HET AFBETALINGSSTELSEL IN VERBAND MET DE VERBIZONDERING IN DEN DETAILHANDEL (Inhoud september 1931 no. 8)
8e JAARGANG

No. 8

SEPTEMBER 1931

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY
m B E D R IJF SH U ISH O U D K U N D E
ONDER REDACTIE VAN: R A. DIJKER, G. P. J. HOGEWEG, PROF. TH. LIMPERG JR„ A. NIERHOFF EN H. R. REDER
RUBRIEK R E D A C T E U R E N :
EX A M EN -V R A A G STU K K EN r D rs. ABR. M EY EN D rs. J. PA A R D EK O O PER
L IT E R A T U U R . D rs A. ROBLES B E SL E C H T E G ESC H IL LE N : M r. P , J. D E K A N TER U IT D E FIN A N C IE E L E H U ISH O U D IN G D ER O V E R H E ID . J. H. T E X T O R U IT H E T B U IT E N ­
L A N D : W . B E IJD ER W EL LEN , J. E. ER D M A N , C. A . H U Y SM A N EN A. M. V A N R IE T SC H O T E N E F F IC IË N T IE . C. A. BLA ZER EN L. PO LAK _
BELA STIN G V R A A G STU K K EN : P. K. NIEKERK R EPE R TO R IU M VAN T IJD SC H R IFT L IT E R A T U U R : Mc). D r. R. PH IL IPS, D rs. G. L. G RO EN EV ELD ,
J. P. D E H A A N EN J. C. SPAN G EN BERG
M ED EW ER K ER S: PR O F. M r. D r. H. W . C. B O RD EW IJK , J. P- CROIN, M r P. J. DAM, E. V A N D IEN , W . H. ELLES, G. W . FR ESE, PR O F. D r. Ir.
 -------- J. G O U D RIA A N Jr.,
S. K O N IJN ,
JA M ES PO LAK ,
PRO F. D r. N. J. PO LAK ,
J. E. SPIN O SA C A T T E L A ,
D r. A. ST E R N H E IM --------

SECRETARIS DER REDACTIE - C. VERWEY
TESSELSCHADESTR. 15 - AMSTERDAM, TEL. 82444

UITGEVER. J. M U U S S E S
TELEFOON 77

PURMEREND
GIRO No. 15062

D E C O PIE VAN IN G EZ O N D EN BIJDRAGEN W O R D T N IE T TERUG G E­

VERSCHIJNT MAANDELIJKS. BEHALVE IN D E M AAND AUGUSTUS.
G EV EN . -

A B O N N EM EN T PER JAAR F 1 0 .-, FRANCO PER POST F 10.24. BU ITEN ­

N O EM D.
NADRUK IS GEOORLOOFD, ZO O D E BRON W O R D T GE­
-

LAND F 10.60.
BOEKEN TER RECENSIE EN ALLE A N D ER E STUKKEN

INHOUD
Het afbetalingsstelsei in verband met de verbizondering in
den d e ta ilh a n d e l .......................................
Blz.
 113

door Drs. J. A. Colthof
Ingezonden

...................................................................................... „

116

Inzake rekest der Vereeniging van Academisch ge­
vormde accountants betreffende regeling accountants­
examen door Drs. J. Modderaar, met naschrift van
Mr. Dr. F. C. van Geer
Belastingvraagstukken

................................................................. „

120

Red. P. K. Niekerk
Vraagstukken van bedrijfseconomischen aard, welke
zich voordoen bij de toepassing van enkele belasting­
wetten
Uit het B u ite n la n d ............................................................................„

122

Red.: W. Beijderwellen, J. E. Erdman, C. A. Huysman
en A. M. van Rietschoten
De begrooting voor het bedrijf met verkoop op ter­
mijnbetaling •—• Het zelfstandige, kleine bankbedrijf
in Amerika
Federatief examen van het Nederlandsch Instituut van
Accountants en de Nederlandsche Organisatie van Ac­
countants
............................................................................... ........
123

Financieele Rekenkunde (Mei 1931)
Repertorium van tijdschrift-literatuur op het gebied van
Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde.......................... „
Boeken-repertorium
............................................................... ........
 Ontvangen b o e k w e r k e n .......................................................... „

124
127
128

HET AFBETALINGSSTELSEL IN VERBAND MET DE
VERBIZONDERING IN DEN DETAILHANDEL

I
Vooral sinds het einde van den wereldoorlog is de credietverleening aan consumenten meer en meer verlegd van het ongefractionneerde maand-, kwartaal-, halfjaar- of jaarcrediet
naar het gefractionneerde, periodiek aflosbare afbetalingscrediet. Was de aanschaffing van goederen „op gemakkeljjke
betalingsvoorwaarden” voor dien veelal een daad, die maat­
schappelijk als minderwaardig werd gequalificeerd, die men
tevens zorgvuldig verborgen trachtte te houden — steeds meer

