VERTROUWEN EN ACCOUNTANT
V E R T R O U W E N EN A C C O U N T A N T
door D rs Jac. P. Slot, lid V .A .G .A.
In het Novem bernum m er van dit m aandblad is opgenom en de repliek
van D r Belle op mijn artikel in het O ctobernum m er getiteld: „H et begrip
vertrouw en in Lim perg’s leer over de grondslagen van de accountants­
controle een ethisch begrip?" In deze aflevering komt bovendien een
reactie voor van D rs de W e g e r op mijn bovenverm eld artikel.
G aarne m aak ik van de gelegenheid, mij door de redactie van het
M .A .B. geboden, gebruik om op bovenstaande artikelen te antw oorden.
H et doel van mijn vorig opstel w as protest aan te tekenen tegen de
wijze, w aarop collega Belle de „vertrouw enstheorie” van Prof. Limperg
in zijn artikel in het V .A .G .A .-Jubileum boek heeft gekarakteriseerd. Mijn
bedoeling w as dus niet om de vertrouw enstheorie zelf aan de orde te
stellen. H ierover is reeds veelvuldig van gedachten gewisseld, zodat naar
mijn mening een hernieuw de discussie weinig zin heeft.
In mijn dupliek zal ik mij daarom zoveel mogelijk beperken.
D r Belle ontkent in zijn antw oord, dat hij in zijn Jubileum artikel de
theorie van Limperg onjuist interpreteert: het w as zijn bedoeling geweest
zijn eigen visie op de rol van het vertrouw enselem ent te geven, doch
niet om Lim perg’s leer nauw keurig te omschrijven.
 Collega Belle gelieve mij deze onjuist interpretatie van zijn opstel wel
te vergeven. D oordat Belle zijn visie op het vertrouw enselem ent onm id­
dellijk geeft na het noemen van Lim perg’s vertrouw enstheorie, is het
begrijpelijk, d at de lezer veronderstelt, dat Belle’s ontboezem ing over de
citroenen-koopm an betrekking heeft op Lim perg’s vertrouw enstheorie. H et
doet mij genoegen te vernem en d at dit niet het geval is. O verigens blijkt
uit Belle’s repliek in het Novem bernum m er van dit blad, dat zijn niet
aanvaarden van Lim perg’s leer inderdaad gebaseerd is op een bepaalde
interpretatie van die leer. D it blijkt o.a. duidelijk uit de volgende zinsnede:
......... O ok na deze toelichting (van Prof. Limperg, SI.) kan ik er geen
„andere dan een ethische inhoud aan verbinden;" ........” . (M .A .B . N ov.
’52 pag. 429). Belle stelt dus, dat Limperg ten onrechte bew eert, dat
zijn vertrouw ensbegrip geen ethisch begrip is.
H et bezw aar van Belle tegen de vertrouw ens-theorie is zuiver gebaseerd
op de veronderstelling, d at Limperg een ethisch vertrouw ensbegrip bezigt.
W a re dit juist, zo ga ik met Belle mede, indien hij zegt, d at men daarop
niet een leer kan baseren, die de om vang van de accountants-w erkzaam heden aangeeft. E en ethisch vertrouw ensbegrip kan inderdaad slechts
zijdelings invloed hebben: gij, accountant, zult het vertrouw en d at in
U gesteld w ordt niet bescham en. D eze ethische regel geldt inderdaad
niet alleen voor de accountant, doch evenzeer voor bijvoorbeeld de ci­
troenenkoopm an.
 Doch Limperg stelt, en heeft in zijn bekende M .A .B .-artikelen ook
aangetoond, d at hij dit ■
— ethische — vertrouw ensbegrip in zijn theorie
niet nodig heeft. Hij ontkent vanzelfsprekend niet, dat bovenverm elde
ethische regel ook voor de accountant, en voor hem zelfs in sterke mate,
geldt!
Ik moge de lezer wel n aar de betreffende artikelen, die ik op dit punt
geheel onderschrijf, verwijzen. Hij kan dan zelf beoordelen in hoeverre
het bewijs geleverd is!
Belle is van mening d at de om vang van de accountantsw erkzaam heden

