Ruilverkaveling te Ballum op Ameland
I{U1L\,'ERI(A\;EIA~NG TE B A L L U M OP AMELAND.
9D e ontzaggelijke ernst dezer tijden en de zorg wat ons
in de naaste toekomst te wachten staat, drukken zwaar
op al wie de geleidelijke verbetering van de welvaart en de
verheffing van het cultuurpeil van ons yolk ter harte gaan.,
~Met voile ontplooiing van de krachten welke in ons yolk
leven, kan h e t . . , een gelukkige toekomst tegemoet gaan.>~

Znaugurale rede Prof. Dr. C. A. V e r r i j n S t u a r t.
(Utrechtsch Prov. en Stedelijk Dagblad 14: October 1917).
In de Economist van 15 Juni 1917 No. 6, komen van
de hand, van den h,eer E. D i} k s t r a, orLc~erbovanstaand
opschrift zeer wetenswaalqL.ige bescll~u~wingen over ruilverkaveling v.oor, w a a r m e d e ik mij ecbter, als ,get cter
Commissie ,,Ontg~inning" van het Ned,erlandsch Land1,ouw-Comite, niet in ied,er opzich~ kan ~'ereenigen.
Het t-,eh~ort den schrij~er als een verdienste te worc~en
aangerekend, het on,d~erwerp in dit orgaan aan de orde
te hebben gesteld, zij' ' t o o k eenigzins eenzijdig, wijt bet
groote wereldgebeuren van den volkerenoorlog, dat de
gan.sch'e welvaart van ons outle wereild~dleel" d~efgt te vernietigen, alle groepeeringerL d;er menschheid, ieder op
eigen gebied, zal &vir~gen tot de uiterste krachtsinspanni~g, om binnen den kortst mogaelijken tijd' een eir~d,e te
maken aan de tota.le ontwrichti.,ng van ons economisch
lever~.
 W a a r alle welvaart voortspruit uit denl bod,em, w a a r
het dus xan het hoogste gewicht is, vet,h,oudir~gen te
scheppen, die zor~der verspillin,g van arbe}d, svermogen
een maxfmum-prod~ctie verzekeren, d,aal~ ach.t ik het niet
slechts eenzi}dig, ctoch ook hoogst .bed,en~kelijk, met een
berg van form.alistische overwegingen en b e z w a r e n aan
te komen,, welke tot de eindlgevolgtreMdng voeren, clat
op het oogenblik in Nederla.n,d. ttet tot sta.nd b r e n g e n van
vrijwillige ruilverkavelingen, als propaganda voor de zaak,
een niet luide genoeg af te keuren ond, ernemen is.
337
D e b e e r D ij k s t r a staa.t op bset stanx.llzunt- , , G e e n
r u i l v e r k a v e l i n g d'a.n ond,er rug~)esteun e e n e r wettetijke re._.,~,elino"'~ en sch,akelt d~aarmed.e d'e mozelijM~.eid d~er techp,ische propagar~da totaal u i t ; laat slech,ts over, een eind.eloos, als sinds j a r e n g e b l e k e n is, on.vruchtbaar betoogen aan d,e h a n d v a n ju,ridisch.e a r g u n l e n t e n.
 I-lij g,ron,d~t zijn l~oud.ing op h.et h~,ofd~motieI e e ~ e r a,fwi zend,e besch,ikking uit het jaar 1889 van:Gedep~u~teer~l'e
Staten van Friesla.n~d,, luid~ende"
,,c~at een n i e u w e indee}in:g niet tot stared zou zijn
te b r e n g e n , da,n met .medewerking, va,n. a,lle belangl~ebbenden, zoowel van, eigenarel~, m e d e e i g e n a r e r b
mind,erja.rigen en afwez~gen met ~LI bu.n n a s l e e p x~an
v o l m a c h t e n en van h,ypotheekl-.buders en a ~ d e r e z ~
kelijk r e c h t h e b b e n d e n , g e e n er~kele u ~ t g e z o n d e r d . "
D e vra~-~og rijst nu, is ~ t t hoofd~notief juist, d'.us e v e n z e e r d,e breedle toelicht~ng yam de zij.de v a n mij~a tegenpartij. Mi n a n t w o o r d luid,t - . ,,b e t r e k k e 1 i} k " ; de
m e d e w e r k i n . g is noodig va.n d.e b e l a n g h e b b e n d e eigematen, g e b r u i k e r s van den l~:odem, d~. w. z. ~er prod,ucen~en,
hetzij persoonlijke, h,etzij via den o m w e g van pacl~ters,
en.z. ; overt'odi:z van slecl~ts fin, antieel bij bet grond~bezit
geir~teresseerd~en, in w e l k opzict,~t voorrmmelijk de l~ypotheekhoud.ers ir~ a a n m e r k i n g komen.
