Bijlage V
177
BIJLAGE

Edele Mog. Heeren!

V.
Memorie van JOHANNESDE MOL aen de Edele
Mogende Heeren, Gecommitteerde Raden van de
Staten van Holland en Westfriesland,tot ampliatie van de Requeste, door den zoon van den
ondergeteekenden aen Hunne Edl. groot Mog. ge.
praesenteert om te hebben een uitsluitend octrooi,
ook dienende ter elucidatie, en wederlegging om
de zoogenaemde ampliatie van ANTHONYLYNKER,
aen hun Edele Mogend overgegeven op den
23 January I778.
't Was voorleden Zaturdagavond, den 21deeser, dat ae UnaergeteeKende bericht ontfing
van eene Memorie aen UEd. Mog. gepraesenteert, uit naeme van eenen LYNKER,Burger, en
lnwoonder in 's Hage.
Is die memorie een ampliatie van een request aen Hun Edl. Groot Mog. om te hebben
een octrooy: de supplt kan uit den inhout dier ampliatie-memorie wel opmaken, dat voorn.
LYNCKER,hangende de deliberatien van UEd. Groot Mog. over het verzoek van des suppls.
zoon, ten einde begunstigt te mogen worden met een octrooi, om met uitsluiting van anderen in
Hollant te mogen fijne Porcellainen maken &c. heeft goetgevonden van UEd. Gr. Mog. een
soortgelijk octrooi, of iets dergelijks te versoeken.
 De suppliant meende geinformeert te zijn, dat LYNCKER,kort te vooren, zodanig een voornemen niet had gehad, en verwondert zich derhalven, doch niet zoo zeer over die schielijke
verandering van gedagten als wel daer over, dat voorn. LYNKERin staet geweest is, om aen
UEd. Gr. Mog: een proef te konnen vertoonen, van dien aert, van het Porcellain, dat hij zelfin
Hollant, van den gront op, zegt te hebben laten fabriceeren; maer ook, dat LYNKER voornt,daer
de zoon van den supplt met zijn request hem in het geheel in zijne verrichtingen van het porcellainschilderen niet heeft soeken in het minste te verhinderen, als zijnde zijn werk van een
geheelen andren aert, als de porcellainfabricatie van de Loosdrecht, van zich echter heeft
konnen verkrijgen, on zijne ampliatie te ontleenen uit gronden, die zoo hatelijk zijn, en enkel
schijnen ingericht te zijn, om UEd. Gr. Mog. onvoordeelige gedachten van de Loosdrechtsche
fabricatie in te boezemen, en dezelve ware het moogelijk UEdl. Gr. Mogs gunst en protectie
te doen derven.
De ondergeteekende vind zich derhalven in het onaangenaame geval, om zich hierover bij
UEd. Mog. te moeten addresseeren, ten einde zijn beklag over den onheuschen handel van
LYNKERte doen. en neemt daerom de vrijheid UEdl Mog. het een en ander ter elucidatie onder
het oog te brengen, en zodanige verzoeken te doen, als tot instandhouding der Porcellainfabricatie van zijn soon noodzakelijk zijn.
Ik zal derhalven, Edele Mog. Heeren! tot dat einde niet alleell aenmerkingen maken over
die laesive informatiett, maer ock, met betrekking tot het vcrzocht octroui UEdi Mog. het een
en ander berigten.
LYNCKERinformeert UEdl Mog. van drie dingen met betrekking tot de Porcellainfabriek
te Loosdrecht.
 hoor Eerst "dat N. DE MOL uit zijne Porcellainfabriek debiteert Porcellain, buiten dezen
"Lande, en wel in Duitschland gebakken, en aldaer voor zijne rekening gedaen beschilderen."
UEdle Mog: gelieven dan hieromtrent te weeten dat de suppt uit zuivere liefhebberij, en
met het oogmerk, om er bij vervolg van tijd iets over te schrijven en in 't ligt te geeven, zelfs

178
al voor den jare 1764 heeft begonnen proeven te doen op stukken van de natuurlijke historie
van Holland, zooverre het regnum fossile betrof, daer men toen weinig over vond.
Door een groot aental van proefnemingen bevont de ondergetekende, dat men niet alleen
verscheidene, tegen het vuur bestand zijnde, verven, cristal en aerdewerken, maer ook matig
goed Porcellain zou konnen vervaerdigen rsit stoffen hier te Lande thuis horende. Veel arbeits
en kosten hebben zijne onderzoekingen tot meerder rijpheid gebracht, en liet geen gelegentheid
voorbijgaen, indien hij bij toeval dezen of geenen min of meer ervarenen vreemdeling ontmoette,
over het een of ander tot die tak betrekkelijk te spreeken, en met hun zelf nu of dan zamen
te arbeiden: de eerste van die was zekere MARCHAND,int jaer 1770 of begin van y7i,eert?jdts
een blaeuwschilder van de Doorniksche en Weespsche F abriek en nu mooglijk noch patroontekenaer te Amsterdam in de catoendrukkerij van COEYMANSde; andere was L. V. GERVEROT,
een schilder van de toen reeds stil staende Weespsche Fabriek, ultimo I771, en nu noch schilder
en couleurmaker (want schoon de supplt. dit laetste zeer wel kan en dikwerf doet, zoo laet de
tijdt van den supplt. het niet genoegzaem toe, weshalven dezelve, als hebbende jaeren met den
supph. en voor hem in 't werk geweest, door denzelven daertoe is aengenomen) in de Loosdrechtsche Manique.
