ECONOMISCH VACUUM
De gequalificeerde bekwaamheid van de adviseur biedt nog andere
belangrijke voordelen, dan de reeds genoemde. Hij zal, eerder dan de
agent of inspecteur, aan wie zovele finesses ontgaan, geneigd zijn de
cliënt te verwijzen naar accountant, financiële expert, belastingadviseur,
notaris of jurist in die gevallen, waarbij verder gespecialiseerde voorlich­
ting nodig is. Voorts zal de adviseur raad weten te schaffen in verzorgingsvraagstukken, die niet met de bekende tariefschema’s kunnen wor­
den opgelost. Hierbij ontwerpt dus de adviseur een speciale constructie,
die dan door een van de maatschappijen wordt getarifieerd.
 Een bijzonder aardig geval uit mijn praktijk was het volgende. Een
ambtenaar met een zoon van 19 jaar die voor dokter studeerde, gaat
scheiden. Man en vrouw zijn beiden 52 jaar. De vrouw krijgt, naast haar
alimentatie een extra toelage van ƒ ,25.— per maand, daar door de schei­
ding het recht op weduwepensioen vervalt en bij overlijden van de man
de alimentatie ophoudt. De vrouw kan, blijkens mededeling van haar
advocaat, die mij vroeg een voorstel te doen, bij deze ƒ 300.— per jaar
eventueel nog een ƒ 50.— van haarzelf voegen. Bij het raadplegen van
de tarieven blijkt, dat met deze ƒ 350.—• (die per slot hoogstens nog
13 jaar ter beschikking is, daar de man bij pensioenering al moeite genoeg
met het opbrengen van de alimentatie zal hebben) maximaal een ƒ 600.'—
weduwepensioen kan worden verzekerd. Bij aandachtige beschouwing
blijkt dus, dat t.z.t. de moeder uiteindelijk op de zoon, wanneer deze
afgestudeerd is, zal zijn aangewezen. Aangenomen mag worden, dat na
13 jaar (de zoon is dan 32) de zoon daartoe in staat zal zijn, zodat de
te overbruggen risicoperiode 13 jaar is. In het oog te houden is, dat waar
dus ook de zoon een rol speelt in de (toekomstige) verzorging van de
moeder, ook diens leven een risicofactor draagt. Zo adviseerde ik (de
juridische finesse laat ik hier maar weg) een gemengde verzekering
te doen sluiten op het leven van de 19-jarige zoon tot diens 65e jaar.
De premiebetaling ad ƒ 192.— per jaar wordt echter gedurende de le 13
jaar mede afhankelijk gesteld van het in leven zijn van de vader, terwijl
bij het overlijden van de vader gedurende de risicoperiode bovendien een
rente wordt uitgekeerd groot ƒ 1000.— per jaar. De totaalpremie bedroeg
ƒ 324.— per jaar.
 Ik heb gepoogd hierbij een beeld te geven van de taak van de levensverzekeringsadviseur en een verantwoording te geven van dit nieuwe,
vrije beroep. Zoals met alle nieuwe dingen wacht ons ook hier zeker nog
een ontwikkeling. Mij aan voorspellingen wagen, in welke richting deze
zal gaan, acht ik niet wel mogelijk. Veel, zo niet alles zal m.i. hierbij
afhangen van de bekwaamheid der beoefenaren en van het vertrouwen
dat in hen door publiek en verzekeringsmaatschappijen zal worden gesteld.
ECONOM ISCH VACUUM
R. J. Ovezall
Het artikel van Prof. Dr. J. F. ten Doesschate in het M.A.B. van
Februari jl. geeft mij aanleiding tot een opmerking. Het is hierbij niet
mijn bedoeling het betoog van Prof. ten Doesschate als zodanig aan
te vallen. Het is inderdaad zo, dat in de sub. 1 t/m 4 door hem genoemde
gevallen kosten in plaats van winst aan de gemeenschap worden uitge­
keerd en hiervan het gevolg zal zijn, dat in het productieproces waarden
worden afgestaan, die de bedrijven belet worden te vervangen, omdat
mab