 A c e e p t e e r t m e n ~ Ned~erl, anc~ d~t beginset niet, d~n za2
d;e Ruilverkavelin.gswet, waa, rin het word;t miskend, e e n
m i s g e b o o r t e , in g u n s t i g e r g e v a l een jammerlijk juridisch
t u b e r c u l o s e lijdertje wezer,, d'at v e r g e e f s in den la,nde
n a a r zi)n s a n a t o r i u m zal speu.ren.
,,B u i t e r~ g e w o .o n b e t r e k k e 1 ij k " w a a r het
Flieschre College en d~e b e e r D ij !~ s t 1- a d,oele.n op, of
h;et hebb.el~ over, - een ruilverka.veli;ngsakte ; ov,er
r o y e m e n t van b e s t a a n d e h(ypotheken en v e r n i e u w i n g v a n
d e z e d.oor, inschrijvir~!Z op cLe n i e u w e eigen,d~ommen ; o v e r
min,derjarigen, ond'er cmtateele gestelc[en, a f w e z i g e n en.z. ;
o v e r zeg~el-, registratie-, griffie-, en o v e r s c h r i j v i ~ s r e c h ten, enz. enz.
 Ik herl-~aal, , , b u i t e n g e w o o n
b,e~rekkelij,
k"
omdat wij, zonc~er i e m a n d s rech~t te k r e n k e n , z o n ~ e r
i e m a ~ d zelfs m a a r v o o r een halver~ c e n t te bena.deelen,
bviten dien r o m p s l o m p k u n n e n en m o e t e n b.lijvem
Dat we er b u i t e n kun,ner~ blij~'en,, we~en Ged,ep~a.teerd~e
Staten van F r i e s l a n d n i e t ,
m a a r de h~eer D i j k s t r a
w e e t dat zoo ~~ed als ik.
Hij s p r e e k t van - ,,k u n s t m a t i ~o e w e r w i} z i n g "
en leid~t d~aarmed,e, m . i . ten onrech~te, een n i e u w b e g r i p
in de k a d a s t r a l e admin.istrNi.e biamen.
 I)ie ~l,ministratie kent g e e n : , , k u n s t m a t i g e
ver-

338
wijzing,
slechts r ~ o r m a l e ,
w a a r v a n zin en strekking zich. voegea~ n a a r het doel dgt word,~ beoogd. 1)
Voor hen, die zich op d,e h.oogte stellen v a n c~e literatuur waarnwar ik zooeven v e r w e e s , zal h,et d,uidelijk zij~,
d,at de verwijzin,g w e l k e de b e e r D i} k s t. r a kulnstlmatig
noemt, de gelegen.heid opent om alle klippen, door h e m
der ruilverkavel.ing in den w e g gelegd~, te ontzeilen.
I e d e r e leek kan &at, zon.der v e r d e r d,eskun,d,ig~, in ond e r d e e l e n afd.alend t'etoog, inzien.
De zaa~k komt hierop neer, da.t', zeg 2'5 oude perceelen - - toestand voor de r u i l v e r k a v e l i n g - - en bloc worden v e r w e z e n n a a r : zeg d,er~ eenen lcavel die den eigen a a r w o r d t toebedeeid.
 E e n leek kan ook begrijpen, d,at d,e volgens den h e e r
Di}kstra
,,norm, ale verwijzing"
bij ruilverkaveling een onzmn~gh,eicb i s ; te Ballai~n w e r d e n 4000 perceelen t o e g e h o o r e n d e aan 119 eigena,ren tot 250 a 300,
't juiste aa.ntat is mij on,bekel~d, t e r t N g e b r a c h t . Dage.~ en
d a g e n moet de amlctenaar met g~oot'.ten k n o e i e n, voor
h.ij laal.gs p e u t e r i g e n w e g aan de c~oor d'er~h,eer D i } k s t r a
gestelde eisch, en heeft votd'aan, en dan is er niets, h~egep, aamd niets nuttigs bereikt, heeft men in teg~ndeel
een ongel~)orden adn~inistra,tieven-) a n b o e 1 g e s c h a p e n.
V o l g e n s mijn t e g e n s t a n d e r is dan tot zoover de loyale
weg bewar~deld.. D e z e b e w e r i ~ g is echter volkomen onjuist; de c~oor mij voorgestelde w..jze v a n o v e r g a n g der
kadastrale p e r c e e l e n van den ouden n a a r de~a n i e u w e n
toestand, is volstrekt ,,w e t r i g " ; berust op en sluit
zich innig aan, aan den T w i n t i g s t e n Titel v a n her Bur.
 gerlijk W e t b o e k ( T w e e d e Boek. V a n Z a k e n ) : , , V a n
onderzetting
of hypotbeek".
