BOEKBESPREKINGEN
BOEKBESPREKINGEN
Opleiding
R. de Koning R.A.
ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE EN
TECHNIEK VOOR DE
ACCOUNTANT ADMINISTRATIECONSULENT
Wolters-Noordhoff BV, Groningen, 1979,491 pa­
gina’s, ƒ 68,-.
en
BEROEP EN FUNCTIE VAN DE
ACCOUNTANT ADMINISTRATIECONSULENT
Wolters-Noordhoff BV, Groningen, 1980, 268 pa
gina’s, ƒ 40,80.
sub-onderdeel gerept, sterker nog, de auteur pre
tendeert in één boek tot een afgeronde behande­
ling van de studiestof voor het betreffende onder
deel te zijn gekomen. Weliswaar geeft hij in het la­
ter verschenen boek Beroep en functie van de A.A.
(hoofdstuk 10, par. 01) hiervoor een op zich plau
sibele verklaring, dit neemt echter niet weg dat het
ontbreken van de „controlemogelijkheden” in het
boek Administratieve organisatie en techniek
voor de A.A., als een gemis zal worden ervaren.
Immers, de controleleer wordt als een onderdeel
van het vak Administratieve organisatie en tech­
niek, schriftelijk geëxamineerd, terwijl de student
op zijn kennis over het vak Kennis van beroep en
functie eerst in het mondeling gedeelte van het
examen wordt getoetst.
door F. W. van der Reek A.A.
De auteur

Algemene indruk

Onlangs verschenen van de hand van R. de Ko
ning bij Wolters Noordhoff twee boeken ten be
hoeve van studerenden voor het staatsexamen ac
countant-administratieconsulent en wel met be
trekking tot de examenonderdelen Administratie
ve organisatie en techniek en Kennis van beroep
en functie.
De auteur is openbaar registeraccountant en
wetenschappelijk hoofdmedewerker Bedrijfseco
nomie-Accountancy aan de Erasmus Universiteit
Rotterdam. Daarnaast is hij van de aan vang af
(1974) lid van de examencommissie accountants
administratieconsulenten. Op grond daarvan mag
dan ook gezegd worden dat hij met kennis van za­
ken de aan de student over te dragen leerstof op
schrift heeft kunnen stellen.
 Beide boeken zijn naar mijn smaak overzichtelijk
ingedeeld. Naast de inhoudsopgave is een onder
werpenregister opgenomen, hetgeen de toeganke­
lijkheid zeer zeker ten goede komt. De wijze waar
op de onderscheiden hoofdstukken in een (groot)
aantal paragrafen zijn onderverdeeld, ervaar ik
voor een studieboek als positief. Ook de typogra­
fische vormgeving spreekt mij wel aan, alhoewel
ik erken dat men daarover verschillend kan den
ken.
Aan het eind van elk hoofdstuk zijn een aantal
in hoofdzaak nuttige vragen opgenomen, waarvan
de auteur ook een proeve van beantwoording
geeft. Ik kan mij echter niet aan de indruk onttrek
ken dat sommige antwoorden meer een aanvul­
ling op de eerder gegeven theorie vormen: voor
een deel hadden die aanvullingen wellicht beter in
de tekst en voor een ander deel als voetnoot ver
werkt kunnen worden.
 Aansluiting bij het examenprogramma
Alhoewel de titels (Administratieve organisatie en
techniek voor de accountant-administratieconsulent, resp. Beroep en functie van de accountant ad
ministratieconsulent) zulks zouden doen veronder­
stellen, loopt de inhoud van dé onderscheiden
boeken niet geheel parallel met de (bijna) gelijklui­
dende onderdelen van het examenprogramma. Ik
doel hierbij op het sub-onderdeel „controlemoge
lijkheden”, dat in het examenbesluit is onderge
bracht bij het vak Administratieve organisatie en
techniek, m aar door De Koning wordt behandeld
in zijn boek Beroep en functie van de A.A. De re
denen welke hem daartoe hebben bewogen, blij­
ven, ook na het lezen van zijn Voorwoord in het
boek Administratieve organisatie en techniek
voor de A.A., onduidelijk. Met geen woord wordt
in dat Voorwoord over het ontbreken van bedoeld

