Determinanten van milieuverslaggeving
EXTERNE VERSLAGGEVING

Determinanten van
milieuverslaggeving
Geert Braam
SAMENVATTING In deze studie wordt voor Nederlandse beurs- en niet-beursgenoteerde bedrijven onderzocht welke factoren de variëteit aan milieu-informatie in
duurzaamheidsverslagen verklaren. De resultaten tonen dat zowel bedrijven met
grotere hoeveelheden CO2-uitstoot (meer vervuilende bedrijven) als bedrijven
waarbij het duurzaamheidsverslag extern is geverifieerd meer milieu-informatie
publiceren, waaronder meer informatie die als objectief en controleerbaar wordt
beschouwd. De resultaten tonen ook dat grotere en beursgenoteerde bedrijven
meer milieu-informatie openbaar maken. Daarnaast geldt voor nagenoeg alle bedrijven dat ze op een milieu-index die is gebaseerd op de richtlijnen van de Global
Reporting Initiative (GRI) minder publiceren dan 50% van de maximale score. De
bevindingen impliceren dat legitimiteit een belangrijke rol speelt in de keuze van
bedrijven voor de omvang en de inhoud van de milieu-verslaggeving. Verder indiceren de resultaten een behoefte aan meer regulering van milieurapportages en
controle hierop.
RELEVANTIE VOOR DE PRAKTIJK De resultaten impliceren dat bedrijven, ondanks
dat zij in toenemende mate maatschappelijk verantwoordelijk worden gehouden
voor de effecten die hun bedrijfsactiviteiten hebben op het milieu, selectief en in beperkte mate inzicht geven in hun werkelijke milieuactiviteiten. Voor investeerders en
andere belanghebbenden is dit van belang omdat de milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen mogelijk niet indicatief is voor hoe bedrijven daadwerkelijk omgaan
met (potentiële) negatieve effecten die hun bedrijfsactiviteiten (kunnen) hebben op
met milieu.
van deze informatie te vergroten, laat een deel van de
bedrijven hun milieurapportages daarbij verifiëren
door een auditor of consultant (Simnett. et al., 2009;
Moroney et al., 2012).
 In dit artikel wordt voor Nederlandse bedrijven onderzocht welke factoren de variëteit aan milieu-informatie in hun duurzaamheidsverslagen verklaren. Voor
100 beurs- en niet-beursgenoteerde bedrijven die in de
periode van 2009 – 2011 rapporteren over het milieu
op grond van de richtlijnen van de Global Reporting
Initiative (GRI) wordt onderzocht welke factoren leiden tot meer of minder publicatie van milieu-informatie en in welke mate deze duurzaamheidsinformatie
als objectief en controleerbaar worden beschouwd dan
wel als soft en niet-verifieerbaar (Clarkson et al., 2008;
Clarkson et al., 2011).
De opbouw is daarbij als volgt. In de volgende paragraaf wordt een overzicht gegeven van de literatuur en
worden hypothesen geformuleerd. In de paragrafen 3
en 4 worden vervolgens de onderzoekmethode en de
resultaten beschreven. Paragraaf 5 bevat concluderende slotopmerkingen.
2 Overzicht literatuur en hypothesen

1 Inleiding

Accounting-literatuur gebruikt met name legitimiteitstheorie en ‘voluntary disclosure’-theorie om de variëteit aan informatie in duurzaamheidsverslagen te verklaren (Gray et al., 1995; Deegan, 2002). Deze
theorieën suggereren dat bedrijven verschillende motieven hebben voor milieuverslaggeving.
 Naar aanleiding van milieuschandalen worden sommige bedrijven bekritiseerd vanwege achterblijvende
verantwoording voor het milieu en het creëren van milieuproblemen gerelateerd aan klimaatverandering,
vervuiling en uitputting van grondstoffen (Gray et al.,
1995; Deegan, 2002; Cho et al., 2012). Mede in reactie
op maatschappelijke druk op bedrijven om verantwoording af te leggen over hoe zij omgaan met het milieu, publiceren zij in milieu- of duurzaamheidsverslagen een diversiteit aan informatie over onderwerpen
zoals CO2-emissie, vervuiling en energie- en waterverbruik. Om de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid

