Waarnemingen over de verspreiding van woekerzwammen door den wind
--

1 4 6 -

WAARNEIAINGEHOVER DE VERSPREIDINGVAN WOEKERZWAIlIlliEH
O00R DEN WIND.
ERIKSSON heeft omtrent de verspreiding en het voortleven van woekerzwammen con nieuwe theorie in do
wereld gezonden, n. 1. zijne m y c o p l a s m a t h e o r i e ,
volgens welke de kiemen derzwammen in her protoplasma der
planten zouden sluimeren en, onder bepaalde gunstige
omstandigheden, later besmetting zouden kunnen teweeg
brengen. Sporen van woekerzwammen zouden, volgens
zijne meening, niet op groote afstanden verspreid worden.
Zoo gaf ERIKSSONaan, dat berberishagen 50 meter van graanvelden moeten verwijderd blijven om gevaar veer besmetting van een der roestsoorten to voorkomen (t). Daaruit
was natuurlijk af te leiden, dat de Zweedsche geleerde her
verspreiden van roestsporen (in dit geval bekersporen of
aecidiosporen) over een grooteren afstand dan 50 meter als
onwaarschijnlijk, zoo niet als onmogelijk aanzag.
Juist deze mycoplasmatheorie, gepaard met deze geringschatting veer her besmettingsgevaar van wege verder verwijderd groeiende zwammen, gaf een zeker gewicht aan diegene, welke beweren dat her perenroest van her eerie jaar
tot her ander in denzelfden boom in leven kan blijven en in
de ~6njarige twijgen zou overwinteren, om dan her volgend
jaar rechtstreeks de bladeren en vruchten te besmetten.
VON TUBEUFheeft echter bewezen, dat zulk oordeel valsch
is en dat her perenroest (Gymnosporangium Sabinae) om in
stand te blijven, wel degelijk wintersporen (teleutosporen)
meet vormen op den zavelboom (Junlperus Sabinae), die
(1) Zie daaxover : G. STXES,11et Roestder Graangewassen. Tijdsch.
o. Plantenziokten. 32, Jaargang 1896., bladz. 144-170.
- -

147

- -

dan, op een pereboom gebracht, dezen zullen besmetten.
De sporen, die nu op dezen vruchtboom zullen ontstaan,
kunnen alleen weer den zavelboom en niet een pereboom
besmetten ; terwijl het mycelium in dezen niet overwintert.
 YON TUBEUF(i) heeft nu onlangs sen opstel geschreven,
waarin hU eanige feiten aanhaalt, om te bewijzen dat sporen
soms op groote afstanden kunnen verspreid worden. Aan
dat opstel ontleenen wU bier her belangrijkste :
Niet alleen door Eriksson, maar over 't algemeen wordt
her besmettingsgevaar door zwamsporen onderschat. Dit
is des te merkwaardiger, daar men dagelijks waarnemen
kan, hoe ver soms papierstukjes, gevleugelde zaden, stofdeelties en zelfs grootere voorwerpen, zooals bladeren, door wind
en storm worden vervoerd. De krachtige, met regen
beladen westenwind is b. v. zeer werkzaam bU bet verspreiden van sporen.
Als een zeer in 't oog loopend voorbeeld kunnen hier
de waarnemingen over de zoogezeide z w a v e l r e g e n s diehen. Zij bestaan uit een gele, ann zwavelpoeder gelijkende
zelfstandigheid, die m e n ' s zomers na hevige regens sores
zelfs in de straten van groote steden, in de dakgoten eu
aan de oppervlakte van meren uitgebreid vindt. Een
nauwkeurig onderzoek heeft bewezen, dat de gansche massa
uit niets anders bestaat dan uit stuifmeelkorrels van sparren
of dennen en van de naburige bosschen afkomstig zijn. De
wind draagt die stuifmeelkorrels sores mijlen ver mede tot
de regen ze nederslaat. Zoo nam yon Tubeuf soms de zwavelregen waar in Miinchen, terwijl de dichtst bUgelegen

(1) VON TtlBEVF. Einige Beobachtungen abet die Verbreitun 9 para$itdrer Pilze dutch den Wind. Arbeiten aus der biologisehen Abtheilung
ft~r Land- und Forstwirthsehaft am Kaiserliehen Oesundtheitsamte
Zwoiter Band. Heft 1 1901, bladz. 175.
148

