PERMANENTE EDUCATIE VOOR REGISTERACCOUNTANTS OP HET GEBIED VAN DE ADMINISTRATIEVE AUTOMATISERING
Opleiding

PERM AN EN TE EDUCATIE VOOR REG ISTERA C C O U N TA N TS
OP HET GEBIED V A N DE AD M IN ISTRATIEVE AU TO M ATISERIN G

door Prof. L. A. van Hulsentop
Inleiding

In het kader van deze artikelenreeks over het accountancy onderwijs is door col­
lega Winkelmeijer in meer algemene zin uitvoerig aandacht besteed aan de per­
manente educatie voor registeraccountants. In deze bijdrage zal wat dieper wor­
den ingegaan op de permanente educatie voor een wat meer specialistisch deel
van het vakgebied dat vandaag de dag van grote betekenis is voor de accountant
namelijk het terrein van de administratieve automatisering.
Bij de behandeling van dit onderwerp zal niet geheel kunnen worden voorko­
men dat ook enige opmerkingen worden gemaakt over het primaire accountancy-onderwijs.
Wanneer we spreken over permanente educatie voor registeraccountants
moeten we ons realiseren dat accountants in diverse functies werkzaam zijn en
op verschillende wijzen bij de administratieve automatisering betrokken kunnen
zijn zoals onder meer de controlerend accountant, accountants in administratief
financiële functies, accountants die als adviseur werkzaam zijn op het gebied van
de administratieve organisatie of administratieve automatisering.
Zoals in het rapport van de Commissie Permanente Educatie Registeraccoun­
tants (Coper-rapport) van het NIvRA tot uitdrukking is gebracht zal de permanen­
te educatie in NIvRA-verband zich in principe moeten richten op alle leden. Het
rapport stelt: „onze beroepsorganisatie is immers feitelijk de bundeling van men­
sen die de accountantsopleiding met goed gevolg hebben doorlopen en inge­
schreven zijn in het register”.
 Wanneer we uitgaan van deze in het Coper-rapport geformuleerde doelstelling
dan zullen in principe alle functies waarin accountants werkzaam zijn en met de
administratieve automatisering in aanraking komen in de beschouwing moeten
worden betrokken. Het is daarom wenselijk de volgende onderscheiding te ma­
ken:
— de permanente educatie gericht op accountants die de controlefunctie en de
daarmee onlosmakelijk verbonden adviesfunctie vervullen;
— de permanente educatie gericht op accountants die binnen accountantskan­
toren of -diensten andere taken verrichten op het terrein van de administra­
tieve automatisering;
— de permanente educatie voor leden die in andere functies werkzaam zijn.
In dit artikel zal voornamelijk aandacht worden besteed aan de permanente edu­
catie welke nodig is voor een goede vervulling van de controlefunctie: de proble­
matiek van de permanente educatie met betrekking tot de twee andere groepen
van registeraccountants zal slechts beknopt aan de orde worden gesteld.
 m a b blz. 515

Permanente educatie ten behoeve van de controlefunctie

Zoals bekend heeft de administratieve automatisering de afgelopen 15 jaar een
geweldige vlucht gekend en is het vrijwel ondenkbaar dat een bedrijf of instelling
van enige omvang ten behoeve van de administratieve gegevensverwerking niet
op de een of andere wijze gebruik maakt van computers; hetzij van een grotere
of kleinere computer welke door het bedrijf is gekocht of gehuurd hetzij dat ge­
bruik wordt gemaakt van een computer-servicebureau. De inschakeling van com­
puters kan grote invloed hebben op de gehele organisatie van het bedrijf en in
het bijzonder op de maatregelen van interne controle. Dit heeft enerzijds conse­
quenties voor de wijze waarop de accountant zijn controlewerkzaamheden ver­
richt en heeft anderzijds tot gevolg dat er behoeften ontstaan bij directie en an­
dere belanghebbenden aan oordelen van de accountant omtrent de betrouw­
baarheid van de automatische gegevensverwerking. Achtereenvolgens zullen een
aantal gebieden worden behandeld waar de automatiseringskennis van de ac­
countant een grote rol speelt.
Jaarrekeningcontrole

