De invloed van partners op elkaars mediagebruik: Een tijdbestedinganalyse van huishoudens / Partners' influence on each other's media use: An analysis of time use in households
Deze benadering gaat uit van denkende mensen die zelfbewust handelen
en dus ook hun mediagebruik zelf vormgeven. Kijkend naar media-uitrusting en mediablootstelling in het algemeen en blootstelling aan mediainhouden over politiek en gezondheid in het bijzonder (vgl. tabel 6 en 9)
zien we dat objectieve sociaalstructurele kenmerken, waaronder arbeidsparticipatie, geen doorslaggevende rol spelen. Van groter belang zijn gegevens die
de subjectieve en situationele percepties indiceren. Persoonlijke relevantie en
interesse in informatie ten aanzien van politiek en gezondheid zijn veruit de
beste voorspellers van mediagebruik. De subjectieve percepties van het private en het publieke sociale kapitaal vormen eveneens een verklaring voor
het mediagebruik.
Bij deze resultaten moet een aantal tekortkomingen van onze studie worden genoemd. Een eerste punt van discussie is de operationalisatie van thema’s behorend tot het private respectievelijk tot het publieke domein. In
deze studie is gekozen voor politiek behorend tot het publieke domein en
gezondheid behorend tot het private domein. Deels is deze operationalisatie ingegeven door de beschikbare data. Deze thema’s maakten een vergelijkbare analyse mogelijk van opvattingen en blootstelling aan mediainhouden over respectievelijk politiek en gezondheid. We pretenderen
zeker niet met deze thema’s het private respectievelijk publieke domein
volledig te representeren. Welke thema’s verder tot de verschillende domeinen behoren, is onderwerp van nader onderzoek.
 Verder is door het veranderde media- en ICT-landschap de dataset uit 2000
niet geheel vergelijkbaar en representatief voor de huidige situatie. Daar
staat tegenover dat we niet zozeer een representatief en actueel beeld willen
geven van verschillen tussen actieven in het arbeidsproces en niet-actieven,
maar in een verkennende studie, een theoretische redenering over de sociale inbedding van mediagebruik willen toetsen aan de empirie. Dat neemt
niet weg dat de verschillen tussen actieven en niet-actieven ten aanzien van
verschillende aspecten van hun mediagebruik aan de hand van actuele
gegevens interessant zou kunnen zijn. Ook een internationale vergelijking
zou het inzicht kunnen verdiepen.
Wat de maatschappelijke relevantie betreft, hebben we aan de hand van de
empirische data uit 2000 (Konig et al., 2005) geen kloof gevonden tussen
actieven en niet-actieven als het gaat om aandacht voor politiek. Aangezien
politieke interesse en blootstelling aan nieuws en politieke informatie niet verschillen tussen deze groepen, kunnen we ons afvragen of enkel het hebben
van een baan voldoende bijdraagt aan maatschappelijke integratie. Het
zonder meer stimuleren van het hebben van een baan in het kader van bijvoorbeeld het bevorderen van integratie en cohesie in de samenleving
schiet wellicht tekort. Als er al een kloof bestaat op grond van arbeidsparticipatie, dan is dat die tussen leidinggevenden (oftewel: management) en
niet-leidinggevende (medewerkers) van organisaties.
Ten slotte willen we ook het maatschappelijk belang van de aandacht voor
arbeidsparticipatie en mediagebruik nu en in de toekomst benadrukken.
 Veranderingen in de uitoefening van het beroep in arbeidsorganisaties zal
naar verwachting de door Schelsky (1965) geschetste scheiding tussen

135

Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, Jaargang 36/2008 nr. 2

binnenwerk_2_2008 new.qxd:binnenwerk_2_2008 new

21-05-08

12:17

Pagina 136

Mediagebruik, arbeidsparticipatie en positie in het arbeidsproces

beroepswereld en private wereld wellicht verder wijzigen. Nieuwe informatieen communicatietechnologieën maken het immers mogelijk op afstand
met elkaar samen te werken, waardoor het alledaagse leven van een werkende niet meer zo verschilt van dat van een niet-werkende. Daarmee worden de noodzakelijke aandacht voor thema’s uit het publieke domein en de
opbouw van publiek sociaal kapitaal subjectief wellicht minder evident.
Noten
1

