Progressieve inkomstenbelasting en wisselende inkomens
PROGRESSIEVE INKOMSTENBELASTING EN
WISSELENDE INKOMENS.
Bij de toepassing van de inkomstenbelasting in ons land stuit
men op her verschijnsel , dat het bedrag verschuldigd van een
bepaald totaal-inkomen, dat in een zeker aantal jaren wordt
genoten, afhankelik is van de wijze, w a a r o p dit totaal-inkomen
over die jaren is verdeeld. Hoe sterker het inkomen sch0mmelt,
d e s te groter wordt her bedrag van de belasting. W a n n e e r bijv.
een inwoner van Amsterdam (gehuwd, zonder minderjarige kinderen) in twee jaren een inkomen van f 14.000 verwerft, betaalt
hij tans in totaal aan rechtstreekse belastingen van her i n k o m e n
- - w a a r o n d e r bier te begrijpen de rijksinkomstenbelasting met de
opsenten, de verdedigingsbelasting I! en de gemeentelike inkomstenbelasting - - f 2039,02, zo hij jaarliks f 7000 verdient. Maar
is het inkomen van f 14.000 niet gelijkelik over de twee jaren
verdeeld, dan is verschuldigd bij een inkomen van
f 6000 en f 8000 . . . . . ..
f 2053,37
,, 4000 ,, ,, 10.000 . . . . . ..
,, 2133,07
,, 4000 ,, ,, 12.000 . . . . . ..
,, 2315,17
,,
0 ,, ,, 14.000 . . . . . ..
,, 2690,96
Het laatste b e d r a g is 132 % van f 2039,02.
 Percentsgewijs nog veel groter zijn de verschillen bij kleinere
inkomens. Is het inkomen van onze Amsterdammer jaarliks f 1000
geweest, dan betaalt hij f 25.70, maar maakte hij in 66n van
beide jaren f 2000 winst terwijl hij in her andere niets verdiende,
dan moet hij offeren f 151,21. Hij zou f 319,51 naar de ontvanger
moeten brengen, als zijn inkomen eens steeg van f 1000 in her
eerste jaar op f 3000 in her tweede, maar f 468,11 als hij van
0 op f 4000 kwam.
Is in deze gevallen de verhouding tussen totaal-belasting en
totaal-inkomen nog aannemelik, deze verhouding kan buitensporig worden bij een reeks van inkomens, w a a r o n d e r negat!eve
voorkomen. De man met f 14.000 inkomen in twee jaren krijgt
aanslagbiljetten ten bedrage van f 4352,96 wanneer een verliesjaar van f 6000 gei, olgd wordt door een winstjaar van f 20.000,
en van f 10.931,46 als het ene jaar een verlies van f 26.000 en
Econ. 1921.
27

394
her andere een winst van f 40.000 brengt. Her bedrag van de
belasting kan zelfs her inkomen van de twee jaren samen overtreffen, omdat verliezen in het stelsel van de wet niet met de
winsten van andere jaren gekompenseerd kunnen worden. Ik
denk aan de komtnissionair in effekten, die door koersdaling in
1914 een ton verloor, welk verlies in 1915 door een winst van
een ton werd goedgemaakt, aan de inkomens in 1917 en 1918
van groentezouters en konfektionairs, aan de ondernemerswinsten
in 1919 en de verliezen in 1920 in de diamantnijverheid, om
slechts enkele van de vele geval]en te noemen.
 Dit verschijnsel of liever deze twee verschijnselen strijden met
het beginsel: gelijkheid van belastingdruk. Het is niet denkbaar
dat aangetoond kan worden, dat de draagkracht van hem, wiens
inkomsten aan schommelingen onderhevig zijn, groter is dan van
iemand met stabiel inkomen, indien hun totaal-inkomen over een
periode even groot is. Eer kan men een betoog van her tegendeel
verwachten. Offert de ondernemer met wisselend inkomen gemakkeliker dan de ambtenaar met vast inkomen ? Misschien
omdat zijn risiko groter is, of . . . . omdat hij geen pensioen geniet?
Moet de ondernemer zwaarder getroffen wb~den dan hij die in
't genot is van louter arbeidsloos inkomen, omdat de baten voor
laatstgenoemde veelal meet gelijkmatig dan de zijne vloeien ?
(De vermogensbelasting, die op her arbeidsloos inkomen drukt,
bedoelt niet de ,,stabiliteit" van deze inkomensoort extra te belasten). De draagkracht van een winkelier wiens inkomen daalt
van f 4000 op 0, is stellig niet belangrijk groter dan van zijn
konkurrent die f 2000 per jaar weet te maken. Er zijn lieden
die de vruchten van hun werkzaamheid niet regelmatig ieder j a a r
plukken, maar deze soms tegelijkertijd over een langer tijdvak
dan 66n jaar oogsten. Behalve industrieelen behoren hiertoe scheppers van een kunst- of wetenschappelik werk, uitvinders, promotors e.a. Ik geloof niet dat deze mensen alleen door de aard van
hun arbeid meer kunnen missen dan anderen.
Deze opmerkingen, die reeds voor sch0mmelingen boven 0
gulden, slaan afortiori op bewegingen van het inkomen beneden 0.
Dat de draagkracht niet stijgt naarmate de verliezen, die tegenover de winsten staan, groter worden, is verder vanzelfsprekend.
De druk van de inkomstenbelasting is ongelijk, aan de rechtvaardigheid van de hefting ontbreekt lets. Er is een four.
 Deze lout spreekt hieruit voort, d a t - fiskaal - - het inkomen

