Goodwill, Eigen vermogen en Resultaat
D e e ln e m in g e n
W a a rd erin g sstelsel

Goodwill, Eigen verm ogen
en Resultaat
Prof. Dr. J. Klaassen en Drs. E. Eeftink gebreider ingaan op enkele van deze bijko­
mende aspecten.
1 In leid ing

In de theorie van de financiële verslaggeving
is goodwill reeds lang een veelbesproken on­
derwerp. De discussies die hierover plaatsvin­
den hebben met name betrekking op de wijze
waarop betaalde goodwill zou moeten worden
verwerkt: activeren en gedurende een bepaal­
de periode afschrijven ten laste van het resul­
taat, dan wel rechtstreeks afboeken ten laste
van het eigen vermogen. De verschillende in­
zichten die er op dit punt bestaan zijn onder
meer terug te voeren op de verschillende vi­
sies die men kan hebben omtrent de aard van
het enigszins ongrijpbare begrip goodwill. De
belangrijke plaats die dit onderwerp inneemt
in de theorie is mede ingegeven door het gro­
te praktische belang van goodwill in de finan­
ciële verslaggeving van ondernemingen. Dit
belang wordt verklaard doordat acquisities
veelal gepaard gaan met grote sommen geld,
waardoor de wijze van verslaggeving over
deze acquisities grote effecten kan hebben op
de omvang van het gepresenteerde resultaat
en eigen vermogen over een reeks van jaren.
 2 G oodw ill en de w aarde van de
on d ern em in g

Het begrip goodwill kan vanuit verschillende
invalshoeken worden gedefinieerd. Vanuit de
invalshoek van de waarde van de onderne­
ming wordt goodwill wel omschreven als dat
deel van de economische waarde van een
onderneming dat niet is toegerekend aan af­
zonderlijke vermogensbestanddelen die zich
lenen voor boekhoudkundige waardering (ac­
tivering en passivering). In wiskundige termen
zou goodwill dus kunnen worden gedefinieerd
als G = W - (A - V), waarbij W is economische
waarde, A is activa en V is verplichtingen. A V is dan gelijk aan het boekhoudkundige ei­
gen vermogen (EV). Wij gaan er hierbij van uit
dat goodwill niet op de balans van de onder­
neming staat; goodwill is in die opvatting het
verschil tussen de economische waarde W en
de boekhoudkundige waarde EV.1

Zou men goodwill op de balans van de onder­
neming zelf tot waardering brengen, dan zou
het eigen vermogen volgens de balans de
In dit artikel gaan wij met name in op enkele economische waarde van de onderneming (W)
praktische aspecten van goodwill, waarbij kort aangeven. Reeds vele jaren geleden is over
zal worden ingegaan op de belangrijkste ef­
fecten van de keuze tussen het activeren en Prof. Dr. J. Klaassen is vennoot van KPMG Klijnveld en
afschrijven en het rechtstreeks afboeken van hoogleraar Externe Verslaggeving aan de Vrije Univer­
het eigen vermogen. Er zijn bij goodwill ech­ siteit te Amsterdam.
ter meerdere aspecten te onderkennen; deze
Drs. E. Eeftink studeerde bedrijfseconomie en
blijven veelal in de schaduw staan van de dis­ accountancy
aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.
cussies over de te hanteren verwerkingsme­ Hij is als registeraccountant
werkzaam bij KPMG
thode. In het onderstaande zullen wij wat uit- Klijnveld Accountants.
 januari/febmari 1994

43

MAB

de pro’s en contra’s daarvan gediscussieerd.
Een discussie, waaruit regelgevers hebben
geconcludeerd dat men niet zou moeten na­
streven de economische waarde van de on­
derneming in de financiële rapportage te be­
naderen.2 Zij vonden dat verslaggeving het
beste zou kunnen werken met een vermogensbegrip gebaseerd op waardering van bezittin­
gen en schulden volgens boekhoudkundige
regels. Zowel ondernemers als gebruikers van
jaarrekeningen bleven echter steeds de econo­
mische waarde van de onderneming belang­
rijk vinden, ook als vermogensbegrip! Onder­
nemers en gebruikers van jaarrekeningen vin­
den het vanuit die optiek hinderlijk dat de boek­
houdkundige waarde en de economische
waarde van de onderneming op een bepaald
moment sterk uiteenlopen.
De verklaring van het bestaan van goodwill
als waarde-element boven hetgeen de onder­
neming aan activa en passiva heeft, schuilt
uiteraard in de verklaring van de waardebepalende factoren van de onderneming zelf. De
waarde van de onderneming is de opbrengstwaarde, waarbij in theorie de directe opbrengstwaarde gelijk is aan de indirecte opbrengstwaarde.
 Het verschil tussen de waarde van de onder­
neming op een bepaald moment en de op de
balans op te nemen activa en passiva op dat­
zelfde moment is in abstracto verklaarbaar. Ten
eerste zijn de activa weliswaar hulpbronnen
voor toekomstige winstgevendheid, maar niet
alle hulpbronnen staan op de balans. Zo is
bijvoorbeeld personeel een belangrijke hulp­
bron die volgens bestaande conventies niet
in de balans wordt opgenomen. Verder moet
worden bedacht dat de meeste activa niet
zelfstandig opbrengsten genereren, maar
slechts in onderlinge combinatie met andere
produktiefactoren. De wijze waarop produktiefactoren worden gecoördineerd tot winstge­
vende Produkten heeft geen effect op het
boekhoudkundige eigen vermogen, maar wel
op de waarde van de onderneming. Ook acti­
va die wel zelfstandig opbrengsten genereren
44

worden, evenals verplichtingen, in veel geval­
len niet tegen hun economische waarde op­
genomen.
De waarde van de onderneming, opgevat als
de contante waarde van de verwachte toekom­
stige cash flows voor de eigenaar stijgt/daalt
voorts door wijzigingen in:
- verwachtingen omtrent de omvang en timing
van de toekomstige cash flow/winst;
- de rendementseis van de eigenaar.
Dergelijke wijzigingen hebben op zich geen
invloed op de omvang van het getoonde ei­
gen vermogen, dus zal de goodwill muteren
bij het optreden van deze wijzigingen.
Indien men zou pogen de goodwill van een
onderneming op de balans tot uitdrukking te
brengen, zouden alle problemen die zich voor­
doen bij de bepaling van de waarde van de
onderneming zich eveneens voordoen bij de
bepaling van de goodwill. De belangrijkste
reden om daarvan af te zien betreft de onze­
kerheid omtrent de verwachte toekomstige
cash flow/winst en daarmee het subjectieve
en manipuleerbare karakter van informatie
daarover.
 De eigenaren van de onderneming vinden de
waarde van de onderneming en de ontwikke­
ling daarvan van groot belang, ondanks de
hierboven geopperde bezwaren. Financiële
verslaggeving zou dan als 'second best’ kun­
nen proberen feiten te rapporteren op grond
waarvan belanghebbenden (en hun adviseurs)
voor eigen verantwoordelijkheid schattingen
van die waarde kunnen maken.
3 B etaalde good w ill en de w aardering van
een gek och te on d ern em in g