 De uitkomst der proeven in 1770, 1771, 1772 op Porcellain uit nederlantsche stoffen,
waren oorzaek, dat de suppt. inclinatie kreeg, om te onderzoeken, of hij dit konstwerk niet tot
een zekere trap van volkomenheid zou konnen brengen, ware het doenlijk tot een etablissement
van zijn zoon.
Dan, dit kon niet geschieden, of men moest een begin maken met echt of Duitsch
Porcelleyn, om dan vervolgens, als men geregelt vuur, en bequame werkhanden had, het inlantsche van een goed alloy met goet succes door nieuwe proeven tot stand te brengen.
Doch alvorens zulk een omslaglijk werk in de Loosdrecht te ondernemen, heeft de supplt.
om geen vergeefsche kosten te maken, eerst volkomen willen zeker zijn, of men volgens voorschriften, van veele kanten hem ter hand gekomen, goet porcellain tot een verkoopbare prijs
zou konnen maken (vooral indien het eens met het Inlantsche of zoo spoedig of int geheel niet
wilde lukken, als zijnde, schoon in veele opzichten gemakkelijker, e?hter aen de andere zijde,
als glasachtiger zijnde, minder volmaekt, en dikwils op de minste hitte meer aen 't springen
onderworpen) : Vervolgens wilde de suppt. ook alvorens weeten, of men wel in staet was een
genoegzamen voorraet van Passauwer Porcellainaarde zonder zware onkosten te verkrijgen, en
ook inzonderheit, of men wel bekwame en eerlijke luiden in het porcellainwerk, die in ons
Land of geheel niet of althans zeer schaers zijn, van buiten zoude konnen bekomen. Voorn.
 GERVEROTden suppt. verzekerende, dat dit alles zeer gemakkelijk geschiede konde, zoo heeft
de suppt. om zulks te beproeven, hem tot dat einde in appoinctement genomen, en last gegeven,
om met noch een mensch twee of drie voor den suppt. te Schretzheim, daer de Porcellainfabricatie stilstond, te gaen werken, om niet alleen (vermits er in de Loosdrecht zoo spoedig geen
gebouw tot de fabricatie of molen tot de stoffen voor mas en glazuur konde gereet zijn) een
partijtje proefmas en glazuur, maer ook om eenige vormen, en proef/Jorcellai1ten voor hem te
vervaerdigen. En om niet bedrogen te worden (want het waren onbekende mensche en verre
van de hand) zond de suppt. een proefdruk van het pourtrait van den Proff. WILLEMZEN,zijnen
ouden en geeerden leermeester (diens beeltenis men zeker aldaer vooraf niet kon geboetseert
hebben) voor den Boetzeerder en vormer, die GERVEROThad of zoeken zoude, om langs dezen
weg over den aert van het zoo genaemt Biscuit, en over de capaciteit der luiden, die de suppt.
voornemens was te gebruiken in Hollant, te konnen oordeelen.I) En niet alleen dit, maer ook,
1) Deze proef (zie plaat I) is thans in het bezit van den heer J. A. FREDERIKSte
's Gravenhage die de portretbuste in ,,biscuit" van den Middelburgschen Professor en Predikant
JACOBUSWILLEMSENin Middelburg verwierf. Van GERVEROT(LOUISVICTOR)vindt men een uit"Porzellanfabriek zu Fürstenberg"', bl. 119 en v.v.
voerig levensbericht in HEINRICHSTEGMANN'S
te
eerste opleiding genoot hij in de Sèvres porcelein
werd
8
Dec.
Lunéville
1
747
geboren.
Zijne
Hij

Prent waarnaar GERVEROTeen proefstuk voor de Loosdrechtsche
porceleinfabriek vervaardigde.
Buste van Professor JACOBUSWILLEMSEN.
Proefstuk voor de Loosdrechtsche porceleinfabriek door GERVEROTvervaardigd.