Administratieve organisatie en techniek
voor de accountant-administratieconsulent
De schrijver heeft het boek als volgt ingedeeld:
Deel

Aantal

Titel

Pa&
A
B
C
D
E
F

Grondslagen
Methoden en hulpmiddelen
Toepassingen
Speciale onderzoekingen
Examenopgaven (incl. uitwerkin
gen)
Uitwerkingen van de opgaven per
hoofdstuk

70
91
128
47
51
65

m a b blz. 5 79

Aan deel A (Grondslagen) is nog een Aanhangsel
van 5 pagina’s toegevoegd, waarin een summiere
uiteenzetting inzake beroep en functie van de A.A.,
zowel als van de R.A. is opgenomen en waarover
hierna meer. Deel C (Toepassingen) is onderver
deeld in „Typen huishoudingen” en „Onderdelen
van de waardenkringloop”. Aan bedrijven met
massaproduktie is daarbij de nodige aandacht be
steed, de overige huishoudingen komen er echter
nogal karig af; wat meer diepgang was zeker op
zijn plaats geweest.
 Met betrekking tot de inhoud van de stof, de vol­
gende opmerkingen:
— Bij de in hoofdstuk A l, par. 10, gegeven om ­
schrijving van het begrip „administreren” valt het
mij op dat daarin het element „verantwoording”
niet is opgenomen (vide Starreveld, Leer van de
administratieve organisade). Het komt mij voor
dat administreren niet alleen geschiedt ten behoe
ve van het doen functioneren van een huishou­
ding, maar dat het aangedragen materiaal wel de
gelijk een functie heeft bij de verantwoording over
het gevoerde beheer.
 — Ten aanzien van de schematische voorstelling
van de waardenkringloop merkt de schrijver in
hoofdstuk A l 1, par. 02, op dat de waardesprong
bij verkoop daarin niet naar voren komt en stelt
vervolgens: „bij een vaste winstmarge is de daar­
door veroorzaakte storing in het beeld van weinig
betekenis, bij een wisselende winstmarge is deze
betekenis groter”. Nog afgezien van het feit dat het
mij ontgaat waarom een wisselende winstmarge
in het beeld storender moet werken dan een vaste
winstmarge, m een ik toch te moeten opmerken
dat die stelling alleen dan juist is, indien er nauwe­
lijks van een winstmarge sprake is, anders ontstaat
er bij de geldmiddelen een opeenhoping van ge
realiseerde winst
— In hoofdstuk A-18, par. 02, stelt De Koning dat
in de behoefte aan controle op de hoogste leiding
wel kan worden voorzien door een orgaan dat bui­
ten de huishouding staat. Hij voegt daaraan toe:
„Het is op dit terrein dat zich de zelfstandig geves­
tigde registeraccountants (R.A.) bewegen.” Zeker
in het kader van een studieboek voor (komende)
A.A.’s zou een wat meer realistische voorstelling
van zaken de schrijver hebben gesierd. Voor alle
duidelijkheid had het aanbeveling verdiend indien
aan deze paragraaf was toegevoegd dat ook de
A.A. tot externe controle bevoegd is, maar van zijn
bevindingen geen verklaring van getrouwheid, als
bedoeld in artikel 57 WRA, mag afgeven. Indien
en voor zover niet op grond van enige wettelijke
bepaling de controle aan een registeraccountant is
voorbehouden en ook overigens geen verklaring
van getrouwheid wordt verlangd, beweegt ook de
accountant-administratieconsulent zich wel dege
lijk op dat terrein.
 m a b blz. 580