Legitimiteitstheorie benadrukt dat bedrijven een impliciet, ‘sociaal’ contract hebben met de maatschappij.1 Zij moeten hierbij voldoen aan een sociaal geconstrueerd systeem van normen, waarden en
verwachtingen. Als zij niet voldoen aan deze maatschappelijke eisen en verwachtingen ervaren zij publieke druk en lopen het risico dat hun legitimiteit, en
daarmee hun ‘licence to operate’, wordt bedreigd (Deegan, 2002; Cho et al., 2012). Om deze druk en dit risico te reduceren stelt legitimiteitstheorie dat bedrijven
selectief meer informatie verstrekken om maatschap-

88E JAARGANG APRIL

127

EXTERNE VERSLAGGEVING

pelijke percepties en verwachtingen te veranderen en
om de aandacht af te leiden. Meer specifiek, bedrijven
met veel CO2-uitstoot en andere vormen van milieuvervuiling zullen vrijwillig meer ‘self-serving’ informatie over hun milieu-activiteiten verstrekken in duurzaamheidsverslagen dan beter (of minder slecht)
presterende bedrijven om de negatieve effecten op bedrijfsreputatie en legitimiteit te reduceren (Freedman
& Patten 2004; Clarkson et al., 2008; Cho et al., 2012).
De eerste hypothese luidt derhalve:
H1: Ceteris paribus, milieuprestaties van bedrijven zijn
negatief geassocieerd met de milieu-informatie in
duurzaamheidsverslagen.
 ‘Voluntary disclosure’-theorie is een economische theorie gebaseerd op literatuur over ‘proprietary information’ die suggereert dat bedrijven vrijwillig informatie
verstrekken om zich te onderscheiden van andere bedrijven mits de verwachte voordelen hiervan opwegen
tegen de extra kosten (Verrecchia, 1983). Als de milieuprestaties van bedrijven relatief beter zijn dan die
van de concurrentie, kunnen zij voordeel halen door
dit publiekelijk kenbaar te maken. Om investeerders
en andere belanghebbenden te overtuigen van de betrouwbaarheid van de milieurapportages zullen ze
daarbij meer gebruik maken van harde, objectieve en
verifieerbare prestatie-indicatoren die niet of minder
snel zullen worden gepubliceerd door slecht presterende bedrijven (Clarkson et al., 2008). Meer vervuilende
bedrijven met slechtere milieuprestaties en potentieel
bedreigde legitimiteit, daarentegen zullen relatief meer
gebruik maken van softe en niet-verifieerbare informatie ‘that could be provided by all firms regardless of
their environmental performance’ (Clarkson et al.,
2011, p. 45). Om deze redenen lijken milieuprestaties
van bedrijven te zijn gerelateerd aan de aard van de milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen.
H2: Ceteris paribus, bedrijfsmilieuprestaties zijn positief geassocieerd met de publicatie van objectieve en
verifieerbare milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen.
Een toenemend aantal bedrijven dat duurzaamheidsverslagen opstelt kiest ervoor om milieu-informatie in
deze verslagen te laten controleren op vrijwillige basis
(Kamp-Roelands, 2004). Literatuur toont dat deze ‘external assurance’ een positief effect heeft op de publieke perceptie van een bedrijf dat zij maatschappelijk verantwoord opereert. Het verbetert de reputatie van het
bedrijf en versterkt de legitimiteit (Simnett et al., 2009;
Moroney et al., 2012). Echter, om controleerbaar te
kunnen zijn behoort milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen te voldoen aan normen. Om deze reden
zullen bedrijven die hun milieu-informatie extern la-