Om duidelijk inzicht te verkrijgen in de eisen welke aan de permanente educatie
moeten worden gesteld met betrekking tot de automatiseringskennis van accoun­
tants die belast zijn met de jaarrekeningcontrole van huishoudingen waar com­
puters zijn ingeschakeld voor de gegevensverwerking, is het noodzakelijk op be­
paalde aspecten van de controle wat dieper in te gaan.
Voor de invloed welke de administratieve automatisering heeft op het contro­
leprogramma van de accountant kan in dit verband worden verwezen naar de
NIvRA-geschriften 1 en 13. De kennis welke de accountant op grond van hetgeen
in deze rapporten is gesteld, moet hebben om de jaarrekeningcontrole op een
goede wijze te kunnen verrichten zal, in het bijzonder wanneer hij wordt gecon­
fronteerd met meer complexe en geavanceerde systemen, veelal ontoereikend
zijn.
 Zelfs indien de accountant recentelijk is afgestudeerd zal zijn kennis omtrent
operating systems, organisatie van databanken, on-line verwerking, distributed
systems, het gebruik maken van de computer ten behoeve van de controle meest­
al van algemene aard zijn en onvoldoende om op goede gronden de opzet en wer­
king van de organsiatie te beoordelen c.q. vast te stellen en het controleprogram­
ma aan de gewijzigde situatie aan te passen.
Tevens wordt van de controlerend accountant dikwijls verwacht dat hij tijdens
de systeemontwikkelingsfase en de implementatie het automatiseringsproject be­
geleidt en met name ten aanzien van betrouwbaarheidsaspecten de leiding van
de huishouding adviseert. Ook voor deze taak is de individuele accountant over
het algemeen onvoldoende toegerust.
Dit probleem is door accountantskantoren en -diensten tijdig onderkend en
heeft geleid tot het aantrekken van de nodige specialistische kennis binnen kan­
toren of diensten terwijl voorts zodanige organisatorische maatregelen zijn ge­
troffen dat de uitvoering van de controle opdrachten op verantwoorde wijze kan
plaatsvinden. Deze maatregelen houden o.m. in dat binnen de kantoren en dien­
sten een groep van specialisten op het gebied van controle en automatisering
wordt gevormd, die de niet gespecialiseerde accountants bijstaan bij de beoorde­
ling van automatiseringsprojecten, bij het geven van adviezen aan de leiding van
m ab blz. 516

de desbetreffende huishoudingen en bij het aanpassen van de accountantscontroleprogramma’s. Op deze wijze wordt voorkomen dat alle accountants specia­
listische kennis op dit gebied zouden moeten bezitten hetgeen tot een onaan­
vaardbaar lange studieduur zou leiden, terwijl tevens wordt bereikt dat de con
trole op verantwoorde, effectieve en efficiënte wijze wordt uitgevoerd.
 Om een verantwoorde samenwerking te kunnen bereiken tussen accountants
die wel en die niet op het terrein van de administratieve automatisering zijn ge­
specialiseerd en voorts om te waarborgen dat de niet gespecialiseerde accountant
de verantwoordelijkheid voor zijn oordeel over de jaarrekening kan dragen is het
noodzakelijk dat ook deze niet gespecialiseerde accountant zijn algemene automatiseringskennis op peil houdt. Dit houdt in dat zal moeten worden voorzien in per­
manente educatie op het gebied van de administratieve automatisering van zowel
gespecialiseerde als niet gespecialiseerde accountants.
Computerservice bureaus en programmapakketten

