DE WETTELIJKE REGELING VAN HET ACCOUNTANTSWEZEN (Inhoud februari 1931 no. 2)
No. 2

8c JAARGANG

FEBRUARI 1931

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY
w BED R IJFSH U ISH O U D K U N D E
ONDER REDACTIE VAN: R A. DIJKER, G. P. J. HOGEWEG, PROF. TH. LIMPERG JR , A. NIERHOFF EN H. R. REDER.
RUBRIEK REDACTEUREN: EXAMEN-VRAAGSTUKKEN: Dra. ABR. MEY EN Dra. J. PAARDEKOOPER - LITERATUUR: Dra. A. ROBLES BESLECHTE GESCHILLEN: Mr. P. J. DE KANTER - UIT DE FINANCIEELE HUISHOUDING DER OVERHEID: J. H. TEXTOR - UIT HET BUITEN­
LAND: W. BEIIDERWELLEN, J. E. ERDMAN, C. A. HUYSMAN EN A. M. VAN RIETSCHOTEN - EFFICIËNTIE: C. A. BLAZER EN L. POLAK
------- REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFT LITERATUUR: Mej. Dr. R. PHILIPS, Dra. G. L. GROENEVELD J. P. DE HAAN EN J. C. SPANGENBERG -------MEDEWERKERS: PROF. Mr. Dr. H. W. C. BORDEWIJK, J. P. CROIN, Mr. P. J. DAM, E. VAN DIEN, W. H. ELLES, G. W. FRESE, PROF. Dr. Ir.
------- J. GOUDRIAAN Jr. S. KONIJN, JAMES POLAK, PROF. Dr. N. J. POLAK, J. E. SPINOSA CATTELA, Dr. A. STERNHEIM -------

SECRETARIS DER REDACTIE - C. VER WE Y UITGEVER t J. M U U SSES - PURMEREND
—
GIRO No. 15062
TESSELSCHADESTR. 15 - AMSTERDAM,TEL. 82444 TELEFOON 77
VERSCHIJNT MAANDELIJKS. BEHALVE IN DE MAAND AUGUSTUS.
ABONNEMENT PER JAAR F 10—, FRANCO PER POST F 10.24. BUITEN­
LAND F 10.60.
MEN ABONNEERT ZICH VOOR DEN GEHEELEN
JAARGANG -------------------------------------------------------------------------------------

DE COPIE VAN INGEZONDEN BIJDRAGEN WORDT NIET TERUGGE­
GEVEN. - NADRUK IS GEOORLOOFD, ZOO DE BRON WORDT GE­
NOEMD. - BOEKEN TER RECENSIE EN ALLE ANDERE STUKKEN
VOOR DE REDACTIE ZENDE MEN AAN DEN SECRETARIS. ----------

INHOUD

Twee nieuwe lectoraten voor de opleiding van account a n t s ..........................................................................................Blz.
De wettelijke regeling van accountantswezen . . ..
 „
Bespreking van de door het Bestuur der Vereeniging
van Academisch gevormde Accountants uitgeoefende
critiek op het Verslag van de Regeeringscommissie
1928
Eenige critische beschouwingen over de leer der orga­
nische w instcalculatie.......................................................... ,,
(vervolg) door Drs. Abr. Mey
Een droeve e r v a r in g ........................................................................
door J. Robin
Een economische dienst bij het Staatsbedrijf der Poste­
rijen, Telegrafie en T elefon ie................................................„
door Drs. Abr. Mey
Examenvraagstukken........................................................................
Red.: Drs. Abr. Mey en Drs. J. Paardekooper
Overgang groothandel in materialen in nieuwe N.V.
(Investigation) door J. Paardekooper
Uit het B uitenland............................................................................
Red.: W. Beijderwellen, J. E. Erdman, C. A. Huysman
en A. M. van Rietschoten
De ingenieur als accountant? — Een Duitscher over
den Acconutantsdag -— Bouwspaarbanken

DE WETTELIJKE REGELING VAN HET
ACCOUNTANTSWEZEN
17 Bespreking van de door het Bestuur der Vereeniging van
17 Academisch gevormde Accountants uitgeoefende critiek op
het Verslag van de Regeeringscommissie 1928
22
25
28
28
31

TWEE NIEUWE LECTORATEN VOOR DE OPLEIDING
VAN ACCOUNTANTS

Zooals den lezers bekend zal zijn, heeft ook de R.K. Handelshoogeschool te Tilburg de opleiding van accountants ter hand
genomen. In verband daarmede werden de heeren M. J. H.
Snieets, Inspecteur der directe belastingen en accijnsen en F. J.
.1/. Tonio, lid van het Ned. Instituut van Accountants, tot lec­
toren benoemd, onderscheidenlijk in Belastingrecht en Accoun­
tancy. Beide heeren hebben onlangs met het uitspreken van een
openbare les, hun werkzaamheid aan de genoemde school aange­
vangen.
Wij wenschen de school succes met haar ondernemen en den
beiden lectoren geluk met hun benoeming en voldoening in hun
arbeid.
 Het bestuur van bovenvermelde Vereeniging (in het vervolg
kortheidshalve ,,Het Bestuur” te noemen) heeft zich, naar aan­
leiding van het Verslag der Regeeringscommissie 1928, welke
aan den Minister van Arbeid, Handel en Nijverheid advies had
te geven omtrent een regeling van het Accountantswezen in
Nederland op corporatieven grondslag, tot dien Minister ge­
wend met een Verzoekschrift. In dat stuk verzoekt het Bestuur
dien Minister om het door die Commissie bij haar Verslag over­
gelegde wetsontwerp te wijzigen in den hieronder te vermelden
geest.
De regeling van de opleiding in dat ontwerp moet, volgens
dat Verzoekschrift, niet, zooals de Regeeringscommissie voor­
stelt, worden gelegd in handen van een „particuliere organi­
satie”, waaraan de academische opleiding „ondergeschikt”
wordt gemaakt. Neen! Volgens dat Verzoekschrift moet de accountantsopleiding worden geconcentreerd bij het Hooger On­
derwijs en worden gebracht „tot het specifieke domein van handelshoogescholen en handelsfaculteiten”. Alsdan zal aan het
wetsvoorstel tot regeling van het Accountantswezen „een betere
rechtsgrond ten grondslag liggen” dan aan het ontwerp der
Regeeringscommissie. Dit laatste ontwerp toch, zegt het Be­
stuur, bevat een regeling, die niet overeenstemt „met de ont­
wikkelingslijn van het accountantsberoep ” en „kans heeft reeds
spoedig nadat ze in werking zou zijn getreden, op het gebied van
de opleiding verouderd te zijn ’’.
Het Bestuur voert als gronden voor zijn Verzoek in hoofd­
zaak het navolgende aan, waarbij ik de bewoordingen, waarin
het Bestuur die gronden heeft uitgedrukt, letterlijk zal over­
nemen.
 In den loop der tijden hebben eenige particuliere vereenigingen van accountants de opleiding ter hand geno­
men en tot zoodanig hoog peil gebracht, dat het Hooger
Onderwijs die opleiding binnen den kring van zijn be­
moeiingen is gaan trekken. Dit laatste volgt ook uit den
aard der zaak. Immers bij de opleiding der accountants
komt het, naar gelang de maatschappelijke verhoudingen

