Een kolonie van Duitsers : Groepsvorming onder Duitse immigranten in Utrecht in de negentiende eeuw
E., ‘Hoe de fotografie in Utrecht kwam’,
Maandblad Oud-Utrecht (1934) 26-29.
L i t e r at u u r l i js t

E., ‘Hoe de fotografie in Utrecht kwam’ vervolg, Maandblad Oud-Utrecht (1934) 6669.
Eiynck, A. e.a. (red.), Werken over de grens.
350 jaar geld verdienen in het buitenland
(Assen 1993).
Eijl, Corrie van, en Marlou Schrover,
‘Vreemde landlopers. Het Nederlandse
vreemdelingenbeleid tussen 1800 en 1940’,
Jaarboek Centraal Bureau voor Genealogie
deel 55 (2001) 161-180.
Eijl, Corrie van, ‘Registratie van vreemdelingen in het Algemeen Politieblad (18521947)’, in: Marlou Schrover (red.), Bronnen betreffende de registratie van vreemdelingen in Nederland in de negentiende en
twintigste eeuw. Broncommentaar 5 (Den
Haag 2002) 71-91.
Eijl, Corrie van, en Marlou Schrover, ‘Inleiding’, in: Marlou Schrover (red.), Bronnen betreffende de registratie van vreemdelingen in Nederland in de negentiende en
twintigste eeuw. Broncommentaar 5 (Den
Haag 2002) 7-33.
Elias, E., Drie-kwart honderd jaren met eer,
met naald, met garen. Een boekje, uitgegeven door de nv Herenkledingfabriek v/h
gebrs. Levie te Groningen, ter gelegenheid
van haar vijf-en-zeventig jarig bestaan
(Groningen 1955).
Elias, Norbert, en John L. Scotson, De gevestigden en de buitenstaanders. Een studie
van de spanningen en machtsverhoudingen
tussen twee arbeidersbuurten (Utrecht en
Antwerpen 1976).
Euler, Carl, Het universele karakter der Gustaaf-Adolfvereeniging en hare uitbreiding
in Nederland (Haarlem 1854).
Everwijn, J.C.A., Beschrijving van handel en
nijverheid in Nederland (Den Haag 1912).
Faber, D.E.A. en R.N.J. Rommes, ‘Op weg
naar stabiliteit’, in: R.E. de Bruin, P.D. ’t
Hart, A.J. van den Hoven van Genderen,
A. Pietersma (red.), ‘Een paradijs vol weelde’. Geschiedenis van de stad Utrecht
(Utrecht 2000) 251-314.
Fairlie, Robert W., en Bruce D. Meyer, ‘Ethnic and racial self-employment, differ-

ences and possible explanations’, The
Journal of Human Resources (1996) 31-4,
757-793.
 Fertig, Georg. Migration from the Germanspeaking parts of central Europe, 1600-1800:
estimates and explanations (Berlijn 1991).
Fockema Andrea, J.P., ‘De stad Utrecht omstreeks 1823’, Jaarboekje Oud-Utrecht
(1924) 28-39.
Fockema Andreae, J.P., ‘Het beheer der universiteit sinds 1877’, in: J.P. Fockema
Andreae e.a. (red.), De Utrechtsche Universiteit 1815-1936 (Utrecht 1936).
Fogleman, Aaron S., ‘Immigration, German
immigration and 18th-century America’,
in: Eberhard Reichmann, La Vern J.
Rippley en Jörg Nagler (red.), Emigration
and settlement patterns of German communities in North America (Indianapolis
1995) 3-22.
Fohr, Wilhelm Franz, Aus der Geschichte
Ransbachs (onuitgegeven typescript
Ransbach 1943).
Fontaine, Laurence, History of pedlars in Europe (Cambridge 1996).
Fries, H., Kurrimurri. Erinnerungen an die
Kannenbäcker in Höhr-Grenzhausen
(Höhr-Grenzhausen 1993).
Frieswijk, Johan, Om een beter leven. Strijd en
organisatie van de land-, veen- en zuivelarbeiders in het noorden van Nederland
(1850-1914) (Leeuwarden 1989).
Furnée, Jan Hein,‘ ‘‘Om te winkelen, zoo als
dat in de residentie heet”. Consumptiecultuur en stedelijke ruimte in Den Haag,
1850-1890’, Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis 22 (2002) 28-55.
Gewin, Everard E., ‘Vóor een eeuw’, Jaarboekje Oud-Utrecht (1926) 168-176.
Giesberts, Robert, De singels over. Veranderingen in de ruimtelijke en sociale ordening van Utrecht in de tweede helft van
de negentiende eeuw (ongepubliceerde
doctoraalscriptie uu 1991).
Goes, F. van der, Grootkapitaal en kleinhandel.
Bijdrage tot kennis van de middenstandspolitiek (Amsterdam 1902).
|

395

396

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Goldberg, Bettina, ‘Cultural change in Milwaukee’s German Evangelical Lutheran
congregations of the Missouri Synod,
1850-1930’, in: Eberhard Reichmann, La
Vern J. Rippley en Jörg Nagler (red.),
Emigration and settlement patterns of German communities in North America (Indianapolis 1995) 115-129.
 Grams, Wolgang, ‘The North German Lutheran Church in Cincinnati: an
“Osnabrück” congregation (1838)’, in:
Eberhard Reichmann, La Vern J. Rippley
en Jörg Nagler (red.), Emigration and
settlement patterns of German communities
in North America (Indianapolis 1995) 7990.
Green, Nancy L., ‘The comparative method
and poststructural structuralism: new
perspectives for migration studies’, in: Jan
Lucassen en Leo Lucassen (red.), Migration, migration history, history: old paradigms and new perspectives (Bern 1997) 5772.
Green, Nancy L., Ready-to-wear and ready-towork. A century of industry and immigrants in Paris and New York (Durham en
Londen 1997).
Groen P., ’t Grunneger Zangbouk. Tweede
druk van Oude en Nieuwe Groninger Liederen (Winschoten 1958).
Groenendijk, C.A., Op weg naar een Nederlandse paspoortwet (Deventer 1973).
Groot Placaatboek vervattende alle de placaten,
ordonnantien en edicten der edele mogende
heeren staten ’s lands van Utrecht
mitsgaders van de ed. Groot achtb. Heeren
borgemeesteren en vroedschap der stad
Utrecht tot het jaar 1728 ingesloten
(Utrecht 1729) iii boek xvi.
Groot, Gertjan de, Fabricage van verschillen.
Mannenwerk, vrouwenwerk in de Nederlandse industrie (1850-1940) (Amsterdam
2001).
Gordon, Milton M., Assimilation in American
life. The role of race, religion and national
origins (New York 1964).
Goslinga, Cornelis Ch., The Dutch in the Caribbean and in Surinam 1791/5-1942
(Assen/Maastricht 1990).
Hageman, R.J.B., (red.), Naturalisatiegids.
Gids voor het archiefonderzoek naar naturalisatie in het Algemeen Rijksarchief (Den
Haag 2000).
Hamers, N.A., Samenvatting van de genealogieën der geslachten verbonden met het concern Vroom & Dreesmann (Nijmegen
1967).
Hammer-Stroeve, Tina, Familiezoet. Vrouwen
in een ondernemerselite, Enschede 18001940 (Zutphen 2001).
Handlin, Oscar, The uprooted (Boston 1973).
Hardenberg, Hans, Die Fachsprache der Bergischen Eisen- und Stahlwarenindustrie
(Bonn 1940).
Harst, Hans van der, ‘De orgelmakers Witte
en hun tijdgenoten’, in: T.W.F. den Toom
(red.) De orgelmakers Witte (Gorinchem
1978) 4-15.
 Harst, Gerard van der, en Leo Lucassen (met
medewerking van Annette van Rijn),
Nieuw in Leiden. Plaats en betekenis van
vreemdelingen in een Hollandse stad 19181955 (Leiden 1998).
Hart, S., Geschrift en getal. Een keuze uit de
demografisch-, sociaal- en economischehistorische studiën, op grond van Zaanse
en Amsterdamse archivalia, 1600-1800
(Dordrecht 1976).
Hart, P. D. ’t , De stad Utrecht en haar inwoners. Een onderzoek naar samenhangen
tussen sociaal-economische ontwikkelingen
en de demografische geschiedenis van de
stad Utrecht 1771-1825 (Utrecht 1983).
Hart, P. D. ’t , Utrecht en de cholera 1832-1910
(Utrecht 1990).
Hart, P. D. ’t , ‘Het onbespreekbare besproken. Het Utrechtse gemeentebestuur en
de prostitutiekwestie, 1850-1900’, Jaarboek
Oud Utrecht (1993) 147-180.
Hart, P. D. ’t, Stakers en onruststokers in de
Domstad. Uit de beginjaren van de arbeidersbeweging en socialisme in Utrecht tussen 1870 en 1895 (Utrecht 1996).
Hechter, M., ‘Group formation and the cultural division of labor’, American Journal of
Sociology (1978) nr. 84, 293-318.
L i t e r at u u r l i js t

