de Godenbeelden aan den Buitenmuur van den Çiwatempel te Tjandi Prambanan en de Vermoedelijke Leeftijd van die Tempelgroep
'/ 42 Brahmanaspati ?
* 43 Nairrta?
« 44—45 Sürya?
// 46—47 Waruna.
« 48 Karttikeya.
// 49—50 Wayu.
" 51 Kama.
" 52 Kuwera.
w 53 Soma.
// 54 Wicwakarman.
// 55-—56 (yiwa.
« 57 Narada ?
We krijgeu alzoo 17 Goden in plaats van 16. Mogelijk, dat
eene vergelijking met Britsch-Indische monumenten als den Ramatempel tot een zuivere oplossing voert. Dat in dit stelsel, waarin
een oppervorst, een huispriester, een bouwmeester en een bode
aanwezig zijn, de p o o r t w a c h t e r s niet ontbreken mogen, spreekt
vanzelf. ' Ze zijn aan weerszijden van de trappen in rijkversierde
hoektempeltjes, ook op den omgang aan de binnenzijde der trapleuningen in keurig bewerkte nisjes aan alle zijden afgebeeld.
Voorts zien we aan weerszijden vau de Zuider-, Wester- en Noorder' Vergelijk de wajangfigureti: Batarit Tjingk&rabala en Batara Bala Upatfi,,
die genoemd worden de poortwachters van Batara Guru's paleis op den Mem.
giWATEMPEL TE TJANDI PRAMBANAN ENZ.
147

trap, in rechthoekige steeublokken, in zeer laag relief knielende
o l i f a u t e n gebeiteld. Het zijn de dragers van deo berg; ten getale
van a c h t steunen zij den Godenberg en hunne herinnering leeft
onder de Javanen nog voort. >
Bij Dowson vinden we de namen. Ze zijn, van den Oostelijkcn
te beginnen: Airawata, Pundarlka, Wamana, Kumuda, Anjana, Pushpadauta, Sarwabhauma en Supratïka. Aan de Oosterpoort zijn ze hier
blijkbaar weggevallen. Op pi. II zijn ze zeer duidelijk te onderscheiden.
In de hoogste verdieping troont juist, zooals Coleman ons dat
beschrijft: «the Supreme Being//, in dit stelsel natuurlijk Ciwa met
Durga en Ganeca, dien we hier ook te verwachten hebben: de
Mahadewa der Javanen.
 Wij hebben ons den hier begraven vorst alzoo voor te stellen als
opgenomen in den Suralava, waar hij bewaakt en beschermd wordt
door de hem omringende Goden. Over de rol, die Kuwera, Bi-haspati
en Hauumau in het geloof dier tijden gespeeld hebben, zal het van
belang zijn, nadere studie te maken. De vele bronzen Kuwera's,
die op Java gevonden zijn, wijzen erop, dat die Godheid daar eene
voorname rol heeft gespeeld. Volgens Wilkins zijn de afbeeldingen
in Eugelsch-Indië van hem zoo schaarsch, dat hij er voor zijn werk
geen is kunnen machtig worden. Bij Grünwedel vinden we hem enkele
malen afgebeeld naar voorstellingen van dien God in Tibet en Japan.
Ook onder de pijlerfiguren aan den Stüpa van Barhut bevindt
zich eene afbeelding van Kuwera.
NASCHRIFT.
Na de voltooiing van dit opstel lazen we in de laatstverscheuen
aflevering der Bijdragen eene verhandeling van den heer C. M. Pleyte,
waarin ons de bezweringsformulieren eu legenden, die betrekking
hebben op het winnen van den palm wijn (lëgèn) in de Soendalanden
worden meegedeeld. De schrijver vertelt ons, hoe de ontdekking en
* Het Javaansche woord gadjah (.TOK*) en de Kawi-woorden dirada ('^
T».i.'.) en hasti (u"££) die allé olifant beteekenen, zijn Sëngkala-woorden
voor het cijfer 8. Zie ook bij G. en K. het woord kaii ("in?).Vandenamen
dezer olifanten kennen de Javanen nog Eraw&na (r^vn-riom) enPuspadënta
[ = I J I J - I , I U M ) , Volgens G. en R. heet de eerste in het Skt: Airawana.
 148