18

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Ook zou een belangrijke besparing van kosten worden
ingewikkelder zijn geworden, steeds meer aan op het kweeverkregen door de opleiding in de toekomst uitsluitend bij
ken van een zelfstandig oordeel over de meest verschillen­
de instellingen van het H.O. onder te brengen doordien
de, veelal moeilijke en gecompliceerde vraagstukken. Bij
alsdan van het reeds bestaande apparaat van het H.O
de academische studie staat de vorming en ontwikkeling
zou kunnen worden gebruik gemaakt.
van den geest op den voorgrond; eerst daarna komt vak­
Gedurende een zekeren overgangstijd zal het voortbe
kennis aan de orde. Het H.Ö. ontwikkelt het zelfstandig
staan der opleiding door de particuliere vereenigingen
en wel overwogen oordeelen, het vermogen om aan afwij­
noodzakelijk blijken. Die opleiding moet dan echter als
kende meeningen en nieuwe gedachten recht te doen we­
iets bijkomstigs worden beschouwd en gaandeweg worden
dervaren en brengt dus tot ontplooiing de hoedanigheden,
opgelost in de academische.
die den vertrouwensman op bedrijfseconomisch gebied
Een regeling van het accountantswezen in den geest van
voor zijn taak berekend doen zijn.
voormeld Verzoekschrift zou zijn op te bouwen op de be­
Eerst daarna komt bij het H.O. vakkennis aan de orde
ginselen, neergelegd in het Verslag der Staatscommissie
Doch op afdoende wijze wordt ook voor het bijbrengen van
1918.
die kennis door het H.O. gezorgd. Althans aan de Ned.
 Handelshoogeschool te Rotterdam wordt bij de eigenlijke
accountantsopleiding gezorgd voor het bijbrengen van die Reeds dadelijk blijkt uit de lezing van het Verzoekschrift een
kennis, doordien het accountantsexamen bijna uitsluitend gebrek aan logische redeneering in dat stuk.
de technische vakken Inrichtingsleer en Controleleer om­ Immers het Bestuur erkent zelf in zijn Verzoekschrift, dat het
vat, het onderricht daarin o.a. door bekwame, in de prak­ H.O. eerst de academische opleiding der accountants binnen
tijk werkzame acountants wordt gegeven en geheel geo­ den kring van zijn bemoeiingen is gaan betrekken toen die op­
riënteerd is op het bijbrengen van technische kennis, ter­ leiding het vereischte hooge peil had bereikt tengevolge van den
wijl het lesrooster zoodanig is ingericht, dat colleges en daarop gerichten arbeid van eenige particuliere accountantspractica gevolgd kunnen worden door hen, die in de prak­ vereenigingen. Aldus wordt door het Bestuur toegegeven —
hetgeen trouwens niet voor tegenspraak vatbaar is — dat die
tijk werkzaam zijn, gelijk inderdaad geschiedt.
 Tusschen de verschillende opleidingen der accountants- vereenigingen hebben gezorgd dat dit peil zóó hoog was, dat
vereenigingen bestaat slechts een gradueel verschil; tus­ Nederland in het bezit is gekomen van accountants, die aan alle
schen die opleidingen en de academische opleiding daar­ eischen voldeden. Daarop heeft het H.O. de opleiding der ac­
entegen bestaat een principieel verschil. Bij de opleidin­ countants ter hand genomen. Het H.O. heeft dit dus niet ge­
gen der vereenigingen toch staat, anders dan bij het H.O., daan, omdat de particuliere vereenigingen in de opleiding zijn
op den voorgrond het bijbrengen van vakkennis en het tekort geschoten, maar omdat de wetenschap der bedrijfsecono­
oefenen in technische vaardigheid, terwijl het bij brengen mie en der accountancy door die vereenigingen zoo hoog waren
van de kennis van de algemeen ontwikkelende leerstof op opgevoerd, dat eenerzijds aanwezig waren bekwame leerkrach­
ten voor, en belangstellenden in het onderwijs van die leervak­
de tweede plaats komt.
De opleidingen der vereenigingen brengen met zich ken, anderzijds door de Maatschappij werd ingezien het belang
mede, dat alleen enkelen, zeer begaafden, ertoe worden ge­ van wetenschappelijk gevormde accountants.
 bracht het algemeene van het byzondere scherp te onder­ In het Verzoekschrift wordt dienovereenkomstig vermeld, dat
scheiden en het geleerde zelfstandig te verwerken. Het op­ het onderricht in de Accountancy aan de Ned. Handelshooge­
portunistische karakter, dat aan de cursussen der vereeni- school te Rotterdam gegeven wordt door bekwame, in de prak­
gingsopleiding noodzakelijkerwijs eigen is, de wijze waar­ tijk werkzame accountants. Die accountants hebben echter,
op zij, die deze opleiding volgen, in avonduren moeten gelijk van zelf spreekt, hun wetenschappelijke vorming kunnen
studeeren onder leiding van particuliere opleiders en ge­ voltooien tengevolge van het lidmaatschap van een particuliere
legenheidsrepetitoren of aan de hand van schriftelijke cur­ vereeniging van accountants, doordien zij, hetzij zich destijds
sussen van een of ander particulier opleidingsinstituut, voor liet vereenigingsexamen hebben moeten bekwamen, hetzij
hebben ten gevolge, dat die opleiding vrijwel uitsluitend hebben medegewerkt aan de opleiding en de examens van die
is ingesteld op het bijbrengen van stellige en parate ken­ vereeniging.
Hoe kan nu het Bestuur in datzelfde Verzoekschrift, eenigernis.
De opleiding der particuliere vereenigingen is dus op mate smalend zeggen, dat de opleidingen der particuliere ver­
dezelfde wijze ingericht als bij het vakonderwijs voor tech­ eenigingen van accountants op dezelfde wijze zijn ingericht als
„de opleiding bij het vakonderwijs voor technische beroepen en
nische beroepen en voor uitvoerenden routinearbeid.
Een dergelijke opleiding deugt echter niet bij de voort- voor uitvoerenden routinearbeid ”, terwijl dat Bestuur, overi­
bereiding voor de z.g.n. intellectueele beroepen, waaron­ gens terecht, op den voorgrond plaatst, dat het H.O. de accoun­
der het accountantsberoep tegenwoordig valt te rang­ tantsopleiding tot zich kon trekken, omdat de particuliere ver­
eenigingen van accountants die opleiding daartoe hadden rijp
schikken. Daarvoor deugt alleen het H.O.
 In het Verslag der Regeeringseommissie 1928 wordt een gemaakt ?
regeling van de opleiding der a.s. accountants voorgesteld, Indien gebleken ware dat die vereenigingen (waarmede ken­
krachtens welke de opleiding van de op te richten „parti­ nelijk zijn bedoeld het Ned. Instituut, de Ned. Bond en de Ned
culiere vereeniging” op de eerste plaats komt en de aca­ Organisatie van Accountants, in het vervolg kortheidshalve „de
demische opleiding daaraan ondergeschikt wordt gemaakt. drie vereenigingen'’ te noemen) niet in staat zouden zijn ge­
Een dergelijke regeling is dus in strijd met de historische weest zoo goed voor de opleiding der accountants te zorgen, als
ontwikkeling van het acconntantsberoep en met het alge­ zij hebben gedaan, zou die opleiding ongetwijfeld niet door het
II.O. kunnen zijn ter hand genomen.
meen belang.
Bovendien zou, wanneer het Ned. Instituut van Regis­ Wij moeten dus in het oog houden het beginsel, dat het H.O.
teraccountants de opleiding ter hand neemt, op dat gebied de opleiding heeft ter hand genomen, omdat die vereenigingen
geen concurrentie meer bestaan zooals tot heden tusschen hebben getoond zoo goed in staat te zijn voor bekwame accoun­
de verschillende accountantsvereenigingen. Dientengevol­ tants te zorgen, dat hare opleidingen het karakter hebben ge­
ge zal de prikkel om die opleiding zoo goed mogelijk te kregen van Hooger Onderwijs.
doen zijn en de bezieling om zich, veelal belangeloos, te
dien aanzien in dienst van de Vereeniging te stellen, ver­ De academische opleiding verdient ongetwijfeld hoogelijk te
vallen.
worden gewaardeerd. Het Bestuur stelt die voordeelen in een

