OVERZICHT DER REFERATEN, UITGEBRACHT OP HET VIJFDE INTERNATIONAAL CONGRES VOOR WETENSCHAPPELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE GEHOUDEN TE AMSTERDAM, OP 18—21 JULI 1932
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
is en dat hg, behalve in speciale gevallen, niet verplicht is
critiek uit te oefenen op de waardeering der vaste activa. De
accountant is echter wel aansprakelijk voor de geboekte af­
schrijvingen over de periode waarover gerapporteerd wordt. Hij
moet er zich niet alleen van overtuigen, dat de geboekte af­
schrijvingen redelijk voldoende zijn, doch hij moet ook, indien
de afschrijvingen over verschillende perioden belangrijk afwij­
ken, deze afwijkingen tot uitdrukking brengen.
Naar inleider’s meening moeten de „public-companies ” de
methode van afschrijving, die door hen is toegepast, publiceeren.
Inleider kan zich een balans indenken, waarop uitsluitend de
vlottende bezittingen en schulden voorkomen, terwijl op een
afzonderlijken staat de vaste bezittingen, het kapitaal en de
reserves worden vermeld.
Inleider A. S. Fedde (U.S.A) bespreekt o.m. de in de Vereenigde Staten veel gebruikte methode n.1. een vast percentage
van de aanschaffingswaarde tegenover de in Engeland veel in
gebruik zijnde methode, n.1. een vast percentage van de boek­
waarde. Ook de fiscale opvattingen ten aanzien van deze af­
schrijvingen in de Yereenigde Staten en in Engeland worden
door den inleider behandeld.
Debater R. A. Wetherall (Gr. Br.) (wethouder van finan­
ciën) is teleurgesteld, waar de inleider zegt, dat de sinking-fund
methode zelden in handelsondernemingen gebruikt wordt, want
het is juist deze methode die gebruikt wordt door gemeente­
besturen voor al hunne bedrijven. Het is juist door deze metho­
de, dat zij hun kapitaalbehoefte kunnen financieren.
Debater Prof. Henry Rand Hatfield (Universiteit van Califomië) geeft een felle critiek op de inleiding van den Heer
Fedde. Spreker behandelt ook de inflatie in verband met de
afschrijving.Debater P. D. Leake (Gr. Br.) is van meening, dat interest
geen factor kan zijn bij het bepalen van het afschrijvingsbedrag.
 Voorts merkt spreker op, dat er samenwerking moet zijn
tusschen ingenieur en accountant, ter vaststelling van de juiste
waarde der machines en installaties.
Debater J. Pelser Jr. (Holland) merkt op, dat hij het geheel
eens is met den inleider, den Heer Ilowitt, waar deze zegt, dat
er vlugger moet worden afgeschreven. Om dit nader aan te
toonen, wijst spreker op de snel opgekomen moderne industrie
in Japan, gepaard gaande met zeer lage loonen aldaar en de
jonge moderne mijn-industrie in Holland; alles van den laatsten
tijd, modern ingericht en dus scherpe concurrenten voor de
reeds bestaande industriën met hunne verouderde installaties.
Met samengestelde interest, zegt spreker, is een kapitaal na
14 jaren verdubbeld. Indien nu een complete fabriek, plus in­
stallatie, bijv. ƒ 1.000.000.— kost, is het beter een minder duur­
zame fabriek te bouwen van bijv. ƒ 500.000.—. De fabriek is
dan wel eerder op, doch dan kan er weer een nieuwe gesticht
worden, die dan weer geheel modern zal zijn uitgerust.
Spreker verdedigt voorts de methode van veel afschrijven
bij groote winst, weinig afschrijven bij kleine winst, want, zegt
spreker, gaat het goed, dan komt er veel concurrentie, daardoor
gaat het minder goed, totdat er tenslotte van winst geen sprake
meer is.
Debater F. Woolley (Gr. Br.) wijst op de naar zijn meening
af keurenswaardige methode om de afschrijving afhankelijk te
stellen van den gang van zaken.
Spreker zegt, dat de accountants zich hiertegen, zooveel als in
hun vermogen is, moeten verzetten.
51

Debater John Molaren Biggar (Gr. Br.) merkt op, dat door
den snellen vooruitgang vair de wetenschap, veroudering de
grootste afsehrijvingsfactor is. Groote speciale gebouwen voor
moderne massa-productie zijn min of meer gevaarlijke activa,
die zoo snel mogelijk moeten worden afgeschreven.
