REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der Universiteit
van Amsterdam, redactie: Mevr. Dra E.
Hijmans en Drs H. J. Kruisinga

A. ACCOUNTANCY
L ALGEM EEN
The functions of the Accountant in Large-Scale Industry
G l e n d i n n i n g , R. — De functie van de accountant valt in drieën uiteen. Het
verschaffen en op de juiste wijze groeperen van gegevens omtrent de financiële toestand
van een bedrijfshuishouding duidt de schrijver aan als „pure accounting”. „Control"
omvat het kiezen, groeperen en interpreteren van de gegevens die de leiding van de
bedrijfshuishouding behoeft; dit zijn financiële gegevens zowel als cijfers betreffende de
kostprijs, en statistieken. Tenslotte brengt de verantwoording van de accountant voor
het optreden van zijn ondergeschikten mee, dat hij een leidende en coördinerende func­
tie heeft. Ten aanzien van de verkrijging van financiële gegevens is vooral eenvormig­
heid nodig; problemen ontstaan o.m. bij samenvoeging van bedrijfshuishoudingen. De
vraagstukken t.a.v. „control" spruiten vooral voort uit de geografische en functionele
afstanden binnen de bedrijfshuishouding. Bij het grootbedrijf werkt het winstmotief bij
de uitvoerders in mindere mate, zodat efficiëntie controle met behulp van door de
accountant te verstrekken gegevens des te belangrijker wordt. De uitvoerder moet „costconscious” worden gemaakt, en dit kan alleen doordat accurate en juist gegroepeerde
cijfers snel beschikbaar komen.
Deze standaarden moeten zodanig zijn dat ze afwijkingen van de voorziene gang
van zaken direct doen verschijnen in de vorm van geldbedragen.
Het grootbedrijf kan niet langer volstaan met „rule of thumb methods”.
A I
The accountant, 27 Mei 1950
III.
 LEER V AN DE INRICHTING

Het gebruik van de kwiteringsmachine vanuit juridisch gezichtspunt
C l e v e r i n g a , Prof. Mr R. P. — In het artikel van M. C. Wintersteijn (T. Eff.
& Doe. December 1949) over „Moderne kwiteringsmethoden" werd er op gewezen, dat
invoering van de kwiteringsmachine in ons land eerst zal kunnen plaatsvinden, als
vast staat, dat een dergelijke kwitering juridisch gelijk staat met een ondertekening
door daartoe bevoegden. Nu wordt door schrijver vastgesteld, dat deze kwijtingswijze
niet geheel zonder bewijsrechtelijke bedenkingen is. Een ondertekende kwitantie is nl.
een onderhandse akte, en bezit als zodanig volledige bewijskracht, terwijl dit met
kwitering per machine alleen het geval is indien partijen zulks overeenkomen. Bij
de N.V. zou dit nog wel eens een statutenwijziging nodig kunnen maken, namelijk in­
dien de statuten voor kwitering twee bepaalde handtekeningen eisen. Echter meent
schrijver dat de bezwaren die kunnen rijzen, zich in 't algemeen zeer weinig of niet
voelbaar zullen maken. Al waagt men het er zonder meer op, dan is de klant niet
volstrekt even veilig als thans; maar het grotere bewijsrisico dat hij gaat lopen, zal in
werkelijkheid gering blijken.
A III 3
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, nr. 5, Mei 1950
Grundsätzliches über das Lochkartenverfahrer
W u 1k a n, F e l i x — Het ponskaartensysteem is reeds in 1880 bij de Amerikaanse
volkstellingen gebruikt.
Schrijver gaat na, hoe het komt dat het in Zwitserland nog niet zo veel is toege­
past. Hij stelt vast, dat de ontwikkeling in de industrie in de richting van een veelvuldiger toepassing gaat, welke ook wordt bevorderd door de verbetering der machines,
die de bedieningskosten doet verminderen.
 Vooral de behoefte aan resultatenoverzichten op korte termijn drijft tot toepassing
van de ponskaart. Schrijver waarschuwt voor toepassing in gevallen waar dit econo­
misch niet gerechtvaardigd is.
A III 3
Industrielle Organisation, 1950, nr. 4