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
19
helder licht, doch plaatst daartegenover de opleiding van de volgt veeleer uit den aard der zaak. Het accountantsberoep toch
vereischt, zooals reeds is opgemerkt, veel verantwoordelijkheids­
drie vereenigingen in de duisternis.
 gevoel en is eenerzijds voor een groot gedeelte een praktisch,
In tegenstelling met het Bestuur ben ik van meening:
A. dat het zou strijden met het algemeen Maatschappelijk anderzijds een betrekkelijk jeugdig beroep, waarbij zich nog
belang, indien, overeenkomstig den wensch van het Bestuur, de geen traditie van langoren duur heeft kunnen ontwikkelen.
opleiding voor het accountantsberoep in het vervolg bij uitslui­ Doordien die opleiding wordt ter hand genomen door een
ting of zelfs voornamelijk werd ondergebracht bij het Hooger vereeniging van wetenschappelijk gevormde, midden in de prak­
tijk en onder strenge tucht staande beroepsgenooten, zijn waar­
Onderwas.
B. dat een wettelijke regeling van het Accountantswezen in borgen aanwezig, dat goede accountants worden verkregen. Im­
mers aldus kan die opleiding, mede door het gepleegde onder­
den geest van het Bestuur praktisch onuitvoerbaar is.
linge overleg bij de organisatie daarvan, zich aanpassen aan de
Wat betreft het algemeen Maatschappelijk belang van de eischen van het Maatschappelijk leven. De a.s. accountants, die
accountantsopleiding der drie vereenigingen wil ik, ter ver­ reeds de verantwoordelijkheid dragen van hun beroep of betrek­
dediging van mijn stelling sub A, het navolgende opmerken.
king in de Maatschappij en gewend zijn aan de daarmede ge­
Het accountantsberoep eischt van den beoefenaar, behalve paard gaande discipline, worden door de leden der corporatie,
een groote mate van kennis, bovenal eigenschappen van waarvan de a,s. accountants later lid zullen worden, van den
karakter.
aanvang af doordrongen van de verplichting om de eer en de
Het komt mij vooi*, dat de a.s. accountant grooter kans krijgt waardigheid van het accountantsberoep hoog te houden.
tot vorming van zijn karakter wanneer hij de opleiding van een Het Bestuur spreekt met een zekere minachting van „het
der drie vereenigingen, dan wanneer hij de academische oplei­ opportunistische karakter” van de opleiding der particuliere
ding volgt.
 vereenigingen, van „gelegenheidsrepetitoren” en van „schrif­
Een student aan een inrichting van H.O. moet ongetwijfeld telijke cursussen van een of ander opleidingsinstituut”. Daar­
hard en ernstig werken; hij kan zich laven aan de professorale tegenover zou met evenveel i*echt kunnen worden gezegd, dat
bronnen van algemeene ontwikkeling, maar, buiten het maat­ de studie aan een inrichting van H.O. niet in elk geval alge­
schappelijk leven staande, vindt hij weinig gelegenheid zijn meene ontwikkeling waarborgt, b.v. niet, als de student zich de
karakter anders te vormen dan in den omgang met een betrekke­ noodige kennis laat bijbrengen door beroepsrepetitoren, of in­
lijk klein groepje medestudenten, die ongeveer in dezelfde dien hij de op de collegebanken verzamelde leerstof niet behoor­
levensomstandigheden verkeeren als hijzelf.
lijk verwerkt en volstaat met liet minimum van „stellige en
De opleiding der drie vereenigingen daarentegen is aldus in­ parate kennis”, dat nog precies voldoende is om zich door het
gericht, dat de vereischte kennis wordt bij gebracht aan de leer­ examen te doen sleepen.
lingen, terwijl deze in hun levensonderhoud geheel of gedeelte­ Het Bestuur verliest bovendien ten onrechte uit het oog, dat
lijk voorzien door de uitoefening van een beroep of betrekking reeds gedurende vele jaren bij elke der drie vereenigingen be­
in de Maatschappij. Die leerlingen verrichten dus hun dagelijk- staat een „officieele opleiding”, uitgaande van de betrokken
schen arbeid gedurende de normale arbeidsuren, b.v. als assis­ vereeniging, waarbij twee harer sedert eenigen tijd in federatief
tent op een accountantskantoor, als boekhouder of als kantoor­ verband samenwerken.
 bediende, en kunnen zich in hun vrijen tijd voorbereiden voor Het onderling overleg in elke der drie vereenigingen, mede in
de accountantsexamens. Doch dan moeten zij dien vrijen tijd het belang van de eer van het beroep, en het feit, dat het leer­
voor dat doel gedurende een lange reeks van jaren ook geheel en vak „accountancy” alleen behoorlijk kan worden gedoceerd en
al bestemmen. In de uitoefening van hun beroep of betrekking geëxamineerd door in de praktijk werkzame accountants van
zijn zij reeds midden in het Maatschappelijke leven geplaatst hoog karakter, hebben veroorzaakt, dat de drie vereenigingen
en maken zij den strijd om het bestaan ten volle mede.
steeds konden zorgen voor uitnemende docenten en examina­
Groote zelfbeheersching is voor hen noodig om bestand te toren in de eigenlijke accountantsvakken. Voor het geven van de
blijven tegen de verleiding hun vrijen tijd te besteden voor hun cursussen in de voorbereidende vakken werden steeds uit­
genoegen. Bovendien moeten zjj bestand zijn, indien zij met hun gekozen die docenten, welke proefondervindelijk gebleken waren
studie eenigermate zijn gevorderd, tegen de verleiding om zich goede leermeesters te zijn; voor het afnemen van het voorbe­
