BESLECHTE GESCHILLEN:HET VERHAALSRECHT VAN DEN PANDHOUDER
120

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

kan worden aangenomen, spreekt Harrison van een maximum„at which plant expansion necessary to care for increaproductie:
„sing production will bring increased fixed charges which
„Every manufacturer knows that when operating at
„will in turn cause decreasing returns. Another factor to
„less than full capacity his costs will increase owing to
„be considered is the increased sales resistance encoun­
„certain of his expense remaining whether he operates
tered in the struggle to secure a larger relative share
„at full capacity or not but there is all the difference
„of the market as an outlet for increased production.
„in the world between knowing this fact in a general way
„Keener competition will tend to decrease the returns
„and having cost statements showing monthly the total
„per unit of product sold. Only the most careful esti„amount costs have been increased owing to the failure
,,mates and the most discriminating judgment can deter„of the factory to realize its full production possibilities”,
„mine even approximately at what point the law of
(p.g. 9).
„decreasing returns becomes effective”, (pg. 1).
H. kent dan ook alleen „Cost of Idleness’ en gaat voor de En hiervoor is noodig de systematisehe toepassing van
bepaling van deze verliezen uit van een productie van „100 „estimates”, dc invoering van bet systeem der „Standard
percent capacity ’
Costs”.
De afwijkingen van de maximum-productie dienen naar de
M. M. DEEN Jr.
 volgende oorzaken te worden geanalyseerd (p.g. 9):
„a. Actual idleness of the department or the plant as
a whole
BESLECH TE G ESCHILLEN
,,b. Shortage of operators
Red. Mr. A. E. J. NYSINGH
,,c. The average production per operator being less than
standard”
zende men aan den Secretaris
Zooals gezegd, H. beperkt zich niet tot de controle van de (Bijdragen en mededeelingen
der
Redactie)
vaste kosten door middel van standaarden, doch verlangt dat
de kostprijsberekening en -boekhouding zoodanig is, dat alle
HET VERHAALSRECHT VAN DEN PANDHOUDER
„data relative to manufacturing efficiencies” naar voren
komen, en derhalve voor alle onderdeden van den kostprijs ver­ Voor mij liggen — toevallig — de rekening-courant voor­
gelijking van werkelijke kosten met de volgens de standaarden waarden van dc Twentsche Bank.
geraamde, mogelijk is.
Daarin komt voor de bepaling, dat de stukken, Avelke de bank
De door H. ontwikkelde gedachten blijken van blijvende onder
haar berusting heeft, geacht worden haar in pand te
waarde te zijn; de door de beide Amerikaansche inleiders over zijn gegeven
tot zekerheid van al hetgeen de bank van den
dit onderwerp aan het Internationaal Accountants Congres cliënt te vorderen
1926 uitgebrachte referaten brengen geen nieuwe gezichtspun­ In verband met heeft.
 die inpandgeving Avordt de bank dan ver­
ten naar voren, doch leggen nog eens in het bijzonder den na­ der gerechtigd verklaard
zoodra het saldo der rekening van
druk op het groote belang van een betrouwbaar caleulatie- den cliënt door de bank om,
opgevorderd
wordt of de waarde van
systeem en daaraan aansluitende administratie. Vooral Prof. het onderpand naar het oordeel der bank
geen voldoende dek­
de Haas zet uitvoerig de gebreken uiteen, inhaerent aan die king biedt, tot realiseering van het onderpand
of van een ge­
kostprijsberekeningen, waarbij volstaan wordt met het aanteeke- deelte daarvan over te gaan op het aan de bank
best voor­
nen van kosten als het product gereed is, concludeert o.a..:
komende
t
ijdstip
en
op
de
aan
de
bank
best
voorkomende
wijze,
„...... a cost accounting system, in order to become a
dat zij gehouden zal zijn aan de voorschriften van
„real factor in management and control, must not only zonder
1201 B.W. on om uit de opbrengst het aan haar door
„give information concerning ultimate results but also artikel
den
cliënt
verschuldigde met rente en kosten te verhalen.
„concerning current performance”, (pg. 2)
Aldus
luidt
deze bepaling letterlijk.
en besluit zijn inleiding met het volgende:
„A standard cost system thus contributes to the elimi- Artikel 1201 van het Burgerlijk Wetboek, waarvan in die
„nation of the element of surprise in business by giving bepaling sprake is, luidt als volgt:
„timely warning of the dangers ahead so that by adequate
„Wanneer door partijen niet anders is overeengekomen,
„measures these dangers may be largely avoided”.