395
in enig jaar volkomen los van bet inkomen i n de andere jaren
wordt beschouwd. De fiskus meet jaarliks de draagkracht naar
de grootte van het inkomen v a n ' h e t laatste j a a r zonder acht te
slaan op hetgeen aan dit jaar voorafging. Nlaar de draagkracht
in een bepaald jaar is niet onafhankelik van het inkomen in
vroegere jaren. Denken we ons even twee personen, die beide
op 1 Januari 1919 hun werkzaamheden aanvangen. A.'s winst
is in 1919 ~), in 1920 f 10.000. B. geniet f 10.000 per jaar. Bij
een hefting van 20 % van f 10.000 betalen beide over 1920
f 2000. Wie het standsargument niet erkent, moet m. i. toestemmen dat dit offer voor A. zwaarder is dan voor B. Deze
staat van zijn verworven duizendtallen of het 17e en her 18e,
gene bet 9e en het 10e, die een grotere waarde hebben. A.'s
draagkracht is op 1 Januari 1921 niet te stellen op de helft van
die van B. - - dit vloeit voort uit de aanvaarding van de juistheid
van progressie - - , maar is wel gelijk aan de draagkracht van
ieder die op 1 Januari 1919 begon inkomen te verwerven en
in de twee jaren maar f 10.000 genoot. Deze laatste gelijkstelling
moet men accepteren, wanneer men zich plaatst op het - - niet
onaanvechtbare - - standpunt door onze wet ingenomen, dat de
draagkracht bij een klimmende inkomensreeks even groot is als"
bij de omgekeerde dalende reeks. In ons geval zou dus A . ' s
draagkracht gelijk zijn te stellen aan die van C. die in 1919
f 10.000 maar in 1920 niets verdiende. Dan eist de billikheid
ook dat noch A. noch C. meer betaalt dan degene die in dezelfde
omstandigheden verkeert (op 1 Januari 1919 b e g o n n e n en op
1 Januari 1921 f 10.000 genoten) en wettelik her kleinste offer
verschuldigd is. Dit is de genieter van f 5000 per jaar.
 (3elijk men een even groot offer rechtvaardig acht van ieder
wiens inkomen over een zeker jaar f 3000 is geweest, ongeacht
de vraag hoe de verkrijging van dit inkomen over de verschillende
maanden van het jaar verdeeld was, evenzo moet het streven zijn
om van ieder die bijv. in vijf jaren f 15.000 heeft verdiend een
gelijk belastingoffer te eisen, om altans verschiilen van betekenis
te vermijden.
 De rechtvaardigheid verlangt als uiterste de beschouwing van
het inkomen gedurende her leven. W a n t in werkelikheid is her
inkomen 66n onafgebroken stroom gedurende het leven van een
persoon. Onze wet verliest dit uit her oog. Zij wil wel dat ieder
brok inkomen volkomen persoonlik vastgesteld wordt (met aftrek

