Evaluatie archeologie 2017. Evaluatie van het Onroerenderfgoeddecreet - hoofdstuk Archeologie voor het werkjaar 2017
Hierna kan het agentschap beslissen om de schorsing op te heffen of om de erkenning definitief in te
trekken. Bij een erkende archeoloog kan het agentschap de schorsing ook verlengen met maximaal
120 dagen voor de uitvoering van remediërende maatregelen. Een archeoloog of metaaldetectorist
kan ook zelf beslissen om zijn aanduiding tot erkenning te laten intrekken, bijvoorbeeld wanneer hij
zijn activiteiten stopzet.
De indicator meet het aantal ingezette schorsingen van erkenningen als archeoloog of metaaldetectorist en het aantal van deze schorsingen dat tot een intrekking van de erkenning heeft geleid.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 26 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Erkenning

Beslissing

Aantal in 2019

Archeoloog natuurlijk persoon

Intrekking

0

Archeoloog natuurlijk persoon

Geen intrekking

0

Archeoloog rechtspersoon

Intrekking

0

Archeoloog rechtspersoon

Geen intrekking

0

Metaaldetectorist

Intrekking

0

Metaaldetectorist

Geen intrekking

3

Toelichting
In 2019 trok het agentschap geen erkenningen in. De drie geschorste erkenningen leidden niet tot
een intrekking van een erkenning.
In 2018 leidde een schorsing van een metaaldetectorist tot een intrekking van de erkenning.
Het agentschap trok nog nooit een erkenning van een erkende archeoloog in.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 27 van 89

EVARCH 12: TOEVALSVONDSTEN DIE LEIDEN TOT
ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal toevalsvondsten dat leidt tot een archeologisch onderzoek
door het agentschap Onroerend Erfgoed
evarch 12
Jaarlijks
Aantal toevalsvondsten waaruit een opgraving volgde
Query op het archeologieportaal

Omschrijving
Het agentschap Onroerend Erfgoed voert na een melding van een toevalsvondst een evaluatie uit.
Daarbij gaat het agentschap na wat er met de toevalsvondst moet gebeuren. Na deze evaluatie kan
de beslissing volgen om geen gevolg te geven aan de toevalsvondst, wanneer deze weinig of geen
archeologische waarde bevat, of kan Onroerend Erfgoed overgaan tot een archeologische opgraving.
 De vinder van een toevalsvondst moet die binnen drie dagen melden aan het agentschap Onroerend
Erfgoed. Tot tien dagen na de melding van de toevalsvondst is de eigenaar, zakelijkrechthouder of
vinder van de toevalsvondst verplicht:
•
•
•

ze in onveranderde toestand te bewaren;
ze tegen beschadiging of vernieling te beschermen;
ze toegankelijk te maken voor archeologisch onderzoek door het agentschap.
De indicator telt het aantal toevalsvondsten waarbij het agentschap na evaluatie besluit dat er een
archeologische site aanwezig is en overgaat tot een archeologische opgraving.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 28 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Grafiek

Toelichting
In 2019 verrichtte het agentschap 17 interventies op het terrein voor het onderzoeken van
toevalsvondsten. Dat is een daling ten opzichte van 2018 toen het agentschap nog 40
terreininterventies deed.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 29 van 89

EVARCH 13: TERMIJN TUSSEN DE MELDING VAN
TOEVALSVONDSTEN EN HET ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De termijn tussen de melding van de toevalsvondsten en het beëindigen
van het veldwerk
evarch 13
Jaarlijks
Aantal toevalsvondsten
Telling per toevalsvondst van het aantal dagen tussen de melding en de
terreinevaluatie

Omschrijving
Gedurende tien dagen na de melding van een toevalsvondst kan het agentschap de nodige
vaststellingen doen of laten doen om de archeologische waarde van de toevalsvondst te bepalen.
Wanneer de toevalsvondst geen archeologische waarde blijkt te hebben, kan snel worden beslist om
het onderzoek te beëindigen. Wanneer er wel archeologische waarde aanwezig is en er een
archeologische opgraving moet volgen, kan de termijn langer zijn.
De indicator telt de termijn tussen de melding van de toevalsvondst (het moment waarop het
agentschap Onroerend Erfgoed officieel op de hoogte wordt gesteld) en het beëindigen van het
onderzoek door het agentschap.
 De termijnen worden verdeeld in 3 categorieën: minder dan tien dagen, tussen de tien en de 30
dagen en meer dan 30 dagen. De grens van 30 dagen volgt uit het recht op schadevergoeding indien
het onderzoek die termijn overschrijdt.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 30 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Grafiek

Toelichting
In 2019 rondde het agentschap 16 van de 17 (94%) van de terreininterventies met archeologisch
onderzoek af binnen de tien dagen na de melding van de toevalsvondst.
Er was 1 onderzoek dat tussen de tien en 30 dagen in beslag nam. Geen enkel onderzoek nam meer
dan 30 dagen in beslag, in tegenstelling tot 2018 toen het ging om twee onderzoeken.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 31 van 89

EVARCH 15: ARCHEOLOGISCHE ENSEMBLES IN EEN ERKEND
ONROERENDERFGOEDDEPOT
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal archeologische ensembles gedeponeerd in een erkend
onroerenderfgoeddepot
evarch 15
Jaarlijks
Aantal archeologische ensembles
Bevraging bij erkende onroerenderfgoeddepots

Omschrijving
Bij het archeologisch onderzoek van een terrein maakt de archeoloog onderzoeksdocumenten aan
en zamelt hij archeologische artefacten in (vondsten, stalen, …). Samen vormen die het archeologisch
ensemble van het onderzoek. Er bestaan verschillende wettelijke verplichtingen voor het bewaren
van een archeologisch ensemble. Eigenaars of beheerders moeten het ensemble als geheel bewaren,
het toegankelijk houden voor wetenschappelijk onderzoek en voldoen aan zowel het
actiefbehoudsbeginsel als het passiefbehoudsbeginsel. Het deponeren in een erkend
onroerenderfgoeddepot kan dienen als alternatief voor eigenaars die niet willen of niet in staat zijn
om zelf het archeologisch ensemble optimaal te bewaren.
De indicator telt het aantal archeologische ensembles dat in een bepaald jaar bij één van de erkende
onroerenderfgoeddepots werd gedeponeerd.
 Noot: Een zakelijkrechthouder kan zelf kiezen of en in welk depot hij zijn archeologische ensembles
deponeert. Daarbij kan hij ook kiezen om het ensemble in een niet-erkend depot onder te brengen
of het zelf te bewaren. De indicator telt ensembles die worden bewaard in een erkend
onroerenderfgoeddepot, andere bewaarplaatsen worden niet meegenomen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 32 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
Depot

Totaal
ensembles

Gebruikte
opslagruimte (m3)

Beschikbare
opslagruimte (m3)

Totale
opslagruimte (m3)