Heering, Aart, ‘Italianen in Nederland’, in:
A.H. Huussen, W.E. Krul en E.Ch.L. van
der Vliet (red.), Vreemdelingen. Ongewenst en onbemind (Groningen 1991) 1520.
Hemels, J.M.H.J., Op de bres voor de pers. De
strijd voor de klassieke persvrijheid (Assen
1969).
Henkes, Barbara, Heimat in Holland. Duitse
dienstmeisjes 1920-1950 (Amsterdam 1995).
Henkes, Barbara, ‘Gedeeld Duits-zijn aan de
Maas. Gevestigd Deutschtum en Duitse
nieuwkomers in de jaren 1900-1940’, in:
Van de Laar e.a. (red.), Vier eeuwen migratie, 218-239.
Heijs, Eric, Van vreemdeling tot Nederlander
(Amsterdam 1995).
Hibbeln, J.G., Wilhelm Hibbeln. De glasmof.
Hoe een Duitse emigrant in de vorige eeuw
vanuit Amsterdam-Oost een zakenimperium stichtte (Utrecht 1995).
Höher, Peter, Heimat und Fremde. Wanderhändler der oberen Sauerlandes
(Münster 1985).
 Holzapfel, Otto, Religiöse Identität und Gesangbuch. Zur Ideologiegeschichte deutschsprachiger Einwanderer in den USA und die
Auseinandersetzung um das ‘richtige’ Gesangbuch (Bern 1998).
Homburg, E., ‘Zwavelzuur’, in: E. Homburg
e.a. (red.), Chemische techniek in Nederland in de negentiende eeuw (Zutphen
1994) 37-60.
Homburg, E., ‘Een bedrijfstak in verandering’, in: E. Homburg e.a. (red.), Chemische techniek in Nederland in de negentiende eeuw (Zutphen 1994) 115-126.
Hondelink, H.Ph., ‘Vroom en Dreesmann, de
oprichters en hun onderneming 18871912’, Jaarboek van de geschiedenis voor Bedrijf en Techniek (1992) 159-184.
100 jaar Sandford vijlen (Rotterdam 1961).
Hondius, Dienke, Gemengde huwelijken, gemengde gevoelens. Aanvaarding en ontwijking van etnisch en religieus verschil sinds
1945 (Den Haag 1999).
Hoof, J.P.C.M. van, ‘Enkele richtlijnen voor
het verrichten van genealogisch onderzoek naar militairen, behoord hebbende

tot de Nederlandse troepen te land’, Gens
Nostra xxxix (1984) 249-263.
Hoofdartikelen van wijlen professor Vreede,
overgedrukt uit het Utrechtsche Dagblad
1869-1880 (Leiden 1906).
Hooghiemstra, Erna, ‘Voor de keuze: Een
specifieke of algemene blik op partnerkeuze van immigranten’, Immigrantenstudies (2000) nr. 4, 209-228.
Hooykaas, G. J., en F.J.P. Santegoeds (red.),
De briefwisseling van J.R. Thorbecke (Den
Haag 1996).
Hoven van Genderen, Bram van den, en Ronald Rommes, ‘Rijk en talrijk. Beschouwingen over de omvang van de Utrechtse
bevolking tussen circa 1300 en het begin
van de 17e eeuw’, Jaarboek Oud-Utrecht
(1995) 53-87.
Hoven van Genderen, A.J. van den, ‘Op het
toppunt van macht’, in: R.E. de Bruin,
P.D. ’t Hart, A.J. van den Hoven van Genderen, A. Pietersma (red.), ‘Een paradijs
vol weelde’. Geschiedenis van de stad
Utrecht (Utrecht 2000) 113-191.
Huisman, Greddy, Tussen salon en souterrain.
Gouvernantes in Nederland 1800-1940
(Amsterdam 2000).
Hulzen, A. van, Utrecht en het verkeer 18501910 (Baarn 1987).
Hutchinson, John en Anthony D. Smith
(red.), Ethnicity (Oxford/New York 1996).
Huizinga, J., Cultuur-historische verkenningen
(Haarlem 1929).
 Iependaal, Willem van, Onder de pannen. Belevenissen in hotel Stoot-je-hoofd-niet, de
lijmkit van Moeke Mullemans (Bussum
z.j.).
Jackson, J. H., ‘Migration in Duisburg, 18671890. Occupational and familial contexts’,
Journal of Urban History (mei 1982) vol. 8,
no. 3, 235-270.
Jansen, F.L., Kledinghandel in transitie. Een
eeuw detailverkoop te ’s-Hertogenbosch.
Oorsprong en ontwikkeling van het familiebedrijf ‘A.F. Jansen’ 1889-1987 (Tilburg
1991).
|

397

398

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Jansen, G., De verhouding tussen joden en
niet-joden in de stad Utrecht in de periode 1789-1824 (Ongepubliceerde Doctoraal scriptie geschiedenis Universiteit
Utrecht, 1986).
Jansen, G.B., Baksteenfabricage in Nederland
1850-1920 (Zutphen 1987).
Janzen, J.A.F., ‘Van allerlei slag. De lotgevallen van een typisch Utrechts leesgezelschap’, Jaarboekje Oud Utrecht (1975) 131160.
Jens, La. F., Criminaliteit te Utrecht in verband
met familie en wijk (Utrecht zj).
Jobse-van Putten, Jozien, Eenvoudig maar
voedzaam: cultuurgeschiedenis van de dagelijkse maaltijd in Nederland (Nijmegen
1995).
Jong, Anke de, Honderd jaar ‘besteden’ in
Utrecht. Een onderzoek naar hen, die in
de periode 1830-1930 bemiddelden op de
dienstboden-arbeidsmarkt (Kandidaatsscriptie sociale en economische geschiedenis Rijksuniversiteit Utrecht 1983. Aanwezig op het Utrechts Archief).
Jordan, Terry G., German seeds in Texas soil.
Immigrant farmers in nineteenth-century
Texas (Austin 1966).
Kattner, Lauren Ann, ‘Land and marriage:
German regional reflections in four Texas
towns, 1845-1860’, in: Eberhard
Reichmann, La Vern J. Rippley en Jörg
Nagler (red.), Emigration and settlement
patterns of German communities in North
America (Indianapolis 1995) 237-257.
Keil, Hartmut, ‘Die deutsche Amerikaeinwanderung im städtisch-industriellen Kontext; das Beispiel Chicago 1880-1910’, in:
Klaus Bade (red.), Auswanderer – Wanderarbeiter – Gastarbeiter. Bevölkerung,
Arbeitsmarkt und Wanderung in Deutschland seit Mitte des 19. Jahrhunderts. Band 1
(Ostfildern 1984) 378-405.
Kernkamp, G.W., ‘De Utrechtsche hoogeschool van 1815 tot 1877’, in: J.P. Fockema
Andreae e.a. (red.), De Utrechtsche Universiteit 1815-1936 (Utrecht 1936).
 Keuning, Hendrik Jacob, ‘De economisch-geografische achtergrond van de Rijnvaart
voor 1870’, in: Physisch- en EconomischGeografische beschouwingen over de Rijn
als Europese rivier. Vriendenboek aangeboden aan prof. W.E. Boerman (Rotterdam
1948) 32-60.
Klemann, Hein, “Unitas” Georganiseerd antipapisme in Nederland in het midden van
Kamphoefner, Walter D., The Westfalians.
de vorige eeuw. 1842-1853 (OngepubliFrom Germany to Missouri (Princeton
ceerde scriptie geschiedenis vu, Amstel1987).
veen 1982, te raadplegen bij het NederKamphoefner, Walter D., ‘Paths of urbanizalands documentatiecentrum voor het
tion: St. Louis in 1860’, in: Eberhard
Protestantisme).
Reichmann, La Vern J. Rippley en Jörg
Klep, P.M.M., A. Lansink en W.F.M TerwisNagler (red.), Emigration and settlement
scha van Scheltinga, De registers van papatterns of German communities in North
tentplichtigen 1805-1893. Broncommentaren
II (Den Haag 1987).
America (Indianapolis 1995) 258-272.
Kleyn, J. de, Volksaardewerk in Nederland
Kamphoefner, Walter D., ‘At the crossroads
1600-1900 (Zeist 1965).
of economic development: background
Kleyn, J. de, ‘Pottenverkopers, kiepkerels en
factors affecting emigration from nineandere rondtrekkende lieden’, Bijdragen
teenth-century Germany’, in: Ira A. Glaen mededelingen van het Rijksmuseum voor
zier en Luigi De Rosa (red.) Migration
Volkskunde ‘Het Nederlands Openluchtacross time and nations. Population mobilmuseum’, 24e jrg. (1961) nr.2, 39-43.
ity in historical contexts (New York en
Knotter, Ad, en Jan Luiten van Zanden,
Londen 1986) 174-201.
‘Immigratie en arbeidsmarkt te AmsterKar, Jac. van de, De geschiedenis van de marktdam in de 17e eeuw’, Tijdschrift voor Soen straathandel (Amsterdam/Antwerpen
ciale Geschiedenis (1987) 403-430.
1982).
L i t e r at u u r l i js t