396
van schuldrente en verschuldigde uitkeringen, voor kinderen enz.),
maar de grootte eenmaal bepaald zijnde wordt het brok inkomen
uit de stroom gelicht waarvan her deel uitmaakt, losgemaakt
van de persoon van de genieter, en een niet-persoonlike toepassing
van het tarieI volgt. De hefting verkrijgt een zakelik tintje. In
tegenstelling met een zuiver persoonlike progressieve inkomstenbelasting hebben we te doen met een hefting die sterk zakelike
eigenschappen vertoont, als men de opbrengst van iedere bron
van inkomen afzonderlik belast zonder rekening te houden met
hetgeen gedurende dezelfde tijd uit andere bronnen vloeit en niet
bet totaal-bedrag in zijn geheel treft; maar doet men niet iets
dergeliks, wanneer de opbrengsten in tijd op elkaar volgende
afzonderlik, zonder enig onderling verband worden belast ?
Zakelike elementen heeft een hefting als aftrek van rente van
schulden niet mag geschieden of het tekort van de ene bron van
inkomen niet in mindering mag worden gebracht van de in
dezelfde tijd verkregen opbrengst van een andere bron; maar
eveneens wordt te kort gedaan aan bet zuiver persoonlike van
de hefting, wanneer'de verliezen en winsten op elkaar volgende
niet met elkaar verrekend mogen worden.
 Alleen door een zakelik bijmengsel in deze persoonlike belasring is her mogelik dat de fiskus generens kan redeneren: ,,Verlies
dit jaar ? Dan behoeft u over dit jaar geen inkomstenbelasting
te betalen." Maar de hoegrootheid van her verlies is hem totaal
onverschillig. Nla~.r de hoegrootheid van her verlies is hem totaal
onverschillig. En een verband tussen dit verlies en hetgeen
vroeger aan de staat werd afgedragen of de winsten in de volgende jaren legt hij niet. Dit vooral is aanstoot gevend.
De Nederlandse litteratuur over de progressieve inkomstenbelasting, die in 't bizonder omstreeks 1890 zo zeer verrijkt is,
zwijgt naar ik meen z0 goed als geheel over dit onderwerp.
Cohen Stuarts meesterlike studie bijv. vermeldt her niet. Bok
plaatste bij de aanvang van zijn pleidooi voor de progressie (De
Belastingen in bet Nederlandsche Parlement) alleen de h o o t :
,,Ik neem hier en in het vervolg natuurlijk altijd jaarlijksche
juristen a{s grondslag mijner beschouwingen", en roerde het verder niet ~ian. Pierson echter berispt op pag. 672 deel II van zijn
Leerboek (2e druk) de buitenlandse wetgevingen, die de verliesjaren niet in zodanige mate in rekening hebben gebracht ,,als de

397
billijkheid zou gevorderd hebben" en verwijst met voldoening
naar art. 4 w 3 van onze Wet op de Bedrijfsbelasting, behelzende
het voorschrift dat alle andere dan vaste inkomsten worden berekend naar het gemiddeld over de drie laatste jaren genoten
bedrag. Ik vrees, dat onze Wet op de Inkomstenbelasting 1914
wat dit punt betreft niet aan zijn afkeuring zou zijn ontkomen
en dat zijn bezwaar zou zijn toegenomen met het heffingspersentage.
 Dat men overigens in teoretiese beschouwingen niet de aandacht
vestigde op de gevolgen van het feit, dat bij ~6n perso.on jaarlikse
inkomens tot eenzelfde bedrag bijkans niet voorkomen, is geen
wonder..Men had - - ook nog bij de beraadslagingen in 1914
over onze Wet op de Inkomstenbelasting - - heffingen voor ogen,
waarvan de druk en dus ook de zwakke punten niet vergelijkbaar
zijn met die van her samenstel van belastirtgen, die na 1 .Mei' 1921
genoemde wet tot gror[dslag zullen hebben. Her wijzen op de
ongelijkheid van druk bij bewegingen van her inkomen boven 0
bijv. zou voor enige jaren misschien nog belachelijk zijn geweest,
terwijl dit punt nu wellicht een overweging waard is.
Wie de ontwikkelde bezWaren uit de weg tracht te ruimen,
denkt in de eerste plaats aan het reeds genoemde stelsel van de
voorgangster van onze rijksinkomstenbelasting, Piersons bedrijfsbelasting.
Waarom is dit stelsel prijsgegeven en is dit terecht geschied ?
Reeds in het ontwerp-inkomstenbelasting van Min. De Meester
(1906) wees art. 17 voor alle andere dan vaste inkomens ,,het
zuiver bedrag over het laatst verloopen kalenderjaar of over het
,,laatstverloopen boekjaar" aan als grondslag voor de hefting.
In de Mere. v. Toelichting werd deze wijziging slechts met enkele
woorden verdedigd. Ze werd echter in het Voorlopig Verslag van
de Tweede Kamer ongunstig ontvangen, waarop in de Mem. v.
 Antwoord een uitvoeriger verdediging volgde. Min. Kolkman ging
met het denkbeeld van Min. De Meester akkoord, maar.niet aldus
Min. Bertling, die tenslotte als verdediger van de wet in de Kamer
optrad en de genoemde bepaling verving door deze: ,,de opbrengst
,,van een bedrijf (wordt), indien eene geregelde boekhouding de
,,daartoe noodige gegevens verschaft, gesteld op her gemiddelde
,,per jaar, berekend over de laatste drie jaren." De heer Tydeman
wist echter in de Tweede Kamer een amendement te doen aan-

