Risicoverslaggeving in het directieverslag in beweging
4.2 Aanbevelingen aan de interne toezichthouders
Naast de bovengenoemde aanbevelingen voor de opstellers van de risicoparagraaf, zijn er uit de resultaten van
het onderzoek, en gezien hun toezichtsrol op risico’s en
risicomanagement inclusief de verantwoording daarover door de raad van bestuur, ook een aantal specifieke aandachtspunten te benoemen voor de interne toezichthouders (commissarissen) op de risicoparagraaf in
het jaarverslag. Deze voornaamste aanbevelingen zijn:
•• stel kritische vragen over de breedte, scherpte en
trend in de tijd van het risicoprofiel;
•• stel vast dat de externe verslaglegging aansluit op de interne verslaglegging over risico’s en risicomanagement;
•• ga de discussie aan over wat (materiële c.q. belangrijke) geconstateerde tekortkomingen en geplande
verbeteringen zijn en over redenen om die wel/niet
te benoemen in de risicoparagraaf;
•• benoem in het verslag van de RvC / Audit committee de voornaamste risico’s samenhangend met de
financiële verslaglegging en tevens dat deze zijn besproken met de externe accountant.
4.3 Ten slotte
Bij het opstellen van de risicoparagraaf moet niet voorbij worden gegaan aan het risico van de risicoparagraaf
zelf: namelijk de zaken mooier voorstellen dan ze zijn.
Ook dient geborgd te zijn dat de externe risicoparagraaf voortbouwt op reeds beschikbare interne informatie die tevens is besproken met de Raad van Commissarissen. Wij verwachten dat naar de toekomst toe
– bijvoorbeeld in lijn met de ontwikkeling rondom de
governance code in de UK – commissarissen meer dan
nu aangesproken zullen gaan worden op hun toezichthoudende taak ten aanzien van risico’s, risicohouding
en risicomanagement.
 De externe verslaglegging kan de aanjager zijn voor het
intern vergroten van de inspanning op het terrein van risicomanagement en risicoverslaglegging. De risicoparagraaf in het directieverslag zal ook volgende jaren in beweging blijven. Met dit artikel streven de auteurs een
beeld te geven van de potentie tot verbetering die de risicoparagraaf van het jaarverslag geeft. Oftewel, wat de volgende stap is die een aantal ondernemingen kunnen maken in het tegemoetkomen aan de actuele wensen van
stakeholders. Het mooiste resultaat dat dit artikel kan
opleveren is dat u leert van anderen of zelf de ambitie benoemt om een voorbeeld te worden voor anderen.
88E JAARGANG DECEMBER

88E JAARGANG DECEMBER

553

Thema

Mr. dr. M.M.A. (Marijn) van Daelen is verbonden aan Tilburg
University en werkzaam bij Deloitte Risk Services B.V. en zij
heeft zich gespecialiseerd in ondernemingsrecht, corporate
governance, risicomanagement en compliance.
Drs. J.I. (Jos) de Groot RA is werkzaam als senior director in
de Assurance praktijk van PwC en is als accountant/adviseur

actief op het terrein van corporate governance, risk en compliance.
Wij danken Jeroen Bellinga, Patrick Schouwenburg, Nessar
Soltan-Ali en Joes van Berkel voor hun bijdrage als onderzoeksassistenten aan dit onderzoek.
Literatuur
Brouwer, A.J., & Groot, J.I. de (2014). Nieuwe
controleverklaring daagt commissaris uit. Het
Financieele Dagblad, 24 april 2014.
■■ COSO (2004). Enterprise Risk Management –
Integrated Framework: Executive summary, 3.
Geraadpleegd op www.coso.org.
■■ Daelen, M. van (2013). Een format voor de
openbaarmaking van risico-informatie. Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie,
87(7/8), 316-324.
■■ Daelen, M. van (2012). Risk management and
corporate governance: Match between the
legal framework and practice. Brugge: Die
Keure.
■■ Deloitte (2009). Risicomanagement: meer dan
de som der delen. Geraadpleegd op www.
deloitte.nl.
■■ Deloitte (2013). Risicoparagraaf mist aansluiting met strategie: Ontwikkeling risicoparagrafen 2012. Geraadpleegd op http://actueel.
deloitte.nl/newsroom/persberichten/risicorap■■

