STUDIECONFERENTIE UEC LONDEN 1971 ONTWIKKELING VAN BEROEPSOPVATTINGEN EN DE UEC
STUDIECONFERENTIE UEC LONDEN 1971
ONTWIKKELING VAN BEROEPSOPVATTINGEN EN DE UEC

door A. J. M. Dubois
Onderwerp 1 van de in oktober 1971 gehouden studieconferentie van de
Union Européenne des Experts Comptables Economiques et Financiers
(UEC) had van de organisatoren een omschrijving meegekregen die al even
loodzwaar was als de naam van de vereniging zelf. Onderwerp 1 luidde nl.:

Recente ontwikkelingen in het beroep - (1) vorming, opleiding, beroeps­
ethiek en onafhankelijkheid (2) vrijheid tot beroepsuitoefening in de bij de
UEC aangesloten landen.
De redactie heeft mij verzocht enige kanttekeningen te maken bij de behan­
deling van dit onderwerp. Het is geen nieuws dat binnen de bij de UEC
aangesloten landen grote verschillen in de opvattingen over en de uitoefening
van het accountantsberoep bestaan. Collega J. Francis Shearer (van het
Engelse accountantskantoor Cooper Brothers & Co.) heeft de verschillen en
overeenkomsten gedetailleerd geïnventariseerd in een pre advies en daarbij
op een aantal punten helder commentaar en wijze raad gegeven1).
Oneerbiedig samengevat komt het erop neer, dat op de Nederlandse in­
zichten aansluitende opvattingen over het accountantsberoep ook bestaan in
Schotland, Engeland en Wales. Uit de Duitse beroepsopvatting, die ook in
enkele andere landen wordt gedeeld, treedt de accountant (in onze ogen)
vooral naar voren als een administratief geschoold jurist. Een derde zwaarte­
punt in de beroepsopvatting vindt men in Frankrijk, Italië en Spanje waar de
accountant (gezien vanuit onze conceptie) vooral boekhouder/belastingconsulent is.
 De verschillende opvattingen worden zeer duidelijk weerspiegeld in de
vooropleiding- en opleidingseisen voor de beoefenaars van accountantsberoepen in de verschillende bij de UEC aangesloten landen. Als tabel 1 nemen wij
bij dit artikel over een vertaling van bijlage 1 uit het pre-advies van J. Francis
Shearer. Men lette alleen eens op de aangegeven verschillen in leeftijd bij
voltooiing van de accountantsopleiding. Wij zijn nog ver verwijderd van vrije
beroepsuitoefening voor accountants in de UEC-landen. Dit blijkt uit de
eveneens aan het pre-advies ontleende tabel 2 die een samenvattend overzicht
geeft van voorwaarden en beperkingen voor beroepsuitoefening door buiten­
landers in de UEC-landen.
1) Dit UEC-pre-advies is via het NIVRA verkrijgbaar in drie taaledities: J. Francis Shearer - Recent
developments in the profession - ( 1) education, training, professional ethics and indépendance ( 2 )
freedom to provide services within the member countries o f the UEC.
J. Francis Shearer - L’évolution récente de la profession - (1) la formation théorique et pratique,
déontologie et plus particulièrem ent indépendance (2 ) la liberté d’exercise et d’établissement dans les
pays membres de l’UEC.
J. Francis Shearer - Berufsentwicklung im Hinblick auf - (1) Aus- und Fortbildung sowie Berufs­
grundsätze, insbesondere der Unabhängigkeit (2) Freizügigkeit der Berufsausübung in den Mitgliedslän­
dern der UEC.
 m ab blz. 388