128

88E JAARGANG APRIL

ten controleren relatief meer objectieve en verifieerbare milieu-informatie opnemen in het duurzaamheidsverslag.
 H3: Ceteris paribus, externe verificatie van duurzaamheidsverslagen is positief geassocieerd met de publicatie van objectieve en verifieerbare milieu-informatie in
deze verslagen.
Uit literatuur blijkt dat grotere en beursgenoteerde bedrijven vrijwillig meer verantwoording afleggen over
hoe zij omgaan met het milieu dan kleinere en nietbeursgenoteerde bedrijven (Gray et al., 1995; Hackston
& Milne, 1996; Patten, 2002; Clarkson et al., 2008; Albers & Günther, 2011). Grotere en beursgenoteerde bedrijven hebben meer media-aandacht, zijn beter zichtbaar voor het grote publiek en hebben een comparatief
kostenvoordeel. Bedrijven met relatief veel vreemd vermogen zullen onder druk van de vreemdvermogensverschaffers meer milieu-informatie verstrekken. Uit
deze literatuur blijkt ook dat er geen consistent verband is tussen de winstgevendheid van een bedrijf en
milieuverslaggeving.
H4a: Ceteris paribus, de hoeveelheid milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen is positief geassocieerd
met de grootte van bedrijven.
H4b: Ceteris paribus, de hoeveelheid milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen is positief geassocieerd
met het beursgenoteerd zijn van bedrijven.
H4c: Ceteris paribus, de hoeveelheid milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen is positief geassocieerd
met het hebben van vreemd vermogen.
3 Onderzoeksmethode
3.1 Data
Het onderzoek richt zich op 100 Nederlandse bedrijven die in de periode 2009 – 2011 milieu-informatie in
duurzaamheidsverslagen hebben gerapporteerd op basis van de richtlijnen van de Global Reporting Initiative (GRI). Data over de milieuverslaggeving en -prestaties zijn ontleend aan de duurzaamheidsverslagen,
terwijl algemene en financiële bedrijfsinformatie werd
verkregen via de databases ThomsonOne en Orbis. Het
gegenereerde databestand omvat 209 observaties over
drie jaar (panel data) voor 39 beursgenoteerde en 61
niet-beursgenoteerde bedrijven. Van de 100 bedrijven
hebben 76 bedrijven in de jaren 2009 – 2011 vrijwillig
twee of drie duurzaamheidsverslagen gepubliceerd en
24 bedrijven één duurzaamheidsverslag openbaar gemaakt. Hierdoor is er sprake van een unbalanced panel. Tabel 1 panel A en B bevatten de beschrijvende statistiek van de geselecteerde bedrijven over deze periode.
 Uit panel A blijkt dat steeds meer bedrijven een duur-

Tabel 1 Beschrijvende statistiek voor geselecteerde bedrijven (2009-2011)
Panel A: Bedrijfskenmerken
Sector (SIC codes)1

Aantal bedrijfsjaar-observaties
Totaal
(in %)

Bedrijfsgrootte: Totale activa (in € x milj.)

Jaar
2009

2010

2011

Gemiddeld

Std. dev.
Industrie ( 20-39)

46 (22,0%)

12

16

18

21.35

1.75

Handel (50-59)

22 (10,5%)

4

8

10

21.43

2.43

Dienstverlening exclusief financiële instellingen (40-49, 70-79, 80-89)

74 (35,4%)

12

28

33

20.64

2.48

Financiële instellingen (60-69)

41 (19,6%)

10

15

16

23.92

2.82

Overige bedrijven (10-17)

26 (12,5%)

7

10

9

21.56

1.88

Totaal

209 (100,%)

46

77

86

21.64

2.61

1

Tweecijferige codes van Standard Industrial Classification (SIC) tussen haakjes.
Panel B. Bedrijfskenmerken: beursnotering en externe verificatie van milieu-informatie
Jaar

Aantal bedrijfsjaar-observaties
Totaal

Beurs- of niet-beursgenoteerd
Beursgenoteerd

Niet- Beursgenoteerd

Externe
Verificatie duurzaamheidsverslag

Externe
Verificatie duurzaamheidsverslag

Ja

Nee

Sub-totaal

Ja

Nee

Sub-totaal

2009

46

11

14

25

10

11

21

2010

77

17

15

32

22

23

45

2011

86

22

14

36

26

24

50

(Sub)totaal

209

50

43

93

58

58

116

zaamheidsverslag publiceren. Uit panel B blijkt dat dit
geldt voor zowel beurs- als niet-beursgenoteerde bedrijven. Daarnaast blijkt uit panel B dat duurzaamheidsverslagen van zowel de beurs- als niet-beursgenoteerde bedrijven in toenemende mate extern worden
geverifieerd.
 3.2 Statistische analyse
De statistische analyses betreffen econometrische panel data-analyses. Er wordt gebruik gemaakt van panel-data-regressie omdat de dataset voor 76 bedrijven
data voor twee of meer jaar bevat. In de analyses wordt
het volgende regressiemodel geschat:
MILIEVERSLAGINFORMATIE = ʹ0 + ʹ1 DETERMINANTEN + ʹ2 INDUSTRIESECTORControl + ʹ3 JAARConrol
+ ʹ4 BEDRIJFSSPECIFIEKE KENMERKENControl + ʼ
De afhankelijke variabelen zijn proxies voor de omvang
en de aard van de milieu-informatie in de duurzaamheidsverslagen. De onafhankelijke variabelen zijn de
determinanten die de variëteit aan milieuverslaggeving