m a b blz. 260

IV.
LEER VAN DE CONTROLE

Public Accountability
Socialisatie van ondernemingen of hele bedrijfstakken schept een nieuw vraagstuk.
Het winstmotief en de concurrentie zijn hier verdwenen; hoe kan zekerheid worden
verkregen dat efficiënt wordt gewerkt? Het gevaar is niet denkbeeldig, dat een ge­
daalde arbeidsproductiviteit in de vorm van hoge prijzen op het publiek wordt afge­
wenteld. De financiële controle-organen van de staat zijn niet geschikt om de efficiëntie
van gesocialiseerde bedrijven te controleren.
Z e staan niet voldoende los van de politiek, hebben geen bedrijfservaring en werken
niet snel genoeg en te intermitterend.
Ook de gewone accountant kan dit werk niet zonder meer doen. Een nieuw orgaan
moet worden geschapen, waarin ingenieurs, economen en statistici mede een taak hebben.
A IV 1
Accountancy, Maart 1950
III. W AARNEM INGSM IDDELEN
Correlatierekening als hulpmiddel bij bedrijfseconomische analyses
M e 1v e r d a, H. A. A. de — Dit is het eerste van een serie artikelen, bedoeld om
belangstelling voor de correlatierekening te wekken, en de lezer in staat te stellen,
deze methode volledig te begrijpen en toe te passen.
Behandeld worden het tekenen van een correlatie-diagram (scatter-diagram) en het
vinden van de regressie-lijn daarin, voor het geval van een enkelvoudige lineaire cor­
relatie.
 De werkelijkheid is nooit zo eenvoudig als het hier gestelde geval. Zodra er meer
dan twee variabelen zijn of het verband niet-lineair is, kan de grafische voorstelling
niet meer helpen, en moet dus de rekentechniek van de correlatierekening de op­
lossing brengen. Opgemerkt wordt verder, dat de splitsing van kosten in vaste en
variabele zoals de boekhouding die pleegt te maken, veelal sterk verschilt van de resul­
taten van de statistische benadering van dit vraagstuk. Echter kan men de statistische
analyse alleen toepassen indien een voldoend aantal gegevens ter beschikking staat,
en er een voldoende variatie in elke variabele is. Specifieke afwijkingsoorzaken
dienen vooraf te worden geëlimineerd.
Tenslotte wordt gewaarschuwd tegen het ,,als een routine” toepassen van de cor­
relatierekening, dat gemakkelijk kan leiden tot het vinden van correlaties waaraan geen
oorzakelijk of functioneel verband ten grondslag ligt.
B a II1-2
Maandblad voor Accountancy en Bedrijf^huishoudkunde, nr 5, Mei 1950
V.
 LEER VAN DE KOSTPRIJS e.d. PRIJSVORMING
The theory of public finance and the theory of saving
P e n , Dr J. .— Er bestaat een belangrijke mate van analogie tussen de theorie der
openbare financiën en de spaartheorie van Keynes. Dit wordt duidelijk indien de be­
lastingen beschouwd worden als een geldstroom welke in aftrek komt van het aan
consumptiegoederen te besteden bedrag. Teneinde de analogie te laten uitkomen ge­
bruikt schrijver dezelfde redenering voor de relatie belastingschuld -— belastingopbrengst
als voor de relatie „propensity to save” en besparingen. Een oneindig grote reactie­
snelheid van het economisch mechanisme aannemende .— zoals Keynes doet •— komt
men tot de conclusie dat de Staatsbegroting altijd in evenwicht is wat ook de grootte
van de belastingdruk is (deze stelling is identiek met het S — I theorema). Benadert
men nu meer de werkelijkheid door invoering van het element tijd, dan wordt de vol­
gende correcte stelling verkregen: variaties in de belastingschuld hebben, alreeds door
hun invloed op de consumptieve vraag, een neerdrukkende invloed op het nationale
inkomen en brengen dus geen proportionele wijzigingen in de belastingopbrengst te­
weeg. Daardoor is het mogelijk dat Overheidsuitgaven en belastingopbrengst aan el­
kander aangepast worden zodat de monetaire invloed van de variaties gedeeltelijk ge­
compenseerd worden. Desondanks blijft een deflationair werkend ,,belasting~lek” be­
staan, omdat de toegevoegde belastingopbrengst niet volledig de groei van de belas­
tingdruk weerspiegelt.
 B a IV 2e
Public Finance No. 1, 1950
Probleme der materialkalkulation in der Schuhindustrie
K i n z e l b a c h , W a l t e r . — Leer is een onregelmatige grondstof, en het maken
van schoenen vereist kromlijnige patronen. In dit artikel wordt uiteengezet, hoe men
niettegenstaande deze beide tegenwerkende factoren toch kan geraken tot het opstellen
van nauwkeurig gecalculeerde standaarden voor het materiaalverbruik. Dit is belang­