 Debater Luitenant-Colonel R. C. L. Thomas (Gr. Br.) merkt
op, dat de nog niet afgeschreven bedragen wegens veroudering
van de groote installaties in sommige staal-eoncerns, alleen
kunnen worden opgevangen door een zeer drastische kapitaalsreorganisatie.
Debater E. H. Bridgewater (Gr. Br.) merkt op, dat de Amerikaansche fiscus ook afschrijving voor veroudering toestaat als
aftrekpost van de gemaakte winst, resp. van het inkomen.
Spreker meent, dat dit bovendien een zeer nuttige regeling is,
aangezien de zakenman daardoor elk jaar de afschrijving
wegens veroudering onder het oog moet zien en daaruit dus
leering kan trekken.
Debater W. Norman Bubb (Gr. Br.) geeft als zijn meening,
dat indien in eenig jaar een andere methode van afschrijving
wordt gevolgd, dan daarvoor gebruikelijk was, dit door den
accountant gememoreerd moet worden.
Nadat de inleiders de verschillende debaters hadden beant­
woord en nadat de Heeren Montgomery en van Dien nog eenige
slotwoorden gesproken hadden, volgde de sluitingsrede van
Lord Blender, waarna ook dit congres weer tot het verleden
behoorde.
Collega’s in 1936 in grooten getale op naar Rome.
J. C. SPANGENBERG

OVERZICHT DER REFERATEN, UITGEBRACHT OP HET
VIJFDE INTERNATIONAAL CONGRES VOOR WETEN­
SCHAPPELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE GEHOUDEN
TE AMSTERDAM, OP 18—21 JULI 1932
Het elfde agendapunt luidde:
De vormen, die de rationalisatie moet aannemen in industrieën, die
in continu-bedrijf een enkel product maken; in groote series een ge­
normaliseerd product af leveren; in kleine series hun product vervaar­
digen of verschillende producten voortbrengen (sich der Einzelfabri­
kation widmen).
Hierover werd een memorandum ingediend door Raymond S. Perry,
Vice-President van: The Ingersoll Milling Machine Company (U.S.A.).
De wetenschappelijke beschouwing van het bedrijf heeft zich ge­
leidelijk baan gebroken in de vijf hoofdafdeelingen van het beheer.
 Allereerst in de voortbrenging en het machinewezen, later in het geld­
wezen, het rekeningwezen, in aan- en verkoop. In elk van deze afdeelingen neemt de wetenschappelijke behandeling andere vormen aan,
al naar den aard, als natuurlijk is, van de ondernemingen, al naar het
massaproductie, of een enkel artikel, gestandaardiseerde massapro­
ductie van een klein aantal soorten, niet gestandaardiseerde massa­
productie of wel uitvoering van speciale opdrachten (job orderproduction) betreft.
Er bestaan voor de indeeling der industrie twee soorten van maat­
staven, t.w. de hoeveelheid (volume) en de verscheidenheid van het
product. Tusschen deze industrie soorten bestaan verschillen, die aan
ieder hunner inherent zijn. Te vaak wendt men uit een te grooten
ijver wetenschappelijke methoden op verkeerde wijze aan, door niet
behoorlijk de factoren te onderscheiden, die in aanmerking moeten wor­
den genomen.
De productie bij kleine hoeveelheden op speciale orders (Low volume

52

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

job orderproduction) vereischt groote veelzijdigheid en aanpassings­
vermogen. Bewegingsstudies zijn hier moeilijk te maken. Tijdstudies
behooren hier niet te zeer verfijnd te worden, daar men de kans loopt,
door grootere niet voorziene fouten de voordeelen der verfijning weer
te niet te doen. Stimulansen nemen waarschijnlijk den vorm aan van
groepspremies. Het fabricageplan (plan layout) richt zich gewoonlijk
naar de vormen van de ateliers voor werk-op-bestelling (on the jobbing
shop plan). De inrichting voor de behandeling van het materiaal moet
zeer soepel zijn. Bij een inrichting van dezen aard is een planningdepartment van bijzondere waarde. De oefening van het personeel
geschiedt hier in den regel zeer goed door het toezichthoudend per­
soneel ...... op niet-officieele wijze.
 De technische afdeeling is gemeenlijk gesystematiseerd naar de
functies. De controle van het budget en der loopende kosten is te
dikwijls gebrekkig. De verkoopafdeelingen kunnen niet beter doen dan
zonder ophouden de behoeften der markt te bestudeeren. De advertentie-methoden van dit soort bedrijven en ook de vorming der verkoopers en inkoopers zijn in den regel nog voor veel verbetering
vatbaar.