verklaren. Bij de regressieanalyses wordt standaard gecontroleerd voor de invloed van de jaren (via dummyvariabelen) en voor bedrijfsspecifieke effecten (‘random
firm effects’) (Wooldridge, 2002). Daarnaast wordt
conform Patten (2002) gecontroleerd voor de invloed
van industriesectoren met een dummyvariabele die gelijk is aan één als de industriesector waarin een bedrijf
zich bevindt is geclassificeerd als milieugevoelig (‘environmentally sensitive’) en nul als dat niet het geval
is. Onderstaand wordt beschreven hoe de afhankelijke
en onafhankelijke variabelen worden gemeten.
 3.3

Variabelen

Afhankelijke variabelen
De omvang en de aard van de milieu-informatie in de
duurzaamheidsverslagen wordt gemeten met een gereviseerde versie van de op de GRI-gebaseerde index
ontwikkeld door Clarkson et al. (2008).2 De herziene
index is ingedeeld in zes categorieën en bevat indicatoren die zowel hard, objectief en controleerbaar zijn
als soft en niet-verifieerbaar (Clarkson et al., 2008). De

88E JAARGANG APRIL

129

EXTERNE VERSLAGGEVING

eerste set van de eerste vier categorieën bevatten de objectieve en verifieerbare milieu-indicatoren die informatie geven over de management- en governance-systemen voor milieubeheer, de geloofwaardigheid
(‘credibility’) van de milieu-informatie en milieukosten. De laatste twee categorieën bevatten de softe en
niet-verifieerbare indicatoren die informatie verstrekken over de visie, strategie en milieu-initiatieven van
een bedrijf. De maximale publicatiescore op de op de
GRI-gebaseerde index is 82 punten, waarbij de maximale score op de objectieve, verifieerbare indicatoren
73 punten is en die op softe, niet- verifieerbare indicatoren 9 punten. Tabel 2 bevat de publicatiescores in de
duurzaamheidsverslagen. Uit deze tabel blijkt dat alle
publicatiescores van de bedrijven zich bevinden zich
tussen de 5,8 en 41,5 punten. Dit impliceert dat nagenoeg alle onderzochte bedrijven minder publiceren dan
50% van de maximale score op de GRI-gebaseerde index. Verder blijkt uit tabel 2 dat de duurzaamheidsverslagen in de onderzochte jaren niet wezenlijk verschillen qua omvang en de aard van de milieu- informatie.
Opmerkelijk is dat gemiddeld de hoogste scores zijn
behaald in 2009. Een mogelijke verklaring hiervoor is
dat de toename van het panel vooral bestaat uit “firsttime adopters” van milieuverslaggeving die in het jaar
van adoption nog laag scoren.
 Onafhankelijke variabelen
De milieuprestaties van de bedrijven zijn gemeten aan
de hand van de CO2-emissies, waarbij conform het
Greenhouse Gas (GHG) Protocol (2004) een onderscheid is gemaakt tussen scope 1-, 2- en 3-emissies.3
Ofschoon voor volledig inzicht in de ‘carbon footprint’
van een bedrijf alle CO2-emissiescopes gemeten en gerapporteerd moeten worden (Peters, 2010), rapporteren niet alle bedrijven hun CO2-emissies voor alle
scopes. Rapportering over scope 3 is daarbij een optionele rapportagecategorie volgens het GHG Protocol