blz. 212

het prijspeil nog steeds een stijgende tendenz vertoont en in de kostprijs­
calculaties der ten verkoop aangeboden goederen slechts met de histo­
rische kostprijs rekening mag worden gehouden.
 De opmerking welke ik zou willen maken betreft evenwel meer de
strekking van het betoog van Prof. ten Doesschate. Hoewel deze in de
inleiding tot zijn betoog stipuleert, dat het niet zijn bedoeling is het
gevolgde Overheidsbeleid te critiseren kan men uit zijn betoog bezwaar­
lijk opmaken dat de schrijver het standpunt van de Overheid weet te
waarderen en verkrijgt men de indruk, hoewel de schrijver dit niet met
zoveel woorden uitspreekt, dat hij het, althans uit bedrijfseconomische
overwegingen, doch vermoedelijk ook in het algemeen, onjuist vindt dat
kosten als fiscale winst aan de gemeenschap worden uitgekeerd, dan wel
niet in de verkoopprijs der ten verkoop aangeboden goederen mogen
worden verdisconteerd.
Hoewel het geenszins mijn bedoeling is de handschoen voor de Over­
heid op te nemen, ziet men m.i. het onderwerp te eenzijdig door uit­
sluitend deze bedrijfseconomische gevolgen der overheidsmaatregelen in
het licht te stellen. Is het niet eerder zo, dat wij e.e.a. moeten zien in
het licht van de algemene economische politiek van de Overheid hetgeen
impliceert dat wij de totaliteit der productieve en consumptieve krachten
in ons land en haar totale kapitaalbezit in beschouwing moeten nemen.
Het komt mij voor, dat deze vraag bevestigend moet worden beant­
woord. Ten einde in dit breder verband de vraag te beantwoorden of
het juist is dat kósten in plaats van winsten aan de gemeenschap worden
uitgekeerd, zouden wij de volgende punten van uitgang willen stellen:
1. Tengevolge van de oorlog is de goederenvoorraad van de Neder­
landse samenleving aanzienlijk teruggelopen door kapitaalvernietiging
en improductieve arbeid (voor oorlogsdoeleinden) terwijl de con­
sumptie niet in gelijke mate (door distributie en onverkrijgbaarheid)
is teruggelopen.
 2. De oorlogs-uitgaven der Overheid hebben ertoe geleid, dat in de Overheidshuishouding een wanverhouding ontstond tussen inkomsten en
uitgaven, waaruit een enorme schuld is geresulteerd, gedeeltelijk aan
het buitenland, voor een ander deel aan binnenlandse ondernemingen
en private personen.
3. Voor de ondernemingen ontstond de situatie dat hun goederenvoor­
raad afnam, terwijl de afname der goederenvoorraad vrijkwam in een,
zij het ook veelal indirecte, vordering op de Overheid.
Wij menen derhalve te kunnen stellen dat de vermindering van de
landelijke goederenvoorraad in de eerste plaats ten laste is gekomen van
het vermogen der Overheid. Het behoeft geen nader betoog, dat de
oorlogsinspanningen, welke de Overheid zich heeft getroost, ten behoeve
van de gehele gemeenschap zijn gebracht -— wat is de Overheid trouwens
anders dan een orgaan van deze gemeenschap -—■ en dus ook op een of
andere wijze door deze gemeenschap zullen moeten worden gedragen,
enerzijds door kapitaalbezitters uit een bijdrage uit kapitaal, anderzijds
door inkomstentrekkers uit inkomen.
 Het is ongetwijfeld een punt van het allergrootste belang, welke
methode de Overheid kiest om haar oorlogsschuld aan te zuiveren, wié
zij in eerste instantie de lasten wil laten dragen, over welke tijd het
verlies moet worden ingelopen en zelfs allereerst of het wenselijk is het
volle verlies te verhalen op de gezamenlijke private ondernemingen en
m ab

