Jan Mazereeuw En Zijn Secte
JAN

MAZEREEUW

EN ZIJN

SECTE,

DOOR
Mr. J. LOOSJES.
In het twintigste deel van het "Archief voor gerkelijke
van Nederland", verzameld door
Geschiedenis, inzonderheid
J.
C.
Kist
en
H.
N.
Rooyaards (Leiden 1849), gaf Ds. W.
C. van Campen, Ned. Hervormd predikant te Opperdoes,
indertijd op verzoek van Prof. N. C. Kist een "Berigt aangaande de Secte van Jan Mazereeuw, te Opperdoes, in
Hiervoor heeft de schrijver
Noord-Holland"
(blz. 102-112).
van leden (z)ijner
"moeten putten uit de mededeelingen
Gemeente, die evenwel mogen beschouwd worden, als genoegzaam ingelicht, daar de meesten hunner verwant zijn
aan genoemde Afgescheidenen
en sommigen zelfs vroeger
tot hen hebben behoord". Na over Mazereeuw, zijn leer,
zijn volgelingen en de vermoedelijk© oorzaak van het ontstaan der secte een en ander te hebben medegedeeld, spreekt
hij over haar toekomst en gelooft niet, "dat zij spoedig den
zal verweg zal gaan van alle Secten en langzamerhand
dan
ook
rekent
haar
de
"onder
loopen". Hij
merkwaardige
verschijnselen
op het godsdienstig en kerkelijk gebied in
ons Vaderland".
Van Campen heeft goed gezien: de secte bestaat nog,
ook al is haar ledental sterk afgenomen. Maar slechts een
enkel beoefenaar der vaderlandsche kerkgeschiedenis, Ds. J.
Kok, Gereformeerd predikant te Bedum, achtte haar en haar
stichter belangrijk genoeg voor een afzonderlijke beschou-

..,

..
26

,.
wing, die hij als feuilleton onder den titel: "De profeet
van Opperdoes", plaatste in het weekblad "De Wachter",
9de Jaargang (1911), nis 42-52,
en lOde Jaargang (1912),
nis 2-9.
 voor
deze
De gegevens
bijdrage werden hem gedoor bovengenoemd
artikel van Van
deeltelijk verschaft
Campen, maar vooral door mondelinge mededeelingen van
menschen, die vroeger volgelingen van Mazereeuw geweest
waren, alsmede door brieven en geschriften van Mazereeuw
zelf en anderen uit zijn tijd. Ook maakte hij gebruik van
hem verstrekt door Ds. W. Bosch, Gereforinlichtingen,
meerd predikant te Almkerk, die vroeger te Andijk gestaan
zooals zij
had en in wiens tijd een aantal ,Mazereeuwers",
wel door het volk genoemd werden, tot de Gereformeerde
In deze studie wordt uitvoerig
kerk waren overgegaan.
over
de
vraag, aan wien Mazereeuw zijn denkgehandeld
beelden ontleend had, maar niet altijd met evenveel waardeering over hem en zijn aanhangers geschreven. Dit laatste
gepubliceerd in "De
gaf aanleiding tot een briefwisseling,
17
van
10
en
Januari
Westfries"
1912, tusschen
Vrije
Ds. gok en Mejuffrouw Nellie Mazereeuw, achterkleindochter
van Jan Mazereeuw. Hoewel de godsdienstige denkbeelden
van haar voorvader niet deelende, neemt zij het echter voor
hem op en beweert o. a., dat hetgeen Ds. Kok mededeelt,
voor een deel ontleend is aan "koffiepraatjes", die te Andijk
over de secte en haar stichter loopen, en aan berichten
van beslist vijandig gezinde personen..
. Wat overigens over Mazereeuw en de zijnen geschreven
werd, is aan de artikelen van Van Campen en Kok ontleend. Dr. G. P. Marang, in zijn proefschrift over "de Zwijndrechtsche Nieuwlichters"
(Dordrecht 1909) Mazereeuw in
't kort besprekend (blz. 246-248),
volgt alleen Van Campen.
in
der Nederlandsche
"Geschiedenis
zijn
Dr. L. Knappert
Hervormde
Kerk gedurende de 18e en 19e eeuw" (Amen Dr. J. Reitsma in de
1912), blz. 272-274
sterdam
van
de
en de Hervormde kerk
Hervorming
,Geschiedenis
3e druk (Utrecht 1916), blz. 759, noeder Nederlanden",
beide bronnen, terwijl de laatste nog
men en gebruiken
naar
verwijst
"De Gids", Jaargang 1892, dl. III, blz. 258,.
 27
Mr. H. P. G. Quack in een artikel over "de Zwijnwaar
een en ander omtrent Mazereeuw
drechtsche Nieuwlichters"
zich
van de Zwijndrechters onderwaarin
deze
mededeelt,
echter
geheel en al aan Van Campen ontscheidt, hetgeen
maar vooral ook Kok, verschaften
leend . is. Laatstgenoemde,
beaan R. Prins in zijn werkje "Het vijf-en-zeventig-jarig
staan der Gereformeerde Kerk van Andijk" (Andijk 1912)
de gegevens voor hetgeen hij van Mazereeuw en de zijnen
verhaalt op blz. 36, 59 en 92-96 ; hier worden echter nog
enkele bijzonderheden genoemd, die bij de andore schrijvers
ontbreken.
Bij een nieuw, zelfstandig onderzoek heb ik zeer veel
der Mazete danken aan den tegenwoordigen
voorganger
A.
te
den
Heer
Vriend
Grootebroek; bereidwillig
reeuwers,
beantwoordde
hij alle vragen, die ik hem stelde en met de.
stond hij mij de geschriften van
grootste welwillendheid
Jane Leade, het handschrift van Mazereeuw zelf en het
door dezen uitgegeven boekje gedurende geruimen tijd ter
lezing af. Dankbaar herdenk ik ook de door mij zeer gedie ik van verschillende
waardeerde
inlichtingen,
zijden
inzonderheid
die van mijn ambtgenooten
mocht ontvangen,
en J. Salm
J. Kok te Bedum, P. Neideck te Enkhnizen
te Opperdoes.
Reeds omtrent het geboortejaar van Mazereeuw bestond
Kok deelt cede, dat hij in 1770 gegeen eenstemmigheid.
 boren en waarschijnlijk in 1855 overleden is, hetgeen door
Prins wordt overgenomen, die echter bij de vermelding van
het sterfjaar de bijvoeging "waarschijnlijk" ? weglaat. Van
Campen noemt hem in 1849 "een man van ruim 66 jaar",
zoodat zijn geboortejaar 1782 of 1783 zou zijn. De waarheid ligt in het midden: de Heer A. Roggeveen, burgemeester van Opperdoes, was zoo vriendelijk, mij te berichten,
van Maartje Heinstman
dat "Jan Mazereeuw, Weduwnaar
alhier in den ouderdom van 75 Jaren den 15 Mei 1855
is overleden",
terwijl "Jan Mazereeuw, zoon van Pieter
Mazereeuw en van Dieuwertje Groot, alhier werd gedoopt
den 27 Juni 1779". Hij moet dus in de tweede helft van