H e t systeem is lot~ter een xerrv'imi/ng van den sir~ds
jaar en c~ag op dit gebiec~ l~ij' Bet k a d a s t e r v i g e e r e n d e n
m a a t r e g e l van a ~ e m e e n besttmr ; van een oud, en overbekenct voorscbrift, waaraa~n m e n na,af bet schijnt
w a a r o m toch w e l - - speciale wetteli~ke sanctie wil geg e v e n zien. Nu de, g e v o l g e n van mijul voor r u i l v e r k a v e ling eenigst mogelijk s t e l s e l :
t) Zie pg. 446. Economist 15 Juni 19171 N ~ 6, noot vandenheer
D i j k s t r a.
Wie de gedachtenwisseling over deze aangelegenheid in het Tijdschritt tier Nederlandsche Heidemaatschappij in haar geheel wil
volgen, neme kennis van:
9Ruilverleaveling op A m e l a n & (met kaart). H. J. v a n L e u s e n.
Aft. 9. September 1916.
Idem. C. W. H o f f m a n n . Aft. 1Z December 1916.
Idem. H. J. K l o m p e en E. D i j k s t r a . Aft. 2. Februari 1917.
Idem. C. W. H o f f m a n n . Aft. 5. Mei 1917.
Idem. E. D i j k s t r a . Aft. 11. November 1917.
 339
1.e. d,e h y p o t h e k e n g a a n automatisch o v e r ;
2e. met een z o o g e n a a m 4 e ruilverkavelir~gsakte, waarbij
J a n en A l l e m a n
com,pareert, h e b b e n wij N e t s
te maken. Op gron6 van d.e bestaand.e titels w o r d t
de tenaamstelHng tier n i e u w e eiger~d~mmen, automatisch in den kadastralen l e g g e r o p g e n o m e n ;
met overschrij'ving in de ope-nbare registers h e b b e n
wij dfus niets uit te s t a a n ; ordelij'kshalve karl de
r u i l v e r k a v e l i n g s a u t o r i t e i t op de b e s t a a n d e eigendd~omsbrieven, gemotiveerd, de wijziging d,er kad,astrale perceelnu.ma'ners a a n t e e k e n e n ;
3e. m e n blijft buiten den omslag die minderjarigm~,
ond,er curateele gesteld, en, afwezigen, voogden, uitspraken va~n de Rechtbank, volmachten, enz. enz.
 geven ;
4e. over zegel-, registra.ti.e-, griffie-, ovet,;a,ngsrecbXen
h,ebben w':.i ons niet, althans niet r m e m e n s w a a r d i g
te b e k o m m e r e n ;
5e. i1~ d~e plaats van de a,kte, door dfer~h:eer D, i j ) k s t r a
geeischt, komt een eenvoudi~e, voor alle d,eelnemers v e r s t a a n b a r e en begrijpel~ij'ke ruilverkavelingsoorkonde, w a a r i n w o r d e n opgenomen,, o.m. voorschrfften regelend,e bet gebruik v a n g e m e e n s c h a p peli)ke objecten, als " s p o r t t e r r e i n e n ; reservaties
voor md~u,stlieele d,oelemden ; b e h e e r en o n d e r h o u d
v a n w e g e n , watel'lei,d~r~gen, enz. enz.
 N ' e n c~pledso mijn geav hte tegenstanders, is dit alles
nu reed,s bij vrijwillige r u i l v e r k a v e l i n g bereikbaar, ind4en
het gezor~d v e r s t a n d zegev'iert en sleur, slenter, bureaucratisme, formalisme en w a t e r
m e e r van d~ien aarc~ in de
juridisch,e en in de ambtenaarswerelc~ ron4waart, bet
zwijgen w o r d t opgelegd. W a a r d.e b e e r D ij k s t r a beweert, c~at d~e n i e u w toebedeelde kavels r e c h t e n s
niets m e e r g e m e e n hebben met bet vr-oegere v e r s p r e i d
bezit, v e r k o n d i g t hij m . i . een o n b o u 4 b a r e stelling, een
e n o r m i t e i t ; d:e deelr, emers treden tot d.e ruilverk a v e l i n g toe, d,aartoe g e r e c b t i g d door h~ln bestaande tit e l s ; k r a c h t e n s die titels w o r d e n zij e i g e n a a r van h u n n e
n i e u w e , p e r c e e l e n ; een a n d e r e n g~rol~dslag voor h~ln eigendom h e b b e n zij niet.