 179
ten einde niet in gevaer te zijn, dat zijne werkluiden aldaer uit deze of gene Fabriek Porcellain
zoude weeten te krijgen, en hem voor hun maekzel toezenden, zoo heeft de supph. gewilt, dat
het proefporcellain, dat door zijn volk aldaer uit die vervaardigde massen (welker overig gedeelte
hem moest toegezonden worden) gemaekt wert, gemerkt zoude worden met een Leeuw, als
zijnde dat teken, 't welk de supplt. voornemens was, wanneer de Fabricatie in Holland aan de
gang zou zijn, tot een merk op zijn Porcellain te laten gebruike. Men heeft zich na die orders
gedragen, en in de aanvang der Fabricatie in Holland is dat ook in de Loosdrecht gehoude,
doch naderhand is zulks, om een ontdekt bedrog achterwege gelaten, en dit is dan ook de
reden, waarom de Supph. als noch onbepaelt zijnde, welk merk vervolgens te gebruiken, al het
volgend porcellain, in de Loosdrecht gemaekt, in het geheel niet heeft laeten merken, totdat
eindelijk de 3 letters van M. O. L. daertoe voor 't vervolg gekozen zijn, als de plaets aanduidende waer het gemaekt wert, en iets op den naem passende.
Eenige overgezondene proeven porcellain voldeede genoegzaem aen het oogmerk, om het
plan, om in Holland te fabriceeren uit te voeren.
Daer deet zich gelegentheid op, om een aanvang te maken, men begon in 't begin van
1774 het werk, nam van tijdt tot tijdt volk aen, en begon in July of Augustus een geheel nieuw
gebouw te timmeren, evenredig het oogmerk, waertoe het in Loosdrecht dienen zoude, en ondertusschen wert het Proefhorcellain overgezonden met de voor den Supplt, opgekogte of vervaardigde specien.
 Dit Preeffiorcellain nu, Edel Mog. Heeren, op den Supplts last vervaerdigt, uit zijne eigene
massen voor hem aldaer gemaekt, en dat door zijn volk, en met zijn verordent merk getekent,
is het Porcellain, dat LYNKERin het eerste artikel zijner informatie bedoelt. Dat porcellain kon
immers, zonder eenig bedrog, onder het ander porcellain van des Supplts Fabricatie, na dat het
aen 't werkvolk tot voorbeelden gedient had (en voor wien het ook hier niet geheim gehouden
is) in het magazijn geplaatst en ter verkooping werden aengeboden, gelijk er dan ook, edoch
fabriek. Achtereenvolgens bezocht hij de fabrieken te Niederweiler, Ludwigsburg, Bruckberg
Hichst, Fürstenberg (waar hij als bloemschilder werkzaam was), Frankenthal en Weesp. Na den
val dezer laatste fabriek, omtrent 1771, trok hij naar Schrezheim met een klein kapitaal, waar
hij de half voltooide en verlaten porceleinfabriek aldaar voor 7 jaren pachtte. De fabriek geraakte
onder zijne leiding in bloei ; hij zond o. a. veel goed naar Holland. Het merk der fabriek was een
leeuw, maar ook bootste hij andere merken na, wanneer de koopers dit verlangden. Wegens te
hooge eischen werd de pacht niet vernieuwd. GERVEROTkeerde toen naar Holland terug (dus
omstreeks 1777) en verbond zich aan de Loosdrechtsche fabriek waarin hij ook geinteresseerd
werd. Na den dood van Ds. DE MOL werd hij door de heeren RENDORPen VANDER Hoop,
directeuren der fabriek, uitgekocht en verliet hij Loosdrecht om deftig in Amsterdam te gaan
wonen. Wij nemen hier afscheid van hem.
 Dit verhaal klopt vrijwel met hetgeen Ds. DE MoL mededeelt. Voor ons is het van belang op
te merken dat het Ds. DE MOL was die GERVEROT,die door hem gesalarieerd werd, naar
Scherzhei?n zond om de fabriek in die plaats te exploiteeren; voorts dat de werkstukken aldaar
vervaardigd met een leeuw werden gemerkt en dat dit merk ook werd aangebracht op de eerste
producten der fabriek in de Oude Loosdrecht. De portretbuste van WILLEMSEN,die als proef
stuk der Scherzheimer fabriek en als model voor het Loosdrechtsche porcelein moest dienen,
was iets exceptioneels. De leeuw komt daarop als merk niet voor ; maar op twee plaatsen t. w.
op de achterzijden van de buste en van het voetstuk staat : DOOR J. D. M., zijnde deze de
beginletters van den naam: JOANNESDE MOL. Op het voetstuk staat in het cirkelvormig medaillon
ingegrift: JAC. WILLEMSEN, PROF. & PRED. TE MIDDELBURG, GEB. 22 JULI 1698 en in
het opengeslagen boek: Psalm 84 vers 6.
De proefdruk aan GERVEROTtoegezonden en waarvan in de memorie sprake, is vermoedelijk
die van de prent van REINIER VINKELESnaar het geschilderde portret van JOAN APPELIUs

'

180
maer eenige stukken van zijn verkogt geworden. Het geheele beloop ,van dat porcellain beliep
& de helft is er op zijn best van in 't magaz?jn geplaetst, en als UEd. Mog.
circa f2000.in
te neemen, dat er van het reets gefabriceerde in de Loosdrecht een
aenmerking
gelieven
voorraet van voor meer dan zestig duizent guldens aen waerdye is, zoo wil dat gering gedeelte
Proefporcellain immers weinig zeggen, om daer over zulke hatelijke reflectie te maken tegen
den Supphs zoon b UEd. Mog. als in de nadere memorie van ampliatie door LYNKERis geschiet.