28
Mei of in Juni van laatstgenoemd
jaar zijn geboren. b'a
eerst landbouwer
te Opperdoes geweest te zijn, vertrok hij
naar het naburige Oostwoud, waar hij zich op het Oostwouder Yeldhuis vestigde
en in den Franschen tqd gedurende eenige jarenv maire was. Terecht valt hieruit af te
leiden, dat hij zekere ontwikkeling
bezat, terwijl door Van
wordt
wellicht
naar
Campen getuigd
persoonlijke medevan
die
hem
hen,
deelingen.
in zija ambt gekend hebben dat hij zijn gezag goed wist te handhaven. Hij schijnt aldaar
gehuwd te zijn met Maartje Heinstman of Hengstman, die
betrekkelijk
vroeg overleed en hem vijf kinderen naliet.
men
Naar
zegt, heeft hij te Oostwoud, waar hij ook ouderling der Hervormde kerk was 1), zich meer bezig gehouden
met het lezen van godsdienstige
geschriften dan met de
van zijn bedrijf; langzamerhand verminderden
behartiging
zijn verdiensten en eindelijk was hij genoodzaakt, wegens
schulden zijn bezittingen te verkoopen. Daarna keerde hij
te Opperdoes terug, waar zijn naam op een lidmatenlqst
der Ned. Hervormde gemeente van 1817 voorkomt. Vier
jaren later staat hij bij de benoeming van een diaken op
een nominatie, maar wordt niet tot dat ambt gekozen.
 In 1822 is Mazereeuw zich het eerst zijn roeping bein een roeischuitje
van de markt te
wust geworden:
den
Medemblik terugkomend,
hemel
zag hij
geopend, een
hem en hij hoorde Gods stem.
helder licht omscheen
Hiervan spreekt hij in 66n zijner geschriften met de volnwant ik, die in mijzelven een ledig
gende bewoordingen:
vat ben en geene wgsheid noch wetenschap boven andere
bezit en op geene hoogescholen, maar van den vroegen
morgen tot de late avond op' den koornakker en bij het
rundvee
ben opgevoed en gebleven tot de tijd toe dat
God . mij gelijk Amos, Elisa en meer anderen daar heeft
afgeroepen en middelijk en zigtbaar in de weg van Zijne
voor elks oogen daarvan heeft
aanbiddelijke voorzienigheid
afgescheiden en onmiddelijk door Zijnen Geest kragtdadig
Deze
daarvan
heeft afgetrokken ...
en onwederstaanlijk
1) Brief van Ds. J. Salm, dd. 22 April 1917.
29
mij in 't jaar 1822 al tot ul. gezonden om u
maar dit getuigenis heeft
Zijnen dag aan te kondigen...
onthaal
ul.
beter
bij
gehad dan dat van mijne gegeen
want gijl. hebt het alleen niet door
trouwe voorvaders,
ongeloof terstond gedood, maar door goddelooze leugentaal omzet en veranderd dat het veel, ja veel minder na
maar
het mijne geleek als een paard na een varken ...
ul.
moest
het
meer
en
eene
biddende
overte
bij
opzien
peinzing gebaard hebben, toen de Heere als onmiddelijk
dit woord, dat Hij in de mond van eene
en terstond
Dienaren gelegd hadde, bekragtigde met
Zijner geringste
en door zijn Almagt werkende voorzienigheid
door die
beruchte en alles verwoestende
aardbeving, welke op het
Turksch grondgebied in een oogenblik zoo vele duizenden
welkers gerucht ook zeer spoedig, ja
heeft nedergeslagen,
als onmiddelijk op het mijne volgde tot uwe ooren gekoen. gepasseert is den 13
men is, hetwelk voorgevallen
1822".
 Van
dien
af begon hij, gelijk hij
tijd
Augustus
elders schrijft, ,met eene biddende afhankelijkheid
tot en
door en onder de leidingen van
van God en Christus
Zijnen Geest, de hoofdzakelijke meeningen van den Geest
aan te toonen, hetwelk voor ons het grootste, ja van een
onberekenbaar
belang is, wijl de tijd vervuld is". Spoedig
aantal
een
aanhangers, zoodat het ontstaan der
kreeg hij
hoewel hare leden zich
, secte van dien tijd dagteekent,
5en Mei 1845 officieel
Van
eerst
den
Campen
volgens
van de Ned. Herv. kerk hebben afgescheiden. Deze zegsman, die twee jaar later als predikant te Opperdoes kwam,
is zeker in dezen volkomen betrouwbaar, hoewel het stuk,
thans vastgehecht in het notulenboek van den Kerkeraad,
niet door Jan Mazereeuw
zelf is onderteekend en naar
den inhoud ook opgesteld kon zijn door leden, die zich
bij de Afgescheiden Kerk wilden voegen. Het luidt aldus :
"Wij onderget.
verlangen
bij dezen, om van af heden
uit het doop en lidmatenboek,
royement
volgens Z.M.'s
besluit van 5 Juli 1836 1) en overeenkomstig
die der een
dan.
heeft