m ab

blz. 261

rijk zowel met het oog op de voorcalculatie als in verband met het toekennen van
premies voor grondstofbesparing. De gevolgde methode, zou mogelijkerwijs ook voor
andere bedrijfstakken van waarde kunnen zijn.
B a IV 5
Industrielle Organisation, April 1950.
A generalized uncertainty Theory of Profit
W e s t o n, J. F r e d . ■
— Schrijver stelt vast, dat het begrip „winst” in velerlei be­
tekenis wordt gebruikt. Gezien de centrale betekenis van het winstbegrip in de econo­
mische theorie worden de verschillende opvattingen nogmaals onder de loupe genomen
waarbij de door Knight in „Risk, Uncertaintly and Profit" geëxposeerde winsttheorie
het uitgangspunt vormt.
De bereikte conclusies zijn, o.a.: winst is een niet-functioneel element in de in­
komensverdeling; het vormt het verschil tussen ex ante en ex post opbrengsten; het
gevolg is dat winst een inkomenscategorie beschrijft die niet door de andere drie (loon,
rente, pacht) wordt gedekt.
Schrijver wijst dan op de noodzaak van een duidelijke begripsbepaling gezien de
grote verwarring die er over het begrip ondernemingswinst in de practijk bestaat. Deze
verwarring is ook merkbaar in de opvatting dat de winst tot functie heeft de nieuwe
investeringen te richten.
Deze opvatting is onjuist als men met de auteur aanneemt dat winst resulteert uit
foutieve schattingen (een niet-functionele definitie).
 Het constateren der gesignaleerde verwarring moet volgens schrijver een stimulans
vormen tot voortschrijdende analyse van de invloed van onzekerheid op het onder­
nemersgedrag.
B a IV 8
The American Economie Review, March 1950
VI.
LEER V AN D E ORGANISATIE

Anwendung der in Serie- und Massenfabrikation gewonnenen Erkenntnisse im elektri­
schen Grossmaschinenbau
B r u n n e r , J a c o b U. — De toepassing van moderne methoden t.a.v. arbeidsvoor­
bereiding, rationalisatie en „production lines" op een praktijkgeval (de constructie van
electro-motoren) wordt behandeld en geïllustreerd.
Hieruit blijkt dat deze methoden ook voor stukproductie waarde hebben.
B a VI 13
Industrielle Organisation, April 1950
Arbeitsstudien in Fertigung, Verwaltung, Konsum
M o e d e , W a l t e r . — De grondslagen van de arbeidswetenschap en haar nor­
men kunnen niet alleen worden toegepast op de uitvoerende arbeid in de productie,
maar ook op de leidende arbeid en op de distributieve handelingen.
Vooral op de studie van de verkoopsarbeid wordt in dit artikel dieper ingegaan,
aan de hand van gegevens uit de praktijk.
Schrijver ziet de „Leistungsspezialist” als een centrale functie in iedere bedrijfshuishouding, klein of groot.
B a VI 13
Industrielle Organisation, April 1950
Die Bedeutung des Flussprinzips in der rationellen Produktion
S c h m i d t , E b e r h a r d — Uitgangspunt is de kostenverhogende en ook vanuit
andere gezichtspunten schadelijke werking van een nodeloos trage „stroom” van mid­
delen door de bedrijfshuishouding.
De gunstige gevolgen van een versnelling van de productiestroom, o.a. voor het
productieprogramma, de organisatiestructuur, en de kosten van arbeid en grondstoffen,
worden in dit artikel onderzocht.
 B a VI 13
Industrielle Organisation, 1950, nr. 4
The Three classic relationships in formal Organisation
U r w i c k , L. •— De toenemende specialisatie binnen de bedrijfshuishoudingen maakt
scherp denken ten aanzien van de formele organisatie onmisbaar voor een goede gang
van zaken. De drie mogelijke verhoudingen: de hierarchische, de functionele en de
„staf" -verhouding dienen scherp te worden onderscheiden wat betreft de aard en
omvang van gezag en verantwoordelijkheid. In de moderne bedrijfshuishouding omvat
het organisatieschema alle drie de vormen.
B a VI 13
Industrielle Organisation, April 1950