m a b blz. 30

w ordt bepaald door het doel. D it is ook naar mijn mening volkomen juist.
 H et vertrouw en ■
— in ethische zin — laat hij een zijdelingse invloed
uitoefenen; een rechtstreekse invloed van het vertrouw en .— in ethische
zin •— w ordt door hem terecht ontkend. Doch laat hij nu eens trachten met
het begrip verw achting, verw achting n.1. betreffende de te verkrijgen
zekerheid, te w erken. N iet met verw achting in de betekenis van: „M en
verwacht, d at de accountant zijn w erk goed zal doen” (natuurlijk ver­
w acht men dat w el!), doch verw achting in de zin van „men verw acht,
d at de accountant een bepaalde zekerheid geeft t.a.v. de juistheid van
door hem gecontroleerde gegevens” . H ier komt het kw antitatieve element
van de verw achting, van het vertrouw en, naar voren. M en vertrouw t,
verw acht, bijvoorbeeld niet, dat de accountant de kw aliteit van de op een
door hem gecertificeerde balans voorkom ende voorraden als expert heeft
beoordeeld, doch wel, d at hij zekerheid verschaft over de physieke aan­
wezigheid van deze voorraden. D it vertrouw en, deze kw antitatief bepaal­
de verw achting, ten aanzien van de door de accountant te verschaffen
zekerheid, heeft voor de omvang van de door de accountant te verrichten
w erkzaam heden toch een bepaalde betekenis! Als de verw achting zich zou
wijzigen, als men (ik laat met opzet in het m idden wie die „m en” is)
zou gaan vertrouw en, dat bijvoorbeeld de accountant als expert instaat
voor de kw aliteit van de goederenvoorraad, zou dit op de omvang van de
accountantsw erkzaam heden van grote invloed zijn (in het hier gegeven
voorbeeld zelfs zo, dat betwijfeld moet w orden of de accountant voor de
alsdan noodzakelijk te verrichten w erkzaam heden zich wel de nodige
bekw aam heid kan eigen m aken).
 Collega Belle zal het hier ongetwijfeld mede eens zijn. N u is het naar
mijn mening dit begrip „vertrouw en”, dat Limperg gebruikt bij zijn fun­
dering van de contróleleer, en alle mogelijke andere begrippen, die met
het w oord „vertrouw en” w orden aangeduid, of zij nu ethisch genoemd
moeten w orden of niet, hebben met de betreffende leer van Limperg
niets uit te staan. W e l natuurlijk met de accountants-pracfy'A:: het is
evident, dat de accountant, als ieder ander, in zijn handelingen gebonden
is aan ethische regels.
H et doel van accountantscontrole is op zich zelf te onbepaald om te
dienen als grondslag voor de bepaling van de omvang van de te verrich­
ten w erkzaam heden. Z ou uit het doel .—• het certificeren van een ja a r­
rekening — niet evengoed kunnen voortvloeien, dat de certificerende
deskundige nauw keurig voor de kw aliteit van de voorraden instaat, alsd at dit niet het geval is? D e behoefte van het economische leven leert
ons hier niets naders. W e l echter het vertrouw en, de verw achting, die
„m en” op dit punt heeft.
 Collega de W e g er v raagt zich af of ik het wel zeer zou betreuren,
indien Lim perg's leer het levenslicht nooit zou hebben aanschouw d. Hij
twijfelt daarbij kennelijk aan het practische nut van deze leer. Ik zie de
leer van het gew ekte vertrouw en als een kompas bij de uitoefening van
het accountantsberoep. V ra a g t men of het wel zo ernstig zou zijn als het
kompas zou ontbreken, dan moet het antw oord luiden: „D at hangt ervan
af w aar U vaart en met welk w eer U v a a rt” . V a a rt U in volle zee dan
moet U bij het ontbreken van een kompas andere — m inder goede —■
hulpm iddelen te baat nemen. En is het w eer dan slecht, dan kunnen die
gebrekkige hulpm iddelen falen, w aar het kompas U nog redding had
kunnen brengen.” O verigens heb ik de indruk dat het kompas van de
leer van het gew ekte vertrouw en ook practisch gebruikt w orden door hen.
 mab

blz. 31

die deze leer theoretisch zeggen te verwerpen. Als collega de W e g e r
meent, dat het accountantskom pas niet steeds nauw keurig de weg wijst,
dan ben ik het met hem eens; en de oorzaak ligt dan in het feit d at de
m agnetische pool in de accountantsw ereld m inder bepaald is dan haar
geografische zuster. Doch is daarom het m agnetische accountantskom pas
onjuist? (E en niet m agnetisch kompas heeft men voor de accountants­
wereld helaas nog niet uitgevonden!)
Ik ga dus met Collega de W e g e r mede, als hij zegt, d at de leer van
het gewekte vertrouw en niet steeds een voldoende richtsnoer is, bij de
bepaling van de omvang van de te verrichten accountantsw erkzaam heden.
 H et principiële belang van het vertrouw en zal hij echter toch niet kunnen
ontkennen. Ik geloof ook niet, dat hij dit zal doen. Zijn gedachtengang is
n aar mijn mening als volgt: „H et vertrouw en is vaak te weinig concreet
om als basis te dienen voor een theorie van de accountantscontrole: een
op d at vertrouw en gebaseerde theorie is dus onbevredigend, zodat naar
een andere basis gezocht moet w orden. Ik geloof echter niet dat een
andere basis gevonden kan w orden. Prof. Limperg heeft het m.i. juist
gezien, als hij in zijn bekende theorie het vertrouw en als uitgangspunt
neemt. D e enige mogelijkheid voor het vinden van een nauw keuriger
bepaalde basis ligt niet in het zoeken van een andere basis, doch in het
meer bepaald w orden van die basis. G etracht zal dus moeten w orden de
verw achtingen, die „m en” heeft inzake de door accountantcontröle te
verkrijgen zekerheid nauw keuriger te bepalen. „M e n ” , dit wil, al naar
de om standigheden, zeggen de opdrachtgevers, het beleggende publiek,
de beursinstanties, de fiscus de vakverenigingen, de banken enz., moet
zich een meer concrete voorstelling maken van de mate van zekerheid, die
zij van accountantscontrole verw achten. O verleg tussen de accountantsverenigingen die de practische m ogelijkheden kunnen beoordelen, en or­
ganisaties, die representatief geacht kunnen w orden voor het „publiek”
en de om vang van de behoefte aan zekerheid kennen, zal vermoedelijk tot
een gunstig resultaat kunnen leiden.
W e e t iemand een andere en betere basis te vinden voor een leer om­
trent de omvang van een accountantscontrole dan zal hij het beroep een
grote dienst bewijzen. D e mogelijkheid daartoe betwijfel ik echter ten
zeerste.
 N o o t van de Redactie: M et de opneming van de artikelen van de heren
D rs de W e g e r en D rs Slot sluiten wij de discussie.
m ab

blz. 32.