Eigen goodwill en betaalde goodwill
Wanneer de onderneming of een deel ervan
wordt verkocht, wordt de waarde van de on­
derneming gebruikt als basis voor de trans­
actieprijs. De koper en de verkoper hebben
uiteraard ieder hun eigen oordeel over de waar­
januari/februaii 1994

de, maar voor de koper zal de waarde van de
onderneming hoger zijn dan de overeengeko­
men prijs, anders zou hij niet bereid zijn die
prijs te betalen. De reden waarom de koper
bereid is de prijs te betalen kan mede gele­
gen zijn in zijn positie waardoor hij wellicht
beter dan anderen de waarde van de onder­
neming in de vorm van toekomstige opbreng­
sten of kostenbesparingen kan realiseren. Het
kan dus zijn dat de prijs van de gekochte on­
derneming mede toe te schrijven is aan facto­
ren die de koper van buiten de gekochte on­
derneming kan inbrengen om die waarde te
realiseren (bijvoorbeeld indien de gekochte
onderneming dankzij samenwerking met an­
dere ondernemingen van de koper bepaalde
afzetkanalen kan gaan gebruiken).
Algemeen wordt aangenomen dat de betaal­
de prijs voor een goed een benadering is van
de waarde, omdat deze zal liggen tussen de
subjectieve waarde-oordelen die koper en
verkoper over het goed hebben. De koper zal
de gehele aankoopprijs, en daarmee de be­
naderde waarde van de gekochte onderne­
ming, in zijn balans moeten verwerken.
 De aankoopprijs ligt vaak hoger dan de waar­
de van de activa en passiva, omdat tevens en
vooral voor de winstcapaciteit wordt betaald.
Men zou dan kunnen stellen dat door de ver­
koop is bewezen dat de onderneming eigen
goodwill heeft, die kan worden benaderd met
behulp van de aankoopprijs. Op deze wijze
beschouwd zou het onderscheid tussen eigen
goodwill en betaalde goodwill een kwestie van
optiek zijn. Bij de koper wordt het verschil tus­
sen de prijs en de boekhoudkundige waarde
aangemerkt als betaalde goodwill en komt in
de balans tot uitdrukking doordat het wordt
geactiveerd of ten laste van het vermogen
wordt gebracht. Waarom zou ditzelfde verschil
dan niet als eigen goodwill in de balans van
de verkochte onderneming kunnen worden
opgenomen?

drukking te brengen. De verkoop is immers een
transactie die zich afspeelt tussen de oude
en de nieuwe aandeelhouders en gaat als zo­
danig buiten de onderneming als object van
verkoop om. Het eigen vermogen van de ver­
kochte onderneming zelf wordt als gevolg van
die transactie niet hoger of lager. Daarnaast
moet worden bedacht dat de aankoopprijs niet
per se een goede basis hoeft te zijn om de
eigen goodwill te benaderen, bijvoorbeeld
omdat de prijs mede beïnvloed kan zijn door
waardefactoren buiten de verkochte onderne­
ming.
Verwerkingsmethoden van betaalde goodwill
De verwerking van betaalde goodwill hangt af
van de wijze waarop de koper de gekochte
onderneming bij aankoop boekhoudkundig
waardeert. Hiertoe bestaan in principe de vol­
gende mogelijkheden:
a de gekochte onderneming wordt gewaar­
deerd tegen de aankoopprijs, of
b de koper beschouwt de gekochte onderne­
ming als een reeks van activa en passiva,
waarbij waardering plaatsvindt tegen de
boekwaarde van die activa en passiva.
 In geval a heeft de aankooptransactie waarbij
de onderneming werd gekocht geen onmid­
dellijke invloed op het eigen vermogen. In de
enkelvoudige jaarrekening gebeurt dit door
waardering van de deelneming tegen kostprijs.
Geconsolideerd bezien leidt deze methode tot
activering van positieve goodwill en bij nega­
tieve goodwill tot afwaardering van activa en/
of het treffen van voorzieningen. Overigens is
deze waardering wettelijk voor geconsolideer­
de deelnemingen niet toegestaan, en wordt
methode b voor deze deelnemingen vrijwel
altijd gehanteerd.
De waardering van de onder methode a ge­
activeerde goodwill zal ook in de perioden na
de aankoop moeten worden bezien. Naast een
De verkoop van de onderneming is echter reguliere afschrijving over een vooraf vastge­
geen reden om de prijs van die onderneming stelde periode kan het voorkomen dat op enig
in haar eigen financiële verslaggeving tot uit­ moment een extra afboeking moet plaatsvin­