In toenemende mate wordt door bedrijven gebruik gemaakt van de diensten van
computer-servicebureaus dan wel dat verschillende bedrijven met elkaar een
computercentrum exploiteren. Deze ontwikkeling heeft ertoe geleid dat er een
toenemende behoefte valt waar te nemen aan oordelen omtrent het stelsel van
algemeen organisatorische maatregelen van een computer-servicebureau met
betrekking tot de betrouwbaarheid van de gegevensverwerking, aan oordelen in­
zake de betrouwbaarheid van specifieke informatiesystemen en aan oordelen om­
trent de handhaving en naleving van de getroffen maatregelen. Deze behoeften
kunnen bestaan bij de leiding van de computer-servicebureaus, bij de cliënten van
deze bureaus dan wel bij de bij deze cliënten fungerende accountants.
Het zal duidelijk zijn dat het praktisch onmogelijk is dat de betreffende accoun­
tants van de cliënten zelf onderzoeken gaan uitvoeren bij deze dienstverlenende
bedrijven; hier ligt duidelijk een taak voor de accountant van het servicebureau
of computercentrum.
Aan de hieraan verbonden problemen wordt momenteel aandacht geschon­
ken door de subcommissie „Controle en Automatisering” van de commissie Controlevraagstukken van het NIvRA. Te zijner tijd zal hierover een rapport worden
uitgebracht: wel staat reeds vast dat voor dergelijke onderzoeken specifieke ken­
nis op het terrein van de automatisering een vereiste is.
 Privacy

Een ander beroep dat in de toekomst wellicht op de controlerende accountant
zal worden gedaan is om in het kader van de wet op de „privacy” onderzoeken
uit te voeren op de naleving ervan. Zoals wellicht bekend heeft een door het
NIvRA ingestelde werkgroep een advies uitgebracht aan het ministerie van Jus­
titie waarin tot uitdrukking wordt gebracht dat het doelmatig en efficiënt kan zijn
voor de controle op de naleving van de wet gebruik te maken van de diensten
van registeraccountants. In het eindrapport van de Staatscommissie bescherming
persoonlijke levenssfeer in verband met persoonsregistratie, getiteld „Privacy en
Persoonsregistratie”, wordt in deel II „Algemene Beschouwingen” opgemerkt dat
deze suggestie serieuze aandacht verdient. „Het is niet ondenkbaar” zo wordt ge­
steld, „dat de taak van de Registratiekamer een verlichting kan ondergaan, wan­
neer deze bij de uitvoering van de controle rekening houdt met het feit, dat een
m a b blz. 517

bepaald registratiesysteem ook wordt gecontroleerd door een accountant, die
deskundig is op het gebied van de geautomatiseerde verwerking van gegevens”.
Ook voor de uitvoering van dergelijke opdrachten is gespecialiseerde kennis
op het terrein van de automatisering onontbeerlijk.
E.D.P.-audit

Naast de hiervoorgenoemde ontwikkelingen doet zich het verschijnsel voor dat
de leiding van een huishouding, gezien de complexheid en ondoorzichtigheid van
de systemen en de hoge kosten welke aan de automatisering zijn verbonden, dik­
wijls behoefte heeft aan een onafhankelijk oordeel omtrent de betrouwbaarheid,
doeltreffendheid en doelmatigheid van een geautomatiseerd automatiserings­
systeem. De hierop gerichte werkzaamheden worden in veel gevallen uitgevoerd
door dezelfde specialisten als hiervoor genoemd.
Deze onderzoeken worden aangeduid met de term E.D.P. audits. Alhoewel
deze term in kringen van automatiseringsdeskundigen min of meer een begrip
is geworden bestaat over de inhoud van deze functie nog geen duidelijkheid.
 De inhoud van het begrip E.D.P.-audit zoals deze hiervoor is aangegeven is ont­
leend aan het artikel „Begrip en Praktijk van E.D.P.-Auditing” van de collega’s
Steeman en Urbanus in „Informatie” van september 1975. De taken welke ac­
countants tot op heden op dit terrein verrichten concentreren zich voornamelijk
op de aspecten van betrouwbaarheid en effectiviteit. Het is een wezenlijk bestand­
deel van de controlefunctie en het verwaarlozen ervan zou de controlepraktijk
ernstige schade berokkenen. Het is duidelijk dat voor het uitvoeren van deze ta­
ken specialistische kennis vereist is.
Het vorenstaande toont duidelijk aan dat voor de vervulling van de controlefunc­
tie twee categorieën van accountants kunnen worden onderscheiden t.w.:
— de niet-gespecialiseerde accountants die over een redelijke basiskennis van ad­
ministratieve automatisering moeten beschikken om de controle van verant­
woordingen van huishoudingen uit te voeren in de gevallen waar de automatiseringsproblematiek van relatief eenvoudige aard is en om met specialisten
op dit terrein te kunnen samenwerken in situaties waar accountants worden
geconfronteerd met meer complexe en geavanceerde automatiseringssyste­
men. In de gevallen waar de E.D.P.-systemen weinig geavanceerd en eenvou­
dig van structuur zijn zal de met de controle belaste accountant niet of nau­
welijks ondersteuning behoeven van gespecialiseerde collega’s;
— de op het terrein van de administratieve automatisering gespecialiseerde ac­
countants die tot taak hebben de niet gespecialiseerde accountants bij hun
controle te ondersteunen dan wel met hen samen te werken en voorts belast
zijn met het uitvoeren van speciale onderzoeken zoals hiervoor is aangegeven.
 Permanente educatie niet-gespecialiseerde accountants