 V a n fuji, in d.e Iettertijke beteekenis van het woord,
is geen s p r a k e ; op wetensch,appelij,ke wijze word,en de
eigen, cl,o m m e n verlegd,, wm, d,t het versprei&e bezit samm>
g e v o e g d ; ~ er wordt Met , , g e r u i l d " ,
6at begrip is
r e e l te eng, - - welke v e r p l a a t s i n g en s a m e n v o e g i n g geschiedt, ond,er gelijktijdigen a a n l e g van een nieuw, net
van w e g e n en w a t e r l e i d i n g e n.
H e t opma,ken va,n een a.kte, dde de oude tJte, ls v e r Eco~. 1918.
28

340
vangt, a ls te Bal'l'um h.eeft plaats gev~)n,d, en, is in mijr~
oog e e n onnoodig, v e r b i j s t e r e n d , onbegrijpel:3k 'bedrijf.
 D e h,eer D ij k s t r a is tegen.stan,dter va,n alle g e t o r , n
a a n e i g e n d l o m s r e c h t e n , w a t e e n b t f i t e n g e w o o n lastige, aand o e n i n g v o o r bern m o e t w e z e n ;
~ i m r a e r s , i e d . e r s~ciaal optred,en - - va,n ind,i\.id,u of \[l.1l g e m e e n s c h a p
Cr
tornt a a n d~e eiaendx)msrech,tel:,
v a n a n d e r e ind~vidu/~la o[
and, e r e g e m e e n s c h a p p e n.
E e n r e c e n t v o o r b e e l d in drit o p z i c h t is de W e t L i m b u r ,~ w e l k e v; fjari2-e H. B . S . - e l s den t o e g a n g tot de
Undversiteiten v o o r d,e b e t a - v a k k e n ontsluit.
 M e n i g d o c t o r in d~e o u d e talen, w i e n d,e ga,ve Voor her
klasseond,erwijs a a n een, g y m n a s i u m o n t b r a k , hield zich
als privaa.t-d~cent b e z i g m e t het b e k w a m e n v a n H . B . S . j o n g e l u i v,oor h,et Sta.atsexamen.
De wet Liraburg
o n t n e e m t aan die d v c e n t e n e e n
groot b.rok, v a n e e n toch reed,s k a r i g stuk brood,.
D e kem~is d,ier d o c e n t e n w a s h u n ,,e i g e n d,o m ".
bun moeilijk v e r k r e g e n e e n i g s t e i g e n d o m w e l l i c h t ;
m e n t o r n d e er aaaa, gewel, d~iger dan de omstan.d, e r s
v e r m o e d e n , niemanzl h a m het e c h t e r v o o r h e n op.
 M a a r w e e ! als iei~an.d~ bet w a ~ g t te torn~en a,a:n de r e c l >
ten b e s c t ~ r e v e n in een. titel v a n e~gen,d.~msatan~komst, d b o r
den b e z i t t e r gevond~en in ziaa w i e g , op her o o g e n b l i k
zijner g e b o o r t e.
D a n lijkt o n z e g e m e e n s c h . ~ p in last, ~ trilt en sch,udt
zij - - n a a r het oortieel e e n e r veelheid; ~ op h h a r g r o n d v e s t e n ; - - maa,kt ieder, dde m a a r d e n k t te kunnen, of te
m o e t e n t e g e n b e t o o g e n zich a-e\ech,tskl.aar, o m 't g e w a a n d e ,
nadeler~d on.heil te k e e r e n.
 De Nederlanc~sche
Heid. emaatscl-tappij,
stellig a l l e r m i n s t e e n vijand, v a n d,en g r o n d e i g e n d o m
n a m te Ballu,m c ~ a t standpmat niet in, en b e r e i k t e er
me,d,e ; c~at 9
Lo~ 96 g r o o t 0.82.90 H . A . bij verkac, p o p b r a c h t [ 1216,.,, 134
,,
0.91.80
,,
,,
,,
- 1206.,, 18S
,, 1.(15.20
,,
,,
,,
- 1386.,,
'210
,, 0.93.10
,. . . ..
- 1353.terwijl v o o r e e n i g e j a r e n de prijs d;er b e t r o k k e n Ballum e r g r o n d : e n + f 55(I p. H . A . w a s . ' ).
Ik h e b o p g e m e r k t , dat de hrypo,th~ekhou,ders n i e t b e h.ooren te word,en g e m e n g d in r u i l v e r l m a T e l i n g s a a n g e l e genhec~en, w a r nog al ind, ruisc.h~ t e g e n d,e o p v a t t i n g v a n

J) Tijdschrift Heidemaatschappij 1917. blz. 59.
 341
den b e e r D i} k s t r a, g e f o r m u l e e r d in ziin " Zij zij~ baas
van h,un recht kra,chtens w e t !"