januari/februari 1994

45

den, omdat de werkelijke waarde lager ligt dan
de boekwaarde. In paragraaf 5 gaan wij na­
der in op enkele aspecten van de waardering
van goodwill in de jaren na de aankoop.
 Bij methode b ontstaat door de transactie bij
positieve goodwill een vermogensdaling die
men via het resultaat kan laten lopen of recht­
streeks van het eigen vermogen kan afboe­
ken. Indien de koopprijs lager is dan de waar­
de van de activa en passiva (negatieve good­
will), ontstaat in deze benadering een vermogensstijging. Wel moet worden bedacht dat er
ingeval van een lage koopprijs veelal ook re­
den is voor het treffen van reorganisatievoorzieningen, en voor afwaardering van vaste
activa. De wettelijke bepalingen in Nederland
schrijven voor dat een dergelijke vermogensstijging als herwaardering buiten het resultaat
om ten gunste van het eigen vermogen van
de koper wordt gebracht. Pas bij realisatie (ver­
koop van de deelneming) mag de negatieve
goodwill ten gunste van het resultaat komen.
Volgens de RJ kan een dergelijke herwaarderingsreserve onder voorwaarden ook geleide­
lijk ten gunste van het resultaat worden ge­
bracht.3 Kennelijk vindt de RJ dat realisatie van
deze waardestijging ook kan plaatsvinden
doordat de waarde van activa in de deelne­
ming wordt gerealiseerd, ook al wordt de deel­
neming niet verkocht.
schrijving. Dit nadeel weegt minder zwaar naar­
mate de afschrijvingstermijn langer mag zijn.
In diverse landen schrijven regelgevende in­
stanties op het gebied van de verslaggeving
voor dat geactiveerde goodwill moet worden
afgeschreven over de economische levens­
duur, waarbij de toegestane afschrijvingster­
mijn echter steeds beperkt is tot een maximum
aantal jaren. Aangezien de toegestane maxi­
male afschrijvingstermijnen in diverse landen
sterk uiteenlopen, kunnen hierdoor internatio­
naal grote verschillen ontstaan in de gepre­
senteerde resultaten van ondernemingen.
Het rechtstreeks van het eigen vermogen af­
boeken van goodwill heeft tot gevolg dat de
rentabiliteit van de koper een positiever beeld
toont, enerzijds door het achterwege blijven
van afschrijvingslasten in het resultaat en an­
derzijds door de direct lagere vermogensbasis.
 Het kopen van winstgevende ondernemingen
heeft dan tot gevolg dat de geconsolideerde
resultaten ten opzichte van voorgaande pe­
rioden kunnen verbeteren of op peil kunnen
blijven. Na de overname komt de winst van de
gekochte onderneming immers geheel tot uit­
drukking in het geconsolideerde resultaat van
het concern, zonder dat tegenover deze winstbijdrage de extra kosten van goodwill-afschrijving staan. Bij deze methode is de uit de ba­
lans blijkende solvabiliteit echter slechter dan
bij activering van goodwill het geval zou zijn.
Invloed van de verwerkingsmethoden op
vermogen en resultaat
Dat deze methode niet alleen in Nederland en
Engeland toepassing vindt blijkt uit een on­
De genoemde mogelijkheden maken duidelijk derzoek van de FEE (Fédération des Experts
dat, afhankelijk van de gekozen methodiek, het Comptables Européens) naar de jaarrekenin­
eigen vermogen hoger of lager kan worden gen van 441 Europese ondernemingen.4 In 162
gepresenteerd als gevolg van de aankoop van van de onderzochte jaarrekeningen werd in­
ondernemingen. Daarnaast kan de gekozen formatie aangetroffen over de verwerkingswij­
verwerkingsmethode van goodwill een aan­ ze van goodwill, waarbij in 78 gevallen (48%)
zienlijke invloed hebben op de omvang van goodwill rechtstreeks ten laste van het vermo­
de gepresenteerde resultaten.
gen wordt gebracht. Nadere analyse in het
onderzoek geeft aan dat deze methode, naast
Voor de verslaggevende onderneming heeft Nederland en Engeland, ook ruime toepassing
het activeren van goodwill het belangrijke na­ vindt in Denemarken, Duitsland en Ierland.
 deel dat het resultaat over een aantal jaren
nadelig wordt beïnvloed door de goodwill-af- Als laatste methode kan worden genoemd het
46

januari/februaii 1994

ineens ten laste van het resultaat afboeken van
goodwill. Deze verwerkingswijze drukt het re­
sultaat in het jaar van ontstaan en kan daar­
door een sterk negatieve invloed hebben op
de getoonde rentabiliteit van het eigen vermo­
gen. De getoonde solvabiliteit wordt op de­
zelfde wijze nadelig beïnvloed als rechtstreek­
se afboeking van het eigen vermogen. Deze
presentatie-effecten zijn er waarschijnlijk de
oorzaak van dat deze methode slechts spora­
disch wordt toegepast.5
Het solvabiliteitseffect kan een kopende on­
derneming ervan weerhouden om te kiezen
voor het ineens afboeken van goodwill (al dan
niet via het resultaat). Immers, om goodwill
ineens te kunnen afboeken moet er voldoen­
de eigen vermogen zijn. Met name bij onder­
nemingen die reeds zware acquisities hebben
gepleegd of ondernemingen die vooral een
‘peoples business’ zijn, zoals reclamebureaus,
kan het solvabiliteitsnadeel knellen. In derge­
lijke gevallen kan de koper zich genoodzaakt
zien om een overname te financieren door een
emissie, waarbij de vermogenstoename weer
ruimte creëert voor het afboeken van good­
will, of naar andere uitwegen te zoeken om
het getoonde eigen vermogen positief te hou­
den.
 Economische effecten van de gekozen verwer­
kingsmethode
De bij een overname te betalen prijs wordt in
het algemeen bepaald door de economische
waarde die de koper aan de over te nemen
onderneming toekent, eventueel bijgesteld
voor marktfactoren. De economische waarde
hebben wij eerder gekarakteriseerd als de
contante waarde van de toekomstige nettoopbrengsten die de onderneming naar ver­
wachting voor de eigenaar oplevert. De boek­
houdkundige wijze waarop betaalde goodwill
wordt verwerkt heeft geen invloed op de ver­
wachte toekomstige kasstromen en de rende­
mentseis van de koper en zou derhalve even­
min invloed moeten hebben op de bij een
overname te betalen prijs.
Wij hebben echter gezien dat de wijze waar­
januaii/februari 1994

op betaalde goodwill in de verslaggeving wordt
verwerkt van grote invloed kan zijn op zowel
het gepresenteerde resultaat als vermogen.
Als een koper bij een acquisitie reeds reke­
ning houdt met het effect dat de acquisitie zal
hebben op de ontwikkeling van zijn vermogen
en resultaat, is het niet ondenkbaar dat de
maximale prijs die hij bereid is te betalen mede
afhangt van de mogelijke verwerkingswijze van
goodwill.
 Deze gedachte is enige tijd geleden getoetst
door Choi en Lee.6 Bij een aantal acquisities
van Amerikaanse ondernemingen zijn de on­
derzoekers nagegaan of Engelse kopers daar­
bij hogere premies betalen dan Amerikaanse
kopers. Zoals bekend is het in Engeland (nog)
gebruikelijk om betaalde goodwill rechtstreeks
van het vermogen af te boeken, terwijl in de
Verenigde Staten is voorgeschreven dat be­
taalde goodwill wordt geactiveerd en (over
maximaal 40 jaar) wordt afgeschreven. Naast
de constatering dat Engelse kopers inderdaad
hogere premies hebben betaald bij overna­
mes, concluderen de onderzoekers dat deze
hogere premies verband houden met de wijze
van verwerking van goodwill, namelijk het
rechtstreeks afboeken van het vermogen. Hoe­
wel de boekhoudkundige verwerking van
goodwill geen rechtstreekse invloed heeft op
de economische waarde (toekomstige cash
flows) van een onderneming, zijn kopers ken­
nelijk wel bereid een hogere prijs te betalen
indien de premie op resultaatvriendelijke wij­
ze kan worden verwerkt! De redenen daarvoor
zijn niet bekend.
 4 B epaling van de om vang van betaalde
good w ill

