Rapport Open Consultatie NPOS2030 Ambitiedocument
25

-

-

-

Bereik & branding
o Raken onderzoekers enthousiast over dit document?
“Gaat een onderzoeker die dit leest enthousiast worden? Het doet te weinig recht aan
NDA’s met industrie, MKB.”
o Wij geloven dat internationale lobby-activiteiten een belangrijk onderdeel van de
transformatie vormen.
o Implementatie van de Guiding Principles en Programmalijnen zal consequenties hebben
voor onderzoekers... Meer aandacht voor cultuurverandering...
“De implementatie van de Guiding Principles en Programmalijnen hebben consequenties
voor onderzoekers. Er mag meer aandacht worden besteed aan de wijze waarop de
benodigd cultuurverandering bij onderzoekers tot stand gebracht moet worden met
daarbij aandacht voor de disciplinaire verschillen en gewenste snelheid waarop deze
cultuurverandering doorgevoerd moet worden.”
Inclusiviteit
o Het lijkt belangrijk voor mij dat bij het ontwikkelen van nieuwe manieren van waardering
ook wordt overwogen dat toegepaste wetenschap en basiswetenschap een echt andere
waardering vereisen.
Ethische kwesties
o In alle Programmalijnen moet er prioriteit worden gegeven aan ethische, juridische en
maatschappelijke consequenties, inclusief kennisveiligheid en privacy.
26

1. Open Access
- De belangrijkste actielijnen omvat onderdelen van zowel de Missie- als de Hoe-secties. Zoals de
naam al doet vermoeden, moeten de 'belangrijkste actielijnen' betrekking hebben op het 'hoe'. De
'missie' moet worden verkregen door het 'hoe'. De 'missie' is om alle wetenschappelijke output in
open access en publiekelijk toegankelijk te maken. De manier om dit te bereiken, is het 'hoe'.
 o 1. Alle wetenschappelijke output open access maken (dit is het resultaat van de missie) > dit is geen belangrijkste actielijn [zie PL01, RENAMING THE PL]
o 2. Ervoor zorgen dat de maatschappij alle wetenschappelijke output kan hergebruiken;
(dit is de uitkomst van de missie) -> dit behoort niet tot de belangrijkste actielijnen [zie
PL01, SKILLS]
o 3. Kostenbeheersing: volledige Open Access zonder extra kosten; (is dit een 'hoe'?) -> dit
is een wens voor OA
o 4. Handhaving van hoge kwaliteit en onderzoekintegriteit; (Wat heeft dit met Open
Access te maken?) -> dit is een wens voor OA [vgl. 'GUIDING PRINCIPLE']
o 5. Innovatieve manieren van erkennen en waarderen, loslaten van kwantitatieve
indicatoren; (incentives voor de bevordering van Open Access) [vgl. HAVE THIS AS A CROSS
PL ACTION]
o 6. Controle over eigenaarschap, publieke waarden, en academische en digitale
autonomie; (incentives voor Open Access) [vgl. IP en OWNERSHIP]
o 7. Het openstellen van diensten, toewerken naar minder afhankelijkheid van uitgevers.
(Infrastructuur voor Open Access) [vgl. SOVEREIGNTY en PUBLIC GOOD GPs]
- Voorgestelde belangrijkste actielijnen
o 1. Invoering van open infrastructuren ter ondersteuning van Open Access-praktijken
o 2. Open Access vergemakkelijken door het opzetten van Ondersteuning en training
o 3. Open Access normatief maken door actieve betrokkenheid van de gemeenschap
o 4. Open Access lonend maken door incentives (erkennen en waarderen)
o 5. Open Access verplichten door middel van beleidslijnen en voorschriften
o 6. Open Access voor iedereen toegankelijk maken door middel van publieksprogramma's
(mijn eigen punt)
OPMERKING RC: Zie antwoord van respondent ID355.
 OPMERKING RC: dit zijn bestaande of voorgestelde KAL's, geen afzonderlijke PL's
- KAL01
o Suggesties voor wijzigingen in de tekst
Belangrijkste actielijnen voor Open Access: 1. alle wetenschappelijke output open access
maken (inclusief onderwijsmateriaal) [vgl. PL01]:
Toevoegen aan de belangrijkste actielijnen voor Open Access: 1. alle wetenschappelijke
output open access maken (inclusief onderwijsmateriaal).
o Zoals beschreven in het antwoord op vraag 7, zijn de belangrijkste actielijnen niet alleen
herkenbaar en een flinke stap in de goede richting, maar vooral gericht op de voorwaarden
waaronder peer-reviewed artikelen 100% in open access kunnen worden gepubliceerd.
Aanvullende actielijnen (of activiteiten in het kader van de eerste twee actielijnen) zouden
ervoor zorgen dat in alle onderzoeksdisciplines en -domeinen vervolgstappen kunnen
worden gezet richting 100% open access publiceren.
 27