Knotter, Ad, Economische transformatie en stedelijke arbeidsmarkt. Amsterdam in de
tweede helft van de negentiende eeuw
(Amsterdam 1991).
Knotter, Ad, ‘Vreemdelingen in Amsterdam
in de 17e eeuw: groepsvorming, arbeid en
ondernemerschap’, Historisch Tijdschrift
Holland 27 (1995) 219-235.
 Knotter, A., en A.C. Meijer (red.), ‘De gemeentelijke bevolkingsregisters 18501920’, Broncommentaren, deel 2 (Den
Haag 1995) 75-116.
Kooij, P., ‘Stad en platteland’, in: F.L. van
Holthoorn (red.), De Nederlandse samenleving sinds 1815. Wording en samenhang
(Assen/Maastricht 1985) 93-113.
Kooij, Pim, Groningen 1870-1914. Sociale verandering en economische ontwikkeling in
een regionaal centrum (Groningen 1987).
Kok, Jan, ‘Komen en gaan. Migratiepatronen
in de provincie Utrecht’, in: Kees Mandemakers en Onno Boonstra (red.), De levensloop van de Utrechtse bevolking in de
19de eeuw (Assen 1995) 128-156.
Kok, Jan, ‘Migratie als gezinsstrategie in Midden-Nederland, 1850-1940’, in: Jan Kok,
Ad Knotter, Richard Paping en Eric Vanhaute, Levensloop en levenslot: arbeidsstrategieën van gezinnen in de negentiende en
twintigste eeuw (Groningen 2000) 89-145.
Kors, J.W.M., en M.J.G. Kors, ‘Italiaanse
schoorsteenvegers in Den Haag. De familie Andreoli’, Jaarboek van het Centraal
Bureau voor Genealogie en het iconographisch bureau. Deel 46 (Den Haag 1992)
178-207.
Krabben, Anja, ‘Max en Ernst Büttinghausen’,
in: Ingeborg Th. Leijerzapf (red.), Geschiedenis van de Nederlandse fotografie
(Amsterdam 1984/2000), nr. 20, (april
1993).
Krauss, Marita, ‘Integration und Akkulturation. Eine methodische Annäherung an
ein vielschichtiges Phänomen’, in:
Mathias Beer, Martin Kintzinger en Marita Krauss (red.), Migration und Integration. Aufnahme und Eingliederung im Historischen Wandel (Stuttgart 1997) 11-25.
Krekel-Aalberse, Annelies, ‘Utrecht in 1853
Het begin van de Utrechtse zilverindustrie’ Maandblad Oud Utrecht (november/december 1996) 124-128.
Kroes, Rob, The persistence of ethnicity, Dutch
Calvinist pioneers in Amsterdam, Montana
(Urbana/Chicago 1992).
Laar, Paul van de, Thimo de Nijs, Johan
Okkema en Albert Oosthoek (red.), Vier
eeuwen migratie. Bestemming Rotterdam
(Rotterdam 1998).
Landré, T., De groote bedrijven in Nederland.
Het bierbrouwerij bedrijf (Amsterdam
1926).
Laseur, A.H., Na vijftig jaren. De handelsSocieteit te Utrecht 1852-1902 (Utrecht
1902).
Larsen, Pernille, ‘Hebben Nederlanders dan
geen cultuur? Een beschouwing over Nederlands onderzoek naar “etnisch ondernemerschap”’, Immigrantenstudies (1995)
nr. 1, 30-38.
 Leenders, Marij, Ongenode gasten. Van traditioneel asielrecht naar immigratiebeleid
1815-1938 (Hilversum 1993).
Leeuwen, Marco H.D. van, Bijstand in
Amsterdam, ca. 1800-1850. Armenzorg als
beheersings- en overlevingsstrategie
(Utrecht 1990).
Leijerzapf, Ingeborg Th., (red.), Geschiedenis
van de Nederlandse fotografie (Amsterdam
1984/2000).
Lennep, J. van, Romantische werken, derde
deel. Ferdinand Huyck (Rotterdam 1856).
Lestrade, P.J., ‘Ketellappers, koperslagers en
paraplumakers uit Auvergne’, Gens Nostra, 1986, 1-4.
Levensschtets van G.W. Vreede naar zijn eigen
handschrift uitgegeven (Leiden 1883).
Liebkind, Karmela, ‘The identity of a minority’, International journal of multilingual
and multicultural development (1989) 4757.
Light, I., en S. Karageorgis, ‘The ethnic economy’, in: N.J. Smelser en R. Swedberg
(red.), The handbook of economic sociology
(Princeton 1994) 647-670.
|

399

400

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Lintelman, Joy K., ‘Making service serve
themselves: immigrant women and domestic service in North America, 18501920’, in: Dirk Hoerder en Jörg Nagler
(red.), People in transit, German migrations in comparative perspective. 1820-1930
(Cambridge 1995) 249-265.
Looijenga, A.J., De Utrechtse school in de neogotiek. De voorgeschiedenis en het Sint Bernulphusgilde (zp 1991).
Loontjens, Richard, Marlou Schrover en Peter
Vuijst, Op zoek naar de wortels der marginaliteit. Vijftig Utrechtse families ten
tijde van de industrialisatie (1850-1920).
(Ongepubliceerde doctoraalscriptie uu
1985, aanwezig op het Utrechts Archief).
Lorié, J., Levensschets van Dr. C.E.A. Wichmann, aangeboden ter gelegenheid van zijn
veertigjarig jubileum als hoogleraar te
Utrecht (Amsterdam 1919).
Lottum, Jelle-Jaap van, Nieuwkomers in Nederland in de eerste helft van de 19e eeuw.
Een onderzoek op basis van de volkstellingen in Utrecht van 1829 en 1839 (Ongepubliceerde doctoraalscriptie vu 2002
aanwezig op Het Utrechts Archief).
Lourens, Piet en Jan Lucassen, Arbeitswanderung und berufliche Spezialisierung. Die
lippischen Ziegler im 18. und 19. Jahrhundert (Osnabrück 1999).
 Lourens, P., en J. Lucassen, ‘“Zunftlandschaften” in den Niederlanden und im benachbarten Deutschland’, in: W. Reininghaus
(red.), Zunftlandschaften in Deutschland
und den Niederlanden im Vergleich
(Münster 2000) 11-43.
Lucassen, Jan, ‘Beschouwingen over seizoensgebonden trekarbeid naar het westen van
Nederland, ca. 1600 – ca. 1800’, Tijdschrift
voor Sociale Geschiedenis (1982) 327-358.
Lucassen, J., Naar de kusten van de Noordzee.
Trekarbeid in Europees perspectief, 16001900 (Gouda 1984).
Lucassen, Jan, en Rinus Penninx, Nieuwkomers, nakomelingen, Nederlanders. Immigranten in Nederland 1550-1993 (Amsterdam 1994).
Lucassen, Jan en Leo Lucassen, ‘Van incident
tot constante factor. Een historiografisch

overzicht van de migratiegeschiedenis in
Nederland’, in: Louise Rietbergen (sam.),
Migratie en vestiging in Nederland. Bronnenoverzicht en geselecteerde bibliografie
(Amsterdam 1994) 15-16.
Lucassen, J., ‘Tijdelijke of permanente vestiging van Duitsers in Holland’, Holland,
regionaal historisch tijdschrift 27 (1995)
254-262.
Lucassen, Jan, en Leo Lucassen ‘Migration,
migration history, history. Old paradigms
and new perspectives’, in: Jan Lucassen en
Leo Lucassen (red.), Migration, migration
history, history: old paradigms and new
perspectives (Bern 1997) 57-72, 69.
Lucassen, Jan, en Leo Lucassen (red.), Migration, migration history, history: old paradigms and new perspectives (Bern 1997).
Lucassen, Leo, ‘Poepen, Knoeten, Mieren en
Moffen. Beeldvorming over Duitse immigranten en trekarbeiders in zeventiendeen achttiende-eeuwse kluchten’, in:
Vreemd gespuis (Amsterdam 1987) 29-38.
Lucassen, Leo, En men noemde hen zigeuners… De geschiedenis van Kaldarasch,
Ursari, Lowara en Sinti in Nederland, 17501945 (Amsterdam/Den Haag 1990).
Lucassen, L., ‘“Het paspoort als edelste deel
van een mens.” Een aanzet tot een sociale
geschiedenis van het Nederlandse vreemdelingenbeleid’, Holland. Regionaal historisch tijdschrift 27 (1995) 265-285.
Lucassen, Leo, en Boudien de Vries, ‘Leiden
als middelpunt van een Westeuropees
textiel-migratie-systeem, 1586-1650, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis (1996) 138167.
Lucassen, Leo, en Floris Vermeulen, Immigranten en lokale arbeidsmarkt. Vreemdelingen in Den Haag, Leiden, Deventer en
Alkmaar (1920-1940) (Amsterdam 1999).
 Lucassen, Leo, ‘Het einde van een migratieregime: buitenlanders in Holland gedurende de 19e eeuw’, Historisch Tijdschrift
Holland (2001) 190-211.
Mak, Geertje, ‘Verschil als uitgangspunt. Een
inbreng van vrouwenstudies op het terrein van (lokale) migratiegeschiedenis’,

L i t e r at u u r l i js t

Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis (2000)
nr. 4, 343-362.
Mandemakers, K. en O. Boonstra (red.), De
levensloop van de Utrechtse bevolking in de
19de eeuw (Assen 1995).
Mandemakers, Kees, ‘De Historische Steekproef van de Nederlandse Bevolking’, in:
Kees Mandemakers en Onno Boonstra
(red.), De levensloop van de Utrechtse bevolking in de 19de eeuw (Assen 1995) 157162.
Mandemakers, Kees, ‘Het hsn-bestand van
de provincie Utrecht’, in: Kees Mandemakers en Onno Boonstra (red.), De levensloop van de Utrechtse bevolking in de 19de
eeuw (Assen 1995) 163-175.
Manneke, Nelleke, ‘Reactie van Rotterdamse
burgers op de migratie rond 1900’, in:
Paul van de Laar, Thimo de Nijs, Johan
Okkema en Albert Oosthoek (red.), Vier
eeuwen migratie. Bestemming Rotterdam
(Rotterdam 1998) 172-187.
Marschalck, Peter, ‘Einführung’, in: Peter
Marschalck (red.), Europa als Wanderungsziel. Ansiedlung und Integration
von Deutschen im 19. Jahrhundert. IMISBeiträge 14/2000 (Osnabrück 2000) 7-12.
Maurik, Justus van, Toen ik nog jong was
(Amsterdam 1901).
McCaffery, Robert Paul, Islands of
Deutschtum. German-Americans in Manchester, New Hampshire and Lawrence,
Massachussetts, 1870-1942 (New York
1996).
MacRaild, Donald M., Culture, conflict and
migration. The Irish in Victorian Cumbria
(Liverpool 1998).
Meder, Theo, Vertelcultuur in Waterland. De
volksverhalen uit de collectie Bakker in hun
context (ca. 1900) (Amsterdam 2001).
Meegeren, P.J.A. van, ‘Katholiek Utrecht in
de tweede helft van de 19e eeuw’,
Utrechtse Historische Cahiers jaargang 8
(Utrecht 1987) nr. 3/4.
Meijler, F.L., ‘Introduction’, in: Th. W.
Engelmann, professor of physiology, Utrecht
(1889-1897). Some papers and his bibliography with an introduction by Dr. Frits L.
 Meijler and a foreword (in Dutch) by Dr.
Dirk Durrer (Amsterdam 1984) ix-xv.
Mertens-Westphalen, H., ‘De Duitsers en de
Hollandgänger in kluchten uit de 17e en
18e eeuw’, in: A. Eiynck e.a. (red.), Werken
over de grens. 350 jaar geld verdienen in het
buitenland (Assen 1993) 52-59.
Mertens, J., Handel en wandel van de Teuten
in Duitse gewesten (Lommel 1995).
Miellet, R., ‘Westfaalse ondernemers en de
opkomst van het Nederlandse grootwinkelbedrijf tot circa 1920’, Jaarboek van de
Geschiedenis van Bedrijf en Techniek 3
(1986) 135-157.
Miellet, R.L., ‘Immigratie van katholieke
Westfalers en de modernisering van de
Nederlandse detailhandel’, Tijdschrift voor
Geschiedenis 100 (1987) 3, 374-393.
Miellet, R.L. Honderd jaar grootwinkelbedrijf
in Nederland (Zwolle 1992).
Miellet, Roger, en Marieke Voorn, Winkelen
in weelde. Warenhuizen in West-Europa
1860-2000 (Zutphen 2001).
Meulen, A. van der, en P. Smeele, ‘Oosterhout als pottenbakkerscentrum in de negentiende en twintigste eeuw’, Antiek,
tijdschrift voor liefhebbers en kenners van
oude kunst en kunstnijverheid, 24e jaargang (1989/90) deel 1 2-23, deel 2 63-87.
Meulen, Adri van der, en Paul Smeele, De
IJsel, Doesburg 1841-1969. Portret van een
Gelderse pottenbakkerij (Doesburg 1999).
Mol, Hein, Memoires van een havenarbeider.
Van aantekeningen en een nawoord voorzien door Tony Jansen en Jacques Giele
(Nijmegen 1980).
Morawska, Ewa, ‘The sociology and historiography of immigration’, in: Virginia
Yans-McLaughlin, Immigration reconsidered. History, sociology, and politics (New
York/Oxford 1990) 187-240.
Morawska, Ewa, Insecure prosperity. Smalltown Jews in industrial America, 1890-1940
(Princeton 1996).
Moya, Jose C., Cousins and strangers. Spanish
immigrants in Buenos Aires, 1850-1930
(Berkeley 1998).
Mulder, K. Hannekemaaiers en kiepkerels (Haren 1971).
|