M EN ABON N EERT ZICH VOOR D EN G EH EELEN

is het stelsel ingeburgerd en een reeks van advertenties, preg­
nante reclames en typische reclamespreuken geven er dagelijks
het bewijs van. De bouw van dén kleinhandel is er in sommige
opzichten door veranderd en ook de economische toestand van
vele gezinnen is op sommige punten gewijzigd. Een reeds vrjj
omvangrijke litteratuur over het onderwerp is ontstaan die intusschen eenige opvallende gebreken vertoont. Naast het feit,
dat nog steeds te weinig cijfermateriaal over dit vraagstuk is
verzameld, valt bijzonderlijk op, dat men algemeen uit het oog
heeft verloren, dat iedere nieuwheid, welke dan ook, toegepast in
het economisch leven nu eenmaal onderhevig is aan de gevaren
van elke pasgeboren instelling, waardoor al te vaak overdreven
gebruiken en misbruiken ontstaan, die geenszins als wezenlijk
mogen worden beschouwd, maar slechts als inhaerent aan een
allereerste periode van groei. Het gevolg hiervan was, dat in de
litteratuur de nadeelen sto k naar voren zijn gekomen, terwijl
de diensten, die het stelsel het economisch organisme vermag te
bewijzen niet zoo algemeen zijn begrepen als zijn nadeelen.
 Daarop ontstond echter een reactie. Steeds meer werken zagen
het licht, die zich zeer gunstig over het systeem uitlieten. Deze
nieuwe houding ontstond in de eerste plaats, wijl het klaar­
blijkelijk de bedoeling was, de in de praktijk bestaande mis­
verstanden uit den weg te ruimen, maar ook, doordat vele van
deze werkjes werden geschreven door belanghebbenden, waar­
door een groote eenzijdigheid niet kon uitblijven. In zekeren
zin wordt dit ook bevestigd door het onderzoek van Seligman,1)
waarbij van de 67 verkregen antwoorden slechts 20 onpartijdig
konden worden geacht.
II
Ook over de vraag, wat men onder het afb. stelsel dient te
verstaan, bestaat allerminst eenstemmigheid. Dikwijls zoekt men
een wezenskenmerk in verschillende juridische eigenschappen
van het afb. contract, zooals de zekerstelling van de vordering
van den verkooper.
De drie deelen, die in het afb. contract hun neerslag vinden
zijn:
I. De economische levering van een bepaald goed of dienst
op grond van een koopovereenkomst.
1) E. R. A. Seligman, The economics of instalment selling, New York,
1927 p. 126 e.v.
114