-

-

-

-

KAL02
o Het NRO onderschrijft actielijn 2 in Open Access:
"Het NRO (Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek) onderschrijft van harte actielijn 2
uit hoofdstuk 2 Open Access: Sinds 29 oktober 2019 krijgen leraren en andere
onderwijsprofessionals die werkzaam zijn op een school in het primair onderwijs,
voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs toegang tot de wetenschappelijke
database EBSCO Education Source via www.voordeleraar.nl. Dit is een gezamenlijk
initiatief van het NRO, de Koninklijke Bibliotheek, de PO-Raad, de VO-raad en de MBO
Raad. Bijna 20.000 onderwijsprofessionals hebben zich hiervoor reeds geregistreerd. Het
betreft hier echter een pilot. Het NRO streeft daarom een duurzame, georganiseerde
toegang tot literatuur voor onderwijsprofessionals na. We verkennen graag samen met de
onderwijssector, uitgevers en andere stakeholders hoe onderwijsprofessionals mee
kunnen doen aan de nationale Read-deals die worden gesloten."
KAL03
o Wat Open Access betreft: actielijn 3 (kostenbeheersing - voor open access zonder extra
kosten) komt er in de praktijk op neer dat actielijnen 1 en 2 niet volledig kunnen worden
bewerkstelligd en dat het percentage onderzoekspublicaties van Nederlandse auteurs in
open access rond de 70% à 80% zal blijven steken. Als dit de beleidskeuze is, moeten
actielijnen 1 en 2 naar mijn mening dienovereenkomstig worden geherformuleerd.
o Nr. 3. 'Kostenbeheersing: volledige Open Access zonder extra kosten': Lijkt te zijn
verweven met nr 7. (Het openstellen van diensten, toewerken naar minder afhankelijkheid
van uitgevers).
o 'Kostenbeheersing: volledige Open Access zonder extra kosten': 'Extra kosten' in welke
situatie en voor wie?
KAL04
o 4. 'Handhaving van hoge kwaliteit en onderzoekintegriteit': 'Open peer review' ontbreekt.
Open Peer Review is een belangrijk aspect van Open Science. Het openstellen van wat
traditioneel een gesloten proces is geweest, vergroot de mogelijkheden om fouten op te
sporen, bevindingen te valideren en ons algemene vertrouwen in gepubliceerde resultaten
te vergroten.
 KAL05 Erkennen en waarderen
o 5. Innovatieve manieren van erkennen en waarderen, het loslaten van kwantitatieve
indicatoren; dit is natuurlijk de zaak van meer op onderzoeksbeleid gerichte organisaties
dan van SURF. Hoewel SURF een voorstander is van het faciliteren van alternatieve
impactfactoren, willen we erop wijzen dat deze paragraaf impliceert dat er volledig afstand
moet
worden
gedaan
van
kwantitatieve
indicatoren.
De toevoeging van aanvullende indicatoren zou een verrijking zijn van passendere
manieren van evaluatie en beloning. Voor een optimale evaluatie en erkenning van
onderzoek zal waarschijnlijk naar een combinatie van (uiteenlopende) kwantitatieve en
kwalitatieve indicatoren moeten worden gezocht. Wij denken dat het beter haalbaar is om
niet teveel op kwalitatieve indicatoren te vertrouwen en in plaats daarvan nieuwe,
aanvullende kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren te ontwikkelen om passendere
manieren voor erkennen en waarderen tot stand te laten komen.
o 5. 'Nieuwe manieren van erkennen en waarderen, loslaten van kwantitatieve indicatoren:
Wij vinden dat dit niet specifiek betrekking heeft op Open Access, maar meer een
28

algemene belangrijke actielijn is die verband houdt met de dwarsdoorsnijdende,
essentiële voorwaarde voor lijn 4 (erkennen en waarderen) en niet zozeer met alleen Open
Access
-

KAL06
o 6. Controle over eigenaarschap, publieke waarden, en academische en digitale
soevereiniteit; & 7. Open diensten, toewerken naar minder afhankelijkheid van uitgevers.
 Het zou waardevol zijn om op het verband tussen deze twee actielijnen te wijzen. De
academische gemeenschap is te afhankelijk geworden van een handvol grote commerciële
organisaties. Wij zouden daarin het evenwicht willen herstellen. Eén manier is om te
proberen de controle over het eigenaarschap terug te winnen door voorwaarden te stellen
in overeenkomsten en/of wetgeving. Waar dat niet mogelijk is of wanneer de Nederlandse
onderzoeksgemeenschap besluit dat ze nooit het risico wil lopen afhankelijk te worden;
zal Open infrastructuur de voorkeursstrategie zijn. Een voorbeeld hiervan zou de
essentiële informatie over onderzoek kunnen zijn; 'wie heeft welke output geproduceerd
met welke subsidie en waar kan men daartoe vrije toegang krijgen.'
- KAL07
o 7. 'Het openstellen van diensten, toewerken naar minder afhankelijkheid van uitgevers':
Zie de eerdere opmerkingen over de missie: NPOS zou moeten streven naar een beter
evenwicht tussen de ondersteuning van traditionele uitgevers en de ondersteuning van
alternatieve (door wetenschappers geleide) bedrijfsmodellen voor open access.
- Doelgroepen
o De Belangrijkste Actielijnen voor Open Access zijn hoofdzakelijk gericht op universiteiten
(en geschreven vanuit het perspectief van universiteitsbibliotheken) en gaan voorbij aan
andere belangrijke stakeholders, met name NWO.
- OA en OER
o De actielijnen die onder Open Access worden genoemd, hebben veel raakvlakken met
punten die altijd bij de invoering van OER aan de orde zijn: Behoud van hoge kwaliteit;
Controle over eigenaarschap, publieke waarden, academische en digitale autonomie.
BETERE VERKLARINGEN
- De belangrijkste actielijnen zijn eerder geformuleerd als ambities dan als daadwerkelijke
actielijnen.
- Voeg een lijst bij van alle RPO's en RFO's die momenteel 'ontbreken', zodat het voor iedereen
duidelijk is welke instellingen u in dit nationale consortium wilt opnemen. Dit is voor STZbibliotheken erg belangrijk, omdat we zo op directieniveau hard kunnen maken dat STZziekenhuizen een schakel zijn in de open access-keten.
 - Wij hebben geen specifieke vermelding kunnen vinden dat met alle wetenschappelijke output
alleen output van door de overheid gefinancierd onderzoek wordt bedoeld.
Tot op heden is het verplicht dat door de overheid gefinancierd onderzoek in open access moet
worden gepubliceerd, terwijl deze verplichting niet geldt voor onderzoek dat niet met
overheidsgeld wordt gefinancierd. We verzoeken u te bevestigen dat alle wetenschappelijke
output, ongeacht eventuele overheidsfinanciering, in open access moet worden gepubliceerd.
- Metadata
o Metadata met betrekking tot Open Access worden niet expliciet in de actielijn betreffende
OA genoemd:

29

-

Metadata m.b.t. OA worden in de actielijn Open Access niet expliciet genoemd, wel in de
actielijn FAIR data. "Expliciete aandacht voor de metadata van alle scholarly output
(inclusief publicaties) zou ook in de actielijn OA goed zijn, evenals nadruk op het belang
van de openheid van deze metadata. Dit kan zowel aandachtspunt zijn in
onderhandelingen met uitgevers, als bij het nadenken over infrastructuur voor
publiceren."
o In de missie en actielijnen ontbreekt het belang van metadata, terwijl wordt gezegd dat
deze onderdeel zijn van de OA-programmalijn.
Ten aanzien van OA van alle wetenschappelijke output en de openheid van deze metadata,
is het belangrijk expliciete aandacht aan metadata te schenken. Dit zou deel kunnen
uitmaken van de onderhandelingen met uitgevers en een overweging kunnen zijn bij het
opzetten van een publicatie-infrastructuur.
'Behoud van hoge kwaliteit en onderzoekintegriteit': dit punt behoort niet tot de belangrijkste
actielijn binnen OA, maar is hooguit een bijkomend voordeel van OA.
'Het opstellen van diensten, toewerken naar minder afhankelijkheid van uitgevers': wij zullen altijd
afhankelijk zijn van uitgevers. Het doel is het diversifiëren van de soorten uitgevers.
 Is het mogelijk een nationale repository te hebben waarop onderzoekers echt kunnen vertrouwen
dat hun data zowel nu als in de toekomst veilig zijn?
Voeg een aanvullende actielijn toe: Een professionele gemeenschap van bekwame Research
Intelligence-professionals opbouwen, onder meer om te helpen een Open Kennisbank op te
bouwen en loopbaanevaluatie te ondersteunen door verantwoorde biblio- en alt-metrieken te
ontwikkelen en aan te bieden.
Verklaring: Een belangrijke oorzaak van het wijdverbreide gebruik (en misbruik) van
onverantwoorde metriek (JIF, H-index), is het gebrek aan datatoegang en/of de benodigde
expertise voor het ontwikkelen en gebruiken van verantwoorde metrieken die samen met de uit
peer review afkomstige kwalitatieve data nodig zijn.
2. FAIR-data:
- Vaardigheden & training
o Behalve aandacht voor de opbouw van capaciteit en competenties met betrekking tot
datastewards is ook aandacht nodig voor de opbouw van kennis en competenties voor de
omgang met research data (research software engineers).
- OA KAL06 ook voor FAIR-data
o Wat FAIR-data betreft: actielijn 6 van Open Access (controle over eigenaarschap, publieke
waarden, enz.) lijkt mij relevanter voor onderzoeksdata, waar het nog steeds mogelijk lijkt
te zijn om te voorkomen dat commerciële spelers een monopolie opbouwen.
- Erkennen en waarderen, ook voor FAIR-data
o Erkennen en waarderen wordt bij Open Access als belangrijke actielijn genoemd maar niet
bij Fair Data en Citizen Science. Ik hoef vast niet uit te leggen dat erkennen waarderen
noodzakelijk is voor ALLE facetten van Open Science, niet alleen voor Open Access.
- Eigenaarschap & IE
o De cruciale kwestie van data ownership en intellectuele-eigendomsrechten in publiekprivate partnerschappen worden in deze rubriek niet vermeld.
 - Toegankelijkheid