aanstonds in de praktijk als accountant of belastingaccountant reidende vakexamen werd geregeld de hulp verkregen van de
te vestigen en af te zien van de laatste zware examens.
beste autoriteiten, immers o.a. van de hoogleeraren van een in­
De jongelieden, die langs dien weg het accountantsdiploma stelling van H.O.
 van een der drie vereenigingen behalen, hebben getoond man­ Opmerking verdient voorts, dat het H.O. voor de academische
nen van karakter te zijn. Zij droegen gedurende hun studietijd opleiding, wTat de accountancy betreft, alleen geschikte leer­
de verantwoordelijkheid, die verbonden is aan elke uitoefening krachten heeft kunnen putten, zooals ik hierboven reeds heb
van een beroep of betrekking in de Maatschappij. De daarmede aangeduid, uit hen, die zelf die opleiding bij een der drie ver­
gepaard gaande moeilijkheden werden nog verzwaard door den eenigingen hadden ter hand genomen of daarover toezicht had­
den uitgeoefend.
strijd tegen bovengemelde verleidingen.
Door de drie vereenigingen wordt dus een stroom van jonge­ De ervaring heeft, overeenkomstig hetgeen ik over de oplei­
lieden, die het noodige intellect en vooral de vereischte energie ding en de examens der drie vereenigingen heb opgemerkt, ge­
bezitten, geleid naar een eervol, verantwoordelijk beroep, langs leerd. dat die vereenigingen in staat zijn gebleken om te zorgen,
een weg, bij het afleggen waarvan dat intellect op wetenschap­ dat accountants worden gevormd, die aan alle eischen van be­
pelijk terrein wordt ontwikkeld en die energie tot karakter­ kwaamheid en betrouwbaarheid voldoen.
Zonder grond spreekt het Bestuur dus van een tegenstelling,
vorming wordt aangewend.
Die weg staat,, anders dan de regel is bij het H.O.. ook open die tusschen de opleiding der drie vereenigingen en die van het
voor de jongelieden, afkomstig uit de weinig bemiddelde huis­ H.O. zou bestaan. Beiderlei soort opleidingen hebben maar één
gezinnen, daar die jongelieden gedurende den normalen arbeids­ doel: het verkrijgen van bekwame en betromvbare accountants.
 tijd kunnen werken voor hun levensonderhoud en zich, als ge­ Dat doel is ook door de drie vereenigingen bereikt. Het is voor
zegd, in hun vrijen tijd kunnen bekwamen voor de accountants­ tegenspraak niet vatbaar, dat de Nederlandsche accountants,
zooals zij in en door het leven van de drie vereenigingen zjjn
examens.
Het is geen toeval geweest, dat de taak der opleiding voor gevormd, wat bekwaamheid en beroepsmoraliteit betreft, niet
het accountantsberoep op uitnemende wijze door een particu­ behoeven onder te doen voor de beste accountants uit een an­
liere vereeniging van beroepsgenooten kon worden vervuld. Dit deren beschaafden Staat.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
20
Het lijkt mij in de gegeven omstandigheden ondenkbaar, dat Voor onafzienbaren tijd zal dus de behoefte blijven bestaan
de Nederlandsche Volksvertegenwoordiging een regeling van aan een behoorlijke opleiding voor het accountantsberoep langs
het Accountantswezen zou sanctionneeren, waarbij, geheel in een anderen, dan den academischen weg.
strijd met de gezonde begrippen der moderne democratie, aan Het Bestuur geeft dit in zijn Verzoekschrift toe met dien
de bekwame en energieke jongelieden, die reeds werkzaam zijn verstande, dat het Bestuur oordeelt, dat die opleiding slechts
in het Maatschappelijke leven, ook voortkomende uit de minder gedurende een zekeren overgangstijd zal blijven bestaan, doch
met aardsche goederen gezegende gezinnen, de mogelijkheid liet Bestuur heeft zich niet de moeite gegeven een regeling te
werd ontnomen om hun geestesgaven langs den door die ver- ontwerpen, waarin zijn beginselen zijn nedergelegd. Slechts ver­
eenigingen aangegeven weg aan te wenden en te ontwikkelen wijst het Bestuur naar het Verslag der Staatscommissie 1918.
Laten wij ons nu eens voorstellen hoe een Avettelijkc regeling
ten einde het aceountantsberoep uit te oefenen.
 Nu de drie vereenigingen in staat zijn gebleken voor goede van het Accountantswezen zou moeten worden ontworpen in
accoimtants te zorgen, zou het ook ongerijmd zijn, indien de den geest van het Bestuur.
wetgever de opleiding, zooals deze door die vereenigingen is
georganiseerd, zou doen beëindigen en de opleiding voor het Voorop moeten wij stellen, dat na te melden beginselen bij een
aceountantsberoep in beginsel geheel en uitsluitend zou leggen Avettelijke regeling van het Accountantswezen, hoe dan ook,
moeten Avorden in acht genomen.
in handen van het H.O.
lo. Aan de accountants, die aan de te stellen eischen zoowel
Gelukkig behoeven wij niet te beslissen over de vraag, welke van wetenschappelijke ontAvikkeling, blijkens een met goed ge­
opleiding op den duur de meest geschikte zal blijken voor de volg afgelegd accountantsexamen, als van beroepsmoraliteit
a.s. accountants, daar die beantwoording van praktisch belang voldoen, en die behoorlijk onder tucht staan, moet het recht
is ontbloot. Immers, zooals ik thans ter verdediging van mijn Avorden gegevens om een bepaalden titel te voeren.
stelling sub B zal betoogen, zullen voor onafzienbaren tijd de 2o. Bij Avijze van overgangsmaatregel moet aan diegenen der
academische opleiding en een opleiding in den geest der drie thans praktiseerende accountants, die geacht kunnen worden