Provinciaal Archeologisch
Depot Antwerpen

210

79,5

81,7

161,2

De Zwarte Doos

73

231

319

550

PAM Velzeke

18

276

65

341

Provinciaal Erfgoedcentrum
Ename

40

124,5

368,5

493

Depot Tram 42

29

28

9,5

37,5

Onroerenderfgoeddepot
Vlaams-Brabant

105

110

80

190

Onroerenderfgoeddepot
Mechelen

54

141

17

158

Agilas

22

19,3

73,5

92,8

Onroerenderfgoeddepot
Waasland

33

178,5

57,5

236

Onroerenderfgoeddepot Stad
Antwerpen

49

2.485

202

2.687

De Pakhuizen

143

350

73

423

SOLVA archeologisch depot

42

49,2

238,8

288

Potyze

19

12,6

189,9

202,5

Trezoor

309

24,5

300

324,5

Toelichting
De opslagcapaciteit van de erkende onroerenderfgoeddepots varieert sterk naargelang het depot. In
2019 hebben de erkende onroerenderfgoeddepots in totaal 1.146 ensembles in bewaring (het van
rechtswege erkende depot van het agentschap Onroerend Erfgoed niet meegeteld). Dit is een stijging
met 205 ensembles tegenover 2018. Tegelijkertijd rapporteren de onroerenderfgoeddepots ook over
hun opslagcapaciteit voor archeologische ensembles. 5 van de 15 erkende onroerenderfgoeddepots
zien hun opslagcapaciteit voor meer dan 75% ingevuld. In totaal beschikt Vlaanderen op 31
december 2019 over een opslagcapaciteit van 6.185m3 voor het bewaren van archeologische
ensembles. Hiervan is er nog 2.075m3 beschikbaar (34%).
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 33 van 89

EVARCH 16: VOORNEMEN OM EEN ARCHEOLOGISCH ENSEMBLE
BUITEN VLAANDEREN TE VERPLAATSEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal meldingen van het voornemen om een archeologisch artefact
of een archeologisch ensemble buiten het Vlaamse Gewest te brengen
evarch 16
Jaarlijks
Aantal archeologische ensembles
Telling van het aantal meldingen bij het agentschap Onroerend Erfgoed

Omschrijving
De zakelijkrechthouder die het voornemen heeft om een archeologisch artefact of archeologisch
ensemble buiten Vlaanderen te verplaatsen moet deze wijziging van de bewaarplaats binnen de 30
dagen melden aan het agentschap Onroerend Erfgoed.
De indicator telt het aantal meldingen bij het agentschap Onroerend Erfgoed van
zakelijkrechthouders of gebruikers die het voornemen hebben om een archeologisch artefact of
archeologisch ensemble buiten de grenzen van het Vlaamse Gewest te verplaatsen.
Noot: De meldingsplicht voor het voornemen om een archeologisch artefact of een archeologisch ensemble
buiten het Vlaamse Gewest te brengen, geldt niet voor artefacten of ensembles ontstaan vóór 1 januari
2016. Deze ensembles zijn vrijgesteld van deze verplichting omdat het Archeologiedecreet van 1993 geen
meldingsplicht voorzag.
Tabel
Jaar

Aantal meldingen

2016

0

2017

0

2018

0

2019

0

Toelichting
Het agentschap Onroerend Erfgoed ontving geen meldingen van het voornemen om een
archeologisch ensemble buiten Vlaanderen te verplaatsen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 34 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 17: MELDING ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal meldingen van archeologienota’s en nota’s, verdeeld volgens
beslissing
evarch 17
Jaarlijks
Aantal archeologienota’s en nota’s
Query archeologieportaal

Omschrijving
De indicator telt het aantal gemelde archeologienota’s en nota’s per jaar.
 Hij maakt enerzijds een onderverdeling naar de instantie die de archeologienota of de nota
behandelt:
•
•

Het agentschap Onroerend Erfgoed
Een erkende Onroerenderfgoedgemeente, wanneer de percelen waarop de
archeologienota of nota betrekking heeft volledig liggen op het grondgebied van deze
gemeente

Een tweede onderscheid wordt gemaakt naar beslissing:
- Aktename (aktename of stilzwijgende aktename);
- Geen aktename;
- Aktename met voorwaarden.
Tabel

Archeologienota’s

Agentschap Onroerend Erfgoed

Erkende onroerenderfgoedgemeente

2.594

154

Aktename

1.988

133

Aktename met voorwaarden

74

6

Geen aktename

532

15

Nota’s

800

49

Aktename

660

45

Aktename met voorwaarden

20

1

Geen aktename

120

3

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 35 van 89

Tabel
Jaar

Notatype

Totaal aantal bekrachtigingen en aktenames

2017

Archeologienota

3.124

2017

Nota

229

2018

Archeologienota

2.080

2018

Nota

612

2019

Archeologienota

2.201

2019

Nota

726

Toelichting
In 2019 meldden erkende archeologen in totaal 2.748 archeologienota’s. Het agentschap Onroerend
Erfgoed en de erkende onroerenderfgoedgemeenten namen akte van 2.201 van deze
archeologienota’s, of 80%.
In grootteordes ligt het aantal archeologienota’s met aktename voor 2019 iets hoger dan 2018 (2.080
bekrachtigde archeologienota’s). Dit terwijl het aantal ingediende archeologienota’s in 2018 hoger
lag (2.795 ingediende archeologienota’s). Op minder gemelde archeologienota’s volgden iets meer
aktenames.
Bij de nota’s valt een stijging op van zowel het aantal meldingen als het aantal nota’s met aktename
ten opzichte van 2018. In 2018 dienden archeologen in totaal 780 nota’s in, waarvan bij 612 een
bekrachtiging volgde. In 2019 stijgt dit naar 849 gemelde nota’s, waarbij in 726 gevallen een
aktename volgde (of 85,5%).
Het agentschap Onroerend Erfgoed besliste om vanaf april 2019 niet meer alle gemelde
archeologienota’s en nota’s inhoudelijk te behandelen. Een deel van de gemelde dossiers ontving
hierdoor een stilzwijgende aktename.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 36 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 19: ARCHEOLOGIENOTA’S OF NOTA’S BINNEN EEN
ARCHEOLOGISCHE ZONE OF SITE
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal archeologienota’s en nota’s met aktename, verdeeld volgens het
aantal binnen een archeologische zone, buiten een archeologische zone
en in een beschermde archeologische site
evarch 19
Jaarlijks
Aantal archeologienota’s en nota’s met aktename
Telling met behulp van het archeologieportaal

Omschrijving
De indicator geeft het aantal archeologienota’s en nota’s met aktename weer, met onderscheid naar
de geografische ligging van de percelen waarover ze handelen. Voor percelen in vastgestelde
archeologische zones of beschermde archeologische sites hanteert het Onroerenderfgoeddecreet
strengere criteria dan voor percelen die buiten deze gebieden vallen. Bij archeologische zones
bestaan er aanwijzingen dat er archeologisch erfgoed aanwezig is en dat dit voldoende goed
bewaard is om archeologische waarde te hebben. Bij een bescherming als archeologische site is dit
met zekerheid zo.
De meting baseert zich op de intekeningen van de projectgebieden van de (archeologie)nota’s met
aktename zoals de erkende archeoloog die invoert in het Archeologieportaal. In een GIS-omgeving
wordt onderzocht welke van deze gebieden overlappen met afbakeningen van beschermde
archeologische sites en vastgestelde archeologische zones. Op basis van de (gedeeltelijke of gehele)
overlap – of het ontbreken daarvan – tussen de projectgebieden van de (archeologie)nota’s met
aktename en de beschermde archeologische sites of vastgestelde archeologische zones, worden
aantallen gegenereerd. Elke (archeologie)nota met aktename komt slechts éénmaal voor in de telling
en krijgt steeds een toewijzing aan de categorie met de laagste oppervlaktecriteria uit de artikels
5.4.1 en 5.4.2 van het Onroerenderfgoeddecreet. Die bepalen of het bekomen van een
archeologienota verplicht is of niet.
 De indicator telt:
•