30

o
-

-

-

Ook ontbreken expliciete uitspraken over de toegankelijkheid van data voor stakeholders
die zich buiten de 'traditionele wetenschappelijke gemeenschap' bevinden en het verband
met ontwikkelingen en normen op het gebied van datastewardship wereldwijd.
KAL01
o 'FAIR-data, actielijn 1: niet alleen data stewards, maar ook research engineers, privacy- en
veiligheidsdeskundigen, etc Zij moeten allemaal als een team samenwerken (wat
inderdaad een enorme uitdaging kan zijn)'
o Wij denken dat institutionele beleidsmakers meer invloed zouden krijgen wanneer het
document bijvoorbeeld melding zou maken dat instellingen 3-5 datastewards nodig
hebben per 100 datagestuurde academici.
o De eerste belangrijkste actielijn, capaciteitsopbouw, is een eerste vereiste en heeft de
hoogste prioriteit.
Wij verwachten een verband met zowel de plaatselijke als de (binnenkort op te richten)
thematische DCC's en daarnaast de rol van het bestaande initiatief RDNL en LCRDM.
o Open Science kan niet worden bereikt door alleen maar een professionele gemeenschap
van datastewards op te bouwen. Evenveel of meer aandacht moet worden besteed aan
andere disciplines (software engineering en andere ondersteunende functies) en aan de
vaardigheden en training van de wetenschappers zelf.
o 1. 'Capaciteitsopbouw': Wij stellen voor om naast data stewards ook aandacht te besteden
aan data engineers en privacydeskundigen die bij voorkeur in een team samenwerken.
NPOS zou hier ook peer-to-peer activiteiten en coördinatie van de verschillende
gemeenschap kunnen ondersteunen of aanmoedigen (bijvoorbeeld een gemeenschap van
stewards en Open Science Community's)
KAL02
o In actielijn 2 wordt slechts - onterecht in onze ogen - heel kort gerefereerd aan de rol van
funders en van het belang van erkennen en waarderen (in relatie tot RPOs). Dit zou in een
volgende versie veel meer aandacht mogen krijgen.
 KAL03
o 'FAIR-data, actielijn 3: volgens dit punt zullen interoperabele netwerken zich nu op
nationaal niveau concentreren, maar op internationaal niveau wordt veel ontwikkeld waar
NL ook aan kan meewerken. Anders wordt NL een afgezonderd FAIR-eilandje op de wereld
:)"
o Actielijn 3: "De derde belangrijkste actielijn is de uitbreiding van het ecosysteem en de
opbouw van netwerken van diensten en infrastructuren omtrent data. [Citaat in het
Nederlands:] "Er wordt dus voorgesteld dat vanuit NPOS-netwerken van diensten en
infrastructuren (fysieke, digitale, virtuele, menselijke, ...?) worden gebouwd. Wie gaat dat
dan bouwen? Wat gaan ze nu precies bouwen? Wie gaat het betalen, nu en in de
toekomst?”
o 3. 'Diensten en infrastructuren': Wij zijn een voorstander van het opbouwen van
netwerken voor het verstrekken van informatie en diensten die onderzoekers helpen de
FAIR-principes toe te passen gedurende de hele levenscyclus van onderzoek(sdata): van
de subsidieaanvraag tot de publicatie en archivering van data. Volgens ons omvat dit ook
de ondersteuning bij het opstellen van datamanagementplannen en
instemmingsverklaringen, het kiezen van een platform waarop data en programmacode
worden gedeeld (bv. DataverseNL, 4TU, DansEasy, Zenodo, Dryad), het aanbevelen van
31

onderwerpspecifieke repositories, en waar men terechtkan voor de preregistratie van
hypotheses.
 -

-

-

-

-

-

KAL04
o 'FAIR'-data, actielijn 4: Dit is nogal vaag geformuleerd, ik beschouw dit niet als een
actielijn.'
o Actielijn 4: "De vierde belangrijkste actielijn betreft het kweken van vertrouwen in het
systeem. Vertrouwen speelt een sleutelrol als het gaat om netwerken, platforms en het
hergebruiken van data. Onderzoekers vertrouwen op de kwaliteit van data wanneer ze
deze hergebruiken. Dit heeft betrekking op de data, maar ook op het veilige hergebruik
van de data."
Een groep van mensen en organisaties (NPOS-stakeholders?) gaat vertrouwen (?) in het
systeem (welk systeem?) brengen. Als dit één van de vier centrale actielijnen is van het
FAIR Data-onderdeel van NPOS, dan zou onderbouwing en toelichting, met gebruik van
concretere termen, aan te raden zijn.”
o 4. 'Vertrouwenskader voor datatoegang': De beschrijving van de belangrijkste actielijn is
niet concreet genoeg.
De vijf (verticale) actielijnen (infrastructuur, ondersteuning & training, betrokkenheid van de
gemeenschap, erkennen & waarderen, en beleid & regelgeving) komen in de 4 belangrijkste
actielijnen onvoldoende aan bod.
LT-toegang
o 'FAIR-data: Ik mis de langetermijngarantie voor toegang tot data en software als actielijn,
met inbegrip van data- en softwarelicenties en het gebruik van overeenkomsten /
gebruiksvoorwaarden. Dit is nu al een probleem voor grote onderzoeken die niet zomaar
data in een repository kunnen archiveren, maar gebruik moeten van
datatoegangsverzoeken (dit kan te wijten zijn aan de AVG, maar ook aan financiële en
infrastructurele beperkingen)"
Software
o De OESO beveelt de implementatie van good practices aan voor research data en
softwaremanagement in het hele onderzoekssysteem
(https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0347), waarbij data en
software gelijkwaardig worden behandeld, hetgeen ontbreekt in de huidige belangrijkste
actielijnen van NPOS.
Duurzaamheid
o Er moeten voorzieningen, tools & diensten, en budgetten zijn om FAIRification structureel
en duurzaam te maken.
 FAIR
o In de belangrijkste actielijnen ontbreken de 'F' en 'A' van FAIR. Hergebruik en
interoperabiliteit worden expliciet uitgelegd, vindbaarheid en toegankelijkheid niet.
o PID's
In het kader van FAIR zou het waardevol zijn de essentiële rol van Persistent Identifiers
(PID's) te vermelden. Zonder PID's (eerste FAIR-principe) is geen van de vier letters van
FAIR haalbaar. Dit zou mooi aansluiten bij het feit dat verschillende stakeholders
momenteel bezig zijn met het opstellen van een nationaal draaiboek voor PID's. Tenslotte
is het gebruik van (open) PID's niet alleen essentieel voor FAIR-data, maar is ook cruciaal
voor de borging van academische autonomie (door openheid en interoperabiliteit van
32

