ENIGE INDRUKKEN VAN DE VOORJAARSCONFERENTIE VOOR LEDEN VAN HET NEDERLANDS INSTITUUT VAN ACCOUNTANTS GEHOUDEN OP 27 EN 28 MEI TE NOORDWIJK AAN ZEE
E N IG E IN D R U K K E N V A N D E V O O R JA A R S C O N F E R E N T IE VO O R
L E D E N V A N H E T N E D E R L A N D S IN S T IT U U T V A N A C C O U N T A N T S
G E H O U D E N OP 27 E N 28 M EI TE N O O R D W IJK A A N ZEE
door W. H. Merckel
Op 27 en 28 mei j. 1. is, voor het eerst in de geschiedenis van het Nederlands
Instituut van Accountants, een conferentie voor de leden gehouden. De doelstelling
van deze conferentie — aldus de voorzitter van het N .I.v.A . collega H . C. T ref­
fers in zijn welkomstwoord — is tweeledig: ten eerste de mogelijkheid te openen
om met collega’s op ongedwongen wijze over vakvraagstukken van gedachten te
wisselen en daardoor kennis te nemen van eikaars opvattingen. In de tweede
plaats acht het Bestuur het van buitengewone betekenis, dat de leden elkaar beter
leren kennen dan tot dusverre het geval is. Wij zijn niet slechts een optelsom van
vakgenoten. Wij moeten een eenheid vormen.
Het Bestuur van het N .I.v.A . verdient hulde voor het feit dat het dit initiatief
heeft genomen en het experiment heeft aangedurfd.
 Terecht is door het Bestuur in het prospectus voor deze conferentie gesteld —
uit de reacties van verschillende leden is ons dit gebleken — dat in een snelgroeien­
de organisatie als het N .I.v.A . in toenemende mate als bezwaar wordt gevoeld,
dat bij discussies omtrent beroepsvraagstukken een relatief gering aantal leden
aan de meningsvorming binnen de beroepsorganisatie deelneemt. Hoewel studievergaderingen, accountantsdagen en kringvergaderingen voor de gedachtenwisse­
ling en de meningsvorming waardevol zijn, bestaat er daarnaast behoefte om in
een meer officieuze sfeer aan vakvraagstukken aandacht te schenken.
Indien wij in de eerste plaats een indruk trachten te geven in hoeverre men reeds
bij deze eerste proefneming de verschillende elementen van de doelstelling heeft
weten te verwezenlijken, dan willen wij voorop stellen dat de organisatoren er
uitstekend in zijn geslaagd om de gewenste sfeer te scheppen. Een hotel aan de
boulevard te Noordwijk is op een stralende voorjaarsdag een uitgelezen conferentie-oord. De door de directeur van het Bureau van het N .I.v.A ., de heer A. L. de
Bruyne en zijn staf, verzorgde organisatie liep zoals wij dat gewend (wellicht zou­
den wij beter kunnen schrijven verwend) zijn, geruisloos. In het programma was
naast de georganiseerde besprekingen met opzet veel ruimte gelaten voor infor­
meel contact.
Hoe belangrijk deze factoren ieder op zich en allen tezamen ook zijn, de sfeer
wordt uiteindelijk bepaald door de mensen die zich er in bewegen: de gastheer en
zijn gasten.
 Als gastheer, tevens leider van de conferentie, trad op Prof. A. Goudeket. De
door hem bij de opening uitgesproken wens, dat wij een welgeslaagde, gezellige
en doelmatige bijeenkomst zouden hebben is naar onze indruk — en niet alleen
de onze — in vervulling gegaan, mede dank zij de bijdragen welke hijzelf daartoe
heeft geleverd. Deze indruk wordt bevestigd door het feit, dat verschillende deel­
nemers na afloop van de conferentie een tweede wens uit het openingswoord van
collega Goudeket, zij het met andere woorden, hebben herhaald n.1. „dat, dit
experiment van de ledenconferentie tot een regelmatig element in het N .I.v.A .verband moge uitgroeien”.
Ten aanzien van de gasten dient te worden vermeld, de wijze waarop zij op de