554

88E JAARGANG DECEMBER

portage-in-jaarverslag-mist-aansluiting-metstrategie.
 ■■ De Nederlandsche Bank (2011), Open Boek
Toezicht, vraag & antwoord. Geraadpleegd op
www.toezicht.dnb.nl.
■■ Eumedion (2013). Eumeudion Focus Letter
2014. Geraadpleegd op www.eumedion.nl.
■■ Eumedion (2014). Eumedion Focus Letter
2015. Geraadpleegd op www.eumedion.nl.
■■ Groot, J.I. de (2010). Op weg naar een raamwerk voor risicoverslaglegging. Tijdschrift voor
jaarrekeningrecht, Nr. 1-2, april 2010, jaargang 5, 38-47.
■■ Groot, J.I. de, & Koolstra, B. (2007). Eén ‘in
control’-statement vaak afdoende. CFO Magazine, juli-augustus.
■■ Groot, J. de, en Koolstra, B. (2006). De ‘in control’ good practice van de Commissie Frijns
lost slechts een deel van de puzzel op. Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie,
80(7/8), 392-400.
88E JAARGANG DECEMBER

International Integrated Reporting Council
(IIRC) (2013). The International Integrated Reporting <IR> framework. Geraadpleegd op
www.theiirc.org
■■ NBA (2014). Transparant over de controle:
Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring. Geraadpleegd op www.nba.nl.
■■ Nederlandse Corporate Governance Code:
Beginselen van deugdelijk ondernemingsbestuur en best practice bepalingen. Geraadpleegd op www.commissiecorporategovernance.nl.
■■ PwC (2014). Klare Taal! Benchmark controleverklaring ‘nieuwe stijl’ onder Nederlandse
beursfondsen. Geraadpleegd op www.pwc.nl/
nl_NL/nl/assets/documents/pwc-klare-taal.
pdf.
■■ Vereniging van Effectenbezitters (2013). VEB
speerpuntenbrief 2014. Geraadpleegd op
www.veb.nl.
■■

Bijlage A Lijst van onderzochte ondernemingen (AEX en Midkap fondsen naar de stand per 1 januari 2014)

AEX fondsen:

Midcap fondsen:

AEGON N.V.
Aalberts Industries N.V.
Air-France-KLM

AMG Advanced Metallurgical Group N.V.
Akzo Nobel N.V.
Aperam

ArcelorMittal

ARCADIS N.V.
ASML Holding N.V.
ASM International N.V.
Corio N.V.
BinckBank N.V.
Fugro N.V.
Brunel International N.V.
Gemalto N.V.
Corbion N.V.
Heineken N.V.
Delta Lloyd N.V.
Imtech N.V.
Eurocommercial Properties N.V.
ING Groep N.V.
Heijmans N.V.
Koninklijke Ahold N.V.
Koninklijke BAM Groep N.V.
Koninklijke DSM N.V.
Koninklijke Boskalis Westminster N.V.
Koninklijke KPN N.V.
Koninklijke Ten Cate N.V.
Koninklijke Philips Electronics N.V.
Koninklijke Vopak N.V.
PostNL N.V.
Nieuwe Steen Investments N.V.
Randstad Holding N.V.
Nutreco Holding N.V.
Reed Elsevier N.V.
 OCI Nitrogen

Royal Dutch Shell A

Pharming Group N.V.
SBM Offshore N.V.
TKH Group N.V.
TNT Express N.V.
Tomtom N.V.
Unibail-Rodamco

UNIT4 N.V.
Unilever N.V.
USG People N.V.
Wolters Kluwer N.V.
VastNed Retail N.V.
Ziggo N.V.
Wereldhave N.V.
88E JAARGANG DECEMBER

88E JAARGANG DECEMBER

555.