2

3

4

5

6

7

8
9

Onder media worden hier zowel de traditionele massamedia alsook de zogeheten ‘nieuwe’ media (ICT, internet) verstaan, aangezien deze moderne middelen van mediated communication deel uitmaken van de alledaagse leefwereld van burgers in moderne westerse
samenlevingen, waarop McQuail doelde.
Vaak wordt gesproken over een sociale kloof tussen werkenden en niet-werkenden
(Manssens, 2000), met gevolgen voor maatschappelijke betrokkenheid en participatie
veroorzaakt door social inequalities, zoals inkomensongelijkheid, verschillen in scholing
en kansen op de arbeidsmarkt.
De blootstelling aan media-inhouden over politiek en gezondheid zijn niet noodzakelijk
de sterkst onderscheidende en meest karakteristieke representatie van betrokkenheid op
respectievelijk het publieke en het private domein, maar gezien de beperkingen van onze
data zijn dit wel de meest geschikte media-inhouden om in dit kader te bestuderen.
Antwoordcategorieën: helemaal niet op mij van toepassing; niet op mij van toepassing;
gedeeltelijk op mij van toepassing; op mij van toepassing en helemaal op mij van toepassing.
De respondenten konden antwoorden: nooit; soms; regelmatig; vaak of bijna altijd. Bij
vraag 2 en 3 in tabel 2 konden de respondenten antwoorden: dagelijks; bijna dagelijks;
een aantal malen per week; af en toe of zelden of nooit.
 De respondenten konden op de uitspraken 1 tot en met 14 en 18 tot en met 20 in tabel 3
reageren in de categorieën: helemaal niet mee eens; niet mee eens; niet mee eens, maar
ook niet mee oneens; mee eens; en helemaal mee eens. Antwoordcategorieën vraag 15:
geen belangstelling; weinig belangstelling; niet weinig, niet veel belangstelling; veel
belangstelling; erg veel belangstelling. Antwoordcategorieën vraag 16: ik weet er niets
van; ik weet er maar weinig van; ik weet er wel iets van, maar niet zo veel; ik weet er veel
van; ik weet er heel veel van. Antwoordcategorieën vraag 17: erg nuttig; nuttig; niet nuttig,
maar ook niet nutteloos; nutteloos; erg nutteloos.
Bij de vragen 1, 2 en 5 in tabel 4 konden de respondenten kiezen uit vier antwoorden: niet
in geïnteresseerd; weinig in geïnteresseerd; tamelijk in geïnteresseerd en zeer in geïnteresseerd. De uitspraken 4 en 6 tot en met 11 konden de respondenten beoordelen met de
vijf mogelijkheden: helemaal niet mee eens; niet mee eens; niet mee eens, maar ook niet
mee oneens; mee eens; en helemaal mee eens. De antwoorden bij vraag 3 in tabel 4: geen
belangstelling; weinig belangstelling; niet weinig, niet veel belangstelling; veel belangstelling; of erg veel belangstelling.
De respondenten konden op vijf manieren reageren op deze uitspraken: nee!; nee; minof-meer; ja en ja!.
Inkomen had twaalf categorieën van ‘geen inkomen’ tot ‘meer dan fl. 5000,- per maand’.
Literatuur
Anderson, J.A. & T.P. Meyer (1988). Mediated communication. A social action perspective.
Newbury Park, etc.: Sage.
 Blumler, J., E. Katz & M. Gurevitch (1974). Utilization of mass communication by the

