SYSTEMATISCHE ORDENING VAN HET WETEN OP HET ECONOMISCH TERREIN
SY S T E M A T IS C H E O R D E N IN G V A N H E T W E T E N
OP H E T E C O N O M ISC H T E R R E IN

De noodzaak van systematische ordening
De economie heeft, sedert haar ontstaan als zelfstandige wetenschap
in de tweede helft van de 18e eeuw, een ontzaglijke groei doorgemaakt:
een groei in kwalitatief opzicht, doordat de inzichten gedurende twee
eeuwen van wetenschapsbeoefening uiteraard aanzienlijke verdieping
hebben ondergaan; een groei in kwantitatief opzicht, doordat tal van
nieuwe gebieden van onderzoek aan het reeds eertijds bestreken terrein
zijn toegevoegd.
Deze groei heeft zijn neerslag gevonden in een grote stroom van pu­
blicaties. Zo groot en gevariëerd is deze massa, dat het, ondanks de
noodzakelijkerwijze steeds voortschrijdende specialisatie op onderdelen,
de individuele onderzoeker — om van de geïnteresseerde leek nog maar
te zwijgen ■
—■ niet meer mogelijk is om er zonder bepaalde technische
hulpmiddelen zijn weg in te vinden.
Een belangrijk hulpmiddel ten deze is de ordening op stelselmatige
grondslag, welke kan worden neergelegd in een code. Zulk een syste­
matisch opgebouwde code maakt het mogelijk de op eenzelfde onder­
werp betrekking hebbende stof bijeen te brengen. Zij stelt ertoe in staat
de als geheel onoverzienbare massa te splitsen in kleinere, meer over­
zichtelijke onderdelen, welke volgens een bepaald getallenstelsel worden
aangeduid en geordend.
De Universele Decimale Classificatie
Een systematische code, welke alle wetenschappen omvat, is in in­
ternationaal overleg tot stand gekomen en in een aantal talen (w aar­
onder Nederlands) uitgegeven onder de naam Universele Decimale
Classificatie (U .D .C .).
 In deze code, welke een uitwerking is van de oorspronkelijk door de
Amerikaan Dewey ontworpen classificatie, is ook aan de economische
wetenschap een plaats ingeruimd. Echter is dit gedeelte van de U.D.C.
tot stand gekomen op een tijdstip, toen de economische wetenschap nog
slechts in het begin van de hierboven geschetste ontwikkeling stond.
Men heeft destijds die ontwikkeling in zeer onvoldoende mate kunnen
voorzien. De opbouw van dit gedeelte van de code voldoet dan ook noch
in systematisch en logisch opzicht, noch wat betreft de beschikbare
ruimte, aan de eisen welke heden moeten worden gesteld. Vele actuele
onderwerpen kunnen er niet of slechts zeer gebrekkig in worden onder­
gebracht; wat bij elkaar behoort, is in de U.D.C.-code veelal gescheiden,
terwijl anderzijds heterogene onderwerpen onder eenzelfde rubriek voor­
komen.
Wijziging van de U .D.C. behoort uiteraard tot de mogelijkheden. Het
internationale karakter van de code brengt echter mede, dat verande­
ringen slechts op zeer lange termijn tot stand kunnen komen. Bovendien
wordt de U.D.C. door een groot aantal openbare en particuliere biblio­
theken en instellingen gebruikt, zodat ingrijpende veranderingen in haar
indeling zeer veel extra werk doen ontstaan bij alle gebruikers en daarom
belangrijke weerstand zullen ontmoeten.
m ab