De laatste jaren zijn door het Nh RA en door de instellingen van wetenschappelijk
onderwijs reeds belangrijke wijzigingen in de studieprogramma’s aangebracht en
is in toenemende mate plaats ingeruimd voor de problematiek van de admini­
stratieve automatisering. Hierbij kan o.a. gedacht worden aan de bijstelling van
de cursusprogramma’s administratieve organisatie en controleleer van de
NIvRA-opleiding en het instellen van een keuzerichting administratieve organim a b blz. 518

satie. Met uitzondering van het instellen van een keuzerichting hebben binnen
het wetenschappelijk onderwijs overeenkomstige aanpassingen plaats gevonden.
Verder worden door het NIvRA, in het kader van de permanente educatie,
reeds geruime tijd cursussen op dit terrein georganiseerd voor zowel accountants
die alle of bepaalde onderdelen van de administratieve automatisering in hun pri­
maire opleiding hebben gemist als voor die accountants waarvan de automatiseringskennis is verouderd dan wel geheel of gedeeltelijk is weggezakt. Hierbij
kan worden gedacht aan de applicatiecursus automatisering en accountantscon­
trole, aan de presentatie en behandeling van de casus N.V. ASA (Accountants Stu­
die Automatisering), aan een aantal seminars waar buitenlandse gastsprekers op­
traden zoals Don Adams (Data Base Auditing), Kuong (Accountant en E.D.P. au­
diting) en Don Parker (Computer Abuse). Aan deze cursussen tezamen hebben
vele honderden registeraccountants deelgenomen. In dit verband mag ook niet
onvermeld blijven de najaarsconferentie 1971 over het onderwerp automatise­
ring en accountantscontrole waaraan ± 400 accountants hebben deelgenomen.
Naast deze door het NIvRA georganiseerde cursussen worden door een groot
aantal accountantskantoren en -diensten interne opleidingen gegeven voor ac­
countants en assistenten teneinde de achterstand in kennis op automatiserings­
gebied in te halen en aan te vullen.
Aangezien voortdurend nieuwe ontwikkelingen op dit terrein zijn waar te ne­
men zowel met betrekking tot de hardware als de software is het noodzakelijk
dat dergelijke permanente educatieprogramma’s regelmatig worden geupdated.
 In dit kader heeft de VERA (commissie Voortgezette Educatie Registeraccoun­
tants van het NIvRA) een nieuw studieprogramma opgezet met als belangrijkste
onderdelen:
— office computers;
— computer Controls en auditing (cursus ontwikkeld door het Canadian Institute
of Chartered Accountants);
— interne en accountantscontrole van geautomatiseerde systemen waarbij de
verwerking van de gegevens batchgewijze plaats vindt (batch module);
— interne en accountantscontrole van geautomatiseerde systemen waarbij de
verwerking on-line real-time gewijze plaats vindt (conversationele module);
— de N.V. ASA casus waarbij met name de systeemontwikkeling en de interne
controle centraal staan.
Daarnaast is het de bedoeling om, indien hiertoe aanleiding bestaat, één of meer­
daagse cursussen te organiseren over specifieke onderwerpen zoals audit-packa­
ges, data base problematiek, etc.
De hiervoor genoemde cursussen hebben ten doel om naast het up daten van
de kennis op het terrein van hard- en software de accountant vertrouwd te maken
met daarop betrekking hebbende interne controle maatregelen en de problema­
tiek met betrekking tot de accountantscontrole.
Alhoewel op dit punt van de permanente educatie dus reeds het een en ander
is bereikt zal in de toekomst nog veel gedaan moeten worden aan verbetering
van het bestaande cursusmateriaal en zal men attent moeten zijn op nieuwe ont­
wikkelingen en aan de inpassing ervan in het permanente educatie-programma.
 m a b blz. 519