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRÏJFSHUISHOUDKUNDE

II.
De credietverleening over het totale of een deel van het
bedrag van den koopprijs.
III. De termijnbetaling.
Dit zyn tevens de samenstellende deelen van het stelsel, dat
hen allen in zich sluit en dat als zoodanig omvat: iederen ruil
van goederen tegen geld, waarbij het bedrag geheel of gedeelte­
lijk in afzonderlijke —• naar den tijd verschillende deelbedragen
wordt af gelost en deze aflossing plaats vindt ten tijde of nadat
het goed zjjn vruchten aan den kooper afwerpt of kan afwerpen.
Gedeeltelijke aflossing in deelbedragen vindt plaats, wanneer
ten tijde van den verkoop een deel van den prijs wordt betaald.
 Directe eigendomsovergang is niet noodzakelijk, wanneer maar
het goed economisch is overgegaan in het kapitaal van den
kooper en het dus in de collectiviteit van diens kapitaalgoederen
zijn diensten kan verrichten of de pi’oductiviteit ervan kan verhoogen.
III
E r bestaat een aantal wetten, volgens welke in industrie en
handel de verbizondering plaats vindt. Het afb. stelsel heeft
zich wel het meest opvallend uitgobreid, daar waar crediet aan
de uiteindelijke verbruikers wordt verleend. E r bestaat nu een
verband tusschen de wegen dezer verbizondering en het afb.
stelsel, dat nader zal worden uitgewerkt. Naar de interessante
theorie van Prof. Th. Limperg Jr., kan men de maatschappij,
zooals zij is ingericht op de bevrediging der economische be­
hoeften schematisch waarnemen als een aantal „bedrijfskolom­
men” . Onder een bedrijfskolom wordt verstaan de zinvolle
combinatie der opvolgende productiestadia, die een goed —
telkens in meer volmaakten vorm ■
—• doorloopt en die ieder in
een bepaalde bedrijfstak zijn georganiseerd. Tenslotte komt het
product in een afdeeling, die het niet meer verlaat en dit is
de plaats, waar de verbruikshuishoudingen zich op de consump­
tie ervan toeleggen. Een dergelijke bedrijfskolom is samen­
gesteld uit een aantal bedrijfstakken, die van elkaar door mark­
ten zijn gescheiden. Stelt men dus dat het begin der kolom zich
aan het boveneinde bevindt, dan zal ieder der bedrijfstakken
worden gemarkeerd door een tweetal markten, waarvan de
hoogerliggende steeds de koop- en de lagere de verkoopmarkt
vormt. Op ieder dezer markten verschijnen vragers en aanbie­
ders. Voor de bedrijfstak, die — schematisch gezien — boven
deze markt zich bevindt is zij de verkoopmarkt en voor haar,
die aan de andere zijde is gelegen is het de koopmarkt.
 Deze markten nu geven in de bedrijfskolom een verbizonde­
ring van arbeidskrachten aan. Deze verbizondering, die kan
worden gezien als het spiegelbeeld der arbeidsverdeeling, be­
schouwt dit verschijnsel niet t.a.v. zijn splitsende weilring der
productieve kracht over een aantal verschillende objecten, maar
zij neemt het juist waar als de samentrekking en concentratie
van de nu gespecialiseerde arbeidskrachten tot een bijzondere
categorie van bedrijvigheid. Deze is ondergebracht en georga­
niseerd in een bedrijfstak, die weer is samengesteld uit een
aantal bedrijfshuishoudingen. Zij allen verschijnen als concur­
renten op de gezamenlijke verkoopmarkt en zij doen hun inkoopen op koopmarkten, die zij eveneens gemeen hebben.
Het aantal dezer bedrijfstakken is echter geenszins constant.
Telkens weer treden oorzaken op, die het vergrooten of doen
af nemen, waarmee dan tevens een stijging of daling van het
aantal markten gepaard gaat, wijl deze immers de bedrijfstak
tegen het geheel afteekenen.
In het eerste geval, dat der differentiatie wordt een bedrijfs­
tak in horizontale richting gesplitst en de vroegere geleding
wordt verkleind ten behoeve van een nieuwe, die uit deze een
of meer der daar tevoren verrichte onderdeden van het pro­
ductieproces ovemeemt. In het tweede geval, dat der integratie