„is de schuldeischer, ingeval de schuldenaar of de pand(pg. 16).
 „gever niet aan zijne verpligtingen voldoet, gerechtigd om
Ten aanzien van het vaststellen van de standaarden, die als
„na
liet verstrijken van den bepaalden termijn, of, indien
grondslag voor de calculaties zullen worden aangenomen, is ook
„geen vaste termijn is bepaald, na eene sommatie tot vol­
Prof. de Haas van meening, dat dit „along more, scientific
doening, het pand in het openbaar, naar plaatselijke
lines” en dus door de technische afdeeling zal moeten ge­
„gewoonten en op de gebruikelijke voorwaarden, te doen
schieden.
„verkoopen, ten einde uit dc opbrengst het beloop der
Kemp gaat uit van de „laws of increasing and diminishing
„schuld met de renten en kosten te verhalen.
returns” en komt op grond daarvan tot de conclusie, dat
„Bestaat
het pand uit ter markt of ter beurze verhandel­
,,...... what Ave most desire and need in the average
b
are
koopmansgoederen
of effecten, dan kan de verkoop
„business, not only for quoting and fixing sales prices
„ook
aldaar
geschieden,
mits
door tusschenkomst Aran tAvee
„but also as a basis for managerial control and efficiency
„makelaars in het vak”.
„is „Normal” or „Standard Costs”, (pg. 3).
Terwijl er bij de uitbreiding van de productie een moment Van dat artikel wordt dus afgeweken: sommatie tot voldoe­
is, waarop verdere productie in toenemende mate tot de winsten ning en openbaren verkoop of verkoop ter beurze door tusschen­
kan bijdragen, moet worden aangenomen, dat er ook een moment komst van tAvee makelaars worden niet noodig verklaard.
is, waarop verdere uitbreiding verliezen kan veroorzaken.
 De Twentsche Bank staat niet alleen met haar bepaling en
„There is probably a limit to the increased return so haar afwijking van artikel 1201 B.W.; vrijAvel alle andere ban­
„secured, i.e. a point will be x*eached in each given case ken kennen dergelijke bepalingen in hunne rekening-courant-

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

121

voorwaarden of pandactes; de meeste sluiten het vereischte In Frankrijk gold oorspronkelijk ditzelfde recht en ditzelfde
eener sommatie tevoren uit met het oog op mogelijk koersverlies systeem. Eerst in 1667 komt een ordonnatie een sommatie tot
in den tusschentijd; sommige bedingen zelfs met zooveel woor­ voldoening te voren en bepaalde formaliteiten voor den verkoop
den de bevoegdheid tot onderhandschen verkoop.
voorschrijven.
Ook de Bank voor den Diamanthandel te Amsterdam kent de Van veel belang was dit niet; partijen bleven bevoegd over­
bepaling in hare pandactes, dat zij bevoegd zal zijn het onder­ een te komen, dat van die bepalingen en formaliteiten dooi­
pand te liquideeren op de wijze die haar goeddunkt.
den pandhouder mocht worden afgeweken.
 Over de geldigheid van deze bepaling ontstond echter strijd. Nu komt de revolutie, men wenscht dit niet langer. Men ziet
De bank werd n.1. aangesproken door iemand die beweerde en vreest misbruik van zijn rechten door den pandhouder, den
zekere diamanten van haar te hebben gekocht en die wegens kapitalist, die den pandgever, den geldschieter, in zijn macht
niet-levering schadevergoeding vroeg. De bank betwistte te heeft en hem alles kan laten teekenen wat hij wil; men meent
hebben verkocht, maar voerde bovendien aan, dat zij niet rechts­ dat de door den geldleener-pandgever verleende toestemming
geldig kon verkoopen, omdat de diamanten haar in pand waren niet vrij is en dat hij door de wet moet worden beschermd. Men
gegeven en zij deze slechts na sommatie en hij openbaren ver­ vreest benadeeling van den schuldeiseher door onderhandschen
koop, althans door verkoop ter beurze op de wijze als aan het verkoop ; men ziet in ieder geval dat beide partijen een strijdig
slot van artikel 1201 B.W. bepaald, mocht verkoopen, dus niet belang hebben : de pandhouder, om te verkoopen, zoo spoedig
ondershands. Haar standpunt was dit, dat artikel 1201 B.W. mogelijk voor het bedrag der schuld, waarvoor het pand was ge­
het verhaalsrecht van den pandhouder regelende, dwingend geven, ook al was het pand veel meer waard; de schuldenaar,
i-echt bevat, zoodat een overeenkomst, welke verkoop beoogt op dat hij in de gelegenheid worde gesteld verkoop te voorkomen
andere wijze dan daar voorgeschreven, nietig is als in strijd met en anders, dat de opbrengst zoo hoog mogelijk zij.