De productie bij kleine hoeveelheden van een enkel product biedt
meer gelegenheid voor tijd- en bewegingsstudies; ook worden hier
premiën tot belooning van den individueelen arbeider mogelijk. De
problemen van methodisch werken worden gemakkelijker, dank zij de
standaardiseering van het product. Hier kunnen standaardkosten-beginselen beter worden toegepast. Adverteeren wordt hier een nuttig
werktuig. Het is een wezenlijk belang een grondige kennis van de
markt te hebben en van de middelen, waarop zij op de meest efficiënte
en meest economische wijze kan worden bevredigd.
De productie bij groote hoeveelheden van een verscheidenheid van
producten maakt een fabricageplan, berekend op een moderne fabrieksinrichting en moderne machines noodig. Vaste transportinrichtingen
kunnen hier met voordeel worden aangebracht. Echter moet men er
voor zorgdragen, dat werkplan en uitrusting gemakkelijk zich naar
de behoeften aanpassen kunnen. Machines geschikt voor verschillende
doeleinden zullen in het algemeen regel zijn, niettegenstaande de kos­
ten, die het verstellen medebrengt. Tijd- en bewegingsstudies en aansporingspremies stijgen hier in hooger waarde. Selectie en training
der werklieden krijgt hier toenemende beteekenis. Het is duidelijk, dat
budgets en standaardkosten hier groot belang verkrijgen. Verkoopsen markt-research worden hier levensbelangen, evenals de training
der verkoopers en succesvolle en economische methoden van adver­
teeren. Deskundige planindeeling wordt tot onmisbare voorwaarde voor
een werkdadige aaneensluiting (coordination).
 De productie van groote hoeveelheden van een product biedt den
zuiversten vorm aan voor moderne systematische fabrieksinrichting en
machineopstelling. Ontwikkeling van het personeel wordt hier van
het grootste belang. Het belang der technische inrichting krijgt den
voorrang boven het productieplan. Nadruk wordt gelegd op geoefende
verkoopers, adverteeren en promoties. Koopkracht en massa worden
gebruikt om de beste prijzen te bedingen en op de meest economische
wijze in te koopen.
Met vakkundigheid wordt er naar gestreefd om de grootst moge­
lijke stabiliteit en onderschikking te bereiken en een algemeen plan
van leiding vast te stellen.
Memorandum van Ir. E. Hymans, Amsterdam.
De schrijver acht het gewenscht om drie typen van industrieën te
onderscheiden:
a. Industrieën, die noodzakelijk continues zijn door den aard zelf der
procédés.
b. Industrieën, die noodzakelijk gevarieërd zijn.
c. Industrieën, die continues kunnen zijn in groote of kleine series
of verscheiden, al naar den voet, waarop zij plaats vinden en de
1’orientation commerciale.
a en b leenen zich voor zeer bepaalde rationalisatie-vormen; bij c
wordt het vraagstuk gecompliceerd door de mogelijkheid om naar wille­
keur over te gaan van de fabricage van het verschillende naar alle
fases van de serie-fabricage.
Om voor deze belangrijke categorie de vormen van rationalisatie
aan te wijzen zal men rekening moeten houden met het verschil (va­
riation) in den kostprijs in een zelfde industrie, die op groote serieproductie is ingericht.
Vier hoofdvormen van rationaliseering worden onderscheiden:
a. door verbetering der methoden van vervaardiging
b. door verbetering in het gebruik van het materiaal
c. door verbetering van den samenhang (organisatie) binnen de on­
derneming
d. door sociale rationalisatie, waaronder wordt verstaan: „coordi­
nation et regroupement de la production et des tributions pour une

meilleure utilisation des entreprises entières”. Dit blijft echter verder
buiten beschouwing.
 Bij a eischt de rationalisatie behalve verbetering der methode, or­
ganisatie der bedrijfs- en kwaliteitszekerheid.
Bij b moet de inwendige organisatie er op worden gericht, om de
voorwaarden van de serieproductie te benaderen en de toepassing van
beproefde arbeidsmethoden mogelijk te maken.
Bij c zal massaproductie slechts rationalisatie opleveren, inzoover
reeds door organisatie de toepassing van betere arbeidsmethoden
bereikbaar is gemaakt.
Zoodra de omvang der productie het gebied der „verzadiging”
van de beste voortbrengingswijze heeft bereikt, zal een verdere ver­
meerdering van de productie geen werkelijke prijsverlaging meer op­
leveren.
De schrijver beveelt een systematisch onderzoek naar den toestand
van het „verzadigingsgebied” bij verschillende industrieën aan, als
voorbereiding van verdere besprekingen op het volgend congres.