401

402

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Multatuli, Max Havelaar of de koffieveilingen
der Nederlandse Handelsmaatschappij
(oorspronkelijk 1860, herdruk Utrecht
1988).
 Nadel, Stanley, Little Germany: ethnicity, religion, and class in New York City, 1845-80
(Urbana en Chicago 1990).
Nagler, Jörg, ‘Frontier socialism: the founding
of New Ulm, Minnesota, by German
workers and Freethinkers’, in: Eberhard
Reichmann, La Vern J. Rippley en Jörg
Nagler (red.), Emigration and settlement
patterns of German communities in North
America (Indianapolis 1995) 178-192.
Nas, F., Sigaren uit Dieren. Over sigaren, sigarenfabrikanten, sigarenmakers, sigarenverkopers en tabak (Bilthoven 1993).
Nancy, Alex van, De nomaden van Nederland.
Onthullingen uit het leven der rondreizende
kooplieden, alias venters en bedelaars
(Geertruidenberg 1902).
Nierop, Leonie van, De bevolkingsbeweging der
Nederlandsche stad (Amsterdam 1905).
Oberpenning, H., Migration und Fernhandel
im “Tödden-System”. Wanderhändler aus
dem nördlichen Münsterland im mittleren
und nördlichen Europa (Osnabrück 1996).
Ojeda-Ebert, Garardo Jorge, Deutsche Einwanderung und Herausbilding der Chilenischen Nation (1846-1920) (München 1984).
Ondere, Jochem van, Pijpenfabrikant en ouderling te Gouda, Mijn bezoek aan Bismarck in den zomer van 1875 (Deventer
1876).
Oost, Gerard, De orgelmakers Bätz (17391849). Een eeuw orgelbouw in Nederland
(Utrecht 1975).
Opzoomer, C.W., De Bonapartes en het recht
van Duitschland ook na Sedan. Redevoering ter opening der akademische lessen
(Amsterdam 1871).
Ornée, W. A., De ‘Mof’ in de Nederlandse blijen kluchtspelen uit de 17e en 18e eeuw
(Groningen 1970).
Padberg Evenboer, Klaas, ‘Padberg (I) (kwartierstaat)’, Nederlandse Genealogieën Deel

9 Koninklijk Nederlandsch Genootschap
voor Geslacht- en wapenkunde (Den
Haag 1989).
Panayi, Panikos, German immigrants in Britain during the 19th century 1815-1914 (Oxford en Washington 1995).
Panhuysen, B., Maatwerk. Kleermakers, naaisters, oudkleerkopers en de gilden (15001800) (Amsterdam 2000).
Parot, Joseph John, Polish Catholics in Chicago, 1850-1920. A religious history (Illinois
1981).
Penninx, Rinus, Raster en Mozaïek. Uitgangspunten voor onderzoek naar internationale
migratie, etnische processen en sociale ongelijkheid (Amsterdam 1994).
Penninx, Rinus, en Boris Slijper, Voor elkaar?
Integratie, vrijwilligerswerk en organisaties
van migranten (Amsterdam 1999).
 Penninx, Rinus en Marlou Schrover, Bastion
of bindmiddel? Organisaties van immigranten in historisch perspectief (Amsterdam
2001).
Phinney, J.S., ‘Ethnic identity in adolescents
and adults: review of research’, Psychological Bulletin (1990) nr. 108, 499-514.
Plenge, Johann, Westerwälder Hausierer und
Landgänger (Leipzig 1898).
Pöckling, L., Vestiging, groepsvorming en integratie van de Westerwalders in Amsterdam in de negentiende eeuw (Onuitgegeven scriptie Open Universiteit Nederland,
cultuurwetenschappen Amsterdam 2001,
aanwezig op het gemeentearchief Amsterdam).
Pöckling, Louk, en Marlou Schrover, ‘Registers van verstrekte en geweigerde reis- en
verblijfpassen (1849-1923)’, in: Marlou
Schrover (red.), Bronnen betreffende de registratie van vreemdelingen in Nederland
in de negentiende en twintigste eeuw. Broncommentaren 5 (Den Haag 2002) 35-68.
Pohl, Hans, en Wilhelm Treue, Die Frau in
der deutschen Wirtschaft (Wiesbaden
1985).
Poitrineau, Abel, ‘Les Colporteurs d’autrefois
en France’, in: Wilfried Reininghaus
(red.), Wanderhandel in Europa. Beiträge
zur wissenschaftlichen Tagung in Ibbenbu-

L i t e r at u u r l i js t

ren, Mettingen, Recke und Hopsten von 911. Oktober 1992 (Dortmund 1993) 73-80.
Portes, A., ‘The informal economy and its
paradoxes’, in: N. J. Smelser en R.
Swedberg (red.), The handbook of economic sociology (Princeton 1994) 426-449.
Pott, Wilfried, Westfaalse handelaren vestigen
zich in Nederland. De families Sinkel,
Moormann en Ten Brink op buitenplaatsen
in Hilversum (Hilversum 2000).
Poppel, F. van, Trouwen in Nederland. Een
historisch-demografische studie van de 19e
en vroeg-20e eeuw (Wageningen 1992).
Pozzetta, George E., ‘Introduction’, in:
George E. Pozzetta (red.), Assimilation,
acculturation and social mobility (New
York en Londen 1991), v-x.
Prak, Maarten, Republikeinse veelheid, democratisch enkelvoud. Sociale verandering in
het Revolutietijdvak ’s-Hertogenbosch 17701820 (Nijmegen 1999).
Puffelen, A.E. van, ‘Deutsche Auswanderung
nach Holland im 18. Jahrhundert, erläutert am Beispiel des Bergischen Landes’,
Zeitschrift Berg. Geschichtsverein 87
(1974/76) 51-76.
 Randeraad, Nico, ‘Negentiende-eeuwse bevolkingsregisters als statistische bron en
middel tot sociale beheersing’, Tijdschrift
voor Sociale Geschiedenis (1995) 319-342.
Rappaport, Erika Diane, Shopping for pleasure. Women in the making of London’s
West End (Princeton 2000).
Ratcliffe, Peter, ‘Conceptualizing “race”, ethnicity and nation: towards a comparative
perspective.’ in: Peter Ratcliffe (red.),
‘Race’, ethnicity and nation. International
perspectives on social conflict (Londen
1994).
Rath, J., Minorisering: de sociale constructie
van ‘etnische minderheden’ (Utrecht 1991).
Reeves Kennedy, Ruby Jo, ‘Single or triple
melting pot? Intermarriage trends in New
Haven, 1870-1950’, American Journal of
Sociology lvii, 56-59.
Reichmann, Eberhard, La Vern J. Rippley en
Jörg Nagler, ‘Introduction’, in: Eberhard
Reichmann, La Vern J. Rippley en Jörg