vervalt de tusschen twee opvolgende geledingen bestaande
markt, ten gevolge waarvan een aantal vroeger gescheiden deel­
bewerkingen tot één enkele categorie van bedrijvigheid in één
nieuwe bedrjjfsak worden vereenigd. De twee genoemde wetten
roepen resultaten in het leven, die aan elkaar tegengesteld zijn
en zoodoende elkaar kunnen opheffen.
 Een andere vorm van verbizondering is de specialisatie. Zij
laat de geledingen binnen de bedrijfskolom in aantal ongewij­
zigd, maar zij oefent haar invloed binnen iedere bedrijfstak. Zij
scheidt deze geleding zelve -— nu in verticale richting ■
— in een
aantal schematisch naast elkaar liggende deelen, die zich ieder
toeleggen op een bepaalde soort van de in deze bedrijfstak
voortgebrachte goederencategorie. Deze verbizondering ge­
schiedt naar de variatie in de behoeften, die zich in de vraag
naar een goederensoort doorzet. De werktuigindustrie kan op
deze wijze zijn verdeeld in een aantal ondernemingen, die ieder,
individueel of groepsgewijze zich toeleggen op de productie van
diverse machines, die hun afzet ook in technisch totaal verschil­
lende industrieën vinden. De specialisatie heeft, evenals de
differentiatie een tegenwerkende kracht. Zij is de parallelisatie,
die de vex’eeniging van wat door specialisatie werd gescheiden
tot doel heeft. Zij bestaat uit het bij elkaar brengen van de
voortbrenging van een aantal variëteiten van een bepaald
artikel in een of een groep van bedrijfshuishoudingen, waar
deze vroeger over meerdere was verdeeld. Schematisch gezien is
haar gevolg een vervallen der binnen de bedrijfstak bestaande
verticale scheidingen.
 Twee groepen van verschijnselen hadden hierboven onze aan­
dacht. In de eerste plaats de horizontale verbizondering (diffe­
rentiatie) , die in do integratie haar tegenwerkende kracht vond
en de verticale verbizondering (specialisatie), waartegenover
de parallelisatie met haar tegengesteld resultaat staat. De
plaats, die ieder bedrijf of bedrijfstak in de bedrijfskolom in­
neemt, temidden van de steeds werkende wetten der verbizon­
dering is hun „functioneele plaats” . Het doel der volgende be­
schouwing is nu, na te gaan den invloed, die verbizondering en
afbetalingsstelsel wederzijds op elkaar uitoefenen, waarbij —
daar wij vooral de consumptieve afbetaling willen onderzoeken
— dus het verband dient te worden aangegeven, dat bestaat
tusschen dit systeem en de functioneele plaats van don detail­
handel.
IV
Welke zijn nu in groote lijnen de gevolgen (en daarmee
tevens de drijfveeren) dezer verbizonderingen t.a.v. de bedrijfs­
takken en bedrijfshuishoudingen, die hiervan zelve het object
vormen. In de primitieve maatschappij reeds leidt de speciali­
satie tot het ontstaan van een aantal naar de uiteindelijke
behoeftebevrediging gescheiden bedrijfskolommen, die in hun
totaliteit het bovenaangegeven economisch beeld der huidige
maatschappij samenstellen, van hetwelk wij ook bij deze be­
schouwing uitgaan. Hierin voltrekt zich op zijn beurt eveneens
de werking der specialisatie en tevens die der differentiatie, die
zich nu dus binnen iedere bedrijfskolom gaan voltrekken.
 Door specialisatie — de verbizondering naar de soort van het
eindproduct — ontstaat de aanpassing aan de behoeften van
den consument. Deze kan hierdoor zijn wenschen op de meest
economische wijze bevredigen, wij 1 hij geen gebruik hoeft te
maken van een artikel, dat in al zijn eigenschappen is ingesteld
op de gemiddelde vraag van een aantal (koopkrachtige klasse,
naar beroep aangegeven groep of alle) verbruikers, maar dat
met zijn individueele eischen in overeenstcniming is. In het
algemeen kan de specialisatie zich richten (a) naar de diverse
behoeftencategorieën en (b) naar de speciale bevrediging, die
door een bepaalde consumentengroep van een zekere soort van
gebruiksgoederen wordt verlangd. Bij beide richtingen, die op

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

sommige punten zeer moeilijk te scheiden zijn en vaak geheel
samenvallen ontstaat als gevolg van de sterk geschakeerde
eischen der afnemers een grootere diversiteit in de techniek der
productie. De mogelijkheid tot een optimale aanpassing van de
technische installatie aan de eischen van een zeer bijzonder eind­
product is hier mogelijk en beteekent ook voor den verbruiker de
grootst mogelijke overeenkomst tusschen zijn behoeften en de
goederen, die hij te hunner bevrediging kan aantrekken. De
keerzijde van de medaille is echter, dat de producent in al zijn
verrichtingen is gebonden aan een enkele specifieke behoefte
van een bepaalde bevolkingsgroep en ook zijn werktuigen en
machines zijn op het desbetreffende product ingesteld. Het nadeelige van deze positie blijkt wanneer een verandering in de
vraag zich doet gelden. Vervolgt men nu op dezelfde installatie
de productie der nieuw gevraagde artikelen dan ontstaat ver­
spilling öf door de noodzakelijke vervanging der productiemid­
delen, of doordat door de oude werktuigen een niet meer volle­
dige aanpassing tusschen machine en voortbrengingsobject de
kosten toenemen. De toenemende inelasticiteit van het bedrijf is
het belangrijke nadeel, dat bij dezen vorm van verbizondering
moet worden afgewogen tegen het voordeel der optimale aan­
passing bij productie en verbruik.
 Valt bij de specialisatie bovendien nog te wijzen op de ver­
kleining van de te bewerken massa, die het gevolg is van de
verdeeling der productie van wat tevoren één enkele behoeften­
categorie was, de differentiatie laat deze massa onverkleind,
wijl zü enkel den weg, dien het goed van grondstof tot eind­
product aflegt in meerdere geledingen splitst. Het in de be­
drijfstak verrichte deel van het totale proces wordt korter maar
het wordt geenszins versmald. Voorts wordt bij dit proces
geenerlei concessie gedaan aan de speciale eischen van bepaalde
verbruikersgroepen. De verbizondering is hier gericht op een
bepaalde — tevoren nog niet in een bedrijfstak geisoleerde deel­
bewerking in het bedrijf, en zij geschiedt op gronden van mogeljjke technische aanpassing van het productieapparaat aan dit
fabricageonderdeel. Voor den consument ontstaat hier dus geen
verandering, een grootere instelling van de voortbrenging op
zijn speciale behoeften blijft achterwege. Tot zoo ver de theorie
van Prof. Th. Limperg Jr. waaraan wij uiteraai'd slechts ont­
leenden, voor zoo ver deze tot verduidelijking van de volgende
uitwerking de basis vormt.
De aangegeven beteekenis der verbizonderende krachten, die
voortdurend het economisch organisme wijzigen, is meestal niet
geisoleerd waarneembaar. Veeleer geeft de maatschappij het
beeld van een voortdurende wisselwerking der desbetreffende
verschijnselen, die als evenzoovele krachten waarneembaar zijn
en een resultante opleveren, die wij voor de gevolgen van het
afbetalingsstelsel in den detailhandel nader zullen analyseeren.
V.
 De introductie van het afb. stelsel vertoont voor den detail­
handel een aantal belangrijke aspecten. In de eerste plaats is er
een groep kleine winkeltjes, die is te beschouwen als een gevolg
der na-oorlogsehe malaise, waardoor vele winkelchefs, kantoor­
bedienden, meesterknechts etc. werden ontslagen zonder dat
werkgelegenheid voor hen te vinden was. Beschikten zij of hun
familie over een klein kapitaaltje, dan werd hiermee een zaakje
ingericht, waarin zij in hoop op betere tijden hun bedrijf uit­
oefenden. Een der middelen om den afzet aan te trekken was
de verkoop op afbetaling. En zoo men hieraan niet toegaf be­
stond de zekerheid, dat men een groot deel zijner clientele zou
verliezen en de zaak langzaam maar zeker achteruit te zien
gaan. De eenigste uitweg bleef voor velen het leveren op ter­
mijn, waartoe intusschen na een betrekkelijk korten tijd een
vermogen noodzakelijk was, dat uit eigen middelen niet kon
worden gefinancierd. Bankcrediet is voor hen niet te krijgen,