Het referaat eindigt met de volgende conclusies:
De vormen der rationalisatie behooren verschillende te zijn in over­
eenstemming met het tempo der productie.
De continu-productie zal een organisatie vragen, die den geregelden
gang en de kwaliteit der productie verzekert en rationalisatie ver­
langen op zekere punten.
De industrie van verscheidene producten zal analyse en organisatie
vragen, ten einde het aanwenden van rationeele procédés mogelijk te
maken.
De industrie, die naar omstandigheden continu of verscheiden kan
zijn, vraagt organisatie om het betere procédé bij minimaal tempo te
verkrijgen en vervolgens de verhooging van het tempo tot aan de
grens van verzadiging van dit procédé. Een fabricage bij overdreven
tempo brengt gevaren met zich, die niet worden gerechtvaardigd
door zeer geringe voordeelen op den prijs der voortbrenging.
Het vraagstuk van de vormen der rationalisatie heeft de schrijver
slechts even kunnen aanstippen.
Het zou zeer gewenscht zijn, dat een volgend congres van weten­
schappelijk bedrijfsbeheer zich nogmaals met dit probleem bezig hield
en dat internationaal de studie werd georganiseerd van de grenzen der
verzadiging bij verschillende industrieën.
 Volgt een klein referaatje, getiteld:
L’Exploitation rationelle de la construction des lignes télégraphi­
ques et téléphoniques door Désiré Veghely, technisch Directeur van
de Posterijen in Hongarije.
De schrijver zet het systeem van eenheidsprijzen uiteen, dat sedert
35 jaren met succes in Hongarije wordt gevolgd bij de opstelling van
begrootingen en bij de controle op de uitkomsten, bij alle werkzaam­
heden, die de telegraaf en de telephoon betreffen.
L’Echec des Méthodes classiques de rationalisation devant l’industrie
de la laine cardée, is de titel van een referaat van Marc Waldbaum
(Frankrijk).
Om met succes rationaliseeringsmethoden in een bedrijf toe te passen,
is het noodig, dat men omtrent de bearbeiding van de grondstof be­
paalde voorspellingen kan doen. Daarvoor is het vereischt, dat de
grondstof vaste en meetbare eigenschappen bezit. Dit nu is bij talrijke
industrieën, die dierlijk materiaal gebruiken, niet het geval en in het
bijzonder niet bij gekaarde wol.
De schrijver beschrijft de moeilijkheden, waarop men bij de toe­
passing der gebruikelijke rationaliseeringsmethoden in deze industrie
stoot, en zet de middelen uiteen, waardoor overeenstemming tusschen
de werkzaamheden der verschillende ateliers kunnen worden verkregen,
ten einde den laagsten kostprijs te verkrijgen, door een voortdurende
controle op de kosten aller werkzaamheden. Tenslotte wordt een
rationeele methode besproken voor den inkoop van wol en voor het
opstellen van voldoende nauwkeurige begrootingen voor het uitvoeren
van orders.
Volgt een uitvoerig referaat van den Ingenieur Giovanni Zanderighi,
Milaan, getiteld: La razionalizzatione del lavoro in uno stabilimento
meccanico per produzione singola.
 Volgens het resumé, dat aan het referaat voorafgaat, bespreekt
de schrijver de uitkomsten der rationalisatie in de Etablissementen
der Costruzioni Meccaniche Riva, te Milaan, welke onderneming zich
voornamelijk met de vervaardiging van waterkracht en pompwerken
van grooten omvang bezig houdt. De studie, in het Italiaansch geschre­
ven, is zeer uitvoerig en met eenige grafische voorstellingen en ta­
bellen geïllustreerd.
Adaption des Méthodes générales d’organisation à un atelier de

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
dépannage et de réparations iinmédiates d’engins divers. Les ateliers
du port autonome de Bordeaux, door Ir. Henri Cazaubiel, Bordeaux.
De verhandeling betreft de organisatie van „Les Ateliers généraux
du Port Autonome de Bordeaux”, die en regie verzorgen de reparatie
en het onderhoud van de geheele inrichting der haven.
Volgt een Memorandum van Dr. Ir. H. Orenstein, öffentlich bestell­
ter Wirtschaftspriifer, Berlijn.
