De Dialoog Van Meester Eggaert En De Onbekende Leek
willeghe oetmoedeghe soe swaerliken soude veroerdelen, om
dat sise leet hebben ende daer sy nye quaet af en hoerden
noch en saghen. Als ic dat hoer, soe quetset my, om dat mijn
fol. 249 d siele es vry voer u. Al daer om soe heb ic gheclaecht Gode
ende u. Wat dat men minen evenkersten doet, dat doet men
,
my. Al en sach ic die arme susteren ende die arme baggaerden
nye met oghen, noch nemmermeer en waen doen, nochtans
soe heeftse mijn siele lief, om dat ic wel bekenne dat sy vervollen 1) die heileghe scriftuere met haren gheesteliken leven,
al en draghen sy gheen abijt. Ende daer om soe en sijn sy te
minre niet voer den oghen Gods, al verdoemense die quade
hoverdeghe, omdat2) sy te Colen ende in anderen steden gaen
om haer broot wt haer goetwillicheit. Dat es my quetselijc,
als ic hoere dat sise alsoe seer verordelen sonder enigherhande
mesdaet. Weest verduldich ende verdrachlijc onder dijnen even
kersten; het sal noch anders comen, eest cort, eest lanc. Men
pleecht te sceiden dat coren vanden cave, ende men sal noch
sceyden die goede vanden quade, soe verre dat sy nemmermeer
daer af ghequetst en worden. Die goede menschen, die God
vercoren heeft, die en machs niet te veel lijden om Gode. Sijn
minne van sijnre sielen die wert daer in verwect, ende sijn
begheerte wert op ghetoghen tot godliker bekinne[s]se, ende
sijn verstandenisse wert daer in verclaert, ghelijc den goude
inden vierre. Ende sijn minne van sijnre sielen dat comt in
eenre verlanghenisse Gode te ghebruken sonder middel, in volmaecter minne sonder eynde. Alsoe coemt die goede mensche,
. die oetmoedich ende verduldich es, al
sijn vernoy te goede.
 Alle die quade hoverdeghe, die de goetwilleghe onnosele menfol. 250a schen vervolghen ende scandaliseren, die verliesen haer abijt,
ende sy bevlecken haer siele, ende sy verwecken 3) Gode, ende
die goede oetmoedeghe menschen die hebbense te onwerder.
1) lis. verwollen.
2) Hs. om omdat.
3) verwecken = tot toorn verwekken, boos maken.
'

'

207

'

Die hoverdeghe menschen die moghen die goetwilleghen haer
eer benemen, ende sy moghen hen haer leven benemen. Mer
sy en moghen hem God niet benemen, noch haer goede gheestelike leven ....
Daer om soe rade ic allen goetwillege dat sy voerweert fol. 250 b
gaen in alre duecht, ter doot toe. Ende dat sy niet achter en
bliven in "enighen vernoy van eertriken, sy en volghen haren
godliken eysch ende haer overste reden van hare sielen. Doghen
om Gode van rechter minnen in verduldicheden es sekerre dan
jubilacie ende contemplacie inden ynneghen menschen. Welc
tijt soe die goede ynneghe mensche te voer willen aen vanghen dat
,
leven van contemplacien, eer syre toe ghewassen sijn in duechden om Gode, soe vallen sy geerne in traecheit ende in gheesteliker verwaennisse haers selfs, ende sy worden bi wilen
verwonnen in temptacien, ende comen te valle in groven sonden. Ende als dat die quade hoverdeghe vernemen, soe glori6ren sy daer in, ende vertellent voer 1) in blijscappe in haer fol. 250 c
collaci6n. Ende soe worden sy daer om dusent 2) ghescandaliseert, die nochtans staende bliven in goeden gheesteliken
leven. Ende als een goet mensche te val comt, die wijsheit
hebben, ende die oetmoedich sijn, die en sellen ghenen goeden
mensche te seer vervolghen noch scandaliseren, al werden sy
verwonnen ende comen te valle. Alle diese te seer veroerdelen,
die onbrect der wijsheit, ende sy en kennen hen selven niet.
 Mer dat hen gheschiet es, dat badde ons dick ghesciet, hadde
ons God niet behoet ....
Meester, mach die saleghe minnende siele niet rusten in fol. 251 c
Marien ende inden heileghen ende inden creatueren van eerterijc ende inder const vander heilegher scriftuere?
Neen sy, want alle die gheleerde const dat es materie ende fol. 251.d
oersake van hoverdicheit inden onwetenden menschen, die hen
selven niet en willen kinnen in oetmoedicheden, wat sy sijn,
en wat sy worden selen....
God die heeft die saleghe minnende siele alsoe edel ghemaect ende ghebeelt ende gheformeert na hem selven, dat sy
niet en mach rusten met ghenuchten in Marien noch inden
heileghen noch in al dat in hemelrijc ende in eertrik[e] es, dan
alleen in Gode, daer toe datse ghemaect es ....
alle die gheen die niet en leven nader heilegher fol. 252 c
.... Mer
I) Lees: voert.
2) Hs. dusent dusent.
208
'