Nagler (red.), Emigration and settlement
patterns of German communities in North
America (Indianapolis 1995) ix-xvi.
Reineking-Von Bock, Gisela, ‘Steinzeug –
Nachahmung, Nachbildung oder Fälschung?’, Keramos 49 (1971) 3-66.
Reinsma, R., ‘Het onderwijs in de provincie
Utrecht tussen 1830 en 1850 volgens de
rapporten van de hoofdinspecteur Wijnbeek’, Jaarboekje Oud Utrecht (1964) 57116.
Rijnsoever. G.J. van, Sint Maarten in de Tolsteeg. Geschiedenis van de Sint Martinusparochie te Utrecht (Utecht 1947).
Reyneri, Emilio, ‘The role of the underground
economy in irregular migration to Italy:
cause or effect?’, Journal of Ethnic and
Migration Studies (1998) vol. 24 no. 2, 313331.
Riley, Glenda, Building and breaking families
in the American west (Albuquerque 1996).
Rippley, La Vern J., en Robert J. Paulson, German-Bohemians. The quiet immigrants
(New Ulm 1995).
Roemen, Henricus Cornelis Wilhelmus, ‘De
ontwikkeling na 1870’, in: Physisch- en
Economisch-Geografische beschouwingen
over de Rijn als Europese rivier. Vriendenboek aangeboden aan prof. W.E. Boerman
(Rotterdam 1948) 61-88.
Rogier, L.J., Katholieke herleving. Geschiedenis
van katholiek Nederland sinds 1853 (Den
Haag 1962).
Rogier, L.J., en N. de Rooy, In vrijheid herboren. Katholiek Nederland 1853-1953 (Den
Haag 1953).
 Rogier, L.J., Schrikbeeld van een staatsgreep in
1853 (Amsterdam 1959).
Rommes, R., ‘Lutherse immigranten in
Utrecht tijdens de Republiek’, in: Marjolein ’t Hart, Jan Lucassen en Henk Smal
(red.), Nieuwe Nederlanders. Vestiging van
immigranten door de eeuwen heen.
(Amsterdam 1996), 35-54.
Rommes, R., ‘Duitse immigratie in Utrecht
vanaf de zestiende tot de achttiende
eeuw’, in: K. Davids, M. ’t Hart, H.
Kleijer, J. Lucassen (red.) De Republiek
tussen zee en vasteland. Buitenlandse in-

|

403

404

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

vloeden op cultuur, economie en politiek in
Nederland 1580-1800 (Leuven/Apeldoorn
1995) 169-188.
Rommes, R., Oost, west, Utrecht best? Driehonderd jaar migratie en immigranten in
de stad Utrecht (begin 16e - begin 19e eeuw)
(Utrecht 1998).
Rommes, R., ‘Café Italien’, Oud-Utrecht. Tijdschrift voor de geschiedenis van de stad en
provincie Utrecht 71 (1998) 86-87.
Rommes, Ronald, en Marlou Schrover,
Grensverleggers. Gids voor lokaal historisch
onderzoek naar migratie in de provincie
Utrecht (Utrecht 2001).
Rooseboom, Hans, ‘Wegner & Mottu’, in:
Ingeborg Th. Leijerzapf (red.), Geschiedenis van de Nederlandse fotografie (Amsterdam 1984/2000), nr. 25, april 1995.
Rosenberg, H.P.R., De 19de-eeuwse kerkelijke
bouwkunst in Nederland (Den Haag 1972).
Rosental, Paul-André, Les sentiers invisibles.
Espace, familles et migations dans la France
du 19e siècle (Parijs 1999).
Schaik, A.H.M. van, ‘Een nieuwe heer en een
andere leer’, in: R.E. de Bruin, P.D. ’t
Hart, A.J. van den Hoven van Genderen,
A. Pietersma (red.), ‘Een paradijs vol weelde’. Geschiedenis van de stad Utrecht
(Utrecht 2000) 191-250.
Scheffer, A., Herinnering aan het veertigjarig
bestaan der Handels-societeit te Utrecht,
1852-1892 (Utrecht 1892).
Schmitz, Heinz, ‘Discriminatie of integratie
van Duitsers in het negentiende-eeuwse
Rotterdam? Een verkenning.’, in: Paul van
de Laar, Thimo de Nijs, Johan Okkema,
Albert Oosthoek (red.), Vier eeuwen migratie. Bestemming Rotterdam (Rotterdam
1998) 124-145.
 Schneider, Dorothee, ‘The German bakers of
New York city: between ethnic
particularism and working-class consciousness’, in: Camille Guerin-Gonzales
en Carl Strikwerda (red.), The politics of
immigrant workers. Labor activism and migration in the world economy since 1830
(New York en Londen 1993) 49-70.
Saar, J. du, ‘Het Collegium Musicum Utrajec- Schrover, Marlou, ‘Memory and identity of
tum in de laatste honderd jaar’, Jaarboekje
Dutch caravan travellers’, Oral History
Oud-Utrecht 1941, 74-132.
(voorjaar 1990) 41-43.
Saharso, Sawitri, Jan en alleman. Etnische
Schrover, M., ‘Omlopers in Keulse potten en
jeugd over etnische identiteit, discriminatie
pottentrienen uit het Westerwald’, in: M.
en vriendschap (Utrecht 1992).
’t Hart, J. Lucassen en H. Smal (red.)
Sahner, Wilhelm, Katholische und EvangeliNieuwe Nederlanders. Vestiging van immische Seelsorge des Deutschtums in Holland.
granten door de eeuwen heen (Amsterdam
Kirchliche und kulturelle Gliederung
1996) 101-120.
(Emsdetten 1950).
Schrover, Marlou, ‘Groepsvorming onder
Salamon, Sonya, Prairie patrimony: family,
Duitse aardewerkhandelaren in 19e-eeuws
farming and community in the Midwest
Holland en Utrecht’, Historisch tijdschrift
(Chapel Hill 1992).
Holland nr.2 (1998) 94-112.
Sanders, Jimmy M. en Victor Nee, ‘Limits of
Schrover, Marlou, ‘Wie zijn wij? Vrouwen,
ethnic solidarity in the enclave economy’,
eten en etniciteit’, Voeden en Opvoeden,
American Sociological Review (1987) vol 52,
Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis 19
745-767.
(1999) 115-144.
Santen, C.W. van, Het internationale recht in
Schrover, Marlou, ‘German communities in
Nederlands buitenlands beleid (een ondernineteenth-century Utrecht: Factors inzoek in het archief van het ministerie van
fluencing the settlement process’ IMISbuitenlandse zaken) (Den Haag 1953).
Beitrage. 14 (2000) 45-74.
Santen, J.H. von, ‘Politiek leven in de stad
Schrover, Marlou, ‘Potverkopers, vijlenkapUtrecht rond het midden van de negenpers, stukadoors en winkeliers. Nichevortiende eeuw (1840-1860)’, Jaarboek Oud
ming onder Duitse migranten in de neUtrecht (1985) 110-165.
 gentiende-eeuwse stad Utrecht’, Tijd-

L i t e r at u u r l i js t

schrift voor Sociale Geschiedenis (2000)
281-305.
Schrover, Marlou, ‘Maria en Rocco. Gemengde huwelijken en integratie in de negentiende eeuw’, Gaan & Staan, Jaarboek
voor Vrouwengeschiedenis 21 (Amterdam
2001) 81-101.
Schrover, Marlou, ‘Immigrant business and
niche formation in a historical perspective. The Netherlands in the nineteenth
century’, Journal of Ethnic and Migration
Studies vol. 27 (april 2001) 295-311.
Schrover, Marlou, ‘Registratie van vreemdelingen in het bevolkingsregister (18501920)’, in: Marlou Schrover (red.), Bronnen betreffende de registratie van vreemdelingen in Nederland in de negentiende en
twintigste eeuw. Broncommentaren 5 (Den
Haag 2002) 93-111.
Schrover (red.), Marlou, Bronnen betreffende
de registratie van vreemdelingen in Nederland in de negentiende en twintigste eeuw.
Broncommentaren 5 (Den Haag 2002).
Schumacher, Martin, Auslandsreisen Deutscher Unternehmer 1750-1851 unter besonderer Berücksichtigung von Rheinland und
Westfalen (Keulen 1968).
Serfontein, W.J.B., Suid-Afrikaners in Utrecht
1762-1954 (Utrecht 1954).
Sickmann, J.W.M., T. Joustra-Schumacher, A.
Fontijn en H. Ruhe, ‘Van Heuerleute en
warmoezeniers’, in: De Boerenwetering.
Wonen, werken en vermaak langs een eeuwenoude waterweg (Uitgave Vereniging
Historisch Amstelveen. Amstelveense
Historische Reeks no. 2) (Amstelveen
1995) 61-68.
Sleebe, V.C., In termen van fatsoen. Sociale
controle in het Groningse kleigebied 17701914 (Groningen 1994).
Sluyterman, K.E., Ondernemen in sigaren.
Analyse van bedrijfsbeleid in vijf Nederlandse sigarenfabrieken in de perioden
1856-1865 en 1925-1934 (Tilburg 1983).
Smith, Anthony D., ‘Chosen peoples: why
ethnic groups survive’, Ethnic and Racial
Studies (juli 1992) Vol. 15, nr. 3, 436-456.
Snelders, H.A.M., De geschiedenis van de
scheikunde in Nederland. Van alchemie tot

chemie en chemische industrie rond 1900
(Delft 1993).
Snell, Gesa, Deutsche Immigranten in Kopenhagen 1800-1870. Eine Minderheit zwischen
Akzeptanz und Ablehnung (Münster 1999).
 Staatscommissie over de werkloosheid (ingesteld bij koninklijk besluit van 30 juli 1909
no 42) iv Verslag van de derde sub-commissie (Den Haag 1913).
Stafleu, M., ‘Erich Wichman (1890-1929)
Kunstenaar, activist en bohémien’, in: J.
Aalbers e.a. (red.), Utrechtse biografieën.
Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Utrechters 1 (Amsterdam/Utrecht
1994) 197-201.
Statuten van de Vereeniging genaamd de Cholera Commissie te Utrecht opgericht in 1866
(Utrecht 1874).
Een stemgeregtigde, De zogenaamde geheime
genootschappen der protestanten in Nederland verdedigd. Zestal brieven aan den Nederlandschen kiezer (Amsterdam 1853).
Stepick, A., ‘Community growth versus simply surviving: the informal sectors of Cubans and Haitians in Miami’, in: M.
Estellie Smith (red.), Perspectives on the
informal economy; monographs in Economic anthropology no. 8 (Lanham 1990)
183-205.
Sterk, Hans, ‘Rondom de Galekopsteeg 18581885. Enige aspecten van de prostitutie te
Utrecht’, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis (1983) 79-107.
Sterk, Hans, ‘Buitenechtelijke geboorten in
Utrecht 1775-1825. Een historisch-demografisch onderzoek.’ Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis (1987) 1-32.
Struck, W.H., Die Auswanderung aus dem
Herzogtum Nassau (1806-1866) (Wiesbaden 1966).
Struick, J.E.A.L, Utrecht door de eeuwen heen
(Utrecht/Antwerpen 1968).
Tack, Johannes, Die Hollandgänger in Hannover und Oldenburg. Ein Beitrag zur Geschichte der Arbeiter-Wanderung (Leipzig
1902).
Tenfelde, Klaus, ‘Dienstmädchengeschichten.
Strukturelle Aspekte im 19. und 20.
|

