Waterweg van Rotterdam naar zee — De Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij. — Stijgende vrachten
HANDELSKRONIEK.
WATEKWEG

VAN R O T T E R D A M N A A R Z ~ E.
TRUSTMAATSCHAPPI~. --

--

DE NEDERLANDSCHE

STIJOENDE

0VERZEE-

VRACHTEN.
Waterweg van R o t t e r d a m naar Zee. Op zichzelf mag
het kortelings ingediende wetsontwerp tot verbetering van
den Waterweg van Rotterdam naar Zee beschouwd worden
als een uiting van energie die waardeering verdient. In deze
troebele tijden oog te hebben voor de levensbelangen van
ons land, ondanks die tijden voort te gaan op den weg
die is aangewezen, }:an niet anders dan in overeenstemming
worden geacht met de woorden van vertrouwen in de
toekomst door H. M. de Koningin in de jongste troonrede
uitgesproken. Jammer slechts, dat het ingediende voorstel
weinig anders aanduidt dan een groot gebaar, framers de
verantwoordelijkheid wordt ten slotte gelegd op het gemeentebestuur van Rotterdam, hetwelk men een beslissing nog
daarenboven zeer moeilijk maakt door van haar een buitensporige bijdrage te eischen. Een bedrag althans dat in deze
tijden buitensporig mag worden geacht.
 Zoo er een stad in ons land is die geleden heeft door
den oorlog, dan is het zeker wel in de eerste plaats
Rotterdam. Het ziet zijn scheepvaart tot op een vierde of
een derde verminderd, waardoor de inkomsten evenredig
dalen. Bovendien vloeit uit de daardoor ontstane werkioosheid voort, dat buitengewone aanslagen moeten worden
gedaan op de gemeentekas. Desniettemin houdt - - w a r niet
anders was te verwachten - - de stad het hoofd boven water,
voldoet blijmoedig aan de eischen die oogenblikkelijk aan
haar worden gesteld. Maar zij doet nog meer. Zij verliest
het vertrouwen in de toekomst niet, maar neemt allerlei
maatregelen om straks behoorlijk te zijn toegerust, getroost
zich daarvoor allerlei uitgaven, waaronder ook die, welke
haar worden opgelegd door minder goed beleid van den-

838
zelfden minister die nu met zijn Waterweg-plan voor den
dag komt. lmmers het behoeft bijv. geen betoog dat de
gemeente werd gedwongen reeds nu de hand te slaan aan
de havenplannen onder Pernis en daaruit voortvloeiende
onteigeningen, doordien de minister toestemming gaf voor
een particuliere havenexploitatie, onmiddeiijk aan de grens
onzer gemeente, die uit een oogpunt van gemeentebeleid
onmogelijk kon worden geduld. Deze vergunning werd door
het algemeen belang zeker niet geboden ,~terwijl een eventueel
argument dat zij krachtens geen enkelen titel kon worden
tegengehouden, werd te niet gedaan door het left, dat ~n
aanhangig was een wettelijke regeling dezer materie, krachtens
het initiatief van de heeren Gerretson en van der Molen ~n
bovendien bij den minister bekend was dat een nieuw havenplan te Rotterdam werd overwogen, uitsluitend om te
voorkomen, dat door particulieren een wig zou worden
gedreven in een behoorlijk geregelden toestand. Het algemeen belang had ongetwijfeld ge~ischt, dat deze minister
evenals zijn ambtsvoorganger een dergelijke daad had tegengehouden. Hoe dit zij, hij deed zulks om een ongetwijield
opheldering verlangende reden niet en joeg Rotterdam op
een tijdstip dat eenige afwachting was geboden op ontzaglijke kosten en tot belooning daarvoor krijgt het nu een
wetsontwerp thuis, waarin zoogenaamd met de belangen
van Rotterdam wordt rekening gehouden, maar er toch niet
tegen wordt opgezien om deze te laten betalen, met de
dubbele bijdrage die in voorgaande jaren gebruikelijk is
geweest, welke laatste op haar beurt weer her dubbele
bedroeg van het offer dat in de beginperiode der doorgraving vrijwillig werd aangeboden.  Niettemin heeft de raad in geheime zitting reeds vroeger
besloten om te doen wat werd gevraagd - - in Rotterdam
kruimelt men in den regel niet, waar het de belangen van
de scheepvaart betreft - - doch volkomen terecht heeft hij
ingezien dat aan dit offer minstens de voorwaarden moest
worden verbonden, dat deze of andere ministers geen kans
meer hadden om door bijzondere vergunningen aan parti-