Tot nu toe zijn wij ervan uitgegaan dat de goodwill/badwill die bij een transactie is betaald
eenduidig zou zijn vast te stellen. Immers,
goodwill is het verschil tussen betaalde prijs
en het eigen vermogen van de onderneming
die is overgenomen. De omvang van de good­
will is dus mede afhankelijk van de kwantifice47

MAB

ring van het eigen vermogen van de onderne­
ming die wordt overgenomen. Deze kwantifi­
cering vindt plaats vanuit de optiek van de
overnemende onderneming. Hierbij doen zich
de volgende vragen voor:
- per welke datum wordt het eigen vermogen
bepaald?
- hoe worden de diverse activa en passiva
gewaardeerd?
- welke rol spelen immateriële activa bij deze
waardering?
- indien later uit nieuwe informatie blijkt dat
pre-acquisitie risico's bij de goodwill-bepaling tot een te hoog of te laag bedrag zijn
meegenomen, kan dan achteraf nog cor­
rectie van de goodwill plaatsvinden?

namedatum is. Gewoonlijk wordt een overna­
medatum genoemd in het contract, waarbij die
datum soms ligt voor de datum van het con­
tract zelf. Er wordt dan als het ware iets over­
genomen met terugwerkende kracht. Het is
echter de vraag of dit ertoe zou moeten lei­
den dat de goodwill wordt bepaald naar deze
eerdere datum. Immers, op het moment van
contractsluiting koopt men iets in de staat
waarin het zich per die datum bevindt. Heeft
de onderneming tussen de in het contract
genoemde overnamedatum (bijvoorbeeld 1 ja­
nuari 1993) en de contractdatum (bijvoorbeeld
1 augustus 1993) winst gemaakt, dan was die
winst reeds gemaakt op het overnamemoment.
Het zou in dat geval minder juist zijn om die
winst bij de koper als winst na de overname te
De omvang van de goodwill is uiteraard even­ doen verantwoorden.
 eens afhankelijk van de hoogte van de koop­
prijs. In veel gevallen zal hierover geen dis­ Zijn er criteria voor het overnamemoment? Dat
cussie ontstaan, maar er zijn situaties denkbaar wil zeggen: het moment per wanneer de good­
waarbij zich ook op dit punt vragen kunnen voor­ will moet worden bepaald. Soms is een inten­
doen:
tieverklaring getekend of een principecontract
- op welke wijze moet rekening worden ge­ met een aantal ontbindende voorwaarden.
houden met betalingen in de toekomst die Vanaf dat moment kan de verkoper soms zon­
(mede) afhankelijk zijn van de toekomstige der overleg bepaalde belangrijke beslissingen
winstontwikkeling (earn out bepalingen)? ten aanzien van de te verkopen onderneming
- hoe moeten winstgaranties worden behan­ niet meer zelfstandig nemen. Is het overna­
memoment de datum van de intentieverklaring
deld?
of de datum waarop de aandeelhoudersbeDe overnamedatum
voegdheden overgaan? Of moet wellicht wor­
den gekeken naar het moment van betaling,
Goodwill-bepaling vindt plaats door de over­ of het moment waarop de koper ‘control’ over
nemende onderneming. De overnamedatum de verkregen onderneming krijgt? Het meest
zou logischerwijze de datum zijn per wanneer logische antwoord lijkt te zijn het moment waar­
wordt bepaald welke activa en passiva tot de op de verkrijgende onderneming de koopsom
overgenomen onderneming behoren en hoe moet betalen. Op dat moment wordt geïnves­
deze moeten worden gewaardeerd. De onder­ teerd, en vanaf dat moment zal de koper ook
neming die wordt overgenomen is meestal veelal 'control' over zijn investering willen heb­
echter als een rijdende trein. Slechts als rond ben.
 de overnamedatum voldoende diepgaand
wordt onderzocht welke activa en passiva er Bedacht dient te worden dat de keuze van een
zijn, kan waardering plaatsvinden naar de andere datum dan de datum waarop de over­
stand per de overnamedatum. Om praktische genomen onderneming haar resultaat bepaalt
redenen wordt soms uitgeweken naar de voor­ een extra afsluiting van de boeken nodig
laatste balansdatum.
maakt. Omdat een extra tussentijdse balans
kostbaar kan zijn, is het logisch om bij een
Ook is niet altijd duidelijk wat de feitelijke over­ overname vroeg in het jaar of in het derde kwar­
48

januaii/februari 1994

MAB

taal uit te gaan van respectievelijk de jaarcij­
fers of de halfjaarcijfers. Ook is het mogelijk om
het eigen vermogen van de overgenomen on­
derneming per de laatste balansdatum te
corrigeren voor het behaalde resultaat zoals dat
(hopelijk) blijkt uit intern opgestelde maandcij­
fers. Indien een overname op grond van prakti­
sche overwegingen toch wordt verwerkt naar
een eerder tijdstip, kan een eventueel resultaateffect worden gecompenseerd door rente toe
te rekenen aan de periode vanaf de verwerkingsdatum tot aan het eigenlijke overnamemo­
ment (bijvoorbeeld het moment van betaling).
Zonder toerekening van rente zou over deze
periode immers sprake kunnen zijn van ‘dubbeltellen' van resultaat, doordat de koper zo­
wel resultaat van de gekochte onderneming
meeneemt als het voordeel geniet over de nog
niet betaalde koopsom.
 Waardering activa en passiva bij overname
De waardering van de diverse activa en pas­
siva ten behoeve van de goodwill-bepaling is
een onderwerp dat zich zou lenen voor een
afzonderlijk artikel. In het navolgende gaan wij
dan ook slechts in op enkele hoofdlijnen. Acti­
va en passiva van een gekochte onderneming
kunnen ten behoeve van de goodwill-bepaling
volgens drie benaderingen worden gewaar­
deerd, namelijk:
1 waardering conform regels die bij de over­
genomen onderneming werden gevolgd;
2 waardering conform regels die bij de over­
nemende onderneming worden gevolgd;
3 waardering op basis van ‘fair values' van
de activa en passiva van de overgenomen
onderneming.
Methode 1 gaat ervan uit dat de overgeno­
men onderneming haar waardering ongewij­
zigd laat en dat die waardering ook door de
overnemer wordt gevolgd. Deze benadering
negeert dat de overnemer zijn eigen, afwijken­
de waarderingsgrondslagen kan hebben.
Slechts ingeval van verkrijging van een min­
derheidsbelang in een andere onderneming
is deze optie voor de hand liggend, namelijk
januari/febmari 1994

