DE BETEKENIS VAN VERMINDERING VAN DE DRUK VAN IN­ TERNATIONALE DUBBELE BELASTING BI] DE UITVOERING VAN HET E.R.P. (EUROPEAN RECOVERY PROGRAM)
met een daling en de daarmede gepaard gaande vermogensverminderingen. Bedrijf B zal dus thans alleen dan vermogen aantrekken, wanneer
de te verwachten prijzen voldoende zijn, om bij afschrijving op vervan­
gingswaarde en een extra-afschrijving op grond van de in de naaste toe­
komst te verwachten prijsdaling, een voldoende rentabiliteit te waar­
borgen.
Zelfs is te motiveren, de extra afschrijving in de kostprijs op te nemen,
uit hoofde van het causale verband tussen de expansie en de verwachting
van vermogensvermindering door prijsdaling.
Immers: een bevrediging van de vraag door uitbreiding van het pro­
ductieapparaat is in een periode van een abnormaal hoog prijspeil alleen
dan rationeel, wanneer de te verwachten vermogensverminderingen in de
prijzen als reëele offers worden vergoed.
Deze noodzakelijkheid leeft ook bij de overheid, die zowel bij de vast­
stelling van de hoogst toelaatbare prijzen als bij de belastingheffing uit
de winst, een z.g. „topafschrijving” op nieuwe investeringen heeft toe­
gestaan.
Het is te betreuren, dat de fiscus hier in de laatste tijd op is terug­
gekomen en nog meer, dat noch fiscus, noch de prijsvormende instanties
bij de normale afschrijving rekening houden met de vervangingswaarde
van actief, dat in vroeger jaren tegen lagere prijzen is aangeschaft.
Het systeem van afschrijving op basis van vervangingswaarde, ge­
combineerd met de topafschrijving, die een „inhaal” van de afschrijvin­
gen bij prijsdaling voorkomt, volgt logisch uit de beginselen van de ver­
vangingswaarde en vormt in een tijd van hausse een versterkte rem tegen
de overmatige investeringen, welke worden uitgelokt door de sterke vraag
van het moment.
 DE BETEKENIS VAN VERMINDERING VAN DE DRUK VAN IN­
TERNATIONALE DUBBELE BELASTING BI] DE UITVOERING
VAN HET E.R.P. (EUROPEAN RECOVERY PROGRAM)
door Th. van Hoorn
Bij gelegenheid van de in Augustus 1.1. in het Vredespaleis gehouden
Tweede Conferentie van de International Bar Association heeft Mitchell
B. Carroll, op verzoek van de National Foreign Trade Council te New
York, een beschouwing het licht doen zien betreffende de invloed welke
de internationale dubbele belasting zal kunnen uitoefenen op de uitvoe­
ring van het E.R.P. (European Recovery Program).
Mitchel B. Carroll, die sedert jaren een vooraanstaande plaats inneemt
in de internationale belasting-wetenschap (hij was o.a. indertijd Vice­
President van het Fiscale Comité van de Volkenbond, en presideerde in
1947 tezamen met Professor G. M. Verrijn Stuart het Tweede Internatio­
nale Belasting-Congres in Scheveningen) geeft onder de titel Doublé
Taxation Relief and the European Recovery Program, een aantal hoogst
opmerkelijke uiteenzettingen over de aan noodzakelijkheid grenzende
wenselijkheid, dat daarbij enerzijds op ruimere schaal ontheffingen en
verzachtingen van belastingdruk zullen worden toegepast, terwijl ander­
zijds een uniformering dient te worden bevorderd van de opvattingen,
die hun neerslag zullen vinden in herzieningen van de bestaande bilate­
rale verdragen: deze opvattingen zullen dan tevens als basis kunnen