398
nenlen, waardoor de drie jaren weer door 66n vervangen werden.
Gaan we nu de argumenten na door Min. De Nleester in zijn
M. v. A. en door de heer Tydeman en anderen in de Kanler
gebezigd, dan vinden we in hoofdzaak het volgende.
 Enige malen wordt herhaald, dat het beginsel van heffing naar
draagkracht beter tot zijn recht komt bij hefting naar de resuttaten van het laatst verlopen jaar. Wat hiermee telkens als de
uitdrukking gebruikt wordt, bedoeld is, kan mij niet duidelik
worden. In de NI. v. A. luidt her: ,,Het is niet voldoende dat de
,,wetsbepalingen naar dat beginsel (nl. van belasting naar draag,,kracht) theoretisch juist zijn; bovendien wordt vereischt, dat
,,zij juist wordt toegepast, en dit wordt in hooge mate bevorderd,
,,wanneer de toepassing eenvoudig kan zijn." War m. i. hierop
neerkomt: de fiskus kan met groter juistheid het inkomen van
het laatste jaar dan bet gemiddelde van 3 jaren vaststellen; maar
door de voorwaarde van Min. Bertling, een geregelde boekhouding, vervalt de kracht van dit argument. Evenwel werd in
de M. v. T. gezegd dat ,,het niet voor tegenspraak vatbaar schijnt
,,dat bet bedrag van her in bet laatste jaar genoten bedrijfs,,inkomen de individueele draagkracht met nleer juistheid aanwijst
,,dan een gemiddelde, berekend over drie jaren", welke woorden
lets anders behelzen dan de zo juist aangehaalde over de ,,toepassing". Zou deze opmerking betekenen dat de draagkracht in
her belastingjaar (die bepaald wordt door het inkomen gedurende
dat belastingjaar) met meer juistheid wordt aangewezen door
het inkomen van her laatste jaar dan door her gemiddelde van
de laatste drie jaren, m. z. w. dat het inkomen in het belastingjaar in de regel minder verschil vertoont met her inkomen van
her laatst verlopen jaar dan met her gemiddelde van de laatste
drie jaren ? Dan schijnt mij de stelling wel voor tegenspraak
vatbaar. Deze betekenis zou in overeenstemming zijn met de
opmerking in de M. v. A.: ,,her vermogen om belasting te betalen
,,wordt bepaald door het inkomen dat de belastingplichtige heeft,
,,niet door inkomen dat hij vroeger heeft gehad."
Maar de aangehaalde woorden uit de M. v. T. kunnen ook een
~mdere betekenis hebben, die eveneens steun vindt in de M. v. A.
 en in de Kamerdebatten, nl.: her inkomen in her belastingjaar,
dat men beoogt te treffen, is hog niet bekend; de belastingplichtige
is het meest geneigd om zijn draagkracht af te meten naar her
"laatSt bekend geworden inkomencijfer en begrijpt vaak gemak-

399
keliker een aanslag naar dit cijfer dan naar een gemiddelde. En
inderdaad, hoe aktueler de grondslag van de herring des te
scherper wordt het beginsel van hefting naar draagkracht verwezenlikt gevoeld. In het stelsel van de bedrijfsbelasting en dat
van Min. Bertling is de belasting nu eens een abnormaal hoog
dan weer een biezonder laag percentage van her inkomen over
't laatste jaar. Daarom zal dikwijls de beta]ing van de belasting
moeilik moeten vallen als na 66n of twee slechte ]aren nog sterk
de invloed van een vroeger uitstekend jaar in de aanslag wordt
gevoeld, terwij[ omgekeerd de druk gering zal schijnen, wanneer
na twee behoorlike winstjaren de aanslag matig is tengevolge
van een voor drie jaren geleden verlies. De zo gewenste aansluiting van de aanslagen aan de meest recente bedrijfsresultaten
ontbreekt. Het Katherlid De Meester noemde dit, bij de behandeling van het amendement Tydeman, dan ook het hoofdmotief
waarom hij de regeling naar ~6n jaar beter achtte dan ~6n over
drie jaren.
 Her komt me voor dat de verder geopperde bezwaren in verhouding tot de hoofdzaak, de rechtvaardigheid van de aanslagen,
nu nog slechts van geringe betekenis zijn of dat daaraan door
een regeling in de geest van het voorstel van Min. Bertling geheel
kan worden tegemoetgekomen. Voor een goed deel waren ze van
techniese aard en in dit opzicht zijn we sindsdien met sprongen
vooruit gegaan. Ik wil nog de opmerking van de beer Patijn
aanhalen, dat hem van de zijde van belastingambtenaren w a s
meegedeeld dat het voor de belastingadministratie van veel belang
is dat er alleen met de inkomsten van het laatste jaar rekening
wordt gehouden, omdat de kijk op de gang van de bedrijven te
zeer belemmerd wordt als men drie jaren terug moet gaan. Zal
bet oordeel van de zegslieden van de heer Patijn nog hetzelfde
zijn, nu zij bij de toepassing van de Wet op de oorlogswinstbelasting - - een hefting die nog heel anders heeft gedrukt dan
de rijksinkomstenbelasting bij hare invoering - - rekening hebben
moeten houden met bedrijfsresultaten van wel zeven jaar terug ?
E6nstemmig was men in de Kamer van oordeel dat de zaak
van niet veel belang was. Als dit zo was, is her veranderd door
lo. d e grote verzwaring van het tarief en het vastkoppelen
aan deze wet van de Verdedigingsbelasting II, de schoolgeldhefting M. O. en bovenal van de gemeentelike inkomstenbelastingen;