En men bepaalt : de pandhouder mag verkoopen, mits na
de wet.
 De pseudo kooper hield staande, dat de bepaling uit de pand- rechterlijke machtiging en in het openbaar. Op andere wijze
acte omtrent liquidatie op de wijze, die de Bank goeddacht, mag het niet en kan het ook niet worden overeengekomen.
volkomen geoorloofd en rechtsgeldig was. Hjj kreeg echter in Hierover bestaat niet de minste twijfel.
drie instanties ongelijk, laatstelijk van den Hoogen Raad bij De Code bepaalt in art. 2078 uitdrukkeijlk : „Toute clause qui
arrest van 12 April 1927, zoodat thans vaststaat, dat afwijkin­ autoriserait le créancier à s’approprier le gage ou à en disposer
gen van artikel 1201 B.W., zooals deze in tallooze pandactes sans les formalités ci-dessus est nulle.”
en vrijwel alle bankvoorwaarden voorkomen, ongeoorloofd en En dat dit de bedoeling was om bovengenoemde overwegin­
gen leert ons o.a. liet Exposé des Motifs van 22 ventôse XXX
nietig zijn.
Het loont de moeite deze kwestie eenigszins nader te be­ an XII van den Staatsraad Berlice, die het vrijlaten van ver­
schouwen; ik acht de gegeven beslissing volkomen juist en wil koop contraire à 1’ordre public acht, en de beraadslaging in
trachten dat toe te lichten aan de hand der historie. Wij krijgen den Conseil d ’Etat, waar het voorstel van den staatsraad
bij dit leerstuk daardoor tevens duidelijk geïllustreerd hoe het Begouen om bovenvermeld gedeelte van artikel 2078 te schrap­
recht zich telkens en geleidelijk wqzigt, wanneer de behoeften pen, werd verworpen, omdat bij afwijkend beding te vreezen
van het verkeer of de opvattingen omtrent recht en billijkheid was dat de pandhouder zich zou haasten om direct te verkoopen
à vil prix pour être plus promptement payé.
wijziging ondergaan.
 De jurist kijkt allereerst naar Rome, waar de rechtsont­ Slaan wij thans een blik op het Germaansche Recht. Oor­
wikkeling in verband met de toename en ontwikkeling van het spronkelijk bestaat het pandrecht niet in den tegenwoordigen
maatschappelijk verkeer veelal duidelijk te volgen is. Zoo ook vorm ; die pand geeft, geeft de zaak in betaling; dé pandhouder
werd dus eigenaar en bleef dat, wanneer de schuldenaar het
hier.
Oorspronkelijk had daar de pandhouder in het geheel geen pand niet inloste, deze was daartoe gerechtigd, doch niet ver­
recht het pand te verkoopen. Zijn zekerheid lag hierin, dat hij plicht.
gerechtigd was het pand te bezitten, terug te houden. Zeker­ In een tweede phase volgt de ontwikkeling tot werkelijk pand­
heid dus van het karakter als wij nog kennen bij het retentie- recht; de pandhouder werd eerst eigenaar, wanneer de schul­
recht, bijv. zooals „arbeidslieden”, die eenig goed van een ander denaar zijn schuld niet afbetaalde.
onder zich hebben, om daaraan eenig werk te verrichten, dat Derde phase : Bij niet betaling der schuld werd de pand­
hebben: zij behoeven dat goed niet af te geven, vóór dat zij houder niet meer van rechtswege eigenaar, doch hij moest zich
betaald zijn of vóór dat genoegzame zekerheid voor de betaling met inachtneming van de noodige formaliteiten door den rech­
is gesteld. Maar zij mogen het goed niet verkoopen. (artt. 1652 ter den eigendom van het onderpand doen vcrlcencn tegen een
B.W.) Het Romeinsch Recht achtte echter geoorloofd, dat bij door dezen te bepalen waarde.
de verpanding werd bedongen dat de pandhoudster, als de Laatste phase: de pandhouder krijgt het recht tot publieke
verkoop over te gaan na formaliteiten (aanzeggingen, afkondi­
schuld niet werd betaald, zou mogen verkoopen.