(2004). Door databeperkingen wordt een onderscheid
gemaakt tussen CO2-emissies scope 1 en 2 en CO2emissies scope 1, 2 en 3.
‘Bedrijfsgrootte’ wordt gemeten als de logaritme van de
totale activa van een bedrijf op het einde van het jaar.
‘Beursnotering’ is een dummyvariabele die gelijk is aan
één als een bedrijf is genoteerd aan de Euronext Amsterdam en anders nul. De variabele ‘Externe verificatie’ is
ook een dummyvariabele die gelijk is aan één als het
duurzaamheidsverslag extern is geverifieerd en anders
nul. De variabele ‘Leverage’ meet de verhouding tussen
vreemd en eigen vermogen. ROA (return on assets) is een
indicator voor bedrijfsrendement op eigen vermogen.
4 Resultaten
Tabel 3 toont de resultaten om de hypothesen H1–4 te
testen. Uit de modellen 1 (ʹ = .67, p.<.05) en 2 (ʹ = 1.41,
p.<.01) blijkt dat bedrijven met meer CO2-uitstoot
meer milieu-informatie publiceren. Deze resultaten tonen support voor H1 en impliceren dat bedrijfsmilieuprestaties negatief zijn geassocieerd met de milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen. Anders
geformuleerd, bedrijven die meer vervuilen publiceren
meer milieu-informatie.
 Uit de modellen 3 en 4 blijkt in welke mate bedrijven
harde, verifieerbare milieu-informatie rapporteren in
hun verslagen. In tegenstelling tot de verwachting
blijkt uit zowel model 3 (ʹ = .63, p.<.01) als model 4
(ʹ = 1.13, p.<.01) dat de duurzaamheidsverslagen van
bedrijven met slechtere milieuprestaties, d.w.z. meer
CO2-uitstoot, meer objectieve en verifieerbare milieuinformatie bevatten dan de beter (of minder slecht)
presterende bedrijven. Deze bevindingen leiden tot het
verwerpen van H2.
Tabel 3 toont ook dat de duurzaamheidsverslagen die
zijn geverifieerd meer milieu-informatie bevatten (mo-

Tabel 2 Publicatiescores in de duurzaamheidsverslagen
Jaar

Aantal bedrijfsjaarobservaties

Publicatiescores op GRI-gebaseerde index1

Totale score

Score op objectieve,
verifieerbare indicatoren

Gemiddeld
(Std. dev.)

Min.
Max.
Gemiddeld
(Std. dev.)

Min.
Score op softe,
niet- verifieerbare indicatoren
Max.
Gemiddeld
(Std. dev.)

Min.
Max.
2009

46

27.16 (7.72)

10.33

39.00

19.32 (5.49)

7.17

30.50

7.83 (1.91)

1.83

9.00

2010

77

24.64 (8.89)

5.83

39.33

17.57 (6.82)

4.00

30.83

7.06 (2.70)

1.33

9.00

2011

86

25.01 (9.64)

5.83

41.50

17.93 (7.52)

4.00

33.00

7.07 (2.66)

1.33

9.00

Totaal

209

25.34 (8.81)

5.83

41.50

18.11 (6.86)

4.00

33.00

7.24 (2.54)

1.33

9.00

1
De maximale publicatiescore op de GRI-gebaseerde index voor milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen is 82 punten, waarbij de maximale score op de objectieve, verifieerbare indicatoren 73 punten is en die op softe, niet- verifieerbare indicatoren 9 punten.
 130

88E JAARGANG APRIL

Tabel 3 Paneldata regressieresultaten: determinanten van milieuverslaggeving
Afhankelijke variabelen: publicatiescores in de duurzaamheidsverslagen
Totale score

Model 1
CO2-emissie Scope 1-2

Score op objectief, verifieerbaar deel
van duurzaamheidsverslag
Model 2

0.668**
(2.14)

Model 3

Model 4

0.631***
(2.80)
1.414***
(3.83)

CO2-emissie Scope 1-3

Score op soft, niet- verifieerbare deel van duurzaamheidsverslag
Model 5

Model 6

0.038
(0.35)
1.133***
(4.29)

0.240*
(1.92)

Bedrijfsgrootte

0.642**
(2.02)

0.834**
(2.34)

0.378*
(1.64)

0.696***
(2.62)

0.263**
(2.41)

0.147
(1.34)

Beursnotering

7.264***
(4.25)

6.123***
(3.31)

6.050***
(4.87)

5.325***
(3.87)

1.095*
(1.87)

0.669
(1.18)

Externe verificatie

5.115***
(4.78)

4.857***
(4.48)

3.745***
(5.03)

2.931***
(3.98)

1.289***
(3.02)

1.782***
(4.09)

Leverage

0.464
(0.33)

0.188
(0.10)

-0.612
(-0.61)

-0.108
(-0.08)

0.953*
(1.70)

0.361
(0.57)

ROA

5.434
(0.82)

1.395
(0.23)

3.938
(0.85)

3.020
(0.72)

2.347
(0.91)

0.051
(0.02)

Industriesector

0.126
(0.07)

1.138
(0.58)

0.378
(0.31)

0.588
(0.40)

-0.242
(-0.42)

-0.521
(-0.88)

Jaardummies1,2

Ja
(1.47)

Ja
(1.09)

Ja
(2.19)

Ja
(2.47)

Ja
(0.41)

J
(0.70)