m a b blz. 275

dienen bij eventuele belasting-verdragen tussen W est-Duitsland en de
deelnemers aan het E.R.P., welke regeringen lid zijn van de OEEC, de
te Parijs gevestigde Organisation for European Economie Cooperation.
 De schrijver begint zijn beschouwingen met er op te wijzen, dat voor
zover het betreft douane-tarieven, deviezen-bepalingen, quoteringen en
andere handels-beperkingen, reeds tal van bilaterale, regionale of inter­
continentale verdragen werden gesloten tot bevordering van het inter­
nationale handels-verkeer; men heeft echter sedert de bevrijding van
W est-Europa nog slechts weinig aandacht geschonken aan de veel min­
der in het oog lopende, langzaam werkende restricties welke uit inter­
nationale dubbele belastingen voortspruiten, en die de rol zullen kunnen
gaan spelen van valstrikken voor hen die daarop niet verdacht mochten
zijn.
Aangezien de heffingen het inkomen veelal eerst zullen treffen geruime
tijd nadat het werd verdiend, kan het voorkomen dat de buitenlandse
onderneming belast wordt voor geschatte winsten nadat reeds enige jaren
zijn verlopen; in andere gevallen kan alleen al het vooruitzicht van een
uiterst zware belastingdruk, een doorslaggevend bezwaar vormen voor
het openen van handelsondernemingen.
Daarnaast kan een hoog belasting-tarief op dividend- en interestbetalingen even grote belemmeringen voor kapitaal-import opleveren als
invoerrechten dit doen bij het importeren van goederen, speciaal indien de
moeder-onderneming in haar eigen land bovendien nog opnieuw belast
wordt voor de winst waarover de dochter-onderneming reeds belasting
betaald heeft in het land waar deze werkzaam is.
Ook kunnen hoge heffingen van royalties een doorslaggevend beletsel
vormen voor het afstaan van patenten aan Europese ondernemingen,
welke deze technische kennis dringend behoeven om hun verouderd productie-proces te moderniseren.
Een en ander kan als gevolg hebben dat de voordelen ongedaan ge­
maakt worden, welke redelijkerwijze verwacht mochten worden van het
wegnemen van andere soorten van belemmeringen in het internationale
handelsverkeer.
 Op 16 April 1948 zijn de zestien regeringen, welke deelnemen aan het
European Recovery Program, overgegaan tot het vestigen van de OEEC
(Organization for European Economie Cooperation) waarbij een verdrag
werd ondertekend ter bevordering van de Europese reconstructie, in
welk verdrag partijen overeenkwamen de invoering van tarief-verlagingen
en de verlichting van handelsbelemmeringen te zullen nastreven, teneinde
te geraken tot een gezond en evenwichtig multilateraal handelsverkeer
op basis van het Havana Charter.
Dat bij deze onderhandelingen niet tevens bijzondere nadruk gelegd
werd op belasting-barrières, en dat men zich tussen al deze staten onder­
ling totnogtoe bepaald had tot de overigens talrijke onderlinge bilaterale
verdragen, meent de schrijver te moeten verklaren uit de overwegende
structuur-verschillen in de verschillende belasting-stelsels, welke het vrij­
wel onmogelijk maakten om de stelsels van telkens meer dan twee landen
bevredigend te coördineren.
Hetgeen echter wel geschiedde, was dat het merendeel van deze landen
indertijd hun experts afvaardigden naar de verschillende comité’s van de
Volkenbond, teneinde gezamenlijk te komen tot unificatie van termino-