Ten einde de rationaliseeringsmethoden voor de drie in het pro­
grampunt opgegeven gevallen:
A. ononderbroken voortbrenging
B. seriën-voortbrenging
C. enkel-product
voor te stellen, onderscheidt de schrijver op grond van de praktijk de
volgende gebieden:
1. de commercieele organisatie (Vertrieb, Aussenorganisation)
2. de bedrijfsorganisatie (Betrieb, Innenorganisation)
3. de voortbrenging (Production, Fertigung)
Vervolgens wordt een uitvoerig uitgewerkt schema op grond dezer
beide indeelingen gegeven en ten slotte voor ieder der onder A.,
B., en C. genoemde voortbrengingswijzen een voorbeeld uitgewerkt.
Besproken worden: voor A. een suikerfabriek, voor B. een pletterij
en voor C. een machinefabriek. Teekeningen verduidelijken den tekst.
Het twaalfde (laatste) agendapunt luidde:
Hoe kunnen wetenschappelijke normen worden toegepast ten be­
hoeve van een billijke loonregeling?
Hierover werd een referaat ingediend door W. H. Leffingwell (U.S.
A.), President National Office Management Association; Member Tay­
lor Society, getiteld:
The application of incentive wage payment plans to office work.
 Kantoorwerkzaamheden, zegt de schrijver, zijn rijk aan overtollige
handelingen, die echter eerst na een zorgvuldige analyse aan den
dag treden. Behalve in groote kantoren, biedt het kantoorwerk weinig
gelegenheid voor wedijver. Evenwel loopt in alle kantoren het werk
in zekere cirkelgangen af, die zeer goed gemeten, bepaald, kunnen
worden. Heden ten dage bestaat er een bepaalde neiging, om het
premiesysteem als een algemeen heilmiddel te beschouwen en het zon­
der onderscheid toe te passen. Natuurlijk is dit verkeerd. Men be­
hoorde nimmer van een bonussysteem gebruik te maken, zonder vooraf
de voorwaarden, waaronder wordt gewerkt, te hebben gesystemati­
seerd. Dit is een belangrijke tijdroovende arbeid, het zoogenaamde
Pre-standaardiseerings-stadium, waardoor alle overtollige, verliesbrengende handelingen, worden uitgeschakeld. Deze systematiseeringsof standaardiseeringsarbeid heeft zich niet slechts met het werk, als
zoodanig, bezig te houden, doch ook met zijn omgeving, d.i. met de
uitrusting en hulpmiddelen, die voor de uitoefening noodig zijn. Voor
het vaststellen van normen zijn tijdstudies vereischt; principieel bestaat
hierin geen verschil met de methoden voor fabrieksarbeid in gebruik.
Echter zijn voor het kantoorwerk in verband met de veelsoortigheid
der werkzaamheden veel statistieken noodig en moet met veel tijdindeelingen gewerkt worden. Verscheidene methoden, die bij loonbetaling in gebruik zijn, zijn ook voor het kantoor geschikt gebleken.
De methode van den referent is er een van progressieve premiën.
Kantoororganisatie mist haar doel, wanneer men haar poogt tot
stand te brengen, zonder haar door voorafgaande studies voor te be­
reiden, terwijl omgekeerd de vakkundige systematiseering der voor­
waarden, waaronder wordt gewerkt, een gunstigen invloed heeft en
het moreel van het personeel verheft.
Het referaat is uitvoerig en belangrijk, het verdient in zijn geheel
gelezen te worden. Het is van eenige bijlagen voorzien, waaronder een
(ime-study-sheet, dat ingevuld is en toegelicht wordt.
Volgt een memorandum van Ferdinand Ludwig (Tsjecho Slowakije).
 De schrijver begint met de vraag, wat rationaliseering is. Tegenover
de vele millioenen werkloozen, zegt hij, wordt het tegenwoordig vaak
onsociaal geacht vóór rationalisatie te zijn. Het woord is tot een leus
geworden, waaraan de meest verschillende beteekenissen worden toe­
gekend. De heden meest gebruikelijke uitlegging is ongeveer: „ver­
vanging van menschen door de machine”, men schuift dan de verant­
woordelijkheid van alle misstanden van ons tegenwoordig bedrijfs­
leven daarop af.
Goed vertaald luidt dit misverstane woord „redelijkmaking” en beteekent het de bereiking van een doel op de meest economische wijze,
d.i. spaarzaamheid in het gebruik van kracht, materiaal, energie en
tijd.
De schrijver geeft de volgende grondbeginselen voor rationaliseering:

53

1. Betriebstätigkeit, d.h. möglichst gleichförmiger kontinuierlicher Ab­
lauf von Arbeit, Energie und Material durch das Bett des Be­
triebes, also gleichbleibende Roh- und Hilfsstoffe, Massenerzeu­
gung, Zentralisation von Gleichartigem. Dezentralisation von Un­
gleichartigem.
