BOEKBESPREKING
BOEKBESPREKING
Thomas A. Lee
COMPANY AUDITING, Concepts and Prac­
tices
Uitgegeven door The Institute of Chartered
Accountants o f Scotland. Edinburgh, 1972,
199 blz., £ 1.75
door Drs. D. Kamsteeg
Vanouds is in Groot Brittannië de accountants­
controle sterk vanuit de praktijk benaderd. De
vraag hoe gekontroleerd dient te worden kreeg
grote aandacht, maar het waarom van de kontrole werd zo stiefmoederlijk behandeld, dat
het Institute of Chartered Accountants o f Scot­
land in zijn aanbeveling van het boek van Lee
kan stellen dat dit het eerste boek is waarin de
nadruk op het waarom van de accountantskontrole wordt gelegd. Lee beklemtoont het belang
van een goed begrip - met name ook bij nietvakgenoten - voor wat de accountant met zijn
kontrole-arbeid, uitmondend in de verklaring
bij de jaarrekening, beoogt. Immers als de ge­
bruikers van de gecertificeerde jaarrekening de
betekenis van de accountantskontrole niet on­
derkennen, dan zal het hun ook niet duidelijk
kunnen zijn wat nu in feite gekontroleerd is, en
evenmin in hoeverre een gecertificeerde jaarre­
kening betrouwbaar is.
Dat dit begrip geenszins in voldoende mate
aanwezig is bleek Lee uit een enquête onder
public- en interne accountants, directeuren,
bankiers en beleggers. De uitkomst van deze
enquête, als bijlage aan het boek toegevoegd,
laat zien dat zelfs onder de geënquêteerde ac­
countants onvoldoende bekend was welke doel­
stellingen de accountantskontrole beoogt, en
wat de betekenis is van een goedkeurende ver­
klaring bij de jaarrekening.
Wil de accountant in zijn kontrolefunctie op­
timaal functioneren in het maatschappelijk ver­
keer, dan zal er, aldus Lee, bij allen die bij de
kontrole en de uitkomst daarvan belang hebben
overeenstemming dienen te zijn aangaande de
volgende punten:
- De voornaamste doelstellingen van de accoun­
tantskontrole.
- De vraag voor welke personen de kontrole in
eerste instantie plaatsvindt.
 - Het object van de accountantskontrole.
- De betekenis van de accountantskontrole.
- Het nut van de accountantsverklaring voor
haar gebruikers.
Door het bevorderen van een beter begrip voor
de functie en de taak van de accountant bij alle
betrokkenen, kan ook een overeenstemming in­
zake bovengenoemde punten ontstaan. Op de
bevordering van dit begrip is Lee’s boek geheel
gericht.
Na een schets van de ontwikkelingen die de op­
vattingen aangaande het doel van de accoun­
tantskontrole hebben doorgemaakt, komt Lee
tot de stelling dat hij als doel van de accoun­
tantskontrole ziet dat de accountant zich uit­
spreekt over de betrouwbaarheid van de jaarre­
kening, en dat hij dit doet door een deskundig
en onafhankelijk oordeel te geven inzake:
- Truth en fairness van de jaarrekening. Hierbij
krijgen „True and fair” (begrippen die in de
Company’s Act niet worden gedefinieerd) de
volgende inhoud:
- de gebezigde waarderingsgrondslagen zijn
door accountancy en bedrijfsleven algemeen
aanvaard, worden van jaar op jaar gebruikt,
zijn geëigend voor het bedrijf in kwestie, en
worden in de jaarrekening toegelicht.
- de jaarrekening is opgesteld vanuit objectieve
en voor kontrole vatbare informatie.
- de nauwkeurigheid en de betrouwbaarheid
van de door de boekhouding opgeleverde in­
formatie.
 In deze doelstellingen wordt de accountant dus
als vertrouwensman van het maatschappelijk
verkeer gezien, optredend ten behoeve van dat
maatschappelijk verkeer. Deze functie van onaf­
hankelijk vertrouwensman wordt door Lee
scherp belicht als hij wijst op het gevaar dat de
dwingende voorschriften neergelegd in de bepa­
lingen van de Company’s Act van 1948 en 1967
als maximum in plaats van als minimum regels
worden beschouwd. Hier herkennen wij dezelf­
de geluiden als die welke gehoord werden ten
tijde van het tot stand komen van de Wet op de
jaarrekening van ondernemingen. Lee illustreert
deze gevaren aan de hand van enkele voorbeel­
den. In Groot-Brittannië verbiedt de Company’s
Act b.v. niet dat de accountant financiële be­
langen bij de onderneming van een cliënt heeft.
Kleine, niet ter beurze genoteerde, vennoot­
schappen beschouwen het als een blijk van ver­
trouwen in de vennootschap als „hun” public
accountant een (gering) aantal aandelen in de
vennootschap heeft. Hiertegen zijn enkele grote
accountantskantoren opgetreden doordat zij
hun stafleden verbieden o f afraden om finan­
ciële belangen in het bedrijf van een cliënt te
hebben.
m a b blz. 131