•
•

Het totaal aantal archeologienota’s en nota’s met aktename waarvan de percelen geheel
of gedeeltelijk liggen binnen een archeologische zone opgenomen in de vastgestelde
inventaris voor archeologische zones;
Het totaal aantal archeologienota’s en nota’s met aktename waarvan de percelen geheel
of gedeeltelijk liggen in een beschermde archeologische site;
Het totaal aantal archeologienota’s en nota’s met aktename waarvan de percelen
volledig liggen buiten een vastgestelde archeologische zone en buiten een beschermde
archeologische site.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 37 van 89

Tabel
2017

2018

2019

Deels of volledig binnen archeologische zone

357

264

253

Deels of volledig binnen archeologische site

17

11

17

Volledig buiten archeologische zone of beschermde archeologische site

2.750

1.810

1.931

Deels of volledig binnen archeologische zone

19

73

75

Deels of volledig binnen archeologische site

2

3

3

Volledig buiten archeologische zone of beschermde archeologische site

208

538

648

Archeologienota

Nota

Toelichting
In 2019 maakten de erkende archeologen 253 archeologienota’s (11,5% van alle archeologienota’s
met aktename) en 75 nota’s (10% van alle nota’s met aktename) op voor een projectgebied dat is
opgenomen in de inventaris van vastgestelde archeologische zones.
Daarnaast stelden ze 17 archeologienota’s (0,5% van alle archeologienota’s met aktename) en drie
nota’s (0,8% van alle nota’s met aktename) op voor een projectgebied dat beschermd is als
archeologische site.
Bij het overgrote aandeel van de archeologienota’s en nota’s met aktename ligt het projectgebied
buiten beschermde archeologische sites of vastgestelde archeologische zones: respectievelijk 1.931
(87,7% van de archeologienota’s) en 648 stuks (89,2% van de nota’s).
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 38 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 21: OPPERVLAKTE ARCHEOLOGIENOTA’S EN NOTA’S
BINNEN EEN ARCHEOLOGISCHE ZONE OF SITE
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De totale oppervlakte van de binnen archeologienota’s en nota’s
onderzochte gebieden, verdeeld volgens binnen een archeologische zone,
buiten een archeologische zone of een beschermde archeologische site
evarch 21
Jaarlijks
Oppervlakte in hectare
GIS berekening van onderzochte gebieden

Omschrijving
De indicator meet de oppervlakte van de archeologienota’s en nota’s met aktename, met
onderscheid naar de geografische ligging van de percelen waarover ze handelen. Voor percelen in
vastgestelde archeologische zones of beschermde archeologische sites hanteert het
Onroerenderfgoeddecreet strengere criteria dan voor percelen die buiten deze gebieden vallen. Bij
archeologische zones bestaan er aanwijzingen dat er archeologisch erfgoed aanwezig is en dat dit
voldoende goed bewaard is om archeologische waarde te hebben. Bij een bescherming als
archeologische site is dit met zekerheid zo.
De meting gaat voort op de intekeningen van de projectgebieden van de (archeologie)nota’s met
aktename zoals de erkende archeoloog die invoert in het Archeologieportaal. In een GIS-omgeving
wordt onderzocht welke van deze gebieden overlappen met afbakeningen van beschermde
archeologische sites en vastgestelde archeologische zones. Op basis van de (gedeeltelijke of gehele)
overlap – of het ontbreken daarvan – tussen de projectgebieden van de (archeologie)nota’s waarvan
akte is genomen en de beschermde archeologische sites of vastgestelde archeologische zones,
worden oppervlaktes gegenereerd. Elke (archeologie)nota waarvan akte is genomen komt slechts
éénmaal voor in de telling en krijgt steeds een toewijzing aan de categorie met de laagste
oppervlaktecriteria uit de artikels 5.4.1 en 5.4.2 van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013.
Die bepalen of het bekomen van een archeologienota verplicht is of niet.
 De indicator berekent:
•

•
•

•

•

De totale oppervlakte van archeologienota’s en nota’s waarvan de percelen geheel of
gedeeltelijk liggen binnen een archeologische zone opgenomen in de vastgestelde
inventaris voor archeologische zones;
De totale oppervlakte van archeologienota’s en nota’s waarvan de percelen geheel of
gedeeltelijk liggen in een beschermde archeologische site;
De totale oppervlakte van archeologienota’s en nota’s waarvan de percelen geheel of
gedeeltelijk liggen binnen een vastgestelde archeologische zone maar buiten een
beschermde archeologische site;
De totale oppervlakte van archeologienota’s en nota’s waarvan de percelen geheel of
gedeeltelijk liggen binnen een beschermde archeologische site maar buiten een
vastgestelde archeologische zone;
De totale oppervlakte van archeologienota’s en nota’s waarvan de percelen volledig
liggen buiten een vastgestelde archeologische zone en buiten een beschermde
archeologische site.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 39 van 89

Tabel
2017

2018

2019

Deels of volledig binnen archeologische zone

144,4 ha

155,7 ha

72,7 ha

Deels of volledig binnen archeologische site

8,9 ha

9,9 ha

8,1 ha

Volledig buiten archeologische zone of
beschermde archeologische site

9.091,7 ha

6.788,2 ha

7.268,6 ha

Deels of volledig binnen archeologische zone

11,3 ha

29,3 ha

6,2 ha

Deels of volledig binnen archeologische site

0,3 ha

1,5 ha

0,9 ha

Volledig buiten archeologische zone of
beschermde archeologische site

432,2 ha

1.077,2 ha

1.210,4 ha

Archeologienota

Nota

Tabel
Jaar

Notatype

Totale oppervlakte onderzochte gebieden

2017

Archeologienota

9.245,0 ha

2017

Nota

443,8 ha

2018

Archeologienota

6.953,8 ha

2018

Nota

1.107,9 ha

2019

Archeologienota

7.343,4 ha

2019

Nota

1.217,5 ha

Toelichting
Van de archeologienota’s met aktename uit 2019 lag ca. 8,1 hectare in een beschermde
archeologische site. Ongeveer 72,7 hectare situeerde zich binnen een vastgestelde archeologische
zone, maar buiten een beschermde archeologische site. De rest van het oppervlak dat onderwerp
uitmaakte van een archeologienota, goed voor ca. 7.269 hectare, bevond zich buiten een
vastgestelde archeologische zone en buiten een beschermde archeologische site.
Vooral de oppervlakte van de in de archeologienota’s met aktename onderzochte gebieden is
relevant. De oppervlakte van de in nota’s onderzochte gebieden is immers een herneming van
gebieden die reeds het onderwerp uitmaakten van een archeologisch vooronderzoek waarover de
rapportering al gebeurde in de vorm van een archeologienota. Deze oppervlakte staat niet gelijk aan
het aantal hectaren waarvoor het vooronderzoek volledig werd afgerond, gelet op de optie tot
uitgesteld vooronderzoek. Het zegt wel iets over het aantal hectaren projectgebied waarvoor
minstens een bureauonderzoek gebeurde in functie van de opmaak van een archeologienota en het
aantal hectaren grondgebied waarvoor een verplicht archeologisch traject opstartte.
 Bij de nota’s bedraagt de oppervlakte van de onderzochte gebieden binnen een beschermde
archeologische site 0,9 hectare. Binnen vastgestelde archeologische zones is dat 6,2 hectare. De
andere projectgebieden, die volledig buiten een archeologische zone en buiten een beschermde
archeologische site liggen, zijn goed voor ca. 1.210,4 hectare.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 40 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 23: OPPERVLAKTE GGA
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De totale oppervlakte van de gebieden waar geen archeologisch erfgoed
meer te verwachten valt
evarch 23
Jaarlijks
Oppervlakte in hectare
Berekening met behulp van GIS