1) Bedoeld wordt het "Koninklijk Besluit nopens onwettig bestaande.
30
weinig tijds daarna gehoudene synodale bepalingen. Opperdoes 5 Mei 1845. (w. g.) K. Zwier.
Jantje Wilms.
Pieter Wzjdenes. Aaltje Baan. Cornelis Baan. Pieter Zwier.
Joost Bart. Jacob Mazereeuw. Jan de Jong. Wijntje Wijdenes. Jan Zwier. Grietje Zwier. P. Pijper. G. Wijdenes" 1).
 Zooals reeds uit zijn eigen, boven aangehaalde woorden
kan worden afgeleid, was Mazereeuw zelf diep overtuigd
van zijn roeping. Telkens komt dit ook in zijn geschriften
nit, waarin hij b. v. getuigt van "God, die mij van voor
de grondlegging
der wereld af in Christus tot dit gewigtig
of: "wordende ik door en van
werk heeft verordend",
van
Zender
mijn grooten
dage tot dage meer en meer
om
toegerust
op vaste onwrikbare gronden hun alle _ deze
blijde tijdingen mede te deelen", zoodat "ik geen ander
- ja al konde ik al 't
beroep kan noch wil uitoefenen
goud van de wereld daarmede winnen". Hij verkondigt,
dat hij door God ,volgens
de schriften, gelijk Johannes
[de Dooper] te voren vooraf gezonden" is, om de spoedige
van Christus te verkondigen. Toch verheft hij
wederkomst
zich persoonlijk niet daarop, maar noemt zichzelf met de
meest verachtelijke namen: "een nietige worm", een "madenzak, op welke het graf wacht", een "die altoos verdient
van voor het stinkende en afschuwelijke gewormte bestemd
te zijn", een "nietsbeduidende
sterveling".
Hij raadpleegt
dan ook niet zijn ,eigen zondig vernuft", maar volgt "het
waarheid, dat mijn God die
getnigenis der onveranderlijke
de eerste en de laatste is, door Zijnen' Geest in mij geplaatst heeft". "En aldaarom ofschoon ik een dwaze en
niets wetende in en van mijzelven ben, zoo zal mij nogthans door Zijne onderstennende
invloed, mond noch wijszulk
ontbreken".
een
sterke
heid
Bij
overtuiging is het
dat
niet
verhaal
onwaarschijnlijk,
Mazereeuw, van en over
in
wien verschillende gezegden
omloop zijn, eens betuigde,
toen 66n zijner geschriften voorgelezen was: pms dat nu
godsdienstige vereenigingen en bijeenkomsten" van 5 Juli 1836, Stbl.
no. 42.
1) Brieven van Ds. J. Salm, dd. 22 April en 3 Mei 1917.
 31
niet waar is, dan ben ik waardig, dat vier paarden mij
uit elkaar rukken".
Anderen waren van die waarheid niet zoozeer overtuigd.
Achtten sommige meer bezadigden, dat zijn profetie op
grond van den Bijbel onjuist was en hielden zij hem meer
voor een bedrogene dan een bedrieger, ook waren er, die
lasteraar en leugenaar, den grootsten verMazereeuw een
leider en leugengeest van zija eeuw noemden. Deze laatste
meening vond vooral voedsel, toen sommige geruchten, die
omtrent hem verspreid waren, onjuist bleken te zijnen
verhaalde namelijk, dat hij meende niet te zullen sterven,
maar op zichtbare wijze ten hemel zou varen en dat hij,
eens langs den dijk van Andijk naar Opperdoes rijdende,
dacht, dat dit oogenblik gekomen was. Hij ging rechtop
staan in den wagen en maakte een beweging met de armen,
waardoor het paard schrikte, op hol ging en van den dijk
af met wagen en al in zee viel. Mazereeuw zou bijtijds
eruit gesprongen
zijn, een vrouw, die met haar kind in
den wagen zat, werd uit het water gered, maar het kind
van iemand,
verdronk. Yolgens ingewonnen
inlichtingen
die thans nog leeft en zich het geval herinnert, gebeurde
het ongeluk doordat het paard schrikte door bet wapperend
zeil van een voorbijgaand schip en niet tengevolge van een
van Mazereeuw 1). Yolgens
soort geestelijke opwinding
Nellie Mazereeuw is dit geheele verhaal door vijanden van
haar voorvader verdicht en behoort het tot de Andijksche
heeft het om de volgende
Waarschijnlijk
"koffiepraatjes".
 reden ingang gevonden: Mazereeuw meende, dat het einde
der wereld aanstaande was, "wijl haar uurglas is verloopen",
en zal met het oog daarop de mogelijkheid aangenomen
hebben, dat hij dit nog zou beleven. Vandaar het gerucht,
misschien ook door al te ijverige volgelingen verbreid en
door zijn vijanden dadelijk als een dwaasheid bespot, dat
hij niet zou sterven, hoewel door allen erkend wordt, dat
Mazereeuw zelf dit nooit uitdrukkelijk
heeft uitgesproken.
en heeft het verhaal
Daarop is men gaan voortfantaseeren
1) Brief van den Heer A. Vriend, dd. 1 Nov. 1916.
'

32
van de mislukte hemelvaart ingang gevonden, waartegen
Mazereeuw zich in zijn geschriften met nadruk heeft gekant. Niet als Henoch of Elia zal hij worden weggenomen,
zoo schrijft hij in zijn profetisch werk, en later nog meer
blijkbaar doelend op de loopende geruchten:
uitvoerig,
"Yersieren
sommige, aan haar spotlust geheel overgegeven,
onder u.l., o dwaze verdoolde spotters,
zeer leugenachtig
een
dat eerlang
nietige aardworm door een Eliaswagen van
de aarde naar den hemel zoude op- en weggevoerd worden.
saar
ik, Jan Mazereeuw, de geringe getuige des Heeren,
zegge en waarschuwe u.1. daarintegen in Zijnen naam, dat
de uiterlijke wegneming niet meer zal behoeven nog te pas
komen". Ook deze laatste woorden toonen weder aan, dat
hij het einde der wereld nog bij zijn leven verwachtte.
Toch bleef het gerucht, dat Mazereeuw. niet sterven zou,
voortbezijn geheele leven even hardnekkig
gedurende.
ook verspreid door onkundige volgestaan, waarschijnlijk
een van deze, toen
lingen. Zoo deelt Ds. Kok mede; dat
Mazereeuw
oud en ziekelijk was, door zijn patroon werd
"Zoo, zoo, de oude man wordt toch minder?"
toegevoegd:
het
antwoord
was: ,Wacht eerst en spot dan".
 waarop
Het verhaal, dat na zijn dood velen naar zijn graf gingen
dat hij van de dooden zou opstaan,
in de verwachting,
is uit hetzelfde oogpunt niet onbegrijpelijk en evenzeer,
dat 66n zijner vrienden na zijn overlijden zou gezegd hebben :
zijn bedrogen en moeten er dadelijk mee ophouden".
Yoor Mazereeuw, die zelf zoo diep overtuigd was van de
waarheid der denkbeelden, door hem gepredikt, moeten het
moeilijke oogenblikken geweest zijn, toen hij, op zijn sterfbed
liggende,
gevoelde te zullen heengaan v66rdat het einde
der wereld was gekomen en dat dus in dit opzicht zijn
onjuist was geweest. Men zegt, dat 66n zijner
verwachting
hem toen bezocht en vroeg: ,Jan,. hoe moet
volgelingen
dat ?" waarop Mazereeuw alleen antwoordde: "Ik weet niet,
wat God met mij wil". Die enkele woorden zouden wel teekenend zijn
indien het verhaal waarheid bevat van den man, die altijd zoo diep
voor de gemoedsstemming
overtuigd was, dat God Zijn wil volkomen aan hem open-.
33.
baarde. Gelijk ik tevoren reeds mededeelde, overleed hij
den 15en Mei 1855 te Opperdoes en werd ook aldaar be-.
graven.
denkbeelden staan in nauw
Mazereeuw's
godsdienstige
verband met hetgeen door de mystieke Jane Leade ruim
een eeuw vroeger in Engeland verkondigd was. Onder
den invloed van hare geschriften, die door zijn volgelingen bijna, even hoog geacht worden als de zijne, is Mazebestaan
reeuw opgetreden. Moge er ook geestverwantschap
Jane Leade en Antoinette
de Bourignon,
tusschen
de
laatste heeft geen invloed op Mazereeuw geoefend, is hem
waarschijnlijk
geheel onbekend gebleven, daar hij in zijn
werken haar naam zelfs niet noemt, terwijl zijn volgelingen verzekeren, nooit van haar gehoord te hebben 1).
 Jane Leade, geboren in 1623 en den 19en Augustus
1704 overleden, heeft zich vooral bekend gemaakt, doordat
zij in 1670 met eenige gelijkgezinden de ,Philadelphische
Deze beoogde een vereeniging van
Societeit"
oprichtte.
van kerk of secte, die een waarzonder
onderscheid
allen,
van
vrede en liefde tot den naaste
leven
lijk Christelijk
wilden leiden, maar legde bovenal den nadruk op de
de opvaart der zielen, het toekomstig rijk
wedergeboorte,
van den Messias en de leer der goddelijke philosophie.
Mazereeuw's volgelingen hebben zich in dit opzicht z66zeer geestverwant gevoeld, dat, zooals sommigen beweren,
noemden,
zij zich wel met den naam ,PhiJadelphi6rs"
hoewel daarvan den tegenwoordigen
voorganger niets bekend is 2 ). Jane Leade heeft haar denkbeelden voornamein een tweetal geschriften, later in het
lijk neergelegd
zelf letterlijk
vertaald en door Mazereeuw
Hollandsch
ook
welwillend
werden
deze
copieen
mij
overgeschreven ;
Het
eerste
is
ter kennisneming
"De
getiteld:
toegezonden.
ofte de Hemelvaarts
Hemelsche Wolke nu doorbrekende
ladder des Heeren Christi Nedergelaten ; om ons optelijden
door de dood en de
tot de hemelvaart en verheerlijking