De wettelijke bepalingen doen overigens af­
breuk aan de functie van de accountant als ver­
trouwensman van het maatschappelijk verkeer.
Immers het huidige wettelijke standpunt - neer­
gelegd in een case uit 1951, en momenteel sterk
aangevochten - luidt dat de accountant verplich­
tingen heeft tegenover de onderneming en de
aandeelhouder, maar niet tegenover derden die
op zijn oordeel kunnen afgaan. Het English In­
stitute sprak echter uit dat de accountant ook
de belangen van anderen dan de aandeelhouder
in rekening moet brengen voordat hij een oor­
deel over de jaarrekening uitspreekt. Opgemerkt
zij dat door Lee nergens de werknemer als be­
langhebbende bij de jaarrekening wordt ge­
noemd.
 In een hoofdstuk getiteld „the concept o f audit
evidence” stipuleert Lee dat de truth and fair­
ness van een jaarrekening alleen maar door de
accountant kan worden gecertificeerd als hij
voldoende bewijsmateriaal heeft verzameld en
gecontroleerd om zijn oordeel te ondersteunen.
In het kader van deze deugdelijke grondslag
voor het oordeel van de accountant brengt Lee
de „audit by exception” tersprake. Dit wil zeg­
gen dat de delen van het accounting system die
voor wat betreft de internal control sterk zijn,
van de accountant veel minder aandacht krijgen
dan de zwakkere delen. Om dit verantwoord te
kunnen doen moet de accountant het hele stel­
sel van de internal control rigoreus bestuderen
en beoordelen. Deze door Lee geschetste beoor­
deling is zeer veelomvattend, moet dit ook zijn,
omdat de eigen actie van de accountant - te
denken valt dan b.v. aan het zelfstandig door de
accountant vaststellen van het niveau van het
bedrijfsgebeuren - niet past in de door Lee be­
schreven grondslagen van de kontrole. Immers
hoe groot de door de Engelse accountants uitge­
voerde tests ook mogen zijn, zij beogen nimmer
hetzelfde als de detailcontrole ten onzent.
Steeds zijn deze tests bedoeld om de interne
kontrole te kunnen beoordelen op zijn sterkte,
om vervolgens een oordeel te kunnen uitspre­
ken.
Lee roert in zijn boek bijzonder veel zaken
de kontrole betreffende aan. Laat ik er nog
enkele mogen noemen. De opeenvolgende werk­
zaamheden die bij de kontrole van een onderne­
ming zijn te onderscheiden worden op bijzon­
der duidelijke wijze voorgesteld. Lee bepleit het
gebruik van de wiskundige steekproef ter bepa­
ling van de grootte van de tests op de werking
van de interne kontrole.
 Over de mate waarin de accountant aanvul­

m a b blz. 132

lende werkzaamheden dient te verrichten in ge­
val van een onvolkomen organisatie bij een on­
derneming laat Lee zich niet uit. Wel komt de
Management Letter ter sprake. In deze Letter
wijst de accountant de bedrijfsleiding op even­
tueel aanwezige leemten in en mogelijke verbe­
tering van de organisatie van het bedrijf. De be­
drijfsleiding behoeft echter op deze suggesties
tot verbetering van de organisatie geen actie te
ondernemen zolang de leemten in de organisatie
truth en fairness van de jaarrekening niet beihvloeden. Is dit laatste wel het geval, en heft de
bedrijfsleiding de bezwaren niet op, dan is de
accountant verplicht zijn bezwaren door middel
van zijn verklaring ter kennis van de aandeel­
houders te brengen.
Aangezien er tussen de beroepsgenoten in
Groot-Brittannië op soms principiële punten
geen eensluidende beroepsopvattingen bestaan,
is voor de Nederlandse lezer die zich een oor­
deel wil vormen over de beroepsuitoefening van
een Engelse public accountant, Company
Auditing een leerzaam boek, waarin de verschil­
lende gangbare opvattingen bondig uiteen wor­
den gezet, en waar nodig door Lee worden becritiseerd.
Omdat de ontwikkeling ook in het Engelse
accountantsberoep niet stil staat, is zelfs dit in
februari 1972 verschenen boek al niet meer up
to date. De verschijning van de eerste twee
Statements o f Standard Accounting Practice uitgegeven door de Institutes - wordt door Lee
wel genoemd, zonder dat hij de inhoud van
deze statements nog kon verwerken.