fol. 252 d

fol. 253
fol. 254 b

fol. 254 c

fol. 255 a.
fol. 255b

scrift, al connen sise, ende diere anders niet in en soeken dan
dat vordeel van eerterijc, die gheliken den lanteernen, die verlicht al dat bi haer es, mer selve en wert sy daer niet af
verbetert.
Meester, die den anderen leren wtter heilegher scrift hoe dat
sy leven sellen ende te hemelrijc comen, worden sy daer selve
yet af verbetert, alsoe langhe als sire selve niet na en leven?
Mer en soeken sire
Ya si, doen sijt van rechter caritaten....
anders niet in dan haers selfs vordeel ... , soe gheliken sy der
clock '), , die maket cont den ghebueren oft den boeren dat sy
comen ten dienste Goeds, maer selver en coemt sijder niet,
ende sij werter niet af verbetert .... S).
 Meester, die heydins die hebben Aristoteles boeken, ende sij
sijn seer subtijl van sinnen. Ende sij waren groote philosophen,
Plato, Aristoteles ende Senica. Ende sij waren meesteren van.
astronomi?n, ende sij vonden die natuere van allen dieren.
Moghen die goetwilleghe heijdenen ende die Joden yet soe
heylichlijck in penitencien doen, dat sij te hemelrijck moghen
comen ?
Meester, dat es alte vreeselijck, die in dootsunden sterven
ende onversins int water oft vanden swerde oft in eenighe
striden blijven, want als die cuiesse 3) coempt op thooft, soe
es men gheringhe wtter memorie ....
Die rechten rou van herten die en es niet te sceppen wt
den water. Die rechten rou van herten die en mach niemant
hebben, God en gheeften hem met sijnder gracign. Als die
menschen ligghen en [de] sterven, soe schijnen sij groot berou te
hebben, maer wie mach weeten oft die rou compt om dat sij
sterven selen ende van haren vrinden sceyden, ende vanden
goeden van arterijck, dat sij met minnen hebben beseten, dan
oft hem van herten leet es, dat sij teghen Godt misdaen hebben. Hoet al daer met es dat weet God alleen ....
Meester, bij wijlen segghen die onverlichte menschen: sijwij ten hemelrijck vercoren, wij selenter wel comen, oeck hoe
dat wij leven.
'
Neen alsoe niet ....
I) Met latere hand veranderd in : cloeck.
2) Met fol. 253 begint een andere jongere hand. Ookde spellingwordt
anders en slordiger. Vergelijk wat daarover gezegd is in de inleiding.
3) cuiesse- knots, kolf.
209
Meester, plach Godt te lieghen, dat hij Moyses niet en liet
dat lant dat hij hem beloeft hadde ?
Neen hij, Godt en mach niet lieghen.
 Die goede menschen, die verliecht sijn vander hemelscher
wijsheit ende van godliker bekinnisse, die en soeken eghe[e]n
mirakelen. Sij en begheren niet, ende sij ende behoevender
niet. Maer die onnutte ende onverlichte mensche die cranck
sijn int gheloove, die soeken die mirakelen ende die begherense. Ende die goetwillijghe eenvoudijghe menschen,
die onverlicht sijn van godlijker bekinnisse, die loopen pelgrimayse, ende die aenbidden die yemasy6n wt haerder onweeteheijt.
Meester, plaghen die ymasi6n mirakel te doen ende rechtenisse 1), al daer die dwase menschen aen ghelooven ende die sij
aenbidden ?
Neen sij, ymaedsien en moghen gheen mirakel doen. Maer
die heydensche ymaedsien plaghen mirakel te doen, te weeten
haer afgoden, al daer die quade gheesten in waren. Die sij
crepel ende blindt maeckten, die plaghen sij gans te maken.
Alsoe deden sij die mirakelen, om dat volck mede te bedrieghen, ende te houden inder ongheloovicheyt, dat sij niet
en quamen totten heylighen kersten gheloove. Niet heijligher
en es dat houdt van natueren al daer die ymaedsen af ghemaeckt sijn, dan datter brandt int vier totter menschen orbaer.
 Eer ic eenen goeden mensche liet sterven. van hongher, ick
maeckte liever een vier vander ymaedsien tAken ende tot
Aerdenburch ende tot Catwijck, ende maeckter des goets menechen spijse bij, en moecht ick niet beeter doen. Godt heeft
eenen goeden gheestelijken mensche dusent werven liever dan
allen die ymaedsien die op aerterijck sijn. Dat der ick wel
nemen op mijn ziele ende op mijn hooft dattet waer es. Als
die ghuelsers zijn veraest van spijse ende van dranck, soe
coemt hem die cortse oft den febris van quade humoren wter
maghen. Soe loven sij haer almoesen die ymadsien daer sij
aen gheloven, ende die aenbeden sij, ende soe lopen sij pelgrymaedse, ende soe werden sij nuechteren vanden aerbeyde
in penetencie. Soe puergeert die veraesde maghe vanden
quaden humoren, ende soe vergaet die corts. Soe meynen die
dwase eenvoudighe menschen dat die ymadai6n rechtenisse aen
I) rechtenisse (later gherechtenisse)= wonderdadige genezing.
fol. 256

fol. 257 <?

foi. 257 1

fol. 258

210

fol. 258 b

fol. 258 c

'
'

fol. 258 d

,

fol. 259a

hem ghedaen hebben. Aldusdanigher tuisschernie van mirakelen stercken die quade ghierighe, omdat sij gheaest sijn
vande ymaedsien ....
Al hier om soe sedt men die ysmaesi6n inder kercken, om
dat mense sal aensien ende in eeren hebben ende in ghedenckenisse, maer niet aenbidden ....
 Die Minrebruers? ende die Jacopijnen ende anders alle goede
gheestelijke lueden die verlicht sijn van hemelscher wijsheyt
ende van godlijker wijsheyt ende van godlijker bekinnisse, die
en plaghen . gheen ymaedsen aen te bidden. Sij aenbidden
alle[e]n Godt. Ende die en raden gheenen menschen pelgrymaedsie te gaen, om datter die goede, die wijl dat sij wt sijn,
'
vrede af hebben,
Ick hebbe hooren segghen voer waer dat een man voer pelgrymadsye tot Sint Jacob in Galissien. Doen volghde hem sijnen
hont. Van moethede soe stierf die hont onder weghen. Van
dwaeser liefde begroef hij den hont. Doen hij weder quam ter
selver plaetsen, doen began men aldaer te timmeren. Ende
daer was veel ghelooeps. Doen vraechde hij wat daer ware.
Doen seyden die dwasen, daer waer vermoert een heylich pelgrym. Ende daer gheschieden groote gherechtennisse ende veel
mirakelen. Die daer haer almoessen brochten, die worden al
ghesont. Doen seyden die man dat sijnen hont aldaer begraven
lach. Sij en woudens niet ghelooven. Men groef daer, ende vant
daer eenen dooden hont, die daer begraven lach. Aldusdanigher tuyskinghe van mirakelen soe stercken die quade
gheesten, om dat sij dat volck willen bedrieghen en bringhen
in ongheloove; ende daer hebben sij haren spot 1) mede.
Meester, hoe moghen wij weeten onderscheet tusschen den
quaden gheest ende den goeden, op dat wij niet en werden
bedrooghen vanden quaden gheest?
Het en es niet langhe leeden dat mij een eenvoudich =)
mensche seyde, die swaerlijck ghequelt was vanden quaden
gheesten, dat haer onse lieve vrouwe plach te raden dat sij
veel vasten 3) ende veel lesen ende swijghen. Dit schijnen al
goede wercken te sijne 4); nochtans waest een quaet gheest die
haer dat riet, om dat hijse woude brenghen wt haerder me2) Hs, eenwoudich.
1) Hs, spoot.
 3) Waarschijnlik is soude" uitgevallen.
4) Hs. sinen.
211
morie, aldaer sij seer in gheariveert 1)was. Nochtans soe m[e]ende
sy dat Maria gheweest ware die haer dat riet ....
.... Wij sullen Marya ende alle den heylighen eeren ende
loven, om datse Godt gheeert heeft ende gheheylicht heeft.
Maer wij en sullense niet aenbidden als Goden; daer soe deden
wij Gode onrecht aen ....
Meester I--waer af comtet dat niemant en beetert van grooten
siecten ende van pelgrimaedsen?
.... Wanneer dat die menschen sieck sijn oft in grooten
anxt haers levens sijn, soe ghelooven sij haer pelgrymadsie tot
Roomen oft te Compostellen oft tot anderen steden, daer die
loopen, van mirakelen sijn. En als sij dan varen hare bevaert
te doen, soe vollen sij haren 2) buidel, ende soe willen sij wel
eeten ende drincken, die te voren soperlijcken 3) aten ende
droncken alsulck als sij hadden. Maer als sij dan hooren dat
ghetuich 1) ende die salicheyt van der werelt, dat sij te voren
niet en wisten; als sij dan thuys comen, soe weeten sy veel
niewer 6) maren te segghen, soe soeken sij die tavernen ende
soe wandelen sij met quaden gheselscapen meer dan sij te
voren deden, ende sij sijn hoverdigher ende ghierigher dan sy
te voeren waren. Aldus soe en beteren sij niet van der pelgrimaisi6n, maer sij worden quader dan sij te voren waren.
 Siet, wij sijn al pelgrims, also langhe als wij in deser pelgrimagie ende allindigher werelt sijn. Ende wij gherne waren
tot ons vaders lande, daer wij toe ghemaeckt sijn. Die tijt es
cort ; den wech es lanck. Ende wij behoeven ons wel te haesten,
selen wij bij daghe comen ter herberghen, eer ons die poerten
worden besloten. Wij en moghen niet langhe leven: die doot
es bij ons, ende dicwils nader dan wij 6) selfs weeten. Wij en
hebben gheenen sekerren morghen. Die doot en spaert niemant,
out noch jonck. Wij en moghen hier niet langher weesen. Als
die minsch compt tot sijnen dertich jaren, so eest met hem
noen. Achter dien?), soe waert wel tijdt dat wij begonsten te
vroeden, ende dat wij Gode minden, ende wij ons van sonden.
i) De gewone betekenis van ariveren (aan land komen) past hier
niet. Het woord is mij niet duidelik.
2) Hs. haren haren.
3) soperlijcken komt meer voor naast: soberlike.
4) ghetuich = verklaring van getuigen, dus : berichten van mensen
die in de wereld verkeren.
°.
5) Hs. niever.'
7) Hs. dieen.
6) Hs. vij.
fol. 259 c