2. Zweckmässige Einrichtungen und Verfahren.
3. Guter Ausnutzungsfaktor, d.h. Verhältnis der wirklichen Leistung
zur möglichen. Man kan ihn anwenden auf zeitliche, sachliche oder
persönliche Leistungen. Die dafür notwendigen Massnahmen lassen
sich nur treffen auf Grund eingehender Betriebsuntersuchungen,
welche nach ihrem Gegenstand zu gliederen sind in:
1. Stoffstudien
2. Zeitstudien
3. Persönlichkeitsstudien
Deze grondbeginselen worden vervolgens nader besproken en aan
een voorbeeld verduidelijkt.
Prof.Edwin Hanswald (Warschau) leverde een referaat getiteld:
Operations standards and Procedures in public offices.
De schrijver geeft voorbeelden van rationeele organisaties in de
Poolsche districtskantoren: Arbeidsstudies, grafisch arbeidsplan, Coör­
dinatie der werkzaamheden, schikking der kantoormeubelen in de orde,
die de arbeid eischt, verdeeling van den arbeid in kleine deelen, waar­
borgen een bijna onafgebroken voortgang. Bureaux met centrale hal
en loketten voor het publiek.
Memorandum van F. E. Eyken en H. Keegstra (Nederland).
 Er zijn twee methoden om productienormen op te stellen. De eerste
is die der tijdstudies, de tweede die van de vervaardiging van dagelijksche productiestatistieken.
Wanneer het aan de bedrijfsleiding gelukt een goede verstandhou­
ding onder het kantoorpersoneel te scheppen, dan kunnen hooge pro­
ductienormen worden bereikt door middel van dagelijksche publicatie
der individueele prestaties in hoedanigheid en hoeveelheid. De natuur­
lijke wedijver tusschen de arbeiders spoort hen aan om veel en goed
werk te leveren.
Door middel van de verdeeling der dagelijks binnenkomende op­
drachten in groepen van 50 stuks en bepaling van den tijd noodig
voor de verschillende handelingen van ieder dier groepen, kunnen de
kwantitatieve verrichtingen dagelijks worden gemeten. Ook de kwa­
litatieve verrichtingen van de boekhouding, die met Elliott-Fischer
machines werkt, kunnen gemakkelijk worden bepaald door het gebruik
van Hollerith machines en juiste verdeeling der werkzaamheden, zon­
der dat er dubbel werk geschiedt. Met de op deze wijze samengestelde
statistiek worden voldoend vaste productienormen verkregen, zoodat
dagelijksche „planning” van den kantoorarbeid mogelijk wordt voor
een vlugge wijze van bewerking van een sterk wisselend aantal orders.
Men beschikt over productiecijfers en foutenpercentages van een aan­
tal boekhouders gedurende verschillende perioden.
Daar het girokantoor geen portovrijheid geniet, heeft het een par­
ticuliere expeditie en afhaaldienst in de stad georganiseerd. Daartoe
werd de stad in wijken verdeeld en voor iedere wijk de route van den
fietsenden besteller nauwkeurig bepaald. Een vertrouwd besteller heeft
vastgesteld, hoeveel bestellingen per uur kunnen worden gemaakt, in
ieder der wijken, bij verschillende graad van bezetting. Een dagelijksche
controle betreffende het aantal bestellingen per uur wordt voor iederen
besteller bijgehouden. De op deze wijze verkregen statistieken toonen,
dat ook een bevredigende „planning” van iederen arbeidsdag voor
den verdeelingsdienst mogelijk is.
Volgt een Memorandum aangeboden door Ir. V. W. van Gogh (Am­
sterdam).
 Deze verhandeling volgt het onderstaande schema.
Les normes de production:
a. L’exécution du travail et les accessoires.
b. La standardisation des opérations.
c. La rentabilité des machines de bureau.
d. Horaire journalier.
e. L’horaire du mois.
f. La sélection du personnel.
g. Contrôle de l’efficacité individuelle.
h. Contrôle du flot du travail.
Le système de rémunération:
a. La vitesse du travail.
b. L’effort individuel.
c. Comparaison entre le travail de bureau et le travail industriel.
54

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

Etablissement des normes de production:
a. Les temps nets et les pertes de temps.
b. Le degré d’exactitude des normes.