Omstan,dtig heb Lk mijn sta~c[llunt ugteengezet in her
Tijdschrift d,et'Nederlanf-l,sch,e Heid,emaatschappij, Jr.~?:. 19'17,
blz. 135, 136, 137. Mij,n betoog was d~eels va~n hypothec~ir-kadastrmal ad.'~in,istratieven, d,eels van a l g e m e e n e n ,
van maatseh~q~pelijl~en aard.
lk wiJ el hier nog aar., toevoegen, dat m e n moet bedenken, 4at e r o o k ond,er de l~ypotl~eken stroppen zijn;
houd'ers van niet geh,eel ~uiver op d.e graat zijnde obligaties, zullen n,iet, da~ na cormessies ter verbeterinG d,er
zekerh,eid, van hun onderpa,nd, tot meLl,ewerki,ng zijn te
brengen. Op zulke con cessies h,elq-en zij niet her minste
rech, t ; de zekerheidl van hrun ond,er~yand, wordr grooter,
d~or d~e uitkomsten der ond'erneming ; d a a r m e d e , /~n
met niets and,ers moeten zij t e v r e d e n zijn.
,,Zij zijn baas
van
b:un recl~t
k, r a c h l t e n s
w e t." Niemand zal d~it tegen.spreken, m a a r deze ~utocratie - - bedenkelijk woord in onze d~a,gen - - sluit n,iet
in, een recht om in itul~e[1,ave.lngsza,ken te w o r d e n gehr
De w e t d~eelt hen ui~:l,ru'd<ehijk, eel~ lijd~etijke houdilng toe.
 Art. 1211 B. W. z e g t " ,,De h y p o t h e k e n strekken
zich uit tot alle latere verb eteringen van h.et bezwa~ardel goed, ook tot h e t g e e n door aan,was of op
b o u w met hetzelve v e r e e n i g d is."
Nu gee~t d.e c r e d i t e u r zijn geld, op een eigendomsobject en n i e t op kadastrale perceelen, tot d~ latere verb e t e r i n g e n behoort ontegenzeggelijk, v e r l e g g i n g van het
eigendom t e l verh.ooging 4er prod~uc~i~eve capac~teit, door
middel . v a n ruilverkavelin,~,. En zoomin als d.e e i g e n a a r
zi n gel4schdeter vergun,nmg behoeft te v r a g e n , om een
spijker te slaan, een da.kpan, te v e r n i e u w e n , een vorst
aan te strijl~en, zoomin heeft hdj d.e verg~_mnir~g af te bed.elen, om zijn geh'eelen eige,nd~m c~oor rui~lverkaveling
te vert~laatsen. W i e de w e t eens on.van~gen wiL lezen,
moet met mii e i k e n n e n , dat zij, ~,olled~g~ aa,n a l l e ruilverk a v e l i n g s e i s c h e n tegemoet komt.
 De tech~isch~e bezwaren~ van den t~eer D ij k s t r a
tegen d,en a r b e i d del~ N e 4 e r i a , ~ 4 s c h e
Hei, ttem a a t s c L! ~ p p ij betreffen hoof4zakelijk d~e a.fmetin~'en
der n i e u w e perceelen, in verba~r~d met de g e a a r d S e i d
d e r t o e w i j z i n g e n ,,zand," en ,,klei".
Bij de m a r k v e r d e e l i n g van Ballum en H o l l u ~ w e r d e n
door hem betere resu~taten b,ereikt, omdat hdj steun~Je op
een wet.
De bedi~el.de M a r k e n w e t v~n 10 Mei 1886, Stb,l.4 104,

342
heeft slechts w e i n i g zulke welwillend,e beoortieelaars
gebad.
T e r toelich,tin,g d e z e r uitspraak verwijs ik r~a~r tie nota
over de Markenwet, als bij,lage B, g e v o e g d bij bet Ra~pport 159 vian het Netierla~dsch Land~bouwcomit6, uitgebrach.t door d.e Commissie ,,Ontgimli~g".
Die Com'missie erkent, dat bier en daal, d(ls z e e r op
zich zelf staande, gunstige resultaten zijn bereikt, tot
w i e r ~mntal l loll'um en BMlu,m kunn,en word)en g e r e k e n d.
 O v e r i g e n s is b a a r oordeel vernietige,nd; zij heeft hbet
n e e r g e l e g d in een a l g e m e e n e o p m e r k i n g op pg. 12, en
het iets v e r d e r hog a a n g e d i k t in een viertal zinsneden,,
aan de uitvoering van ond~erd,eeden gewijd.