— Dat men zich in het Midden- en kleinbedrijf
veelal zou beperken tot het opstellen van fiscale
jaarrekeningen (persoonlijk spreek ik dan liever
van fiscale 'jaarstukken, ter onderscheiding van de
• economische -jaarrekening) is een conclusie die ik
geheel voor rekening van de schrijver laat (Hoofd­
stuk B-2, par. 08). Niet alleen denk ik daarbij aan
die ondernemers in het Midden- en kleinbedrijf
die mede dank zij opleiding en aanvullende cur­
sussen • zeer wel op de hoogte zijn van het nut van
een bedrijfseconomisch verantwoorde balansop­
stelling c.q. resultaatbepaling en daar dan ook de
voorkeur aan geven, maar m eer nog aan die on­
dernemers in genoemde sector die hun bedrijf in
de vorm van een Besloten Vennootschap uitoefe
nen. Ook laatstbedoelde ondernemingen zijn ge
houden hun jaarrekening op te stellen m et inacht­
neming van het daarom trent bepaalde in Boek 2,
Titel 6, van het B.W. Verschillen tussen comm er­
ciële en fiscale cijfers kunnen zich dan al ras voor
doen, waarbij ik dan onderm eer denk aan verschil
len in waardering van pensioenverplichtingen, de
verwerking van de WIR premies enz. (zie het arti­
kel van mijn hand in Accountant-Adviseur van ja­
nuari 1979).
In het aan deel A toegevoegde Aanhangsel (Be
roep en functie van de accountant-administratieconsulent en van de registeraccountant) geeft de
auteur in kort bestek aan hoe de onderscheiden
wettelijke regelingen tot stand zijn gekomen en
houdt zich vervolgens hoofdzakelijk bezig met de
verklaring van getrouwheid, als bedoeld in art. 57
WRA. Naar mijn mening geeft De Koning hier
een subjectieve uiteenzetting van hetgeen de A.A.
 nu wel of niet zou mogen controleren e n /o f ver­
klaren, dit alles bezien door zijn R.A.-bril. Hij gaat
daarin zelfs zover dat hij een studieboek voor
A.A.’s blijkbaar een geëigende plaats meent te vin­
den om kritiek uit te oefenen op de rol die de wet­
gever (mede) aan de accountant-administratieconsulent heeft toebedacht bij de uitvoering van de
bepalingen, genoemd in het ontwerp van Wet op
de Vermogensaanwasdeling (VAD). De Koning
stelt in par. 11 (pag. 86) letterlijk: „Ons inziens is
hier duidelijk een financiële rekening en verant­
woording in het geding (het gaat in feite om een
volgens bepaalde regels opgestelde jaarrekening,
zodat genoemd artikel in strijd is m et artikel 57
van de Wet op de Registeraccountants”. Deze stel
lingname is mijns inziens volkomen irreëel en on­
houdbaar indien men bedenkt dat:
a) de in de VAD gevraagde verklaring er een is
met betrekking tot de fiscale vermogensopstelling
en dito winstberekening, hetgeen in het geheel
niets van doen heeft met een Balans e n /o f Winst­
en verliesrekening als bedoeld in de bepalingen in­
zake de jaarrekening, zoals opgenomen in Boek 2,
Titel 6, BW;

b) een verklaring van getrouwheid, als bedoeld in
artikel 57 WRA, niet behelst een mededeling die
een oordeel inhoudt om trent de getrouwheid van
een financiële rekening en verantwoording sec,
maar dat het daarbij uitsluitend handelt om een fi­
nanciële rekening en verantwoording van een ge­
voerdfinancieel beheer. Met betrekking tot de onder­
havige VAD-bepalingen gaat het om jaarstukken,
opgesteld volgens de fiscale spelregels en niet be­
doeld als jaarrekening in de zin van de hiervoor on­
der a) bedoelde wettelijke bepalingen.
 De gevraagde verklaring ex arükel 7, lid 2, VAD
is mijns inziens wel een verklaring om trent de uit­
komst van een onderzoek naar de getrouwheid
van een verantwoording, maar dan een verant­
woording in de zin van: in overeenstemming met
de gestelde eisen, i.c toepassing van de artikelen
3 t/m 6 VAD. De accountant-administratieconsulent is niet alleen m et de ter zake benodigde kennis
toegerust, maar is ook tot het afgeven van de ge­
wraakte verklaring zeer wel bevoegd!