fol. 259 d

fol. 260 a

fol. 260 b

212.
fol. 260 b

fol. 260 c

foi. e6e c

fol. 263 b

fol. 264 a

hoeden, ende dat wij peynden te dinckene om die doot. Alsoe
langhe als wij die doot hebben voer onse oghen, soe en moghen
wij niet hoeverdich weesen; wij blij ven van allen grooven
sonden behuedt. Als die minsch compt tot sijnen XL jaren,
soe eest met hem vespertijt. Achter dien soe nemen sij af van
haerder cracht. Ende die oude seden die sij dan hebben, die
en moghen sij niet verlaten, het en sij metter gracien Gods.
 Quade veraerde seden maken een nieu natuer. Als die minsch
comt tot sijnen 1) L jaren, zoe eest met hem compleet tijt.
Achter dien. soe faelgeren die subtijlheden van zinnen, ende sij
vallen bij wijlen inder kintschen seden. Achter dien soe zalmen
allen die dueren op doen teghen die zalighe doot, diemen alsoe
seer plach te ontsien. Alle die zonden die de minsche oyt ghededen, die nemen af inder outheit, sonder die quade ghiericheit. Die wasset inder outheyt, ende nempt toe. Nochtans,
als die quade ghierighe ligghen en[de] sterven, soe en willen sij
niet scheijden vanden onrechten goede. Dat es een waerachtich
teeken dat sij dat goet meer minnen dan Godt ende dan haer
selfs ziele. Vermalendijt soe sij dat kint van veertich jaren!
Als die minsche die sonden laten inder outheijt, ende mense
niet meer of niet langher hanteren en mach oft en can, dat
en es gheens loons weerdich. Al daer om soe verdienen die
goede gheestelijke lieden veel loons, die in haerder bernender
ju?cht 2) die zonden om Gode laten, die hen bij rechter natueren
ghenuchlijc waren te doen, waert hem betamelijck.
Meester, hoe betamet allen gheestelijke lieden te leven ?
Want die werlijke lieden die plaghen die gheestelijke lieden
te begrij pen ....
.... Als die verwaende onweetende 3) comen int oerden, soe
werden sij hoeverdich van haren abijte, ende willen sij dan
weesen ridders, ghelijck sij nochtans te voren deden knechtlijken di[ e ]nst, ende ghinghen bijden ploech. Wee alden ghenen
die eere soeken ende vordeel hebben van haren abijte !....
Meester, hoe betaemt den priesteren te leven ende alle die
clerigsije, die beschermt sijn vander heijligher kerken, ende
die gheestelijck goet verteren?
Van allen die creatueren die Godt ghemaeckt heeft, soe sijn

1) Hs. haren.
 2) jueecht. Ongewonespelling voor juecht (vgl. later looep= loop).
3) Hs. onveetende.
213
die menschen ghebrecklijckste nae den lichaem bi natueren die
Godt ghemaeckt heeft. Allen die creatuere die Godt ghemaeckt
heeft, die voghelen inder locht ende die visschen inden water,
ende die dieren inden velde, die sijn alle sierlijck ghecleedt
van haer selfs natuere. Maer die ghebrecklijke menschen die
sieren haer metten relijve vanden beesten, als met den wolle
vanden scapen ende metten velle vanden dooden beesten. Nochtans soe versmaden die quade hoeverdyghe die goede oetmoedyghe, die den aerbeyt voer haer doen, al daer sij mede
ghesiert ende ghevoet werden ende ghecleedt sijn.
.. : . Ende als sij [nl. ndie goetwillighe leeken"] dan yet
van Godt spreken,...
soe vraghen die quade hoverdyghe:
dat
staet
"Waer
gheschreven?" om dat sijs metter letter en
niet en verstaen van haren groofheyt ....
.... Noeijt en quam mensche op aertrijck, hij en moest eten
ende drincken: soe heeft God die menschelijke natuere ghemaeckt. Jhesus Cristus, die levende Gods soen, die en mochts
niet ontberen nae sijnder mensheijt, hij en moest eten ende
drincken als een ander. Nochtans soe hoerdick een priester
segggen, dat een meester was, die seyde dat Jhesus Christus
noeyt en adt noch en dranck, al scheen hij te eeten. Maer hij
loech: het was abuyse. Want en hij ha[d]de hij niet gheten
noch ghedroncken, soe en hadde hij gheen mensch gheweest
van vleesch ende van bloede ....
 Meester, hoe betamet den ledyghen lieden ende rijck sijn,
hoe behooren die te leven, die edel willen weesen na haerder
gheboerten ?
Allen die edel [willen] weesen, dien behoert toe edelijck te
leven ende van goeden seden te weesen, ende hun behoert
gherechtich te weesen in allen haer leven ende gheen goet
qualijck te winnen 1), noch sondelijck over te bringhen inder
quader hoeverdicheyt, ende hun betaemt dat sij weduwen ende
weesen2) beschermen. Ende alle gheestelijke lueden, leven sij
aldus, soe hebben sij aldus te recht wel gheleeft, ende soe sijn
sij edel. Maer sij sijn quaet ende ongherechtich ende van dorperen seden, ende van sondelijke leven, est dat sij tgoet van
artijck qualijck winnen ende sondelijken overbringhen in quader
hoverdicheijt. Soe en hebben sij den naem niet te recht van
1) Hs. vinnen..
2) Hs. weeusen.
'
·.
fol. 264 b
'