indien de verkrijgende onderneming onvol­
doende informatie kan krijgen om op basis
daarvan de waarde van de individuele activa
en passiva te beoordelen. Deze situatie leidt
ertoe dat ingeval van minderheidsdeelnemingen de vermogensmutatiemethode wordt ge­
hanteerd uitgaande van het zichtbaar eigen
vermogen van de deelneming. Is er wel vol­
doende informatie beschikbaar om methoden
2 of 3 toe te passen, dan zal methode 1 beter
niet kunnen worden gehanteerd. Indien een
zodanig belang is verkregen dat de deelne­
ming in de consolidatie moet worden opgeno­
men, dan zijn de waarderingsgrondslagen van
de koper relevant.
Consolidatie en het opstellen van management­
informatie zullen dan plaatsvinden op basis van
deze grondslagen. Om dit efficiënt te laten
plaatsvinden, zal de koper in de praktijk zoveel
mogelijk trachten haar eigen grondslagen op
te leggen aan de gekochte deelneming.
 Bij toepassing van methode 2 herrekent men
als het ware de boekwaarde van de activa op
overnamedatum door voor vaste activa uit te
gaan van andere veronderstelde levensduren
c.q. afschrijvingspatronen en door bij voorra­
den de waarderingsgrondslagen en winstnemingscriteria van de overnemende onder­
neming te volgen. Ten aanzien van de voor­
zieningen kan ook het beleid van de over­
nemende onderneming worden gevolgd. Zo
wordt op basis van die criteria een balans van
de overgenomen onderneming opgemaakt die
het beeld vertoont dat ook zou zijn weergege­
ven als desbetreffende activa en passiva reeds
vanaf hun aanschaf zouden zijn gewaardeerd
volgens de grondslagen van de overnemer.
Ook alle activa en passiva die bij de overge­
nomen onderneming ontstaan na de overna­
me worden gewaardeerd op basis van de
grondslagen van de koper.
Methode 3 is gebaseerd op de gedachte dat
door de overname van de onderneming de
koper ook de activa en passiva heeft verkre­
gen. Bij deze benadering wordt de overname­
49

MAB

prijs zo goed mogelijk toegerekend aan de
verkregen activa en passiva, waardoor de
betaalde goodwill, zijnde het niet aan activa
en passiva toegerekende restant van de aan­
koopprijs, zo goed mogelijk wordt bepaald.
Deze toerekening vindt plaats op basis van
‘normale’ overnameprijzen, dat wil zeggen prij­
zen waarvoor desbetreffende activa en pas­
siva, gegeven hun hoedanigheid (leeftijd, toe­
stand, e.d.) aan derden in een ‘arm’s length’transactie zouden kunnen worden overgedra­
gen. Het zijn als het ware gebruikte activa die
de overgenomen onderneming bezit en die
door de kopende onderneming worden ge­
waardeerd tegen hun actuele tweedehandswaarden.
 Bepaalt men het eigen vermogen van de over­
genomen onderneming en daarmee de good­
will volgens methode 2 of 3, dan wijkt de
waardering van activa en passiva door de
overgenomen onderneming zelf af van de waar­
den die de koper daaraan toekent. Dit waarde­
ringsverschil duurt voort zolang de op overna­
medatum aanwezige activa en passiva nog
bestaan.7 Voorts doet zich bij methode 3 het
probleem voor dat voor tweedehands activa en
passiva een realistische resterende levensduur
moet worden bepaald. Bij vaste activa is dit van
belang om de jaarlijkse afschrijvingslast te kun­
nen bepalen. Zou men methode 3 ook toepas­
sen op passiva, dan zullen voorzieningen en
schulden van de overgenomen onderneming
tegen contante waarde moeten worden gewaar­
deerd. Ook ten behoeve van contante waarde­
ring moet dan een realistische levensduur (loop­
tijd) worden bepaald. In de praktijk wordt deze
consequente van methode 3 gewoonlijk niet
getrokken en blijft contante waardering van
voorzieningen en schulden achterwege.
 In de praktijk in ons land zal de keuze tussen
methode 2 en 3 bij de overname van een on­
derneming wellicht niet altijd even bewust
plaatsvinden. De wetgeving in ons land is op
dit punt op zijn minst onduidelijk. Zo bepaalde
artikel 389 lid 3 oorspronkelijk het volgende:
'De rechtspersoon bepaalt de netto-vermo50

genswaarde door de activa, voorzieningen
en schulden van de onderneming waarin
hij deelneemt te waarderen en het resultaat
daarvan te berekenen op dezelfde grond­
slagen als zijn eigen activa, voorzieningen,
schulden en resultaat; de eerste keer wor­
den deze activa, voorzieningen en schul­
den gewaardeerd tegen actuele waarde.’
Hieruit kan duidelijk worden afgeleid dat bij
een overname methode 3 zou moeten worden
gehanteerd. Bij wetswijziging in 1988 is arti­
kel 389 herschreven. Bij deze wetswijziging is
het laatste zinsdeel van het oude lid 3 (‘de
eerste keer worden deze activa, voorzienin­
gen en schulden gewaardeerd tegen actuele
waarde’) komen te vervallen. Hieruit zou kun­
nen worden afgeleid dat methode 3 voor de
waardering van activa en passiva niet de enig
toegestane methode is, maar dat bijvoorbeeld
ook methode 2 kan worden toegepast. Uit de
op dit punt enigszins onduidelijke wetsge­
schiedenis valt echter af te leiden dat met de
gewijzigde redactie van deze bepalingen geen
inhoudelijke verandering is bedoeld.
In Angelsaksische landen en door het IASC
wordt in principe steeds uitgegaan van me­
thode 3, waarbij waardering van activa en
passiva plaatsvindt tegen ‘fair values’. De zeer
recent herziene IAS 22 (Business Combina­
tions) geeft enkele richtlijnen om de ‘fair val­
ues’ van activa en passiva te bepalen. Daar­
bij spelen present values, current market
values e.d. de hoofdrol voor alle activa en ver­
plichtingen.8
De bepaling van de ‘fair values’ vindt in me­
thode 3 plaats vanuit de optiek van de koper.
 In dit verband komt het vaak voor dat de ko­
per de voorzieningen van de overgenomen
onderneming met nieuwe ogen bekijkt. Het kan
bijvoorbeeld zijn dat de koper het noodzake­
lijk acht dat de gekochte onderneming wordt
gereorganiseerd, waarvoor hij een voorziening
treft. De toekomstige uitgaven in verband met
deze reorganisatie kunnen dan uit deze voor­
ziening worden bestreden. Deze voorziening
januaii/febmaii 1994