 Dat beding kwam meer en meer voor en werd tenslotte al­ gingen) welke den schuldenaar nog een termijn voor lossing
geven.
gemeen gebruikelijk.
Ergo wijzigde het recht zich; op een goed moment ging men Het oorspronkelijk recht dat het pand eigendom bleef of werd
overstag en nam aan, dat het recht tot verkoop geacht werd van den pandhouder is vervallen ja, mag zelfs niet meer bij
steeds te zijn bedongen, stilzwijgend dus, indien het niet uit­ overeenkomst worden gevestigd.
Zie Hugo de Groot Inleidinge tot de Hollandsche Rechts­
drukkelijk was uitgesloten.
Tout comine chez nous: in 1874 heeft iets dergelijk bij ons geleerdheid Boek II, deel 48 § 41: ,,’t Gevolg van onder„zettinge en is niet dat den schuldeisseher het onderzette mag
plaats gehad, zooals hieronder zal blijken.
Aangeteekend moge nog worden dat de bevoegdheid tot ver­ „voor hem behouden, ofte uit eighen macht verkoopen : jae dat
koop, eenmaal verleend door beding of door verondersteld be­ „meer is hij en mag ook bij voorwaerden niet bedinghen recht
ding, geenerlei beperkingen omtrent de wijze, waarop was te „van verval van eigendom bij wanbetalinge, maer moet nae ver­
verkoopen, onderging: de pandhouder mocht verkoopen zooals kregen vonnisse de verkooping rechtelick laten geschieden,
hij wilde en wanneer hij wilde, mits de schuld opeischbaar was. „ende alsoo ’t sÿne bekoomen. ”

122

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

Dit verbod van liet beding van toeeigening van het pand bij De Regeering wilde de wet in overeenstemming brengen met
wanbetaling -lex commissoria, parte conunissoire geheeten — deze practijk.
treffen wij ook in het Romeinsch Recht aan, en ook in onze Het bleek ook uit de verdere redactie van hetl oorspronkelijk
tegenwoordige wet.
 ontwerp van wijziging, omdat op artikel 1201 een bepaling
Ik kom thans tot de totstandkoming van het Burgerlijk Wet­ volgde, welke de mogelijkheid en wijze van verkoop door rechter­
boek.
lijke tusschenkomst regelde, wanneer partijen van de bevoegd­
Het ontwerp 1820 gaf in artikel 1510 het recht tot verkoop heid bij het vorig artikel omschreven om verkoop door den
van het pand bij tussehenkomst van den rechter, terwijl het pandhouder op eigen gezag uit te sluiten, hadden gebruik ge­
daarop volgend artikel luidde: „Buiten de in het vorig artikel maakt.
„vermelde verkoop op rechterlijk gezag is de schuldeischer nim- Uit de verdere stukken on beraadslagingen in de lieidc
„mcr gerechtigd en nog minder verplicht de verbondene zaak Kamers blijkt niet, dat ook maar iemand aan het voorstel en
„te vcrkoopen, hoedanige waarde daarvoor ook moge geboden aan de tegenwoordige redactie van artikel 1201 een andere
„worden”.
strekking heeft toegekend of er aan gedacht heeft om tot het
Het Wetboek 1830 nam in artikel 1233 de boven reeds aan­ sinds de Fransche Revolutie overwonnen standpunt, dat ver­
gehaalde Fransche bepaling over: nietig zijn alle bedingen, koop a 1’amiablc, dat onderhandsehe verkoop mogelijk zou zijn,
waarbij de schuldeischer gemachtigd zou worden over het pand terug te koeren.
zonder verdere formaliteiten te mogen beschikken.