136

Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, Jaargang 36/2008 nr. 2

binnenwerk_2_2008 new.qxd:binnenwerk_2_2008 new

21-05-08

12:17

Pagina 137

Paul Nelissen, Ruben Konig & Karsten Renckstorf

individual. In J. Blumler & E. Katz (red.). The Uses of Mass Communications: Current
Perspectives on Gratification Research (pp. 19-32). Beverly Hills: Sage.
Boonstra, J. (2005). Perspectieven op organisaties. In B. van Ruler (red.), Communicatiemanagement in communicatiewetenschappelijk perspectief (pp. 33-52). Amsterdam: Boom.
Bourdieu, P. (1985). Forms of Capital. In J.G. Richardson (red.), Handbook of theory and
research for Sociology of Education (pp. 241-258). New York: Greenwood.
Bourdieu, P. & L. Wacquent (1992). An invitation to reflexive sociology. Chicago: University
of Chicago Press.
CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek), 1984. Beroepenclassificatie 1984. Voorburg: CBS.
Coleman, J. (1988). Social Capital in the Creation of Human Capital. American Journal of
Sociology, 94, 95-120.
Franzen, A. & M. Freitag (red.) (2007). Sozialkapital. Grundlage und Anwendungen.
Kölner Zeitschrift für Soziologie und Sozialpsychologie, Sonderheft, 47.
Ganzeboom, H., P.M. de Graaf & M. Kalmijn (1987). De culturele en economische
dimensie van beroepsstatus. Mens en Maatschappij, 62, 153-157.
Habermas, J. (1989). The Structural Transformation of the Public Sphere. Cambridge:
Cambridge University Press.
Huysmans, F., J. de Haan & A. van den Broek (2004). Achter de schermen. Een kwart eeuw
lezen, luisteren, kijken en internetten. Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau.
Konig, R. et al. (2005). Media use in the Netherlands. Documentation of a national survey,
Den Haag: DANS.
Manssens, J. (2000). De nieuwe sociale kwestie gewikt en gewogen. Een kritische analyse van een academisch modebegrip. Tijdschrift voor Sociologie, 21, 159-179.
McQuail, D. (1969). Towards a Sociology of Mass Communications. Londen: CollierMacmillan.
Paldam, M. (2000). Social capital: one or many? Definition and measurement. Journal of
Economic Surveys, 14, 629-653.
 Pigott, T.D. (2001). A review of methods for missing data. Educational Research and
Evaluation, 7 (4), 353-383.
Portes, A. (1998). Social capital: Its Origins and Applications in Modern Sociology.
Annual Reviews of Sociology, 24, 1-24.
Putnam, R. (1995). Tuning In, Tuning Out: The Strange Disappearance of Social Capital
in America. P.S.: Political Science and Politics, 28, 664-683.
Renckstorf, K. & D. McQuail (1996). Social action perspectives in mass communication
research. Communications, 21 (1), 5-26
Renckstorf, K. & F. Wester (2004). The ‘media use as social action’ approach: Theory,
methodology, and research evidence so far. In K. Renckstorf et al. (red.). Action theory and
communication research: Recent developments in Europe (pp. 49-81). Berlijn & New York:
Mouton de Gruyter [Communications Monograph, vol. 3].
Schelsky, H. (1965). Auf der Suche nach Wirklichkeit. Gesammelte Aufsätze. Düsseldorf:
Eugen Diederichs.
Walker, G., B. Kogut & W. Shan (1997). Social capital, structural holes and the formation
of an industry network. Organization Science, 8, 109-125.
137

Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, Jaargang 36/2008 nr. 2

binnenwerk_2_2008 new.qxd:binnenwerk_2_2008 new

21-05-08

12:17

Pagina 138

Mediagebruik, arbeidsparticipatie en positie in het arbeidsproces

Abstract
Paul Nelissen, Ruben Konig & Karsten Renckstorf
Media use, employment and occupational position

In this article we explore relationships between
employment and different aspects of media use.
For most people, media use and employment
are an important part of their everyday life and
we expected both phenomena to be interrelated.
We expected to find differences between
employed and unemployed people regarding
their equipment with media, motives for media
use, media exposure, and different orientations
about public and private issues of everyday life.
We empirically tested our expectations about
these relationships with the use of data from a
survey among a representative sample of the
Dutch population (N=825, Konig et al., 2005).
 Counter to our expectations, our findings show

no considerable distinctions between the
employed and unemployed. People’s position
within the workforce, however, does predict differences in media use. ‘Executives’ expose
themselves more to public affairs media content
like politics and report a higher perceived level
of personal relevance of politics; more so when
they are in charge of more employees. We interpret this as an effect of public social capital.
Next, we found that perceived private social capital correlates with more attention to issues
belonging to the private domain, resulting in
attention and exposure to media content on the
personal domain, such as health.
From our results we infer that objective social
structural characteristics, like employment, do
not predict media equipment and exposure to
media content on politics and health, whereas
variables that indicate situational and subjective
perceptions of media-users do.
Keywords

employment, media use, public domain, private domain, social capital

138

Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, Jaargang 36/2008 nr. 2.
