COMMENTAAR NAAR AANLEIDING VAN DE REACTIE VAN L. TRAAS OP HET ARTIKEL „WINST” IN „REFLECTIES OP LIMPERG”
vangingswaardemethode gedacht m oeten worden? En dan niet om dat zij
winst en verm ogen vaststek „op ondubbelzinnige wijze en m et juistheid”, m aar
om dat ze naar het ons voorkomt er aanspraak op kan doen gelden, voor dat
doel de m eest bruikbare - of, zo m en wil, de minst onbruikbare ■m ethode te
zijn. Een voorwaarde daarbij is o.i. wel, dat de winstbepaling een financieringscorrectie bevat, in die zin dat de dotaties aan Herwaardering afhankelijk zijn
van de financieringsverhoudingen in de onderneming.
COMMENTAAR NAAR AANLEIDING VAN
DE REACTIE VAN L. TRAAS
OP HET ARTIKEL „WINST” IN „REFLECTIES OP LIMPERG”
door Prof. Dr. R. Slot
Het betoog van Traas heeft, naar het op het eerste gezicht lijkt, overwegend
een aanvullend karakter. De kritische opm erkingen aan ons adres zijn ook
m aar beperkt in aantal. Maar bij betere waarnem ing blijkt er heel wat m eer
aan de hand te zijn, blijkt er zelfs een fundam entele tegenstelling te bestaan
tussen zijn benaderingswijze en de onze • en ook die van Limperg • waarbij ons
zelfs éénm aal de eer te beurt valt, geschetst te worden als iem and die in Limpergiaans vaarw ater terecht gekomen is, althans in zoverre dat wij op een zeer
wezenlijk punt de lijn van Limperg volledig zouden doortrekken. Dit punt be­
treft onze opvatting dat eerst van (uitkeerbare) winst sprake is, nadat de con­
tinuïteit van de ondernem ing veilig gesteld is.
Dit fundam entele verschil van benadering begint al bij de doelstelling van
de winstbepaling. Traas stelt de rekenschapsfunctie voorop. Dit werkt door in
de wijze van winstbepaling, in het winstbegrip, dat Traas wil baseren op de his­
torische kostprijs; toepassing van de actuele-waardemethode zou daarbij
slechts een aanvullend karakter hebben.
 In het beperkte kader van dit com m entaar is er niet voldoende ruimte, aan
de theoretische implicaties van Traas’ betoog volledig recht te doen wederva­
ren; daarvoor is de m aterie te gecompliceerd en het aantal open vragen te
groot. Daarom slechts een zestal kanttekeningen:
1. Is het wel juist dat eerst in het begin van de jaren zestig in de winsttheorie
duidelijk naar voren kwam, dat een absolute waarheid over het winstbegrip
niet bestaat? In het voorafgaande decennium hadden o.i. m et nam e Pruyt en
Van Straaten dit reeds op overtuigende wijze aangetoond. Het werk van deze
bedrijfseconomen wordt thans naar wij vrezen wel eens wat ondergew aar­
deerd; het is ten onrechte enigszins in de schaduw komen te staan van latere
publikaties.
2. De winsttheorie vertoont heden ten dage een rijk geschakeerd beeld. Traas
prefereert voor deze theorie - en ook voor de praktijk van de winstbepaling de aanduiding „rom m elig”. Wat de praktijk betreft kan m en dat m et hem eens
zijn, voor de theorie gaat ons dat wat te ver.
3. De kern van ons verschil van inzicht betreft de doelstelling van de winst­
bepaling. Met alle begrip voor de betekenis van de „rekenschapsfunctie” zijn
wij toch van mening, dat bij Traas de klassieke functie van de jaarrekening, ba­
m a b blz. 203

sis te zijn van de uitkering aan de winstgerechtigden, sterk onderbelicht blijft.