fol. 264 c

fol. 265a

fol. 265 c

fol. 265 a.
214

fol. 266 a
fol. 266 c
,.
fol. 266 d

edelheyt, maar sij sijn quade tieranden voer den oghen Gods,
al waren sij coninghen oft graven, ridders oft cnapen.
arm mensche V schellinghen ende drij penninSte[e]lt een
ghen doer sijns noots wille, die veroerdeelt men ter galghen.
Ende die quade tieranden, die edel willen weesen, die stelen
ende rooven III pond onrecht goet. Daer concenteert men
mede, ende die heetmen goet ende wijs. Maer dat en es niet.
Hem ghebreckt der hemelscher wijsheyt ende goets levens
Die scalckheijt van arterijke die nu die verblinde wijsheyt 2) heet,
die es also onghelijck der hemelscher wijsheijt, als dat goet
van tquaet. Want het goede behoert den hemel, ende dat quaet
behoert der hellen.
 Als die verwe(e]nde hoeverdyghe onweetende menschen verhaven sijn in werdicheden, ende als sij hebben dat gheroofde
goet, ende als sij rijck sijn van ghewoekerden goeden, soe
meynen sij 'edel te sijn. Mer neen alsoe niet. Soe wat sij sijn,
dat sal hem dat inde wel segghen van haren leven. Als sij
ligghen inden grave. Soe sullen sij vuulder 3) stincken dan die
arme. Dat es dat inde van haerder edelheyt, ende dat voerdeel
dat sij hebben van haerder edelheyt. Alle vleesch 4) moet te
niet werden, eest hooghe, eest neer. Hadde Godt ghemaect
twe Adamen, den eenen vanden goude, den anderen vanden
slijck, soe mochten sij gloryeren, ende hem verheffen van
haerder eedelheyt, ende dat sij van dien 5)Adam ghecomen waren
die vanden goude was ghemaect, ende versmaden die vander
aerden waer ghemaeckt. Mer neen also niet. Alle die menschen
die sijn ghecomen van hem twe. Ende alder menschen beghin
dat es alleleens 6), ende al der menschen gheborte es alleleens.
Ende alder menschen leven dat en es niet dan een ongheduerich looep vander gheboerten totter doot. Salich sijn sij,
die wijselijck loopen deser corter tijt: die sullen ewelijck 7) met
Gode rusten na desen corten arbeyt. Allen die edelijck leven, ende
die van goeden seden sijn, ende die gherechtich sijn in allen
haer wercken, ende niemant gheen onrecht en doen, ende goet
qualijck en winnen. noch sundelijck over en bringhen, ende
oprechte minne hebben tot Gode ende tot haren eeven kersten,
die sijn alle edel voer den oghen Gods, ja o[e]ck wat sij
1) Hs. levins.
4) Hs. wleesch. ,
7) Hs. ewijlijck.
2) Hs. wisheyt.
5) Hs. dieen. '

3) Hs. voulder.
6) Hs. allen leens.
215
schijnen ende wat sij draghen, al gaen sij om haer broot. Die
leven alle heylichlijck na haren betamen.
 Meester, hoe betamet den goeden huysman te leven, ende.
allen die ambachtslueden, die den arbeijt doen voer alle clerigye
ende voer den ledyghen rijcken, die edel wanen te weesen,
ende voer allen die abten, ende voer die armen die haer broot
'
bidder ?
Den goeden gherechtighen huysman ende alle die ambachtslueden, dien beta[e]mt te leven als den ezel die den sacke ter
muelen dracht. Als den ezel den swaren sack alden dach ghedraghen heeft, ende moede ghearbeyt heeft, noch soe es hij
versmaedt ende leet ende onweert. Ende hij heeft die groote
slaghen, ende cranckelijck heeft hij spijse. Alsoe est met den fol. 267 a
goeden huysman ende met den ambachts lueden. Als sij moede
ghearbeyt hebben voer die clerygye ende voer alle die abten,
swaert, grau ende wit, nochtans soe versmaden sijse, ende
hebbense leet ende onweert, ende heetense dorpers. Nochtans
dat sijder af gheboren sijn. Dat coemt vander hoeverdicheyt
vander clerigye ende van haren abijten, ende al daer sij mede
verhaven sijn in weerdicheden. Maer die goede oetmoedyghe
gheestelijke lueden, die en versmadense niet. Aldus betamet
die goede gherechtighen huysman ende alle goeden ambachts
luede te leven verduldich ende verdrachlijck, als die ezel die
den sack ter molen dracht. Al es hij versmaedt, ende al gheeft
men hem die groote slaghen, hij blijft al verduldich, ende hij
en wreeket hem niet....
Goedt leven verlicht den mensch wel te doen, maer over- fol. 267d
tollicheit eertscher dinghen die verblinden den mensche. Ende
daer om soe rade ick alle huyslieden, dat sij altijts wel doen,.
 en dat sij niet te coestelijck en sij[n], noch te hoverdichlijck
ghecleet. Want sijn sij wtwindichlijken ghecleet, soe segghen
die tieranten: "Laet ons dese dorpper scheeren 1 Hij es te
rijck; hij wilt draghen clederen ons ghelijck. Hij wilt weesen
alsoe goet als wij." Alsoe werden sij dick gherampeneert van
den quaden heerscap. Al daer om sal den huysman niet croenen,
al dienen sij den heere vanden landen met haren goede, een
ighelijck sijnen heeren daer hij onder gheseeten es,.want het
es beter eenen wolf dan hondert. Want waer die huysman
niet bescermt van sijnen heerscap, die quade raspeels 1)die souden
1.) Raspeele= rappailge (rappalje, uitvaagsel).
I

