Is het wenschelijk, dat door de Nederlandsche Bank meer goudgeld in circulatie worde gebracht?
IS H E T W E N S C H E L I J K , D A T DOOR DE N E D E R L A N D S C H E B A N K MEER (3OUDGEI~D IN
CIRCULATIE WORDE GEBRACHT?

Over bovengenoemd o n d e r w e r p w e r d in Juni 1.|. een
polemiek gevoerd in de Nieuwe Rotterdamsche Courant tusschen een ongenoemden schrijver (wien ik hieronder zal
noemen N.) en den heer G. M. B. (O. M. Boissevain). ')
Het o n d e r w e r p is van zooveel belang, dat het m . i . goed
is, in dit tijdschrift terug te komen op hetgeen misschien
aan vele lezers van die courant uit de gedachten zou gaan.
In zijn eerste stuk motiveert de beer N. zijn bevestigend
antwoord op de aan her hoofd dezes gestelde vraag op de
vol,gende hoofdgronden.
 Het tijdstip voor her afgeven van m e e t gouden munt
door de Nederlandsehe Bank is nu bijzonder gunstig. De
goudvoorraad blj de Nederlandsche Bank b e d r o e g toen (begin J u n o 138 millioen, en zal waarseh.ijnl~jk vooreerst niet
ongunstiger worclen. De schrijver m e e n t : ,,dat het gevaar
,,niet is buitengesloten, dat de zeer groote goudclekking in
,,eenig opzicht een zoodanigen stimulans te w e e g brengt,
,,dat wij een cleel van het - - in zekeren zin overvloedige
, , - - goud l a t e r langs den eenen of anderen w e g w e d e r
,,zouden moeten verliezen. En deze stimulans zou in zoo,,verre onnatuurlijk zijn, dat hij gebaseerd ware op een
,,gouddekking, die door het draineeren van goud uit het
,,verkeer onnatuurlijk groot gehouden wordt."
i) Her eers~e s~uk van den beer N. kwam voor in de N. R. Courant
van 9 Juni~ Avoudbl. D. - - Daartegen kwam een ingezonden stuk
van den heer B . in de N. R. C. van 18 Juni, Ochteudblad A. - - D e
heer N. antwoordde in de N. R. C. van 22 Juni, Ochtendbl. A. - D e heer B. ga[ wederanf~woord in de N. lg. C. van 96 Juni, Avondbl.
C~ waarop de heer N. antwoordde in de N. R. C. van 28 Juni, Avondbl.
A. - - Eindelljk de heer B. in de N. R. C. van 30 Juni 0chtendbl. A.
Econ. i911.
 57

870
, , W a n n e e r cle Bank thans goud aan onze binnentandsche
,,circulatie afgeeft, behoedt zij ons waarschijntijk van een
,,bovenmatige afvloeiing van geel metaal op een later
,,tijdstip. Zij veroorzaakt dan een versterking van onze
,,positie, door het helpen vormen in onze eigen circulatie
,,van een stille goudreserve, die in moeilijke oogenblikken
,,heel wat nut zal kunnen stichten."
In de N. R. C. van 18 Juni Ochtend'bl. A. refuteert de
heer B. het bovenstaande. Hierop kom ik beneden terug.
111 de N. R. C. van _'22 Juni Ochtenbl. A. zegt de heer N.