 De inhoud wordt als volgt samengevat:
De woordkeus der gestelde vraag wekt de gedachte, dat stuk- of
premieloon voor kantoorarbeid aanbeveling verdient en dat het be­
langrijkste nut van productiestandaards in hun gebruik als grondslag
tot invoering van zulk een systeem als belooning kan dienen. Integen­
deel is echter juist een andere wijze van salarieering van kantoorwerk
dan door vaste salarissen noodeloos ingewikkeld en ligt de beteekenis
van productienormen in hare toepassing bij andere maatregelen, om
een grootere arbeidsprestatie te bereiken, zooals: vaststelling van
standaards voor de geregelde handelingen en het arbeidsproces, de
berekening der rentabiliteit der kantoormachines, opstelling van dagelijksche en maandelijksche werkschema’s, personeelbeoordeeling, con­
trole op den gang der werkzaamheden enz. Een afwijking van het
systeem der vaste salarissen vooronderstelt, dat een grootere krachts­
inspanning aanleiding is tot het betalen van een hooger loon. In de
meeste kantoren is het niet mogelijk dit principe door te voeren, daar
een bepaald aantal personen een hoeveelheid werk moet verrichten,
welke van dag tot dag verandert. Daarom is het belangrijkste om een
hoogere arbeidsprestatie te verkrijgen, nauwkeurig vast te stellen,
hoeveel personen noodig zijn, om den te verrichten arbeid binnen den
gewenschten tijd uit te voeren; de bovengenoemde maatregelen, geba­
seerd op de productienormen, moeten daarbij ten grondslag worden
gelegd.
Het feit, dat een groot deel van het kantoorwerk dagelijks op een
bepaald moment gereed moet zijn, is waarschijnlijk een grootere prik­
kel dan wat voor premie ook. Doch ook wanneer het dagelijksche arbeidskwantum hetzelfde blijft, kan de controle van den gang van den
arbeid een beteren invloed op de arbeidsprestatie hebben dan een
premie-systeem.
 Vergelijking met fabriekswerk levert geen argumenten op ten gunste
van stuk- of premieloon voor kantoorwerk. Fabrieksarbeid van de­
zelfde soort als het hierbedoelde kantoorwerk (seriewerk van korten
duur) wordt vaak in uur- of weekloon uitgevoerd (werk aan den
loopenden band). De factoren, die bij fabriekswerk pleiten vóór een
anderen vorm van belooning bestaan niet bij den kantoorarbeid: be­
kwaamheid voor het handwerk, zorg voor de machines, controle op de
kwaliteit van het werk der machines, opdrachten, die langen tijd in
beslag nemen, enz.
De mogelijkheid van stuk- en premieloon voor het kantoor bestaat;
de wenschelijkheid er van kan echter niet worden aangetoond. Het
opstellen van standaards levert voor hen, die met tijdstudies vertrouwd
zijn, geen bezwaren op.
Memorandum door Paul Planus (Frankrijk).
Besproken wordt de rationaliseering van den kantoorarbeid volgens
de beginselen door Taylor daarvoor uitgewerkt, terwijl voor de vast­
stelling der salarissen het systeem van Ganth wordt gevolgd.
Memorandum van Ober-lng. K. P. Gligorin (Rusland).
De schrijver bespreekt de belooning voor intellectueel werk. Hij
volgt daarbij in het bijzonder den volgenden gedachtengang: iedere
employé wordt geschat in verband met zijn opleiding en ervaring, ten
einde op grond daarvan de waarde van ieders werk individueel kan
worden vastgesteld. Verder wordt de hoeveelheidd werk en de tijd
daaraan besteed in aanmerking genomen. Daardoor wordt een kwan­
titatieve beoordeeling verkregen. Daarentegen wordt met de kwali­
tatieve waarde rekening gehouden door het gebruik van punten (cij­
fers). Het resultaat van al deze factoren bestaat uit „die Bewertungs­
Kennziffer” (,,les charactéristiques de valorisation”).
Memorandum door Dr. Ing. Carlo Valeri.
 Ook in Italië is sedert enkele jaren de organisatie van den kantoor­
arbeid punt van bespreking geworden, doch, zegt de schrijver, hoe
snel onze vorderingen op dit gebied ook zijn geweest, wij hebben
nog te weinig ervaring opgedaan om de gestelde vraag uitvoerig te
beantwoorden.
Uit dien hoofde beperkt de schrijver zich er toe, om eenige resul­
taten mede te deelen, die in Italië tot nu toe op het genoemde orga­
nisatiegebied werden bereikt.
Memorandum van Carl Goerner (Stuttgart).
De schrijver geeft zelf de onderstaande samenvatting van zijn re­
feraat:
A. Vor der Aufstellung der Leistungsnormen ist der Arbeitsplatz, die

Arbeitsausführung und sind die Arbeitsmittel zu rationalisieren
und dafür zu sorgen, dass keine Hemmungen im Arbeitsablauf
durch andere Arbeitsstellen auftreten.