Beroep en functie van de
accountant-administratieconsulent
Alhoewel de schrijver in zijn hoofdstuk indeling
geen gewag maakt van diverse delen, geeft hij
daarvoor in zijn Voorwoord van het boek Beroep
en functie van de A.A. wel een indicatie, waarvan
ik dan ook een gretig gebruik maak:
Hoofdstuk

Inzake

Aantal
Pag-

1 t/m 3

Ontwikkelingen van de admi
nistratie en het accountantsbe
roep, incl. wetgeving op dit ge­
bied
4 t/m 6 Wetgeving en regelingen, w.o.
Regelen beroepsuitoefening
accountants-administratieconsulenten
7 t/m 12 Functie en taak van de A.A.,
w.o. controlemethoden
13 t/m 18 Voorschriften m.b.t. de admi
nistratie en verslaglegging

26

35
88

77

Daarnaast is nog aan de stof toegevoegd: 1 pagina
betreffende het examenonderdeel „Kennis van be
roep en functie”, 28 pagina’s beantwoording van
vragen en een bijna 4 pagina’s tellend onderwer­
penregister.
 Ofschoon ik een aantal passages uit het boek be­
slist discutabel acht, vind ik toch dat een en ander
met de nodige objectiviteit is geschreven. Bij een
volgende druk verdient het aanbeveling wel enige
aandacht te schenken aan zowel een juiste weerga­
ve van de namen (Raad voor Accountants-administratieconsulenten i.p.v. Raad van . . .) als aan die
der wetsartikelen (o.a. artikel 5 RBAA). Ook de be
antwoording van vraag 5, hoofdstuk 5 (betaling
van zwarte lonen), is mijns inziens voor herschrij­
ving vatbaar! Nu ik toch bij de (beantwoording der)
vragen ben aangeland, het antwoord op vraag 8
van hoofdstuk 5 (Waarom wordt „het voeren van
een administratie” niet in de overgangsregeling
genoemd?) kan kemachtig luiden: het voeren van
administraties is niet kenmerkend voor het beroep
van accountant-administratieconsulent; de nood
zaak van vraag 5 uit hoofdstuk 6 (Om welke reden
is het ongewenst dat de cliënt de tarieven van de
accountant per tijdseenheid kent?) ontgaat mij ten
ene male.
Conclusie
Dat beide boeken zijn geschreven vanuit de optiek
van een registeraccountant is voor mij een duide­
lijke zaak. Dit neemt niet weg dat ik het in grote
trekken met de inhoud eens kan zijn, hetgeen zeer
zeker geldt voor het vak technische gedeelte. Ik
blijf echter van mening dat de stof op meerdere
onderdelen te summier is gehouden, soms te stel­
lig is geformuleerd en hier en daar te eenzijdig is
weergegeven. Het ontbreken van literatuurverwij­
zingen en bronvermeldingen voor verdere studie,
zal als een gemis worden ervaren. Al met al meen
ik toch beide boeken als een welkome en waardevolle aanvulling op de bestaande (examen)literatuur te mogen kwalificeren.
m a b bh. 581