sparrenbosschen er nog uren wijd af liggen ; eveneens op het
proefveld te Dahlem bij Berlijn, in ~velk geval de stuifmeelkorrels van de sparrebossehen van het Grune~'ald voort~
kwamen.Her is waar dab deze pollenkorrels met vliegblazen zijn voorzien; maar de zooveel kleinere zwamsporen
zijn niet minder tot vliegen geschikt.
 Dat de zwa:nmen, die hare sporen op den grond uitstrooien
en dan in de hoogste gedeelten van boomen opLreden, door den
wind zoo hoog gedragen werden, is klaar ; zoo leven de xvintersporcn van her perenroest op ecn lagen struik, de zavclboom
(Juniperus Sabi~a) cn doze sporcn mocten op den percboom
terecht komen om hier het roest te kunncn vcrwekken ; en het
roest verschijnt er, sores tot in de hoogste takken. Andcre
voorbeelden ontbrcken niet, die bewijzen, dat zwamsporen
30 meter hoog kunnen gevoerdworden: van dit oogenblik mag
men wcl zekcr zijn dat zij, in horizontale richting reel vcrder
kunncn verspreidwordcn, yon Tubeuf haalt twcevoorbeelden
aan van besmetting op grooten afstand van het perenroest ; in
hot eerie geval ~vas de besmettende zavelhoom ten minste 500
meter van dc aangetaste pereboomen verwijderd.
HAaTIG had reeds vroeger ten verschijnsel beschreven,
dat met den zwavelregen ken vergeleken worden, maar dit maal
aan zwamsporen mocst toegcscheven worden : hij vend ccns
gansch de oppervlakte der Achensce (tell zuiden van Mimehen,
niet vcr van Ifinsbruek) met sporen van Chrysomya:a Rhododcndri bcdekt.
Deze zwam vormt roest met bekervruchten (aecidi~n) op
de spar (Picea) en roest met wintersporen op de bladeren van
Rhododendron fer.rugineum en Rh. hirsitum, de zoogezeide
alpcnrozen, yon Tubeuf heeft aangetaste sparrcn gevonden
op een bergtop (H6rnle bij Kohlgrub in Opper-Beieren), die
gecn alpenrozen draagt en die in reehte lijn 6 kilometer verwijderd is van den naasten bergtop, waarop alpcnrozen wel

--

1 4 9 -

voorkomen. De win~ersporenvanChrysomyxa Rhododendri
moeten dus ten minste een afstand van 6000 meter afgelegd
hebben, vooraleer de sparren te hebben besmet.
 Dit feit berust alleen op waarneming ; yon Tubeuf heeft
echter ook rechts~reeks her grooie verspreidingsvermogen van
een andere zwam bewezen
De Weymouth-pij n(Pinus Strobus) wordt aangetast door
een roeslzwam, Peridermium Strobi, onder den vorm van
blazen, die met sporen opgevuld zijn en als aeeidi~n of bekervruehten kunnen beschouwd worden. Deze sporen kunnen
verseheiden Ribes-soorten (l) besmetten en op deze, zomer- en
wintersporen (uredo- en teleutosporen) doen ontstaan.
Te midden van een groot bosch van grove dennen, werd
eerie, door een brand bloot gekomen ruimte voor een proef te
nutte gemaakt. De totale oppervlakte bedroeg zoo war
6 hectaren. 3 Weymouth-pijnen, die blazen (aeeidi~n) droegen werden geplant en op afstanden van 20, 40, 60, 80, i00
en 120 meter van deze boomen werden Ribes-struiken eveneens geplant. De besmetting kon alleen van de drie Weymouth-piinen uitgaan; welnu op den afstand van 20 meter
werden 4, en op ieder der afstanden 40, 60, i00 en 120 meter
werden l of 2 Ribes-struiken besmet. Ware de beschikbare
oppervlakte grooter geweest, hoogst waarschijnlijk zou de
besmetting zich hog reel verder uitgespreid he~bben. Trouwens yon Tubeuf vond te Kohlgrub een aangetaste Ribesstruik, die nagenoeg 500 meter van de naastgelegen Pinus
Strobus-aanplantingen verwijderd waren. Daar dit roest,
zonder nieuwe besmetting, in het volgend voorjaar niet

(1) Volgens de laatste onderzoekingen kunnen door Pe~'idermium
(Ribes Gros~ularia) de
roodeenwitte
a a l b e s ( R , rubrum),de z w a r t e a a l b e s (R. nigrum)
en een aantal als sierplanten gekweekte soorten waaronder R. aureum
en _R. sanguineum her mee~t verspreid zij n.
 Strobi besmet worden: de k r u i s - of s t e k e l b e s

--

150

weder verschijnt op een eenmaal aangetasten struik, meet
dus we! aangeuomen worden, dat de besmettende sporea ten
minste over een afstand van 500 meter vervoerd waren.
Her gevaar van besmetting door sporen op vrij groote
afstanden meet dus niet te gering geacht worden.
G . STAES

OE VOEDING DER BONIE KRAAl.
(CORVUS Cornix.) (l)

W• wenschen nog eenmaal op dit onderwerp terug te
komen om de uitslagen te bespreken, die Dr RSnm in Duitschland verkceeg bij zUn onderzoek van de maag van een aantal
kraaien ea degene, die wij zelf in den afgeloopen winter
i900-i901 bekwamen.
De groote verhandeling van Dr RSrig over Die Kri~hen
Dcutschlands in ihrer Bedeutung fi~r Land- und Forstwirths:ha/t (2) verscheen einde i 9 0 0 . 3259 bonte en
zwarte kraaien (die, zooals wij vroeger schreven, in voeding
en gewoonten nagenoeg volkomen met de "bonte overeenstemmen) werden in den loop van drie jaar (13 November
1896-i2 Nov. t899) onderzocht, een zeer greet aantal voorwaar! - - Daarvan echter behooren slechts 1655 dieren tot
de zoogezeide herfst- en winterstijdvakken (van I October
tot i2 November en van 13 Nov. tot 4 Maart)(3), hetgeen
(1) Zie ons opstel met denzelfden titel in her Tijdschrift over Plantenziekten. Jaargang 1900., bldz. 12-22, 98-105. Jaarg. 1901. blaz. 1-9.
(2) Arbeiten aus der Biologischen Abtheilung fur Land- und Forstwirthschaft aus Kaiscrlichen Gesundheitsamte. 1er Band. Heft3. Berlin 1900.
(3) Zie daarover ons hooger aangchaald opstel, Jaarg. 1900 bldz. 1C0.