blz. 193

Enkele bezwaren tegen de U.D.C.
Bij het beschouwen van de economische gedeelten in de U.D.C.-code
krijgt men de indruk, dat bij de opbouw hiervan de belangstelling voor­
namelijk gericht is geweest op de opsomming van concrete verschijnselen.
De economische theorie welke deze verschijnselen verklaart, is daardoor
niet voldoende tot haar recht gekomen. Als voorbeeld kan worden ge­
noemd de rubriek 338.97: Crises, economische fluctuaties, waaronder wel
conjunctuuronderzoek en conjunctuurbeweging voorkomen, maar niet de
theorieën ter verklaring van de laatstgenoemde.
 Tevens staat dientengevolge de rubricering vrij ver af van de indeling
der leerstukken zoals die vrijwel door de gehele hedendaagse economie
is aanvaard. Zo vallen bijvoorbeeld onder 331 de onderwerpen „Arbeid:
werkgevers en werknemers” , terwijl pas onder 338 de voortbrenging en
haar organisatie en „diverse vraagstukken betreffende het bedrijfsleven”
aan de orde komen, nadat eerst o.m. het geldwezen (332), de coöperatie
(334), protectie en vrijhandel (337) aan bod zijn geweest.
Een ander voorbeeld is de rubriek „geld-, bank- en beurswezen; credietwezen” (332) welke door een drietal andere onderwerpen (grond 333,
coöperatie 334, socialisme 335) is gescheiden van het onderwerp „open­
bare geldmiddelen” (336), dat er toch ten nauwste mee verwant is.
Er is echter een bezwaar van veel ernstiger aard dan de zoeven ge­
noemde. De U .D.C. heeft de economische wetenschap in twee delen ge­
splitst, welke in totaal verschillende hoofdrubrieken zijn ondergebracht:
Onder het hoofdnummer 3 (maatschappelijke wetenschappen) komt voor
de rubriek 33: Staathuishoudkunde; Economie. Onder 6 (toegepaste we­
tenschappen) vindt men de rubriek 65: Bedrijfswetenschappen; Organi­
satie; Verkeer. Hier zijn twee deelwetenschappen met hetzelfde kenobject,
welke met de dag meer met elkaar vervlochten worden, gescheiden door
een groot deel van het overige weten van de mensheid. Bovendien wordt
een van die beide deelwetenschappen beschouwd als een „toegepaste”
wetenschap terwijl de andere als „wetenschap” zonder meer wordt aan­
gemerkt.
De verhouding tussen sociale economie en bedrijfseconomie
Het lijkt onaannemelijk, dat enig hedendaags econoom een dergelijke
rubricering zou willen verdedigen. Immers, de sociale of algemene
economie en de bedrijfseconomie zijn niet anders dan twee delen van de
economie. Beide verklaren zij de verschijnselen uit het economisch han­
delen, al dan niet afgeleid uit het economisch motief of beginsel, beide
houden zij zich bezig met de keuzevraagstukken op materieel terrein
waarvoor de mens zich voortdurend geplaatst ziet.
 De bedrijfseconomie houdt zich in het bizonder bezig met de econo­
mische verschijnselen met betrekking tot de bedrijfshuishoudingen, terwijl
de sociale of algemene economie oorspronkelijk is uitgegaan van de ge­
hele maatschappij als ervaringsobject.
De groeiende belangstelling van de sociale economie voor productievraagstukken
Echter speelt in het economisch leven van elke volkshuishouding de
productie een uitermate belangrijke rol en in de moderne verkeershuishouding geschiedt de voortbrenging overwegend in bedrijfshuishoudin­
gen. Dit betekent, dat de sociale economie, naarmate zij zich ontwikma b

blz. 194

keldc en dieper op de verschijnselen en hun verklaring inging, in groeien­
de mate genoopt werd, rekening te houden met de bevindingen van de
bedrijfshuishoudkunde, welke productievraagstukken systematisch en in
onderdelen bestudeert. Deze ontwikkelingsgang bevindt zich op tal van
gebieden nog slechts in een beginstadium, doch er valt niet aan te twij­
felen of zij zal worden voortgezet.
Het is in de eerste plaats de problematiek van het gedrag der produ­
centen ter markt, die de belangstelling van de moderne sociaal-economen heeft, vooral in verband met de waarde- en prijsleer.
De sociale economie gaat uiteraard uit van een macro-economische
vraagstelling, maar bij de analyse gaat het o.m. om de reacties van de af­
zonderlijke aanbiedende bedrijfshuishoudingen op veranderingen in de
situatie ter markt. De verklaring van het producentengedrag vereist naast
een onderzoek naar de marktvormen ook een analyse van de door de
producenten gebrachte of te brengen offers, welke immers in de meeste
gevallen mede op het gedrag ter markt van invloed zijn.
De macro-economische analyse van de marktvormen en hun invloed
op het prijsvormingsproces wekte dan ook weldra belangstelling voor
een micro-economische benadering van de grondslagen, waarop de in­
dividuele aanbieders-producenten hun beslissingen baseren.
 Behalve ten aanzien van de invloed van offers en kosten op de prijs­
vorming, heeft de sociale economie ook bij de verklaring van de func­
tionele inkomens (met name de winst en de interest) gegevens nodig om­
trent de functie, de structuur en de werkwijze van de productieorganen.
De verklaring van de conjunctuurbewegingen is eveneens een terrein,
waar inzicht in de verhoudingen en motiveringen aan de aanbodzijde on­
misbaar is gebleken. Bij de verklaring van de structurele werkloosheid is
dit eveneens het geval.
De probleemstellingen van beide deelwetenschappen komen elkander,
zoals gezegd, dus zeer nabij; maar de analyse en de bereikte conclusies
verschillen nog in sterke mate. De schadelijke invloed van de totaal ver­
schillende terminologie en gedachtenwereld, van waaruit beide groepen
van economen dezelfde vraagstukken zijn tegemoet getreden, doet zich
hier duidelijk gevoelen. Een confrontatie kan niet anders dan bevruchtend
werken, vooral indien zij zou kunnen leiden tot een vereenvormiging van
begripsbepaling en woordgebruik. Tot dit doel kan het opstellen van een
gemeenschappelijke classificatiecode voor de economische wetenschap een
belangrijke eerste schrede zijn.
De onmisbaarheid van algemeen economisch inzicht voor de bedrijfs­
economie
Anderzijds kan de bedrijfseconomie bij de verklaring van de econo­
mische verschijnselen binnen haar verbizonderingsgebied uiteraard niet
buiten inzicht in het economisch gebeuren in de maatschappij waarvan de
bedrijfshuishouding een productiecel vormt.
Haar uitgangspunt is de maatschappelijke functie van die bedrijfshuis­
houding, welke een opbrengst boven de kosten mogelijk maakt. Deze
functie vindt haar verklaring in de vraag- en aanbodverhoudingen en het
daaruit voortvloeiende prijsvormingsproces. Het is de sociale economie
welke deze verschijnselen onderzoekt met alle veranderingen van perio­
dieke en structurele aard welke daarbij optreden, onder meer ook tenge­
volge van monetaire en conjuncturele ontwikkelingen.
 Uit de functie van de bedrijfshuishouding vloeien alle bedrijfsecono­
m ab