Bedrijfseffecten1
Intercept
N
Wald-Chi2

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

J

-7.374
(-1.06)

-2.810
(-0.38)

-6.729
(-1.33)

-4.950
(-0.90)

-0.535
(-0.22)

-2.251
(-0.97)

160

153

160

153

160

153

126.32***

99.04***

148.59***

117.28***

48.79***

37.78***

Toelichting
***, ** en * geven de statistische significantieniveaus aan op achtereenvolgens 1%, 5% en 10%.
De t-waarden zijn weergegeven onder de coëfficiënten tussen de haakjes.
Voor toelichting op variabelen: zie paragraaf 3.2-3.3.
1 De regressiecoëfficiënten van de jaardummies en de bedrijfsspecifieke (overige) effecten, i.e. random firm effects, zijn niet weergegeven.
2 Chi-kwadraat van gezamenlijke variabelen tussen haakjes.
del 1: ʹ = 5.12, p.<.01; model 2: ʹ = 4.86, p.<.01). Deze
verslagen bevatten zowel meer harde, objectieve en verifieerbare als softe, niet-verifieerbare indicatoren. De
bevindingen leiden tot acceptatie van H3 en impliceren dat verificatie een positief effect heeft op de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van de milieu-informatie in het duurzaamheidsverslag.
 Ten slotte blijkt uit tabel 3 dat er een positief verband
bestaat tussen de grootte en het beursgenoteerd zijn
van bedrijven en de omvang en aard van de milieu-informatie in het duurzaamheidsverslag. Echter, de resultaten tonen dat er geen verband is tussen het hebben van vreemd vermogen en de winstgevendheid van
de geselecteerde bedrijven en de milieu-informatie in

de duurzaamheidsverslagen. Deze resultaten, die consistent zijn met bevindingen uit eerdere onderzoeken
(Hackston & Milne, 1996; Patten, 2002; Clarkson et
al., 2008; Albers & Günther, 2011), tonen support voor
H4a en H4b doch niet voor H4c.
5 Conclusie en discussie
In dit artikel is voor een panel dataset van Nederlandse beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde bedrijven
beschreven welke factoren de variëteit aan milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen verklaren. Consistent met de verwachting dat legitimiteit voor bedrijven een belangrijke rol speelt in de keuze voor de
inhoud van hun milieuverslaggeving, tonen de resultaten dat meer vervuilende bedrijven met potentieel

88E JAARGANG APRIL

131

EXTERNE VERSLAGGEVING

bedreigde legitimiteit en grotere en beursgenoteerde
bedrijven met meer media-aandacht meer milieu-informatie publiceren in hun duurzaamheidsverslagen.
 In tegenstelling tot de verwachting bevatten de duurzaamheidsverslagen van de bedrijven met de slechtere
milieuprestaties daarbij meer objectieve en verifieerbare milieu-informatie. Legitimiteitstheorie verklaart
deze bevindingen door te stellen dat bedrijven met
slechtere milieuprestaties selectief meer ‘self-serving’
milieu-informatie verstrekken om de aandacht af te
leiden en maatschappelijke percepties en verwachtingen te veranderen om de negatieve effecten op ondernemingsreputatie en legitimiteit te reduceren. Om deze
reden roepen de bevindingen de vragen op in hoeverre de milieu-informatie in duurzaamheidsverslagen betrouwbaar is en kapitaalverschaffers en andere belanghebbenden een volledig beeld geeft van de
daadwerkelijke milieuprestaties (Freedman & Patten,
2004; Knoops, 2010; Cho et al., 2012; Maas et al.,
2013). Zij impliceren dat de milieu-informatie in het
duurzaamheidsverslagen mogelijk niet indicatief is
voor hoe bedrijven daadwerkelijk omgaan met (potentiële) negatieve effecten die hun bedrijfsactiviteiten
(kunnen) hebben op het milieu (Clarkson et al., 2011).
Verder blijkt uit literatuur dat als bedrijven transparanter (moeten) worden over de negatieve effecten die
hun activiteiten (kunnen) hebben op het milieu, dit
voor hen aanleiding kan zijn om versneld innovaties
door te voeren om meer duurzaam te gaan werken en
de milieuprestaties te verbeteren. Het publiceren van
te gunstige voorstellingen heeft daarbij een reducerend
en vertragend effect dat haaks staat op een maatschappelijke wens naar meer duurzaam ondernemen (Freedman & Patten 2004; Cho et al., 2012; Dhaliwal et al.,
2012; Clarkson et al., 2013).
 Verder tonen de resultaten dat externe verificatie van
duurzaamheidsverslagen positief is geassocieerd met
de publicatie van objectieve en verifieerbare milieu-informatie. Dit impliceert dat externe verificatie een positief effect heeft op de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van de milieu-informatie in de
duurzaamheidsverslagen. Echter, nagenoeg alle duurzaamheidsverslagen scoren minder dan 50% van de maximale score op de GRI-gebaseerde index, ongeacht het
goed of slecht presteren op milieuaspecten en de aanof afwezigheid van publieke druk en dreigende legiti-