Beet in eigen staart

Opmerkelijk was dat de UEC bij de recente studieconferentie juist bij de
behandeling van verschillen en ontwikkelingen van beroepsopvattingen met
kracht in haar eigen staart beet. Een studieconferentie als deze is bedoeld om
verschillen te verkleinen en de beroepsopvattingen dichter bij elkaar te bren­
gen. De gevolgde werkmethodiek - en met name de indeling van de conferen­
tie in werkgroepen naar taalsecties - bevordert of bestendigt echter juist de
bestaande verschillen. Zoals wij in een alinea hiervoor reeds aangaven zijn er
drie accenten in de beroepsopvatting. Die groeperen zich rond de drie werk­
talen Engels, Duits en Frans. Daar de meeste accountants uit de bij de UEC
aangesloten landen weinig vreemde talen beheersen en de verdeling van de
gesprekpartners over de drie werktalen geschiedt, domineren in de taalwerkgroepen resp. de Engelse, de Duitse en de Franse beroepsopvattingen. Deze
zijn daar (met hun eigen beroepsopvattingen) haast onder ons met schaarse
buitenlanders als geduldige, gebrekkig tegenstribbelende toehoorders. Als
curieus bewijs daarvan diene tabel 3, die een overzicht geeft van leiding en
deelnemers van de Duitssprekende werkgroep 10. Bij de deelnemers ziet u
tegenover 15 Duitsers en Oostenrijkers, één Hongaar, één Noor, één Zwitser
en vier Nederlanders staan.
Vier aanbevelingen

Het is goed dat het bureau van de UEC vakonderwerpen (zoals de opleiding)
ter hand neemt en opvattingen en beroepsbeoefening in de verschillende
landen op elkaar gaat afstemmen.
Het verdient aanbeveling het bureau van de UEC een zodanige permanente
bezetting te geven dat de verschillende accenten in de beroepsopvattingen
daar ter plekke duidelijk tot uitdrukking komen.
 Het verdient voorts aanbeveling in de vakopleidingen grotere aandacht te
schenken aan moderne talen en op zijn minst te bevorderen dat er een soort
gecodificeerde terminologie komt die alle accountants kennen. (Hoe nodig
dat is blijkt uit het feit dat in de pre-adviezen van 1971 vele vertaalfouten
voorkwamen die misverstand in de hand werkten.)
Het verdient in de derde plaats aanbeveling dat bij UEC-studieconferenties
het systeem van de taalwerkgroepen wordt losgelaten en b.v. wordt gestreefd
naar een indeling onderwerpsecties, waarbij deelnemers uit de verschillende
taalgebieden (met tolken en vertaalapparatuur) met eikaars beroepsopvattin­
gen worden geconfronteerd.
In de vierde plaats verdient het aanbeveling dat Nederlandse collega’s op
zo ruim mogelijke schaal deelnemen aan de activiteiten van de UEC. Door
het niveau van de beroepsopleiding in Nederland en door het feit dat zij toch
veelal in twee vreemde talen redelijk genoeg uit de voeten kunnen, blijken
Nederlandse accountants in de praktijk het vruchtbaarst te kunnen fungeren
als intermediair tussen Engelsen, Duitsers en Fransen.
Ik meen dat deze voorsprong in taalvaardigheid (en mijns inziens ook op
een aantal punten in beroepsopvatting) de verplichting op ons legt, zoveel
mogelijk als verzoeners en verduidelijkers te penetreren op congressen en in
werkcommissies van de UEC.
m ab blz. 389

TABEL I
OVERZICHT VAN DE THEORETISCHE EN PRAKTISCHE OPLEIDINGEN VAN VAKGENOTEN
IN DE LANDEN AANGESLOTEN BIJ DE „UEC”
(MET OPGAVE VAN DE LEEFTIJDEN BIJ AFSTUDEREN)

Leeftijd hij
afstuderen

Land

Beroepsaanduiding Theoretische opleiding

Praktische opleiding

België

Réviseur
d’Entreprises

3 jaar praktijk als
25
„stagiaire” . O f 4 jaar
vakopleiding en 3 jaar
praktijk als stagiaire.
Voorwaarde voor het lid­ 30
maatschap van het
„College National des
Experts Comptables de
Belgique” en andere be­
roepsorganisaties is het
afgelegd hebben van een
vakexamen en het aan­
tonen van een praktische
vorming.
Voltooide universitaire o f
daarmee gelijkgestelde
opleiding.
 Expert Comptable Aangezien deze titel niet
beschermd is bestaan er
geen bijzondere eisen.
Denemarken Statsautoriseret
Revisor