-

-

informatie over onderzoek), zoals vermeld in hoofdstuk 1 van de Open Science Guiding
Principles.
Ontbrekende KAL over hoeveelheid data
o Wij vinden het jammer dat er geen actielijn is die betrekking heeft op het vergroten van
de hoeveelheid publiekelijk gedeelde onderzoeksdatasets.
Het is enigszins teleurstellend dat er geen enkele leidraad of ambitie is wat betreft het
streven om data open en open-licentie te maken, behalve dat ze FAIR moeten zijn.
Wij missen een overzicht van wat er tot nu toe op internationaal niveau ontwikkeld is (bijvoorbeeld
The Carpentries-community) en wat wij daarvan kunnen leren (of hoe wij van hen zullen leren/met
hen zullen samenwerken).
3. Citizen Science:
- Ontbrekende KAL
o Aan de belangrijkste actielijnen van Citizen Science toevoegen: openstellen van de
wetenschap (onderzoek en onderwijs) voor de samenleving.
- Erkennen & waarderen
o Het is niet duidelijk hoe onderzoekers worden ondersteund als ze citizen science
beoefenen. Vooral wanneer academische onderzoekers aan het hoofd van een
onderzoeksproject staan; hoe de communicatie het best te organiseren, hoe het werk te
'vertalen' en hoe te organiseren.
 - Samenwerking
o Ontbrekende best practices voor het realiseren van een (multidisciplinaire) samenwerking
o Ontbrekende informatie over citizen scientists die patiënt zijn; voor deze groep kan het
werk als citizen scientist er anders uitzien (bijvoorbeeld meer flexibiliteit nodig) vanwege
hun handicap
o De verschillen van citizen science tussen disciplines
o Om citizen science - of beter gezegd: publieke betrokkenheid - deel te laten uitmaken van
de academische cultuur in plaats van een praktijk die door enkelingen wordt uitgeoefend,
moet al vroeg in het curriculum van onderzoekers aandacht worden besteed aan de
integratie van 'participatieve en collaboratieve onderzoeksmethodologieën'.
o Er zijn verschillende goed functionerende citizen science-platforms en met hun
gecombineerde inspanningen moet worden samengewerkt.
o Om een tweerichtingsproces te versterken waarin het onderzoek de samenleving vindt en
de samenleving het onderzoek vindt, stellen wij een omgeving a/o-programma voor dat
het voor burgers & maatschappij gemakkelijker maakt om aansluiting te vinden bij
onderzoek(ers). Zo kunnen burgers en maatschappelijke organisaties onderzoeksvragen
en aspiraties oppikken die voortkomen uit hun specifieke ervaringsdeskundigheid en
kennis.
- KAL's voor Citizen Science-kopteksten zijn te abstract om zinnig te zijn.
o Een aanzienlijk deel van de HOW-tekst is rechtstreeks gebaseerd op een deliverable van
WeObserve en daar moet naar verwezen worden.
 o Mogelijk is het nodig om actielijnen 1 en 4 om te wisselen, d.w.z. eerst het CS-netwerk
creëren
o Actielijn 3 - Capaciteitsopbouw: afgezien van de definitie, is het onduidelijk wie wat met
wie doet om wat te versterken?
33

voor veel/de meeste activiteiten is het onduidelijk wie de drijvende kracht/uitvoerende
instantie is
o punt 4 - een CS-netwerk in NL oprichten - een ander netwerk dan dat uit punt 1?
o punt 5 - zeer WeObserve-centrisch; gecopy-pastet uit teksten/werk van WeObserve;
Plotselinge introductie van citizen observatories lijkt hier misplaatst
o Tweede belangrijke alinea van punt 5: waarom zo'n sterke nadruk op gezondheid?
Stakeholders
o STZ-ziekenhuizen spelen al een belangrijke rol als stakeholder op het gebied van citizen
science. Wij missen STZ-ziekenhuizen als belangrijke stakeholder in het NPOS2030ambitiedocument.
o Niet alle bestaande citizen science in Nederland is afkomstig van universiteiten.
Wat zal hiermee gebeuren? Zal dit worden omarmd? Of zal men dit negeren en als
activisme beschouwen dat niet serieus kan worden genomen? Dat zou naar mijn mening
namelijk een grote vergissing zijn als het doel is de samenleving te betrekken!
o Mogelijk is niet iedereen bereid zich te laten 'coördineren' door een overkoepelend
systeem of bestuur
Verschillende vormen van CS
o Maak onderscheid tussen verschillende vormen van burgerparticipatie: zo kunnen burgers
meedenken over de onderzoeksvraag en zelfs meehelpen bij de verzameling van data (die
op hun beurt variëren van individueel onderzoek tot big data), waarbij zij in begrijpelijke
taal over de resultaten worden geïnformeerd en bij de implementatie worden betrokken.
KAL voor capaciteitsopbouw
o De belangrijkste actielijn Capaciteitsopbouw lijkt veel overlap te hebben met de andere
vier belangrijkste actielijnen van Citizen Science. Ik betwijfel of dit een aparte belangrijkste
actielijn moet zijn. Daarnaast wordt gesproken over vijf stappen, terwijl er zeven zijn
beschreven.
 Ambitie
o Ik vind de titel 'Best practices ontwikkelen' niet ambitieus genoeg.
In de tekst 'Bewustwording creëren' staat in het document 'bewijs delen van de impact
van het betrekken van burgers of betrokken worden door burgers'. Dus natuurlijk moeten
de best practices gedeeld worden, maar het gaat ook om het ontwikkelen/innemen van
een kennispositie/vergroten van (bewijs voor) de impact door citizen science,
o De belangrijkste actielijnen zouden een meer pro-actieve en stimulerende aanpak kunnen
omvatten om met de burgers in contact te komen. Inclusiviteit vereist pro-activiteit,
stimulering en een outreach naar wetenschappers om zich met citizen science bezig te
houden om hun onderzoeksdoelen te bevorderen."
KAL01
o 1. 'Bewustwording ontwikkelen': Misschien hieraan toevoegen dat dit onderdeel is van
een cultuurverandering? Hoewel bewustwording niet erg ambitieus klinkt, erkennen we
dat dit van essentieel belang is om een cultuurverandering teweeg te brengen die wél
enorm ambitieus is. Onderzoekers moeten vanaf het begin van hun project beseffen hoe
belangrijk het is om de samenleving bij hun onderzoek te betrekken, hoewel dit niet altijd
relevant is (heeft raakvlakken met cultuurverandering).
KAL02
o