132

88E JAARGANG APRIL

miteit. Dit impliceert dat het beeld dat bedrijven over
hun milieuactiviteiten geven niet alleen selectief kan
zijn, maar ook beperkt en niet volledig. De resultaten
indiceren daarmee een behoefte aan meer regulering
van milieuverslaggeving en controle hierop. Dat geldt
in het bijzonder voor de bedrijven (of bedrijfssectoren)
die milieuproblemen creëren. Hierbij wordt wel opgemerkt dat een beperking van het onderzoek is dat het
zich uitsluitend heeft gericht op bedrijven die vrijwillig een duurzaamheidverslag hebben gepubliceerd. Bedrijven die geen milieu-informatie openbaar maken vallen buiten het onderzoek. Bedrijven die bijvoorbeeld
zwaar vervuilen kunnen zo buiten de publieke aandacht
blijven. Daarnaast zullen bedrijven die inherent aan
hun activiteiten een marginale CO2-uitstoot hebben,
uit materialiteitsoverwegingen doorgaans geen duurzaamheidsverslag publiceren dan wel minder uitgebreide milieu-informatie opnemen in het duurzaamheidsverslag dan bedrijven met substantiële CO2-uitstoot.
Vervolgonderzoek naar determinanten van milieuverslaggeving, waarbij onder meer gebruik kan worden
gemaakt van grotere nationale en internationale panel
datasets, kan het inzicht in de wijze waarop bedrijven
omgaan met het milieu en hoe zij hierover verantwoording afleggen verbeteren. Verbeterd inzicht draagt bij
aan de discussie over hoe bedrijven op maatschappelijk verantwoorde wijze moeten omgaan met (potentieel) negatieve effecten die hun bedrijfsactiviteiten
(kunnen) hebben op het milieu. Daarnaast helpt meer
transparantie bij het identificeren van factoren die
kunnen bijdragen aan meer duurzame en maatschappelijk verantwoorde waardecreatie.
 Dr. G.J.M. Braam RA is werkzaam als universitair hoofddocent Accounting aan het Institute for Management Research van de Faculteit der Managementwetenschappen
van de Radboud Universiteit Nijmegen. De auteur bedankt
mr. drs. Lisanne Uit de Weerd (Deloitte Accountants B.V.),
prof. dr. Mark Huijbregts en dr. Mara Hauck (Faculteit der
Natuurwetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen) voor samenwerking bij de dataverzameling en hun
commentaar op een eerdere versie van dit artikel. Verder
bedankt hij de redactie van het MAB voor de waardevolle
suggesties en opmerkingen.
Noten
Legitimiteitstheorie is nauw gerelateerd aan
stakeholdertheorie (Gray et al., 1995; Deegan,
2002). Stakeholdertheorie maakt een onderscheid tussen soorten stakeholders en richt zich
met name op de relatief invloedrijke stakeholders
‘who can affect and/or are affected by the achievement of an organization’s objectives’ (Freeman,
1984).
De door Clarkson et al. ontwikkelde index is
gerelateerd aan de GRI-richtlijnen uit 2002
(Clarkson et al., 2008; Clarkson et al., 2011). De
gereviseerde index is gebaseerd op GRI Sustainability Reporting Guidelines G3 en G3.1 uit
2011
Scope 1-emissies zijn directe emissies door
de activiteiten die een bedrijf zelf uitoefent.
Scope 2- en 3-emissies zijn indirecte emissies
die worden veroorzaakt door activiteiten die door
andere partijen worden uitgevoerd en emissies
die eerder in de energieketen worden veroorzaakt. Bij scope 2 gaat het om emissies die het
gevolg zijn van het verbruik van elektriciteit door
het bedrijf. Alle andere indirecte emissies zijn
scope 3-emissies (GHG, 2004; Peters, 2010)

