De enkelvoudige en de geconsolideerde jaarrekening
MAB

273

EXTERNE VERSLAGGEVING
Daarbij kunnen natuurlijk de ontwikkelingen in de
opvattingen ter zake van de geconsolideerde jaarrekening in acht worden genomen, doch als dit juridisch
niet past kan dit laatste belang het primaat krijgen.
Tevens kan, indien de maatschappelijke opvattingen
over de visie op de rechtspersoon zich verder ontwikkelen, op eenvoudige wijze de wetgeving aan deze
ontwikkelingen worden aangepast. Dat de opvattingen lijken te verschuiven van een institutionele naar
een meer instrumentele opvatting, mede onder
invloed van de toegenomen betekenis van de kapitaalmarkt en daarmee van kapitalistische opvattingen, is ontegenzeggelijk. Dit blijkt ook uit de verspreiding van de aandacht voor ‘shareholder value’ en voor
de ‘agency theory’. Dit alles laat onverlet dat ook
tegenovergestelde krachten waarneembaar zijn, zoals
de aandacht voor de stakeholderbenadering en voor
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en de
verslaglegging daaromtrent.
bedrijfsactiviteiten, in: Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie,
jg., nr. 7/8, juli/augustus, pp 290-299.
Wessel, P.A., (1983), De zevende richtlijn van de Raad van de Europese
Gemeenschappen inzake het vennootschapsrecht, in: De Naamloze
Vennootschap, jg. 61, nr. 10, oktober, pp. 165-174.
Zanden, P.M. van der, (1993), De jaarrekening: een juridisch document
of een bedrijfseconomisch instrument, in: FMA-kroniek 1993 (onder
redactie van C. Boneco, M.P.B. Bonnet, R.L. ter Hoeven en J. Maat),
pp. 107-118.
Noten
1 De voorschriften op de Europese kapitaalmarkten worden in belangrijke mate beïnvloed door die welke gelden voor de kapitaalmarkten in
de Verenigde Staten. Dit laatste wordt waarschijnlijk veroorzaakt door
het feit dat de Amerikaanse kapitaalmarkten en het toezicht daarop
verder ontwikkeld zijn en deze markten een grotere marktkapitalisatie
kennen. Ook het feit dat sommige regels van de Amerikaanse beurstoezichthouder, zoals de Sarbanes Oxley-wetgeving, extraterritoriale
werking hebben draagt daaraan bij.
2 Artikel 29 Zevende EEG richtlijn (83/349/EEC).
 Indien de hiervoor beschreven scheiding wordt gerealiseerd zal daarmede het gelukkig huwelijk tussen de
enkelvoudige jaarrekening en geconsolideerde jaarrekening na lange tijd worden ontbonden omdat het in
deze tijd van globalisering niet meer past. De cultuurverschillen tussen de Angelsaksische en Continentaal
Europese verslaggevingsopvattingen kunnen anders
leiden tot een duurzame ontwrichting waar niemand
gelukkig mee is. ■

3 Zie: Wetsvoorstel 28 220 ‘Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek in verband met het gebruik van internationale jaarrekeningstandaarden’ en wetsvoorstel 29 737 ‘Wet uitvoering IAS-verordening,
IAS 39-richtlijn en moderniseringsrichtlijn’.
4 Zo bestaat in Duitsland eenheid van recht tussen het ﬁscale recht en
het vennootschapsrecht, onder meer tot uitdrukking komend in de
zogenaamde ‘Maßgeblichkeit’.
5 Recent heeft wijziging van de wetgeving plaatsgevonden, waardoor
ook personenvennootschappen rechtspersoonlijkheid (kunnen) verkrijgen (wetsvoorstel 28 746 Vaststelling van titel 7.13 (vennootschap)

Literatuur
Beckman, H., (1998), Compendium voor de jaarrekening, aﬂ. 55, november,
3.4.1 09-11.
een ﬁscale of strategische achtergrond. Het onderbrengen van bepaal-

Bosman en C./D. Knoops (redactie), Het jaar 2002 verslagen, Onderzoek

de activiteiten in een afzonderlijke vennootschap vergroot bijvoor-

Emmerich, V. en J. Sonnenschein, (2001), Konzernrecht: das Recht der
verbundenen Unternehmen bei Aktiengesellschaft, GmbH, Personengesellschaften, Genossenschaft, Verein und Stiftung : ein Studienbuch, Beck
Verlag.
Geffen, C.J.A van, (2003), IAS-wetsvoorstel zal (moeten) leiden tot het

beeld de ﬂexibilteit.
7 Artikel 2:5 BW stelt wat het vermogensrecht betreft de rechtspersoon
gelijk aan de natuurlijke persoon.
8 Zie recente uitlatingen in deze zin van minister Donner in een interview met Het Financieele Dagblad van 4 januari 2005, getiteld ‘Donner
vreest teloorgang van de Hollandse NV’.
verbreken van de band tussen de enkelvoudige en de geconsolideerde