400
20. de ekonomiese ontwrichting, die de inkomens wisselvalliger
maakte en zal maken dan v66r de oorlog.
 [Zien we hog hoe in 1916 de wijziging gemotiveerd werd van
de Verordening .op de Plaatselike Inkomstenbelasting van de
gemeente Amster~aam, waarbij het stelsel van drie jaren werd
vervangen door dat van 66n jaar. Ook hier prijkt als voornaamste
argumenf de wenselikheid van her gebruiken van de meest recente
gegevens. Het is gewenst, staat in de voordracht te lezen, het
tijdvak uit het verleden zodanig te kiezen, dat her zo weinig
mogelik van bet heffingsjaar is verwijderd.]
Her is te begrijpen dat velen, die een verliesjaar gekend hebben,
en menig ander, ook onder de belastingambtenaren, tans de
regeling van Min. Bertling verkiezen boven die van de wet (zie
ook reeds de heer Ketelaar in de Kamer op grond van zijn ervaringen als lid van Gedeputeerde Staten). lk zou evenwel een
derde oplossing in overweging willen geven, waardoor bereikt
wordt aansluiting van de aanslag aan her laatst bekend geworden
bedrijfsresultaat nlaar reverts de in de aanvang bedoelde ongelijkheid van druk grotendeels vermeden wordt.
Ik bedoel een hefting over de winst van het [aatste jaar naar
dat percentage van het progressieve tarief, hetwelk behoort bij
Imet gemiddelde inkomen van de laatste drie jaren. 1)
Gaan we, alvorens dit denkbeeld te onderzoeken, na in welke
richting de volmaaktheid te vinden is. Wat mij rechtvaardig toeschijnt, is, dat over elk willekeurig aantal jaren bij een gelijk
totaal-inkomen een gelijke totaal-belasting wordt geheven. Dit
zou bij een jaarlikse hefting slechts te verwezenliken zijn door
telken jai-e zodanig bedrag te vorderen, dat de belasting, die in
totaal over de in aanmerking komende jaren betaald wordt, evenveel bedraagt als de totaal-belasting van een fiktief persoon die
gedurende hetzelfde tijdvak jaarliks bet gemiddelde inkomen van
de belastingplichtige genoot.
De rijksinkomstenbelasting in hoofdsom is
van f 2000 . . . . . ..
1,65 %
....
 4000 . . . . . ..
2,575 %
....
6000 . . . . . ..
3,05 %
en . . . . 10.000 . . . . . ..
3,58 %
1) Dit is iets anders dan her gemiddelde percentage, omdat de
inkomens zich niet op dezelfde wijze onderling verhouden als de daarbij
behorende percentages. Een stelsel gegrond op 't gemiddelde percentage
zou om me-er dan 66n reden ondeugdelik z-~O.
401
Wie nu in her eerste jaar f 2000 inkomen heeft gehad (dus
f 33 betaalde) en in her tweede jaar f 6000 verdient, zou over
dit jaar zoveel moeten betalen, dat de sore van de twee belastingbedragen wordt 2 X 4~176176X f 2.575 ~ f 206, dus f 173
of 2,883 % van f 6000. Verdient hij in bet derde iaar f 10.000,
dan moet hi] betalen 3 X 6~176176X f 3,05
f 206 ~ f 343
of 3,43 % van zijn inkomen in het laatste jaar.
Om het percentage x te vinden dat van een over 1920 genoten
ondernetnersinkomen A moet worden geheven, opdat de totaalbelasting over n ]aren evenvee] bedraagt als de totaal-belasting
verschuldigd door iemand, met een stable] inkomen M, dat gelijk
is aan her gemiddelde inkomen van de ondernemer over deze
n jaren, hebben we in de eerste plaats de formule
x A -Jr- ( n - - l ' p ' NI' ~

n X P M.
Hierin is p her percentage verschuldigd van een inkomen groot
M. NI' is het gemiddelde van het ondernemersinkomen tot
I Januarie 1920 en p' weer her bij een inkomen NI/ behorende %.
 Bovendien is M - - ( n - - l ) NI' ~ A
n