blz. 195

mische vraagstukken rechtstreeks voort. Niet alleen de verhoudingen tus­
sen de bedrijfshuishoudingen onderling, zoals de leer der externe organi­
satie deze beschouwt en verklaart, maar ook de vraagstukken van interne
organisatie en de daarmee verweven problematiek van kostprijsberekening
en prijspolitiek.
Een ander punt is, dat de kostprijs in het algemeen afhankelijk is van
de grootte waarop de productiecapaciteit van het bedrijf wordt geprojec­
teerd. Deze bedrijfsprojectie zal uiteraard mede afhangen van de prijsverwachtingen voor de naaste toekomst, zowel als van de prijsvorming
in het heden. Ook om deze reden heeft de bedrijfshuishoudkunde interesse
voor de beschouwingen van de sociaal-economische theorie.
Het vraagstuk van de differentiële kostenbeschouwing bijvoorbeeld kan
alleen doeltreffend worden geanalyseerd door de functie der bedrijfshuishouding in de toekomst als uitgangspunt te nemen. Ook het gebruik
van kostenstandaarden berust volledig op deze gedachtengang.
Bij het financieringsprobleem vormt eveneens de functie van de bedrijfshuishouding het uitgangspunt, terwijl hier behalve haar eigen vermogensbehoefte ook de vraag- en aanbodverhoudingen op de vermogensmarkt als geheel rechtstreeks in de beschouwingen moeten worden be­
trokken. Op dit punt bouwt de bedrijfseconomie dus voort op inzichten
in het maatschappelijk proces van sparen en investeren en het daarmee
min of meer verbonden renteverschijnsel; problemen, die in beginsel
tot het ervaringsobject van de sociale economie behoren, vooral ook
in zoverre geld- en credietverschijnselen hierbij een belangrijk element
vormen.
Integratie van beide deelwetenschappen
Uit het voorgaande zal duidelijk zijn, hoezeer beide deelwetenschappen
door de gemeenschappelijkheid van het kenobject en het onvermijdelijk in
elkaar grijpen van de bestudeerde gebieden met elkaar verwant zijn.
 Bij tal van economen is sinds kortere of langere tijd een bewust streven
merkbaar naar een nauwer contact tussen beide deelwetenschappen. Dit
is echter een taak welke steeds moeilijker wordt naarmate beide weten­
schappen veelomvattender worden en het aantal publicaties, waaronder
de monografieën, stijgt; de toestand is thans zo geworden, dat slechts
enkele economen kans zien, beide wetenschappen in gelijke mate te be­
heersen en vooral te blijven beheersen.
Het merendeel van de economen specialiseert zich reeds tijdens de
studie min of meer op een der beide deelwetenschappen, en de werkkring
die men na de studie aanvaardt, voert eveneens meestal in de richting van
hetzij de bedrijfseconomie, hetzij de sociale economie, al dan niet ge­
combineerd met econometrie en statistische analyse.
Dikwijls zijn het de mensen met een van nature grote aandacht voor de
realiteit, de practijk en het detail, die de bedrijfseconomische kant opgaan,
terwijl theoretisch aangelegde economen zich aangetrokken voelen tot de
sociale economie. Zij, die accountant willen worden, behoren uiteraard
meestal tot de eerstbedoelde groep.
Een en ander heeft tot gevolg, dat er bedrijfseconomen zijn die het
contact met en de belangstelling voor algemeen-economische vraagstukken
min of meer verliezen, terwijl anderzijds sommige sociaal-economen en
econometristen de bedrijfseconomie beschouwen als een techniek, welke
buiten hun vak- en belangstellingsgebied ligt.
ma b