aan de te stellen eischen van Avetenschappelijke ontAvikkeling en
vereenigingen naast elkaar moeten voortbestaan.
betrouwbaarheid te voldoen, het recht op dien titel worden ver­
Aan den wensch van het Bestuur, dat de opleiding voor het leend, ook zonder dat zij het sub 1 vermelde examen hebben
accountantsberoep tot „het specifieke domein van handels- afgelegd, mits zij zich onder bedoelde tucht stellen.
 hoogescholen en handelsfaculteiten” zal worden gebracht, kan 3o. De accountants, die niet geacht kunnen worden aan de
onmogelijk worden voldaan: de praktijk des levens verzet zich zooeven genoemde vereischten te voldoen, moeten van de rege­
daartegen.
ling worden uitgesloten. Anders zou onrechtvaardig worden
Als vaststaand feit moet worden aangenomen, dat voor onaf­ gehandeld ten opzichte van de opleiding der drie vereenigingen
zienbaren tijd in de behoefte aan accountantshulp in de Maat­ en van het Hooger Onderwijs en zou bovendien het gemeen­
schappij niet zal kunnen worden voorzien alleen door de acade­ schappelijke peil aller officieel gequalificeerde accountants te
misch gevormde accountants.
laag worden genomen.
De academische opleiding toch is georganiseerd en kan ook 4o. Indien bij den overgang aan de thans praktiseerende
slechts worden georganiseerd als een speciale opleiding, aan­ accountants een te zAvare maatstaf, wat wetenschappelijke ont­
gebracht boven de meer algemeene opleiding voor de handels­ Avikkeling betreft, werd aangelegd, zouden te weinig officieel
wetenschappen. Die speciale opleiding moet zulke zware eischen als goed en betrouwbaar gequalificeerde accountants in het
aan de studenten stellen, dat niet aannemelijk is, dat ze in aan­ leven Avorden geroepen. Het publiek zou in de bestaande ver­
merking komt voor een grootere groep van hen, die in staat zijn warring gevangen blijven omtrent de vraag wie goede en beeen academische opleiding in het algemeen te volgen, daar die trouAvbare accountants zouden zijn en noodgedAvongen op groote
grootere goep zal afzien van de moeilijke en veel tijd vergende schaal de diensten blijven inroepen van ondeskundige, niet be­
specialisatie en zich tevreden stellen met het behalen van den hoorlijk onder tucht staande beroepsgenooten.
academischen graad, welke slechts het bezit van de meer alge­ 5o. Voor de toekomst zal de Autoriteit, die de regeling in
meene kennis waarborgt.
 handen heeft, moeten zorgen, dat naast de academische oplei­
De Maatschappij heeft zeer groote behoefte aan accountants- ding Avordt ingesteld een wetenschappelijke opleiding der a.s.
Imlp. Reeds met het oog op de zich ontwikkelende rechtspraak accountants, die voortkomen „uit de vrije maatschappij”, daar
in belastingzaken moet worden aangenomen, dat die behoefte anders te weinig officieel als goed en betrouwbaar te qualifisteeds zal toenemen.
ceeren accountants zouden Avorden gevormd, hetgeen de sub 4o.
Bovendien moet, zooals ik in mijn vroegere publicaties heb vermelde gevolgen zou hebben.
betoogd, het aceountantsberoep noodzakelijkerwijs een vrij be- De Regeering zou derhalve, in het stelsel van het Bestuur,
i’oep blijven. Geen materieele grenzen kunnen aan de werkzaam­ een Rijkscommissie moeten benoemen met opdracht een schif­
heden van den accountant worden gesteld, ter afbakening van ting te maken in dien zin, dat de academisch gevormden auto­
diens arbeidsveld ten opzichte van dat van den advocaat-be- matisch tot het Register werden toegelaten en overigens, bij
drijfseconoom, den belastingconsulent, den raadgevenden boek­ Avijze van overgang, slechts die accountants, die met de acade­
houder, of zelfs van den kantoorbediende. In die omstandig­ misch gevormden geacht zouden kunnen worden, wat kennis en
heden kan de wetgever aan het bewijzen van accountantsdien­ beti’ouAvbaarheid betreft, op één lijn te staan.
sten door de leden van een dier andere beroepen geen einde Zou die Commissie dan die schifting ook zóó ver moeten uit­
maken, ook niet door de strengste verbodsbepaling.
strekken, dat de leden der drie vereenigingen zich daaraan
Indien derhalve door den wetgever dc academische opleiding zouden moeten ondérAverpen ?
als de eenig mogelijke voor het accountantsberoep werd inge­
Dit ware onrechtvaardig, daar die vereenigingen gezorgd heb­
steld, zouden te weinig Avetenschappelijk gevormde accountants ben, dat een academische opleiding kon worden ingesteld.
 worden gekweekt en zou het publiek bij gebreke van het verBovendien zou die Commissie niet kunnen weten welke maat­
eischte aantal dier accountants, op groote schaal de diensten in­ staf voor die leden zou moeten gelden, daar toch de maatstaf
roepen van ondeskundigen. Dat dit niet, of zoo min mogelijk van wetenschappelijke ontwikkeling en betrouAvbaarheid tot
geschiedt, is ook voor de academisch gevormden reeds hierom heden terecht werd aangegeven juist door die leden.
van het hoogste belang, omdat anders inbreuk zou Avorden ge­ Maar gesteld al, dat die Rijkscommissie een bruikbaren maat­
pleegd op den goeden naarn van het accountantsberoep in het staf zou vinden, zoodat een hooger peil van kennis zou worden
algemeen.
geëischt,dan hetgeen de leden der drie vereenigingen over het