 Na deze informatie volgt eene andere, dat ook dergelijke Porcelleinen wit in deze Lande
komende, in de loosdrechtse Fabriek beschildert worden. Dan dit bericht van LYNKERis geheel
bezijden de waerheit, daer is nooit eenig wit porcellain van elders gekomen, om beschildert te
worde of beschildert, dan alleen in de eerste instantie die zeer weinige stukken, die tot een
monster van Schretzheim door GERVEROTzijn overgezonden, gelijk ook al in 't jaer 1771, eer er
om een Fabriek te denken was, een paer Oostindische witte Theeserviesjes tot eigen gebruik aen
zijn huis geschildert & nimmer in 't magazijn geplaetst zijn, maer behalven dat opgenoemde &
na dien tijd is er nooit 66n eenig ander stuk, dan dat in de Loosdrecht gemaekt was, in de
Fabriek of buiten dezelve voor den Supplt geschildert, en zal ook nooit vervolgens gedaen worden.
Het derde bezwaer tegen den supplt bestaet eindelyk hier in, dat hij noch voorleden
jaere 1777 (denkelijk om Porcell: op te koopen en over te voeren) een persoon in Di4itsiand
gehad heeft. Doch ook deze onbeschaemde informatie aen UEdl Mog. zou hem in groote verlegentheit konnen brengen, indien UEdl. Mog. van hem blijkbaar bewijs daervan geliefden te
vorderen, want, Edele Mog. Heeren het is niet alleen geschiet, maer de supplt durft seer vrijmoedig
op het sterkste bevestigen, dat het zelfs, om zulks te doen, in zijne gedagten niet is opgekomen
De zaek wederspreekt ook zich zelven, want men heeft in de Loosdrechtse Fabriek zoo
veele werklieden, dat het niet alleen noch nimmer ontbroken heeft aen wit porcellain, om te
beschilderen voor circa 20 schilders, die er int werk zijn, maar ook dat men daer zoo veel
Porcellainen heeft voor den dag gebracht, dat er tot nog toe het tiende gedeelte niet van heeft
konnen gedebiteert worden.
 UEdl. Mog: begrijpen uit al het voornoemde zeer ligt, dat LYNKERmet zijne ampliatie
aen UEdl Mog. overgegeven, wel had mogen 't huis blijven, en beter gedaen had zich naeukeuriger te informeeren, eer hij met bezwaernissen tegen iemand, die hem ongemoeit liet en
in zijne verrichtingen niet zocht te benadeelen onder het oog van den Souverain en denkelijk
uit onbehoorlijke inzichten, kwam verschijnen.
Mijne aanmerkingen over de verkeerde informatien nu breet genoeg onder het oog van
UEdl Mog. gebracht hebbende, versoek ik pok de vrijheid te mogen gebruiken om over het
verzothte octrooi eenige elucidatien te geeven.
De zoon van den Supplt zou buiten allen twijfel dat verzoek noch eenigen tijdt hebben
uitgestelt, maer daer waren verscheidene redenen, die het nootzakelijk maekten om zulk een
verzoek hoe eerder hoe beter te doen.
De porcellainfabricatie begon in de Loosdrecht reets int begin van 1774 (gelijk immers
uit het daerop gevolgde gedrukte plan om, bij portien inteschrijven tot zulk een etablissement
int zelve jaar gebleken is) en dat zeker voordat LYNKER(zoo ik wel geinformeert ben) in Holland
verschenen, en dus ook geruimen tijd voor den aanvang van zijn Porcellainscbilderen, dat bij
hem zoo ik hoore, circa in 't midden van 1775 is ondernomen: maar het was ook juist LYNKER,
die de eerste aenleiding gaf, om aen zulk een verzoek van octrooi te denken, wat die kon goetvinden op den 20 Januari 1777 de volgende advertentie in de Haegsche Courant te plaetsen.