m a b blz. 28t

bedoelingen van Bestuur en gastheer hebben gereageerd en de bijdragen welke zij
daarmede tot het slagen van deze eerste conferentie hebben geleverd. Het was
bijvoorbeeld niet voor iedereen een even eenvoudige opgave van de gastheer, dat
alle deelnemers gedurende de conferentie elkaar zonder aanziens des persoons
zouden tutoyeren. Aan dit verzoek is in zodanige mate voldaan dat de è. raison
van ƒ 0.25 per overtreding ingestelde boetepot, ondanks het door de gastheer zelf
onder grote hilariteit ten gevolge van enkele versprekingen gefourneerde begin­
kapitaal, een roemloos einde was beschoren.
Het aantal deelnemers, dat zich voor de conferentie heeft opgegeven bedraagt
81, waaronder één vrouwelijke collega t.w. Mej. G. Segall. 80 °/o van de deelnemers
oefent de openbare praktijk uit, hetzij als vennoot (circa 60% ), hetzij als mede­
werker e.d. (circa 20% ). De overige 20% is vrijwel geheel werkzaam in een interne
functie.
 In aanmerking nemende, dat het hier een eerste proefneming gold, genomen
in een periode waarin bij vele collega’s de grootste drukte valt, is het aantal aan­
meldingen o.i. zeer bevredigend te noemen. De aanvankelijke verwachting van
roo ^ 15 0 deelnemers is bepaald te hoog gesteld. Het zou onjuist zijn om het aantal
deelnemers te relateren aan het totaal van bijna 1700 leden, dat het N .I.v.A.
thans telt. Een reeks factoren maakt dat niet ieder N .I.v.A .-lid een potentiële
deelnemer is resp. kan zijn.
Doordat enkele collega’s hun aanmelding hebben moeten intrekken, telde de
conferentie uiteindelijk circa 75 deelnemers. Vooral gezien de doelstellingen van
deze conferenties zouden wij de organisatoren voor de toekomst in overweging
willen geven het maximum aantal aanmeldingen per conferentie(-oord) tot 6o ^
70 te beperken. Hierdoor kan tevens het aantal discussiegroepen en het aantal
deelnemers per groep binnen de noodzakelijke grenzen blijven. Op grond van een
mededeling dienaangaande in een van de circulaires van het N .I.v.A ., vertrouwen
wij dat zal worden nagegaan of en zo ja, in hoeverre het aantal aanmeldingen zal
worden beïnvloed door verschuiving van de conferentiedata naar een andere
periode.
Nadat wij getracht hebben in het voorgaande enige indrukken weer te geven
omtrent decor en spelers komen wij thans tot de inhoud van het stuk en de auteur.
Tn het prospectus voor de conferentie stond als onderwerp aangegeven: „P rakti­
sche vragen bij de uitoefening van de accountantsfunctie” . Binnen het kader van
deze algemene aankondiging is uiteindelijk de keuze gevallen op: De taak en de
verantwoordelijkheid van de accountant belast met de controle van de jaarreke­
ning terzake van de doeltreffendheid van de interne organisatie.
 Wij verwachten, dat in de toekomst wanneer er een langere tijd van voorberei­
ding beschikbaar zal zijn, reeds in het prospectus het definitieve onderwerp bekend
gemaakt zal kunnen worden.
Door genoemd onderwerp aan de orde te stellen hebben de organisatoren de
leden geconfronteerd met een veelzijdig vraagstuk, dat door allerlei ontwikkelin­
gen gedurende de laatste jaren binnen en buiten ons beroep om bezinning vraagt.
In het bedrijfsleven is er een sterk groeiende belangstelling voor organisatievraag­
stukken, mede in verband met de jongste ontwikkelingen op het gebied van in­
formatieverwerkende apparaturen, Euromarkt, fusies etc. Er bestaat een toe­
nemende behoefte aan objectieve adviezen niet alleen ten aanzien van de

