NAAR AANLEIDING VAN „DEPARTEMENTALE RICHTLIJNEN VOOR HET BEOORDELEN VAN OPRICHTINGEN EN STATUTENWIJZIGINGEN VAN NAAMLOZE VENNOOTSCHAPPEN”
NAAR AANLEIDING VAN „DEPARTEMENTALE RICHTLIJNEN
VOOR HET BEOORDELEN VAN OPRICHTINGEN EN
STATUTENWIJZIGINGEN VAN NAAMLOZE VENNOOTSCHAPPEN”
Voorzien van korte toelichtingen van Prof. Mr. J. M. M. Maeyer
(N. Samsom N.V., Alphen aan den Rijn/Brussel, 1970, ƒ 14,50)
door J. M. Vecht

Het hier aangekondigde boekje is een overdruk van het op de departementale
richtlijnen betrekking hebbende deel van de losbladige uitgave „Naamloze en
besloten vennootschap” van dezelfde uitgever. Over het boekje zelf valt
eigenlijk weinig te zeggen; het bevat slechts een luttel aantal bladzijden (ca.
60), waarvan 12 commentaar bevatten van Prof. Maeyer.
Daarom hier iets over de stof, die het onderwerp van het boekje vormt,
t.w. de departementale richtlijnen. Nadat in 1928 de wettelijke bepalingen
omtrent de naamloze vennootschap gewijzigd en aangevuld waren, werden
ten departemente van Justitie richtlijnen voor de beoordeling van oprichtin­
gen en statutenwijzigingen van naamloze vennootschappen aangelegd. Zoals
bekend, zegt de wet, dat de naamloze vennootschap niet kan aanvangen
alvorens door de Minister van Justitie is verklaard, dat hem van bezwaren
niet is gebleken. De zgn. „Verklaring van geen bezwaar” mag alleen worden
geweigerd indien de vennootschap strijdt met de goede zeden of de openbare
orde, de akte niet voldoet aan hetgeen door de wet is voorgeschreven, of niet
blijkt, dat de oprichters tezamen voor tenminste 1/5 gedeelte in het maat­
schappelijk kapitaal deelnemen (art. 36e W.v.K.). Eveneens is een verklaring
van geen bezwaar nodig in geval van statutenwijziging; deze kan eveneens
alleen in de genoemde gevallen worden geweigerd (art. 45d W.v.K.).
 Ondanks dit goed omlijnde, in de wet vastgelegde uitgangspunt, werd sinds
1928 door het Departement van Justitie de aanvrage van de verklaring mede
aanleiding om de statuten te toetsen op grond van hetgeen het Departement
nodig of toelaatbaar achtte voor het verlenen van de verklaring van geen
bezwaar. De opvattingen van het Departement, waaraan de statuten resp.
statutenwijzigingen van N.V.-en werden getoetst, werden in 1955 voor het
eerst gepubliceerd, na opnieuw door een commissie, ingesteld door de
Minister van Justitie, te zijn beoordeeld. De publicatie geschiedde ten
behoeve van de praktijk, zonder dat daarmee de departementale opvattingen
een bindend karakter verkregen of daarop, in geval van afwijking door het
Ministerie, een beroep kon worden gedaan.
Tegen het feit, dat het Departement nieuwe statuten of statutenwijzigin­
gen, naast de wettelijke voorschriften ook ging toetsen aan eigen opvattingen
werd in het verleden wel bezwaar aangetekend. Ook thans blijkt uit de
reakties op de nieuw vastgestelde departementale richtlijnen, dat men het
nog steeds discutabel vindt, dat de Minister verder gaat dan hetgeen bij de
wet is voorgeschreven. Zo spreekt Mr. W. C. Treurniet in een artikel „De
nieuwe richtlijnen” in „De Naamloze Vennootschap” (jan. 1970, jrg. 47, nr.