 de Heer A. Lynker maekt hier mede bekent aen alle Heeren en Dames, welke hem tot hier
toe met hunne protectie vereert hebben dat NB zijne nieuwaengelegde Porcellainj'abricq en
Magazi?n verplaetst is in de Bagynestraet in 's Hage &-c., de supplt hierover seer verstelt staende,
als niets gehoort hebbende van zulk een nieuw aengelegde Fabriek, meende het voor zich van
groote aengelegentheit te zijn die Fabriek zelve te gaen beschouwen en vertrok daerom in persoon na den Haeg, en, in het magazijn van LYNCKF-Rkomende, ontdekt de suppt niet alleen,
dat het alles buitenlandsch porcellain was, ten teken dat het in den Haag geschildert was,

181
gemerkt met een Ojevaer in schilderblaeuw, maer ook vond de supplt een onverglaest bort in
bet magazijn op tafel, 't welk voor Saxisch of haegs Saxisch gedebiteert wert, en echter op
verre na geen Saxisch maer van slegter alloy, (schoon doorzigtiger) of een zoogenaemt Porcellain a fritte was, en voorzeker te Doornick gefabriceert, en de suppt verwonderde zich
dat LYNCKER(de jonge namentlijk zoo mij voorstaet) in tegenwoordigheit zelf van anderen
den Haeg van den gront o? gemaekt was, zulks niet alleen
gevraegt zijnde, of dat alles
met 7a bcantwoordde, maer zelfs een getal draeyers noemde, die hij daertoe in den Haeg- in
htl werk hadde, wel alles volstrekte onwaerheden waren. De supplt admirerende het schoone
Koningsblaeuw (hetwelk niet door Lyncker in den Haeg op het porcellain gelegt wort, maer in
de Doornicksche Fabriek in 't verglaes vuur er al o? gebrant wort en op Fransch Porcell of
ander, daer het verglaest zagter is, als op het Duitsche, zeer wel kan gehouden worden, omdat
het maer weinige kragt van vuur tot smelting nodig heefc, waer o? davz Lynker zonder het blaeuw
of het gont te benadeelen laet vergulden) kogt een paer borden, schoon van blaeuw en van
schildering, om ze 't huis komende te vergelijken bij Doorniks porcellain bij den koopman RILLET
in de Kalverstraat te Amsterdam gekogt, en ook om ze aen een draeyer van de Loosdrechtsche
Fabriek, die wel eer te Doornick gewerkt had, te laten zien, die, eer de Suppt noch sprak,
dezelve voor Porcellain te Doornick gefabriceert niet alleen erkerzde, maer voor borden, waervan
denkel6pk zelve van hena gedraeit waren.
 hy zeif de vorm gemaekt had,
De supplt kon na die ontdekking bij LYNKERnu wel gerust na huis keeren, als wel overtuigt, dat er geen schaduwe van een ware porcellain fabriek aldaer was, maar een enkele schilder
& insmeltwinkel, en verkoopmagazijn van porcellain, dat buitenlantsch gemaekt en gebakken
was, maer begreep echter, dat die man met zijne abusive voorgevingen verkeerde inzichten
hebben moest, te meer daer hem bekent was, dat er eene ware fijne porcellainfabriek in de
Loosdrecht aen den gang was.
Ik zal hier niet bijvoegen verscheidene staeltjes van LYNKERSverregaende stoutheit in het
voorwenden van alles zelf te fabriceeren, die ik uit de mont van 3 schilders, die thans bij ons in
de Fabriek werken, en zonder de minste aanleiding daer toe van de zijde des Suppl.s gelijk zij
zelve gaerne zouden getuigen willen, nemaer uit eigen beweging, hem verlaten hebben en zich
bij de Supplt om te werken aengeboden hebben, gehoort hebbe, 't zou te sterk zijn UEdM.
billijk verveelen, en niets meer bewijzen, als 't geen te voren al genoemt is.
 Na deze eerste aenleiding, om aen een verzoek te denken, viel er van diezelfde zijde iets
voor dat de nootzakelijkheit, om Octrooi te verzoeken nader aentoont, en dat bestont hierin:
't Groote oogmerk was, om een Nederlantsche Fabriek op te richten, en de Supplt had daer toe
een plan gemaekt, om zoo veele opgezetenen van de Loosdrecht, als maer doenlijk was, in 't
werk te amplooieren, en voorts een getal van bij provise 25 kinderen niet alleen eenige uure op
een dag voor rekening der Fabriek school te laten gaan, maar ook in de k abriek te nemen, om
ze aldaer in alle takken der wetenschappen, tot dit werk betrekkelijk, naer behooren te doen
onderwijzen, om langs dien weg de kinderen niet alleen beschaeft, en bekwaem te maken maer
ook metertijdt uit dezelve ervarene werkluiden te verkrijgen, (een zaek van belang voor zulk een
Fabriek om werkvolk uit zijn eigen natie te hebben) alschoon, zegge ik dit het oogmerk was,
zoo zag de Supplt klaer, dat hij, zoo wel in boetzering en maswerkinge, als in het schilderen,
werklieden, in Porcelleinfabrieken als opgekweekt, tot voorgangers voor de Nederlanders nodig
had, want het gebrek van een behoorlijk aental van gedresseerde handen was oorzaek, dat men
het maken van tafelserviezen, zoo nootzakelijk voor de Fabriek en, als de Supplt maer bekwaem
werkvolk had van de Loosdrechtse mas gemakkelijk genoeg te vervaerdigen, als noch voor een
tijt moest uitstellen: Derhalven werden er in den voorlede Jaere vier, als een boetzeerder, een
vormer en twee draeyers ontboden, aen welken op hun verzoek door den Supplt, door de hand
der Heeren DERVILLE& ZOUNE=) te Francfort 48 ducaten tot reisgelt zijn gezonde ; maenden lang
duurde het na het ontfangen van dat reisgelt, eer er iemant kwam opdagen (de 2 voornaemste
zijn er tot heden toe niet, en hebben schoon aengeschreven, noch nict konne goetvinden het
1) Deze DERVILLEis wel D?OItVILLE,
correspondent van den koopman Bazin te Parijs, die groote bestellingen porcelein te' Hochst deed (Ernst Zais. Die KurmainzischePorzellan-Manufakturzu Hochat).