 Ach~ter h a a r ten 4e wil ik een ten 5e voegen, t. w. :
,,dat het eer~ groot verzuJm is geweest, dat tie Markenwet niet op den voet werti gevolgti d~or een RuilverkaveHngswet."
De gunstige restlltaten door den b e e r D ij k s t r a verkregen, staan tot tie M a r k e n w e t slech.ts in verwijtierd
verband;
H.H. Rech,ter-Com,rnissarissen en hi i, h e b b e n
hun g e z o n d verstan.d gebruikt, en h,ij vooral h.eeft, onder
bij uitstek glunstige omstandigla,eden m o g e n arbeiden, wijl
hij niet te tioen k r e e g met een heitieveId en w a t m a g e r
bosch,bestaaad; - - m. a. w. d,e plaatselijtke toestan,tien
w a r e n z e l d z a a m in zi}n voordeel. W a a r c~e zaak zoo ligt,
gaat bet m. i. niet aan een parallel te t r e k k e n tu.sschea~
zijn a r b e i d en dien der N e 6 e r l a n d s c l ~ e
H e i d ) emaatsabappij;
hij k r e e g tocb te v e r d e e l e n , ik wil
eens een vergelijking gebruiken, een prach{ van een
D e v e n t e r k o e k , w a a r v a n h4j ideale sneedljes kon s n i j d e n ;
tie H e i d , e m a a t s c h ,
appij
ecla,ter ~een Friesol~e
tirabbeldito, welk dfing zij, dte substantie in aanmerki,ng
genomen, verdienstelijk on.der d.e recl~tbebbenden versneed,. O n d e r normale omstanltiigheden ~ w e l k e 1-tier te
land,e echter niet bestaan - - ti. w. z.  Op grond tiezer overwegir~g m e e n ik de voorgecij{el;de
mogelijke b e s p a r i n g man pNen, pri'td~el,6raad enz., slec,hts
onder r e s e r v e te mogen aa.nvaard, en.
04o
De bed~uchtheid van d,erb sch,rijver voor spoedigen terugkeer van d<en oud,en toestand, c~oor ged,eeltelijke verkoopen, boad.elsch~eidin, gen, enz. deel ik niet.
Het argument is even oud als d,e ruilverkaveling en
werd overal d,oor h~re tegenstand:ers geopperd.
I-let heeft echter geen zin, - - wat flier uit blijkt, d.at
niemand er aan d enken zal, den co~peratieven bouw van
arbeiderswo, ningen te bestri}den, met de opmerking, dat
d,e nieuwe huizen ged,oemd zijn na korter of lartger tijd
bouwvallen en krotten te w o r d e n ; - - een volkomen gelijkwaardige tegenwerping.
Verlangd, wordt, dat een eind,e zal komer~, a a n dat al
maar ,,splitsen"; te:gen welk euv;el in Dlaitsdt~lan,d voorziening is getroffen, o . a . c~oor vrijlaeidsbeperkiagen oretrent latere splitsingen, grootte en liigging.
Eenigzins
vlucl-rdg en tegeli}ker.tij,di or~verstaan~aar,
wordt h,ier een ernstig clLeta,il naar voren geschoven.
In: ,,Die Zusammenlegung
tier Grunc~stiicke
van Dr. P h i l.
Bruno
Scl~litte.
Leipzig. Verl~:~g w:~n Duncker & Humblot. 188,6. , , E i n wande
><-eoen~ d i e
Zusamn~enlegung,
pg.
 105./111, knmt omtren,t dit orLderwerp de volgende opmerking voor"
,,e\lgemeen en zeer ~terech.t is verl~od:en d,e zg~
,,Querteil~ng", wijl deze Itengevolge heeft, d'at dJe
nieuwgevormde perceelen de rechtstreeksche toega,nkelijk,h,eid yam tie verkeerswegen v e r l i e z e n ; overigens
is dJe splitsing d.er nieuw gevorm,d,e kavels overal ge,~cwloofdi. Slech~s in sommige Zusa.rrmaenlegtm~swetten
wordlt een zooger~aamd: ,,Parzellen-Minimu.m" vo~i'gescbrevkm."
Wat is nu ,,Querteilung", dtwarse splitsing? Hieron!ler
valt te verstaan, een verd,eeling van Oost naar W e s t of
van Noorc~ r,aar Zuid~, ir~:lien d,e aanleg c~er v,erkeerswegen van Oost naar West of van Nt~ord~ n,aar Zuid ?is;
een splitsing dus evenwijdig aan d~e objecten. ~)
Het vaststellen van minima berust op plaatselijk, bestaande gewoonten, en overgeleverd, e neigingem vooral
voorkomende bij de Altth,tiringer en d.e Franken, die de
') Zie Economist 15 Juni 1917, bldz. 453, 8 ~ & 9 ~ regel v. b.