MAB

komt tot uitdrukking in de ‘fair values’ van ac­
tiva en passiva, waardoor de goodwill hoger
uitvalt. De wetgever suggereert dat in geval
van negatieve goodwill er reden is om een
dergelijk beleid te volgen. Immers, de verko­
per heeft vanwege de noodzakelijke reorgani­
saties de koper als het ware subsidie verschaft
die deze kan aanwenden om reorganisatievoorzieningen te treffen. Het is echter niet dui­
delijk waarom dit niet tevens op zou gaan als
de koper positieve goodwill heeft betaald; hij
zou een nog hogere prijs hebben betaald als
er geen reorganisatievoorzieningen nodig
waren geweest.
kosten, vergunningen e.d. op het moment van
overname tot waardering worden gebracht.
Deze immateriële activa worden bij de overge­
nomen onderneming gewoonlijk maar spaar­
zaam geactiveerd, omdat op het moment dat
de uitgaven plaatsvinden nog onvoldoende
duidelijk is of en in welke mate waarde is ge­
creëerd. Op het moment van overname kan de
koper echter terecht constateren dat de over­
genomen onderneming waardevolle immate­
riële activa bezit die zich lenen voor activering,
met als gevolg dat de ‘restpost’ goodwill lager
wordt.
Het effect van een en ander op vermogen en
resultaat hangt af van de wijze waarop good­
will door de overnemende onderneming wordt
verwerkt. In geval van activering van goodwill
zal het eigen vermogen door de activering van
de extra immateriële activa niet worden beïn­
vloed. Er vindt slechts een verschuiving plaats
tussen goodwill en andere immateriële activa.
 De effecten op de toekomstige winst hangen
af van de afschrijvingsperiode van deze im­
materiële activa. Is deze periode langer dan
die van goodwill, dan wordt daardoor een deel
van de afschrijvingskosten uitgesteld. Indien
goodwill echter meteen na constatering van
het vermogen wordt afgeboekt, heeft het acti­
veren van immateriële activa tot gevolg dat er
minder goodwill van het vermogen wordt af­
geboekt en er dus een geringere vermogensachteruitgang optreedt. Het toekomstige re­
sultaat kan echter nadelig worden beïnvloed
door afschrijvingslasten of wellicht zelfs een
afboeking als gevolg van een duurzame waar­
devermindering.
Hier ligt een mogelijkheid tot winstmanipulatie, doordat de bij de overname gevormde
voorzieningen bij de overgenomen onderne­
ming zelf wellicht niet of pas later zouden zijn
getroffen. Indien goodwill direct van het eigen
vermogen wordt afgeboekt leidt het treffen van
voorzieningen ten laste van de goodwill dus
tot extra resultaat in de toekomst. Uiteraard
mogen ook bij overnames slechts voorzienin­
gen worden gevormd voor risico’s waarvoor
wettelijk voorzieningen zijn toegestaan. Voorts
geldt dat die voorzieningen slechts effecten
op de goodwill mogen hebben voorzover zij
betrekking hebben op de situatie van de over­
genomen onderneming op het overnamemo­
ment. In met name Engeland is regelgeving er
de laatste jaren meer en meer op gericht om
te voorkomen dat de kopende onderneming
in het jaar van de overname de resultaten flat­
teert door de goodwill hoog voor te stellen,
waardoor uit de verkregen onderneming extra
resultaten kunnen worden getoond.9 Aange­
zien hier mogelijkheden bestaan om grote
voorzieningen te vormen buiten het resultaat In diverse landen zijn er ondernemingen in
om, is het wenselijk dat er op dit punt vrij exacte bepaalde branches die in het kader van over­
names immateriële activa hebben geactiveerd
regels bestaan.
en daardoor minder goodwill hebben geboekt.
 Bij ondernemingen waar goodwill direct van
Immateriële activa
het vermogen wordt afgeboekt had dit tot ge­
In het kader van de bepaling van goodwill is volg dat het eigen vermogen minder werd uit­
van belang dat de goodwill lager wordt naar­ gehold. Bij een aantal van deze ondernemin­
mate ook andere immateriële activa, zoals mer­ gen komt het daarnaast voor dat niet wordt
ken, uitgaverechten, octrooien, ontwikkelings­ afgeschreven op de geactiveerde immateriële
januari/februari 1994

51

MAB

activa, waardoor de getoonde winstgevend­ De koper zal voor het overnamemoment dan
heid van de overnemende onderneming niet ook vaak geen volledig onderzoek instellen naar
nadelig wordt beïnvloed.10
de reële waarde van alle individuele activa en
passiva. Om de goodwill op een zinvolle wijze
Het bij een overname tot waardering brengen te kunnen bepalen moet de koper dus een re­
van immateriële activa kan passen bij zowel delijke termijn worden gegund om de waarde
de in de vorige paragraaf genoemde metho­ van de verworven activa en passiva te bepa­
de 2 als methode 3. Bij methode 2 zou de over­ len.
nemer echter slechts gaan activeren als ook
haar eigen grondslagen voorzien in activering Op de vraag met welke mate van ‘hindsight’
van desbetreffende activa, bijvoorbeeld indien de koper deze waarden mag vaststellen kan
de onderneming een merk koopt. Er kan uiter­ slechts een arbitrair antwoord worden gege­
aard alleen tot waardering worden overgegaan ven. In bepaalde landen zijn er specifieke re­
indien desbetreffende activa een zelfstandig gels omtrent de termijn waarbinnen de good­
waardeerbaar object zijn waaraan een posi­ will nog kan worden gecorrigeerd. Het IASC
tieve ‘fair value' kan worden toegekend.
 geeft als vuistregel dat goodwill-correcties nog
kunnen plaatsvinden tot aan het einde van het
Nagekomen goodwill-correcties
boekjaar volgend op het jaar van acquisitie.11
Bij acquisities in het begin van het boekjaar
Omdat goodwill gewoonlijk vrij snel na de over­ bedraagt de maximale correctie-termijn dus
name moet worden bepaald, namelijk voor het bijna twee jaar. Ook in de Verenigde Staten is
opmaken van de eerstvolgende jaarrekening, een ‘allocation period’ toegestaan waarbinnen
is het mogelijk dat later blijkt dat bepaalde de overgenomen activa en passiva kunnen
activa of passiva te hoog of te laag zijn ge­ worden gewaardeerd.12 Hoewel daar geen
waardeerd. Men zou uit dien hoofde in latere absolute periode wordt genoemd, mag deze
jaren nog correcties kunnen maken op de termijn gewoonlijk niet uitgaan boven één jaar
goodwill. Het kan bijvoorbeeld zijn dat achter­ na de datum van overname. In de praktijk komt
af blijkt dat onvoldoende voorzieningen zijn ook dit erop neer dat goodwill nog kan wor­
gevormd, of dat baten worden gerealiseerd die den gecorrigeerd in het boekjaar volgend op
niet waren voorzien. In theorie zou men kun­ het boekjaar waarin de acquisitie plaatsvond.
nen stellen dat de goodwill bepaald moet wor­ Onjuistheden in waardering die na het verstrij­
den op basis van informatie die beschikbaar ken van deze termijn blijken, moeten in het
was bij het tot stand komen van de overname. algemeen via het resultaat worden verwerkt.
Zaken die op dat moment bij de koper niet
bekend waren, kunnen immers geen invloed Naast de termijn waarbinnen goodwill-correc­
hebben gehad op de overnameprijs en zou­ ties kunnen plaatsvinden kan men zich afvra­
den dus ook geen rol moeten spelen bij de gen of ook de omvang van goodwill-correc­
toerekening van de overnameprijs aan activa ties aan beperkingen onderhevig zou moeten
en passiva respectievelijk goodwill.
 zijn. In het vorenstaande is steeds gesproken
over 'bijstellingen’ van waarderingen van acti­
Goodwill-bepaling zou in de praktijk echter va en passiva. Het kan echter voorkomen dat
onwerkbaar zijn indien alleen rekening zou achteraf blijkt dat de werkelijke waarde van
mogen worden gehouden met informatie over activa of passiva op overnamemoment in be­
het activa en passiva die op het overname­ langrijke mate afwijkt van de waarde die oor­
moment beschikbaar is. Een overname is im­ spronkelijk was geschat. Men kan hierbij
mers veelal niet gebaseerd op een inschatting bijvoorbeeld denken aan opgenomen voor­
van de waarde van activa en passiva, maar op zieningen waarvan later blijkt dat de uitgaven
de verwachte toekomstige netto-opbrengsten. vele malen hoger zijn, of aan activa waarvan
52