405

406

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Jahrhundert’, Zeitschrift für Unternehmensgeschichte Beiheft 35.
Tigelaar, H., Index van namen van personen:
– die zich na overlegging van een akte van
indemniteit te Utrecht gevestigd hebben,
– die te Utrecht om het recht van inwoning
verzocht hebben 1726-1811 (1812) (Gemeentelijke Archiefdienst Utrecht, Utrecht
1991).
Tilly, Charles, ‘Migration in modern European history’, in: William H. McNeill
(red.) Human migration. Patterns and policies (Bloomington 1978) 48-72.
Tilly, Charles, ‘Transplanted network’, in:
Virginia Yans-McLaughlin (red.), Immigration reconsidered. History, sociology,
and politics (New York/Oxford 1990) 7995.
 Tjin, R., ‘Nederlandse paspoorten. De politiek
van reizen en identificatie van personen’,
Amsterdams Sociologisch Tijdschrift, 17
(1990) 74-100.
De toestanden der werklieden in de bouwbedrijven te Amsterdam. Rapport uitgebracht
door de commissie van onderzoek benoemd
door de gemeenteraad in zijn vergadering
van 30 juni 1897 (Amsterdam 1898).
Toom, T.W.F. den, De orgelmakers Witte. Een
bijdrage tot de geschiedenis van de orgelbouw in Nederland in de tweede helft van
de negentiende eeuw (Utrecht 1997).
Tschudi, P. von, Geschichte der deutschen
Evangelischen Gemeinde im Haag
(Göttingen 1932).
Veenis, Milena, Kartoffeln, Kuchen und Asado.
Over de verborgen keuken van Duitsers in
Argentinië (Amsterdam 1995).
Venetië, Robbert van, en Annet Zondervan,
‘Friedrich Julius von Kolkow’, in: Geschiedenis van de Nederlandse fotografie, 16, 115.
Verhoeven, T.H.G., ‘Stedelijk leven in een
stroomversnelling’, in: R.E. de Bruin, P.D.
’t Hart, A.J. van den Hoven van Genderen, A. Pietersma (red.), ‘Een paradijs vol
weelde’. Geschiedenis van de stad Utrecht
(Utrecht 2000) 375-433.
Verkuyten, Maykel, Etnische identiteit. Theoretische en empirische benaderingen
(Amsterdam 1999).
Vermeulen, Hans, Etnische groepen en grenzen. Surinamers, Chinezen en Turken
(Weesp 1984).
Vermooten W.H., ‘Schets van de geschiedenis
van het Utrechtsche marktwezen in de 19e
eeuw’, Jaarboekje Oud Utrecht (1933) 157194.
Verslag van de Vereeniging tot Verbetering der
Volksgezondheid. Mededeeling op de eerste
algemeene vergadering gehouden den 9den
augustus 1866.
Vijlbrief, I., Van anti-aristocratie tot democratie. Een bijdrage tot de politieke en sociale
geschiedenis der stad Utrecht (Amsterdam
1950).
Vink, J., Utrecht’s Rijnverbinding in den loop
der eeuwen, Maandblad Oud-Utrecht,
(1928) 89-96.
Visser, C.Ch.G., Luthersen in Utrecht. Hun
komst, geschiedenis en huidige situatie
Umbgrove, G., Neerlands roeping (Arnhem
(Utrecht 1963).
1871).
 Utrecht tussen Pruis en Francoos 1780-1800. Uit Vlassenroot, Koen, ‘Sociale en politieke functies van etniciteit. Verkenning en operatide papieren van tijdgenoot C.J. Nagtglas,
onalisering van een begrippenkader’,
aangevuld door F. Nagtglas, opnieuw uitgeTijdschrift voor sociale wetenschappen
geven met aantekeningen van dr. A. van
(1997) 42 nr. 4, 385-407.
Hulzen (Utrecht 1975).
Vliet, Kaj van, ‘Middeleeuws Utrecht: een
markt in ontwikkeling’, in: Jan Brugman,
Veenendaal, A.J., De ijzeren weg in een land
Hans Buiter en Kaj van Vliet, Markten in
vol water. Beknopte geschiedenis van de
Utrecht van de vroege middeleeuwen tot nu
spoorwegen in Nederland 1834-1958
(Utrecht 1995) 8-43.
(Amsterdam 1998).
Vliet, K. van, ‘De stad van de burgers’, in: R.E.
de Bruin, P.D. ’t Hart, A.J. van den Hoven

L i t e r at u u r l i js t

van Genderen, A. Pietersma (red.), ‘Een
paradijs vol weelde’. Geschiedenis van de
stad Utrecht (Utrecht 2000) 73-113.
Vogel, Jaap, ‘Duitse predikant in opspraak.
Hieronymus Durer: zijn geloof, zijn kerkenraad en zijn ‘dienstmaagd’, Haarlem
Jaarboek 1999 (Haarlem 2000) 21-50.
Vogelzang, F., ‘Clara Wichmann (1885-1922)
Maatschappijhervormster’, in: J. Aalbers
e.a. (red.) Utrechtse biografieën. Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende
Utrechters 3 (Amsterdam/Utrecht 1996)
202-209.
Vooys, A.C. de, De trek van de plattelandsbevolking in Nederland. Bijdrage tot de kennis van de sociale mobiliteit en de horizontale migratie van de plattelands bevolking
(Groningen en Den Haag 1932).
Vooys, A.C. de, Het huwelijkspatroon in Nederland in het midden der 19de eeuw toegelicht aan een onderzoek in Utrecht. Mededeling no. 1 van de afdeling Historische Geografie (Utrecht 1965).
Vos, F.E., Onderzoekingen over de choleraepidemie van 1866 gemeente Utrecht
(Alphen aan de Rijn 1867).
Vos, Jozef, ‘Nationale kunst en lokale sociabiliteit: de Nederlandse mannenzangverenigingen in de negentiende eeuw’, Bijdragen
en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 112e jrg. (1997) nr. 3,
364-381.
 Vosburgh, Miriam G., en Richard N. Juliani,
‘Contrasts in ethnic family patterns: the
Irish and the Italians’, Journal of comparative family studies, vol. xxi (1990) nr. 2,
267-286.
Vreede, G.W., Onze volksgeest voor en na de
grondwetherziening van 1848. Teekenen des
tijds. Eischen van het oogenblik (Utrecht
1870).
Vredenburgh, W.C.A. van, Schets van eene geschiedenis van het Utrechtsche studentenleven (Utrecht 1914).
Vries, Boudien de, ‘Onder ons? Vrouwen en
verenigingen in de negentiende-eeuwse
stad’, Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis
22 (2002) 97-125.
Vulpen, Nellie van, ‘Vermaak in Utrecht
(1850-1880). Publiekswerving door de
Utrechtse Schouwburg en de koffiehuizen’, Jaarboek Oud-Utrecht (1995) 119-138.
Vulsma, R.F., Burgerlijke stand en bevolkingsregister (Den Haag 1988).
Vuuren, L. van, Rapport betreffend een onderzoek naar de Sociaal Economische struktuur
van een gebied in de provincie Utrecht, omvattende Utrecht als centrumgemeente en
negen randgemeenten (Utrecht 1937).
Wachlin, S., ‘Fotografen – een overzicht’, in:
J.W.L. Hilkhuijsen (red.), De stad Delft.
Cultuur en maatschappij van 1813 tot 1914
(Delft 1992) 303-310.
Wachlin, Steven, en Hans Rooseboom, ‘Parijzenaar of Amsterdammer’, Nieuwsbrief
Nederlands fotogenootschap, nr. 17 Fotografen in Amsterdam (maart 1997) 15-16.
Waldinger, R., Still the promised city? AfricanAmericans and new immigrants in
postindustrial New York (Cambridge
ma/Londen 1996).
Waters, Tony, ‘Towards a theory of ethnic
identity and migration: the formation of
ethnic enclaves by migrant Germans in
Russia and North America’, International
Migration Review (1995) vol. 29 no. 2, 515544.
Wehner-Franco, Silke, Deutsche
Dienstmädchen in Amerika 1850-1914
(Münster/New York 1994).
Wehner, Silke, ‘German domestic servants in
America, 1850-1914: a new look at German
immigrants Women’s experiences’, in:
Dirk Hoerder en Jörg Nagler (red.), People in transit. German migrations in comparative perspective. 1820-1930 (Cambridge
1995) 267-293.
Wegener, A., Ochtrup, ein Heimatbuch (zp, zj).
Wels, C.B., ‘Kanttekeningen bij “Schrikbeeld
van een staatsgreep in 1853”, Bijdragen en
Mededelingen voor de geschiedenis der Nederlanden xvii (1963) 70-77.
 Wennemann, A., Arbeit im Norden. Die Italiener im Rheinland und Westfalen des späten
19. und frühen 20. Jahrhunderts (Osnabrück 1996).
|