 En dat het naar de, toenmalige opvattingen alleen ging om
Nu bevat weliswaar het B.W. van 1838 deze uitdrukkelijke de vraag, of de wet niet in overeenstemming moest worden ge­
bepaling niet meer, doch men heeft kennelijk beoogd dit systeem in acht met de practijk, dat recht van openbaren verkoop steeds
te behouden en alleen daarom een dergclijke bepaling doen ver­ werd bedongen, tenzij uitgesloten, blijkt ook duidelijk uit de
vallen, omdat men deze overbodig achtte. Immers kwam artikel formuleering van een vraagpunt op de vergadering van de
1201 toen als volgt te luiden:
Nederland,sche Juristen Vereeniging in 1873 aan dit onderwerp
gewijd,
vraagpunt luidde: „Is het wenschelijk de bepalin­
„Het staat aan de partijen vrij om, bij een uitdrukkelijk gen vanwelk
de
artikelen
1200—1202 B.W. in dier voege te wijzi­
„beding, overeen te komen dat, bij gebreke van voldoening gen, dat de bevoegdheid
tot verkoop wettelijk zij, behoudens
„der schuld, de pandhouder onherroepelijk zal zijn ge- uitzonderingen bij overeenkomst?”
en dat met algemeene stem­
„machtigd om, na eene aan den schuldenaar gedane men op één na bevestigend werd beantwoord.
„sommatie tot voldoening, het pand in het openbaar, naar Uit de wet alleen kan men het nu misschien niet meer halen;
„plaatselijke gewoonten, en op de gebruikelijke voorwaar- maar wanneer men op de hoogte is van grondslag en bedoeling
„den, te doen verkoopen, teneinde uit de opbrengst te van
tegenwoordigen tekst zal men moeten erkennen: de
„verhalen het beloop der op het pand geschoten pennin- TToogedenRaad
heeft terecht ook thans nog een beding tot ver­
„gen, met de renten en de kosten”.
koop op andere wijze, dan in artikel 1201 B.W. omschreven,
Het is duidelijk èn uit den tekst van deze bepaling èn wanneer ongeoorloofd geacht.
 men let op het recht, waaronder de makers van deze wet te Hierin ligt voor mij de kern van de kwestie; de Ilooge Raad
voren leefden, dat zij hier wilden scheppen en toelaten de kwam eigenlijk langs anderen weg tot de zelfde conclusie en
mogelijkheid om verkoop van het onderpand bij wanbetaling te wees slechts in het slot van zijn arrest er op, dat ook de historie
bedingen, mits op de wijze als in dit artikel omschreven. Een tot hetzelfde resultaat voert: voor mij is die de hoofdzaak en
verder strekkend beding, met name dat tot onderhandsehe ver­ is de redeneering van den Hoogen Raad in de eerste plaats
koop bleef uitgesloten, artikel 1201 gaf het maximum aan dat juist, omdat zij klopt op wat de historie duidelijk leert.
Volledigheidshalve moge het arrest hier volgen:
te bedingen was.
-tmamam
Het staat dus wel vast, dat onder vigeur van het Wetboek
„Dat
de
wet,
na
in
artikel
1200
den
schuldenaar
eenc
van 1838 de bepalingen uit pandactes en rekening-courant
„bijzondere
beperking
te
hebben
opgelegd
en
deze
bepervoorwaarden, waarvan thans sprake is, ongeoorloofd en nietig
„king uitdrukkelijk tegen hiermede strijdende bedingen te
waren.
 „hebben bevestigd, in de artikelen 1201 en 1202 het verThans is de vraag te beantwoorden, of ditzelfde nog wel geldt
„haalsrecht
van den pandhouder regelt door hem in artikel
na de wijziging, in het Burgerlijk Wetboek in 1874 aangebracht,
„1202
de
daar
omschreven vorderingen „in regten” toe
waarbij artikel 1201 zijn tegenwoordige, boven weergegeven
..te
kennen,
en
hem
in artikel 1201, ook zonder tusschentekst, heeft gekregen. De aanvangswoorden van het tegenwoor­
„komst
van
den
rechter,
onder de daar bepaalde omstandig artikel: „wanneer door partijen niet anders is overeenge­
„digheden
gerechtigd
te
verklaren om tot verhaal zijner
komen” zouden de meening kunnen doen postvatten, dat
„vordering
het
onderpand
te verkoopen op de wijze in
thans ook bedingen omtrent verkoop op andere wijze dan in
„de
wet
nader
omschreven;
artikel 1201 omschreven, mogclijk en geooi’loofd zouden zijn.
„dat aan deze regeling geen ander karakter kan worden
Doch die meening, welke o.a. door het Gerechtshof te ’s-Gra„toegekend dan ook aan andere executieregelingen eigen
venhage bij een arrest van 1892 werd gehuldigd, is niet juist.
„is, te weten te zijn van dwingenden aard met het oog
Ook dit blijkt wederom uit hetgeen toentertijd aan Regee­
..op de te beschermen belangen van den schuldenaar en
ring, Staten Generaal en belangstellenden voor oogen stond.