I

Permanente educatie voor Automatiseringsspecialisten

Anders en moeilijker ligt het vraagstuk van de permanente educatie voor de accountant-automatiseringsspecialist. Accountants die vandaag de dag gespeciali­
seerd zijn op het terrein van de administratieve automatisering hebben de ver­
eiste kennis veelal verkregen door het volgen van automatiseringscursussen in
binnen- en buitenland, door het bestuderen van publikaties op dit gebied, door
uitwisseling van kennis met collega-specialisten en door ervaring (trial and error),
een en ander gepaard aan een groot doorzettingsvermogen en een belangrijke
mate van inventiviteit. Het aantal specialisten op dit gebied is echter nog zeer be­
perkt terwijl de behoefte aan deze deskundigen van dag tot dag toeneemt. Van
belang is op te merken dat de door deze specialisten gevolgde cursussen meestal
niet gericht zijn op de specifieke behoeften van accountants. Als gevolg daarvan
wordt dikwijls nog te weinig kennis verkregen omtrent de aspecten van interne
controle en de wijze waarop de door de accountant te verrichten werkzaamheden
moeten worden uitgevoerd, terwijl voorts technische onderwerpen aan de orde
komen welke voor accountants van minder betekenis zijn.
Alhoewel deze situatie met betrekking tot een nieuw gebied van specialisatie
als een natuurlijke ontwikkeling kan worden beschouwd is er nu een fase bereikt
waarbij niet meer mag worden geïmproviseerd. Dit leidt derhalve tot de conclusie
dat hier een terrein braak ligt waaraan op korte termijn door de beroepsorga­
nisatie iets moet worden gedaan.
Ofschoon het wellicht buiten het bestek van dit onderwerp valt veroorloof ik
mij op te merken dat overwogen zou moeten worden of het niet wenselijk, ja zelfs
noodzakelijk is, op korte termijn een mogelijkheid te creëren om accountants die
hieraan behoefte hebben de mogelijkheid te bieden een opleiding te volgen voor
automatiseringsspecialist (E.D.P.-auditor).
 Zoals bekend is er een aantal jaren geleden een duidelijke wijziging aange­
bracht in de NIvRA-opleiding door de introductie van keuzerichtingen, waardoor
op bepaalde kennisgebieden een zekere mate van verdieping kan worden bereikt.
Deze keuzerichtingen betreffen bedrijfseconomie, algemene organisatie, admini­
stratieve organisatie inclusief bedrijfsinformatica, wiskundige methoden ten be­
hoeve van de beslissingsvoorbereiding en belastingrecht. Met betrekking tot de
betekenis en plaats van de keuzerichtingen is door het NIvRA het volgende ge­
steld:
— „de accountantsopleiding zal zich primair en onveranderd moeten blijven
richten op de beroepsuitoefening in de controlerende functie;
— de opleiding zal mede ten behoeve van het optreden in de adviserende functie
in de loop van de studie keuzerichtingen omvatten, waarin op deelgebieden
meer diepgaande kennis wordt verworven.
De gekozen richting kan mede een uitgangspunt vormen voor een individuele
specialisatie nadien”.
Duidelijk komt tot uitdrukking dat wanneer de student een keuzerichting heeft
gevolgd hij bij het behalen van het examen nog niet als specialist op het desbe­
treffende terrein kan fungeren.
Ofschoon in de keuzerichting „administratieve organisatie” bijzonder veel aan­
dacht aan automatiseringsaspecten wordt besteed is het kennisniveau dat bij het
volgen van deze keuzerichting wordt bereikt nog onvoldoende om de eerderge­
noemde taken naar behoren te kunnen uitvoeren. De wijze waarop de opleiding
m a b blz. 520