m a b blz. 276

logie en tevens tot standaard-opvattingen, welke destijds als basis dien­
den voor ontwerpen van bilaterale verdragen.
Dit heeft tot verheugend gevolg gehad, dat deze zelfde experts telken­
male bij de tussen verschillende Europese staten afgesloten bilaterale
verdragen hun invloed hebben doen gelden, daarbij gebruik makende van
de in Genève geformuleerde principe’s; tenslotte zijn deze standaard­
opvattingen dan ook neergelegd in een netwerk van bilaterale verdragen,
die zodoende in belangrijke mate hetzelfde effect hadden als bij multi­
laterale verdragen het geval zou zijn geweest.
De rol van het particuliere kapitaal.
Betreffende het E.R.P. wordt vervolgens door Carroll geconstateerd,
dat de nadruk gelegd is op de productie en voorts op de verdeling van
een gebleken surplus over andere naties die onvoldoende bevoorraad zijn.
 Daarbij zij vooropgesteld, dat afgezien van massale inter-gouvernemen­
tale transacties in voedingsmiddelen, grondstoffen en machines, het me­
rendeel van de kapitaal-voorziening een particulier karakter zal dienen te
dragen. Modernisering van installaties zowel als van productie-methoden
zal noodzakelijk zijn, waarvoor als tegenwaarde zal dienen te gelden
hetzij een aandelen-deelname in industriële bedrijven, hetzij de betaling
van royalties gebaseerd op productie-eenheden of op enigerlei andere
maatstaf.
Het meest waarschijnlijk acht Carroll hier het deelnemen door grote
Amerikaanse concerns hetzij met een belangrijk minderheidspakket in het
aandelen-kapitaal, hetzij met een hypothecaire lening. Als bijzondere
vorm van belangen-gemeenschap wordt voorts genoemd de combinatie
van een langjarig licensie-contract tegen een royalty tezamen met een
kapitaals-deelname met het oog op te verwachten dividenden; deze vorm
wordt voor de Europese bedrijven aantrekkelijker geacht dan een rente­
dragende verplichting, welke bij het onverhoopt uitblijven van succes
ernstige gevolgen voor de debiteur zou kunnen hebben.
Belastbaarheid van royalties.
 W at nu de belasting-technische consequenties hiervan betreft, wordt
nog opgemerkt dat in de bilaterale belasting-verdragen tussen de zes­
tien aan het^E.R.P. deelnemende staten, vrijwel geen voorzieningen
voorkomen in zake royalties; dit wordt toegeschreven aan de omstan­
digheid, dat het merendeel dezer staten bij royalties geen heffing bij de
bron toepast, zoals bij dividenden (en in sommige landen ook bij inte­
rest) doch naar het schijnt inkomsten uit royalties classificeert onder
inkomsten uit vrij beroep, welke als regel belastbaar zijn in het land van
domiciliëring van degene die de royalties geniet. Carrol beveelt in dit
verband nog aan, het principe van vrijstelling van heffing aan de bron
voor inkomsten uit patenten, auteursrechten en handelsmerken, tevens
uit te breiden tot alle soorten van technische kennis die van uit het
buitenland afkomstig is, behoudens in gevallen dat de buitenlandse
onderneming hierbij gebruik maakt van een permanente vestiging, met
als gevolg dat zelfstandig zaken gedaan worden waarvan de winst als
normaal belastbaar beschouwd dient te worden.
m a b blz. 277