 '

182
ontfangen gelt weerom te geven, 't welk echter door een derde, de minste van ae one Ter somma
van /21 I door KILVER, zijnde de vader van dien laetste bij zijn afscheid van de Loosdrecht op
des Supplts instantie gedaen is) na verloop dan van eenige maenden, kwam er echter een, KILBER1)
de
geheten, een draeyer, dan dezelve kwam denkelijk slechts om te spionneeren, want schoon
mensch bekwaam genoeg scheen te zijn, zoo was in den tijt van 5 maenden, dat hij bij de
Fabriek verbleef, zijn werk gering, de verdiensten groot, en dus de verwagting, dat hij andere
oogmerken had vrij gegront, te meer, omdat hij, bij zijn overkomst uit DuitsLand, in plaets van
aen de Fabriek daer hij van ontboden was, zich direct te addresseeren de ornreise over den Haeg
genomen had en een schilder (zonder welke hij, om aen onze Fabriquanten bekende redenen,
niet duure konden) bij voorn. LYNCKERte brengen genoemt MILLER, althans noch in het werk
van LYNKER arbeidende, door welke hij dan ook, terwijl hij in de Loosdrecht was door briefwisseling als over en wedertrekken correspondentie hield met het werk van LYNKER.
De supplt. hier van een slecht vermoeden krijgende, en dit bij het voorige voegende besloot dat zijn zoon bij hun Ed. Gr. M og. ootmoedig om een exclusiev Octrooi verzoeken zouden.
 En de Supplt. heeft niet misgeraden, want die KILBER gaf tegens laetsleden Kerstijd zeer onverwagt voor, hij wilde om lighaemsongesteltheit naer Fulda in Duitsland, daer zijne kinderen
woonden, terugkeeren, en verzoekt zijn afscheit, en bedden uit Duitschland bij zijn overkomst
hebbende medegebracht, en door onze Duitschers verzocht zijnde, hij wilde dezelve hun verkopen
als zijnde op onze terugreize naer Duitschland eene moeyelijke en kostbare bagagie, weigerde
hij zulks, als willende dezelve na den Haeg aen een goet vrient zenden, en dit ter kennisee van
na LYNKERging
den Supplt gebracht zijnde, en daerover door denzelven gevraegt zijnde,
om medicynen
het
sterkste
van
neen
zeide
eerst
na
den
maei
dorst
Haeg,
op
betuigen,
arbeiden,
te krijgen te willen verreizen, en aldaer slegts eenige dagen te zullen blijven, gelijk dan ook in
het getuigschrift waerom hij verzocht, zoo ik het wel hebbe, van zijn vertrek wegens onpasselijkheit vermelt staet, en die Edele Mogende Heeren is de man, die UEd. Mog. bij LINKER
denkelijk hebt zien draeyen of vormeya maken, en nu mogeliik de spil is, waer op de voorgewende
Fabricatie van LYNCKER,draeit, althans hij is er noch in 't werk, en de Supph. durft vrijmoedig
zeggen, dat zoo de melkkan, die UEd. Mog. door LYNKERals een' proef van zijn porcellain, als
hierin in de Hage van den gront op gemaekt is, (daer elk die weet wat porcellain maken is met
gront aen mag twijfelen en mooglijk in de Anhaltsche Fabriek gemaekt zal zijn, te kenne aen
een bloempje en een paer blaetjes aen het boveneinde van de hantvat of het oor), want waer is
bij LYNKER de molen waerop de stoffen tot de mas en de glazuur op is gemalen, 't geen zeker
op geen gewone molensteenen kan geschieden ? Waer zijn de kapsels bij hem, die het sterke
vuur tot Duitsch porcell. benoodigt, hebbe kenne doorstaen? Waer de scharmot, die daer van
gekomen is? Waer is de gladoven, zoo verre van een reverbeeroven, en van zijne in smeltma?`'els
onderscheiden? Kan hij porcellain hier maken en heeft hij die gemaekt om UEde Mog. tot een
proef te geven, waer zijn de meerdere stukken en biscuit van die melkkanne en waer de
mislukte scherven of minder schoone melkkannen uit het gladt vuur ? dat moet er alles voorhandeu zijn en als UEd. Mog.  Dus Edle Mog. Heeren, het was LYNCKER,die den Supplt. heeft genoodzaakt, om het
octrooi zoo vroeg te verzoeken omdat hij een voornemen, als nu blijkt, tegen de Loosdrechtse
Fabricatie scheen gesmeet te hebben.
Dan daer zijn echter, behalven die redenen ook noch andere, die het vragen van een
exclusiev Octrooi bij hun EdlGrlVIog. nootzakelijk maekten.
1) KILBERkomt in 1774 voor als modelleur te H6chst (Zie Zais pag. 137).
I

183

,.