DE GODENBEELDEN AAN DEN BUITENMUUR VAN DEN

bekendmaking daarvan wordt toegeschreven aan Batara Guru, die
volgeus die legenden in de gedaante van een rijstvogeltje den bewaker
der rijstvelden: Sëmar op het denkbeeld bracht, den bloemstengel
van den arènboom stuk te slaan en het sap te drinken. Iu de
bezweringsformulieren , die nog steeds bij het tappen gebruikt worden,
spreekt de tapper den boom aan als eeu maagd : Omas syang kautjana
(bl. 605) (de gouden Godiu Uma?); ook als Atji Omas (de heilige
Uma?) (zie bl. 112). Uma is, als bekend, een andere naam voor
Durga, Qiwa's gemalin. Op bl. 607 noemt de tapper zichzelven
Batara ( = God) en spreekt den boom aan als Batari (Godin).
Hier neemt in het bezweringsformulier de tapper blijkbaar de
gedaante van Uma's gemaal: Qiwa aan. In een Javaansche legende
wordt Prabu Erjanarudra als de ontdekker van het lëgènsap genoemd.
Budra is alweer een andere naam voor Qiwa. Voor ons opstel het
meest van belang is echter de overlevering, die op bl. 600 iu een
noot wordt meegedeeld, aangaande het ontstaan der lëgèn.
Daarin wordt het rijstdicfje, dat er aauleidiug toe gaf, gezegd
af te stammen van Iwang of Hewang (hyang = God) Prit Handjolo,
den heer van het Noordoostelijk deel der heerschappij (zie opstel). '
In verband met de auderc aangehaalde legenden kan die heer niemand
anders ziju dan Qiwa of Batara Guru, zooals zijn vreedzame vorm op
Java wordt genoemd. Uit het hier door ons aangehaalde maken we op,
dat de functie van Soma als bezielende geest van den offerdrank,
voor de Javanen op Qiwa is overgegaan en dat het sap van de
somaplnnt, die op Java niet voorkomt, daar vervangen werd door
dat van den arèuboom.
 De attributen in de liauden der rechtervolgelingen op relief N° LVI:
een b l o e m t r o s en een f l e s c h j e worden volgens deze opvatting
verklaarbaar.
Dat juist Qiwa de functie waarneemt, schrijven we daaraan toe,
dat deze Oppergod der Hindoe's iu de Javaausche Mythologie zijn
voorvorm heeft gehad, die als beschermende (Opper?) God der oude
Javanen met den Hindoegod is samengesmolten. In zijn nog steeds
voortleven in legenden, die op den landbouw betrekking hebbeu,
zien we daarvoor het bewijs. Dat Qiwa op Java een veel vreedzamer
karakter droeg dan in het Hiudoelaud, is o. i. aan het meer vreedzaam
i In do Manikmaja worden acht door God Guru geschapen hoofdgoden
genoemd, nl. dewa kang marawolu, hetgeen volgens Ehemrev beteekent:
„de goden, die zioh verdeelden of verdeeld worden over acht windstreken."
Zie wolu (G. en R.)

9IWATEMPEL TE TJANDI PBAMBANAN KNZ.
149

karakter van dien voor vorm toe te schrijven, die, als beschermende
geest van landbouw en windstreken, eene rol moet hebben gespeeld.
Deze samensmelting van lokale of nationale met van buiten aangebrachte Godheden is volstrekt niets ongewoons. Bij Grünwedel
zien we daarvan voor Tibet en Mongolië verscheidene voorbeelden,
(bl. 178 enz.) We zullen deze samensmelting natuurlijk hoofdzakelijk
hebben te zoeken onder de beschermende Goden van landbouw en
windstreken. De Tibetaansche beheerschers der windstreken brengt
Grünwedel onder de lokaalgodheden. De geboorte van neven vormen
is uit die samensmelting verklaarbaar.
7* Volgr. VI.
11.