m a b blz. 262

Notities uit Amerika
K i e f t , ]. v a n d e — Een voorbeeld van de vaak orginele wijze waarop in Amerika
de efficiency-gedachte wordt toegepast, is het doen opstellen van de functie — analyse
door de betrokken employé zelf. Daarnaast maakt zijn chef er ook een; beide gaan
naar de analyst, die ook het werk bestudeert en na vergelijking een definitieve opstelling
maakt, waarop de werkclassificatie wordt gebaseerd. Iets dergelijks wordt gedaan met
de „performance-rating”. Schrijver geeft ter illustratie de formulieren weer, die worden
gebruikt bij de functie-analyse.
Een ander nieuw beginsel dat in Amerika veel wordt toegepast, draagt de naam
„multiple management”. Men schakelt lagere beambten in bij het bedrijfsbeheer, door
bestuursraden te vormen, die op eigen initiatief onderzoekingen doen, adviezen uit­
brengen en voorstellen kunnen voorleggen. Schrijver geeft als voorbeeld de structuur
van de leiding in een bedrijf dat dit beginsel toepast.
Dit stelsel blijkt voordelen te bieden wat betreft verbetering van de arbeidssfeer zowel
als ten aanzien van het eigenlijke beheer van het bedrijf.
 B a VI 16
Tijdschrift voor Interne Bedrijfsorganisatie, nr. 6, Juni 1950
Het contact tussen werkgevers en werknemers in een Amerikaans bedrijf
Beschreven wordt een stelsel van halfjaarlijkse bedrijfsrapporten, welke aan de werk­
nemers van een Amerikaans bedrijf worden uitgebracht.
De rapporten worden zeer zorgvuldig voorbereid en zijn bedoeld om de belangstelling
van de employés te wekken en hen in te lichten omtrent doelstellingen, methoden en
resultaten.
Technische termen worden zoveel mogelijk vermeden. Tevens wordt eens per half­
jaar een bijeenkomst van alle employés georganiseerd, welke een uur duurt. Zes
sprekers (elk hoofd van een der zes groepen waarin 't bedrijf is verdeeld) geven hier
een korte maar zeer zorgvuldig opgestelde uiteenzetting over de doelstellingen voor
het komende tijdvak wat hun afdeling (en) betreft.
Een en ander draagt volgens de leiding der onderneming veel bij tot de goede
verstandhouding, en dus indirect ook tot de bedrijfsresultaten.
B a VI 16
Tijdschrift voor Interne Bedrijfsorganisatie, nr. 6, Juni 1950
Standard Costs as an aid to increased productivity
M o r r o w , I a n T. .— De doelstelling bij het gebruik van „standaardkosten" in
de door schrijver bedoelde zin is drievoudig: Men verkrijgt een grondslag voor de
voorcalculatie; de nauwkeurigheid van die grondslag wordt voortdurend getoetst; en
de leiding beschikt over een instrument ter beoordeling van de gang van zaken, dat in­
staat stelt tot tijdig ingrijpen om fouten te herstellen en te voorkomen. Dit instrument
is de variabele bedrijfsbegroting met haar verschillende deelbegrotingen, die berust
op de „vertaling” van de doelstellingen van de leiding in tijden en kostenbedragen.
Een „pyramide” van resultatenoverzichten, met de verlies- en winstrekening als top,
geeft de vergelijking van werkelijke en gebudgetteerde bedragen, en de analyse van
de verschillen naar oorzaken en kostensoorten.
 De opstelling van zulk een stelsel vereist nauwe samenwerking tussen algemene
leiding, leiding van de productie, werkmeesters en accountants. Uitgaand van de verkoopbegroting, wordt eerst het afdelingsbudget opgesteld, dat o.m. berust op standaard­
tijden en -hoeveelheden. Uitgegaan wordt van de te verwachten bezetting over de
budgetperiode, terwijl de vaste en de variabele kosten afzonderlijk worden opgenomen.
Vervolgens vindt de verdere kostenverbijzondering plaats. De werkmeester of afdelings­
chef krijgt geregeld staten te zien, waarop de verschillen tussen werkelijke en begrote
kosten en hoeveelheden voor zijn afdeling zijn aangegeven en verklaard.
Ook voor de leiding worden samenvattende verschillenstaten opgemaakt, waarop
is vermeld, in hoeverre de afwijkingen van het budget het gevolg zijn van verschillende
oorzaken, als: bezetting, aantal werkdagen, verschil in grondstofprijzen, verschil in hoe­
veelheid gebruikte grondstoffen, of in arbeidstijd, enz. De kostprijsberekening mag alleen
worden aangepast als de begroting onjuist blijkt te zijn geweest, niet indien de afwijking
het gevolg is b.v. van fouten in de leiding. Ten dienste van de prijspolitiek moet de
leiding naast de kostprijs ook de differentiële kosten kennen, hetgeen wordt mogelijk
gemaakt door het afzonderlijke budgetteren van vaste en variabele kosten. Voordelen
van het stelsel zijn o.m., dat het delegatie van nauwkeurig afgebakende verantwoorde­
lijkheid mogelljk maakt, en de leiding in staat stelt tot snel en effectief ingrijpen. Hoe
meer verschillende producten worden voortgebracht, des te nuttiger werkt het systeem.
B a V I 18
Accountancy, February 1950