Uit deze twee formules volgt
x ~- p 37 ( P - - P ' ) ( n - - l ) M '
A
Het gezochte percentage is dus gelijk aan her % p behorend
bij 't gemiddelde inkomen- vermeerderd met de term n a het
Jr- teken, die ik kortheidshalve de korrektor zal noemen. Deze
is positief wanneer A groter is dan M ( p ~ p / ) en negatief wanneer A kleiner is dan M ( p ~ p / ) , tenzij A een verlies is, in welk
geval ze weer positief wordt.
Er zal aanspraak op teruggaaf van belasting bestaan, als dekorrektol negatief en groter dan p is, maar eveneens zodra er
verlies geleden wordt; in dit geval is immers x positief, maar
A/loo negatief, Is het inkomen bijv. in 't eerste jaar 11.000 (M/)
geweest en in het tweede jaar f 1000 (A), dan wordt, bij toepassing van de formule op het tarief van de rijksinkomstenbelasting in hoofdsom, x --= 3,05 - - 7,25 ~ - - 4,2, zodat aanspraak beStaat op restitutie van f 42. Was bet inkomen in 't eerste
jaar f 13.000 en bedraagt her verlies in bet tweede jaar f 1000,
dan wordt x ~ 3,05-]- 11,15 ---~ 14,2 en de belastingplichtige
kan f 142 terug ontvangen.
402
Nu is ook d i t ,jdeaal
"
~' van rechtvaardigheid maar betrekkelik.
 Altans bij toepassing over een groot aantal jaren. Gaat onze
wet naar mijn mening t e v e r wanneer ze na 66n jaar door al
her oude een streep haait, anderzijds zal wel niemand het als
onrechtvaardig voelen, wanneer na verloop van ettelike jaren
vroegere finantiele misere en vroegere welvaart hun invloed gaan
verliezen. Bovendien is in de gegeven formule geen renteberekening opgenomen, die toch, wanneer n groot wordt, niet zou
zijn te missen.
Was evenwel over een termijn van vijf jaren 2) toepassing
prakties mogelik, ik zou zeker dit stelsel boven enig ander verkiezen. De berekening van x is echter al te tijdrovend. Aan
invoering van her ,,ideale" stelsel valt niet te denken.
We keren terug naar hel geopperde denkbeeld, dat m.i. meet
de aandacht van de wetgever waard is: het inkomen van 't laatste
jaar wordt belast met het percentage behorend bij 't gemiddelde
inkomen over de laatste drie jaren, x = p; de korrektor wordt
verwaarloosd, waaruit o.a. volgt dat teruggaaf bij een inkomen
boven 0 niet plaats vindt. Waarom n niet groter dan 3 ? Omdat
bij de progressieve tarieven, die gebruikt worden, p__p/bij toename of vermindering van n--1 minder snel verandert, zodat
de grootte van de korrektor toeneemt met her aantal jaren en
de invloed van de verwaarlozing bij een gemiddelde over 5 jaren
groter zou zijn dan bij een gemiddelde over 3 jaren.
 Bij een dergelik stelsel vervallen de in de aanhef belichte
ongelijkheden van druk, die uit de wettelike regeling voortspruiten, grotendeels. Een enkel voorbeeld. In een reeks van
jaarlikse inkomens van f 15.000 komen drie jaren voor van f 2000,
f 6000 en f 37.000 winst, gemiddeld dus ook f 15.000. Voor
vergelijking van de verschillende stelsels moeten we behalve deze
3 jaren de 2 daarop volgende mee beschouwen. Over de 5 jaren
verlangt de wet alleen aan rijksinkomstenbelasting in hoofdsom
f 3740. Bij toepassing van bet ,,ideale" systeem zou de belasting
f 3040 bedragen, welk bedrag ook verschuldigd zou zijn geweest
volgens de wet, indien ieder jaar f 15.000 winst had opgeleverd.
Volgens het stelsel van de bedrijfsbelasting zou men een bedrag
~) Min. Pierson zou blijkens de Mem. v. Toelichting op de Bedrijfsbelasfing ook de voorkeur aan een 5-jarig boven een 3-jarig tijdvak hebben gegeven, indien hij voor de praktiese bezwaren niet beducht was
geweest.
403

van f 3190,50 vinden (en wel 19,65 % van f 2000, 4,24 %
van f 6000, 1,64 % van f 37.000, 5,77 % van f 15.000 en
7,13 % van f 15.000) en volgens, het hier verdedigde percentagesysteem f 3163,52 (achtereenvolgens 3,63, 3,30, 4,05, 4,45
en 4,8 % ).
Liggen in de reeks van f 15.000 inkomen per jaar twee ]aren
van f 50.000 winst en f 20.000 verlies, dan is verschuldigd over
deze 2 en de 2 daarop volgende jaren
volgens de wet . . . . . . . . . ..
volgens het ,,ideale" stelsel . . . . . ..
 f 4974,