Afsluitend diploma van een 3 jaar praktische vorming 28
43-5 jarige hogere bedrijfs- bij een „Statsautoriseret
wetenschappelijke opleiding. Revisor”.
N.B.: de thans bestaande
avondopleiding (duur 10
jaar) blijft daarnaast
gehandhaafd to t 1977.
Duitsland

W irtschaftsprüfer
(WP)

Voltooide universitaire op­
leiding (of 10 jaar praktijk
bij een „W irtschaftsprüfer”
o f in een daarmee verge­
lijkbare werkkring)

Minstens 6 jaar praktijk­ 30-35
ervaring waarvan tenm in­
ste 4 in de controle (min­
stens 2 daarvan bij een
„W irtschaftsprüfer o f
W irtschaftsprüfungsge­
sellschaft” , de evt. reste­
rende jaren in de interne
controle bij een onder­
neming o f als belasting­
consulent).
Engeland
en Wales

Chartered
A ccountant

Bewijs van algemene vor­
ming (examen in 6 vakken
op m iddelbaar niveau).
O f bewijs van algemene
vorming (examen in 5 vak­
ken, waarvan 2 op hoger
niveau).
O f voltooide universitaire
opleiding van 3 jaar.
5 jaar stage.
m ab blz. 390

4 jaar stage.
3 jaar stage.
22-25

VERVOLG OVERZICHT VAN DE THEORETISCHE EN PRAKTISCHE OPLEIDINGEN
Land

Beroepsaanduiding Theoretische opleiding
Certified
Accountant

Praktische opleiding

Leeftijd bij
a f studeren

Bewijs van algemene vorming (examen in 5 vakken
op middelbaar niveau).
O f bewijs van algemene
vorming (examen in 4
vakken, waarvan 1 op
hoger niveau).
O f bewijs van algemene vorming (examen in 3 vakken,
waarvan 2 op hoger niveau).
O f voltooide universitaire
opleiding

5 jaar erkende praktijkervaring in de
accountancy
Idem

21-24

Voltooide universitaire
opleiding van 3 jaar

3 jaar (minimaal)
praktijkervaring

30
(of ouder)

3 jaar stage bij een bevoegd „Expert
Com ptable” (waarvan
1 jaar in de industrie is
toegestaan).
28-30

3 jaar stage bij een
praktiserend „Commis­
saire aux Com ptes”.
(Tot 1976 maar 2 jaar).
 25
(minstens)

4 jaar erkende praktijkervaring in de
accountancy.
3 jaar erkende praktijkervaring in de
accountancy.
N.B.: in een recent plan, dat integratie beoogde van
bepaalde beroepsorganisaties in Engeland, Wales,
Schotland en Ierland (niet gerealiseerd), stelde men
volgende wijzigingen in de opleidingseisen voor:
22-25
Bewijs van algemene vorEen volledige dagopleiming (examen in 5 vakken
ding van 9 maanden gewaarvan niet minder dan 2 volgd door een contractueel vastgelegde prak­
op hoger niveau).
tische vorming van 50
maanden.
O f voltooide universitaire
Een contractueel vastgelegde praktische vorming
opleiding.
van 40 maanden. Afgestu­
deerden die geen accoun­
tancy, rechten en econo­
mie gevolgd hadden,
zouden, alvorens met de
praktische opleiding te
beginnen, een aanvul­
lende cursus voor de
voor dit beroep belang­
rijkste onderwerpen
m oeten volgen.
Finland