januari/februari 1994

MAB

blijkt dat deze flink zijn overgewaardeerd.
Daarnaast kan bijvoorbeeld na de overname
een fraude aan het licht komen die reeds voor
de overname is gepleegd. Dergelijke tegen­
vallers kunnen van zodanig belang zijn dat zij,
waren zij bij de overname-onderhandelingen
bekend geweest, geleid zouden hebben tot
een lagere koopprijs of misschien wel het niet
doorgaan van de overname. In dergelijke ge­
vallen zal verwerking als goodwill-correctie niet
direct voor de hand liggen.
Voor alle duidelijkheid zij nog gesteld dat het
achteraf aanpassen van goodwill alleen kan
voortkomen uit een waarderingscorrectie van
activa en passiva in de staat waarin deze zich
op het overnamemoment bevonden. Ontwik­
kelingen na de overnamedatum kunnen de
omvang van de goodwill uiteraard niet beïn­
vloeden, ook al leiden deze ontwikkelingen tot
afwijkende waarderingen van activa en passi­
va die ook reeds op overnamemoment aan­
wezig waren.
 Winstgaranties en winstdelingsafspraken

betrouwbare wijze te schatten. In zo’n geval
zal het voor de koper niet mogelijk zijn om bij
de goodwill-bepaling hiermee rekening te hou­
den, maar kan het wel van belang zijn dat
disclosure plaatsvindt als niet uit de balans
blijkende verplichting. De naderhand feitelij­
ke plaatsvindende betalingen zouden ons in­
ziens alsnog als goodwill kunnen worden ver­
werkt.
Andersom kan het ook zijn dat de verkoper
een bepaalde winst garandeert, waarbij later
een verrekening plaatsvindt als de gegaran­
deerde winst niet optreedt. Daarbij bestaat de
vraag of de ontvangen winstsuppletie als een
goodwill-correctie moet worden behandeld,
dan wel behandeld moet worden als een sub­
sidie van de verkoper die is bedoeld om de
winst alsnog op het begrote peil te brengen.
Ook winstgaranties vormen eigenlijk een deel
van de koop- c.q. verkoopcondities. Betalin­
gen in het kader van dergelijke regelingen
vinden dus plaats in de sfeer van de aandeel­
houders, waardoor de resultaten van de over­
genomen onderneming niet zouden mogen
worden beïnvloed. Men zou hoogstens kun­
nen discussiëren over de vraag of deze ont­
vangsten als buitengewone bate kunnen wor­
den gepresenteerd en zo toch ten gunste van
het resultaat kunnen komen. Ons inziens is pre­
sentatie als correctie op de aankoopprijs en
dus op de goodwill het meest voor de hand
liggend, omdat de winstgarantie-afspraak in
het kader van de overname is bedongen en in
wezen onderdeel uitmaakt van de prijs.
 In sommige overnamecontracten zijn bepalin­
gen opgenomen op grond waarvan de verko­
per na de overname nog enige tijd een vooraf
overeengekomen deel van de winst van de
koper krijgt (een zogenaamde ‘earn out’-regeling). Men kan zich afvragen of dergelijke be­
talingen bij de koper moeten leiden tot een
goodwill-correctie dan wel ten laste van het
resultaat moeten worden gebracht. In het al­
gemeen zal de koper in zo’n geval nagaan of
het in de toekomst aan verkoper te betalen
winstaandeel op een betrouwbare wijze kan
worden geschat. Mocht dit het geval zijn, dan 5 D e w aardering van b etaald e goodw ill die
kan het verwachte bedrag direct meegenomen is geactiveerd
worden in de berekening van de goodwill, on­
der gelijktijdige opname van een schuld voor Indien betaalde goodwill direct van het eigen
vermogen is afgeboekt, speelt deze in de fi­
de verwachte toekomstige betaling.
nanciële verslaggeving van latere jaren nau­
Naderhand kan de opgenomen schatting wor­ welijks een rol meer. Indien betaalde goodwill
den bijgesteld indien mocht blijken dat de echter wordt geactiveerd, zijn er ook na de
werkelijke betalingen afwijken van de schattin­ bepaling van de definitieve goodwill-omvang
gen. Veelal zal het echter moeilijk zijn om het in enkele voor financiële verslaggeving belangrij­
de toekomst te betalen winstaandeel op een ke aspecten te onderkennen, namelijk:
januaii/febm ari 1994