2432,

volgens dat van de bedrijfsbelasting f 2688,50 (2,79 % van
f 50.000, f 608 van f 20.000 verlies, 4,05 % van f 15.000 en
0,52 % van f 15.000) en
volgens her percentagestelsel f 2764,70 ( 5 , 2 1 % van f 50.000,
4,05 % te restitueren van f 20.000, 4,05 % van f 15.000 en
2,38 % van f 15.000).
Werpen deze voorbeelden enig licht op de grotere billikheid
van dit stelsel in vergelijking met her wettelike, de genoteerde
percentages tonen tevens duidelik hoeveel aannemeliker her is
dan de regeling van de bedrijfsbelasting (en van Min. Bertling),
indien men aansluiting van de belasting aan de meest recente
bedrijfsresultaten nodig acht.
 Deze aansluiting is weliswaar minder volkomen dan in her
ideaalstelsel (verwaarlozing van de korrektor) en in her wettelike
stelsel het geval is. Dit is zeker geen bezwaar.wanneer op- en
neergaande bewegingen van her inkomen elkaar afwisselen, maar
wordt een nadeel in 6~n geval, nl. bij een doorlopend dalende
inkomensreeks. De jaarliks geheven percentages zullen dan immers hoger zijn dan de wet nu voorschrijft en de totaal-belasting
zal nog groter worden dan tans. Waar de wet over een reeks
van jaren bij andere dan stabiele inkomens reeds meer verlangt
dan boven rechtvaardig is genoemd, vinden we hier een niet te
lochenen schaduwzij van her percentagestelsel in vergelijking met
her wettelike systeem. Ik stel hiertegenover in de eerste plaats,
dat de gedurende meerdere jaren dalende reeks toch bijkans
immer voorafgegaan of gevolgd wordt door een klimmende reeks,
die de schade soms geheel, soms slechts gedeeltelik, maar als
regei meer dan geheel vergoedt. Want in her percentagestelsel
blijft de totaal-belasting bij een klimmende reeks meer beneden

404
het wettelik verschuldigde totaal-bedrag, dan de totaal-belasting
bij de omgekeerde dalende reeks her tans volgens de wet
verschuldigde bedrag overtreft. En in de tweede plaats heeft bet
gedachte percentagestelsel, evenals dat van de bedrijfsbelasting
het grote voordeel boven het wettelike, dat verliesjaren meetellen.
Hier is een gevoelig punt. De staat als belastingheffer gaat
ook de verliezen meedragen ? Nlag de socialiserende betekenis
v a n onze inkomstenbelasting zo brutaai duldelik aan de dag
komen ? Zonder op deze vragen in te gaan beantwoord ik ze
bevestigend. Er zijn zeer zeker gegronde tegenwerpingen te
maken, maar deze mogen m. i. niet zoveel gewicht in de schaal
leggen als de grote onrechtvaardigheid die anders begaan wordt.
 De staat dient dus eventueel her berekende % van ieder negatief
inkomen terug te betalen of hij moet kompensatie toestaan van
de te-restitueren som met de bedragen die over de twee volgende
jaren verschuldigd zullen zijn. Aan de laatste vorm zou ik de
voorkeur geven. Onder meer, omdat niet bij ieder verlies aanspraak op teruggaaI bestaat, want wordt het verlies zo groot,
dat her gemiddelde inkomen van de 3 jaren 0 of negatief wordt,
dan geeft her tarief geen %; een zo groot verlies drukt dan
evenwel des te meer de percentages in de 2 volgende jaren.
War nu over de praktiese uitvoerbaarheid ? De aangiften
blijven gelijk aan de tegenwoordige, de aanslagbiljetten ook. Het
tegenwoordige tarief, dat alleen de bedragen aanwijst van de
toenemingen van her belastbaar inkomen geheven, wordt verwerkt
tot een tarief dat de percentages nauwkeurig aanwijst. Met
behulp van dit tweede tarief en van zijn twee voorgaande biljetten, waarop het vastgestelde inkomen over 't laatste jaar voorkomt, kan de belastingschuldige zonder moeite de juistheid van
de nieuwe aanslag narekenen. Wat meer werk krijgen de ambtenaren die de aanslagen moeten berekenen, her klerkenpersoneel
op de inspeksies. Deze moeten het gemiddeld inkomen berekenen
om het daarbij behorend % te vermenigvuldigen met her voor
't laatste jaar bepaalde inkomen. Als deze berekening voor alle
aanslagen moest geschieden, zou deze meerdere techniese arbeid
misschien een bezwaar voor de invoering zijn. De regeling kan
evenwel beperkt blijven tot een niet groot aantal, nl. tot de
gevallen waarin ondernemersinkomen door een geregelde boekhouding bekend is. En op de grote inspeksies kan een rekenmachine cijferen.
 405
Bezien we nog vluchtig de regelingen van kracht in de ons
omringende landen. De jongste wetgeving, de Belgiese, bepaalt
voor de derde cedulaire belasting, die op het bedrijf, dat ,,de
,,belasting wordt gevestigd op de inkomsten van het vorig jaar,
,,behoudens mogelijke aftrekking der bedrijfsverliezen, gedurende
,,de twee vorige jaren geleden" (saul d6duction ~ventuelle des
pertes professionelles enz.) Voor de bijkomende belasting op
her globaal inkomen of ,,supertaxe" dienen de c6dulaire belastingen tot grondslag en zal daarom hetzelfde gelden. Deze
regeling verdient de volle aandacht van ieder, die overwegende
bezwaren blijft hebben tegen de stelsels van belasting van het
gemiddelde inkomen en belasting van her inkomen in het laatste
jaar met her percentage behorend bij 't gemiddelde inkomen.
lets nieuws in onze wetgeving zou een dergelike bepaling niet
zijn; de Wet op de Oorlogswinstbelasting kent er een in dezelfde
geest. Het Belgiese stelsel doet evenwel niets ter verzachting van
de ongelijkheid van druk bij schommelingen boven 0. Een kombinatie met het percentagestelsel lijkt aantrekkelik.
De Franse inkomstenbelasting staat deze aftrek van verliezen
in volgende jaren niet toe. De c6dule des b6n6fices commerciaux
et industriels belast de winst van het laatste jaar en evenzo doer
de impot g6n6ral sur le revenu. Wel wenste de Kamer in 1909
te belasten 't gemiddelde inkomen van de laatste drie jaren, maar
de Senaat was van andere mening.
 Ook in. Duitschland kent men nu alleen belasting van her
inkomen van 't laatste jaar. Maar er is daar een kleine, merkwaardige verzachting aangebracht, die neigt in de richting van
h e t bovenomschreven percentagestelsel. De wet verklaart er tot
belastbaar inkomen buitengewone opbrengst van bossen, schadeloosstellingen voor het verlies van inkomsten, prijzen uit loterijen
e.d., maar als dergelike inkomsten genoten zijn wordt het gewone
progressieve tarief niet toegepast op her voile inkomen, maar
slechts op her inkomen na aftrek van die buitengewone ontvangsten, terwijl deze verder proportioneel worden belast met hetzelfde percentage dat van de laatste toeneming geheven werd.
Eveneens wordt het percentage verlaagd als er winst bij op zich
zelf staande verkopen gemaakt en als een beloning voor een zich
over meerdere jaren uitstrekkende werkzaamheid genoten is.
Overigens is het Duitse stelsel even streng als het onze, ja gaat
naar ik meen hog verder door niet toe te staan kompensatie van