Autoriseret
Revisor

Frankrijk

Expert Comptable Eindrapport middelbare
school (eindexamen niet
vereist) waarna toelatingsexamen er ,,DECS” (Dipl.
Expert Com ptable
Stagiaire).
Commissaire
Geen toelatingseisen.
aux Comptes

m ab blz. 391

VERVOLG OVERZICHT VAN DE THEORETISCHE EN PRAKTISCHE OPLEIDINGEN
Land

Beroepsaanduiding Theoretische opleiding

Praktische opleiding

Leeftijd bij
a f studeren

Ierland

Chartered
Accountant

Bewijs van algemene vorming o f daarmee gelijkge­
stelde Ierse opleiding (exa­
men in 5 vakken, waarvan
2 op hoger niveau).
O f voltooide universitaire
opleiding van 3 jaar.
5 jaar stage

22-25

3 jaar werkzaamheid in 25
dienst van een „Löggiltur
Endurskodandi”

3 jaar stage.
Ijsland

Löggiltur
Endurskodandi

Voltooide universitaire opleiding van 3 jaar

Italië

D ottori
Commercialisti

Universitaire opleiding in
Geen vereisten t.a.v.
economie en accountancy
praktijkervaring
alsmede rechten (echter
zonder controleleer).
Vakschoolopleiding in boek­ 2 jaar praktijkervaring
houden en accountancy
alsmede rechten en talen.
 Ragionieri

28-35
19

Luxemburg Expert Comptable Geen bepaald Luxemburgs
diploma vereist; diplom a’s
van een buitenlandse, erkende universiteit echter
zijn wel vereist (bedoeld is
een tenm inste 3-jarige studie
economische, commerciële
o f financiële wetenschappen); eveneens vereist is een
als dusdanig erkende
beroepskwalificatie.
ongeveer
3 jaar praktijkervaring,
waarvan 2 in Luxemburg 25
verplicht en 1 in het buitenland toegestaan;
Van de 2 in Luxemburg
tenm inste 1 jaar ten
kantore van een „Expert
Com ptable Indépendant” , het andere in een
erkende onderneming,
het jaar in het buiten­
land bij een externe
accountant.
Nederland

Geen vereisten t.a.v.
praktijkervaring.
Registeraccountant

Noorwegen Statsautoriserte
Revisor

m ab blz. 392

Voltooide universitaire opleiding in de economie (5
jaar), waarna aanvullende
cursussen, afgesloten met
het universitaire diploma in
accountancy (2-3 jaar). O f
een avondstudie volgens het
programma van het „Ne­
derlands Instituut van Re­
gisteraccountants” (7-8
jaar).
28-35

Geen vereisten t.a.v.
praktijkervaring.
Bewijs van algemene vor5 jaar praktijkervaring
ming, waarna (eventueel met in de controle.
uitzonderingen) 1 jaar dagcursus handelshogeschool.
30
(o f ouder)

VERVOLG OVERZICHT VAN DE THEORETISCHE EN PRAKTISCHE OPLEIDINGEN
Land

Beroepsaanduiding Theoretische opleiding

Praktische opleiding

Leeftijd bij
a f studeren

Noorwegen Registrerte
Revisor

Dezelfde eisen als voor
„Statsautoriserte Revisor”.
2 jaar praktijkervaring
in de controle.
24-27

Oostenrijk

Beeidigter
Wirtschaftsprüfer
und
Steuerberater

Voltooide universitaire op­
leiding (of studie aan een
erkende hogeschool).
 Minimaal 6 jaar prak­
tijkervaring op het kan­
toor van een „W irt­
schaftsprüfer und
Steuerberater” o f een
„Buchprüfer und
Steuerberater” (waar­
van maximaal 3 jaar in
het bedrijfsleven o f
overheidsadministratie
zijn toegestaan); aange­
toond m oet worden dat
men gedurende deze 6
jaar voldoende ervaring
heeft opgedaan in het
uitvoeren van controles
en het opstellen van ba­
lansen; in plaats van
voornoem de 6 jaar kan
worden volstaan met
het bewijs van tenm in­
ste 3 jaar praktijk als
„Buchprüfer und
Steuerberater”.
30
(minstens)