-

-

-

-

-

-

34

o

o
-

-

2. 'Best practices consolideren en verder ontwikkelen': Wij stellen voor het begrip 'good
practices' te gebruiken, omdat 'best practices' ertoe zouden kunnen leiden dat
onderzoekers minder geneigd zijn om te vragen of zij hieraan voldoen. Dit begrip zou
aanleiding kunnen geven tot twijfels/bezorgdheid over wie bepaalt wat deze best
practices zijn. Daarnaast zouden sommige instellingen terughoudend kunnen zijn om te
delen of ze naar best practices streven, terwijl 'good' practices mogelijk toereikend zijn en
meer aanzetten tot delen.
 Wat betreft actielijn 2 van citizen science: het delen van 'worst practices' is misschien nog
waardevoller dan het delen van 'best practices', vooral omdat deze zelden worden
genoemd in de wetenschappelijke literatuur

KAL04
o Belangrijkste actielijn 4, het netwerk, hangt sterk samen met belangrijkste actielijn 2. Zou
de focus van deze belangrijkste actielijn echt het netwerk moeten zijn of op een wat
abstracter/hoger niveau worden gelegd: een governancestructuur voor het realiseren van
CS in Nederland /professionalisering van Nederlandse Citizen Science.
Het Nederlandse netwerk is laaghangend fruit en iets wat al begonnen is. Of zeg iets over
het bereik, het beoogde aantal of de verscheidenheid van de leden van dit netwerk. En zijn
positie op internationaal vlak.
o 4. 'Samenwerking, synergie en transdisciplinaire samenwerkingsverbanden bevorderen':
Wij vinden dat het concept van citizen science te simpel op verschillende disciplines wordt
toegepast, alsof het een alles-in-éénoplossing is voor verschillende soorten problemen
('Haarlemmer olie'). Wij moeten aandacht besteden aan de overdracht van kennis
wanneer deze met verschillende groepen in de samenleving gedeeld wordt. Zolang
onderzoekers hun onderzoeksresultaten niet vertalen in een taal die voor andere
disciplines of het bredere publiek begrijpelijk is, zal het streven naar synergie zinloos zijn.
 KAL05
o 5. 'Ontwikkelen van en investeren in ondersteunende infrastructuren': In dit deel wordt
citizen science gezien als een bijdrage aan open science. Nu lijkt een duidelijke definitie
van citizen science te ontbreken: hoe verhoudt die zich precies tot open science? Kunnen
ze zonder elkaar bestaan of zijn ze intrinsiek met elkaar verbonden? Bijvoorbeeld: Is
publieksvoorlichting onderdeel van citizen science of van open science?
o Belangrijkste actielijn 5: de infrastructuur moet naar mijn mening in het algemeen vooral
gaan over data (verzamelen, analyseren en delen... hoe blijven burgers eigenaar van hun
data, hoe kunnen wij hen in staat stellen data te analyseren, toegang te krijgen tot data...
en enerzijds te zorgen voor data(verzameling) van wetenschappelijke kwaliteit en
anderzijds voor netwerken/platforms voor citizen science.
Hoe houden wij de burgers betrokken als mede-onderzoekers? Hoe stellen wij de
verschillende stakeholders in staat met elkaar in contact te komen en elkaar te
informeren? Ik vind dat dit nu een mix is van input uit specifieke domeinen/projecten en
niet het brede scala aan citizen science-projecten bestrijkt.
 o Voor actielijn 5 lijkt de nadruk van ondersteunende infrastructuur te liggen op CO's en
medisch onderzoek; waarop is deze keuze gebaseerd? Valt biodiversiteitsmonitoring
bijvoorbeeld onder CO's? Zouden zij het begrip CO kennen?
En waarom wordt de nadruk gelegd op gezondheid en niet op een van de vele andere
disciplines? Met andere woorden: als deze twee gewoon als voorbeelden zijn bedoeld, dan
35