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
21
algemeen bezitten, dan zouden bij een schifting slechts enkele zelf en niet door dezen zou worden betaald, maar dat die rege­
der meest vooraanstaande leden van de drie vereenigingen Re­ ling in handen zou zijn van den Staat en zou worden betaald
gisteraccountants kunnen worden.
door alle belastingplichtigen.
Die vereenigingen zouden worden beroofd van hare beste Welke voordeelen de door de Regeeringscommissie 1928 ont­
krachten. De overblijvenden zouden vermoedelijk geen lust heb­ wikkelde „corporatieve regeling” boven voormelde „algeheele
ben om voort te gaan met de opleiding en met het organiseeren Staatsregeling” heeft, heb ik in mijn vroegere publicaties uit­
der tucht, nu zij, die medegewerkt hebben aan het vestigen van eengezet.
 den goeden accountantsstand, buiten de wettelijke regeling zou­ Doch, indien de academisch gevormden hun belang goed be­
den vallen. Zij zouden derhalve hun vereeniging ontbinden en grijpen — beter dan het Bestuur dit blijkens het Verzoekschrift
het aantal niet georganiseerde en dus niet behoorlijk onder doet — moeten zij in het bijzonder aan de in het Verslag der
tucht staande beroepsgenooten onevenredig vergrooten. Het Regeeringscommissie 1928 belichaamde regeling de voorkeur
publiek zou in de hierboven vermelde verwarring blijven ver- schenken boven de regeling volgens de Staatscommissie 1918.
keeren en veelal de hulp inroepen van accountants, die niet Dit zal ik thans uiteenzetten.
bekwaam genoeg zijn en niet onder tucht staan, hetgeen echter
ten eenenmale zou strijden met de beginselen, waarop de wette­ Hoe de regeling van het Accountantswezen moge uitvallen,
het is onvermijdelijk, dat daarin naast elkaar op gelijke lijn
lijke regeling behoort te berusten.
Doch zelfs, indien in voormeld geval de niet tot het Register worden opgenomen zoowel de academisch gevormden, de leden
toegelaten leden der drie vereenigingen de handen ineen sloe­ van de drie vereenigingen, de met laatstgenoemden gelijk te
gen, en, wellicht met hulp van andere lotgenooten, doorgingen stellen accountants, alsook zij, die na de instelling van het Re­
met de zorg voor een goede opleiding en voor de organisatie der gister, geen academisch examen hebben kunnen of willen afleg­
tucht, dan nog zou de wettelijke regeling volkomen mislukt zijn. gen, doch het, afzonderlijk en los van de opleiding aan een in­
In den bestaanden chaos zou geenerlei verandering zijn aange­ richting van H.O., in te stellen aecountants-examen met goed
bracht, Een groot aantal accountants zou alsdan in de toekomst gevolg hebben afgelegd.
 op wetenschappelijke wijze worden gevormd en behoorlijk onder Aan alle in die regeling opgenomen accountants moet dezelfde
tucht staan, buiten de van Overheidswege gequalificeerden, wier titel worden verleend, die een onderscheid uitdrukt tusschen
titel „Registeraccountants” in die omstandigheden geen betee- hen en de overigen, die accountantsdiensten bewijzen, dus de
titel „Registeraccountant”.
kenis zou hebben.
Evenmin zou van een ook maar eenigszins geslaagde wette- Mochten sommige academisch gevormde accountants zich te
Ijjke regeling kunnen worden gesproken, indien de leden der voornaam achten voor dien titel, nu zij dien gemeen zouden
drie vereenigingen bij een schifting eensgezind zouden weigeren hebben met de daarvoor in aanmerking komende, uit de vrije
om zich daaraan te onderwerpen. De drie vereenigingen zouden maatschappij voortgekomen beroepsgenooten, dan staat het aan
dan rustig haar werk voortzetten, geheel onafhankelijk van de die academisch gevormden wij om zich niet in het Register te
doen inschrijven.
„Registeraccountants ’’.
De in te stellen Rijkscommissie zou dus, in het stelsel van het Doch de academisch gevormden zouden verstandig handelen
Bestuur, niets anders kunnen doen dan, behalve de academisch door zich wel te doen inschrijven. Zij moeten nu eenmaal als
gevormden, alle leden van de drie vereenigingen „en bloc” tot accountants concurreeren met beroepsgenooten, die geen aca­
het Register toelaten en overigens de accountants, die geacht demische opleiding hebben gehad. Die toestand zal blijven be­
zouden kunnen worden met de leden der drie vereenigingen, staan in onafzienbare toekomst. Dan hebben de academisch gevormden alle aanleiding om te bevorderen, dat die beroepsge­
wat kennis en betrouwbaarheid betreft, op één lijn te staan.
 De Rijkscommissie zou de zooeven vermelde beslissing ook nooten op zoo hoog mogelijk peil staan en aan dezelfde strenge
gerust kunnen nemen, omdat de ervaring geleerd heeft, dat de tucht onderworpen zijn, opdat de accountantsstand zoo hoog
leden der di’ie vereenigingen gezorgd hebben voor een accoun­ mogelijk worde gehouden en onbehoorlijke concurrentie zooveel
mogelijk worde geweerd.
tantsstand, die voldoet aan alle daaraan te stellen eischen.
De Staat zou, als gezegd, voorts de opleiding, die thans in Bij de regeling, volgens het Verslag der Regeeringscommissie
handen is van de drie vereenigingen, zelf duurzaam ter hand 1928, worden de academisch gevormden met de overige, daar­
moeten nemen en organiseeren buiten de academische opleiding voor in aanmerking komende, accountants geïncorporeerd in het
om, ten einde te verhinderen, dat een belangrijk deel van de Ncderlandsch Instituut van Registeraccountants. Aldus kunnen
accouutantsprakt ijk in handen kwam van onbevoegden.
de academisch gevormden hun invloed rechtstreeks aanwenden,
Een besparing van kosten zou, anders dan het Bestuur oor­ opdat het peil der niet-academisch gevormden zoo hoog
deelt, in geen geval worden verkregen en zeker niet voor den mogelijk en de tucht zoo gestreng mogelijk zullen zijn. Juist
Staat, daar de Staat op kosten van alle belastingplichtigen be- door die incorporatie zal de algemeene ontwikkeling der aca­
trekkeljjk veel geld zou moeten besteden voor cursussen, exa­ demisch gevormden, waarop het Bestuur zoo trotsch is, van in­
mens, Commissies van Toezicht en Tucht en den daarbij ver- vloed kunnen zijn op het peil aller Registeraccountants.
 eischten administratieven departementalen arbeid, terwijl thans De heer Modderaar klaagt in dit maandblad, aflevering 8
de betrokken niet-academisch gevormde accountants de kosten van 1930, bladz. 117 en volgende, dat bij die incorporatie
voor de opleiding en de handhaving van de tucht zelf betalen de academisch gevormden gedwongen worden samen te wer­
en, volgens het voorstel der Regeeringscommissie 1928, in de ken met accountants, die een principieel andere opleiding
toekomst de Registeraccountants zelf die kosten zullen dragen. hebben genoten, en mede te betalen voor een opleiding, waarvan
In het stelsel van het Bestuur kregen wij dus noodzakelijker­ de academisch gevormden tegenstanders moeten zijn. Doch
wijs een regeling, omvattende op gelijke lijn zoowel de kleine slechts door een dergelijke incorporatie kan worden bevorderd,
groep der academisch gevormden, als de zeer groote groep van dat de academisch gevormden als concurrenten krijgen beroeps­
de leden der drie vereenigingen en de met deze laatsten gelijk genooten, die zooveel mogelijk op hetzelfde wetenschappelijke en
te stellen accountants, waarbij de Staat de geheele organisatie, moreele peil staan.
met inbegrip van de opleiding en de tucht, op kosten van alle Voor dat doel moeten de academisch gevormden wat over heb­
ben. Hun eigen belang brengt dit trouwens reeds mede. Een
belastingplichtigen in handen zou moeten nemen.
 Aldus zouden wij geheel dezelfde regeling krijgen als diegene, principieel verschil tusschen de onderscheidene, deugdelijk ge­
welke belichaamd is in het Verslag der Regeeringscommissie bleken opleidingen, heeft nooit bestaan. Van een der gelijk ver­
1928, met dit verschil, dat de regeling niet in handen zou zijn schil kan nooit sprake komen, indien de academisch gevormden
van de georganiseerde wetenschappelijk gevormde accountants hun plicht en hun belang goed begrijpen. Doordien het Bestuur