 „van diens overige schuldeischers;
Waarom werd artikel 1201 gewijzigd?
„dat voor het tegendeel geen beroep kan worden geBe geschiedenis had zich herhaald, gelijk boven reeds werd
„daan op het bijzondere karakter van het pandrecht, daar
opgemerkt. Het beding, mogelijk gemaakt in 1838, kwam in
„integendeel dit recht, als zakelijk recht van waarborg,
alle pandactes voor, was een bestendig gebruikelijk beding ge­
„niet alleen raakt de belangen van den pandgever, tegen
worden, dat op grond van deze practijk in iedere overeenkomst
„wien een bijzonder verhaalsrecht wordt verkregen, maar
begrepen moest worden geacht, tenzij het uitdrukkelijk was uit­
„ook de belangen van derden, vooral de in de wet omgesloten, tenzij door partijen anders was overeengekomen.
..schreven bevoegdheid tot verhaal op het vermogen van
De memorie van toelichting zei het met zooveel woorden:
„den schuldenaar door de overige schuldeischers, en het
■

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRTJFSHUISHOUDKUNDE

123

„dan ook veeleer in den aard van dit recht ligt, dat de Ten eerste, dient zij tot' het vaststellen der verkoopsprijzen.
„wet niet alleen dwingend regelt de wijze van vestiging Ten tweede, tot controle op het bedrijf.
„maar eveneens de aan den pandhouder als zoodanig toe­ Daarbij komt dan als derde taak de verschaffing van ge­
komende bevoegdheden en dat de partijen bij de pand­ gevens ten dienste der balans en der maandelijksche (kurz­
overeenkomst die bevoegdheden slechts kunnen aanvullen fristigen) winstrekeningen. In het bijzonder dit laatste is van
„of verruimen voor zoover de vrijheid daartoe uit de wet oneindige belangrijkheid in dezen tijd. Een bedrijf, dat deze
„valt af te leiden” ;
„Erfolgsrechnungen” niet bezit, is als een schip zonder kompas.
 „dat de eischer tot cassatie voor de vrijheid om een De kostprijsberekenaar moet werken in overleg met den techni­
„pandrecht te vestigen met bevoegdheid tot verhaal ook cus in liet bedrijf, doch hij heeft daarbij tegenover dezen de
„door middel van onderhandschen verkoop van het pand bedrijfshuishoudkundige waardeeringsbeginselen te handhaven.
„verwijst naar de aanvangswoorden van artikel 1201 De technicus is te gauw geneigd, slechts aan hoeveelheden te
„wanneer door partijen niet anders is overeengekomen; denken, hij ziet dikwijls de progressie der kosten niet, die bij
„dat evenwel deze woorden slechts vergunnen om het ieder bedrijf, dat overbelast is, ontstaat. Hij wil het liefste alle
„bijzondere verhaalsrecht, waartoe artikel 1201 den pand­ machines laten loopen en ziet dan over het hoofd, dat de finanhouder gerechtigd verklaart, uit te sluiten, maar geens­ ticcle toestand der onderneming in gevaar komt, als de omzet
zins om dit verhaalsrecht naar goeddunken op andere bij de voortbrenging ten achter blijft.
„wijze te regelen”.
De berekenaar moet een zekere zelfstandigheid hebben en een
Tiet is waar, onderkandsche verkoop kan aanleiding geven kennis, die ver de gemiddelde overtreft.
niet alleen tot benadccling van den schuldenaar, ook voor diens Heldere koppen, schrandere rekenaars, uitstékende vakman­
overige schuldeischers. Maar is dat iets meer dan een kwestie nen belmoren aan het hoofd van de betrokken afdeeling te
van wenschelijkheid welke in de eerste plaats voor den wetgever staan.
 geldt en bij de wetsinterpretatie toch slechts een secundaire rol De kostprijsberekening is steeds een berekening ten opzichte
van een bepaalde industrie of een tak daarvan. Dit wordt in
mag en kan spelen?
Trouwens, wanneer wij komen op het gebied van de wensche­ de literatuur te veel vergeten. De meeste Averken meenen, dat
lijkheid, om dergelijke in de practijk algemeen voorkomende het genoeg is, de algemeene grondslagen te kennen. Zonder
bepalingen nietig te verklaren, zou voor beide standpunten nog grondige vakkennis kan echter geen berekenaar vruchtbaar
wel het een en ander in het midden te brengen zijn; ik kan werkzaam zijn.