Accounting Review, 86(1), 59-100.
Freeman, R.E. (1984). Strategic management:
A stakeholder approach. Pitman: Marshall, MA
Freedman, M., & Patten, D.M. (2004). Evidence on the pernicious effect of financial
report environmental disclosure. Accounting
Forum, 28(1), 27-41
GHG (2004). The Greenhouse Gas Protocol: A
corporate accounting and reporting standard.
 World Resources Institute and World Business
Council for Sustainable Development. Geraadpleegd op https://www.ghgprotocol.org
Gray, R., Kouhy, R., & Lavers, S. (1995). Corporate social and environmental reporting: A
review of the literature and a longitudinal study of UK disclosure. Accounting, Auditing &
Accountability Journal, 8(2), 47-77
GRI (Global Reporting Initiative) (2011). GRI
G3 & G3.1 update – comparison sheet.
Geraadpleegd op https://www.globalreporting.
org/resourcelibrary/G3.1-Comparison-Sheet.
pdf
Hackston, D., & Milne, M. J. (1996). Some
determinants of social and environmental
disclosures in New Zealand companies.
Accounting, Auditing & Accountability Journal,
9(1), 77-108
Kamp-Roelands, N. (2004). De control van milieuverslaggeving. Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, 78(11), 479-488.
Kamp-Roelands, N. (2004). De control van milieuverslaggeving. Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, 78(11), 479-488
Knoops, C.D. (2010). Transparantie ten aan-

zien van maatschappelijk verantwoord ondernemen is geen wondermiddel. Maandblad
voor Accountancy en Bedrijfseconomie, 84(4),
530-534
Maas, K., Strootman, R., Meliefste, S., & Vermeulen, M. (2013). De toekomst van de duurzaamheidsverslaggeving. Het gebruik van
KPI’s in duurzaamheidsverslaggeving door
AEX- en AMX-bedrijven. Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, 87(1/2),
15-22
Moroney, R., Windsor, C., & Aw, Y.T. (2012).
Evidence of assurance enhancing the quality
of voluntary environmental disclosures: an
empirical analysis. Accounting and Finance,
52, 903-939
Patten, D.M. (2002). The relation between
environmental performance and environmental disclosure: A research note. Accounting,
Organizations and Society, 27, 763-773
Peters, G.P. (2010). Carbon footprints and
embodied carbon at multiple scales. Current
Opinion in Environmental Sustainability, 2,
245-250
Simnett, R., Vanstraelen, A., & Chua, W.F.
(2009). Assurance on sustainability reports:
An international comparison. The Accounting
Review, 84(3), 937-967.
 Verrecchia, R.E. (1983). Discretionary disclosure. Journal of Accounting and Economics,
5, 179-194
Wooldridge, J.M. (2002), Econometric analysis of cross section and panel data. The MIT
Press: Cambridge, MA

Literatuur
■

■

■

■

■

■

■

Albers, C., & Günther, T. (2011). Disclose or
not disclose: determinants of social reporting
for STOXX Europe 600 firms. Zeitschrift für
Planung & Unternehmenssteuerung, 21,
323-347
Cho, C.H., Guidry, R.P., Hageman, A.M., & Patten, D.M. (2012). Do actions speak louder
than words? An empirical investigation of corporate environmental reputation. Accounting,
Organizations and Society, 37, 14-25
Clarkson, P.M, Li, Y., Richardson, G.D., & Vasvari, F.P. (2008). Revisiting the relation
between environmental performance and environmental disclosure: An empirical analysis.
Accounting, Organizations and Society, 33,
303-327
Clarkson, P.M., Overell, M.B., & Chapple, L.
(2011). Environmental reporting and its relation to corporate environmental performance.
Abacus, 47(1), 27-59
Clarkson, P. M., Fang, X., Li, Y., & Richardson,
G. (2013). The relevance of environmental
disclosures: Are such disclosures incrementally informative?. Journal of Accounting and
Public Policy, 32(5), 410-431
Deegan, C. (2002). Introduction: The legitimizing effect of social and environmental disclosures – a theoretical foundation. Accounting,
Auditing & Accountability Journal, 15(3),
282-311
Dhaliwal, D. S., Li, O. Z., Tsang, A., & Yang, Y.
G. (2011). Voluntary nonfinancial disclosure
and the cost of equity capital: The initiation of
corporate social responsibility reporting. The

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

■

88E JAARGANG APRIL

133.