Omschrijving
Het Onroerenderfgoeddecreet voerde de kaart met gebieden waar geen archeologisch erfgoed meer
te verwachten valt (GGA) in als nieuw instrument. Sinds 2017 stelt het agentschap die vast, en niet
meer de minister zoals voorheen. Deze kaart bevat gebieden waar op basis van waarnemingen en
onderzoek met hoge waarschijnlijkheid geen archeologisch erfgoed aanwezig is. Het agentschap
hanteert volgende criteria voor de opmaak ervan:
•
•

Het gebied is eerder al archeologisch onderzocht en op basis daarvan blijkt er geen
archeologisch erfgoed aanwezig of is het al opgegraven;
Het gebied is al in die mate verstoord dat er, in combinatie met gegevens over de
potentiële dikte van het bodemarchief, geen archeologisch erfgoed meer te verwachten
valt.
De indicator berekent de totale oppervlakte van de gebieden die op 31 december van een bepaald
jaar zijn opgenomen op de vastgestelde kaart met gebieden waar geen archeologisch erfgoed meer
te verwachten valt. Het agentschap Onroerend Erfgoed stelt deze kaart meermaals per jaar vast.
Tabel
Jaar

Totale oppervlakte

2016

24.055 ha

2017

27.669 ha

2018

28.730 ha

2019

30.278 ha

Toelichting
Eind 2019 telde de GGA-kaart 5.742 zones en een oppervlakte van 30.278 hectare. Dit is een
toename van 1.548 hectare tegenover 2018 en ongeveer 2,2% van het oppervlak van Vlaanderen.
 In 2019 stelde het agentschap tweemaal een kaart vast met gebieden waar geen archeologisch
erfgoed te verwachten valt. De nieuwe gebieden kwamen tot stand op basis van verschillende
archeologische gegevensbronnen zoals archeologienota’s, nota’s, eindverslagen, rapporten
opgeleverd in het kader van het vroegere Archeologiedecreet of gegevens aangeleverd door lokale
overheden en erfgoeddiensten. De laatste vaststelling van het meetjaar gebeurde in november 2019.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 41 van 89

EVARCH 25: STATUUT INITIATIEFNEMER ARCHEOLOGISCH
TRAJECT
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het statuut van de initiatiefnemer van een vergunningsplichtige ingreep
in de bodem met archeologisch traject, verdeeld volgens private
ondernemers en overheden
evarch 25
Jaarlijks
Aantal vergunningsplichtige ingrepen, verdeeld naar initiatiefnemer
Query Archeologieportaal

Omschrijving
In een archeologienota of nota vermeldt de archeoloog de hoedanigheid van de initiatiefnemer van
de vergunningsplichtige ingreep, in casu de hoedanigheid van de aanvrager van de
omgevingsvergunning.
De indicator geeft de hoedanigheid van de initiatiefnemers weer van omgevingsvergunningen voor
stedenbouwkundige handelingen met ingreep in de bodem of verkavelingen waar een archeologisch
traject aan verbonden is. De cijfers hebben betrekking op de initiatiefnemers van archeologienota’s
waarvan akte is genomen.
De initiatiefnemers worden onderverdeeld in verschillende statuten: namelijk private
initiatiefnemers en overheidsinstellingen (lokale besturen, provinciale overheden of de Vlaamse
overheid).
Tabel
Initiatiefnemer

Aantal in 2016

Aantal in 2017

Aantal in 2018

Aantal in 2019

Private initiatiefnemer

803

2.444

1.697

1.901

Lokaal bestuur

122

451

199

144

Provincie

21

74

52

41

Vlaamse overheid

56

155

132

115

Toelichting
Van de 2.201 archeologienota’s met aktename uit 2019 had 1.901 (86%) een private ondernemer als
initiatiefnemer. Dit is een lichte stijging in vergelijking met 2018 (81%). Bij de overige 14% (300
archeologienota’s) was dat een overheidsinstelling. Het aandeel archeologienota’s opgesteld in
opdracht van gemeentebesturen, provinciebesturen en de Vlaamse overheid bedraagt respectievelijk
7%, 2% en 5%.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 42 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 26: REDENEN VOOR UITGESTELD TRAJECT
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal, in het programma van maatregelen van archeologienota’s
met aktename opgenomen, uitgestelde archeologische vooronderzoeken,
onderverdeeld volgens de reden van uitstel
evarch 26
Jaarlijks
Aantal redenen voor uitgesteld vooronderzoek opgenomen in
archeologienota’s
Query Archeologieportaal

Omschrijving
In bepaalde gevallen is het niet mogelijk het archeologisch vooronderzoek volledig uit te voeren
voorafgaand aan de vergunningsaanvraag. De initiatiefnemer kan dan opteren om een deel van het
traject in een latere fase te doen.
De archeoloog vermeldt in de archeologienota waarom hij opteert voor een uitgesteld
vooronderzoek. Dit kan om vier redenen:
•
•
•
•

Fysiek onmogelijk
Juridisch onwenselijk
Economisch onwenselijk
Maatschappelijk onwenselijk

De indicator meet het aantal archeologienota’s met aktename dat in het programma van
maatregelen een uitgesteld traject voorstelt, inclusief de reden om te kiezen voor dit traject.
Noot: Deze indicator telt niet de effectief uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het uitgestelde
traject. De rapportering van de uitvoering van het archeologisch onderzoek binnen het uitgesteld traject
is de nota. Deze vallen onder een andere indicator.
 Tabel
Maatregel