De heer D ij k s t r a merkt daar op: ,,terwijl ook sommige deelen
(door latere splitsing) van het wegennet en waterlossingstelsel zijn
afgesneden". Een verbod van dwarse splitsing, opgenomen in de
akte van scheiding der Hollumer en Ballumer mark, zou dit euvel
voorkomen hebben; dit verzuim maakt het mogelijk, dat weer allerlei
servituten, die de ruilverkaveling voor goed behoort op te heffen,
het aanzijn wordt geschonken.
344
deelingen zoover d~oorvoerert, d~at de stuJdCen voor v e r d e r
lan&bouwgebruik vri)wel waard,eloos w o r d e n.
 Aan zijn med'edeelingen voegt S c 5 ~ i t t e
toe:
, , U e b e r d~e Z w e c k m a s s i g k e i t solc her Massregeln ist
viel d e b a t t i r t ; d,ie E n t s c h e i d u n g liegt nich~t g e r a d e
leich.t."
Een algemeen, e regel is ndet te stellen en word,t in
Duitsch,latnd ook niet gesteld.
 Volle a,and~ach,t vmxlient nog de volgende o p m e r k i n g :
,,Indden werkelijk na verloop van meerd,ere generaties, sterke v~eri".rokkeling val:, den eigendom en een
als gevolg h i e r ~ a a opgetred,en nieu,we intensieve parcelleering,
tot een h e r h a l i n g der r u i l v e r k a v e l i n g
zou nooc~zaken, dan is d,eze bij d'e aa,nwezigheid van
.~oed,e kaarten, schattin.gsregisters, het n i e u w e n e t v a n
w e g e n en w a t e r l e i d i n g e n , etc. zeer gemakkelijk uit
te voerm~. , , 0 v e r i g e n s kan h.et nooit cte bed'oeling va.n
den w e t g e v e r zij~n,, w e t t e n voor d'e e e u w i g h e i d uit te
vaardig;en."
Bij wetten als Marken~wet en R u i l v e r k a v e l i n g s w e t
schiljnt, naast d,e regelin;~ n.ood4g va,n ju,t-k~sch~ standguaa.t ,
de econ,,:)mische strekkir~!z (eigenlijk d,e hoofdzaa~r
d~kwijls mir~d,er goed~ tot h a a r recht te komen.
 Met d,eze verzuchJtin,g van d~cn h e e r D ij k s t r a, stem
ik o n v o o r w a a r d a l i i k i n ; -- een oogenblik wil ik d a a r o m
stilstaan bij de v r a a g : ,.\Vaar zou d,at wel aa.n l i f f g e n ? "
m.ij dm-fl~t, wijl d~e juristen worsteleal met een ei/genschap, fataal voor n i e u w e begrippen, n.1. hun ingeworteld, e neigil~g om 't n i e u w e g e g e v e n te m m l y s e e r e n en
h!et d,aarna ()nd,er te bren~en in ou,ct,e b e k e n d e rubrieken.
Hierttit vloeit voort, d.a,t zij de v e r v u l l i n g v a n onafwijsbare technische eisch.en, d~)or n i e u w e sociale maatre.~elen gesteld, zooal nJet ()m hals brengen, dan toch
ten zeerste bemoeilij.ken.
Afrond,in.~ van e i g e n d o m m e n , zoo r e d e n e e r e n zij, is
een comMna,tie van ruil en onteigen,inr
D e z e twee h,and,elingen v o r m e n dais ip., de eerste p,laats
den grond.sla.g, w a a r een wettelij,ke regelin.a- op moet
word.en gel'ouwd.
Deze a.rgumentatie heeft niet m e e l d,an een sch, ijn van
waarheid.
De zaak heeft met ,,rui',en", met ,,(mteigenen", volgens on ze begrippen en opv~attingen niets uit te staan.
 Met ruilen niet, omdat l~et typische k e n m e r k d e z e r
h,and.eling on,tbreekt. Bij ruilen toch, trachlen twee, d~-ie
of m e e r personen, zelden een n o e m e n s w a a r d i g e veelheid,
op persoonlijk initiatief, or~der persoonlij,ke leiding, n a a r

345
v e r w i s s e l i n g van eenig eigend~rm~sobject, hetzij/onroerenct,
hetzij roerend, zond~er, of slech~ts or~d.er gerin.ge b,ijbetaling vaa~ geld.
B i r u i l v e r k a v e l i n g ontbreekt de persoonlij.ke leid~r~g
n a g e n o e g geheel, b e p e r k t zij zich; tot bet uitspreken v a n
w e n s o h e n , van verlangens, w a a r a a n zal w o r d e n getracht
zoo mogelijk tegemoet te komen. A a n zich zel[ overgelaten, zoudlen, de eigenaren van bet on,d,ernemen niets
terecht b r e n ~ e n ; - - een sta[ van teeh.nici, d,ie 't getteel
tier separate b e l a n g e n overziet, treedec voor hen op.