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJTSHUISHOUDKUNDE
22
met een zekere minachting spreekt van de opleiding der drie zeggenschap niet krijgen. Daarom moeten zij voorstanders zijn
vereenigingen, doet het Bestuur afbreuk aan den goeden naam van een regeling, zooals deze belichaamd is in het Verslag van
van den aceountantsstand in het algemeen en brengt het schade de Regeeringscommissie 1928, krachtens welke hun dat mede­
zeggenschap wordt gewaarborgd.
toe aan de academische opleiding zelve.
Mr. Dr. F. C. v. GEER
Zoowel de academisch gevormde accountants als de leden der
drie vereenigingen en de met laatstgenoemden gelijk te stellen EENIGE CRJTISCHE BESCHOUWINGEN OVER DE
accountants hebben behoefte aan samenwerking. Wie daarbij de
LEER DER ORGANISCHE WIN3TCALCULATIE
leiding zal geven, hangt af van het aantal leden van elke groep
en van het peil, waarop de leden van elke groep staan.
Inleiding 2e deel.
 Door die samenwerking zullen de leden van het Ned. Insti­ Uit de beschouwingen in het eerste deel van dit artikel kan
tuut van Registeraccountants worden geprikkeld om do oplei­ worden afgeleid: dat Schmidt’s theorie door mjj als een stati­
ding van dat Instituut zooveel mogelijk op hetzelfde peil te doen sche theorie gezien wordt, waarbij alle dynamische factoren als
zijn als die van het H.O. en omgekeerd. De prikkel der concur­ betrekkelijk onbelangrijke storingen gesteld worden; dat in
rentie, die thans bestaat tusschen de drie vereenigingen onder­ Schmidt’s theorie een hypothetische harmonie in de economi­
ling, of liever gezegd, tusschen twee dier vereenigingen en de sche verhoudingen wordt verondersteld, doordat in zijn gedach­
derde, zal wegvallen, doch die prikkel is dan ook niet meer noo- ten elke evenwiehtsstoring automatisch tegenbeweging oproept;
dig. Het H.O. zal aan het Ned. Instituut een veel hoogere aan­ dat zulk een automatische correctie niet geldt ten aanzien van
sporing tot het inspannen van alle krachten verleenen. De aca­ prjjsniveau-veranderingen en daarvoor dus als tegenbeweging
demisch gevormden zullen zich trouwens kunnen onderscheiden de vervangingswaarde-caleulatie moet worden doorgevoerd. Met
van de overige Registeraccountants door gebruik te maken van deze toevoeging zou dan de harmonie volkomen zijn en dus de
het, langs academisehen weg verworven, voorrecht om bij hun relatieve instandhouding van de onderneming zoowel als de
naam en qualificatie „Registeraccountant”, in het bijzonder hun uitschakeling van de conjunctuurwisseling verkregen zijn.
wetenschappelijken graad aan te duiden.
Schmidt’s beschouwingen ten deze nader te onderzoeken en het
uiet bestaan van die harmonische bewegingen aan te toonen is
Wat ligt nu in de lijn van den historisch en ontwikkelingsgang het
doel van het vervolg van dit artikel.
 van het Accountantsberoep ?
De
tot de vervangingswaardetheorie Limperg,
Inderdaad kan het Bestuur terecht den eisch stellen, dat de zij nogtegenstelling
even
weergegeven
in de opmerking, dat deze eene waardeacademische opleiding niet worde achtergesteld bij die der drie theorie geeft, die werkt met
twee gecoördineerde waardebegrip­
vereenigingen. Bij een regeling van het Accountantswezen in pen te weten vervangingswaarde
en opbrengstwaarde, waarvan
corporatieven geest moet echter worden uitgegaan van den ar­ steeds de laagste dier beide de waarde
registreert. Schmidt daar­
beid der drie vereenigingen. Daarbij kan niet tevens worden uit­ entegen kent de vervangingswaarde als
eenige waarde en be­
gegaan van den arbeid van de Vereeniging, aan welker hoofd doelt niet de waardeering als zoodanig, maar
het beoogde finanhet Bestuur is gesteld, om de eenvoudige reden, dat die Vereeni­ cieringseffect der Werterhaltung.
ging zich als zoodanig nooit met de opleiding der accountants
omschrijving van Limperg’s theorie moge tevens blij­
heeft bemoeid, zoodat die Vereeniging geen Goodwill heeft, die ken,Uitdatde men
met om zoo eens te zeggen universeele theorie te