Accountancy
Opleiding
Vormen van beroepsuitoefening
R. de Koning
BEROEP EN FUNCTIE VAN DE
ACCOUNTANT ADMINISTRATIECONSULENT
Wolters-Noordhoff Groningen, 1980. 260 p.
 ISBN 90 01 48166-3. Prijs ƒ 40,80 ing.
door Prof. Dr. A. B. Frielinh
Na een beknopte, doch zeer heldere samenvatting
van de ontwikkeling van de administratie en het
accountantsberoep, alsmede van de hoofdzaken
van de Wet op de Registeraccountants, de Wet op
de Accountants-administratieconsulenten en de
op die Wet gebaseerde Regelen Beroepsuitoefe
ning, analyseert de schrijver in een 5 tal hoofdstuk
ken (7, 8, 10, II, 12) diverse aspecten van het be
grip „(interne) controle”. Daartussen wordt in
hoofdstuk 9 ingegaan op de organisatie van het
kantoor van de accountant-administratieconsu
lent. Zes hoofdstukken over in Nederland gelden
de of te verwachten voorschriften m et betrekking
tot administratie en verslaglegging besluiten de
tekst. Aan elk hoofdstuk zijn toetsingsvragen toe­
gevoegd; dit zijn geen meerkeuze-toetsen doch
vragen waarop een antwoord verbaal geredigeerd
moet worden. De aan het eind van het boek opge­
nomen - soms uitvoerige beantwoording van de
vragen, kan dan ook alleen als een voorbeeld voor
mogelijke wijze van beantwoording worden ge­
zien.
Het boek is bedoeld als studieboek voor de kan
didaten voor het onderdeel „kennis van beroep en
functie” van het examen accountant-administra
tieconsulent, dat mondeling wordt afgenomen op
dezelfde dag als het onderdeel „kennis van het
midden- en kleinbedrijf’. In hoeverre het aan deze
doelstelling voldoet, valt buiten mijn beoordeling.
Wel wil ik op enkele kenmerken van de tekst de
aandacht vestigen.
 Het „beroep” waarop de analyse is gericht, is
het openbare beroep van de accountant admini
stratieconsulent. Dit is in overeenstemming met
de teneur van de Regelen Beroepsuitoefening, die
9 (van de totaal 14) artikelen bevatten die alleen
van toepassing zijn op accountants-administratieconsulenten die in openbare beroepsuitoefening
(zelfstandig) werkzaam zijn. In de bespreking in
hoofdstuk 6 wordt aan de betekenis van art. 13 der
Regelen (niet toepasbaarheid van 9 artikelen op de
niet in het openbare beroep werkzame accoun­
tant administratieconsulent) zelfs geen woord aan
toelichting gewijd. Ik acht dat een gemis, omdat de
wel-toepasselijke regels (art 2: eerlijkheid, nauwge­

m ab blz. 582

zetheid en naar beste vermogen; art. 9: geheim­
houdingsplicht) ook voor de werkgever van de ac
countant-administratieconsulent in dienstbetrek
king tot een onderneming of andere huishouding,
van betekenis zijn.
 Deze nadruk op het openbare beroep, leidt in de
behandeling van de stof tot uitvoerige aandacht
voor de onafhankelijkheid en tot een relatief uitge
breide behandeling van het controle-begrip. Als
m.i. extreme - conclusie uit de analyse van de on
afhankelijkheidseisen wordt door de schrijver (op
blz. 55) gesteld: „Wij zijn van mening, dat ook bij
voldoende deskundigheid van de A.A. op belas­
tinggebied, de functiecombinatie d.i. de combina
tie accountant /belastingconsulent dient te wor­
den vermeden”. Als motivering hiervoor wordt
dan genoemd dat de belastingconsulent zich ook
bezig zal (moeten) houden met bijstand in proces­
sen, hetgeen „noopt tot een zich vereenzelvigen
met de subjectieve belangen van de cliënt die (be­
doeld zal zijn: hetgeen) in strijd kan zijn met de ob­
jectiviteit die m en van de A.A. verwacht”. Ik heb
reeds eerder tot uiting gebracht dat ik meen dat
elke groep van algemene adviseurs-vertrouwenslieden, die zich distancieert van de problemen die
in een gegeven tijdsbestek de aandacht van de be­
drijven opeisen, haar functie als vertrouwensman
zal verliezen (MAB 31 (1957) nr. 4 (april), blz. 137).
Belastingaangelegenheden behoren zeker tot deze
soort van problemen.
Het lijkt me dan ook onmisbaar voor de accoun
tant administratieconsulent in het openbare be­
roep om tevens als belastingconsulent op te tre­
den. Uiteraard dient hij daarbij de grenzen van zijn
deskundigheid in het oog te houden en in voorko­
m end geval een gespecialiseerde belastingadvi­
seur in te schakelen. Ook bij het voeren van pro­
cessen (gelukkig nog steeds een zeer klein deel van
de werkzaamheden van de Nederlandse belasting
adviseur) zal de accountant administratieconsulent
zich de nodige beperkingen opleggen.
 Het bovenbesproken voorbeeld brengt mij op
een ander gevolg van de nadruk die in het boek
wordt gelegd op de onafhankelijkheid en de con­
trole aspecten. Dat is het nagenoeg ontbreken van
een bespreking van de adviesfunctie van de accountant-administratieconsulent in het openbare
beroep werkzaam. Aan de adviesfunctie is slechts
een beknopte paragraaf (nr. 15 op blz. 22) gewijd.
Dit doet naar mij voorkomt geen recht aan het be
lang van adviezen die door accountants-admini
stratieconsulenten - geheel los van enigerlei controle-aspect - worden gegeven. Onderwerpen als
financiering, investeringsbeslissingen, resultatena
nalyse, vergelijking van de uitkomsten met exter