216
haer goet benemen ende bij wijlen haer leven. Al daer om soe
en machmen gheen heerscap ontberen, al sijn sij quaet ende
onrecht.
fol. 268 a Die ambachts lieden die plaghen hem daer aen 1)te gheneren,
maer dat die dwase ambachts lueden winnen, dat bringhen
sij dicke qualijck toe. Namaels, als sij sieck ende out sijn
oft werden, ende sij dan niet langher en moghen winnen, soe
gaen sij om haer broot, ende des soe sijn sij wel weert. Die
hout als hij heeft, hij vaerter toe als hij bederft. Maer dit
salmen doen met ondersche[i]t, te veel noch te lutter. Wee al
den rijken, die te vast houden teghen die armen die nootdurstich sijn! Onse heer Jhesus Christus die hevet gheseet:
,,Salich sijn sij, die gheestelijcke arme: hemelrijck es haer."
Daer om soe sullen die rijke met haren almossen dat hemelrijcke coopen teghen die armen die nootdurftich sijn. Godt die
heeftet alsoe gheoerdyneert: den eenen arm, den anderen rijck.
 Die lutter hebben, die sullen lutter den armen dienen. Al
arbeyt den huysman voer die gheestelijke lueden, als sij rusten
ende slapen soe waken die goede gheestelijke lueden, en[de] loven
Godt, ende bidden voer alle die ghene die voer haer arbeyden,
daer sij mede ghecleet sijn ende ghevoedt ....
fol. 269 a Men mach wel veel saken lief hebben in hemelrijck ende
in aertrijck, maer niet meer minnen dan een. Ende dat sal
met allen recht weesen Godt....
fol. 269 d Vraghet mijn siele Maria ende al den heilighen oft sij daer
in mach rusten met ghenuchten, reden seet: "Neen, soeckse
fol. 270 boven, want sij en hebben dij niet ghemaeckt; sij waren menschen, al heeftse Godt ghehoghet ende haer heylich leven ....
fol. 270 a Meester Eggaert, ghij hebt mij ghevraecht om die heymelijckheyt tusschen Godt ende die salighe zielen....
Mar alsoe als die ziel es dat leven vanden lichaem, alsoe es
Godt dat leven vander zielen. Ende alsoe veel als die ziele es
edelder dan dat lichaem, alsoe veel es Godt der minnender
zielen heymelijker dan die ziel den lichaem ....
Als die onverlichte menschen die creatueren lief hebben in
fol. 270 b begherlijke ghenuchten, soe meynen sij datter min es. Maer
niet alsoe. Het es schande dattet min hiet. Het es natuer, die
allen menschen es naghebuer....
'

,

1) Daer aen is niet duidelik.
217
Soe wie dat wel doet, die viert wel. Ende soe wie dat quaet fol. 270 d
doet, die viert qualijck, al waert op den Paesdach ....
 Meester, hoe betamet den goetwillighe leeken te leven, die
vander werelt sijn verworpen, ende die hem om Gode hebben
versmaedt in willygher armoeden, ende die leven na den rade
ons heeren Jhesu Christi, doen hij seyde tot den jonghelinck:
"Wiltu volinaeckt weesen, soe vercoopt al dat ghij hebt, ende
gheeft den armen, ende boert op dijn cruys ende volcht mij."
Die goetwillighe leeken, die vander werelt sijn verworpen, fol. 97i a
ende naden ewangelie leven willen, dien betamet te wesen
eenen voetwisch, daer allen die hoeverdyghe clergye haeren
voet aen veghen, ende daer allen die abten haren voet aen
. veghen, die hoeverdich sijn. Maer die goede oetmoedyghe
gheestelijken lueden die en willender 1) haer voeten niet aen
veghen, want sij bekinnen wel dat sij heylichlijck leven naeder
leeringhe der heyligher scrift, al en draghen sij gheen abijt,
ende al sijn sij verworpen 2) vander werelt ende ghescandalig?e}ert vanden quaden hoeverdyghen. Daerom soe en willen
sijder haer voeten niet aen veghen, om dat sij bekinnen datse
Godt niet en heeft verwoerpen t) noch versmaet. Ende sij
weeten datse Godt sal beschermen ende haer goet leven, voer.
die wreeden liebaerden, diese alsoe swaerlijken vervolghen, om.
dat sijse ververlijke leet hebben, ende om datse van haren leven
niet en sijn. Want ghelijck dat mint sijns ghelijck. Den goet.
 willyghen die betaemt te leven nochterlijck ende reynlijck ende
verdrachlijck, ende verduldich te wesen, al worden sij vervolcht, ende al hebben sij dat achterdeel van aertrijck. Dat en
mach niet langhe dueren. Ende sij sullen swijghen ende niet fol. 97' b
veel spreken, want in veel spreken soe es die waerheyt gheaventuert, ende inden voerdeel van artrijck soe es die oetmoedicheit gheaventuert. Ende sij en sullen niemant begrijpen
noch berispen wt wreetheit. Al die dat doen, hebben selden
vrede. In gulsicheyt soe es die suyverheyt gheaventuert. Sij
'
sullen laten weesen alle menschen dat sij sij[n] ende ghebruyken al haer ') in dat alder edelste van haerder zielen, ende
allen die gracien die Godt hem ghegeven heeft, soe moghen
sij rusten ende hebben vrede, ende ghebruyken Godt in haer
zielen. Ende sij sullen aensien ander lieden duechden ende
2) Hs. vervorpen.
i) Hs. villender.
3) Bedorven lezing. Waarschijnlik ontbreekt er een woord.
,

218
haer selfs ghebreken; alsoe blijven sij oetmoedich van herten. ginnisse van ghebreken es oersake van oetmoedicheden.
Die rijckheyt van aertrijck ende die ijdel eere es oersaeck der
hoeverdicheyt. Ende al dat sij sien dat. mishaecht aen haren
eeven kersten, des selen sij hem hueden. Also moghen sij
goede seden leeren. Ende sij sullen met haerder begheerten
Gode aenbidden alleen, ende gheen ymaedsien. Alsoe moghen
sij comen ter godlijker bekinnisse. Ende sij sullen doen haren
fol. 27i e even kersten al dat sij wouden datmen haer daden !). Alsoe
moghen sij rustelijck leven. Ende al dat sij sien ende hoeren,
dat sullen sij op nemen tot haerder leeringhe, ende doender
in haerder zielen oerbaer, ende loven Gode, die allen dinck
alsoe wel ghemaeckt heeft. Alsoe blijven sij reyn van herten.
 Ende sij sullen wesen vreedsam ende onnosel onder allen creatueren. Soe moghen sij met vreden wandelen onder allen goeden
menschen. Ende sij sullen allen daghe hebben goeden Vrijdach
in haer ghehoechnisse der martielyen ons heeren Jhesu Christi.
Also blijven sij van allen grooven sonden behoedt. Ende sij
sullen allen daghe hebben Paeschdach in gheestelijker blijscap
der opverstandenisse ons heeren Jhesu Christi. Alsoe werden
sij ghetoghen ter godlijker minnen. Ende sij en sullen niemants
ghiften nemen. Alsoe blijven sij van herten vrij. Ende sij
sullen haer brooet winnen met haeren sweetyghen arbeyt. Soe
vervollen sij dat gheboedt, dat Adam was ghegheven, doen sij
wt dat paradijs werden verdreven. Het es sekerder broot te
winnen dat =) in wtwindich labuer, dan oft hem vanden inghel
wtten eewyghen leven oft den hemel ghebroecht worden....
fol. 272 a
Ende die goetwillighe leecken die en sullen 1) niets te vro
aenvaen dat leven van contemplaci6a. Sij sullen weesen yerst
XXX jaer Maerta in allen goeden wercken, soe moghen sij
des seeker wesen Maria te werden, als sij comen ter godlijker
minnen. Het es een alte edelen leven, beyde Maria ende Maerta:
het es eens inghels 4) leven. Dat labuer es ghesont den licha[e]m,
daers niet te vele en es. Tlabuer houdt den mensche reyn b)
van sonden. Die ledicheyt es een beghin van allen sonden.
Tlabuer es orbe[r]lijck den eeven kersten, want men maechs niet