'

1) Brief van den Heer A. Vriend, dd. 1 Nov. 1916.
2) Brief van den Heer A. Vriend, dd. 7 Nov. 1917.
vcr

'.
'
'

34

-

In het engels beschreven door
Joh. 20:17.
 opstanding,
Johanna
Lead ende om zijn voortreffelijkhijt en diepen
sin ten dienste van de gene die dit hooge .padt betreden
willen, in dese taal over geset, te Amsterdam bij Hendrick
Wetstein, 1696". Uit een voorrede blijkt, dat de schrijfster
zich richt tot degenen, die de zonde willen afsterven,
"ten welken eynde ik ook bevel hebbe ontvangen, bijde
en vriendinne
van mijn Heer en
als een dienstmaagt
hemelsche bruydegom, om u lieden tot het groote Avondmaal van God en het lam te nodigen". Na de "Inleyding
tot en van het Geestelijk sterven", volgt
en verhandeling
een hoofdstuk
over de Opstandinge",
daarna "de vervan
de
ten
slotte
Hemelvaart",
"Van de opt
handeling
vaart en Nederdalingh".
 Het tweede boek heeft Jane Leade gemaakt, toen de
Geest haar beval op te schrijven, wat door haar sedert
October 1679 is "gesien, gehoort, gesmaakt en gevoelt
geworden". Van Godswege had het een bijzonderen dienst
te verrichten, die haar nu
nog verborgen was. Eerst had
nog niet willen bekend maken,
zij haar openbaringen
maar Christus ,stond voor mij en sijde : gedenk aan het
dagboek van het nieuw verreesen leeven, volgens het beroep daar gij in gestelt zijt en weet, dat hetgene geopenbaart is en verder geopenbaart zal worden, besegelt sal
worden met een magtig getuygenis, dat alle tegenstand
zal overwinnen,
waar dat dezelve ook soude mogen opstaan". De titel luidt: "De openbaringe der openbaringen
besonderlik
als een _ proeve of inleijdinge tot het
zonde
openen en ontdekken van de zeven segelen,
ontsegelen,
en den staat van 't Nieuwe Jerude zeven donderslagen
salem. Dewelke tot hier en toe nooijt van imant als alleen
van den Geestelijken ondexschijder eeniger maten, tot voldoeninge na het diepe verstant van het groote mysterium,
zoo ver zin ontdekt en in 't ligt gebragt, beschreven en
in 't Jaar 1683 tot Londen in 't engels uijtgegeven door
Johanna Lead. 'tAmsterdam
by Hendrick Wetstein, 1696".
Het boek is in vier gedeelten gesplitst, die elk weder in
en waaraan een korte inzijn onderverdeeld
paragrafen.
35
houdsopgave is toegevoegd, die een bondig en juist overtzicht geeft en die ik daarom hier laat volgen: "Deel I (67 §§).
 In dezelve vind gij een inlijding, hoe den Autheur tot
is; het gezigte van
schrijven bewogen en aangedrongen
het openen van de zeven zegelen
het nieuwe Jerusalem;
en van de zeven donders, met een vers tot besluyt. Deel
II (92 §§) in dezelve word verhandelt het duyzentjarige
deszelfs zeven eygenrijk met eenige omstandigheden;
eenige vragen en openbaringen over 't zelve;
schappen ;
van de maagd der wijshijt; haar zeven facultijten of kragten ; twaalf poorten die tot het nieuwe Jerusalem lijden,
en wat kragten en wonderen daar op volgen. zullen, met
een vers hierop slaande. Deel III (88 §§) in deze word
hoe men zal opklimmen tot het kogelronde
verhandelt
en
ware
philosophen, Adepti en discipelen der wijsoog
en van het
hijt worden;
zegelen daar toe behoorende;
van
het
der
van
den
tabernakel
geloof,
vermogen
wille,
de
hare
en
van
eynden;
magia,
hoge werkingen
Gods,
stand van den Autheur
op dit voorwerp;
openbaringen
die propheteert
uyt 't geen zij gezien heeft; beschrijhet
van
rijk der liefde, een vers op dit voorwerp.
ving
de instellinge
en bedieDeel IV (87 §§) bevattende
in
van
het
koninklijke priesterschap
zijn onderschijninge
den standen en ordeningen en de zuyverhijt en hijlighijt,
die daar toe word vereyscht etc., met een vertoog of zulke
nu ter tijd nog konnen zijn, met een diep
openbaringen
onderschijd van de veelderlij Geesten, die tot den mensch
inkomen, ende de rechte niet en zijn, met een aanspraak
aan driederlij soort van menschen, hoe sij hen te dragen
hebben".
 De schrijfster is van haar roeping van Godswege overtuigd en maakt daarvan meermalen melding; zoo b.v.:
,Dese nagt zijnde den 2 January 168j hadde ik een lange
met de Heere en een wolke des ligts
en vrije samenspraak
verscheen in mij", of: ,Do Heere openbaarde zig met dese
woorden, zeggende: denkt mijne genade en liefde wel Da,
en overweegt dat deselve zoo groot is geweest, dat ik mijn
leven zoo diep in het uwe ingesonken hebbe, dat gij niets