115

daar de bank hier enkel kan afgaan op de zekerheid van het
onderpand, dat zoo goed als nooit aanwezig is, daar de handels­
voorraden te klein en de panden, waarin de zaak wordt ge­
dreven meestal gehuurd zijn. Rest dus de hulp, die het leverancierscrediet hier kan geven. Practisch wordt dit niet al te graag
verstrekt daar de leverancier wel zal ervaren in welken toe­
stand zijn afnemer zich bevindt. Gaat hij er echter toe over,
dan geschiedt dit meesttijds slechts op bepaalde voorwaarden,
die den winkelier doorgaans in een min of meer afhankelijke
positie stellen. Deze zaakjes liggen op den zelfkant van het
economisch leven, het zijn grensondernemingen, die zich slechts
van deze grens kunnen verwijderen door versterking der con­
currentiekracht door afb., doch voor wie anderzijds de daartoe
vereischte vermogensuitbreiding nauwelijks is te dragen, een
noodlottige cirkel dus.
 ,
VI
Anders is het gesteld met de reeds vroeger goed beklante
zaken. Hier is men vaak niet tot afb. gekomen om den afzet te
vergrooten, maar om de daling tegen te gaan, die door den ver­
koop op afb. condities elders ontstond. In deze zaken wordt zoo­
wel contant als op afb. verkocht. Men kan den cliënt deze con­
dities niet meer weigeren op grond van het feit, dat zijn om­
standigheden het hem mogelijk maken direct te betalen, want
het gevolg zou slechts zijn, dat de concurrent het verlangde
levert en ook in de toekomst dezen afnemer tot de zijnen kan
rekenen. Een ander gevolg hiervan is, dat de reeks artikelen, die
men er op nahoudt wordt uitgebreid, zij het ook vaak over aan­
verwante goederen. Immers voor den cliënt, die verschillende
goederen noodig heeft en deze gezamenlijk bv. in drie magazij­
nen moet aanschaffen, zal de totale termijnbetaling allicht grooter zijn, dan wanneer hij deze artikelen aanschaft in één zaak,
waar hij alles kan verkrijgen wat hij wenscht. De verbruiker, die
meestal het periodieke afbetalingsbedrag zoo laag mogelijk
wenscht zal zich dus ook wenden tot die firm a’s, waar hij al zijn
wenschen kan bevredigen op afb. condities. Hier ligt dus een
prikkel voor den kleinhandelaar om over te gaan tot uitbreiding
van het aantal artikelensoorten, een uitbreiding, die in richting
parallel loopt aan de binnen de verbruikshuishouding bestaande
complementaire groepeering der behoeften. De gevestigde klein­
handelaar is door zijn beperkte kennis en ervaring in de rich­
ting van deze uitbreiding beperkt. Men kan feitelijk zeggen, dat
bij deze zaken de tendens bestaat, dat de consument, geholpen
door de concurrentie, die juist met het wapen der credietvoorwaarden zelf wordt gevoerd, precies zal vertellen hoeveel er op
afb. zal worden geleverd en dat de winkelier op straffe van ver­
mindering van zijn verkoop hierover steeds minder te zeggen
krijgt. De oorzaak is hier de concurrentie, immers betalingscondities vormen een zelfstandig concurrentiemiddel, waarmede
men den consument van de eene naar de andere firma kan trek­
ken, en dat dus ook op grond daarvan, onder dreiging van niet
te koopen, kan worden afgedwongen. Principieel gezien kan
men ook zeggen, dat dit crediet dat in den beginne slechts inci­
denteel werd verleend ten slotte continueel moest worden, daar
de wensch om het te ontvangen van den afnemer komt.
 Het merkwaardige echter is, dat men bij zaken, die contant
en tevens op afb. leveren, nooit precies kan weten in hoeverre
deze continuiteit zich zal doorzetten — blijft immers steeds
voor afbetalers de mogelijkheid open om contant te koopen,
maar zal anderzijds voor den contanten betaler ook de prikkel
ontstaan om eens af te wegen, wat voor hem het voordeeligst is.
Als gevolg van dit feit wordt de questie der financiering bij
deze tweeslachtige zaken vaak zeer moeilijk, wijl men hier steeds
in bepaalde mate onzeker is omtrent den omvang der vermogensbehoefte, die even onberekenbaar wordt als de wil van den af­
nemer.
(Slot volgt)
Drs. J. A. COLTOF