Daer is geen Manufactuur, voor zeker zoo moeilijk als de Porcellainfabricatie; de appoinctementen zijn zwaer, want wat heeft men er niet een getal van konstenaeren, en zelf eerste meesters,
in het buetzeeren, vormen, draeyen en schilderen van noden, die luiden zijn, als noch schaers in
Nederland, men moet ze derhalven meest van buiten en met groot gelt zoeken, en die in ons
Land gevonden worden, laeten zich op dat voorbeeld ook duur betalen en zijn helaes! tot hun
eigen schande en ongemak over de Fabricatie dan noch veelal van een slegt gedrag.
Niet alleen is de Fabricatie daerom moeielijk maer ook, omdat de stoffen onder de.
 bewerking, door onoplettenheit, onreinheid, of dat nog erger is met voordacht, door een weinig
vet, of kalk, of zout of Casselaerde en wat niet al t zoo ligt verdorven konne worden, dat een
geheele oven met porcellain, in het gladvuur, mislukt, behalven noch zoo veel andere zwarigheden, die de Fabricatie moeilijk maeken, ook gewis de groote redenen zijn waerom aen de
Porcellain fabrieken in alle Landen als zijnde de Koningin van alle Konstfabrieken"en de
geheele werking niet anders dan konst, waer over 't vuur, wiens directie men dikwils niet naer
zijn zinnelijkheit in handen heeft, de meester speelt zoo veel voorrechte geschonken worden, die
ook dan de vrijmoedigheit veroorzaekt hebben, dat de zoon van den Supplt om een uitsluitend
octrooi heeft durven verzoeken, vooral daer we in ons Vaderland die gunstige tijden beleven,
dat er een algemeene ijver is, en alle pogingen, onder het oog van den Souverain, in 't werk
gestelt worden, om nieuwe Fabricquen in Neerlandt te stichten, of de daer zijnde, zoo ze quynen
uit hun asch te doen herleven, de bloeiende te maintineren, en tot hoogere volkomenheit te
brengen, en langs dien weg Handel, Zeevaert, Lantbouw en alle konsten in ons Vaderland te
doen bloeien.
 Dan Fabrieken, die zoo bezwaerlijk kunnen gedaen worden in ons land, als Porcellainfabrieken, mogen immers dan ook de protectie en gunsten van hun Ed. Gr. Mog. verzoeken,
anders kan er nooit 66n eenige tot stand gebracht worden, Een Fabriek van dien aert, en al was
er dan een Pareellain Schilderwinkel van vreemde Porcellaimen als die van Lyncker, kon, als
zfi op haer dreef was, en ook eerder niet in ons Land (daer toch veele inwooneren verlieft zijn
op producten in het Land zelve gemaekt) aen den gang gehouden worden, maer dit kan in zoo
e.ene bezwarelijke zaek niet geschiede, zoo de eene tegen den anderen wort opgericht, vooral
ook, omdat de geheimhouding van verscheide zaken, die echter volstrekt door bediendens in dit
werk moeten verricht worden, van zoo veel aanbelang is, dat het staen ot vallen van zulk een
om door sterke
Fabriek daervan bijna afhangt, te meer daer er geen mogelijkheit schijnt te
middelen het volk (als in de buitenlantsche Fabrieken) in den band te houden, en men dus elken
oogenblik blootstaet voor het overlopen van het werkvolk, of voor debaucheren van dezelve, of
dat het eigen volk, waeronder er ook vaek gevonde worden die van zelf te fabriceeren droomen,
banden maekt, en nu, door ontdekking en beoeffening kundig geworden zijnde, het werk van
hun eigen meester bederft of in de gront helpt en deze aenmerking is voor de Loosdrechtse
Fabricatie zeer gewichtig, want de Supplt begeerde na het aanvange van de Fabricatie geen
Fabriek te hebben, die gedreven wert alleen volgens de voorschriften van andre Fabriquen, de
proefporcellainen & voorraet uit de restanten der Weespsche Fabriek waren alleen maer, om
van het porcellain maken, zoo 't op geen andere w?jze kon gelukken, zeker te zijn, maer de
Supplt verkoos zijn eigen proefnemingen te volgen, om door geen oogen van anderen te zien
en heeft daerom (behalve andere redenen te breet hier te noemen) de geheele Fabricatie van
de mas, glazuiring, gladt- en reverbeer ovens dermate verandert, dat hij vrijmoedig durft zeggen,,
dat het alles op een andere (en zeker gemakkelijker) wijze dan elders tot dusverre geschiet, daer
men onder anderen na de onderscheide trap van vuur in eenen even onderscheidene massen
en glazuuren benodigt heeft, terwijl er om maer den staeloe van de andere behandeling te
Loosdrecht aen UEdl Mog. te noemen aldaer maer een mas en glazuur voor allerlei trap van
vuur gebruikt wort.
 UEdl. Mog:, denk ik, zullen uit het genoemde (waer omtrent de Suppt altoos bereit is
noch nadere aenmerkinge
' of elucidatien te geven, zoo 't nodig wert gekeurt) genoegzaem over.