Aantal in 2016

Aantal in 2017

Aantal in 2018

Aantal in 2019

Fysiek onmogelijk

236

801

590

636

Juridisch onwenselijk

110

244

245

252

Economisch onwenselijk

38

268

304

409

Maatschappelijk onwenselijk

15

57

38

18

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 43 van 89

Tabel
Jaar

Totaal aantal archeologienota’s met maatregel uitgesteld traject

2016

399

2017

1.370

2018

1.177

2019

1.315

Toelichting
In het Archeologieportaal zijn er 1.315 archeologienota’s met aktename (60%) geregistreerd met in
het programma van maatregelen een uitgesteld archeologisch vooronderzoek met ingreep in de
bodem. Dit is zowel in absolute als relatieve aantallen een stijging ten opzichte van 2018 met 1.177
archeologienota’s (57%). Het absolute aantal van 2019 ligt bijna even hoog als in 2017 toen 1.370
van de 3.124 archeologienota’s (44%) uitgesteld vooronderzoek opnamen in het programma van
maatregelen.
De onmogelijkheid om het archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem uit te voeren vóór
het aanvragen of verkrijgen van een stedenbouwkundige vergunning of verkavelingsvergunning komt
in 48% van de gevallen voor als motivatie om te kiezen voor het uitgesteld traject. Voorbeelden
hiervan zijn het nog niet verkregen hebben van een kapvergunning of sloopvergunning, de percelen
nog niet in eigendom hebben en geen toestemming hebben van de huidige eigenaar om het
vooronderzoek met ingreep in de bodem uit te voeren. Ook het gegeven dat het perceel nog beplant
is met gewassen die geoogst moeten worden valt hieronder.
 Economische onwenselijkheid figureert als tweede meest aangeduide reden voor een uitgesteld
traject, met een aandeel van 31%, een stijging van 5% ten opzichte van 2018. Initiatiefnemers
wensen vaak eerst zekerheid te verkrijgen over hun vergunning, vooraleer ze overgaan tot het
uitvoeren van archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem. Niet alle initiatiefnemers zijn
zich echter bewust van de mogelijke consequenties van de keuze voor het uitgestelde traject. Dit
traject brengt immers vaak meer onzekerheid met zich mee voor wat betreft de timing voor
uitvoering van de vergunde werken.
In vele gevallen is de praktische onmogelijkheid om een archeologisch vooronderzoek met ingreep in
de bodem uit te voeren vóór het aanvragen of verkrijgen van een stedenbouwkundige vergunning of
verkavelingsvergunning dus ook een juridische onmogelijkheid. Vandaar dat deze reden de derde
meest aangeduide is met 20%. Maatschappelijke onwenselijkheid haalt men tot slot in 1% van de
gevallen aan als reden voor het uitgestelde traject.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 44 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 27 – 28 – 29: TOELATINGEN ARCHEOLOGISCH
VOORONDERZOEK MET INGREEP IN DE BODEM
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal toelatingen voor archeologisch vooronderzoek met ingreep in
de bodem
evarch 27 - evarch 28 - evarch 29
Jaarlijks
Aantal toelatingsaanvragen
Query op het archeologieportaal

Omschrijving
De indicator meet per jaar het aantal toelatingen voor het uitvoeren van een archeologisch
vooronderzoek met ingreep in de bodem.
 De indicator splitst de toelatingsaanvragen enerzijds op naar ontvanger:
•

Het agentschap Onroerend Erfgoed (als het archeologisch vooronderzoek met ingreep in
de bodem betrekking heeft op percelen die buiten het grondgebied van een erkende
onroerenderfgoedgemeente liggen, of als het project betrekking heeft op percelen die
deels binnen en deels buiten een erkende onroerenderfgoedgemeente vallen);
Een erkende onroerenderfgoedgemeente

•

Anderzijds gebeurt een opdeling naargelang de beslissing over de toelatingsaanvraag:
•
•
•

Goedkeuring
Weigering
Koppelen van voorwaarden

Tabel
2016

2017

2018

2019

Goedkeuring (aanvaarding)

90

201

65

55

Goedkeuring (aanvaarding) met voorwaarden

17

17

5

5

Stilzwijgende goedkeuring (aanvaarding)

0

1

2

1

Weigering

36

37

22

27

Goedkeuring (aanvaarding)

0

5

4

2

Goedkeuring (aanvaarding) met voorwaarden

0

0

0

0

Stilzwijgende goedkeuring (aanvaarding)

0

2

1

1

Weigering

0

0

1

0

Agentschap Onroerend Erfgoed

Erkende onroerenderfgoedgemeente

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 45 van 89

Toelichting
Het agentschap Onroerend Erfgoed ontving in 2019 88 toelatingsaanvragen voor archeologisch
vooronderzoek met ingreep in de bodem. Het keurde 61 van deze aanvragen goed (waarvan vijf met
voorwaarden en 1 stilzwijgend). 27 toelatingsaanvragen kregen een weigering. Het percentage
geweigerde vooronderzoeken met ingreep in de bodem is 31%, een stijging van 8% ten opzichte van
2018.
Daarnaast beoordeelden de erkende onroerenderfgoedgemeenten Koksijde (sinds 1 april 2016) en
Baarle-Hertog, Beerse, Oud-Turnhout, Kasterlee, Rijkevorsel, Turnhout, Vosselaar, Riemst en Voeren
(sinds 1 juli 2016) en Leuven, Beernem, Kontich, Holsbeek, Haacht, Bekkevoort, Rotselaar, Zonnebeke
en Brecht (sinds 1 juli 2017) soeverein de toelatingsaanvragen voor archeologisch vooronderzoek
met ingreep in de bodem binnen hun gemeentegrenzen. De onroerenderfgoedgemeenten ontvingen
3 aanvragen van archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem, die ze allemaal
goedkeurden.
 Het totale aantal toelatingen voor een vooronderzoek met ingreep in de bodem daalde wel ten
opzichte van 2018 en 2017. In 2018 vroegen archeologen 100 toelatingen aan waarvan de
behandelende overheid er 23 weigerde. In 2019 gaat het nog om 91 toelatingsaanvragen waarvan de
behandelende overheden er 30% weigerden.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 46 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 30 – 31 – 39: BEROEPEN
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal beroepen ingediend tegen een administratieve beslissing
omtrent een archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem, een
archeologienota of nota of een toelating voor archeologisch onderzoek
met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen
evarch 30 - evarch 31 - evarch 39
Jaarlijks
Aantal beroepen
Telling met behulp van het archeologieportaal

Omschrijving
De indicator meet per jaar het aantal ingestelde beroepen. Het Onroerenderfgoeddecreet heeft vier
beroepsprocedures voorzien die men kan inzetten tegen verschillende administratieve beslissingen
van het agentschap Onroerend Erfgoed of, indien van toepassing, een erkende
onroerenderfgoedgemeente over uiteenlopende aspecten van een archeologisch traject. Men kan
beroep indienen tegen:
•
•
•
•

De weigering van een toelating voor archeologisch vooronderzoek met ingreep in de
bodem of het koppelen van voorwaarden daaraan;
De beslissing om geen akte te nemen van een archeologienota of het koppelen van
voorwaarden aan de aktename;
De beslissing om geen akte te nemen van een nota of het koppelen van voorwaarden
aan de aktename;
De weigering van de toelating voor een archeologisch vooronderzoek met ingreep in de
bodem of een archeologische opgraving met het oog op wetenschappelijke
vraagstellingen of het koppelen van voorwaarden daaraan.
 Tabel
Beroep tegen

2016

2017

2018

2019

Geweigerde toelating vooronderzoek wetenschappelijke vraagstellingen

0

0

0

0

Geweigerde toelating opgraving wetenschappelijke vraagstellingen

0

0

0

0

Koppelen van voorwaarden door het agentschap Onroerend Erfgoed aan
toelating vooronderzoek met ingreep in de bodem

0

0

0

0

Koppelen van voorwaarden door erkende onroerenderfgoedgemeente
aan toelating vooronderzoek met ingreep in de bodem

0

0

0

0

Weigering door het agentschap Onroerend Erfgoed van toelating
vooronderzoek met ingreep in de bodem

0

0

0

0

Weigering door erkende onroerenderfgoedgemeente van toelating
vooronderzoek met ingreep in de bodem