9 Revsine et al. refereert consequent aan ‘owners of the company’.
jaarrekening, in: Ondernemingsrecht, 2003-17 , pp. 662-665.
10 Beslist in het Forumbank arrest, 21 januari 1955; NJ 1959, 43.
 Jensen, M. en W.H. Meckling, (1976), Theory of the ﬁrm: managerial behavior, agency costs and ownership structure, in: Journal of Financial
Economics, vol. 3, pp. 305-60.
Nivra geschrift 54, (1988), Onderzoek Jaarverslaggeving 1988, Kluwer
Bedrijfswetenschappen, Deventer, 1989, pp. 15-32.
Nivra geschrift 60, (1990), Onderzoek Jaarverslaggeving 1990, Kluwer
Bedrijfswetenschappen, Deventer, 1992, pp. 51-74.
11 Ogem arrest 10 januari 1990, NJ 1990, 466 en ook Amstelland Concernbeheer Pres. RB. Arnhem 28 december 1987; KG1987, 685 en 686.
12 Nota van wijziging van 29 december 2004 bij wetsvoorstel 29 737
‘Wet uitvoering IAS-verordening, IAS 39-richtlijn en moderniseringsrichtlijn’. Het wetsvoorstel is thans (april 2005) in behandeling bij de
Eerste Kamer.
13 Hetgeen met wetsvoorstel 29 737 gaat veranderen.
Revsine, L., D.W. Collins en W.B. Johnson, (2004), Financial Reporting and

14 Zie ‘Aanpassing van de wetgeving aan de vierde richtlijn van de Raad

Analysis, Prentice Hall, third edition, Chapter 15 Financial Reporting for

van de Europese Gemeenschappen inzake het vennootschapsrecht’

Owners’ Equity.
Vergoossen, R.G.A., (1990), Consolidatie-uitsluiting wegens afwijkende

MAB

aansprakelijkheid voor risicovolle activiteiten. Vaker heeft dit echter

Blommaert, J.M.J. en B. Kamp, (2003), Consolidatie, in: J.B. Backhuijs, R.G.
jaarverslaggeving Nederlandse ondernemingen, Kluwer/NIVRA, pp. 15-37.
274

van het Burgerlijk Wetboek).
6 Dit kan bijvoorbeeld als achtergrond hebben het begrenzen van de

(wetsvoorstel 16 326).
15 Zie onder meer RJ 115.219, RJ 217.103 en RJ 217.201 e.v.
j u n i

2 0 0 5

16 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen nummer L 193 van
18 juli 1983.
17 Zie bijvoorbeeld bepalingen over negatieve goodwill in RJ 216 Fusies
en overnames, paragrafen 232-237.
18 Verordening (EG) Nr. 1606/2002 van het Europees Parlement en de
Raad van 19 juli 2002 betreffende de toepassing van internationale
standaarden voor jaarrekeningen, Publicatieblad van de Europese
Gemeenschappen nummer L 243.
19 Zie RJ 216 Fusies en overnames.
 20 Wetsvoorstel 28 220 stuk nr. 13, d.d. 8 februari 2005.
21 Zie noot 18.
22 Wetsvoorstel 28 220 ‘Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het gebruik van internationale jaarrekeningstandaarden’ en wetsvoorstel 29 737 ‘Wet uitvoering IAS-verordening, IAS 39richtlijn en moderniseringsrichtlijn’.
23 Zie noot 22.
24 Zie noot 22.
25 Commission Regulation (EC) No 707/2004 of 6 April 2004 amending
Regulation (EC) No 1725/2003 adopting certain international accounting standards in accordance with Regulation (EC) No 1606/2002 of the
European Parliament and of the Council, Adoption of certain international

accounting

standards

in

accordance

with

Regulation

(EC)1606/2002, Commission Regulation (EC)1725/2003 of 29.9.2003
and Annexes, Annual accounts of certain types of companies as regards
amounts expressed in euro, Council Directive 2003/38/EC of 13.5.2003
amending Directive 78/660/EEC, Modernisation and updating of
accounting rules and Directive 2003/51/EC of the European Parliament
and of the Council of 18.6.2003 amending Directives 78/660/EEC,
83/349/EEC, 86/635/EEC and 91/674/EEC on the annual and consolidated accounts of certain types of companies, banks and other ﬁnancial
institutions and insurance undertakings, and Listed companies to use
International Accounting Standards by 2005 Regulation (EC)1606/2002
of the European Parliament and of the Council of 19.7.2002. Zie:
http://europa.eu.int/eur-lex/lex/en/index.htm
26 Zie ‘Toelichting bij bepaalde artikelen van Verordening (EG) nr.
1606/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 19 juli 2002
betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen en de Vierde Richtlijn 78/660/EEG van de Raad van 25 juli
1978 en de Zevende EEG richtlijn 83/349/EEG van de Raad van 13 juni
1983 betreffende de jaarrekening’, Brussel, november 2003.
27 Zie nota naar aanleiding van het verslag, no. 7 d.d. 27 december 2004,
wetsvoorstel 29 737 no. 7.
 28 Een onderneming waar geen organisatorische band mee bestaat, en
waarvoor geen instructies worden gegeven, moet dus toch in de consolidatie worden betrokken.
j u n i

2 0 0 5

MAB

275.