839
culieren ongemotiveerde winsten in den schoot te werpen
ten koste van Rotterdam.
En daarom zeide de gemeente, dat zij bereid was het
gevraagde subsidie te verstrekken, m i t s o.m. werd gezorgd
voor spoedige verkrijging van de wettelijke regeling betreffende het aanleggen en exploiteeren van voor het laden
en lossen van zeeschepen bestemde havens en bovendien
voor een dusdanige regeling van de grondberging, dat dit
niet meer aan de aannemers der werken werd overgelaten
en dus een onnoodige speculatie in oeverterreinen werd in
de hand gewerkt. De gemeente stelde zich op het stand-

punt dat zij waarborgen verlangde dat, met gebruikmakin~
van haar eigen gelden, geen met haar belangen strijdige
toestanden in her leven werden geroepen. Een alleszins
billijke wensch als men weet, dat alle onaangenaamheden
welke de gemeente met de particuliere onderneming Rotterdam-West heeft gehad, niet anders waren dan uitvloeisel
van een grondspeculatie, tengevolge van een min goed geregelde grondberging.
Niettemin heeft de minister geen oog gehad voor dezen
redelijken eisch en meegedeeld dat de gemeente slechts
onvoorwaardelijk haar subsidie mocht toestaan.
 Maar er kwam hog meer. De minister wijzigde het oorspronkelijke ontwerp van zijn voorganger, waartegen uit
technisch oogpunt geen bedenking is te maken. Ter bevordering van het werk voorzag hij ook in de normaliseering van bet Scheur en verbetering van den Hoorn,
terwijl hij ook in overweging nam de doorgraving van het
Oostelijk deel van het eiland Rozenburg. In de hoogere
kosten van f 1 millioen moet de gemeente natuurlijk hooger
bijdragen. Eindelijk achtte de minister het wenschelijk om
thans reeds de hand te leggen op terreinen die noodig zouden
zijn voor een later nog in uitzicht gestelde verbetering van
het vaarwater en ook daarvoor werd het noodig geacht
dat de gemeente } van de kosten droeg.
Daartegenover heeft de gemeente terecht verlangd, dat
zoo zij 89 van de kosten van aankoop van terreinen droeg,
die later door ophooging een belangrijke waarde zouden
kunnen krijgen, zij dan ook daarin een overeenkomstige
zeggenschap zou ontvangen, terwijl zij er tevens op heeft

840
gewezen dat door de doorgraving van Rozenburg een nieuw
achterland zou worden geopend, waardoor opnieuw in
bedenkelijke mate het gevaar van ondoordachte plannen
van ophooging konden ontstaan. Inderdaad werd hierdoor
de wettelijke regeling hierboven genoemd opnieuw urgent.
De minister is echter onvermurwbaar gebleven en heeft
zijn verbeterd ontwerp ingediend met de bepaling, ,,dat tot
de uitvoering der werken niet zal worden overgegaan dan
nadat telkens de naaste belanghebbenden bij de verbetering
van den waterweg van Rotterdam naar zee zich hebben
verbonden een derde deel der kosten te dragen".
 In zoover verdient her toejuiching dat het wetsontwerp
thans is ingediend, dat de Volksvertegenwoordiging alsnu
de gelegenheid krijgt b. fond de vraag te bespreken of niet
paal en perk gesteld moet worden aan de telkens hooger
wordende eischen van subsidie aan Rijkswerken. lndien men
op deze wijze ongebreideld doorgaat, dan zullen deze werken
ten slotte worden aangelegd met het geld van anderen en
onder die omstandigheden heeft het initiatief van een Rijksbewindsman nauwelijks lets meer om her lijf. Hij maakt de
plannen waarmee men genoegen heeft te nemen, doch
beschikt over ander dan Rijksgeld. Een dergelijke toestand
is op den duur alleen dutdbaar, indien aan de geldschieters,
overeenkomstig hun stortingen, invloed op de praestaties
worden gegeven. In het particuliere zakenleven zou men er
al zeer zonderling van opzien, dat degeen die her geld fourneert, buiten de bestuursgestie der onderneming wordt gehouden. Als men gezamenlijk lets onderneemt dan heeft
men ook gezamenlijk zeggenschap. In deze richting heeft
een beslissing van de Kamers te gaan.
De Nederlandsche