mab

blz. 263

De fabrieksvoorraad in een bedrijf met massa-productie
V e r v a e c k , Ch. L. .— Schrijver behandelt de administratieve maatregelen, welke
kunnen worden genomen om de voorraden op de bewerkingsafdelingen zo klein mogelijk
te houden.
 Dit betekent in de eerste plaats een kostenbesparing. Daarnaast wordt door het in­
stellen van een voor- en een nacalculatie van de op elke afdeling benodigde hoeveelheden
grondstoffen, goederen in bewerking en eindproducten, ook een juiste inventarisatie van
deze voorraden mogelijk gemaakt.
De voorraad grondstoffen, die op een afdeling nodig is hangt af van het verbruik
per periode, de omvang van de te verwerken artikelen en hun waarde. Ook de kosten
van halen en brengen e.d. moeten in aanmerking genomen worden. De minimum hoe-;
veelheid goederen in bewerking is b.v. bij werk aan de band ongeveer op een ver­
bruik te stellen („grijp-voorraad”) ; soms nog meer. Schrijver geeft verscheidene practijkvoorbeelden van deze berekening, ook voor machinale bewerking in meerdere
fasen. Men berekent eerst de kwantitatieve norm, welke later in geld wordt omgerekend
door de kostprijsafdeling. De voorraad eindproduct hangt af van de hoeveelheid die in
eenmaal vervoerd wordt, en van het aantal vervoeren per tijdseenheid.
Heeft men de in de productieruimten aanwezige voorraden aldus voorgecalculeerd,
dan moeten de werkelijke voorraden periodiek hiermee vergeleken worden. Dit moet
gebeuren op basis van de gemiddelde bezetting der afdeling. Bij afwijkingen groter dan
5% past men de berekening aan het werkelijk productiepeil aan. Naast nauwkeurige
inventarisatie met langere tussenpozen (b.v. 1 of 2 maanden) neemt men tussentijds
(b.v. 2 x per week) globaal de voorraden op welke zich op bepaalde critische punten
van de fabricage bevinden. Door de resultaten tezamen met de gestelde norm grafisch
voor te stellen kan men trachten de bazen mede er voor te interesseren.
In vele gevallen zullen de te maken kosten ruim worden goedgemaakt door besparing
op voorraadkosten en grotere zekerheid van een juiste inventarisatie.
 B a VI 18
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, nr. 5, Mei 1950
Scientific Factory Layout based on predetermined motion times
M u t h e r , R i c h a r d . — Om de beste fabrieksinrichting te vinden, werden in het
behandelde practijkgeval theoretische arbeidsstudies voor een serie mogelijke opstellin­
gen gemaakt. Vergelijking van de totale bewerkingstijden en andere kosten stelde in
staat tot een keus op exacte grondslag.
B a VI 19
Industrielle Organisation, April 1950
Planning van de magazijnruimte
R e n s s e n , S. v a n — Een voor Nederland nieuw idee op het gebied van magazijninrichting is het gebruik van op rails verrolbare stellingen. Hierdoor wordt het mogelijk,
slechts één gangpad te laten voor een aantal rijen stellingen, mits men één stellingruimte openlaat voor het opzijrollen der verplaatsbare rijen. Dit kan belangrijke be­
sparingen meebrengen, b.v. aan ruimte, verkeerstijd en verlichting.
In Engeland wordt het systeem al jaren toegepast. De kosten van de verrolbare stel­
lingen liggen niet veel hoger dan die van gewone.
B a VI 19
Tijdschrift voor Interne Bedrijfsorganisatie, Mei 1950
VII.
LEER V AN DE ARBEIDSVOORW AARDEN

Formen der Entlöhnung
E u l e r , H a n s und S t e v e n s . — Dit artikel geeft een systematisch overzicht
van de loonvormen, en behandelt met name de verschillende soorten van prestatie­
beloning, en de vereisten voor een juiste toepassing daarvan.
Nagegaan wordt, welke factoren wel, en welke niet grondslag kunnen zijn voor
prestatiebeloning.
 B a VII 3
Industrielle Organisation, April 1950
Enige aspecten van het personeelsbeleid in de onderneming
Dit is een rapport van een studiekring inzake personeelsbeleid, welke zich in 1949
heeft beziggehouden met de grondslagen waarop het sociale beleid in de onderneming
behoort te berusten. Het behelst een afbakening van de taak, die voor de onderneming
op dit gebied is weggelegd, met name ook ten aanzien van de vorming, voor de jeugd
zowel als voor volwassenen.
B a VII 7/8
Sociaal Maandblad nr. 5, 1 Mei 1950

mab

blz. 264.