86
kond lijden, of ik noem het het mijne", en weder op een
andere plaats: ,zo wierd wederom van nieuws een vuurige
van de persoon mijnes Heeren over mij uijtgeregenbuij
stort, vallende op mij als een drugpende reegen van den
Hijligen Geest, om te verfrissen en te doen opkomen 't gene
was gezaaijt, daar men
door de voorgaande openbaringen
na moet uijtzien, als het uijtwerksel van elke waaragtige
Haar openbaringen
staan, gelijk ook uit de
openbaringe".
blijkt, in verband met de vervoorgaande inhoudsopgave
van een spoedige wederkomst des Heeren, zooals ' ,
' wachting
in de Openbaring van Johannes wordt.
 die voornamelijk
beschreven. Meermalen betuigt zij, ,dat de Heere ons haastig
zal bijkomen" of: "daar is berigt gekomen, om alles voor
hem gereed te maaken; laat het blijken wie de wijse maagden zijn, daarin dat ze haar selven gereet maken, om den
Heere te ontmoeten", en elders: Volgens dese Goddelyke
uytlegging van het zesde segel, zo konnen wzj nu weten,
hoe nabij het eynde des tijds is". Zeer merkwaardig is
daarbij het derde deel, hoe wij "tot dit kogelronde oog
mogen opklimmen, om magi te worden in de eijgenschap
van den hijligen Geest". Hierin wordt o. a. gezegd : "DZagia
is
het gelove van de werking van de Hijlige Geest"; zij
anders als een loutere, suijvere, eenvoudige wer. is nit
des
king
Geloofs, verheven zijnde tot dien hogen graad,
dat de zelve een soort van almogenth?t is geworden, indien
ze inaar kan vrij worden van 't zinlijke leven, 't welk desselfs grootste en binnenlandsche
vijand is, en beswaarlijk
dat
de
ziele
't
wil toelaten,
zinligke leven verlaat, maar't _
volgt haar steeds op de hielen, totdat de hand des geloofs
sterk genoeg word, om de magische roede te gebruijken,
dewelke des selfs insluijtende kring kan verbreeken, dat wij
alzoo een snelle overgang komen te krijgen tot de onbepaalde vrijhijt, en in. de theosophische wetenschap ervaren
worden, dewelke niet van den mensche is, nogte na eeniger
menschelijke vernuftige wijshijt, maar die zig gelijk de zuijvere vuurige adem van den Hijligen Geest tot een lighaam
met de vuurige , essentie van de ziel vereenigt, en dezelve
tot een lighaam van alderhande magische operatien verheft.
 37

-

in verband met de Christian
en opdrijft". Opmerkelijk,
Science van onze dagen is haar uitspraak:
"Magia zal zig
tot
het
van
alle
ziekten
wegnemen
uijtwendige
uijtstrekken
des lighaams en van alle lijden tzij van armoede of gebrek,
sukkelinge en angstige zorge
mitsgaders alto vermoe?thqt,
en behoeften van dit lighaam".
om de noodwendigheden
Met het oog op Jane Leade's woorden, in de inleiding
der openbaringen", namelijk: "dat
van haar "Openbaringe
en
verder geopenbaart. zal worden,
is
hetgene geopenbaart
met
zal
worden
een
besegelt
magtig getuygenis, dat alle
waar
zal
dat dezelve ook soude
overwinnen,
tegenstand
achtte
Mazereeuw
zich de geroepene te
mogen opstaan",
dat
te
om
ma-tig
getaygenis"
zijn,
geven. Achter zijn
copie van evengenoemd werk teekent hij het volgende aan :
,Eijnde van het boeksken 't welke Johannis (Dan. 12 : 5)
vanden boven zijde des oevers der na de laagte toestromende Christen tijd rieviren, ons heeden in deze onse lage
valijje door den Geest aankondigt, Openb. 10 : 2, 8, als voor
hand des argangels en
ons geopent in de alvermogende
het welke, tot deze daar toe verordineerde
verbondsengel,
en juist bestemde gedeelte des tijds zoude verschijnen en
optred'en, moeste toegesloten en verzegelt blijven; hoewel
de leeuw uyt de stamme Juda, de wortel en het geslagte
dit nu alrede 1 t /!&
eeuw
Davids, de blinkende morgensterre,
zwakke
heeft
doen
door
werktuyg
geleden
zijn
beschrijven,
komst van deze zijnen
omdat hij de zoo ras aannaderende
dag zag, terwijl de punt van den wijzer toen zig wende
na de bestemde uur". Nog moest daarna ,een wijnig der
laatste profeci" vervuld worden, maar thans is dat geschied.
 reeds 22 jaar lang met
Heden, 1844, heeft Mazereeuw
mond en pen dit verkondigd, ,dat de van God juyst veren door zijn eeuwigen geest voor ons afgebaordineerde
kende euangelische tijtketen, door welke de eerste en tweede
komste des Heeren onlosmakelijk aan elkander verbonden
wierde, ten eynde is en alzoo zijne geestelijke, goddelijke
komste oavermijdelijk
alles vermogende
oplevert en ten
ook
Dit
is
de
voorschijn brengt".
overtuiging der hedenvan
Mazereeuw:
daagsche volgelingen
hij is het geweest,