B. Wie bei den Arbeiten in den Werkstätten müssen auch bei Büro­
arbeiten — notgedrungen — Zeitstudien vorgenommen werden.
Diese sollen möglichst auch einzelne Elemente der Arbeit er­
fassen und nicht etwa nur die Gesamtzeiten angeben. Dabei
ist der Leistungsgrad zu berücksichtigen.
C. Schreibmaschinearbeit ist am leichtesten durch Leistungsprämien
zu erfassen. (Ein Beispiel wird näher besprochen).
D. Je weiter die Arbeit im Büro spezialisiert ist, das heisst je gleich­
artiger die einer bestimmten Arbeitskraft übertragenen Arbeiten
sind, umsoeher ist die Einführung der Prämienentlohnung mög­
lich. Viele Karteien, Listen und so weiter können geführt werden,
viele Listen ausgeschrieben werden von Arbeitskräften, die im
Sinne der Prämienentlohnung bezahlt werden.
E. Umstritten ist die Einführung von Prämien für Mehrleistung bei
geistig arbeitenden Angestellten, zum Beispiel Konstrukteuren.
Der Erfolg zeigt, dass auch hier Leistungsprämien möglich sind,
wenn — wie in gutorganisierten Firmen — bestimmten Konstruk­
teuren immer nur gleichartige Aufgaben gestellt werden und
wenn die Arbeit gut vorbereitet ist und der Konstrukteur von
immer wiederkehrenden Ueberlegungen durch Normen u.s.w. un­
terstützt wird.
 Viele Konstrukteure von Werkzeugen und Vorrichtungen kön­
nen nach Leistungsprämien bezahlt werden, ohne das die Güte
der Arbeit darunter leidet. Konstrukteure, die „erfinden” müssen
und „neuschöpfen” können nicht mit Leistungsprämien bezahlt
werden. Das sind aber nur wenige.
F. Der Anwendung der Prämienentlohnung auf Büroangestellte sind
Grenzen gesetzt, die nicht überschritten werden dürfen, wenn
nicht das Arbeitsergebnis oder die Wirtschaftlichkeit notleiden
soll. Psychologische Momente sind zu berücksichtigen.
Memorandum van Dr. Ir. Hans Freund (Duitschland).
De tijdstudie heeft tot taak normale arbeidstijden in verband met
omvang, gewicht en kwaliteit van den arbeid vast te stellen, dus dien
tijd, welken een goed geschoolde arbeider met gemiddelde bekwaamheid
noodig heeft, zonder hem overmatig te belasten. In het bijzonder moe­
ten deze normaal-tijden de persoonlijke en zakelijke tijdverliezen be­
vatten, niet echter de niet noodzakelijke tijdverliezen, die het gevolg
zijn van gebrekkige indeeling, gebrekkige bekwaamheden of gebrek­
kige inrichtingen.
De Auswertung van zulke tijdstudies moet daarna bestaan in in­
deeling en verdeeling van den arbeid en in het onderzoek naar de
doelmatigheid van de arbeidsplaats en haar inrichtingen.
Is zoo de arbeidstijd vastgesteld, dan levert de toepassing van een
geschikte loonregeling geen moeilijkheden. Wel is waar zal voor kan­
toorarbeid, die meestal nog in een vast salaris wordt bepaald, het
zuivere accoordloonsysteem niet in aanmerking komen. Met het oog
op de mentaliteit van het kantoorpersoneel zal men er eerder toe
komen, om in verband met het salaris van zekere premiesystemen
gebruik te maken.
Deze algemeene beginselen worden vervolgens aan drie voorbeelden
uit de practijk toegelicht. Het geheel is zeer leerzaam en verdient in
zijn geheel te worden bestudeerd.
 UIT HET BUITENLAND
Red.: W. BEIJDERWELLEN, J. E. ERDMAN,
CH. HAGEMAN en Drs. A. TH. DE LANGE
(Bijdragen en mededeelingen zende men aan den Secretaris
der Redactie)
Controle van Friendly Societies

In het economisch, leven worden verscheidene bedrijfs takken
aangetroffen, welker werkzaamheden medebrengen, dat een be­
langrijk aantal personen belang heeft bij een goede leiding
der onderscheidene bedrijven. De praktijk heeft echter geleerd,
dat de besturen dier bedrijven niet steeds alle belanghebbenden
bevredigen, zoodat de Overheid zich genoodzaakt heeft gezien
door middel van haar wetgevende bevoegdheden in bepaalde.