in het nieuwe Instituut zou kunnen worden ingebracht.
 doen
heeft
en
dus
niet gevraagd moet worden öf de vervangings­
Het stelsel van de Regeeringscommissie 1928 gaat uit van den waarde in een bepaald
practisch geval wel toepasbaar is. Prin­
historischen ontwikkelingsgang van het accountantsberoep, im­ cipieel en praetisch is deze
steeds en in alle geval­
mers van den arbeid der drie vereenigingen. De academische op­ len toepasbaar, ongeacht ofwaardeering
men
de
vervangingswaarde
moet
leiding heeft niet de bestemming om dien arbeid te verdringen, vinden uit marktnoteeringen, dan wel uit offerten van fabri­
doch die opleiding dient en kan slechts dienen, wat haar ver­
en dergelijken. Het wezenlijke is, dat de waarde in het
houding tot dien arbeid betreft, tot het bevorderen, dat die ar­ kanten
bedrijf
— ongeacht het doel der waardeering en ongeacht of
beid op het vereischte peil blijft.
liet
gaat
de goederen op een bepaald oogenblik in voorraad
Voor onafzienbaren tijd zal die arbeid, omgezet in dien van dan wel ofomhet
op dat oogenblik verwerkte goederen betreft
het op te richten Instituut, wat de opleiding betreft, de voor­ — steeds gelijk isdeaan
de waarde in het maatschappelijk verkeer.
 naamste bron blijven, welke den acountantsstand zal voeden, zij Zou men een boekhouding
voeren die aan dezen eisch practisch
’t dat het H.O. dien arbeid zal kunnen veredelen. Het is een ge­ voldoet, dan moest de geheele
goederenvoorraad steeds te boek
lukkig verschijnsel, dat de Staat op die bron zal kunnen blijven staan tot den prijs van de koopmarkt
bij producten tot den
vertrouwen. Geen vrees behoeft te bestaan, dat de academische kostprijs van de producten, die op het of
betrekkelijk
moment aan
opleiding wordt ondergeschikt gemaakt aan die van het op te den voorraad zullen worden toegevoegd. De verschillen
met
richten Instituut. Mocht de historische ontwikkeling met zich de prijzen voor die voorradige goederen uitgegeven of gecalcu­
medebrengen, dat steeds meer academisch gevormde accoun­
zijn geen bedrijfsresultaten, maar slechts mutaties in het
tants Registeraccountants worden, dan zal de invloed van de leerd
aantal
waarmede de vermogensgrootte wordt ge­
academisch gevormden steeds meer in dat Instituut overheer- schreven.geldteekens,
U
Die
mutaties
zijn gevolg van het conjunctuurverschen. Aldus zal de academische opleiding tot haar volle recht loop, maar geen conjunctuurwinst.*
2)
komen en dienovereenkomstig invloed hebben op het peil van De waardeering der duurzame productiemiddelen
prin­
den Nederlandschen accountantsstand. Mocht de historische ont­ cipieel niet daarvan verschillend. Ten eerste gaat hetisdaarbij
wikkelingsgang met zich medebrengen een overheersching van
het aantal wetenschappelijk gevormde, doch niet academisch op­ J) Het zou te ver voeren aan te toonen dat de practische toepassing
te vinden is in de handelwijze, die bij gebruik van
geleide accountants, dan zullen de academisch gevormden door van deze gedachtegevolgd
wordt. Dit is echter inderdaad het geval en is
hun onmiddellijken invloed in het Instituut kunnen bevorderen, standaardprijzen
uit
het
voorgaande
wel
af
leiden. Hieruit moge tevens nog weer
dat de accountantsstand van die overheersching niet die nadee- blijken, dat een afzonderlijktewaardeprobleem
voor den balansdatum
len ondervindt, die het Bestuur daarvan schijnt te duchten.
 niet bestaat.
2) Conjunctuurwinst bestaat wèl b.v. als gevolg van de mogelijkheid
De academisch gevormden hebben dus groote behoefte aan een om in de „Anstieg-” of „Aufschwung-phase” een grootere winstmarge
te behalen, ten deele ook als gevolg van een grooteren omvang der
regeling van het Accountantswezen, waarbij zij rechtstreeks productie,
zooverre de vereischte later-onaanwendbare werkeen­
medezeggenschap hebben over de uitvoering daarvan. Bij de heden van voor
de
duurzame
verrekening van productiemiddelen heeft plaats
regeling volgens de Staatscommissie 1918 zouden zjj dat mede­ gehad.