Belasting op buitenlandse kapitaals-beleggingen.
In een volgend gedeelte van zijn uiteenzettingen behandelt Carroll
betrekkelijk uitvoerig het vraagstuk van de belasting-heffing op buiten­
landse kapitaals-beleggingen, dat uit de aard der zaak van beslissend
belang kan zijn voor de vraag, of en in hoeverre Amerikaans particulier
kapitaal in de zestien verdrag-landen zal kunnen penetreren indien heffing-bij-de-bron plaats vindt op interest en dividenden.
Nadat zeer in het kort de klassieke meningsverschillen tussen de des­
kundigen van de debiteur-landen en de crediteur-landen tijdens de dis­
cussies voor de Volkenbond zijn gememoreerd, wordt opgemerkt dat na
de eerste wereld-oorlog in de wetten van Duitsland zowel als van Italië
voorzieningen getroffen werden voor de vrijstelling van interest-betalingen op leningen van buitenlandse geldgevers, als „erkenning van het
belemmerende effect van belasting op de toestroming van buitenlandse
kapitalen”.
 Vervolgens wordt geconstateerd dat in de meeste thans nog vigerende
verdragen dit principe erkenning vindt, echter onder veelvuldige afwij­
king daarvan door de staten welke het systeem huldigen van heffingbij-de-bron, hetgeen zeer in het bijzonder geldt voor de dividenden.
W at daarentegen het dubbel belasten van interest betreft, is de belasting-barrière tegen de toestroming van kapitaal volledig opgeheven in
de verdragen tussen de Verenigde Staten en Engeland (1945), Neder­
land (1948) en Denemarken (1948).
Intussen vormen deze drie verdragen uitzonderingen op de regel voor
de overige verdragen tussen de zestien Europese staten; er bestaan in
het algemeen geen vrijstellingen welke de toevloed van kapitaal aan­
moedigen, en aangezien vele dezer staten zich het recht van heffing-bijde-bron op dividenden en interest voorbehouden, werkt dit als een tol­
tarief op het buitenlands kapitaal, aangezien de kapitaalverstrekkende
landen op deze dividenden en interest als regel inkomsten-belasting
heffen bij hun ingezetenen.
Onder deze omstandigheden zal dus veelvuldig dubbele belasting
optreden, waarbij de incidenteel voorkomende verzachtende bepalingen
in het algemeen weinig te betekenen hebben.
Het Amerikaanse standpunt in zake deze toestand wordt volkomen
duidelijk weergegeven door de volgende zinsnede:
„Obviously much should be done in this field in order to facilitate the
„recovery of the countries needing Capital".
Belasting op inkomsten uit buitenlandse bedrijfsuitoefening.
De voornaamste categorie van inkomsten, welke in de verdragen ter
voorkoming van dubbele belasting is geregeld, betreft de inkomsten uit
handelsondernemingen en industriële bedrijven binnen de grenzen van
twee of meer staten. Opgemerkt wordt dat als regel van belastingplicht
eerst sprake is, indien de transacties plaats vinden met een zekere regel­
maat, en gebruik gemaakt wordt hetzij van een permanente vestiging
hetzij van een vaste vertegenwoordiger.
 Uitgaande van het verdrag van 1922 tussen Italië en Oostenrijk,
wordt vervolgens de ontwikkelingsgeschiedenis geschetst van de latere
verdragen tussen de overige Europese Staten, waarbij aandacht wordt
geschonken aan de toenemende verfijning in de terminologie der bepa­
lingen, onder invloed van de Comité’s van de Volkenbond; onder ande-

m a b blz. 278

ren wordt hieraan toegeschreven de bepaling in het verdrag tussen
België en Luxemburg van 1931, volgens welke „dealings”, door bemid­
deling van een tusschenpersoon of een volstrekt onafhankelijke agent,
geacht worden niet een „permanent establishment” (vaste inrichting)
te vormen, terwijl tevens bepaald wordt dat bij gebreke van een over2ichtelijke boekhouding, nadere regelingen omtrent de toerekening van
winsten zullen worden vastgesteld.
Nadat voorts gewezen wordt op de belangrijkheid van het verdrag
van 1932 tussen Amerika en Frankrijk, waarin o.a. bepalingen zijn
opgenomen om ontoelaatbare winstverschuivingen te voorkomen, wordt
betoogd dat het verdrag van 1945 tussen Amerika en Engeland (waar­
van de bepalingen zo goed als geheel gevolgd werden in de verdragen
van 1948 met Nederland en Denemarken) als richtsnoer zou kunnen
gelden voor gelijksoortige verdragen met andere Europese staten.
Tot de belangrijkste bepalingen van dit verdrag tussen Amerika en
Engeland behoort zonder twijfel de omschrijving van het in de praktijk
zo dikwijls omstreden begrip „permanent establishment", dat hier gede­
finieerd wordt als een filiaal, organisatie, fabriek of andere vaste plaats
van bedrijfsuitoefening, echter met uitsluiting van een agentschap, tenzij
de agent hetzij beschikt over en gebruik maakt van de bevoegdheid om
contracten af te sluiten voor de buitenlandse onderneming, hetzij be­
schikt over een magazijn-voorraad waarmede hij regelmatig orders uit­
voert. Transacties afgesloten door tussenkomst van een bonafide com­
missionair vallen wederom hier buiten, terwijl een inkooporganisatie
zonder meer evenmin als permanente vestiging beschouwd wordt.
 Teneinde de uitwisseling van goederen en diensten aan te moedigen
in het verkeer tussen Amerika en de Europese staten van het E.R.P.,
beveelt Carroll het afsluiten aan van bilaterale conventies welke geba­
seerd zijn op de meest ruime bepalingen, voorkomende in de thans gel­
dende verdragen. Het verdient daarbij z.i. alle aandacht om te geraken
tot gelijke mogelijkheden voor iedere vorm van mededinging in een
bepaald land, zodat het wenselijk mag heten de winsten van een vaste
inrichting uitsluitend in het land zelve te belasten, en niet nog eens
opnieuw in het land waar de onderneming haar zetel heeft, aangezien
deze laatste belasting gelijk zou staan met een belemmering voor de
mededinging in het buitenland.
Teneinde in deze regelingen een zodanige uniformiteit te brengen, dat
hierdoor tevens de goederen-beweging bevorderd zal worden, beveelt
Carroll aan dat alle verdragen tenminste zullen berusten op de volgende
grondslagen:
Ie. Belastingheffing behoort achterwege te blijven bij winsten welke
uitsluitend zijn toe te schrijven aan de inkoop van koopmansgoe­
deren door een vestiging in een staat, ter voorziening in de behoefte
van vestigingen van de zelfde onderneming in de andere staat;
2e. Een onderneming, gevestigd in een bepaalde staat, behoort in de
andere staat niet belastingplichtig te zijn indien deze onderneming
aldaar goederen aan de markt brengt op de volgende wijze: (a)
rechtstreeks aan afnemers in het andere land (b) aan dealers in het
andere land, welke de goederen voor eigen rekening verkopen (c)
door reizende verkopers (d) door bona fide commissionairs of make­
laars (e) door agenten die geen zelfstandige bevoegdheid hebben tot
het afsluiten van contracten of die geen voorraad van het hoofd-