38
die het machtig getuigenis zou geven, door Jane Leade
voorzegd, en evenals zij, de nu spoedig naderende wederkomst des Heeren moest aankondigen. Dat tot dit tijdstip
nog eenige tijd kan verloopen, achten zij zeer wel mogelijk
met een beroep op Noach, die ook reeds 120 jaren v66r
den Zondvloed
zijn tijdgenooten waarschuwde
tegen het
zou.
dat
over
wereld
komen
de
Evenzoo
verderf,
spreken
de zoogenaamde kleine profeten van yden dag Gods" op
een wijze, dat men wel begrijpen kan, hoe zij daarmede
ook den langen tijd van verwoesting en oorlog bedoelen, die
aan den dag van 's Heeren wederkomst moest voorafgaan 1).
In deze overtuiging is Mazereeuw als van God geroepen
en heeft vooral in geschrifte van zijn
profeet opgestaan
roeping getuigd. His was dan ook meer schrijver dan spreker;
zelf zegt hij : ,Het valt mij, ofschoon ik tevoren tegen het
schrijven aanzag als tegen een onoverkomelijke
berg, nu
is
echter
niet
niet zwaar". Zijn stijl
vlot, somtijds duister
en niet van omslachtigheid
vrij te pleiten; ook bevordert
de duidel?kheid
een gebrekkige interpunctie
niet, hoewel
lezing de bedoeling niet verborgen blijft.
bij aandachtige
Zijn getuigenis heeft hij voornamelijk in twee uitgebreide
werken neergelegd, die echter alleen in handschrift bestaan.
 Het eerste, in 37 cahiers (fol. 1-1853)
geschreven, is zijn
6en
Juli
1827
den
ten
einde
werk,
gebracht en
profetisch
in
dien
onderteekend
de mogentmij
van
op
drievoudig
dag
heid mijnes Grooten Zenders". Het tweede, in 98 "stukken"
aard. Ook zijn er nog
verdeeld, is meer van uitlegkundigen
enkele losse stukken, handelend over gedeelten van Deuteronomium,
Samuel, Job, Ephesen, Hebreeen enz. Alle
onder
werken. zijn
berusting van den tegenwoordigen voorA.
Yriend te Grootebroek, die mij zonder
Heer
den
ganger,
wat ik wilde nazien, zoodat
eenige beperking alles toezond,
in
over
de Gereformeerde kerk
Prins
zijn werkje
hetgeen
te Andijk schrijft : ,Niemand dan de ingewijden mocht ze
(de opstellen) in handen hebben. Zij waren alleen voor de
met wie hij alleen omging", misschien in
wedergeborenen
i) Brief van den Heer A. Vriend, dd. i Nov. 1916.
39
den tijd van Mazereeuw zelf waarheid was, maar tbans
zeer zeker niet meer het geval is. Niet al deze geschriften
zijn in het keurig handschrift van Mazereeuw zelf bewaard
gebleven; toen na verloop van tijd door het verbleeken van
den inkt en het langdurig gebruik, sommige gedeelten te
om te kunnen worden voorgelezen,
werden,
onduidelijk
afschriften vervaardigd, terwerden daarvan nauwkeurige
door
in
1892
andere
stukken
eenige volgelingen naar
wijl
Amerika zijn nredegenomen, evenwel niet zonder dat ook
hiervan een letterlijk afschrift bewaard bleef.
 Mazereeuw's geschriften beoogen in hoofdzaak, evenals
die van Jane Leade, den menschen erop te wijzen, dat
alles zich voorbereidt tot den krijg van "dien grooten dag
Gods" (Openb. 16 : 14) of den krijg bij
des Almachtigen
Armageddon
(Openb. 16 : 16). "Hier", zoo leidt hij zijn
eerste of profetisch geschrift in,, ")ran, zal en mag ik nu
ook niet te werk gaan na de menigvuldige uitlegschriften
der menschen;
nog ook niet raadplegen met mijn eigen
zondig vernuft, maar volgen het getuigenis der onveranderlijke waarheid, dat mijn God die de eerste en de laatste
is, door zijnen Geest in mij geplaatst heeft; en dat niet
alleen voor mij nietige worm, maar ook voor alle die dat
in waarheid zoeken. Want de profetien der schriften en
maar het is een en dezijn niet van eigener uitleggingen,
zelve Geest, die haar (nament?ijk de vroegere en latere
profeten) door alle tijden heen en ook ons in alle waarheid
leidt. Maar wij hebben de zin Christi". En verder: "Daarom
zoo vermaan ik dan nu ook, biddend elk tot opmerkzaamheid onder afiegging van alle vooroordeelen, want zalig is hij
die leest en zijn zij die hooren (Openb. 1 : 3). Zoo wensch
ik hier dan niet te komen met een omslag van gemaakte
woorden der menschelijke wijsheid, maar met eene biddende afhankelijkheid
tot en van God en Christus door en
onder de leidingen van zijnen Geest, de hoofdzakelijke meeningen van den Geest aan te toonen, hetwelk voor ons het
grootste, ja van een onberekenbaar
belang is, wijl de tijd
vervuld is". Dat de laatste der dagen aanstaande zou zijn,
licht hij toe door een profetische uitlegging van Daniel 2,.
'.
,

40.
'

7 en 8 en van de Oud-Testamentische
profeten (Jesajaworden
uit de weOok
sommige gebeurtenissen
Maleachi).
 waarvan
meermalen
hij
goed op de hoogte
reldgeschiedenis,
in
dit
verband
zoo meent hij,
te
aangehaald:
blijkt
zijn,
dat met de slang, genoemd in Jes. 14: 29, Napoleon I
wordt bedoeld, terwijl de Koning van het Noorden (Dan.
11 : 13 en 36) Napoleon III zal wezen. Daarna handelt
hij over het verbond van God met Abraham, hoe de Heer
telkens den mensch roept, een en ander aangetoond door
uit het Oude Testament, en hoe Christus bij
voorbeelden
eerste.
komst
op aarde ook velen geroepen heeft. TenZijn
dat hijzelf, als laatste geslotte verkondigt
Mazereeuw,
tuige, thans tot de wereld spreekt, om de spoedige wederIn dit verband handelt
komst des Heeren te verkondigen.
24 en 25 en besluit
hij' over Matth. 13: 52; 7 : 15-23 ;
zijn profetisch geschrift met een uitlegging van Openb.
of hoofd16 : 8-17.
Het tweede werk, uit 98 ,stukken"
van verstukken
bestaande, bevat eerst een uitlegging
omtrent
de wederkomst
schillende
Bijbelsche uitspraken
des Heeren, waarbij Rom. 14 : ?-9 als uitgangspunt wordt
van Openb.
genomen (28 stukken). Daarna een verklaring
3
en
enkele
andere
uit
hetzelfde
1, 2,
plaatsen
Bijbelboek,
hiermede samenhangend (55 stukken), eindelijk uitleggingen
Gal. 4 : 21 tot 5 : 1 (3 stukken), Jes. 51 : 16 (1 stuk),
van
Deut. 29 :29
(2 stukken), Jes. 35 (1 stuk) en Jes. 54:
1-10
(8 stukken).
 over 't algemeen denzelfden
Ademen deze geschriften
uit
werken
die
de
van
Jane Leade spreekt, ook in
geest,
komt
bijzondere punten
zijn zienswijze geheel met de hare
overeen. Evenals zij acht Mazereeuw de bediening van Doop
en Avondmaal onnoodig: het zijn slechts uiterlijke teekenen van geen overwegend belang; het geloof en de zaligheid zijn nooit daaraan verbonden geweest. Gelijk de besnijdenis voor Abraham het zegel was van zijn verbond
met God, n a d a t hij jaren tevoren reeds door zijn geloof
was, zoo zijn Doop en Avondmaal zegelen
gerechtvaardigd
door
van ons deel aan Gods genade, dat wij t e v o r e n
Het
komt
dus
verkrijgen.
eigenlijk
inwendige
bekeering.
41