407

408

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Werbner, P., ‘From rags to riches: Manchester
Pakistanis in the textile trade’, New Community (1980) viii vol 1/2.
Werf, Rosa, ‘Mobach Pottenbakkers – seit
1895 in Utrecht’, Keramische Zeitschrift,
jrg. 33 (1981) nr. 3.
Wierst, Henk, Photographieën & dynastieën:
beroepsfotografie in Groningen 1842-1940
(Bedum 2000).
Wijbenga, D., ‘Zorg voor armen en wezen’,
in: I.V.T. Spaander en R.A. de Leeuw
(red.), De stad Delft, cultuur en maatschappij van 1667 tot 1813 (Delft 1982).
Wijne, H.A., De wet op het regt van patent uit
een handels- en staathuishoudkundig oogpunt beschouwd (Groningen 1853).
Wilken, P.H., Entrepreneurship. A comparative
historical study (Norwood 1979).
Wingelaar, Koos, ‘Studeren in de negentiende
eeuw. Een onderzoek naar het hoger onderwijs en met name naar de studenten
aan de Utrechtse universiteit in de periode 1815-1877’, Utrechtse Historische Cahiers jaargang 10 (1989) nr. 1/2.
‘Winkelen in Utrecht omstreeks 1900’,
Maandblad Oud Utrecht (1963) 70-81.
Witsen Geysbeek, P.G., (red.), Algemeen
noodwendig woordenboek der zamenleving
(Amsterdam 1836-1861).
Woerden, H. van, De familie Schlatmann. Geschiedenis van een Tjoddengeslacht (Oegstgeest 1953).
Wolff-Gerzon, A., ‘Au Bonheur des Dames’.
Uit het Nederlandse kledingbedrijf van de
laatste honderd jaar (Amsterdam 1949).
Woltring, J., Bescheiden betreffende de buitenlandse politiek van Nederland 1848-1919,
tweede periode 1871-1898, eerste deel 18711874 (Den Haag 1962) rgp 107, nr. 302.
Woollett, Anne, Harriette Marshall, Paula Nicolson, Neelam Dosanjh, ‘Asian women’s
ethnic identity: the impact of gender and
context in the accounts of women bringing up children in East London’, in: KumKum Bhavnani en Ann Phoenix, Shifting
identities, shifting racisms. A feminism &
Psychology Reader (Londen/Thousand
Oaks/New Delhi 1994) 119-132.
Woude, R.E. van der, Leeuwarden 1850-1914.
 De modernisering van een provinciehoofdstad (Groningen 1994).
Wubben, H.J.J., ‘Chineezen en ander Aziatisch
ongedierte’ Lotgevallen van Chinese immigranten in Nederland, 1911-1940 (Amsterdam 1986).
Wurf-Bodt, Coby van der, Van lichte wiven
tot gevallen vrouwen. Prostitutie in Utrecht
vanaf de late middeleeuwen tot het einde
van de negentiende eeuw (Utrecht 1988).
Zoelen A.J. van, Nieuwkomers in de eerste helft
van de negentiende eeuw (ongepubliceerd
onderzoeksverslag vu Amsterdam 2000).
Zomerdijk, H.J., Het muziekleven in NoordBrabant 1850-1914 (Tilburg 1982).
Zwaal, P., Frisdranken in Nederland, (Rotterdam 1993).
Index

Bij namen van immigranten is in deze index de spellingsvariant opgenomen die het meeste
voorkwam in de bronnen en niet bijvoorbeeld de meest Duitsklinkende variant. Namen werden veelvuldig ook anders gespeld.
Plaatsnamen die in de tekst alleen in voorbijgaande zin worden genoemd zijn niet opgenomen in de index.
 Abeling
Herman Heinrich 149, 151,
152, 296
Johan 296
Abelmann (gebr.) 260
Aboustib (Mustafa) 11
Adelsverein 223
Aeberhardt (Adelaide) 178
Agtergberg
Alberta 114
Christina 114
Franciscus 114
Wilhelmina 114
Ajaarouj (Abdelaziz) 14
Alberdingk Thijm (J.A.) 156
Albogna 321
Algemeen Politieblad 245-247,
254
Alia (Pierre) 316
Ally 318
Alsbach 222
Amelung (Ludwig) 169
Amsterdam 249-251
Andriessen (P.J.) 201
Andrioli (Carlo) 321
Anholt 300
Antoniettie (Jos) 322
Antonioli (Baptist) 322
Appingedam 245
Aprilbeweging 55-57, 152

Arabische Democratische
Arbeiderspartij 11
Arends
Dirk 213
Johannes 212
Armfelt 165
Arnal (Susanna) 318
Asselijn (Thomas) 50
Association of German
Governesses in England 178
Au Bon Marché 272
Aurillac 318
Aurora 164-170, 181
Badbergen 262
Bätz & co 210
Bätz (Johann) 210
Bahlman 56
Baille (Antoine) 316
Bakkenes
Catharina 296
Geertruida 296
Otto 296, 297
Bakkers (Wilhelm) 326
Bapretti (Camillo) 29
Barberini
Franciscus 322
Magdalena 322
Barmen 290
Barth (Frederik) 14

Bassenge 314
Bassignac-le-Haut 318
Balkema (Tanja) 249
Bauer
Gustav 44
Hermann 41-46
Baumbach 222, 231, 232
Baurieux
Marie Jeanne 315
Pierre 315
Beathmann 210
Becher (Richard) 205
Beck (Petrus van der) 247
Beek (van) 313
Beer (Maria de) 321
Beesten 263
Beiler (Jacobus) 245
Bender (Petrus) 254
Bender & Garthmann 277
Berbice 326
Bergh (S.J. van den) 57-58
Bergsteijn (Nicolaas) 132
Bernhardium 305
Bernhards (Daniel) 305
Bernulphusgilde 156-160
Bertorelli (A.) 322
Besteedsters 300, 302
Betmann (Wilhelmina) 301
Bevolkingsregister 20, 71-79
Biehme (Robert) 202

410

|

E e n k o l o ni e van Du itser s

Bierens de Haan (P.) 308
Bierhaus (Johannes) 169
Bimermann (P.) 204
Bischofer (Franz) 323
Blankenstein 116
Blind (Jacob) 205
Blom (Gerard) 157
Bockhofen 44
Böckling 236
Böker
Gerardus 114
Johan 114
Maria Gesina 115
Maria Gertrud 114, 115
Boerenwetering 198
Bohlen 142, 168, 261, 278, 281
Anton 281
Bohlman 164
Bonhôte (Rentine) 178
Boom (Maria van) 164
Borken 262
Bornheim 116
Bossenbroek (Martin) 199,
200
Boudriat (Wilhelm) 158
Bouman (Kasper) 246
Bouter (C.  de) 214
Bovenkerk (Frank) 322
Brageac 318
Braun (Wilhelm) 103
Breckerfeld 290
Breitenau 222
Brenner (Mouritz) 208
Brill (Gerard) 205
Brink (ten) 264, 269, 274
Agnes 269
Brochterbeck 263
Broers 94
Brom (Gerard) 156-160
Brüning (Agnes) 274
Bruin
Johannes de 130
Lambert de 133
Brummer (F.) 259, 260
Bruyn (Roelof de) 326
Buddenberg (Louise) 205
Büdde (Johan) 169

Büttinghausen 205
Buhrs (gez.) 261
Antonetta 130
Euphemia 130
Bunte 41
Burgerlijk Wetboek (1838) 27
Burgers (Frederik
Leendert) 35
Busken Huet (Conrad) 41,
155, 156
Buttogno 321
Candace 326
Carmilli 323
Carp (Johan) 142
C & A 12, 261, 262, 267
Cesar 236
Chantepie de la Saussaye 152
Chaussenac 317
Cherribi 11
Cloppenburg (plaats) 262
Cloppenburg (naam) 263, 276
Cöln-Mindener
Eisenbahn 303
Cohn (Nathan) 208
Coninck (Pieter de) 305
Convent der deutschen und
ungarischen studenten 172
Corbesier (Wierck) 169. 315
Corcilius
Joannes 247
Johann Wilhelm 245
Corsa (Jean) 316
Coster (Samuel) 48
Costerus 51, 184
Corzilius
Maria Catharina 250
Peter 250
Cottaar (Annemarie) 314-316,
322
Coulembier (Augustine) 315
Couperus (Louis) 220
Cramer (Jan Willem) 49
Crandelles 318
Cros-de-Montvert 318
Cuypers (P.J.H.) 156

Daguerre (L.J.M.) 203
Deessen 222
Delft 251-253
Demerara 326
Dernbach 222
Dassart (Francois) 315
Deutmann (F.W.) 204
Deutscher Kellner Bund Union
Ganymèd 201
Deutsche Verein zu
Utrecht 178-180
Diederiks (Herman) 125
Dienstbücher 299
Diepholz 262
Dillen (Alegonda van) 315
Dingstede 296
Dinklage 262
Döhlen 296
Dokkum (van) 161
Dolinski 215
Dombauhütte 157, 158
Domicilie van
Onderstand 34, 72
Donders (F.C.) 116, 307
Dooren (Pieter van ) 277
Dorresteijn (Heijltje) 251, 252
Dreesmann 274
Anton 273
Reinhard 281
Dresler (Joseph) 76
Drie (Francois) 316
Dross (Werner) 152
Droste (Clemens August) 126
Drukker
Hermanus Mozes 103
Hartog Moses 103
Druogno 321
Ducaat (Stina) 132
Dülmen 262
Dunk (H.  von der) 165
Duitsche Nederlandsche Stoom
Viltenhoedenfabriek 208
Duitse Bond 58, 223
Duits Tolverbond 223, 229
‘Duitsland’ 83-85
Duvelop (Maria) 252