-

-

-

is dat prima, maar dat moet dan wel duidelijker worden gemaakt. Als actielijn 5 de
bedoeling heeft om de ondersteuning van citizen science alleen op deze twee typen CS te
richten, dan ben ik het niet eens met deze invalshoek of zou ik op zijn minst uitgelegd
willen krijgen waarom de nadruk op deze twee benaderingen ligt. Vooral omdat CO's
worden beschreven als een zeer bijzondere vorm van CS, waardoor tal van andere
benaderingen minder zouden worden ondersteund (althans, zo komt deze actielijn nu op
mij over)
Ontbrekende KAL's
o Bereik en bewustwording zijn noodzakelijke belangrijkste actielijn. We missen echter de
overkoepelende analyse van wat de voornaamste belemmeringen zijn voor de invoering
van citizen science. Of het nu gaat om de samenwerking tussen burgers en
wetenschappers of de toegang tot kennisinfrastructuren en mensen voor burgers.
o Financiering
Wat betreft capaciteitsopbouw, zou ik willen toevoegen dat er ook financiering
beschikbaar moet zijn, niet alleen voor onderzoek dat gebruikmaakt van citizen science,
maar ook voor onderzoek naar citizen science. Het voortdurend bestuderen van bestaande
praktijken zal van cruciaal belang zijn voor de capaciteitsopbouw en de ontwikkeling van
best practices, vooral gezien de recente en aanhoudende hausse in citizen scienceprojecten.
 Een belangrijke actielijn zou ook aanloopsubsidie kunnen zijn. Net als de 'Nationale
Wetenschaps-Agenda (NWA)' zou NPOS een aanloopsubsidie beschikbaar kunnen stellen,
waarvoor het publiek vragen indient en (interdisciplinaire teams van wetenschappers?)
een voorstel doen over hoe deze vragen kunnen worden onderzocht. Vervolgens wordt
aan het beste voorstel een (aanloop)subsidie toegekend.
o Inclusiviteit opnemen
Inclusiviteit wordt aangemerkt als een kernaspect van citizen science. De literatuur wijst
uit dat er onder deelnemers aan citizen science al snel patronen van uitsluiting te
ontdekken zijn. Daarom moet naar mijn mening in elk citizen science-project actieve
aandacht aan inclusiviteit worden geschonken (dit ontstaat niet vanzelf) en moet
inclusiviteit ook worden afgestemd op de doelstellingen van een project. Niet alle
initiatieven mogen inclusiviteit als kerndoel hebben; in sommige gevallen kan inclusiviteit
de verwezenlijking ervan zelfs belemmeren
Leg verbanden tussen de PL's (en vorige verslagen)
o Er moet een verband worden gelegd met de belangrijkste actielijnen van de andere
programmalijnen, bijvoorbeeld: wat is de impact van citizen science op de actielijnen
Infrastructuur en Vaardigheden en training uit het Fair Data-programma.
o Momenteel voelen de Citizen Science-secties zich niet erg goed geïntegreerd met de
andere secties. Wij zouden graag een visie zien op de relatie tussen FAIR en open data,
open access en citizen science.
o Algemene opmerking: er is een groot contrast met de actielijnen van het FAIR Dataprogramma, die veel gedetailleerder zijn.
o De belangrijkste actielijnen lijken nogal af te wijken van wat in het NPOS-verslag 'Kennis
en krachten gebundeld' werd beschreven. De suggestie is om zo veel mogelijk deze
actielijnen aan te houden.
Definitie

36

Wij stellen voor een paar regels toe te voegen waarin citizen science wordt gedefinieerd.
Ook zou het helpen om het verband tussen citizen science en publieke betrokkenheid te
verduidelijken, terwijl ook wordt uitgelegd dat het verschillende concepten zijn.
 Training
o Voor citizen science zou het goed zijn om de nadruk te leggen op de bevordering van
wetenschappelijke kennis, zodat het publiek begrijpt hoe wetenschap in z'n werk gaat en
hoe ze wetenschap kan onderscheiden van pseudowetenschap en van technologie.
o

-

37

1 Gevolgen van de consultatieanalyse
In dit laatste hoofdstuk richten we ons op de mogelijke gevolgen van de consultatiefeedback voor de
verdere ontwikkeling van het ambitiedocument. Ons advies zal de volgorde aanhouden van de vragen
waarmee wij dit verslag zijn begonnen:
Dit NPOS2030-consultatieverslag beantwoordt drie vragen:
1. In hoeverre wordt het NPOS2030-ambitiedocument ondersteund?
2. Welke verbeterpunten stellen de respondenten voor met betrekking tot de vier elementen in
het NPOS2030-ambitiedocument?
3. Welke toevoegingen adviseren de respondenten aan de conceptuele 'Rolling Agenda' van
NPOS 2030?

1.1 Ondersteuning van het NPOS2030-ambitiedocument
Het algehele resultaat van de consultatieanalyse wijst op een gedegen ondersteuning van het
ambitiedocument. De respondenten hebben blijk gegeven van een constructieve en betrokken
deelname aan de consultatie. De algemene boodschap van alle groepen stakeholders luidt: "Nodig ons
uit om deel te nemen aan het follow-upproces van NPOS 2030". Rekening houdend met het belang
van een breed gedragen NPOS 2030, is ons advies:
1. Follow-up van het voornemen om stakeholders actief bij de Rolling Agenda te betrekken, actief
of geïnformeerd, afhankelijk van de situatie. Zij zou het goede voorbeeld geven wat betreft de
guiding principle van inclusiviteit. Co-creatie van de Rolling Agenda zou misschien een cruciaal
instrument kunnen zijn om steun te verwerven voor de eigenlijke acties en planning.
 2. Overweeg een redactieraad voor de Rolling Agenda samen te stellen, waarin ook een
afgevaardigde van de hogescholen zitting zal hebben. Het is belangrijk om te voorkomen dat de
NPOS2030-documentatie hoofdzakelijk betrekking heeft op een academische onderzoekspraktijk,
aangezien NPOS 2030 ernaar streeft alle groepen stakeholders en hun praktijken bijeen te
brengen.
1.2 Suggesties ter verbetering van de vier elementen in het NPOS2030ambitiedocument
De opmerkingen zijn voor een groot deel constructief en bieden goede suggesties ter verbetering van
het ambitiedocument. De meeste opmerkingen hebben betrekking op de programmalijnen; de
respondenten geven aan deze onvolledig te vinden en willen er programmalijnen aan toevoegen. Voor
de resultaten van de consultatie en gedetailleerde adviezen verwijzen wij naar hoofdstuk 5. In deze
paragraaf geven wij alleen overkoepelend adviezen:
3. Zorg voor een betere samenhang tussen de guiding principles/visie en de
programmalijnen/belangrijkste actielijnen. Soms is de motivering voor de gekozen drie
programmalijnen onduidelijk.
4. Voeg Open Education als vierde programmalijn toe.
o Pro's: (1) dit wordt vaak genoemd (2) de factoren die aan open education en open science
ten grondslag liggen, komen grotendeels overeen.
38