 Traas argum enteert zijn opvatting onder andere m et er op te wijzen, dat een
winstbegrip waarbij er van winst pas sprake is nadat de continuïteitshandhaving is veilig gesteld, onder dynamische om standigheden geen informatieve
waarde heeft. W ant het geeft niet aan ■aldus Traas • welk bedrag de onder­
nem ing bij voorkeur moet uitkeren. Dit laatste onderschrijven wij. Ook geeft
het niet aan, zegt Traas, welke prestatie de ondernemingsleiding heeft ver­
richt. Consequent doorgedacht stelt zo’n winstbegrip eigenlijk niets anders
voor dan het dividend. Hiertegenover kan o.i. worden gesteld, dat winst, in de
zin van uitkeerbare winst, niets anders is dan het bedrag dat - het woord zegt
het al - uitgekeerd kan - dus niet: moet, of zal - worden. En bij de bepaling van
dit „kan” speelt de handhavingsdoelstelling van de ondernem ing een centrale
rol. Deze geeft namelijk het criterium aan voor de uitkeerbaarheid. Maar die
handhavingsconstructie past niet in de benaderingswijze van Traas. Hij erkent
wel het bestaan ervan, m aar doet er niets mee; hij verwijst haar naar de winstbestemming. Dit laatste betekent, dat hij een o.i. zeer relevant deel van de
winstbepalingsproblematiek uit de winsttheorie elimineert en naar een ander
terrein verschuift.
Dat de bepaling van de uitkeerbare winst in onze benadering sterk subjec­
tieve elem enten bevat, wie zal het ontkennen? Met Bindenga zeggen wij: deze
elem enten zijn onvermijdbaar; aangegeven m oet worden waar in de winstbe­
paling zij een belangrijke rol spelen.
 4. Om de prestatie van de ondernemingsleiding te kunnen beoordelen zal
m en bij de winstrapportage niet alleen de vruchten m oeten m elden - aldus
Traas - m aar ook de groei van de stam. Vandaar zijn voorkeur voor winstbe­
paling op basis van de historische kostprijs. Een vraag is of hier het woord
„prestatie” wel op zijn plaats is. Het gaat hier imm ers m ede om waardestijgin­
gen van het norm ale bestand der m ateriële activa, welke inflatoir veroorzaakt
kunnen zijn. Geldt bovendien niet dat deze zgn. prestatie ook wel gem eten kan
worden m et behulp van de winst- en verm ogensbepaling van de vervangingswaardem ethode, en wellicht nog beter, om dat bij laatstgenoemde m ethode de
gehele waardestijging wordt geregistreerd en niet slechts het gerealiseerde ge­
deelte ervan, zoals bij de historische kostprijsmethode het geval is?
5. In ditzelfde vlak ligt de kwestie van het kengetal van de rentedekking (in­
terest coverage). Traas heeft ook hier een zeer stellige voorkeur voor de his­
torische kostprijsmethode, en wel om dat alleen daarbij het resultaat het totale
bedrag aangeeft dat aan nieuw geld beschikbaar komt; en m et dat nieuwe geld
- aldus deze kennelijk in de financiering passende gedachtengang - kan de on­
dernem ing de door haar verschuldigde rente betalen. Dit houdt in dat ook de
waardestijging der m ateriële activa - voor zover gerealiseerd - in de bron van
de rentebetaling vloeit. Maar voor zover er m et eigen verm ogen wordt gefi­
nancierd, behoort in onze optiek en zeker ook in die van Limperg - deze w aar­
destijging tot de gebonden vermogensaanwas. Geeft het kengetal van de ren ­
tedekking dan niet een te optimistisch beeld, als het wordt berekend op basis
van de historische kostprijs?
6. Toepassing van de vervangingswaardemethode zodanig, dat de dotatie aan
Herw aardering wordt verm inderd m et de op de waardestijging drukkende be­
lasting, achtten wij tot op zekere hoogte te rechtvaardigen m et behulp van het
m a b bh. 204

instandhoudingscriterium „specifieke koopkrachthandhaving van het eigen
verm ogen” (dus niet: van de materiële activa, zoals bij Limperg). Traas zegt nu,
dat deze specifieke koopkrachthandhaving er wel uit zou kunnen komen, m aar
dat dit bloot toeval is. Dit laatste is op zich zelf wel juist m aar raakt onze be­
doeling niet.  m ab blz. 205.