ne gegevens, rentabiliteitsbewaking, zullen bij een
goede relatie met de opdrachtgever, frequent lei
den tot • al dan niet geformaliseerde adviezen ge
geven door de accountant administratieconsulent.
Een behandeling van beroep en functie zou deze
adviseurstaak, de wijze waarop zij tot stand komt
en wordt uitgevoerd, het onderkennen van de
grenzen van de eigen deskundigheid en de verant­
woordelijkheid van de adviseur, niet mogen nege
ren.
De hoofdstukken om trent de controle leveren
mij geen bezwaren op wat betreft hun feitelijke in
houd. Het gevaar lijkt mij echter groot dat ten on
rechte de mening gaat postvatten dat de student
uit zo’n beknopte behandeling de „controleleer” in
optima forma leert beheersen. Voor deskundig
heid op het terrein van de controle (met inbegrip
van de accountantscontrole) is echter veel en veel
meer nodig. Deze deskundigheid behoeft de ac
countant-administradeconsulent ook niet te bezit­
ten. Wie zich op dit terrein beroepsmatig wil be­
zighouden, dient de opleiding te volgen die leidt
tot inschrijving in het accountantsregister (de op
leiding tot registeraccountant).
 Dat de schrijver dit deskundigheidsverschil tus
sen de registeraccountant en de accountant-admi
nistratieconsulent niet zwaar laat wegen, blijkt
o.m. uit zijn opvatting om trent de ratio van het in
a rt 57 WRA opgenomen verbod tot het afgeven
van „verklaringen van getrouwheid”. Kort weerge­
geven stelt de schrijver: omdat de accountant-ad
ministradeconsulent grotendeels werkzaam is
voor ondernemingen en andere instellingen van
beperkte omvang, zal meestal onvoldoende func
descheiding kunnen worden aangebracht. Dien
tengevolge zou een onderzoek naar de getrouw
heid van een verantwoording in het overgrote

deel van de gevallen niet kunnen leiden tot een
stellige (bij voorkeur goedkeurende) verklaring.
Om een overmaat van niet-stellige verklaringen
(van oordeelonthouding) te voorkomen, zo stelt de
schrijver, is het de accountant administratieconsu
lent verboden verklaringen van getrouwheid a f te
geven.
Naar ik meen is dit geen aanvaardbare redene
ring. Indien er een radonele behoefte aan een ac
countantsverklaring is, dient het onderzoek naar
de getrouwheid van de verantwoording waarop
die verklaring betrekking heeft, te worden verricht
door iemand met de nodige deskundigheid, dat is
in de Nederlandse verhoudingen een registerac­
countant, die de leer van de accountantscontrole
integraal in zijn opleidingspakket heeft. Er bestaat,
nu eenmaal niet en er is ook niet denkbaar een
beperkte leer van de accountantscontrole van ver­
antwoordingen van kleine organisaties. Aan een
tweede opleiding in de leer van de accountants­
controle - naast die voor registeraccountants • is in
Nederland uiteraard geen behoefte.
De zes slothoofdstukken over voorschriften
voor administratie en verslaglegging, vormen een
wezensvreemd element in het boek. Men zou ver­
wachten dat deze stof eerder wordt gerekend tot
die van de in a rt 2, lid 1, van het Examenbesluit
A.A. bedoelde examens die toelating tot het A.A.
 examen geven (SPD, Boekhouden M.O., Handels­
wetenschappen M.O., HEAO) o f tot het schriftelijk
afgenomen deel van het A.A. examen, bedoeld in
art. 3, lid 3, onder a, van het Besluit (administratie­
ve organisatie). Indien de facto deze onderwerpen
worden geëxamineerd bij het onderdeel waarop
het boek is gericht, is de behandeling wel verklaar
baar.
m a b blz. 5 83