 w e e r hetzel[de, als hierboven vermeld, onder de volgende
w o o r d e n : ,,Mijn vrees w a s . . ,
dat de groote goudvoorraad
,,bij de Bank op een gegeven oogenblik tot een zoodanigen
,,toestand op de geldmarkt aanleiding zou geven, dat wij,
,,bij bet enge verband, dat tu!schen de geldmarkten onder,,ling bestaat, hierdoor zouden kunnen worden gedwongen
,,tot uitvoer van goud d a t w ij o n d e r m e e r n o r,,male omstandigheden,
d.w.z, wanneer
de
,,binenlandsche
circulatie
beter
van goud
,,ware
voorzien,
niet
hadden
behoeven
te
, , m i s s e n " . ')
Wat de schrijver met e e n z o o d a n i g ' e n
toestand
v a 1~ d e g e 1 d m a r k t bedoelt, zegt hij niet Waarschijnlijk bedoelt hlj het volgende. Als de geldmarkt z66 ruim
g e w o r d e n is, dat de Nederlandsche Bank haar discomptorente moet verlagen, volgt de open markt die v e r l a g i n g ;
en dan wordt het voor de Nederlandsche Bankiers voordeeliger, voor de belegging van hun disponibele kapitalen
een buitenlandsche markt te zoeken, waar hoogere rente
te maken is. Hetzelfde doen buitenlandsche Bankiers, die
t~jdelijk hier geld geplaatst hadden. Door dat overmaken
van geld naar het buitenland stljgen hier de wisselkoersen
op het buitenland, en kan het voordeetig worden goud uit
te zenden. - - Uit het bovenstaande zou volgen, dat her
accumuleeren van her goud bij de Nederlandsche Bank de
oorzaak zou kunnen zijn, dat het goud w e r d uitgevoerd.
 De schrijver meent, dat dit minder spoedig zou gebeuren,
als goud in de circulatie was opgenomen, welk goud dan
,,een stille r e s e r v e " zou zijn voor uitvoer.
l) De spatieering is van den schrijver.
87t
De heer B. komt op tegen dit laatste, en wel met de
volgende argumenten (N. R. C. 18 Juni). In Duitschland
en Belgie, w a a r r e e l goud in circulatie is, komt die spanning in de geldmarkt niettemin telkens root. V e r d e r zegt
de heer B. , d a t , als de Nederlandsche Bank n u
goud afgeeft, zij zooveel minder sterk is ter voldoening
aan metaal-vraag voor uitvoer. Eindelijk zegt hij: ,,Het
,,groote voordeel der vervanging van metalliek door [idu,,eair ruilmiddel, bestaat in de kapitaalbesparing, welke
,,daardoor veroorzaakt wordt.
 ,,tIoe aanzienlijker
,,het gebruik van fiduciaire ruilmiddelen, hoe aanzienlijker
,,ook de kapitaalbesparing kan zijn". - - Hetzelfde zegt hij
later. ,,Dank zij het gebruik van [iduciair beta'almiddel
,,komt een l a n d . . ,
tot kapitaalbesparing bij voldoening
,,aan zijn behoefte aan betaalmiddelen. Her fiduciair be,,taalmiddel toeh is een k r e d % t p a p i e r . . , waardoor het me,,tallieke betaalmiddel v e r v a n g e n wordt." Naar mljne bescheiden meening is dit alles slechts gedeeltelljk juist. Als
de Nederlandsche Bank f 100.000 gouden taunt uit de
circulatie in ontvangst neemt, en daartegen bankbiljetten
geeft, dan veroorzaakt dat bankpapier, dat fiduciair betaalmiddel, geen kapitaalsbesparing. Want het vertegenwoordigt alleen het kapitaal in den vorm van goud. Die besparing ontstaat alleen dan, als de Nederlandsche Bank, op
grond van die f 100.000 aan goud, die zij- ontvangt, behalve een gelijk bedrag aan bankbiljetten, nog bovendien
i'" 150.000 aan bankbiljetten gebruikt tot het geven 5-an
voorschot. Zij kan dit doen. Want de bankbiljetten behoeyen slechts voor 40 ~ gedekt te zijn door metaal. De uitgege~,en f 150.1000 in bankbiljetten, die n i e t gedekt zijn
door metaal, geven dus een ,,kapitaalbesparing bij voldoe,,ning aan de behoeften aan b e t a a t m i d d e l e n " ; n i e t de
y 100.000, die uitgegeven zijn tegen een gelijk bedrag
in goud.