116

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
INGEZONDEN

Inzake rekest der Vereeniging van Academisch gevormde
accountants betreffende regeling accountantsexamen
In het Februari-nummer van dit Maandblad heeft Mr. van
Geer een uitvoerige critiek geleverd op het door het Bestuur
van de Vereeniging van Academisch gevormde Accountants in­
gediende request aan zijne Excellentie den Minister van Arbeid,
Handel en Nijverheid, in zake het verslag der Commissie tot
regeling van het Accountantswezen (zie Maandblad Januari
1931). De geachte schrijver geeft hierin een critiek, die voor een
groot gedeelte ook ons artikel betreft, dat op genomen is in het
September-nummer van het voorgaande jaar. Bovendien betrekt
hij ons nadrukkelijk in de polemiek in aflevering 2 van 1931,
pag. 21.
Genoemde feiten gaven ons aanleiding met een enkel woord
zij ti critiek te beantwoorden. Natuurlijk zal het niet mogelijk
zijn om op alles in te gaan, wat de heer de Geer hier naar voren
brengt. Dat zou ook niet noodzakelijk zijn. Zoo zegt hij bijv.
 op pag. 20: „Laten wij ons nu eens voorstellen, hoe een wette­
lijke regeling van het accountantswezen zou moeten worden
ontworpen in den geest van het Bestuur.” Met deze wijze van
polemiek heeft men groote kans, dat men niet geheel billijk
wordt in zijn critiek. Het Bestuur gaf naar onze meening geen
regeling van het beroep, maar leverde op enkele punten critiek.
Wanneer men nu daaruit een regeling gaat ophouwen, zooals
men denkt, dat het Bestuur die wenscht, dan heeft men meer
kans, dat men een regeling construeert, die niet in den geest
van het Bestuur is, dan wel. Dit klemt des te meer, omdat men
op een op zoodanige wijze geconstrueerde regeling critiek gaat
uitbrengen, hetgeen de samenstelling van die regeling onwille­
keurig en onbewust zal beïnvloeden. Men moge het Bestuur
euvel duiden, dat het geen regeling heeft ontworpen, daarover
is verschil van meening mogelijk. Het gaat echter niet aan zelf
een in den geest van het Bestuur gedachte regeling te construeeren en daarop critiek uit te oefenen.
Wanneer wij het artikel wel begrijpen, dan is de hoofd­
gedachte van Mr. van Geer, dat een principieel verschil tussehen de academische opleiding en de opleiding van de vereenigingen niet bestaat. Dit komt uit op verschillende plaatsen van
zijn betoog, zooals op pag. 21, waar geschreven staat: „Een
principieel verschil tusschen de onderscheidene, deugdelijk ge­
bleken opleidingen, heeft nooit bestaan”.
Op pag. 22: „Mocht de historische ontwikkeling met zich
medebrengen een overhoersching van het aantal wetenschap­
pelijk gevormde, doch niet academisch opgeleide accountants,
dan zullen ...... Hierin wordt dus uitdrukkelijk gesproken van
„wetenschappelijk gevormde, doch niet academisch opgeleide
accountants” , een uitspraak, die beschouwd in het licht van
het in het request en in ons artikel beweerde, duidt op een vol­
komen gelijkstelling van beide opleidingen.
 Op pag. 22: „Zonder grond spreekt het Bestuur dus van een
tegenstelling, die tusschen de opleiding der drie vereenigingen
en die van het H.O. zou bestaan. Beiderlei soort opleidingen
hebben maar een doel: het verkrijgen van bekwame en betrouw­
bare a ccountants ’’.
Nu gaan zoowel het request, als ons artikel uit van de stelling,
dat een dergelijk principiëel verschil wel bestaat. Deze stelling
hebben wij trachten te bewijzen, door aan te geven, aan welke
eischen de academische opleiding moet voldoen en waarom een
particuliere opleiding met studie, höofdzakeljjk in de avond­
uren daaraan niet kan voldoen.
Het spreekt daarom vanzelf, dat wij naar argumenten hebben
gezocht, die de stelling van den geachten schrijver moesten
staven, te meer omdat in andere beroepen dienzelfden strijd