Overzee Trustmaatschappi].
De

Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij, kortweg de
N. O . T . , mag zich niet meer zoo onverdeeld in de gunst
van den Nederlandschen handel verheugen als dit in het
begin het geval was. Men krijgt thans in de bladen allerlei
klachten te hooren en dat deze vrijwel het algemeen gevoeien vertolken, mag wel hieruit worden afgeleid, dat het
bestuur van de N. O. T. het noodig heeft geoordeeld een
verklaring in de bladen te publiceeren, waarin op het

841
eigenlijke karakter van dat lichaam wordt gewezen, op zijn
werkzaamheid en zijn bedoeling.
 Wij gelooven niet dat deze mededeeling de grieven zal
doen verstommen, al kan dan ook de trust zelve er niets
aan doen. Ten slotte zijn dan ook naar onze meening die
grieven verkeerd gepl.aatst. Als men de bezwaren die worden
ondervonden wijt aan de N. O. T. dan is men zeer onbillijk.
Het eigelijke kwaad zit bij Engeland en Frankrijk, die eenvoudig Nederland van her verkeer over zee zoo goed als
hebben afgesl0ten, behoudens dan het weinige dat bij hunne
gratie doorkomt, geconsigneerd aan de N. O. T. Welk een
machtig lichaam die N . O . T . in onze samenleving is geworden, zij heeft eigenlijk even veel of even weinig te vertellen als welke particuliere handelaar ook. De laatste zou
a l zijn goederen zien aangehouden, door bemiddeling van
de N. O. T. krijgt hij hog wat, maar niet meer dan men
hem wil toestaan.
Wanneer men klachten wil aanheffen, dan moet men
deze richten tot Frankrijk en Engeland, die niet slechts
goederen aanhouden, maar zelfs het telegrafisch verkeer
van den neutralen handel onderling censureeren. En dat
ook al weer hog maar in het meest gunstige geval. Er zijn
voorbeelden te over dat men niet met censuur volstaat
doch eenvoudig het verkeer stop zet.
Wij hebben eens een gesprek bijgewo0nd tusschen een
9Nederlandsch handelaar en den diplomatieken vertegenwoordiger van een vreemden neutralen staat, waarin overleg
werd gepleegd over de belangen van den wederzijdschen
handel. In den loop van bet onderhoud zei de zaakgelastigde: Ach waarde heer, als uw land en het mijne over
een behoorlijk aantal dreadnoughts beschikten, dan zouden
wij hier niet behoeven te zitten overleggen. D a n gebeurde
dadelijk war wij wenschelijk achten.
 Dit is de kern van de kwestie, onafhankelijk van het
bestaan van een N. O. T. Wij moeten ons eenvoudig onderwerpen aan hetgeen de beide bovengenoemde mogendheden
met verkrachting van alle bepalingen tot regeling van het
zeerecht vroeger tot stand gekomen, ons believen op te
leggen. Ais van die zijde wordt beweerd, dat men tot zijn
leedwezen, om den vijand te bereiken, ook de neutrale