blz. 196

Elk van beide groepen heeft een eigen terminologie en zij verstaan
elkaar dikwijls niet meer.
 Deze situatie is te verontrustender, omdat, zoals in het voorgaande is
aangetoond, het in elkander grijpen van de gebieden, welke beide deel­
wetenschappen onderzoeken, steeds toeneemt tengevolge van de recente
ontwikkeling met name van de sociale economie. Indien beide weten­
schappen dezelfde verschijnselen met dezelfde begrippen aan zouden
duiden, ware in het huidige stadium een zeer vruchtbare samenwerking
mogelijk, daar immers van hetzelfde kenobject wordt uitgegaan. Kennis­
name van bedrijfseconomische analyses t.a.v. kostprijs, externe organisatie
e.d. zou voor hen, die het producentengedrag en zijn gronden onderzoe­
ken, uitermate belangwekkend zijn, terwijl omgekeerd de bedrijfseconomie
veel zou kunnen hebben aan het bestuderen van de nieuwste onderzoe­
kingen b.v. op het gebied van de prijsvorming bij verschillende markt­
vormen en de reacties van de potentiële vragers op veranderingen in de
situatie ter markt.
Een dergelijke uitwisseling wordt echter door verschillen in begrips­
vorming tussen beide deelwetenschappen ernstig bemoeilijkt zo niet on­
mogelijk gemaakt.
Het zal op de duur wenselijk zijn dat „beide deelwetenschappen der
economie, zo al niet in elkaar overgaan, dan toch, met behoud van de
voordelen harer specialisatie, in een nauwere samenwerking zich dienst­
baar maken aan de welvaart van ons land” 1).
Noodzaak van een gemeenschappelijke code
Daarmee is de noodzaak van een gemeenschappelijke classificatiecode,
waarin de met elkaar verwante onderwerpen worden gebonden, o.i. vol­
doende aangetoond.
Het belang van zulk een code zou groot zijn voor alle groepen, die met
economische wetenschappelijke gegevens te maken hebben.
 Voor mensen die practisch werkzaam zijn en in hun arbeid behoefte
hebben aan wetenschappelijke voorlichting met behulp van de literatuur,
zou de toepassing van zulk een code o.m. bij de bibliotheken en documentatie-instellingen betekenen, dat zij over een bepaald onderwerp volledig
konden worden voorgelicht t.a.v. de beschikbare bronnen; bij de huidige
stand van zaken zou de bronnenopgave hetzij bedrijfseconomisch, hetzij
sociaaleconomisch georiënteerd zijn, al naar de termen waarin de vraag
werd uitgedrukt. In ieder geval is eenzijdigheid hoogst waarschijnlijk, ter­
wijl bovendien de oriëntering van de verstrekte gegevens aan een grote
mate van toevalligheid onderhevig is, daar deze zal worden bepaald door
de gebruikte terminologie, omdat de documentalist als regel noch sociaaleconoom, noch bedrijfseconoom zal zijn.
Ook academisch gevormden, die in hun practisch werk vraagstukken
moeten oplossen met behulp van de nieuwste vindingen der economische
wetenschap op een bepaald gebied, hebben er alle belang bij dat zij de
gehele literatuur op dat bepaalde gebied inééns kunnen grijpen.
Op de waarde van een gemeenschappelijke terminologie, systematiek
en documentatie-mogelijkheid voor de beoefenaren der wetenschap in bei­
de sectoren tenslotte behoeft na de gegeven beschouwingen nauwelijks
meer te worden ingegaan.
Voor bibliotheken en documentatiediensten ware uiteraard het omscha1) Slotzin van het Afscheidscollege van Limperg.
ma b

blz. 197

kelen op een nieuwe en geheel anders dan de U.D.C. ingedeelde code
verre van eenvoudig.
Gezien echter de hierboven geschilderde verhoudingen ten aanzien van
de moeilijkheden bij de huidige toepassing der U.D.C.-code, kan worden
gesteld dat er alle reden is om de practische weerstanden te overwinnen
en het vraagstuk meteen afdoende op te lossen, zodat de belangen van alle
gebruikers uiteindelijk het best zijn gediend. Dat betekent dat er een ver­
antwoorde gemeenschappelijke code dient te worden opgesteld met mede­
werking van een zo groot mogelijke aantal beoefenaren van de sociale en
de bedrijfseconomie.
 P. P. van Berkum.
J. F. Haccoü.
J. L. Mey.
F. L. van Muiswinkel.
B. Pruyt.
H. J. van der Schroeff.
ma b

blz. 198.