 10) wel over „een goed gecomponeerd stuk”, dat hij „in het algemeen
weldoordacht en veelal tegemoetkomend aan de eisen van de praktijk”
noemt. Tegelijkertijd constateert hij echter, dat deze richtlijnen „al te vaak
m a b blz. 23

de grenzen van het geoorloofde overschrijden”. Onder meer merkt hij op:
„Ook wanneer men instemt met het streven van het Departement om on­
gewenste oprichtingen van N.V.-en te voorkomen en ongezonde construkties
te weren, zo kan men niet de ogen sluiten voor het feit, dat de Richtlijnen
veelal in strijd zijn met de wet, zoals die op het ogenblik luidt”. Naar zijn
mening zou men de bedoelde richtlijnen een wettelijke grondslag moeten
geven. Principieel vraagt hij zich af, of het noodzakelijk of gewenst is dat de
overheid de oprichting resp. de statutenwijziging van een N.V. op haar meri­
tes beoordeelt, een vraag die door hem ontkennend wordt beantwoord.
Eenzelfde geluid hoort men in het artikel van Dr. J. R. H. Buining over de
richtlijnen, dat in het „Tijdschrift voor Vennootschappen, Verenigingen en
Stichtingen”, (13e jrg., maart 1970, nr. 3), verscheen.
Hoewel hij de nieuwe richtlijnen beschouwt als een aanwinst voor degenen
die zich met de opstelling van statuten van naamloze vennootschappen bezig­
houden, meent hij, dat men zich kan afvragen ot de voorschriften wel steeds
in overeenstemming zijn met de wettelijke bepalingen. Hij meent, dat b.v.
 het onderzoek naar de antecedenten van de bij de oprichting betrokken
personen weliswaar niet op de wet steunt, maar maatschappelijk gewenst is
bij het in leven roepen van rechtspersonen, waarvan de overheid een verkla­
ring van geen bezwaar moet afgeven. „Wil een dergelijk onderzoek evenwel
effectief zijn en een reden geven tot weigering van de verklaring, dan zal het
nodig zijn, daaraan meer wettelijke grondslag te geven”. Overigens wordt het
beroep, dat men tegen een weigering van het Ministerie om oprichtingen en
statutenwijziging van N.V.-en goed te keuren kan doen op grond van de Wet
Beroep Administratieve Beslissingen, zowel door Buining als door Treurniet,
mede gezien de daarmee gemoeide tijdsduur, als weinig effectief beschouwd.
Te betreuren valt, dat het commentaar van Prof. Maeyer over deze aan­
gelegenheden niets zegt. Op zichzelf is trouwens dit commentaar slechts
beperkt tot summiere en niet altijd veelzeggende toelichtingen. Degenen die
met oprichtingen of statutenwijzigingen van N.V.-en hebben te maken, of
daar meer van willen weten, raad ik dan ook aan de bovenvermelde literatuur
na te slaan; aan het artikel van Mr. Treurniet zijn trouwens de volledige
Richtlijnen toegevoegd.
Tot slot iets over de opzet van de nieuwe richtlijnen. Anders dan in 1955,
toen zij trouwens nog „Departementale opvattingen” werden genoemd en
gerangschikt waren in volgorde van de artikelen van het W.v.K., waar zij
betrekking op hadden, zijn zij thans naar onderwerp ingedeeld. Deze onder­
werpen zijn achtereenvolgens: Beoordclingskriteria, Administratieve behan­
deling, Naam en doel, Aandelen, Blokkering van aandelen, Prioriteitsaandelen, Inkoop eigen aandelen, Extra verplichtingen, Het bestuur. De com­
missarissen, Jaarrekening, Winstverdeling, De algemene vergadering en als
laatste Liquidatie.
 Op de inhoud van de richtlijnen ga ik hier verder niet in; voor lezers van
dit blad moge alleen nog gezegd worden, dat het thans toegestaan is, dat het
bindend advies over de prijs van de aandelen in geval van overdracht door de
externe accountant van de vennootschap kan geschieden. Deze dient een
registeraccountant of een daarmee op één lijn te stellen buitenlandse accoun­
tant te zijn (par. 17).
m ab bh. 24.