Zoo zijn voor de berekeningen in de papierindustrie in het
daarop thans echter niet verder ingaan.
A. E. J. NYSINGH bijzonder van belang:
1. De snelheid, waarmede het papier over de machine loopt.
2. De maalgraad van de in de machine te verwerken mate­
EEN MONOGRAFIE OVER DE KOSTPRIJSBEREKENING rialen.
IN PAPIERFABRIEKEN *)
3. Het gramgewicht A'an het papier (per qm.).
4.
De grootte der order.
Het is niet mijn bedoeling aan de hand van de monografie 5. De
van Karl Beck over de kostprijsberekening in papierfabrieken 6. De hoedanigheid.
verliezen op de machine en de betrekkelijkheid van
te schrijven; hetgeen hier volgt, maakt voor den belangstellen­ al de gewichten.
den studeerende of den belanghebbenden vakman de lezing van 7. Het formaat.
de studie niet in het minst overbodig.
De afval.
 Het is de monografie, als zoodanig, als t.vpc, die mij aan­ 8.Is men
het reine met de bedrijfsindeeling, die voor de be­
leiding tot schrijven geeft, Het zijn de algemeene beginselen, de rekeningeninwordt
geëischt, dan kieze men voor ieder onderdeel
leidende ideeën, de logische gedachtengang, die den schrijver van het bedrijf vaste
aanwijzingen, het liefst symbolen. Scherp
doen kennen als een man met een helder inzicht, die mij er toe scheide men voor de berekeningen
de kosten der voortbrenging,
brachten, om op dit voortreffelijke werk te wijzen.
van
den
verkoop
en
van
het
beheer.
van een be­
De monografie is een werkje in klein folio van nauwelijks rekening diene het volgende, AvaarbijAlshetvoorbeeld
hieronder
afgedrukt
50 bladzijden en een nieuw bewijs, dat de verdienste van zulk formulier behoort.
een studie niet in de Adelheid der gegevens of de uitvoerigheid
der behandeling behoeft te liggen.
„Die Papiermaschine 1 habe zu fertigen etAva
De schrijver toont al dadelijk het elementaire inzicht te be­
„10.000 K.G. holzfrei Schreib 80 g/qm. Es ist gerechnet
zitten, dat het totaal der berekeningën (Kalkulation) over een
„mit einem Faserstoffverlust von etAva 5 %, bei Füllzekere periode (een maand) het bedrijfsresultaat van het geheel
,,stoffen und Harz mit etwa 40 %, Stoffanganlagen sind
moet Aveergeven, doch dat er desniettemin geen volledige over­
„nicht vorhanden; der Abfall in Fertigstellungsbet rieben
eenstemming tusschen deze uitkomsten en die der boekhouding
„von 7 ist Erfahrungssatz.
zijn kan.
„Das Formular ist so ausgestattet, dass auf einfache
Ten eerste, zijn ei' uitgaven, die geen kosten zijn.
 „Art Preis Veränderungen eingesetzt werden können, so
Ten tAveede, zijn er afschrijvingen, die in den kostprijs Avor„dass nicht jedesmal eine vollständig neue Berechnung
den berekend, hoeAvel zij in werkelijkheid niet meer worden ge­
„aufgemacht zu Averden braucht. Die einzelnen Positionen
maakt, omdat de bezittingen, reeds geheel werden af geschreven.
sind in Prozenten ausgedrückt, wodurch die ganze Rech­
Ten derde, schat de kostprijsberekening de toekomst, terwijl
n ung vereinfacht wird. Damit ist aber der Zweck des
de boekhouding het verleden registreert.
„Formulars noch nicht erschöpft. Es sollen gleichzeitig
Aan de kostprijsberekening worden hoofdzakelijk twee eischen
„darauf angegeben werden können der tatsächliche Ver­
gesteld:
brauch und die Kosten bei der nachfolgenden Fabrika­
tion. Ferner ist noch Raum gelassen worden zum Ein­
*) Karl Beck Diplomkaufmann: Selbstkostenrechmmg in Papier­
setzen der Fabrikationsergebnisse von späteren Anfer­
fabriken. Güntter-Staib Verlag, Biberacli a. d. Riss (Württemberg)
tigungen,
so dass also jederzeit verglichen werden kann.
1926.