'

1)
2)
3)
4)

Lees : dade.
Dat zal wel geschrapt moeten worden.
Hs. die en sullen die en sullen.
Hs. linghels.
5)
reeyn.
 '

219
ontberen. Daer om soe sullen die goetwillighe leeken haer
broot winnen inden labuer. Sij en sullen alden dach niet ligghen
in die kercke ende vallen in traecheyt. Ende sij en sullen niet
te dick gaen ten heylighen sacramente. Al hebben sij eenen
goeden wille, sij moechten vallen in gheestelijker verwaennisse,
ende schijnen meerder voer die oeghen der menschen dan sij
sijn. Hun es veel orbe[r]lij ker dat sij schijnen minder dan sij sijn.
Want ick segghe dij voer waer: Heeft een mensche meerder
minne ende heyligher begheerten tot den heylighen sacramente
dan den priester, hij ontfanct meer in sijnder ziele dan den
priester. Soe waermen God meest begheert, aldaer es hij alder
liefst t), ende sunderlinghe inder reynder minnender ziele, die
oeotmoedich es 2) ....
Die goede menschen die verlicht sijn van godlijker bekinnisse, die en sullen niet te seer dringhen om den lichaem
ons heeren te sien. Het es dusentichwerf edelder ende beter
dat gheestelijke te sien in rechten gheloove van binnen, dan
dat vleeschlijck te sien van buyten in quaden leven ....
.... Die goeden menschen die vrij van conciencie sijn, onbe.
rispt van groven sonden, die sullen met corten woerden ende
ongheveyst haer bi[e]cht spreken van daghelijcxsche sonden.
Die bi[e]cht es goet ende heylich, maer hoeden van sonden es
beter. Niemant en mach weesen sonder sonden. Daer om salmen
die ziel dwaen metter bi[e]chte tot allen tijden, als sij bevleckt werden metter sonden. Aldus soe sullen die oetmoedyghe
leeken leven, die Godt vercoren heeft ....
 Als een baggaert oft een baghijne aen treckt grau oft een
slovijne, soe meynen sij gheestelijck te weesen, om dat sij
hebben eenen goeden wil van knechtelijke vreesen 3). Mer niet
alsoe, sij en leven oetmoedelijken na den gheest, ende niet na
den vleesch. Leeft een munck als een rabaut 4) voer den oghen
Gods, ende alsoe ve[e]l quader, als hij eer ende voerdeel heeft
van sijnen abijte, ende hij vol der werelt ende quader sonden
es. Alle die gheestelijck leven in rechter oetmoedicheyt, ende
die vre(e]dsam ende onnosel, sijn gheestelijck voer den oghen
Gods, oeck wat sij scijnen ende wat sij draghen. Ende alle die
leven als tieranden in ongherechticheyt, dat sijn tieranden voer
den oghen Gods, al waert die Paus van Roomen selve. Al
3) Hs. wreesen.
1) Hs. liefts.
2) Hs. es oft sijn.
4) Hier zal wel ingevoegdmoeten worden ,soe es hi een rabaut".
fol. 272 b

fol. 272c

fol. 273a

fol. 2i3 b.
220
hiedt hij God, hij es een mensche. Godt en siet niet aen die
hoecheyt der menschen, noch die gheboerte, noch die clerygye,
noch die clederen van abijte, noch den schijn 1) van buyten.
Maer Godt siet alleen aen dat goede leven ende die oprechte
liefde ende minne ende die gherechte oetmoedicheyt van herten.
fol. 273 d
Meester, veel lueden en verstaen hem niet van hemelscher.
wijsheyt ende van Godlijke bekinnisse ....
.... Men en mach Godt niet kinnen claerlijken in sinen
fol. 274 a
Godlijken weesen, alsoe lange alsmen hier op aertrijck es, het
en sij donckerlijck, als in eenen spieghel. Maer als die salighe
minnende ziele verledicht wert wten kercker des lichams, soe
sal sij Gode claerlijck bekinnen sonder middel in volmaeckter
minnen ....
 fol. 274 c
Meester, wat treckt den goeden menschen totter volmaeckter
godlijker minnen?
'
Besoeck van sware temptaci?n, ende vervolcht te weesen in
scandaliseringhe van quade menschen sonder verdi[e]nt....
fol. 275 a
Meester, waer of comet dat die clerigye ende die abten soe
swaerlijken scandalieeren den goetwillighen leeken, daer sij
noyt quaet af en hoerden, noch en saghen ? ....
fol. 275 b
.... Ende
dat sijn sij alleen die de goetwillyghe leeken
plaghen te vervolghen. Het en doen dat commuin vander ghe' meynten niet, want die hebben die onnosele menschen iief,
"
die oetmoedich van herten sijn.
Het en was oeck dat commuin van der ghemeinten niet,.
die Jhesum Christum, den levenden Gods soen, -alsoe swaerlijken vervolghden ende scandalizierden. Maer sij warent die')
hem die eere deden in Palmdaghe. Doen dat die quade Pharizeen sagen ende die hoveerdyghe Scrijben, datten die vrouwen
fol. 275 c lief hadden, ende sij hem groote eere ende weerdicheyt deden
in Palmdaghe, doe wert haer herte bernende in groote gramscape en in groote nijde. Achter dyen soe en rusten sij niet,
sij en brochtenten daer na, op den vijfsten dach daer na totter
confuselijker scandelijcster doot die mensch sterven mocht.
Nochtans dat sijder gheen quaet af en hoerden noch en
saghen. Ende sij en mochtens met gheenen quaden bedraghen.
Maer si bedroeghen met valscher orconden, om dattet hem
onwert was dat hij soe seere ghemint was vander ghemeynte,
ende om dat hij hun quade leven lachterde. Al daer om so waert
1.) H3. schijn schijn.
2) Hs. die die.
 'd