m a b blz. 279

kantoor aanhouden, waaruit regelmatig orders worden uitgevoerd.
 3e. Onder een vaste inrichting dient te worden verstaan een kantoor,
filiaal, fabriek of andere plaats van zakelijke activiteit waar de bui­
tenlandse onderneming gedreven wordt voor tenminste de tijd van
één jaar; mede dienen daaronder begrepen te worden bezittingen
in eigendom of in huur, waarbij beoogd wordt bedrijfsuitoefening op
het gebied van landbouw, bos-exploitatie of mijnbouw.
Bij handelsondernemingen dient daartoe tevens gerekend te wor­
den de agent, die bevoegdheid heeft contracten af te sluiten voor de
buitenlandse onderneming, of die regelmatig orders uitvoert uit in
zijn land aangehouden goederen-voorraden.
4e. Indien eenmaal het begrip „permanent establishment” aanvaard is
als kenmerk voor belastingplicht, is het noodzakelijk te bepalen dat
een gesplitste winstberekening zal worden opgemaakt waarin het
inkomen tot uitdrukking dient te komen dat verkregen zou zijn door
een onder geheel gelijke omstandigheden werkende onderneming,
indien deze ook overigens een zelfstandige positie zou innemen tegen
de andere vestigingen van de onderneming. (Dit laatste is in de
verdragen omschreven met de ondubbelzinnige bewoordingen: „and
dealing at arm’s length with the other establishments of the enter­
prise” )
5e. Teneinde meningsverschillen te voorkomen betreffende winst, be­
haald door een lichaam dat een dochter-onderneming is van een in
een ander land gevestigd lichaam, behoren de betrekkingen tussen
de dochter-onderneming en de moeder-onderneming geregeld te zijn
,on arm’s length basis”.
Voor zover op grond van deze bepaling de betrokken autoriteiten
bevoegd blijven, winsten te achterhalen welke onttrokken zijn door
het niet in acht nemen van deze bepaling, bestaat er overigens geen
reden om aan de moeder-onderneming en de dochter-onderneming
eventuele voordelen te onthouden, die in andere gevallen op grond
van de verdrags-bepalingen toelaatbaar zouden zijn.
Scheepvaartondernemingen en luchtvaartondernemingen.
 Een uitzondering op de algemene regel, welke geldt voor inkomen dat
aan een permanente vestiging kan worden toegerekend, vormen reeds
sedert lang de winsten van scheepsvaartondernemingen; deze winsten
zijn vrijwel overal vrijgesteld, indien de scheepvaartmaatschappij in een
ander land gevestigd is.
De geleidelijke toeneming van het luchtvaartverkeer werd later aan­
leiding, dat ook hierop deze regel van wederkerige vrijstelling werd
toegepast.
Aanbevolen wordt dat staten, welke nog niet tot een zodanige rege­
ling zijn overgegaan, hiervoor alsnog op korte termijn zorg zullen
dragen.
Voorzieningen ten bate van hen die tijdelijk voor zakelijke redenen in
andere landen verblijven.
In het verdrag van 1945 tussen Amerika en Engeland is een regeling
opgenomen, volgens welke een ingezetene van het éne land, die voor
persoonlijke werkzaamheden (in of buiten vrij beroep) geremunereerd