Onteigening, - - niets staat v e r d e r van her w e r e n der
afronding d:er eigen,(lommen af.
E r m a g volstrekt niet onteigend, w o r d e n ; ieder grondbezitter m o e t gronclbezitter b.lijaen, omdat zijn bestaarb,
zijn bedrijf, staat ep., valt met bet al of niet klei,ngronde i g e n a a r ziln; d:e afronding breng~t h,em verh,oogde welva.art, nimrner bedrij,fsvernietigir~g, brooc~eloosheid.
 Maar wordt ~l~an g'ered,eneerd,, da,t hed~elen wij ook
n i e t ; wij h~ebben bet oog op d~en gedtwor~ger~ afsta~nd.' van
glror~d, vo(:~r de n i e u w e wegel~ en watelqei~d4ngen, w a t w e l
d,e.~eli.ik onteigening is.
Ook d~it is niet ju.ist; - - die t e g e n w a a r d e voor dden
afstand, l~estaat uit bet vervallen van w a t m e n noemt'.
die
~emeinschaftl~ichen
Nutzung
erL,"
der tallooze facilJlteiten var~ verschal~enfl, en zakelijken
aard~, welke men ellGander over en w e e r moet v e r l e e n e n ,
om hog iets van den a k k e r b o u w in d,e esch terecbt te
brengen.
Bij hJet inleidlen cl~er afronding is bet on,mogelij'k uitvoerir~g te geven aan hlet 2e lid.' van art. 6 tier Or~teigeni~gswet :
,,De verrnoed,elijk te onteigen, en e i ~ e n d o m m e n worden, met h u n n e k a d a s t r a l e h u m m e r s en d,e n a m e n
h,unner in d,e r a a i s t e r s van bet k a d a s t e r aan.~?ed~ulid,e
eigenaars, dru.i'd~e~ij~: a a n g e w e z e n . "
Geoever~ d~e ruilverkaYel~ng, staan ,,vermoed'el'.jk" en
,,d,!.lidelijk" t e g e n o v e r elkaa.r als ,besliste a,ntipod,en.
De toepassin,g der alinea zou bij h,et in.leiden der ond e r n e m i n g , v,olstrekt u~tloopen op : ,,d, a a r o f c~ a a~romtrent".
 V a n her betrokken, gebied word~t een R o l ~ s o l l h a ben
Rechnung
opgemaakt, d , . w . z , de verkoop- o[
de opbren.gstwaard.e van alle b e t r o k k e n eigentlt)mt'nen
w o r d t bereken,d, welk bedirag, als hlet net van w e g e n er~ w a t e r l e i d i n g e n is ~'astgestel'd, wm, d~t vermind, erct met
de waa~rdie d e z e r objecten en der, in het a l g e m e e n belar~g, in d,e massa gebrachCe servituutw-ije perceelen,
waard, oor w o r d t v e r k r e g e n , - - het R e i n-s o 1 1 h a b e n,

346
w a a r n a a r ied,eren d~elne'mer n i e u w e i g e n d o m w o r d t toeg e w e z e n in d~e E l e m e n t e n ,
d:. z. d',e blokken d o o r
't n i e u w e v e r k e e r s s t e l s e l te la,r~t en te w a t e r g e v o r n ~.
 In h o e v e r hier nu van ,,r u i l e n " en , , o r ~ t . e i g e r ~ e n "
s p r a k e is, is mij te .wijs. Afrond~ng van eigen.dom,men is
g e e n ,,ruil" en b e e n ,,v,erkaveling", drus ook g e e n ruilverkaveling.
G e e n verkaveli~n.g, omdat zich aan dat w o o r d v o o r d e
massa bet b e g r i p , , v e r k o o p " associ, eert en niet her begrip aa,n verkas.~elen t o e g e k e n d , bij het ind~eelen van d~or
w e g e n en w a t e r l e i d i n g e n g e v o r m d e blokken in droogmakerijen.
Met het v o r m e n van nieu.we woor~d~en v o o r nieurwe
zaken, kan m e n n.iet te v o o r z i c h l i g zi!n, wijl zij door d,e
goegemeer~te word,en g e i n t e r p r e t e e r d aar~, de ha, nd van
oude, h,aar b e k e n d e begFippen, waa,rdloor b e g r i p s v e r w a w ring en een elkand, er niet l a n g e r l~egrijpen in bet l e v e n
wol, cl~ g e r o e p e n.