,

alleen op de inwendige gemoedsgesteldheid
aan; de sacramenten zijn slechts uiterlijke teekenen van hetgeen inwenleidt de gedig moet plaats gehad hebben. Bovendien
woonte, dat Doop en Avondmaal worden bediend, zonder
in aanmerking komt,
dat de inwendige gemoedsgesteldheid
want het gevolg daarvan is,
tot een onheilig misbruik,
dat de bediening dan als 't ware een vervalsching der zegelen kan worden, hetgeen God ten zwaarste zal straffen.
 evenals Jane Leade, bet
Insgelijks verwerpt Mazereeuw,
offici6el kerkelijk leven, zooals dit bij de kerkgenootschappen
dat had zijn tijd gehad, of, gelijk 66n
tot uiting komt;
het
eens kernachtig uitdrukte:
zij (de
zijner aanhangers
is. Op dit punt is
weten
niet, hoe laat het
kerkelijken)
Mazereeuw echter veel heftiger dan zijn voorgangster, zoodat hij zich daarom sterk gekant toont niet alleen tegen
de Hervormde kerk, maar ook tegen de toenmalige Afgescheidenen, die toch in verschillende opzichten zijn geestverwanten waren. Spreekt hij meermalen hierover in zijn
bovengenoemde
geschriften, het sterkst komt zijn gevoelen
uit in een boekje, het eenige, dat door hem, in een opin druk werd uitgegeven, gelage van 110 exemplaren,
titeld : "De ware onderlinge Bijeenkomst in tegenstelling
tot waarder menigvuldige
menschelijke Bijeenkomsten,
en
voor
alle
Sio'ware
schuwing,
vermaning
opwekking
niten ; om zich van alle zoodanige menschelijke Bijeenkomsten af te scheiden, en zich te begeven tot de eenige
naar aanleiding van Hebr,
ware geestelijke Bijeenkomst,
X : 25. En laat ons onze onderlinge Bijeenkomsten niet
nalaten. Uitgegeven door J. A. Rautzenberg,
(z, p., waarte
waar
de
schijnlijk
Meppel,
uitgever woonde) 1833". Het
is een 8° boekje van 80 bladzijden, waarvan het doel in
de Inleiding
als volgt omschreven wordt:
(blz. 3-12)
en
eene
"tot demping
gewisse onverbiddelijke verwoestende
van alle opzettelijke onovertuigbare
verdelging
vijanden,
die zijne .alles vermogende almagt spottende uittarten, door
den ijdelvollen hoovaardigen roem op al de van wereldsche
en opgepropte Bijeenkomsten".
eer, en glans, vervulde
Daarna wordt gehandeld
over de "Menschelijke Bijeen-

'.
 42
eenkomsten"
namelijk "van degenen, die
(blz. 13-29),
Christus niet meer als hoogepriester behoeven" ; vervolgens
over ,Onderlinge
te weten van Gods volk
bijeenkomsten",
worden
hoe deze
(blz. 30-39),
gehouden in het huis Gods
dat niet een bepaalde plaats is, maar zulk
(blz. 40-71),
eene, waar de gekruiste Christus gepredikt wordt, terwijl
het geheel besloten wordt met een toepassing ,ter aansporing tot eene nadere zelfsonderzoeking"
(blz. 71-80).
 die het gezag der in 1816
De geordende
predikanten,
boven dat der Dordtsche
gegeven Synodale voorschriften
worden
dan
ook
door Mazereeuw zoo nu
stelden,
Synode
en dan duchtig onderhanden
genomen. In de inleiding op
der
profetieen heet het: "En wat ook de
zijn uitlegging
Leeraars
of
betreft, welke haar vuil gewin be60gen
profeten
en ijdele glorie zoeken bij de menigte, al komen zij dan
ook schoon onder de gedaante van een Engel des Lichts
ten voorschijn met de alleruitgezochtste
talenten: zij zijn
en kunnen doch anders niet wezen als de Geest der waarheid van hun getuigd bij Jes. 56 : 11 en Jer. 23 : 15-17"
1),
terwijl in ,De ware onderlinge bijeenkomst"
op blz. 44
zien en vinden wij dan nu anders
wordt gevraagd:
spat
van al de zoogenaamde
in al de uitwendige kerkgebouwen
onderscheidene
christelijke gezindheden, dan een vermeniggetal der wereld beminnende heerschznchtige
vuldigend
in tegenstelling
van den voormalig eenhoofantichristen?
en in
digen en nu der wereldlijke magten onderworponen,
pauselijken antichrist. Zouden er wel
glans verduisterden
1) Jes. 56:11 : En deze honden zijn sterk van begeerte, zij kunnen
niet verzadigd worden; ja het zijn herders die niet verstaan kunnen ;
zij allen keeren zich naar hunnen weg, elkeen naar zijn gewin, elk
Daarom zegt de Heere der heiruit zijn einde. Jer. 23: t5-17:
scharen van deze Profeten alzod : Zie, Ik zal ze met alsem spijzigen
en met gallewater drenken want van Jeruzalems Profeten is de
huichelarij uitgegaan in het gansche land. Z66 zegt de Heere der
heirscharen: Hoort niet naar de woorden der Profeten die u profeteeren ; zij maken u ijdel, zij spreken het gezicht huns harten, niet
uit des Heeren mond ; zij zeggen steeds tot degenen die Mijlasteren:
De Heere heeft het gesproken, gijlieden zult vrede hebben ; en tot al
wie naar zijns harten goeddunken wandelt, zeggen zij : Ulieden zal
geen kwaad overkomen.
 43
vermeteler pauselijke antichristen kunnen gevonden worden
kerken P"
dan de hoofden en leeraars der hedendaagsche
Hoewel volgens Ds. Kok een echte Mazereeuwer in later.
predikant zeide: "Q w getijd nog tot een Gereformeerd
meente is van den duivel gesticht en wordt van de hel
werd de verhouding tot de Gereformeerde
onderhouden",
kerk langzamerhand
beter, waarvan de overgang van velen
tot dat kerkgenootschap
wel het gevolg zal geweest zfin:
Met de Hervormde kerk, die in verschillende opzichten de
leer der vaderen verwierp, had Mazereeuw nog minder op.
een
Hij achtte haar onder de geldende Synodale bepalingen
Baalstempel en waarschuwt tegen de zaligheidsleer, die toen
in vele harer kerken verkondigd werd. Daarop heeft hij
het oog, als hij in zija boekje schrijft (blz. 40) over de
menschelijke bijeenkomsten van "degenen, die Christus niet
meer als hoogepriester
behoeven, gelijk ten spoedigste te
zien is in hnnne vraagboekjes en terstond moet dit den
en ongeleerdsten vanzelven in het oog vallen,
eenvoudigsten
indien hij de registers van die boekjes maar vergelijkt met
het register van de boekjes van Hellenbroek. Want deze
menschelijke bijeenkomsten leeren, dat zij door hun nieuw
licht, wijsheid verkregen hebben, om mannen te zijn welke
hem kunnen
navolgen en gelijk worden". Zij staan God
naar de kroon, "om Hem aan hun vermetel gezag te onderwerpen door hunne zoogenaamde nijverheid en tooverij van
het afgodisch nieuwe licht, om in kerk en burgerstaat alles,
ja alles te veranderen, en goed te maken (zoo zij voorgeven)
om dat al het oude niet goed 'en dus ondeugend is" (blz.
 45). Zoo waarschuwt hij dan ook (blz. 60, 61) : "En trekt
dan niet een ander jok aan, met de arglistige en vondmaar gaat uit het midden van hunne
_ zoekende menschen;
en scheidt u af, zegt de Heere, en raakt
bijeenkomsten
niets aan van al dat onreine nieuw-licht;
en hebt geene
de minste gemeenschap, met eene ten dienste voor de booze
laat dat maar voor hen, om
wereld verbeterde preektrant;
en zorgeloozen vrede te predieenen vloeschelijk-gerusten
ken, en ten gevolge van dien, eene storelooze verdraagzaamheid over de zondige aarde uit te strooyen". Voor 66n