heeft geheerscht en hier en daar nog heerscht met als resultaat,
dat de voorstanders van de academische vorming door de ont­
wikkeling der feiten in het gelijk zijn gesteld. Wanneer wij de
uitspraken, gedaan op pag. 21, nader bezien, dan blijkt het
volgende:
De geachte schrijver citeert een gedeelte uit ons artikel, waar­
in beweerd wordt, dat bij die incorporatie de academisch gevormden gedwongen worden samen te Werken met accountants,
die een principiëel andere opleiding hebben genoten etc. etc.,
waarop de schrijver laat volgen: „Doch slechts door een derge­
lijke incorporatie kan worden bevorderd, dat de academisch
gevormden als concurrenten krijgen beroepsgenooten, die zoo­
veel mogelijk op hetzelfde wetenschappelijke en moreele peil
staan. Voor dat doel moeten de academisch gevormden wat over
hebben. Hun eigen belang brengt dit trouwens reeds mede. Een
principiëel verschil tusschen de onderscheidene, deugdelijk ge­
bleken opleidingen, heeft nooit bestaan. Van een dergelijk ver­
schil kan nooit sprake komen, indien de academisch gevormden
hun plicht en hun belang goed begrijpen.
 Het is ons niet recht duidelijk, wat het verband is tusschen
het constateeren van een feit n.1. het niet bestaan van een ver­
schil in karakter tusschen beide opleidingen en de uitspraak,
dat van dat verschil geen sprake kan komen, indien de acade­
misch gevormden hun plicht en hun belang goed begrijpen. Wjj
herhalen slechts, wat op velerlei terrein voor ons, en door ande­
ren herhaaldelijk is gezegd. Een argument tegen onze stelling
kunnen wij hierin dus allerminst ontdekken.
Het tweede citaat op pag. 22 van de hiervoor vermelde af­
levering geeft evenmin een nadere toelichting van het begrip
„wetenschappelijk gevormde, doch niet academisch opgeleide
accountants” , zoodat wij ook hierin evenmin een argument
tegen onze stelling kunnen putten.
Het derde citaat op pag. 22 van de hiervoor vermelde afleve­
ring zou de verlangde argumenten moeten leveren. Immers hier
staat geschreven: „Zonder grond spreekt het Bestuur „dus”
van een tegenstelling, die tusschen de beide opleidingen zou
bestaan” . Dit vormt de conclusie dus uit een voorafgaand be­
toog. Nu is het eigenaardig, dat het voorafgaande betoog tevens
een verdediging en toelichting is van stelling A., luidende:
„dat het zou strijden met het algemeen Maatschappelijk be­
lang, indien overeenkomstig den wensch van het Bestuur de
opleiding voor het aecoüntantsberoep in het vervolg bij uitslui­
ting of zelfs voornamelijk werd ondergebracht bij het Hooger
Onderwijs”.
Gaan wij daarom na, welke van de volgende argumenten be­
doeld zijn tot steun van de stelling, dat er geen principieel
onderscheid bestaat. Eerst volgt dan : „Wat het algemeen Maat­
schappelijk belang van de accountantsopleiding der drie vereenigingen betreft, wil ik ter verdediging van mijn stelling
sub A., het navolgende opmerken”.
 Het eerst wordt dan de stelling geponeerd, dat tot karakter­
vorming meer Wordt bijgedragen door de opleiding der drie
vereenigingen, dan door de academische opleiding. Dit wordt
dan nader toegelicht. Dit argument heeft ongetwijfeld betrek­
king op stelling A.
De volgende stelling is meer van socialen aard, namelijk dat
jongelieden uit de weinig bemiddelde gezinnen, de opleiding der
drie vereenigingen kunnen Volgen en niet zoo gemakkelijk bij
het Hooger Onderwijs. Ook dit argument heeft betrekking op
stelling A.
De volgende stelling is, dat de opleiding in nauw contact
staat met de praktijk en zich daarom kan aanpassen aan het
Maatschappelijk leven.
Ook dit argument heeft ongetwijfeld betrekking op stelling
A. Daarna volgt, dat de studie aan een inrichting van H.O.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN REDRIJFSHUISHOUDKUNDE