Buchprüfer und
Steuerberater

Dezelfde eisen als voor
„W irtschaftsprüfer und
Steuerberater”.
30
(minstens)

Steuerberater

Eindexamen van middel­
baar onderwijs.
Dezelfde eisen als voor
„W irtschaftsprüfer und
Steuerberater” , echter
zonder dat praktische
ervaring in de controle
van ondernemingen
m oet worden aange­
toond; in plaats van de
6 jaar praktijkervaring
is een bewijs van een
3-jarige praktijk als
Steuerberater voldoende.
Minstens 3 jaar prak­
tijkervaring als trainee
op het kantoor van een
praktiserend accoun­
tant; van deze 3 jaar
praktijkervaring mag
maximaal I 5 jaar w or­
den opgedaan in het
bedrijfsleven.
24
(minstens)

m ab blz. 393

VERVOLG OVERZICHT VAN DE THEORETISCHE EN PRAKTISCHE OPLEIDINGEN
Land

Beroepsaanduiding Theoretische opleiding

Praktische opleiding

Leeftijd bij
afstuderen

Portugal

Técnico de Contas Voltooide universitaire
studie economie o f finan­
ciële wetenschappen.
O f een diploma van een
instituut voor handels­
wetenschappen.
Geen vereisten t.a.v.
praktijkervaring

25-30

Schotland

Chartered
A ccountant

Een toelatingsbewijs ge­
lijkwaardig aan het ,»Uni­
versity Entrance Certifi­
cate”.
Voltooide universitaire op­
leiding van 3 jaar.
5 jaar contractueel
dienstverband inclusief
een cursus aan de uni­
versiteit van 9 maanden.
3-35 jaar contractueel
dienstverband inclusief
een cursus aan de uni­
versiteit van 9 maanden.
 22-25

Spanje

Censor Jurado de
Cuentas

Sinds 1965 werden voor
dit beroep geen examens
meer afgenomen. V oor­
dien werd het bezit van de
titel »»Profesor M ercantil”
(Handelshogeschool) ver­
eist en het afgelegd hebben
van het examen van het
„Instituto de Censores
Jurados de Cuentas de
Espana”.
Geen vereisten t.a.v.
praktijkervaring.
25

Zweden

Autoriseret
Revisor

Voltooide universitaire op­
leiding van 3 jaar.
5 jaar praktijkervaring.
30

Zwitserland Diplom ierter
Bücherexperte

m ab blz. 394

Bewijs van algemene vor­
3 jaar praktijkervaring.
ming op hoger niveau en het
diploma van een händelswetenschappelijke opleiding.
30-37