'.
44
heeft Mazereeuw echter een uitzondering gemaakt, namelijk voor Nicolaas Schotsman, predikant
te Leiden. Deze wordt in het profetisch werk hoog geprezen,
omdat hij in 1819, evenals Van der Groe, ,Nederlandsch
getrouwe Godsgezant", tegen de zonde waarschuwde. Hierbij
heeft Mazereeuw waarschijnlijk het oog op Scbotsman's in.
dat jaar uitgekomen:
"Eerezuil ter gedachtenis van de te
Nationale
Dordrecht
Synode" (Leiden 1819),
gehoudene
waarvan nog in hetzelfde jaar een tweede druk verscheen.
 Hoezeer Mazereeuw's denkbeelden ook met die van Jane
toch is er iets eigenaardigs bij hem
Leade overeenstemmen,
waardoor
te
merken,
hij zich van haar onderscheidt,
op
leer der vaderen - met
dat
de
Gereformeerde
hij
namelijk
van hetgeen de bediening der sacramenten
uitzondering
betreft als de zuiver rechtzinnige
op den voorgrond
stelt en daaraan vasthoudt. Ook zijn voigelingen blijven
om welke reden zij zich bij de laatste
haar handhaven,
Oud-Gereformeerd
hebben opgegeven 1). De
volkstelling als
Vaders"
worden
dan
ook
door Mazereeuw hoog
Dordsche
van der Groe en
mannen
als
Hellenbroek,
gewaardeerd,
vooral a Brakel met lof door hem genoemd, terwijl hij zijn
volgelingen tot het lezen van hun geschriften opwekte en
niet minder hun het onderzoek van (?eloofsbelijdenis en
Catechismus aanprees. Z66
bleef de Gereformeerde leer bet
fundament, hoewel de openbaring aan Mazereeuw, als een
staat. Ook heeft Ds. Kok
nieuwe bedeeling, daarboven
terecht erop gewezen, dat, bij al het mystieke, dat Mazereeuw
eigen was, door hem niet de nadruk gelegd wordt op bewonderbare gebedsverhooringen
en
keeringsgeschiedenissen,
de
Over
die
Jane
Leade
uitmagia,
volgens
dergelijl?e.
kan wegnemen, wordt
wendige ziekten en lichaamslijden
door hem ook met geen woord gesproken, hij bepaalt zich
tot het geestelijl?e.
uitsluitend
Mazereeuw
heeft reeds spoedig na zijn optreden een
aantal aanhangers
Mijns inziens heeft. Van
gewonnen.
toen
hij dit toeschreef aan den
Campen juist geoordeeld,
Hervormden

leeraar

1) Brief van den Heer A. Vriend, dd. 18 Mei 1914.
'

45
persoonlzjken invloed van Mazereeuw, "die ook door velen
van hen, die niet tot zijn aanhang behooren, voor een
mensch wordt gehouden".
 Dat de oorzaak
buitengewoon
ook voor een deel gezocht zou moeten worden in de bijzondere gesteldheid der bewoners van Opperdoes, die een
vrij losbandig leven leidden, "getuige den naam van KleinTurkije, waarvoor het nog berucht is", en daarna, tot het
uiterste overslaande, zich ?in de armen der zooandere
genaamde vroomheid" wierpen, is daarnaast een bewering
van Van Campen, die ik te veel onderstelling acht, om
haar eenige waarde toe te kennen. Kok meent, dat het
der secte juist in de hand is gewerkt, doordat
ontstaan
de vromen zich ergerden aan de bestaande losbandigheid
inzonderheid
van den Anen het leven der predikanten,
waardoor
de
kerk
en
zelfs
de
in
sacramenten
dijkschen,
Misschien
kan
dit
een
kwamen.
bijkomstige
minachting
factor geweest zijn, niet van alle belang ontbloot, maar
den voornaamste zou ik hem niet willen noemen. Dan zouden deze vromen eerder een kleinen Gereformeerden kring
hebben gevormd onder leiding van een oefenaar, zooals
toentertijd
juist veelvuldig voorkwam 1), dan dat zij zich
zouden hebben aangesloten bij een gemeenschap, die het
kerkelijk leven verwierp en de bediening der sacramenten
van Mazereeuw, de
achtte. De persoonlijkheid
onnoodig
kracht die van hem uitging door het geloof in zijn eigen
roeping, is naar mijn meening de voornaamste oorzaak
geweest, dat hij weldra aanhangers vond. Die invloed van
zijn persoonlijkheid was blijvend. Het beste bewijs is wel
dit, dat verschillende van zijn volgelingen in 1832, toen
_ hij een spoedig einde der wereld voorspelde, de vruchtboomen in hun tuinen voor brandhout gebruikten, enkele
zelfs hun landerijen voor geringen prijs verkochten, in de
meening, dat zij daarvan geen vruchten meer zouden oogsten ; maar toen de uitkomst hun verwachting niet bevestigde, ,heeft dit echter Mazereeuw's gezag in het minst
1) Zie Dr. L. Wagenaar, Het nRéveil" en de "Afschtiding", Heerenveen 1880, blz. 127, 128.
 46
maar blijft h@ zich b4 voortduring
in
niet verminderd,
volle
vertrouwen
het
zijner volgelingen verheugen" (Van
Campen).
door denzelfden schrijver uitgesproken
De verwachting,
dat "de Secte niet spoedig den weg zal gaan van alle
Secten en langzamerhand zal
verloopen", is gebleken totnogtoe juist te zijn. Al is het aantal van Mazereeuw's
nooit zeer groot geweest en thans zelfs klein,
aanhangers
toch hebben zij zich tot heden weten te handhaven. Vroeger bedroeg dat aantal te Opperdoes weleens 40 a 50, te
40 a 50 en te MedemAndzjk 130 a 140, te Enkhuizen
blik 10 a 15, terwijl er mogelijk op Urk, in het ambt
Yollenhove en te Meppel enkele aanhangers, althans geestverwanten,
geweest zijn. Maar door vertrek naar elders,
ook naar Amerika, door huwelijk met personen, die niet
en ook door' overgang
tot de Mazereeuwers
behoorden
naar de Afgescheiden of Christelijk-Gereformeerde
kerk, is
het getal van lieverlede geslonken tot ongeveer 25 1), waarvan 2 vrouwen te Andijk en de overigen te Enkhuizen
en omstreken woden. Zij vormen echter geen kerkgenootschap in den zin 3er Wet van 10 September 1853 (Stb.
n°. 102).