221
dat sijden 1) soe seer haetten ende vervolgheden in scandaliseringhe. Ende daer om waert dat sijden 1) alsoe confuselijke
doeden. Het moest alsoe weesen, want al onse salicheyt lacher
aen. Maer sij mochtenten wel veel huesschelijker hebben ghedoot, en hadden sijen alsoe seer niet ghehaedt. Van aenbeghin
soe hebben -die goede menschen ghedoecht persecucie ende
tribulacie vanden menschen.
Ende sunderlinghe tot elcken dertien hondert jaren, soe hebben gheweest sonderlinghe plaghen om die quade sonden, ende
Doen aertrijc irst hadde fol. 275 d
een vernieuwinghe van der wet.....
hondert
dertien
ende
jaer
oeck '), doen soe wert dat
ghestaen
volck hoeverdich ende quaet ende ghierich ende onsuyver
ende overtredich. Doen soe en woudts God niet langher ghe.
dooghen, ende verdeluwet al dat buyten der arken No6 was
om
de
water
sonden.
metten 3)
Doen die plaghe gheleden waren, daer na over drij hondert
jaer, niet veel min oft meer, doen sterf een grooet goet gherechtich man, hiet Babel, ende hadde hoeverdyghe kinderen.
'
Ende die kinderen begosten te timmeren een casteel, die irst
ye ghewas, in eenen vetten lande. Ende dit casteel hieten sij
Babel, na haren vader, in een ghehuechnisse haers vaders.
Doen ghinck haer die timmeringhe soe wel te handen, dat sij
glori6rden, ende waenden timmeren tot inden hemel. Doen en
woudes Godt niet langer ghedooghen, hij en confusedese inder
talen. Al daer af soe quamen LXXII tonghen. Te voeren en
was niet dan een tonghe, ende die was Hebreeus.
 Doen die 4) ander werven hadde ghestaen aerterijck dertien
hondert jaer ende oeck, doen werdt dat volck hoeverdich en[de] fol. 276 a
quaet ende ghierich ende onvredich ende onsuiver; ende sunderlinghe die van Sodoma ende van Gommora. Doen en woudts
Godt niet langher ghedooghen, ende sinde den inghel tot
Abraham, ende hiet hem dat hij ontbode Loedt, sijns brueders
soen, dat hij Sodoma ruimde: sij soude versincken.
1) Versta: sij en (= hem). Misschienis de ingevoegded te vergelijken met de t in brodhtenten en mochtenten op deze zelfde bladzijde.
2) Ende oeck schijnt te betekenen : en nog iets meer. Parallelplaat- `
sen zijn mij niet bekend. Prof. Verdam ontmoette de uitdrukking nergens in deze betekenis.
3) Hs. metter.
4) Lees.waarschijnlik : doen doe, evenals verderop.
15
vii.
222
nonsuyverheyt" van zijn
[Dronkenschap van Loth;
dochters]
fol. 276 b
Doen dese plaghen waren gheleden, doen begoste Abraham
een nieuwe wet 1) ende een niewe eewe $), vander besnidinghe,
een bloetstortinghe, in eender wraken om die onnatuerlijke
sonde. Ende die eewe 2) was ghebode[ n] den mannen, ende niet
C. jaer ende oeck.
den wijven. Ende' dat es gheleden ?.
Ende die besnidinghe houden die Joden noch.
Doen doe hadde derdewerven aertrick ghestaen dertien hondert jaer ende oeck, doen wert dat volck hoeverdich, ende
sunderlinghe inden Coninck rijcke van Egipten. Ende doen gaf
Godt IX sunderlinghe plaghen, om dat sij den kindefol. 276 hem
ren van Israhel soe swaerlijken vervolchden ende soandalyseerden.
Doen verweckten Godt Moeses gheest. Ende leyde die XII
gheslachten van lsrahel wt den lande van Egipten doer XII
straten bij den gronde over die Roode zee met drooghen
voeten.
 [Dood van Pharao; de tiende plaag]
Doent doen vierdewerf begonste te naken XII C jaeren,
fol. 276 d
doen werdt dat volck der Joden hoeverdich ende quaet ende
ghierich ende onsuyver ende on[ v ]redich.Doen werden sij swaerlijck gheplaecht. Ende seder soe en verwonnen sij noeyt
coninck, ende Jerusalem werdt ghewonnen vanden Phylistinen.
Ende al der eedelder luede kinder die worden wt ghevoert.
ende wijde verspreyt....
a
fol. 277
Doen wordt gheboren onsen Heere Jhesus Christus, die
levende Godts sone, van eender maghet in Bethleem, als ghij
dick wel ghehoert hebt. Ende die regneerde min dan drij jaren
voer sijn doot, in sijnen openbaren mirakelen ende in sijnen
sermonen. Ende hij begost die kerstene wet, die heylyghe
doope ende dat heylighe sacrament. Ende doen werdt hij confuselijken ghedooet, als ghij wel hebt ghehoert. Ende doen
hadde aertrijck ghestaen vierwerf gIII C jaren ende oeck,
ende dat es gheleden XIII C jaer. Ende wij hebben gheweest')

1) Hs. weet.
2) Hs. eeve.
3) Deze zin, waar het voor de tijdbepaling van dit werk zo op aan
komt, is niet helder, en waarschijnlik door de afschrijver bedorven.
Prof. Verdam gist, dat de woorden "wij hebben gheweest" geschrapt
moeten worden. Maar dan blijft nog de volgende regel duister.
 223
VIH jaer ende oeck drij maenden min hebbender eenighe
plaghen gheweest, dat hebdij wel ghehoert. Vergave Godt dat
sij al gheleden waren! Wadt dat gheworden sal, dat weet Godt
alleene. Ick rade allen goede kersten menschen, oeck hoet
comt oft soe wadt Godt ghehinckt van eenighe plaghen om
onser wil, dat sy ghetrouwelijck blijven inder heyligher kersten
gheloove, sonder eenigher hande twijfelinghe. Ende dat sij
stercklijken ghelooven inden vader, inden zoen, ende inden
heylighen gheest. Al daer en quam niet 1)gheen gheloove beter,
ende daer en sal nemmermeer gheen beeter comen, want het
en mach gheen gheloove beter weesen. Al daer wil ick mede
sterven, al waert te hans.
Meester, waer of comet dat die menschen soe quaet werden
tot elcken XIII[C] jaren, ende datter dan also veel plaghen comen
tot elcken dertien hondert jaren, en een vernieuwinghe van
der wet?
Meester Eggaert, hemelrijck ende aertrijck had beghin, ende
Godt es ewilijck sonder beghin. Waer was Godt, eer hij hemelrijck ende aertrijck maeckte?
Al daer en betaemt gheen leec na te vraghen, noch om te
peysen. Godt was in hem selven, al daer hij wel was....
Moechten die quade menschen Gode toernich ende rouwich
maken met haren quaden sonden, soe stonde Gode lutter
blijscap te hebben. Want der quader menschen sijn nou soe
veele op artrijck, ende sij doen soe dicke sonde. Maer neen,
niet alsoe. Godt es onwandelijken, onindelike ende onvermorwelijke in sijnen Godlijke weesen. Ende hij onthoecht al dat in
hemelrijck ende in aertrijck es in sinder onbegrijpelijker grootheyt, ende in sijnder overvloedijgher wijsheit....
 Stondt die sonne recht op teghen onse hoefden, soe waer sij
ons opt naeste dat sij ons comen mocht, so hadden wij den
middach. Ende soe hadden sij den middernacht die hier onder
onse voeten woonen. Alst tot Colen middach es, soe eest hier
over middach ....
Dat lichaem dat es deeme van der zielen .... Die onweetende menschen die plaghen bij wijlen te segghen waer om
dat die ziel sal dooghen pijne om die zonden diemen metten
lichaem doet. Met allen recht soe sal die ziel dooghen pijn om
die sonden. Die bijl die en doet dat werck niet, ende alsoe
1) Niet betekent soms nie (vgl. blz. 225)...
'

fol. 277 b
,.
fol. 277 d

fol. 278 b

,
fol. 280 b.
fol. 281 b

224

fol. 28' c

fol. 282 a

fol. 282 d

fol. 283 a

fol. 283 c

fol. 283 d.
'