53

- activeringscriteria;
- economische levensduur;
- al dan niet afschrijven op betaalde good­
will.
 Activeringscriteria
Bij het activeren van goodwill wordt impliciet
veronderstelt dat wordt voldaan aan de crite­
ria die gelden voor activering. Het IASC Fra­
mework noemt de volgende activeringscrite­
ria:13
- het betreft een activum, gedefinieerd als
een door de onderneming beheerde hulp­
bron die is voortgekomen uit gebeurtenis­
sen in het verleden en waaruit naar verwach­
ting toekomstige economische voordelen naar
de onderneming zullen vloeien;
- het is waarschijnlijk dat de in het activum be­
lichaamde toekomstige economische voorde­
len inderdaad naar de onderneming zullen
vloeien; en
- de waarde of kostprijs van het activum kan
met betrouwbaarheid worden gemeten.
Dat betaalde goodwill een activum is waaruit
de economische voordelen waarschijnlijk naar
de onderneming zullen vloeien kan worden
afgeleid uit het feit dat de koper bereid was
meer voor de gekochte onderneming te beta­
len dan de ’fair values’ van de activa en pas­
siva. Deze meerprijs zal hij alleen bereid zijn
te betalen indien hij verwacht dat de gekoch­
te onderneming hogere cash flows genereert
dan hij bij een normale aanwending van de
gekochte activa en passiva zou verwachten.
Omdat er blijkbaar extra economische voor­
delen worden verwacht, moet hier dus sprake
zijn van een niet nader geïdentificeerd acti­
vum. Volgens deze redenering is betaalde
goodwill een vergoeding voor verwachte bo­
vennormale voordelen.
Om voor activering in aanmerking te komen
moet een activum daarnaast een kostprijs of
waarde hebben die met betrouwbaarheid kan
worden gemeten. Uitgaande van de aankoop­
prijs is betaalde goodwill te beschouwen als het
54

complement van de waarde van de over­
genomen activa en passiva. De waardering van
betaalde goodwill is dan ook even betrouwbaar
als de waardering van de activa en passiva van
de overgenomen onderneming.
 Aangezien de overgenomen activa en passiva
worden opgenomen in de balans - de waarde­
ring is blijkbaar voldoende betrouwbaar - is het
eveneens verdedigbaar om betaalde goodwill
te activeren. In het algemeen bestaat dan ook
de opvatting dat betaalde goodwill op het mo­
ment van ontstaan voldoende betrouwbaar kan
worden'gemeten. De vraag of deze goodwill vol­
doende betrouwbaar meetbaar blijft is echter
moeilijker te beantwoorden.
Economische levensduur
Zoals andere activa zou ook geactiveerde
goodwill ten laste van het resultaat moeten
worden gebracht gedurende de economische
levensduur. Als wij de definitie van een acti­
vum in tweeën splitsen, zouden we ook de le­
vensduur van het activum ‘betaalde goodwill’
vanuit twee gezichtspunten kunnen benade­
ren:
- het eerste deel van de definitie: een door
de onderneming beheerde hulpbron die is
voortgekomen uit gebeurtenissen in het ver­
leden. Indien de kenmerkende componen­
ten of eigenschappen van de hulpbron be­
kend zijn, is het wellicht ook mogelijk om
enig zicht te krijgen op de economische
levensduur van deze componenten of ei­
genschappen, om op basis daarvan de
economische levensduur van betaalde
goodwill te schatten;
- het tweede deel van de definitie: waaruit
naar verwachting toekomstige economische
voordelen naar de onderneming zullen
vloeien. Vanuit deze invalshoek is de eco­
nomische levensduur de periode geduren­
de welke de koper verwacht dat er extra
voordelen ontstaan boven hetgeen hij uit
een normale aanwending van activa en pas­
siva zou mogen verwachten.
 januaii/februari 1994

Bij het inventariseren van de componenten of
eigenschappen van betaalde goodwill kan men
bijvoorbeeld denken aan een gunstige locatie,
een relatief sterke concurrentiepositie of de zeer
goede opleiding van het personeel. In de prak­
tijk zullen de levensduren van deze eigenschap­
pen moeilijk op betrouwbare wijze kunnen wor­
den vastgesteld; om uit deze levensduren
vervolgens op zinvolle wijze de levensduur van
betaalde goodwill af te leiden, zouden de waar­
den van de diverse eigenschappen onderling
moeten worden gewogen. Ook de standvastig­
heid van de stroom extra winsten die bij over­
name wordt verwacht is zeer moeilijk in te schat­
ten. Daarnaast bestaat bij beide benaderingen
het principiële probleem dat de kenmerken van
betaalde goodwill niet zijn te onderscheiden van
de kenmerken van eigen goodwill. Hoe kan men
bijvoorbeeld weten welk deel van de verwach­
te extra inkomsten over tien jaar nog zijn terug
te voeren op de betaalde goodwill, dan wel het
resultaat zijn van inspanningen en uitgaven die
na de overname hebben plaatsgevonden? Of
is de verwachting dat de concurrentiepositie
over vijf jaar nog steeds sterk zal zijn, geba­
seerd op de sterke concurrentiepositie bij over­
name, of (ten dele) op de inspanningen die
nadien zullen worden verricht?
Door het bovenstaande is het in de praktijk
nauwelijks mogelijk om de economische le­
vensduur van geactiveerde goodwill anders
dan op arbitraire wijze te bepalen.
 Al dan niet afschrijven op betaalde goodwill?
Aangezien de economische levensduur nau­
welijks te bepalen is, wordt veelal een forfaitai­
re periode gekozen of voorgeschreven waar­
over geactiveerde goodwill systematisch moet
worden afgeschreven. Daarbij wordt onder­
kend dat de betaalde goodwill geleidelijk
plaats maakt voor eigen goodwill, en dus een
beperkte economische levensduur heeft. Aan­
gezien niet bekend is hoe snel en volgens welk
patroon de betaalde goodwill in waarde zal
dalen, heeft het op basis van voorzichtigheid
en duidelijkheid de voorkeur om relatief snel
af te schrijven. Het nadeel van deze methode
januari/febmari 1994

is echter dat de afschrijvingstermijn noodzake­
lijkerwijs een arbitrair karakter heeft, waardoor
de eigenlijke waardemeting van het activum
goodwill op de achtergrond raakt. Daardoor is
de boekwaarde van betaalde goodwill gewoon­
lijk geen betrouwbare weergave meer van de
toekomstige economische voordelen die in het
activum betaalde goodwill liggen besloten, en
worden eventuele waardefluctuaties (en daar­
mee winstfluctuaties) geëgaliseerd.
Systematisch afschrijven op betaalde good­
will kan volgens verschillende patronen plaats­
vinden. Het afschrijvingspatroon zou in prin­
cipe parallel moeten lopen aan het
veronderstelde waardeverloop van de betaal­
de goodwill. Naast lineaire afschrijving zou
men aan andere ‘systematisch’ bepaalde pa­
tronen kunnen denken, zoals een degressief
patroon of misschien zelfs wel een progres­
sief patroon. Gezien het arbitraire karakter van
de afschrijvingstermijn wordt in de praktijk
veelal lineair afgeschreven op betaalde good­
will.14 Ook zou de afschrijvingsperiode per
deelneming verschillend kunnen zijn, al naar
gelang de levensduurbepalende factoren van
de goodwill verschillend zijn.