0

0

0

0

Koppelen van voorwaarden aan archeologienota of nota

0

0

0

0

Geen aktename van archeologienota of nota

1

1

1

1

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 47 van 89

Toelichting
In 2019 tekende een erkende archeoloog, net als in 2018 en 2017, eenmaal een beroep aan tegen
een beslissing om geen akte te nemen van een archeologienota. De minister behandelde dit beroep
niet waardoor het is afgewezen. De initiële beslissing om geen akte te nemen bleef behouden.
Tegen andere administratieve beslissingen zoals weigeringen van toelatingsaanvragen of het
koppelen van voorwaarden aan aktenames werd in 2019, net als in voorgaande jaren, geen enkele
maal beroep aangetekend.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 48 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 32: ARCHEOLOGIERAPPORTEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal ingediende archeologierapporten
evarch 32
Jaarlijks
Aantal archeologierapporten
Telling van ingediende archeologierapporten

Omschrijving
Een erkende archeoloog maakt een archeologierapport op na het afronden van:
•
•

Een archeologische opgraving na een vergunningsplichtige ingreep in de bodem;
Een archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen. Dit kan
zowel een archeologisch vooronderzoek met het oog op wetenschappelijke
vraagstellingen zijn als een opgraving met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen.
 Ook archeologische onderzoeken na een toevalsvondst vallen hieronder.
De erkende archeoloog bezorgt het archeologierapport binnen de twee maanden na het beëindigen
van het onderzoek of de opgraving aan het agentschap. In dit rapport beschrijft de archeoloog
bondig de uitgevoerde werken en de eerste resultaten ervan. Hij beschrijft ook de verdere aanpak
van wat er nog moet gebeuren en een voorstel over het bewaren of deponeren van het
archeologisch ensemble.
De indicator telt per jaar het aantal ingediende archeologierapporten. Erkende archeologen hebben
twee maanden de tijd na het beëindigen van het veldwerk van de opgraving of het vooronderzoek
om een archeologierapport in te dienen. Daarom zal het aantal ingediende archeologierapporten per
jaar niet overeenkomen met het aantal vooronderzoeken of opgravingen waarvoor veldwerk
gebeurde of voltooid raakte in datzelfde jaar.
De indicator maakt een onderscheid binnen archeologierapporten naargelang de aanleiding van het
archeologisch onderzoek.
Tabel
2016

2017

2018

2019

Opgraving vergunningsplichtige ingreep

0

25

122

201

Onderzoek wetenschappelijke vraagstellingen

1

28

51

59

Totaal

1

53

173

260

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 49 van 89

Toelichting
In 2019 dienden erkende archeologen in totaal 260 archeologierapporten in. Dit is een stijging van 87
tegenover 2018 (173 archeologierapporten).
201 van de 260 archeologierapporten volgden uit omgevingsvergunningen voor stedenbouwkundige
handelingen of een verkaveling waarbij een archeologienota of een nota met aktename een
archeologische opgraving verplichtte.
59 archeologierapporten kaderden in een toelating voor archeologisch onderzoek met het oog op
wetenschappelijke vraagstelling. Negen van de 59 archeologierapporten kaderden in vooronderzoek
met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen, 50 in het kader van een opgraving met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen. Archeologisch onderzoek in het kader van een toevalsvondst valt
onder onderzoek met wetenschappelijke vraagstellingen. In 2019 werden 15 archeologierapporten
ingediend als verslaggeving van een toevalsvondst.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 50 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 33 -34: OPPERVLAKTE OPGEGRAVEN GEBIEDEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

De totale oppervlakte van de in jaar x opgegraven gebieden
evarch 33 - evarch 34
Jaarlijks
Oppervlakte in hectare
Berekening met behulp van GIS

Omschrijving
Een erkende archeoloog maakt een archeologierapport op na het afronden van:
•
•

Een archeologische opgraving na een vergunningsplichtige ingreep in de bodem
Een archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen. Dit kan
zowel een archeologisch vooronderzoek met het oog op wetenschappelijke
vraagstellingen zijn als een opgraving met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen.
Ook archeologische onderzoeken na een toevalsvondst vallen hieronder.
De erkende archeoloog bezorgt het archeologierapport binnen de twee maanden na het beëindigen
van het vooronderzoek met ingreep in de bodem of de opgraving. In het archeologierapport
vermeldt de archeoloog de locatie en omvang van de gebieden waar er daadwerkelijk een ingreep in
de bodem heeft plaatsgevonden en die effectief werden opgegraven.
De indicator meet de totale oppervlakte van de gebieden vermeld in de archeologierapporten die in
een bepaald jaar zijn ingediend waar een erkende archeoloog effectief een bodemingreep of
opgraving uitvoerde. De indicator maakt daarbij een onderscheid naargelang de aanleiding van het
archeologisch onderzoek.
Tabel
2016

2017

2018

2019

Opgraving vergunningsplichtige ingreep

0

19,9 ha

111,8 ha

326 ha

Onderzoek wetenschappelijke vraagstellingen

0,7 ha

160,5 ha

30,2 ha

126,2 ha

Totale oppervlakte

0,7 ha

180,4 ha

142 ha

452,1 ha

Toelichting
In 2019 ontving het agentschap Onroerend Erfgoed archeologierapporten voor 126 hectare areaal
dat erkende archeologen blootlegden bij opgravingen en bij vooronderzoek met ingreep in de bodem
vanuit wetenschappelijke vraagstelling.
Ongeveer 326 hectare kaderde in een verplicht uit te voeren opgraving naar aanleiding van
maatregelen in een archeologienota of nota met aktename. Dit is 72% van het totaal.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 51 van 89

EVARCH 35 – 36: EINDVERSLAGEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal ingediende archeologische eindverslagen
evarch 35 - evarch 36
Jaarlijks
Aantal eindverslagen
Telling van ingediende eindverslagen

Omschrijving
De laatste stap bij een archeologische opgraving en bij vooronderzoek met ingreep in de bodem
vanuit wetenschappelijke vraagstellingen is het opleveren van een eindverslag. De erkende
archeoloog dient dit document in bij het agentschap ten laatste twee jaar na het beëindigen van de
archeologische opgraving.
Het eindverslag bouwt voort op het eerder ingediende archeologierapport. Alleen bevat het nu de
definitieve en verder uitgewerkte resultaten van het onderzoek. Het is het definitieve eindpunt van
een archeologische opgraving met verwerking van de vondsten en het neerschrijven van de
wetenschappelijke kenniswinst die de opgraving heeft opgeleverd.
De erkende archeoloog bezorgt het eindverslag via het archeologieportaal aan het agentschap
Onroerend Erfgoed. Het agentschap stelt de eindverslagen digitaal publiek beschikbaar.
De indicator telt per jaar het aantal eindverslagen ingediend bij het agentschap Onroerend Erfgoed.
Hij maakt een onderscheid tussen eindverslagen opgemaakt na:
•
•

Een archeologische opgraving na een vergunningsplichtige bodemingreep;
Een archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen. Dit kan
zowel een archeologisch vooronderzoek zijn als een opgraving. Ook archeologische
onderzoeken na een toevalsvondst vallen hieronder.
Naast het type van archeologisch onderzoek meet de indicator ook de termijn waarin de
eindverslagen werden ingediend. Daarbij wordt bij het jaarlijkse aantal ingediende eindverslagen
onderzocht welke hiervan tijdig werden ingediend en welke de termijn van twee jaar na afronden
van de archeologische opgraving overschreden.
 Tabel
2016