Index
Ebenwien (Frans) 112
Ehringhausen 222, 252
Eilers (Frederik) 150, 297
Eilpe 290
Eiselen (Ernst) 173
Elberfeld 86
Elgendorf 222
Elten 300
Emmerich 300
Engelen (van) 184
Engelmann
Louise 307
Theodor 307
Erhrenbreitstein 113
Ermann (Philip) 40, 177
Eschelbach 222
Ess (van) 170
Esselman (Heinrich) 117
Essen 262
Euler (Carl) 155, 173
Evers (Felix) 266
Everwijn 208, 289
Fabricius (Frederik) 170
Fairlie (Robert W.) 263
Fakkel (de) 57
Farouk (Ibrahim) 11
Finger (Theodor) 168
Fischer (Johannes) 113
Flegelskamp (Maria
Louisa) 118
Fochetti (Bernardus) 322-323
Fockink (Wijnand) 228
Fogleman (Aaron S.) 95
Fohr 236, 237
Jacob 237
Johann 232
Maria-Anna 237
Wilhem Franz 169
Fredja 326
Frenkel (Izak) 127
Frenai
Arnoldus 315
Johan 315
Matthijs 315
Pascal 315

Frenay (Eustache) 103, 168,
169, 315
Freren 263
Frétropp (Georg) 114
Fricke 148
Friesoythe 262
Frisse (Gebr.) 256, 257
Fritz (Anna) 238
Fruschel (Joana) 78
Fuchs
August 250, 251, 253, 254
Wilhelmina 113
Fürstenau 262
Gaag
Jacob van der 251, 252
Maria van der 252
Gadellaa (Hendrika) 312
Galensloot (Gerrit van) 313
Galliri (Romualdo) 320
Gantevoort (Jacob) 196
Garms (Johan) 296
Geel en Fievez dite de Chalines,
van 279
Geelhart 236
Maria 252
Genderen (van) 283
Georgsmarienhütte 262
Gericke van Herwijnen 66
Gerhards 236
German-American Turner
Movement 173
Gerritzen (Hendrikus) 213
Gesindeordnungen 299
Geuer (Heinrich) 157, 160-162,
168, 169
Gielson (Arnoldus) 315
Giershofen 222
Givet 114
Gladbach 222
Glazewski 169, 215
Gleidorf 255
Glons 314
Goch 300
Godefroi 51, 53
Goudeau 317
Elisabeth 318

Goudoever (L.C. van) 307
Goudoever (W. van) 32, 75
Graf (Auguste) 177
Grasveld 169, 274
Green (Nancy) 22, 23, 327
Griethausen 300
Groen (Johan) 112
Gronemeijer (Carl) 170
Gronwal (Maria) 302
Groot (J.  de) 208-209 Groote (Eduard Walther de) 289 Grossenkneten 296 Grothe 208, 209 Carl 142, 168, 306 Diderik 177 Günther (Anna Katharina) 232 Güsbacher (N.) 40 Guisti (L.) 322 Gunther 236 Gustaaf Adolf Vereeniging 152-156, 168, 174 Gustav Adolf Stiftung 152-156, 181 Haagen Julius 168 Maria 131 Martiena 131 Hagen 291 Hahn 222 Halbisch Jacob 129 Johanna 130 Johannes 130 Wilhelmina 130 Wilhelmus 130 Hall-Viruly (Julia van) 130 Haren 262 Harst (Gerard van der) 322 Hartenfels 222 Hasselt (Johannes van) 326 Halthausen Theodora 111 Hendrina 111 Handels-Societeit 140, 141 | 411 412 | E e n k o l o ni e van Du itser s Handlin (Oscar) 115, 120 Hannover 85 Harmsen (Maria) 145 Haselünne 262 Hausmann Helena 111 Maria 111 Hebgen (Johan) 246 Heck (A.) 259, 261 Heering (Aart) 322 Heiden Reinestein (van) 5455 Heidenreich Gerhard 296 Johan 296 Heimatschein 29 Heimbach 222 Heineken 196 Heinz Carl 29 Peter Modest Valentin 246 Helferskirchen 222 Hembergen 262 Hemmerlé (Anna Maria) 246 Hengst 53 Henkes 236 Hennings (Heinrich David) 281 Herbig (Conrad) 25 Herdecke 290 Herschbach 222 Hessink (Heinrich) 33-34 Heukelum (Gerard van) 156, 157 Heuker (Christiaan) 196 Hibbeln (Wilhelm) 207 Hillscheid 222 Hindenburg-Feier 180 Hisgen (Julius H.) 168, 169, 306 Historische Steekproef Nederland (hsn) 22 Hofstée (Justine) 274 Höhr 222, 252 Hoenselaar (Maria) 321 Hölzmann (Peter) 238 Hollmann Carel 297 Emma 297 Johan 297 Ludwig 297 Hoffman Carl 202 Evert 257 Hendrik 257 Hoffmann (Ernst) 170 Hofmeyr (Servaas) 325 Hogerhout (Jacoba) 296 Holm (Harold) 170 Holterman (Hendrika) 266 Holtgräve (H.G.) 211 Hooft (Hendrik) 233 Hopsten 262, 263, 264 Horstman (Carl Ludwig) 211 Hoyng 259, 260, 278 Carl 278 Huebsch (Maria) 114 Hühmann (Carl) 201 Huizinga (J.) 39 Hummerich 237 Johan 237 Johann Peter 237 Hundsdorf 113 Hunkemöller 12, 261, 278 Ibbenbüren 263 IJpelaan (Catharina) 296 Innere Mission 150-152, 181 Isselburg 300 Jäger 236, 238 Anna 237 Joseph 238 Jahn (Ludwig) 173 Janssen (L.J.F.) 152 Jens 94 Jutjesdag 299 Kaijser (Frederich) 168, 169, 204 Kalb 236 Anna Maria 248 Elisabeth 248 Johann 244 Johann Peter 243 Johannes 237 Margaretha 237 Maria 237 Petrus 252 Kalkar 300 Kalkhoff (Hendrik) 35 Kammerforst 222 Kamphoefner (Walter) 75, 115, 117, 120 Karageorgis (S.) 23 Katscher (Leopold) 68 Kattner (Laura Ann) 125 Kellen 300 Kempen (van) 42 Keulschevaart 235 Keulse Kwestie 126 Keulse Veer 235 Kiek (David) 203 Kintzelé 285 Kist (F.C.) 167 Klaassen (Alida) 315 Klauer Anna Eva 132 Catharina 132 Kleef 300 Kleefsland 85, 287, 298-302 Klein 236 Kleine (August) 168 Kleinmaischeid 222 Kleudgen Anna 244 Margaretha 244 Klosch (Margaretha) 113 Knoop (Jan) 150, 297 Kober (A.) 266 Koch 236, 238, 241 Elisabeth 238 Johan 145 Kögel 154 Köhler (H.L.) 140 Kölnische Turnverein 173 Koenig (W.) 169 Kompagnie 199, 200 Kooij (Pim) 313 Korzilius 236 Johann 248 Index Kranenburg 300 Krans Bernhardina 282 Gesina 275 Kranten (Duitse) 175 Kreek & co 301 Kreymborg 12, 261 Anton 278 Bernard 278 Franz 278 Gerard 278 Kroth (Johann) 246 Krüft 236, 238 Krümmel 222 Krumbing (Carl) 202 Küppers (Wilhelm) 205 Kufferath (Johann) 163-164, 168, 169 Kunde (Maria Louise) 145 Catharina 242 Johann 244 Leonard 237 Levever (Anthonia) 200 Liebkind (Karmela) 50 Lier (Salomon van) 168 Light (I.) 23 Limburgse Kwestie 58 Linden (Maria van der) 313 Lingen 262 Litschert 236 Carel 248 Pieter 248 Littel 296 Löningen 262 Lohne 262 Loewenthal (Frederika) 210 Lohrmann (Johannes) 168, 169 Lottum (Jelle van) 212-213, Lahnstein (Philip) 252 295 Laimböck (Frans) 324 Lorijn Langendernbach 222 Jelles 245 Lamb (Johannes) 252 Johannes 245 Lampe 261, 263, 267 Lucassen Lamping Jan 293, 317 Carel 170 Leo 314-316, 322 Willem 170 Lübeck (J.H.) 164 Lange (Eduard) 119 Lüschen 296 Leer 262 Christiaan 296, 297 Leeuwen (Petrus van) 242 Johan Diederick 297 Lehning (Marie Hermine) 179 Johan Heinrich 297 Leichel (E.) 211 Lüssow (Gustav) 204 Leijting 111 Adelheid 103 Maatschappij tot Exploitatie Christina 103 van Staatsspoorwegen Johanna 103 (ss) 303 Maria 103 Mackay (Jacobus) 305 Lennep (J. van) 219
Makrini (Camel El) 17
Lestrade
Mannebach (Wilhelm) 205
Antoine 318
Marienrachdorf 222
Christophe 318
Martin (Antoine) 320
Gerrit 318
Martinot (Jean) 318
Joseph 316
Maroth 222
Leon 320
Marx (Esther) 116
Pierre 316
Maseland 169, 260, 261, 273Letschert
274, 278

Albertus 273
Johanna 273
Materborn 300
Mathot (Arnoldus) 315
Maurik (Justus van) 39, 46,
48, 50, 70, 96, 212, 219, 251
McCaffery 95, 135
Meder (Theo) 47
Meijer (Christoffel) 168
Mencken 13
Mengelberg (Friedrich) 157160
Mengendoht (Johann) 29
Menslage 262
Meppen 76, 262
Mertens (Carolus) 242
Merwedekanaal 235
Mettingen 262, 263, 264
Metzsch (Leo van) 196
Metzlar
Ludwig 170
F. 305
Meudt 222, 252
Meyer 263
Millingen 300
Miquel (Frederik A.W.) 306
Mira 326
Mönzert (Heinrich) 144
Mörs (Maria) 126, 200
Moffenwetering 198
Mogendorf 222
Mohrmann (Benedictus) 207
Mol (Hein) 162
Molbergen 262
Momberg (Johan) 132
Mond (Ludwig) 168, 209-210
Montabaur 232
Moor (Jules) 268
Moormann 263, 264, 269, 274
Eduard 271, 275
Joseph 269
Maria 119
Maria Josepha 275
Paula 119, 274
Morawska (Ewa) 21
Morie (A. 