 Aan den eenen kant is het dus niet te ontkennen, dat
her goud meer nut doet als betaalmiddel, w a n n e e r het bij
de Nederlandsche Bank gebracht wordt, dan w a n n e e r her
circuleert bij het publiek. Maar van den anderen kant is
het ook waar, dat daardoor, door bet b r e n g e n van het goud
bij de Nederlandsche Bank, de rentestandaard e e r d e r zal

872
dalen. En w a n n e e r daardoor de uitvoer van goud e e r d e r
zal plaats hebben, dan w a n n e e r een gedeelte van dat goud
blj het publiek in circulatie was, dan heeft dat accapareeren van het ~oud door de Nederlandsche Bank toch ook
een schaduwzijde.
Er is nog een gedeelte van het betoog van den heer B.
dat m . i . niet duidelijk is. Hij zegt (zie N. R. C. van 25
J u n o dat ,,op een g e g e v e n o o g e n b l i k . . , de w a a r d e van
,,het m e t a a l . . , in het buitenland een betrekkelijk hoogere
,,waarde heeIt dan in het binnenland . . ..
en daardoor
,,de vraag daarnaar in het buitenland een betrekkel]jk groo,,tere is dan in bet binnenland." Is dit juist ? Dat de prijs
van het g o u d stijgt in het buitenland, is niet de meest
voorkomende aanleiding tot uitvoer van goud van hier naar
her buitenland. H e t meer voorkomend gevat is dit, d a t e r
d~gtr, m e e r dan hier, beh~oefte is aan disponibel kapitaal.
 Als in het buitenland de rente hooger is dan hier, tracht
her buitenland" disponibel kapitaal van hier te krljgen. Daardoor stljgt hier de koers b.v. op Engeland. En als die hoog
genoeg is om uitvoer van goud voordeeliger te maken, dan
het koopen, van wissels, gaat bet goud naar Engeland. Dit
is geheel lets anders dan hetgeen de heer B. zegt, dat het
m e t a a i in het buitenland hooger w a a r d e hee[t dan hier.
De prljs van het g o u d stljgt dan niet in het buitenland,
wel de r e n t e.
1)
Gewoonlijk wordt goud uitgevoerd in ~dn van de twee
volgende gevallen :
1° als onze betalingsbalans met het buitentand ongunstig
i s ; als wij van het buitenland m e e r aan goederen of
effecten gekocht hebben, dan wlj daarheen verkocht hebb e n ; of wel als wij uit anderen hoofde m e e r aan het buitenland schuldig zijn, dan het buitenland schuldig is aan
ons ;
2 ° als door overvloed van disponibel kapitaal hier te
lande de rentestandaard veel lager wordt dan in het buitenland.
~) Ik moet hler buiten beschouwing laten war zeker iedereen met
onverdeeld genoegen zal lezen in de Verspreide Eeonomisehe Gesehriften van Mr. N. G. Pierson, dl. IV. over de theorie van Ricardo
betreffende deze kwestie.
873
In beide gevallen gaan de bankiers kapitaal in het buitenland beleggen. Dan stijgen alhier de koersen op het
buitenland, tot het eindelijk voordeeliger wordt goud uit te
voeren, dan wissels op het buitenland te koopen.
 W a n n e e r de Nederlandsche
Bank goud in circulatie
brengt b.v. door voor f 100.000 tientjes te geven tegen
gelijk bedrag in ba'nkbiljetten, dan moet zij b o v e n d i e n
circa f 150.000 in bankbiljetten minder in circulatie brengen. Als de Nederlandsche Bank besluit, goud in circulatie te brengen, zal zij minder spoedig de rentestandaard
kunnen verlagen. H e t geval van uitvoer van goud uit ons
land za] dus niet zoo spoedig plaats hebben w a n n e e r goud
in circulatie gebracht is, dan w a n n e e r dit bij de Nederlandsche Bank blijft. Van den anderen kant heeft de heer
13. gelijk, als hij zegt, dat her voor de uitbreiding van het
Iiduciaire betaalmiddel, en dus voor het kapitaal, beschikbaar voor handel en nijverheid, van groot belang is, dat
de muntspecien zooveel mogelijk in bet bezit der Nederlandsche l}ank komen.
Augustus 1911.
M. M e e s.