o

o

Contra's: (1) het toevoegen van een grote programmalijn als Open Education brengt het
risico met zich mee dat die van Open Science (en Open Education) ernstige vertraging
oplopen; (2) Open Education zou naast Open Science kunnen worden beschouwd, in plaats
van als een van de programmalijnen.
Opmerking: verwar open education niet met open leermaterialen.
5. Breid bestaande programmalijnen uit om ook open software te omvatten. Deze kan in meerdere
lijnen worden ondergebracht, zoals FAIR Data, maar ook Open Access.
6. Positioneer dwarsdoorsnijdende, essentiële voorwaarden, zoals erkennen en waarderen, als
belangrijke actielijn in alle programmalijnen.
 7. Leg beter uit wat autonomie inhoudt en wat de samenhang tussen autonomie en de
programmalijnen is. Houdt er ook rekening mee dat autonomie als strijdig met inclusiviteit wordt
beschouwd.
8. Overweeg de naam Citizen Science te veranderen in Citizen Engagement of Societal Engagement.
1.3 Geadviseerde toevoegingen aan de conceptuele Rolling Agenda
De suggesties ter verbetering van de belangrijkste actielijnen die in het kader van de consultatie zijn
ontvangen, bieden een goede indicatie over hoe we samen met de belangrijkste stakeholders de
Rolling Agenda kunnen gaan invullen. Wij noemen specifiek de volgende punten om mee te nemen in
de opstelling van de Rolling Agenda:
9. Verduidelijk het doel van zowel het Ambitiedocument als de Rolling Agenda. Er bestaat onder de
respondenten verwarring over de visionaire en programmatische elementen in hetzelfde
document dat oproept tot actie binnen een context met onduidelijkheid over governance. Dan
resten ons nog onderstaande twee adviezen.
10. Overweeg voldoende tijd te besteden aan een goed onderbouwde ambitie en agenda. Het is
belangrijk om de volgorde van het proces aan te houden: eerst moet het Ambitiedocument
worden voltooid, gevolgd door een governance voor alle betrokken stakeholders (inclusief NPOS
zelf) en tot slot moet gezamenlijk de Rolling Agenda worden opgesteld.
11. Overweeg gehoor te geven aan de roep van respondenten om een ambitieuzere aanpak. Een
ambitieuzer NPOS 2030 zal een realistische uitvoering niet in gevaar brengen als regelmatig de
laatste stand van zaken wordt gecommuniceerd. Wij stellen een tussentijdse bespreking van het
ambitiedocument voor om nieuwe ontwikkelingen op het gebied van open science in aanmerking
te nemen. Een tweejaarlijkse bijwerking van de Rolling Agenda is nuttig om de wendbaarheid
binnen het programma en onder de stakeholders te behouden.
 39

Bijlage: Deelnemende organisaties, netwerken en initiatieven aan de
open consultatie
Wij hebben respondenten die namens organisaties, netwerken en initiatieven een bijdrage leverden
toestemming gevraagd om de naam van hun organisatie in dit verslag bekend te maken. Om ethische
en juridische redenen is de 12 respondenten die op persoonlijke titel spraken niet gevraagd hun naam
bekend te maken.
Met toestemming bekendgemaakt:
-

4TU.ResearchData
Adviescollege Open Science van de hogescholen
Hogeschool van Amsterdam
Avans Hogeschool
Centrum voor Wetenschaps- en Technologiestudies (CWTS), Universiteit Leiden
DANS - Data Archiving and Networked Services
Digitale Competentie Centra (DCC) Implementatie Netwerk
Nederlandse Onderzoeksraad NWO
Technische Universiteit Eindhoven
Erasmus Universiteit Rotterdam
Hogeschool Leiden
KB, Koninklijke Bibliotheek van Nederland
LCRDM
Team Erkennen & waarderen, Universiteit Maastricht
Medische bibliotheken van de STZ Samenwerkende Topklinische ziekenhuizen
Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis
Netherlands eScience Center
Netwerk van Nederlandse Open Science Community's
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
NL-RSE (Netherlands Research Software Engineers-netwerk)
NRO (Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek)
Institutenorganisatie van NWO
ODISSEI (sociale wetenschappen)
Open Science Community Amsterdam
Open Science-programma van de Rijksuniversiteit Groningen (UG)
Open Science Public Engagement Fellow Network, Universiteit Utrecht
Pedagogische en Onderwijswetenschappen, Faculteit der Maatschappij en
Gedragswetenschappen, UvA
Promovendi Netwerk Nederland (PNN)
PULSAQUA
Radboud Universiteit
Radboudumc Nijmegen
Rathenau Instituut
Regieorgaan SIA

40

-

Samenwerkingsverband Universiteitsbibliotheken en Koninklijke Bibliotheek (UKB)
SciComNL (Science Communication Association Netherlands)
Science Centre Delft (TU Delft) en WaterLab
Springer Nature
Stuurgroep Digitale Competentie Centra (DCC) Praktijkgericht Onderzoek
SURF
Tilburg University Open Science Focus Group
TU Delft
Universiteit Leiden
Universiteit Utrecht Open Access Fellows
Universiteit van Amsterdam
Groep wetenschapscommunicatie en publieke betrokkenheid, Freudenthal Instituut,
Universiteit Utrecht
Vrije Universiteit Amsterdam
De zone 'Naar digitale (open) leermaterialen' van Versnellingsplan

41.