Automatische gegevensverwerking
Projectorganisatie
Systeemontwerp

H. B. Eilers
SYSTEEMONTWIKKELING VOLGENS SDM
Academie Service, Den Haag 1979, 452 pagina’s,
ISBN 90 6233 043 6
door C. Booster R.A.
In opdracht van een drietal grote Nederlandse be­
drijven, te weten AKZO, Nationale Nederlanden
en PTT, ontwikkelde PANDATA in 1970 een m e­
thodiek voor de ontwikkeling en de invoering van
geautomadseerde informadesystemen alsmede
het beheer van operadonele informatieverzorgen­
de processen.
Een eerste beschrijving van deze methodiek,
Systems Development Methodology (SDM) ge­
naamd, treffen wij aan in het gelijknamige boek
van G. F. Hice, W. Turner en L. Cashwell, waarvan
de eerste druk in 1974 bij North-Holland Publis­
hing Company te Amsterdam verscheen.
Als systeemontwikkelingsmethodiek verkreeg
SDM in de loop der jaren grote bekendheid. Waar
dering voor de mate van toepasbaarheid mag
worden afgeleid uit het feit, dat veel Nederlandse
bedrijven en overheidsinstellingen SDM tot stan­
daardmethode ten behoeve van de ontwikkeling
van geautomatiseerde informatiesystemen verhie­
ven.
De ruime mate van toepassing van deze in de
Engelse taal beschreven methodiek deed zowel bij
bedrijfsleven en overheid als in onderwijskringen
behoefte ontstaan aan een Nederlandse versie
naast de Engelstalige publicatie van Hice c.s.
H. B. Eilers heeft m et zijn boek „Systeemontwikke­
ling volgens SDM” in deze behoefte willen voor­
zien en zijn poging daartoe mag zonder meer als
geslaagd worden gekwalificeerd.
Schrijver heeft, naar hij in zijn voorwoord op­
merkt, niet willen volstaan met een rechtstreekse
vertaling van de oorspronkelijke SDM.
 Het ter beoordeling voorliggende boek is geba­
seerd op SDM, komt daarmee wel qua inhoud in
sterke mate overeen, m aar is zoveel mogelijk aan­
gepast aan nieuwe inzichten en eigentijdse tech­
nieken. Hierbij is met name gedacht aan nieuwe
technieken en hulpmiddelen op het gebied van informatieanalyse, gestructureerd ontwerpen en
programmeren, ontwikkeling en beheer van data­
bases etc.
De opzet van het boek is zodanig dat het, behal­
ve voor onderwijsdoeleinden, in het bijzonder ge­

