtrent de betrouwbaarheid en continuïteit van
geautomatiseerde gegevensverwerking in het bankwezen.
Commissie Computercriminaliteit (Commissie Franken). Informa­
tietechniek en Strafrecht, ‘s-Gravenhage 1987.
146

april 1992.