m a b blz. 282

administratieve organisatie maar ook op andere gebieden van de interne organi­
satie. Een belangrijk vraagstuk is welke taak de accountant hierbij thans en in de
toekomst zal kunnen vervullen. De gedachtenwisseling op de conferentie is, aan
de hand van onderstaande door collega H . D. A. Haks samengestelde probleem­
stelling, toegespitst op een van de facetten van genoemd vraagstuk t.w. het hier­
voor genoemde onderwerp van de conferentie. Gezien de betekenis voor de
beroepsuitoefening — ook prospectief beschouwd — en de omvang van dit
onderwerp hebben de organisatoren het niet doelmatig geacht hieraan nog andere
onderwerpen toe te voegen.
Probleemstelling
1. Uitgegaan wordt van de gedachte, dat de vraag, wat onder interne organisatie
moet worden verstaan, geen punt van uitvoerige discussie behoeft te zijn.
2. Het is noodzakelijk, dat in de eerste plaats wordt onderzocht, wat het maat­
schappelijk verkeer of de bedrijfsleiding thans van de accountant verwachten,
met betrekking tot de doeltreffendheid van de interne organisatie.
 Daarbij lijkt het van belang om na te gaan of deze verantwoordelijkheid wordt
beïnvloed door de functie van de opdrachtgever (directie, commissarissen en
aandeelhouders) en of er nog verschil bestaat in verantwoordelijkheid ten op­
zichte van die organen van de onderneming.
3. Gezien de ontwikkeling op het gebied van de interne organisatie en de toe­
nemende behoefte op dit gebied aan voorlichting en advies rijst de vraag of
de accountant er geen rekening mede moet houden, dat zijn verantwoordelijk­
heid op het gebied van de interne organisatie verder zal uitgroeien.
4. Het is belangrijk om te bespreken, op welke concrete gebieden van de interne
organisatie de accountant deskundig kan worden geacht en met name op welke
terreinen de accountant specialistisch en op welke gebieden hij algemeen des­
kundige is en of deze onderscheiding nog invloed heeft op de omvang van zijn
verantwoordelijkheid.
5. In de beschouwingen ware tevens te betrekken de vraag of het zogenaamde
collisie-gevaar invloed heeft op de vorming van de conclusie.
6. Bij het bespreken van de reeds aan de orde gestelde vragen, komt de gedachte
naar voren of de accountant uit hoofde van zijn algemene functie — dus los
van zijn functie als controleur van de jaarrekening — verantwoordelijkheid
draagt ten aanzien van de doeltreffendheid van de interne organisatie.
7. De opvattingen omtrent de hierboven genoemde punten kunnen uiteraard uit­
eenlopen. Toch is het nuttig — uitgaande van de gedachte, dat de accountant
inderdaad verantwoordelijk is voor de doeltreffendheid van de interne orga­
nisatie — om na te gaan welke maatregelen de accountant moet nemen bij de
vervulling van zijn taak.
 Met andere woorden:
moet er in de werkprogramma’s specifieke aandacht worden besteed aan de
werking van de interne organisatie, en zo ja, welke punten moet dit betreffen,
of wordt dit niet nodig geacht;
moeten er maatregelen worden genomen op het terrein van de opleiding en de
kennis van degenen, die in eerste instantie met de uitvoering van de te ver­
richten werkzaamheden worden belast of moet men tot specialisatie in het
accountantskantoor komen.
m ab blz. 283

8. Tot slot moet er de vraag worden onderzocht op welke wijze de accountant
zijn oordeel over een eventuele ondoelmatigheid in de interne organisatie ken­
baar moet maken.
Uit de mondelinge toelichting welke collega Haks op deze probleemstelling heeft
gegeven, vermelden wij de volgende passages.
 „Om in concreto aan te geven, wat tot het terrein van de interne organisatie be­
hoort, zou ik thans ten behoeve van de discussie de volgende indeling willen maken,
zonder daarbij te pretenderen, dat dit een volledige afbakening van het terrein is:
a. algemene beheersvraagstukken (dus afbakening van taak, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de leiding, coördinatie in de leiding en controle
op de uitvoering van de directieven gegeven door de opperste leiding);
b. administratieve organisatie;
c. technische organisatie (dus vraagstukken van planning, lay-out, routing, produktieverhoging, produktiekostenverlaging, beloningsproblemen, kwaliteitsvraagstukken, e.d.);
d. commerciële organisatie (organisatie van het verkoopapparaat, marktonder­
zoek, vraagstukken van assortimentsbeleid, e.d.);
e. personeelsorganisatie;
f. communicatie-problemen.”
„D e accountant heeft ongetwijfeld een groot belang bij een doeltreffende interne
organisatie. Immers, een goede interne organisatie in de gehele onderneming (der­
halve niet beperkt tot de administratieve organisatie of een deel daarvan) zal de
effectiviteit van de accountantscontrole ten goede komen. Doch dragen de con­
trolerende accountants verantwoordelijkheid? En zo ja, hoever reikt deze ver­
antwoordelijkheid, m.a.w. op welke gebieden van de interne organisatie heeft een
eventuele verantwoordelijkheid betrekking?”
„U it hoofde van de reeds bestaande functie als controleur van de jaarrekening
en als vertrouwensman van de bedrijfsleiding neemt de accountant (vergeleken bij
andere adviseurs) een zeer gunstige — wellicht unieke — positie in, vooral bij de
middengrote en kleinere ondernemingen.
 Ook al zou men op de eerste vraag willen antwoorden, dat de accountant geen
verantwoordelijkheid heeft met betrekking tot de doeltreffendheid van de gehele
interne organisatie, dan zou ik als tweede vraag aan de orde willen stellen het
probleem, of de accountant, belast met de controle van de jaarrekening er rekening
mee moet houden, dat bepaalde vraagstukken bij de bedrijfsleidingen leven en of
de accountant de aangewezen persoon is om in de behoeften op het gebied van de
interne organisatie te voorzien en of dit ertoe kan leiden, dat zijn verantwoorde­
lijkheid tot het terrein van de interne organisatie zal uitgroeien.”
De geanimeerde gedachtenwisseling zowel in de groepsbijeenkomsten als in de
plenovergadering is een bewijs, dat collega Haks in de korte tijd van voorbereiding
die hem ter beschikking stond er in is geslaagd een probleemstelling te concipiëren,
die haar functie van gespreksstarter op uitstekende wijze heeft vervuld.
De groepsdiscussie, vrijdags van i i . i j uur tot 12.30 uur en van 14.30 uur tot
17.00 uur, vond plaats in 5 groepen van 15 deelnemers. Als discussieleiders fun­
geerden de collega’s R. Besançon, H. Gerritsen, H. D. A. Haks, W. C. Koppenberg
en Prof. Dr. A. Th. de Lange. O.i. verdient beperking van het aantal deelnemers
per groep tot 10 à 12, zonder uitbreiding van het aantal groepen overweging.
 m a b blz. 284