406
het verlies op de ene bron van inkomen met de opbrengst in
hetzelfde jaar van de overige bronnen.
In Engeland tenslotte past men in zeer reel gevallen hefting
naar de gemiddelde opbrengst over 3 jaren toe, zowel bij schedule
D (trades, professions, employments enz.) als bij de supertax
over het totale inkomen.
Twee uitingen van onze regering in de laatste maanden gaven
me aanleiding te bespreken wat er bedenkeliks is in een streng
66njaarsysteem en andere mogelikheden naar voren te brengen.
In het Voorlopig Verslag van de Eerste Kamer van 13 December
jl. betreffende de wijziging van de Gemeentewet en de Wet op
de Inkomstbelasting 1914 werden enige opmerkingen gemaakt
over het vervallen van de mogelikheid dat de gemeenten haar
aanslagen regelen naar het gemiddeld inkomen van 2 of 3 jaren.
 Hierop hebben de Ministers van Financi~n en van Binnenl. Zaken
in hun Mere. v. Antwoord te kennen gegeven, dat de gemaakte
opmerkingen er niet van terug mochten houden om ,,de rijks-

,,regeling, die zij met den ontwerper diet regeling hog altijd de
,,eenige juiste achten," ook voor de gemeenten van toepassing
te verklaren.Is die voorkeur zonder enig voorbehoud ? Ook de
gemeenteinkomstenbelasting zal voortaan door de rijksadministratie met inachtneming van de Wet 1914 worden geheven.
De aanslagen door deze administratie op te leggen zullen uiterst
zwaar drukken. Wil men de inkomstenbelasting niet reel feIle
vijanden verschaffen, dan moet naar ik meen altans de onredelikheid van het uitschakelen van de verliesjaren spoedig 'verdwijnen;
bet zou te betreuren zijn als hieraan bij de wetswijziging, die
zoals de minister meedeelde word t voorbereid, geen einde werd
gemaakt. Dat men de tegenwoordige regeling zou willen bestendigen omdat ze de voordeligste is voor de schatkist, laat zich
niet denken. In de tweede plaats vindt men op pag. 12 van de
Mem. v. Toelichting op de 16 September jl. bij de Tweede Kamer
ingediende wetsontwerpen tot wijziging van de Indische belastingen, dat in de Indiese ordonnantie op de ink0mstenbelasting
her gemiddelde over 3 jaren zal worden vervangen door her
inkomen in 't laatstveriopen jaar genoten. Mag deze verandering,
die gepaard gaat met een belangrijke verzwaring van de tarieven,
aldus tot stand komen ?
W. J. DE LANGEN.