2017

2018

2019

Opgraving vergunningsplichtige ingreep

0

1

16

86

Onderzoek wetenschappelijke vraagstellingen

2

9

12

26

Totaal

2

10

28

112

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 52 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Toelichting
In 2019 maakte het agentschap Onroerend Erfgoed 112 eindverslagen van archeologisch onderzoek
openbaar. Dit is een stijging van 84 ten opzichte van 2018.
We tellen in 2019 86 eindverslagen van volledig afgeronde opgravingen die volgen uit een verplicht
opgemaakte archeologienota of nota. Dat is een stijging van 70 eindverslagen tegenover vorig jaar.
Voor archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen dienden erkende
archeologen in 2019 alles bij elkaar 26 eindverslagen in, vijf hiervan voor vooronderzoek met het oog
op wetenschappelijke vraagstellingen, 21 voor archeologische opgravingen met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen.
Het agentschap Onroerend Erfgoed voltooide zes eindverslagen naar aanleiding van een onderzochte
toevalsvondst.
102 van de 112 eindverslagen zijn ingediend binnen de termijn van twee jaar na het beëindigen van
de archeologische opgraving.
 /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 53 van 89

EVARCH 37 – 38: TOELATINGEN ONDERZOEK MET HET OOG OP
WETENSCHAPPELIJKE VRAAGSTELLINGEN
Indicator

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal verleende en geweigerde toelatingen, verdeeld volgens
toelatingen voor archeologische vooronderzoeken met ingreep in de
bodem en toelatingen voor archeologische opgravingen met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen
evarch 37 - evarch 38
Jaarlijks
Aantal toelatingen
Query op het Archeologieportaal

Omschrijving
Erkende archeologen kunnen archeologisch vooronderzoek of archeologische opgravingen uitvoeren
met het oog op weloverwogen en gedocumenteerde wetenschappelijke vraagstellingen. Bij een
archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen is de zakelijkrechthouder
van de betrokken gronden niet altijd degene die het initiatief neemt om een archeologisch
onderzoek te voeren. De erkende archeoloog sluit met de zakelijkrechthouders van de betrokken
onroerende goederen een overeenkomst die de vergoeding voor eventuele schade, de bestemming
van het archeologisch ensemble en de verwachte duur van het onderzoek regelt, behalve als het
onderzoek in het kader van een toevalsvondst gebeurt.
Om een archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem of een archeologische opgraving met
het oog op wetenschappelijke vraagstellingen uit te voeren, moet vooraf een toelating worden
aangevraagd aan het agentschap Onroerend Erfgoed. In deze aanvraag wordt ook gemotiveerd
waarom het wetenschappelijk onderzoek met bodemingreep dient te gebeuren en waarom de keuze
wordt gemaakt voor een behoud ex situ. Het verdrag van Valletta streeft naar een maximaal behoud
in situ.
De indicator telt het aantal verleende en geweigerde toelatingen voor archeologische
vooronderzoeken met ingreep in de bodem en archeologische opgravingen met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen.
 Bij beschermd onroerend erfgoed kunnen vanuit het beschermingsbesluit direct werkende normen
gelden die archeologische flankerende maatregelen noodzakelijk maken. Wanneer handelingen
gebeuren aan dit erfgoed die niet vergunningsplichtig zijn, of die dat wel zijn maar door hun
beperktere omvang niet in het reguliere archeologische traject terecht komen, gebeurt het nodige
onderzoek ook via de procedure voor wetenschappelijke vraagstellingen.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 54 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

Tabel
2016

2017

2018

2019

Toelating

7

8

10

16

Toelating met voorwaarden

5

3

0

1

Weigering

0

2

4

1

Toelating

14

36

65

57

Toelating met voorwaarden

2

1

10

7

Weigering

0

0

5

9

Vooronderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen

Opgraving met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen

Toelichting
In 2019 vroegen erkende archeologen in totaal 91 toelatingen aan voor archeologisch onderzoek met
het oog op wetenschappelijke vraagstellingen. 81 van deze aanvragen verkregen een toelating, 10
stuitten op een weigering.
Van de 81 toelatingen die het agentschap Onroerend Erfgoed verleende, waren er 17 voor
archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem met het oog op wetenschappelijke
vraagstellingen. 64 andere, waarvan zeven met voorwaarden, golden voor archeologische
opgravingen met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen, inclusief opgravingen in het kader
van een toevalsvondst.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 55 van 89

EVARCH 43: OPGESTARTE VOORONDERZOEKEN MET INGREEP IN
DE BODEM
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal archeologische vooronderzoeken met ingreep in de bodem,
waarvan het veldwerk is opgestart
evarch 43
Jaarlijks
Aantal meldingen vooronderzoek
Query Archeologieportaal

Omschrijving
De erkende archeoloog meldt aan het agentschap Onroerend Erfgoed wanneer hij het veldwerk van
het archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem zal starten.
 De indicator telt jaarlijks het aantal meldingen van aanvang van archeologische vooronderzoeken
met ingreep in de bodem. De vooronderzoeken worden onderverdeeld in:
•
•

Archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem bij vergunningsplichtige
handelingen;
Archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem met het oog op
wetenschappelijke vraagstellingen.
Tabel
Jaar

Totaal aantal vooronderzoeken

2016

85

2017

494

2018

736

2019

871

Toelichting
In 2019 meldden erkende archeologen de aanvang van 871 archeologische vooronderzoeken met
ingreep in de bodem: 860 in het kader van de opmaak van een archeologienota of nota en 11 naar
aanleiding van een archeologisch vooronderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen.
Bij de vergunningsplichtige vooronderzoeken met ingreep in de bodem is dit ten opzichte van 2018
een stijging van 138 vooronderzoeken. Bij de vooronderzoeken met ingreep in de bodem met het
oog op wetenschappelijke vraagstellingen is er een lichte daling van drie vooronderzoeken merkbaar
ten opzichte van 2018 (14 vooronderzoeken met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen).
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 56 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

EVARCH 44: OPGESTARTE OPGRAVINGEN
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Het aantal opgravingen waarvan het veldwerk is opgestart
evarch 44
Jaarlijks
Aantal meldingen van opgravingen
Query Archeologieportaal

Omschrijving
Na het archeologisch vooronderzoek kan een archeoloog in de archeologienota of, in het geval van
een uitgesteld vooronderzoek in een nota, opnemen dat een archeologische opgraving noodzakelijk
is. Deze opgraving gebeurt dan door een erkende archeoloog na het verlenen van de
omgevingsvergunning maar voor het uitvoeren van de bouw- of verkavelingswerken.
 De indicator telt jaarlijks het aantal meldingen van aanvang van archeologische opgravingen. De
erkende archeologen doen deze melding bij het agentschap Onroerend Erfgoed. De indicator maakt
een onderscheid tussen:
•
•