842
staten moet hinderen, maar dat men zal trachten dit zoo
weinig mogelijk te doen, dan zou het eenige passend.e
antwoord onzerzijds behooren te wezen: Wij waardeeren
uwe gevoelens zeer, gij kunt tegen anderen oorlog voeren
als ge wilt, maar ons zult ge niet hinderen, ook niet zoo
weinig mogelijk en wanneer gij her toch doet zullen wij
de vrijheid nemen u terug te wijzen binnen de grenzen waar
gij hoort. Dit zou bet eenige passende antwoord zijn . . ..
mits wij in staat waren om die meening met machtsmiddelen
te onderstreepen. Wanneer men van deze laatste spreekt,
denkt men met bovengenoemden gezant misschien het eerst
aan dreadnoughts. Toch is dit het eenige middel niet. De
neutrale handeD, onder aanvoering van Amerika, had zich
van het begin af aan moeten mobiliseeren en van de oorlogvoerende mogendheden collectief moeten eischen, dat hij
ongehinderd werd gelaten, onder bedreiging dat anders van
zijn kant her verkeer naar die mogendheden zou zijn stopgezet. Was dat geschied, dan zou er naar onze meening
geenerlei sprake zijn geweest van eenigen hinder, om de
eenvoudige reden dat een uitvoerverbod naar Engeland en
Frankrijk, in zoo hooge mate afhankelijk van de producten
door al die neutrale landen geleverd, voor deze zeer noodlottig zou zijn geweest. De overwinning zou dan ongetwijfeld
door de neutralen zijn behaald en men had geen N . O . T.
 van noode gehad. Nu dit niet is geschied, moet men niet
klagen over de N. O . T . die even machteloos is als welke
particulier dan ook, maar bejammeren ~n dat ons land niet
sterk genoeg is om zich te verzetten, ~n dat van de weinige
kracht die bet met zijn uitvoerproducten nog had, met
anderen niet een behoorlijk gebruik is gemaakt. Het is te
hopen, dat de oorlogvoerende mogendheden elkander ten
slotte zoo lain slaan, dat zij in de eerste eeuw niet meer
aan oorlogvoeren denken, maar mocht dit niet bet geval
wezen en een komende vrede weer allerlei factoren bevatten
voor nieuwen krijg, dan zal men geleerd door het heden,
zeker zich nog wel eens tweemaal bedenken, alvorens men
zich bij die gelegenheid weer met handen en voeten overgeeft aan de dusgenaamde beheerscheressen der zee. Zeer
zeker -heeft de ervaring ons nu geleerd, dat wij ons reeds
dadelijk' bij het tot stand komen van een vrede moeten

843
scharen aan den kant dergenen, die zich zullen opwerpen
als verdedigers van een vrije zee. Wel behoeft men niet
al te veel waarde te hechten aan papieren bepalingen die
ten slotte als scheurpapier worden beschouwd, maar bet
is althans te beproeven, om onder garantie van alien de
vrijheid der zee boven bedenking te stellen.
 Stijgende vrachten. Er is reeds meer op gewezen, hoe
de tegenwoordige oorlog aanleiding gaf tot een buitengewone verhooging van de zeevrachten en als gevolg daarvan ook van de waarde van schepen. Zonder vrees voor
tegenspraak kan worden gezegd, dat in de zeevaart schatten
worden verdiend, zeer ten koste van het publiek dat op
deze wijze zijn voedingsmiddelen en grondstoffen ontzaglijk
in prijs ziet stijgen. Als men weet dat bijv. thans te Port
Said voor bunkerkolen 54 sh. per ton moeten betaald
worden tegen 26 sh. in gewone omstandigheden, heeft
men al een voorbeeld uit vele, voor het duurder worden
van alles.
Het is de vraag of die vrachtenstijging thans reeds haar
toppunt heeft bereikt, nu zich een nieuwe factor heeft
voorgedaan om de beschikbare ruimte weer te verkleinen.
De Orieksche regeering heeft nl. in de omstandigheden
aanleiding gezien om alle koopvaardijschepen onder Grieksche vlag, waar zij zich ter wereld ook bevinden, van huis
terug te roepen, ongeacht zelfs de mogelijkheid dat zij hOg
overeenkomsten hadden n a t e komen.
De Orieksche vloot is vrij uitgebreid, vooral in de laatste
jaren heeft zij een niet onbelangrijke vermeerdering ondergaan, zooals nu eerst blijkt voor Engelsche rekening. Beweerd wordt althans dat in de laatste jaren vele Engeische
reeders hun schepen onder Grieksche vlag hebben gebracht,
zonder dat daarmee verwisseling van eigenaar gepaard
ging. Het geschiedde op economische gronden, ten einde op
deze wijze de vaartuigen goedkooper te kunnen exploiteeren,
zoowel op het stuk van gages als andere lasten. Zelfs moet
die omwisseling van vlag nog hebben plaats gehad tegen
bet begin van den wereldoor!og, toen het Engelsche gouvernement op eene groote hoeveelheid ruimte beslag legde.
 Die buitengewone vermeerdering van de Orieksche vlag is

844
dan ook aanleiding, dat het eerst van uit Engeland stemmen
zijn opgegaan om vrees uit te drukken dat het onttrekken
van zulk een groote hoeveelheid ruimte aan de vrachtmarkt
weer tot buitengewone verhoogingen aanleiding moesten
geven. Waar het terugroepen van Orieksche schepen tegelijkertijd gepaard ging met een verbod tot verkoop, is zulks
in de eerste plaats een strop voor de Engelsche reeders,
maar zal het ook blijken te zijn voor anderen.
A. Voo6D.
Rotterdam,

10 October 1915.