_.
tuigt zijn,
,
,
,
, - ..
, ,.
'

184
niet alleen, dat LYNCKERin zijne overgegevene ampliatie UEdI. Mog. zeer onvriendelijke,
onverdiende en abusieve informatien gegeven heeft,
maer ook, dat de Porcellainfabricatie wel eene der aengenaemste en schoonste, maer ook
eene der moeilijkste kunstgewrochten is.
Als ook, dat alle redenen van waerschijnelijkheit er voor pleiten, dat L YNKER,al ware
hij voornemens om met een andere fabriek te contracteeren, of zelve Porcellain te vervaardigen
in dit Land, voorzeker als noch geen Fabriek kan hebben, omdat er bij hem niet is, dat er tot
zulk een verrigting nootzakelijk wezen moet. En derhalven, vermits de Loosdrechtse Fabriek (in
welke geen andere, dan des Supplts nabestaenden eenig intrest hebben) begonnen is, eer LYNKER.
hier te Lande was, begonne met een goet oogmerk, om met zware kosten te onderzoeken, wat
men uit de stoffen, die ons eigen Vaderland oplevert, maken zou' konnen, ook tot verbetering,
ware het mogelijk van onze kwijnende aardewerk-Fabrieken, die door vremde koopmanachappen
te zien debiteeren, omdat zij het niet konnen maken, moeten verminder;.n, Ja begonnen is om
in een bijna uitgeveent dorp eenige Inwoneren aen 't werk te houden, en mede te helpen (op't
voetspoor van onzen braven Ambachtsheer, die op eigene kosten zoo veel kinderen ter schoole
besteet) om de Loosdrechtse jeucht voorrechten te doen genieten, die ze bijna nergens alzoo
zullen vinden, en eindelijk daerhenen gedirigeert was om den nootlijdenden van de plaets tegemoet
te komen, en mag het plan doorgaen merkelijk te verlichten.
 Zoo is het, dat de Supplt ootmoedig verzoekt om bij het delibereeren, en het uitbrengen
van het advis hier op te slaen gunstige reflectien, ten zulken effecte, dat er geen reflectie op
het verzoek van LYNKER geslagen worden moge, nemaer gewezen van de hand, en ten einde
bij Hun Ed. Gr. Mog. voor des Supplts zoon door UEd. Mog. gunstig advis geobitineert worde
het uitsluitend octrooi, met de vereischte aankleve van dien, der porcellainfabriek in de Loosdrecht, en laet het geen hinderpael mogen zijn dat de Fabricatie op een dorp gedreven wort,
dat kan in dit geval niet anders zijn, en een fabricatie, daer men zoo veel terrein volstrekt toe
nodig heeft, daer men om alle ongelukken van brant te verhoeden, het geheele dak van een
groot branthuis met enkelt ijzer, waer op de pannen leggen, heeft moeten dekken, en daer men
dan noch de pannen onder het gladvuur, gloeiend stookt, kan derhalven ook niet wel anders,
dan buiten besloten steeden op het platte Land geschieden, vooral na de behandeling die men
in de Loosdrecht voor de beste keurt.
Dan zoo het verzoek van LYNKFR, om octrooi, om redenen, UEd. Mog, in het uit te
brengen advis bewegende, niet kost worden afgewezen, dan huopt de Supplt dat op UEd. Mog.
hoogwijs advis de Loosdrechtse Fabriek, die nu zoo lang reets is opgericht met zulke zware
kosten aen de gang gebracht is, en daer geen enkelt mensch 6 of 8 aen 'twerk zijn, maer
dadelijk 60 volwassenen, daer onder tot noch toe 7 of 8 óuitmlanders, en bij de 25 kinderen
alle werkdagen arbeiden, zoo wel winter als zomer, boven de noch niet aengelegde Fabriek van
LYNCKBRmet het een of ander douceur tot aenmoediging moge vereert worden, zooals hun Ed.
Groot Mog. wijsheit en goetheit zullen gelieve te bepalen.
 't Welk doende enz.
JOANNESDE MOL.
's Hage 28 Febn 1778.
BIJLAGE

VI.
Resolutie van Gecommitteerde Raden.
De Gecommitteerde Raaden, ingevolge en ter voldoening van UEd. Groot Mog. appointement commissoriaal van den i ien October laatstleeden geexamineert hebbende de Requeste
van HUIBERT DE MOL, zoon van JOHANNESDE MOL, Predikant in de Oude Loosdrecht, om de
daer bij geallegeerde reedenen verzoekende, dat UEd. Gr. Mog. hem Supplt. voor den tijd van
vijftien Jaaren gelieven te Octroyeeren omme zijnenFabricq van fijne porceleinen in de Loos.
drecht voorsz. opgeregt, te mogen exerceeren, en in dezelve met uitsluiting van alle anderen
onder zijne gewoone merken, zijnde M. O. L., te maaken de voorsz. fijne porceleinen mitsgaders

'.