blz. 213

personen. Hier is immers de verdeling van het oorlogsverlies over alle
inkomstentrekkers en kapitaalbezitters aan de orde. Dit is een probleem
op zich zelf, hetwelk buiten het kader van dit betoog valt. Hetgeen wij
echter met nadruk willen vaststellen is dat iedere sanering van de staats­
schuld er tenslotte op neerkomt, dat het vermogensnadeel door de af­
name van de landelijke goederenvoorraad en de improductief verrichte
arbeid, althans gedeeltelijk wordt uitgespreid over de private ondernemin­
gen en personen. In die goederenafname gaat iedere onderneming zijn tol
bijdragen, hetgeen hierin tot uitdrukking zal komen dat de ondernemer
èn door vermogensheffingen èn door inkomsten- en andere heffingen een
dusdanig bedrag aan de Overheid zal hebben af te staan, dat vervan­
ging van de hoeveelheid vooroorlogse productiemiddelen onmogelijk is.
De bedrijven zouden dus moeten worden ingekrompen, ware het niet dat
zulks wellicht door nieuwe goederenaanwas uit besparingen en credietverlening door het buitenland zal kunnen worden vermeden.
 In de door Prof. ten Doesschate gesignaleerde gevallen van als fiscale
winst aangemerkte kostenbestanddelen vindt feitelijk in een inkomsten­
heffing een stukje vermogensheffing plaats. Men kan de vraag stellen
of dit een fraaie figuur is en eveneens blijft nog ter discussie in hoeverre
de Overheid inderdaad op rechtvaardige wijze het oorlogsverlies over
de private ondernemingen en personen èn haarzelve uitspreid. Doch vast­
gesteld moet worden dat meedragen in het oorlogsverlies in bedrijfs­
economische zin moet neerkomen op uitkering van kosten aan de gemeen­
schap, voorzover nieuwe kapitaalstoevloeiïng door binnenlandse bespa­
ringen dan wel door buitenlandse credietverlening nog niet in voldoende
mate heeft plaats gehad. Het ware onjuist dit uitsluitend als een nadeel
voor de bedrijfshuishoudingen te zien, aangezien de sanering der staats­
financiën en daarmede het wegtrekken van kapitaalbeschikkingsmacht
van de private ondernemingen en personen een verlagende werking op
het prijspeil zal hebben, hetgeen de vervanging der productiemiddelen,
welke door de afdracht van kosten aan de gemeenschap in ernstig gevaar
wordt gebracht, wederom zal vergemakkelijken.
Feitelijk betekenen de overheidsmaatregelen slechts dit dat van de
private bedrijfshuishoudingen en personen beschikkingsmacht wordt weg­
genomen over goederen, die er niet meer zijn, die in de oorlog zijn „ge­
consumeerd”.
Concluderend zouden wij derhalve willen stellen, dat het uit overwe­
gingen van financieel-economische politiek noodzakelijk is geacht van
de private ondernemingen en personen beschikkingsmacht weg te trek­
ken, voorzover hiertegenover niet langer een reëel goederenbezit stond
en de beschikkingsmacht dus toch niet kon worden geëffectueerd; dat
de consequentie hiervan is dat beschikkingsmacht wordt opgevorderd die
nodig zou zijn geweest om de vooroorlogse goederenvoorraad te vervan­
gen en zulks impliceert, dat kosten aan de gemeenschap worden uitge­
keerd.
 In de door Prof. ten Doesschate gereleveerde gevallen is van kostenuitkering aan de gemeenschap sprake. Het is een vraagpunt en studie
op zich zelf om uit te maken of de vorm waarin zulks in deze bepaalde
gevallen geschiedt fraai moet worden geacht. Het probleem is m.i. dus
niet zozeer dat het gebeurt, dat kosten door de gemeenschap worden
opgevorderd, doch eerder op welke wijze, in welk tempo en in welke
mate het moet gebeuren.
mab

blz. 214.