tot automatiseringsspecialist (E.D.P.-auditor) dient te worden gerealiseerd zal na­
dere studie vereisen. Mogelijk zal dit kunnen geschieden door het creëren van een
afzonderlijke keuzerichting, dan wel door de mogelijkheid te scheppen een soort
„kopopleiding” te volgen. De huidige keuzerichting administratieve organisatie
zal hierbij wellicht als basis kunnen dienen. Ook bij de instellingen van weten­
schappelijk onderwijs zal bestudeerd moeten worden of en op welke wijze oplei­
dingen moeten worden verzorgd voor E.D.P.-auditors.
 Alhoewel we, zolang een dergelijke specialistische opleiding niet bestaat, voor
wat betreft de permanente educatie van deze specialisten in een overgangssitua­
tie verkeren is het toch gewenst op kortere termijn voor deze groep tot een wat
meer gerichte aanpak van kennisoverdracht te komen. Hierbij zou kunnen wor­
den gedacht aan het uitnodigen van specialisten uit binnen- en buitenland die op
dit gebied of bepaalde deelgebieden als experts kunnen worden aangemerkt en
hen verzoeken alleen datgene te brengen wat voor deze groep van accountants
van belang wordt geacht.
Wanneer we de huidige situatie bezien dan kunnen we constateren dat de au­
tomatiseringsdeskundigen die op accountantskantoren of diensten werkzaam
zijn op bepaalde deelgebieden een grote en op andere deelgebieden een gerin­
gere deskundigheid bezitten. Dit zou de mogelijkheid bieden bijeenkomsten (stu
diedagen) te organiseren waarbij de deelnemers ieder op het deelgebied waarop
zij over meer kennis beschikken dan de anderen deze kennis over te dragen aan
de andere deelnemers; dus een uitwisseling van kennis op basis van wederkerig­
heid.
Permanente educatie voor accountants werkzaam bij accountantskantoren en -diensten niet be­
last met controlefuncties

In dit kader kan met name worden gedacht aan de accountants die als adviseur
werkzaam zijn op het gebied van de administratieve organisatie of automatisering
dan wel werkzaamheden als E.D.P.-auditor verrichten welke meer zijn gericht op
de beoordeling van de efficiency van de systemen.
Zoals reeds eerder gesteld zou volgens de COPER de permanente educatie in
NIvRA-verband zich moeten richten op alle leden d.w.z. ook op de leden die als
registeraccountant werkzaam zijn anders dan in de controlefunctie. Alhoewel dit
op deze wijze in het COPER-rapport is gesteld, is het noodzakelijk om na te gaan
of en in hoeverre dit uitgangspunt praktisch realiseerbaar is.
 In de memorie van toelichting op de Wet op de Registeraccountants wordt een
aantal voor het accountantsberoep karakteristieke functies genoemd. Hierom­
trent wordt opgemerkt „De hiervoor genoemde controlerende functie vervullen
de accountants met uitsluiting van alle andere beroepen; die functies zijn het
sterkst bepalend voor de maatschappelijke plaats van het beroep en vormen het
omvangrijkste deel van de beroepsverrichtingen. De kennis en ervaring op het
gebied van de administratieve organisatie, van fiscaal-technische en bedrijfseco­
nomische vraagstukken vormen bij de vervulling van de controlerende functie
onontbeerlijke hulpmiddelen en stellen accountants tevens in staat op die kennis­
gebieden adviserend op te treden. Op het gebied van deze vraagstukken staan de
accountants als adviseurs in het maatschappelijk verkeer naast andere deskundi­
gen. Hij is echter exclusief deskundige op het terrein van de administratieve en
bedrijfseconomische controle”.
 m a b blz. 521