afireds

X

pUE|J3SJlM2

X

uapaM 2

X

legnwod
SAMENVATTEND OVERZICHT VAN DE EISEN EN BEPERKINGEN IN DE BEROEPSUITOEFENING DOOR BUITENLANDERS

X

X

X

5jfuU3)SOO

X

uaSaMiooN

X

Sljnquiaxn'i

X
X

agEji

X

o
x d.
X

puelsfl
( n 10OUJ3OA) puEjiapajq
sajduio 3 xne ajiessiiutuo^

> s

X

3|qejdujo 3 u ad x g qfuquejg
puEjuig

X

puejsjinQ

X

uaqjEuiauaQ

X

CS

X

X

aiqeiduioQ u ad x g

X S.
 sasudauug.p jnasiAa-y aiSjag

^C o,et c
<U -C N
C ^ T3
« « C

nj
s 3 js X
2 E «
2 3 S> C
(U £t»
Xü. b£>
C ^ c
J=
C
U ^ «J

CO) 0)t
e >
II II II
> X I

p-a«ië
üca

X c OC C 'tt
•3 2
(U
<u Ou c3 '3
bO .00

Cetf > 2
(U Js<u
3U 72(U
^
n»
O
J
u
U,bO
-4rt öo
5Jf. O
Oo
>

X

x
X

tJ c
* c
.sC .c&
f« L*
T3 -X

X

X

cnj
-d .2
O
o. ~

X

X

X

6 e
*2 S
< ^ai

e5 03

3> 3 a,o&jd<gu
“ c bfl T3

O *-

°s g
c
52*1 öo
<u

v3 C

<XU -X<uw.
<U L■S S
.5 «u

2to -O
'3
> xt,

.5 C

32
-X<U u
WH rrtN

c T3

a<
co
o
£

t•s> |3'
(U T3
> «

(de betreffende voetnoten staan tussen haakjes aangegeven, de noten staan op blz. 396)

TABEL II

(puepSiug) 5j(u 5jutuo)i pSiuajayy

1) Alleen vennootschappen, wier aandelen niet ter beurze genoteerd zijn.
2) Uitzonderingen kunnen worden toegestaan.
3) Bij open vennootschappen m oet minstens één van de controlerende accountants een „Autoriseret
Revisor” zijn.
4) In zoverre er geen afspraken om trent wederzijdse erkenning m et andere landen bestaan.
5) Uitgezonderd, waar het grootste deel van het kapitaal van de maatschap in handen is van niet
m inder dan 3 leden van de „Ordre des Experts Comptables et des Comptables Agrées”.
6 ) Heeft alleen betrekking op wettelijk voorgeschreven controles.
7) Geldt alleen voor het tijdstip van toelating als ,,W irtschaftsprüfer” . Verruiming van de regeling is
in overweging.
8 ) In zoverre het om de beroepsuitoefening gaat.
 9) Toestemming van de regering is vereist.
10) Niet-leden van de beroepsorganisatie, opgenomen in een maatschap, hebben niet dezelfde rechten.
11) In dit overzicht is rekening gehouden m et het nieuwe vennootschaps- en ondernemingsrecht.
12) Voorwaarde is dat de in dat land gebruikelijke examens in Belasting- en Handelsrecht afgelegd
werden.
13) Uitzonderingen zijn mogelijk, wanneer buitenlanders deel hebben aan het aandelenkapitaal, onder
de voorwaarde, dat de benoeming tot controlerend accountant onder gelijktijdige aanwijzing van
een Zweeds accountant geschiedt.
14) Alleen niet bij de controle van banken, spaarkassen en dergelijke.
15) Als er onder de partners niet-leden zijn, mag de maatschap zichzelf niet aanduiden als „Chartered
A ccountants”.
m ab blz. 396

TABEL III

Arbeitsgruppe 10

- Deutsch sprechend

Konferenzeräume - Lazard Brothers & Co. Limited

Gastgeber - W. S. Samson

5 Oktober 1971
Thema 1

6 Oktober 1971
Thema 2
7 Oktober 1971
Thema 3

Diskussionsleiter
Protokollführer

K. Busch
F. Zeiss

Diskussionsleiter
Protokollführer

L. D. Oosterveld
G. Engelke

Diskussionsleiter
Protokollführer

H. J. Kretschmer
H. Fink

Mitglieder der Arbeitsgruppe
Name

S taatsangehdrigkei t

118
039

Adolf, G.
Metzenbauer, H.
Austria
Austria

218
372
371
305
307
214
331
360
309
302
338
376
366

Busch, K.
Engelke, G.
Fink, H.
Heidrich, J.
Kagel, W.
Kretschmer, H.-J.
Müller, G.
Pesch, H.
Senige, J.
Warth, K.
Weichler, W. W.
Welz, E.
Zeiss, F.
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany
Germany

453

Falus, J.
Hungary

126
386
235
292

Dubois, A. J. M.
Oosterveld, L. D.
Reyn, H. J.
Wynia, J. G.
Netherlands
Netherlands
Netherlands
Netherlands

443

Försund, S.
Norway

423

Blanc, H.
Switzerland

m ab blz. 397.