De vrijdagavond stond in het programma aangekondigd als: „Vertoning van
de film C.P.A .. Collegiaal samenzijn zonder vast programma” . De wenselijkheid
om dit punt in het programma op te nemen blijkt o.m. duidelijk uit het feit dat
een aantal deelnemers dit collegiaal samenzijn eerst ver na middernacht hebben
kunnen beëindigen. Wij hebben de indruk dat de ook op andere tijdstippen ruim­
schoots geboden gelegenheid tot informeel collegiaal contact niet ongebruikt is
voorbijgegaan. Het is ons bekend dat daarbij o.a. verschillende vaktechnische
problemen aan de orde zijn gekomen.
De zaterdagmorgen was gereserveerd voor een plenaire zitting met rappor­
tering door de groepen en algemene discussie onder leiding van Prof. A. Goudeket,
die in overleg met de discussieleiders als leidraad voor de gedachtenwisseling de
volgende zes punten aan de orde stelde:
1. Draagt de accountant in het kader van zijn controle van de jaarrekening ver­
antwoordelijkheid voor het niveau van de interne organisatie? Zo ja, is er
verschil in verantwoordelijkheid te onderkennen naar gelang wie de opdracht­
gever is?
2. Hoever moet de deskundigheid van de accountant inzake de verschillende
gebieden van de interne organisatie zich uitstrekken en van welke aard is zij?
3. Het collisievraagstuk.
 4. Welke consequenties heeft de algemene functie van de accountant op zijn
aanwezig zijn in de controlefunctie?
j. Wat zijn de consequenties van onze conclusies met betrekking tot het controle­
programma van de accountant?
6. Als de accountant verantwoordelijkheid draagt voor de interne organisatie,
hoe moet dan zijn oordeel, indien dit negatief is, in het verkeer komen; hoe is
het verband tussen het oordeel van de accountant over de interne organisatie
en zijn verklaring met betrekking tot de jaarrekening?
Het is niet de bedoeling, dat van het besprokene in de groepen en in de plenobijeenkomst een verslag wordt gepubliceerd. De vrije meningsuiting, met name
indien deze mening nog een voorlopig karakter droeg, is hierdoor naar onze in­
druk sterk bevorderd. Naar het bereiken van conclusies is bij de gedachtenwisse­
ling niet gestreefd. Gezien de opzet en de doelstelling van de conferentie, zouden
wij hieraan willen toevoegen: Uiteraard niet. Wij hebben echter — zo drukten
enkele deelnemers na afloop het tegen ons uit en daarmede besluiten wij deze in­
drukken — nagedacht over een belangrijk vraagstuk. Wij hebben uitgebreid
kennis kunnen nemen van opvattingen van collega’s. Wij nemen ruimschoots stof
ter overdenking mee naar huis. De volgende keer gaan wij weer!

m a b blz. 285.