Alle die sonden die comen van den
eest metter zielen ....
quaden verkeerden wil, ende wter quader begherten der sielen.
Meester, waen 1) coemt dat die mane wast ende mindert ende
meerdert, ende alle die sterren ende die planeten die blijven
altoes alleens, ende en minderen niet.
Dwaes, waenste dat die mane wasset ?....
Aldus soe en vermaeckte Godt noy[t] sake, seder dat hij
hemel ende eertrijck maeckte. Het en betaemde Godt niet, want
hij hadde allen saken also wel ghemaeckt dat mense niet verbeteren oft beter maken en mochte .... Maer die sonden die
die natuere hadde2), ende der menschen handen, die hebben
seder vermaeckt menigherhanden saken.
 Meester, na dien dat Godt die firmamenten ende die planeten
alsoe edel ende alsoe subtijl ende alsoe gheestelijck ghemaeckt
heeft, dat sij al arterijck ende alle groove materije van hem
ghewijst hebben in dat alder verste dattet weesen mach onder
als boven, waer op soe rust dat groot onmeetelijck aerterijck?
Al aerterijck dat en heeft niet op te rusten dan alleen op
die locht. Dat meeste ende dat breetste dat Godt ghemaeckt
heeft, dat es die locht. Daer en es niet ijdels tusschen den
hemel ende der aerden, het en es al vervoelt metter loecht
oft m6t groven materien. Om die holheyt van den creatueren,
soe en moeghen sy der loecht niet ontbeeren, sij en moetse
in nemen, ende ghevense weder wt. Dat alder ghemeynste dat
Godt ghemaeckt heeft allen levenden creatueren, dat es die
locht, want die arme moghense alsop wel ghebruyken als die
rijke....
Ick had liever voer eenen rabout te spreken van hemelscher
saken ende van Godlijken weesen, dan [voer] onverlichte begh?jnen oft voer onverlichte baggaerden, oft voer hoeverdyghe
clerigye, die ydeoten waren van godlijker bekennisse. Die
rabout liet varen als die wint. Ende dese anderen soudent
vertellen; ende sij en soudent niet cunnen vertellen, sij soudenter af doen oft toe doen. Daer om soe hebben bij wijlen
goede menschen confuis, ende werden vervolcht ende ghescandaligeert, alsmen haer woerden wilt vertellen anders dan sij
ghesproken 3) sijn. Al daer om soe en salmen den blinden niet
spreken vanden verwe, ende men en sal voer den dooven niet
2) R8: hadden.
i) Hs: waer
3) Hs. gheghesproken.
 ,

,

225
herpen, want 1) sij verliesen haren arbeyt. Ende men en sal
die margrieten voer die verkenen niet ghieten. Ende men en
sal voer den onbekinde dat niet ontdecken, wat die salighe
minnende ziele van Godt bekindt .ende ghevoelt ende verstaet.
Meester, ick heb hoeren segghen, dat Godt sprack : "Maken
wij den minsche na onse ghelijke". Is dat moghelijck, dat
materialijke minschen Godt sijn ghelijck? Ende ghij hebt gheseet dat Godt een gheest es, puer in sijnen Godlijken weesen,
onspreekelijke ende onbegrijpelijck, ende onthoocht al dat in
hemelrijck ende in aerterijck es in sijnre moghentheit.
Dat waer onmoghelijck ....
Maer Godt die heeft die
....
ziele
ende
ghebeelt ende gheformt nae hem
salighe
ghemaeckt
selven ....
Du hebste veel ghevraecht ende ghesproken als een onweetende sot, boven dijn betamen. Maer een dooer ende een sot
mach meer vraghen dan die wijse mach berechten.
Meester, ick kin dat wel dat ik u veel ghevraecht hebbe,
ende ghesproken boven mijn betamen. Het coempt van mijnder
ghebreken, dat ick mij selven niet en mocht verwinnen, ick
en moest bij wijlen van Godt spreken ende van hemelschen
saken. U gheestelijck broeder die heeft er mij toe verweckt
ende ghebroecht, dat ick u soe veele ghevraecht hebbe boven
mijn betamen, om dat mijn ziele es vrij 'voer u boven allen
menschen. Daer om heb ick vrijelijken ghesproken van God.
lijcke weesen, ende om dat ghij mij berespt hadt voer u gheestelijcke broeders, om dat ick teghen u niet en wilde spreken.
 Ende mijn reden die hadde mij verboden te spreken van Godt
ende van hemelschen saken, om dat ick bekenne tbegrijp vander
clerigie, die tot haren vrede niet en moghen spreken ende van
hemelschen saken, om dat sij vander letteren niet en sijn gheleert. Ende oeck en kinde ick u niet, dat ghij een meester
waert vander Godtheyt. Daer om mijn ziele dick had begheert
teghen u te spreken van Godlijken weesen. Al hier om soe
heb ick u alsoe veel ghevraecht ende voer u ghesprooken, al
en betames mij niet. Ende niet 2) en quam minsch op arterijck
also wijs, die sijn tonghe te vollen cost bedwinghen. Ick heb
dick Godt ghebeden om eenen [breydel] tot minder tonghen,
ende ick en constese noyt wel bedwinghen ....
'

1) 88. vant.
2) Niet = nie (vgl. blz. 223). Het woord minsch is bijgeschreven.
fol. 284 a

fol. 284 b

fol. 284 c

fol. 284 d

226
fol. 285 c

.... Wilstu rusten ende hebben vrede, so vliedt ende sijcht
ende breydelt dijn tonghe. En[de] niet en spreckt van godlijke
saken noch van godlijken weesen. Ende wandelt onnoselijck
ende vreedsamelijken onder allen menschen. Ende en quetset 1)
niemant, ende wandelt sumpielijck 2) als een verworpen 3) sodt,
soe laten dy die hoverdyghe met ghemake. Soe moechstu rusende ghebruiken Geode ') in dijnre
ten, ende hebben-vrede
zielen. Leeft aldus ; dat raede ick dij. Ende doetstu dat niet,
het sal u rouwen.
Dat wil ick doen.
Meester, ick wil gaerne doen uwen raet, al totter dooet toe.
fol. 285 d Ick gheef mij schuldich dat ick al te veel 5) ghevraecht hebbe,
ende ghesproken boven mijn betamen. Want ick ben een dooer
ende een sodt °) ende een voetwisch der clerigie ende alder
'
abij ten.
Godt sij ghelooeft.