m a b blz. 280

wordt in het andere land, aldaar onder bepaalde voorwaarden vrijge­
steld wordt van belasting voor een verblijf van in totaal ten hoogste
183 dagen per jaar.
Naar aanleiding hiervan wordt opgemerkt, dat een ruimere bewe­
gingsvrijheid, ook wat de fiscale consequenties betreft, voor experts
en handels-vertegenwoordigers, bevorderlijk zal kunnen zijn voor de
uitvoering der doelstellingen van het European Recovery Program; op
grond hiervan wordt de wenselijkheid uitgesproken, dat alle staten
soortgelijke bepalingen zullen opnemen hetzij in hun wetgeving, hetzij
in hun onderlinge verdragen. Mocht een zakelijke bezoeker belasting­
plichtig worden in den vreemde als gevolg van een noodgedwongen
langer verblijf dan de vrijgestelde periode, dan behoort hem automa­
tisch in zijn eigen land vrijstelling te worden verleend.
(Een „credit against his home tax” wordt, wegens de complicaties
bij de berekening daarvan, niet voldoende geacht).
Slot-beschouwing.
 Aan het slot van zijn beschouwing geeft Carroll enige „General Re­
commendations”, waarbij hij begint met te constateren dat de tekst der
belasting-verdragen in vele gevallen geen volstrekte zekerheid geeft
betreffende de daadwerkelijke toepassing; niettemin concludeert hij
dat de uitwerking gunstig blijkt te zijn, gezien het feit dat steeds meer
verdragen worden gesloten, zodat het aantal reeds meer dan negentig
bedraagt.
Vervolgens spreekt hij de wenselijkheid uit dat de zestien Europese
staten die aan het E.R.P. deelnemen, er toe over zullen gaan aan be­
paalde bepalingen een ruimere strekking te geven, teneinde een grotere
aantrekkelijkheid te creëren zowel voor de toevloed van kapitaal als
voor de internationale handel.
Voorts zou het aanbeveling verdienen als de bilaterale overeenkom­
sten tussen de Verenigde Staten en de begunstigden van de economische
hulpverlening, zouden worden uitgebreid door verdragen ter voorkoming
van dubbele belasting, teneinde op deze wijze ook de Amerikaanse par­
ticuliere ondernemingen aan te moedigen, behulpzaam te zijn bij de
beoogde reconstructie van de Europese industrie en handel.
FRANKRIJKS PLANNEN (II)

door F. Kupers

Schetsten wij in een vorig artikel onder meer achtergrond en opzet
van het plan Monnet, in dit nummer willen wij iets nader ingaan op de
materiële inhoud ervan om daarbij tevens aandacht te schenken aan de
werkelijk bereikte resultaten en aan de oorzaken van een afwijking tussen
plan en werkelijkheid. W ij zullen dit doen aan de hand van het „Rapport
sur les résultats obtenus dans la réalisation du plan de modernisation et
d'équipement au cours du premier semestre ,1947’’ en het „Deuxième
Rapport Semestriel sur la réalisation du plan de modernisation et
d’équipement. Résultats au 3,1 Décembre ,1947”.
In algemene termen luidt het doel van het plan:
m a b blz. 281.