m ab bh. 584

schikt is om als handleiding (checklist zo men wil)
te dienen bij de ontwikkeling en invoering van ge­
automatiseerde informatiesystemen. De mate van
bruikbaarheid als zodanig wordt naar eigen waar­
neming in de praktijk duidelijk aangetoond.
Schrijver volgt in het boek de levensloop van
een geautomatiseerd informatiesysteem, waarbin­
nen in de SDM-gedachte een zevental fasen kun
nen worden onderscheiden, te weten:
Fase 1: Definitiestudie
Fase 2: Functioneel ontwerp
Fase 3: Technisch ontwerp
Fase 4: Programmeren en toekennen van taken
Fase 5: Testen
Fase 6: Conversie en uitvoering
Fase 7: Systeemgebruik en -beheer.
Na een inleidend hoofdstuk (hoofdstuk 0) waar­
in de inhoud van het boek beknopt wordt weerge
geven, volgt in de hoofdstukken 1 t/m 7 behande­
ling van de onderkende fasen. De beschrijving van
deze fasen geschiedt volgens een vaste syste­
matiek.
Elke fase-beschrijving begint met een inleiding
(paragraaf 0), waarin wordt ingegaan op
- de in de desbetreffende fase te ontwikkelen ac­
tiviteiten en de „produkten” waartoe deze
moeten leiden;
- een mogelijke planning van deze activiteiten in
die zin, dat op logische gronden wordt aange­
geven in welke volgorde deze bij voorkeur
moeten worden uitgevoerd.
 In de daarna volgende paragrafen vindt uitwer­
king plaats van de desbetreffende activiteiten,
waarbij tevens wordt aangegeven welke m etho­
den en technieken van toepassing kunnen zijn in
het kader van de desbetreffende activiteit. Ten
slotte wordt per activiteit een opsomming gege­
ven van relevant geachte achtergrondinformatie,
ondermeer in de vorm van verwijzingen naar eer­
der vervaardigde „produkten” (bijvoorbeeld rap­
port vooronderzoek, informatie- (automatiserings)
plan, probleemdefinitie, schema’s en beschrijvin­
gen van bestaande systemen etc.).
De titel van Hoofdstuk 8 van het boek luidt „Ge­
bruik SDM”. Het bevat een aantal suggesties om
de effectiviteit van de toepassing van SDM te be­
vorderen.
Uitvoerig wordt in dit verband ingegaan op ver­
schuivingen in de fasering en wijzigingen in de volg­
orde van activiteiten. SDM beschrijft namelijk de
in het systeemontwikkelingstraject onderscheiden
fasen en de daarbinnen te ontwikkelen activiteiten
stap voor stap in logische volgorde. Daarbij wordt
er in principe van uitgegaan, dat deze fasen resp.
activiteiten in de in de beschrijving aangegeven
volgorde resp. op een bepaald m oment in de ont
wikkelingsgang worden uitgevoerd. In de praktijk
blijkt dit om tal van redenen niet altijd haalbaar en
is afwijking van de in de methodiek aangegeven
volgorde noodzakelijk Zolang men zich maar
grondig bewust is van de consequenües van der­
gelijke afwijkingen behoeft hiertegen geen be­
zwaar te worden gemaakt.
In hoofdstuk 8 wordt daarnaast aandacht be­
steed aan:
- SDM als hulpmiddel bij projectbesturing en
-documentatie;
- uitvoering van bepaalde acdviteiten als aparte
(sub-)projecten;
- wijzigingsprocedures.
 Hoofdstuk 9 behandelt een aantal in het kader van
systeemontwikkeling en -beheer relevant geachte
technieken. Achtereenvolgens komen in een be
stek van 86 pagina’s aan de orde:
- Informatie-analyse;
- Structureren van gegevens ( verzamelingen)
door gegevensanalyse;
- Gestructureerd ontwerpen van programma’s;
- Data Dictionary Systemen (DDS);

— Data Base Management Systemen (DBMS);
— Data Base Administrator (DBA);
— Beslissingstabellen;
— H.I.P.O.’s;
— Nassi Schneidermann Diagrammen (NS);
— Documentatie;
— Projectorganisatie.
Het laat zich verstaan dat de uitwerking van ge­
noemde onderwerpen binnen de kwantitatieve
omvang van dit hoofdstuk slechts summier kan
zijn en in een enkel geval (Nassi Schneidermann
Diagrammen) als mager moet worden gekwalifi­
ceerd.
Het afsluitende Hoofdstuk 10 omvat een litera
tuurlijst, een verklarende woordenlijst en een in­
dex.
In zijn voorwoord wijst schrijver erop, dat het
boek in betrekkelijk korte tijd tot stand moest ko
men en spreekt hij de hoop uit, dat het daarvan
niet teveel sporen draagt. Inderdaad is het boek
qua stijl en redactie voor verbetering vatbaar. Dit
tast evenwel de vaktechnische waardering voor de
inhoud van dit voor gebruik in de dagelijkse prak­
tijk zo geschikte boek in geen opzicht aan.
m a b blz. 585.