Archeologische opgravingen bij een vergunningsplichtige bodemingreep;
Opgravingen bij een archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke
vraagstellingen. Archeologische opgravingen als gevolg van een toevalsvondst vallen hier
ook onder.
Noot: Archeologisch erfgoed blijft het beste waar het is, namelijk onder de grond. Het verdrag van Malta
schrijft daarom voor om zo veel mogelijk behoud in situ na te streven. Dit om onnodige verstoring van het
bodemarchief zoveel mogelijk te vermijden. Daarom beperkt een archeologische opgraving zich tot de
zones die door de ingreep in de bodem, de bouwwerken of aanlegwerken effectief worden verstoord.
Tabel
Jaar

Totaal aantal opgestarte opgravingen

2016

34

2017

90

2018

251

2019

266

Toelichting
In 2019 ontving het agentschap Onroerend Erfgoed 266 meldingen van de aanvang van
archeologische opgravingen. Dit totaal ligt iets hoger dan 2018 met 251 meldingen.
Het aantal opgravingen in het kader van een vergunningsplichtige ingreep in de bodem neemt wel
sterk toe. Van 187 in 2018 naar 223 in 2019. Dat het totale aantal slechts lichtjes stijgt is te wijten
aan een afname van meldingen van opgravingen in het kader van wetenschappelijke vraagstellingen
(43 in 2019 tegenover 64 in 2018).
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 57 van 89

EVARCH 46: WERKDAGEN VOOR BEKOMEN
(ARCHEOLOGIE)NOTA
Indicator
Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Aantal werkdagen, gepresteerd om een archeologienota of nota op te
stellen
evarch 46
Jaarlijks
Aantal werkdagen
Query op het archeologieportaal

Omschrijving
De indicator meet het aantal werkdagen dat nodig is om een archeologienota of een nota op te
stellen. De erkende archeoloog voert deze data in het Archeologieportaal in.
 Deze indicator berekent van alle archeologienota’s en nota’s waarvan akte is genomen de mediaan
en het gemiddeld aantal werkdagen.
Tabel
Notatype

Minimum

Mediaan

Gemiddelde

Maximum

Totaal aantal
archeologienota’s en nota’s

Archeologienota

1

5

6,2

100

2.032

Archeologienota
beperkte samenstelling

1

3

4,2

76

169

Nota

1

6

8,5

124

726

Toelichting
Bij de weergave van de verdeling van de werkdagen van de archeologienota’s met aktename en bij
het berekenen van het gemiddelde en de mediaan werden de meest extreme waarden uit de
berekening gehouden. Het gaat om een zeer beperkt aantal archeologienota’s waarbij de ingevoerde
data na controle foutief bleek te zijn.
Voor de helft van de 2.032 archeologienota’s met aktename (zonder archeologienota’s met beperkte
samenstelling) geven de erkende archeologen vijf werkdagen of minder aan. De gemiddelde tijd
uitgedrukt in werkdagen die een erkende archeoloog nodig heeft voor het opmaken van een
archeologienota ligt op 6,2 werkdagen. Daarnaast waren er 326 archeologienota’s in 2019 die tussen
de zes en tien werkdagen in beslag namen. Daarna nemen de aantallen steeds meer af.
De archeologienota beperkte samenstelling bestaat sinds 1 januari 2017. Deze archeologienota komt
veel minder voor dan de gewone archeologienota (169 met aktename in 2019). De mediaan en de
gemiddelde duur in werkdagen nodig om een archeologienota met beperkte samenstelling op te
stellen ligt lager dan voor het bekomen van een archeologienota met volledige samenstelling. De
mediaan ligt op drie werkdagen, het gemiddelde op 4,2. De maximumwaarde is 1 archeologienota
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 58 van 89

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

2020

met beperkte samenstelling die 76 werkdagen in beslag nam. De meerderheid, namelijk 75% van
deze 179 archeologienota’s nam vier werkdagen of minder in beslag.
 De nota’s nemen gemiddeld het meest tijd in beslag (8,5 werkdagen), mediaan van zes. Dit komt
omdat bij een uitgesteld vooronderzoek vaker een tijdsintensiever archeologisch onderzoek met
proefsleuven plaatsvindt. Daarom valt op dat er minder nota’s zijn die tussen de 1 tot vijf werkdagen
innemen. 25% van de nota’s duurt minder dan vijf dagen. De meeste nemen tussen de vijf en tien
werkdagen in beslag. Daarna nemen de aantallen terug fors af. Meer dan 25 werkdagen zijn de
uitzonderingen. De maximumwaarde is een nota die 124 werkdagen in beslag nam.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2020

Bijlage 1: indicatoren evaluatie archeologie 2019

pagina 59 van 89

EVARCH 47: KALENDERDAGEN ARCHEOLOGISCHE OPGRAVING
Indicator

Aantal kalenderdagen dat het veldwerk van een archeologische
opgraving duurt
evarch 47
Jaarlijks
Aantal kalenderdagen
Query op het archeologieportaal

Indicatornummer
Frequentie
Meeteenheid
Meetmethode

Omschrijving
Nadat het agentschap Onroerend Erfgoed of de erkende onroerenderfgoedgemeente akte heeft
genomen van de archeologienota of nota kan de archeologische opgraving starten, mits de
omgevingsvergunning verleend is. De opgraving wordt uitgevoerd na het verlenen van die
vergunning maar nog voor het uitvoeren van bouwwerken of verkavelingswerken. De toelating voor
de opgraving zit vervat in de aktename van de archeologienota of nota. De erkende archeoloog
meldt de aanvang van het onderzoek aan het agentschap Onroerend Erfgoed.
Een omgevingsvergunning heeft een geldigheidstermijn van twee of drie jaar. Deze periode wordt
geschorst voor maximaal een jaar waarin de archeologische opgraving kan plaatsvinden. Op die
manier wordt vermeden dat de vervaltermijn van de vergunning in het gedrang zou komen door de
opgraving. Nadat het veldwerk van de opgraving is afgerond kunnen de werkzaamheden voor bouw
of verkaveling aanvatten.
 De indicator meet de kalenderdagen dat het veldwerk van een archeologische opgraving in beslag
neemt. De startdatum is de dag van de melding van de aanvang van het veldwerk door de
archeoloog, de einddatum is de dag waarop het veldwerk eindigt. Die datum voert de erkende
archeoloog in het Archeologieportaal in bij het indienen van het archeologierapport.
Tabel
Minimum
2 dagen

Mediaan
23,5 dagen

Gemiddelde
53,4 dagen

Maximum
280 dagen

Toelichting
75% van de archeologische opgravingen zijn afgerond binnen 58 kalenderdagen, de helft zelfs na
minder dan 23 dagen en 25% binnen negen kalenderdagen. Deze cijfers zijn sterk gelijkaardig aan
deze van 2018.
De tijd in kalenderdagen tussen de datum van aanvang en de einddatum van het veldwerk van een
archeologische opgraving bedraagt gemiddeld genomen 53,4 kalenderdagen. Dit verschilt sterk van
de mediaan, die 23,5 bedraagt. Het verschil is te wijten aan een groep van archeologische
opgravingen die meer dan 58 kalenderdagen innemen, tot uitschieters van een aantal opgravingen
die meer dan 250 kalenderdagen duurden. Het gemiddelde wordt dus sterk beïnvloed door een
minderheid van opgravingen die veel kalenderdagen in beslag namen. Vermoedelijk zitten hier
opgravingen tussen die de archeologen uitvoerden verspreid doorheen de tijd of in verschillende
fases.