Het is dus niet verwonderlijk dat het accountancy-onderwijs en de permanente
educatie, voor zover tot heden gerealiseerd, in het bijzonder op deze controlefunc­
tie is afgestemd. Indien de permanente educatie eveneens gericht zou moeten zijn
op de andere delen van het dienstenpakket dat door accountantskantoren en
-diensten wordt aangeboden dan zou dit betekenen dat de permanente educatie
met betrekking tot bepaalde delen van de administratieve automatisering veel
verder en dieper zou moeten gaan dan voor de vervulling van de controlefunctie
vereist is; de automatiseringskennis op die deelgebieden zou dan ook veel meer
moeten omvatten dan tijdens de primaire opleiding wordt verkregen. De primai
re accountancy opleiding is, met uitzondering van het verkrijgen van een goede
uitgangssituatie voor verdere specialisatie via het volgen van een bepaalde keuzerichting, niet gericht op het opleiden van specialisten anders dan op het terrein
van de administratieve en bedrijfseconomische controle. Dit is ook volkomen te­
recht omdat de accountant dit terrein niet deelt met andere disciplines. Deze zelf­
de gedragslijn dient m.i. dan ook doorgetrokken te worden naar de permanente
educatie. Een en ander betekent dat in dit verband geen activiteiten behoeven
te worden ontplooid op die specifieke deelgebieden van de automatisering welke
voor de controlefunctie niet direct van belang zijn. De permanente educatie die
voor deze registeraccountants nodig is, kunnen zij verkrijgen door het volgen van
cursussen welke door andere disciplines worden verzorgd en door kennisneming
van nieuwe publikaties op het desbetreffende deelgebied. Mogelijk zou door het
NIvRA aangegeven kunnen worden welke permanente educatie-activiteiten door
andere disciplines op de desbetreffende deelgebieden worden georganiseerd en
voorts overzichten kunnen verstrekken omtrent verschenen publikaties.
 Permanente educatie voor leden die in andere functies werkzaam zijn

Wanneer men kennis neemt van de ledenlijst van het NIvRA valt het op dat de
leden in de meest uiteenlopende functies werkzaam zijn. Genoemd kunnen wor­
den o.m. directie-, administratieve, financiële en overheidsfuncties. In veel van
deze functies zullen de leden op enigerlei wijze bij de administratieve automati
sering betrokken zijn of ermee in aanraking komen zonder dat de bemoeienis
zover gaat dat gespecialiseerde kennis op dit gebied vereist is. Alhoewel de door
het NIvRA georganiseerde cursussen op dit terrein, zoals we hiervoor hebben ge­
zien, voornamelijk zijn gericht op de kennis die nodig is voor accountants in de
controlerende functie wordt in deze cursussen aan een groot aantal aspecten aan­
dacht geschonken welke ook voor niet-controle-accountants van grote betekenis
kunnen zijn. In het bijzonder kan hier worden gedacht aan ontwikkelingen op het
gebied van hardware, software en aan de gehele problematiek van interne con­
trole en beveiliging. Aangezien vele leden die niet op accountantskantoren en
-diensten werkzaam zijn dikwijls juist met interne controle en beveiligingsaspec­
ten worden geconfronteerd kunnen de door VERA georganiseerde cursussen
veelal in een belangrijke behoefte voorzien. Voorts zou kunnen worden overwo­
gen cursussen te organiseren waarin de managementaspecten van de administra­
tieve automatisering aan de orde zouden kunnen worden gesteld; deze problema­
tiek is ook van groot belang voor de controlerend accountant.
Voor wat betreft de leden die wel over gespecialiseerde kennis van administra­
m a b blz. 522

tieve automatisering moeten beschikken geldt hetzelfde als voor specialisten die
werkzaam zijn op accountantskantoren of diensten.
 Slotopmerking

Zoals bekend is de administratieve automatisering niet het enige terrein waarop
zich binnen het accountantsberoep specialisatie voordoet. De aard, structuur en
gecompliceerdheid van de te controleren huishoudingen, de toepassing van nieu­
we controletechnieken, nieuwe ontwikkelingen op het terrein van wetgeving en
managementtechnieken alsmede de toenemende vraag naar accountantsoordelen op de meest uiteenlopende gebieden doen een behoefte aan verdergaande
specialisatie ontstaan. Hierbij kan o.m. worden gedacht aan administratieve or­
ganisatie, algemene organisatie, statistische technieken, belastingen, verzekerin­
gen.
Ofschoon in het vorenstaande uitsluitend aandacht is besteed aan de proble­
matiek rond de administratieve automatisering kunnen de daar gemaakte op­
merkingen, voor zover van toepassing, eveneens richtinggevend zijn voor andere
specialisaties.
m a b blz. 52J.