117

niet in elk geval algemeene ontwikkeling waarborgt, b.v. niet hoogeschool te Rotterdam gegeven wordt door bekwame, in de
wanneer hij volstaat met het minimum van „stellige en parate praktijk werkzame accountants.
 kennis” . Dit is volkomen juist, maar hetgeen wel eens voor­
Wordt uit deze twee argumenten niet meer geconcludeerd,
komt, ondanks een geheel andere doelstelling van een instelling, dan er werkelijk in vervat is!
typeert een geheele opleiding daarom nog niet. Overigens mo­
Het feit, dat het technische peil van het accountantsberoep
gen wij hierbij verwijzen naar het betrokken citaat van het eerst een zekere ontwikkeling moest doormaken, voordat de
request op pag. 7 van het Januari-nummer 1931, dat op duide­ universiteit zich er mee ging bezig houden, bewijst niet, dat de
lijke wijze deze kwestie toelicht. Dat er een offieiëele opleiding aard van de opleiding der vereenigingen dezelfde is, als die van
van de drie vereenigingen bestaat, dat het vak „accountancy” het Hooger Onderwijs. Deze gang van zaken heeft elk vrij be­
alleen behoorlijk kan worden gedoceerd en geëxamineerd door roep moeten doormaken ,voordat het in het Hooger Onderwijs
in de praktijk werkzame accountants van hoog karakter, dat werd opgenomen. Dat is nu eenmaal de natuurlijke gang van
goede docenten bij de cursussen in de voorbereidende vakken zaken, die men overal zal aantreffen. Dat men, in de praktijk
werden uitgekozen en dat bij het afnemen van het voorberei­ tot een zeker peil door middel van de opleiding is gekomen, is
dende vakexamen de hulp werd verkregen van de hoogleeraren dat een bewijs voor de bewering, dat een verdere ontwikkeling
van een instelling van H.O., vermindert onze bezwaren tegen langs dienzelfden weg ook tot stand zal komen of moet men
de opleiding niet. De aard van de opleiding en de wijze van rekening houden met den kans opverstarring. De historie van
studeeren van de candidaten worden hierdoor niet veranderd. menige wetenschap is een bewijs, dat deze vrees niet ongegrond
Dit geschiedt evenmin door het feit, dat de academische oplei­ is.
 ding, wat de accountancy betreft, geschikte leerkrachten heeft
Wat het tweede argument betreft, hiervoor geldt hetzelfde
geput uit hen, die bij de opleiding bij een der drie vereenigin­ als hierboven is gezegd. De ontwikkeling vindt onvoldoende
gen betrokken waren.
steun in de argumenten.
Dat er in het verleden accountants zijn gevormd, die aan alle
eischen van bekwaamheid en betrouwbaarheid voldoen, is even­
Het betoog gaat dan verder en poneert, dat het strijden zou
min een argument, dat geen principiëel verschil tusschen beide met het Maatschappelijk belang, indien overeenkomstig den
opleidingen bestaat, om de zelfde reden als hierboven is ver­ wensch van het Bestuur, de opleiding voor het accountants­
meld. Immers wij moeten de snelle opkomst en de ontwikkeling beroep in het vervolg bij uitsluiting of voornamelijk werd
van het vak niet uit het oog verliezen. En dan blijkt dat in alle ondergebracht bij het H.O.
landen, waar de accountants van beteekenis zijn, tijdens den
Dit wordt dan gegrond op de omstandigheid:
oorlog en daarna het karakter van het ace.ountantswerk is ver­ a. dat de vereenigingsopleiding een grootere kans biedt tot
karaktervorming.
anderd. Voor 1914 was de accountant in ’t algemeen de contro­
leur, maar tijdens den oorlog en daarna zijn zijn bemoeiingen b. dat de vereenigingsopleiding ook minder bemiddelden in
enorm uitgebreid. Het kostprijsvraagstuk en andere bedrijfs­
staat stelt de studie te volbrengen.
economische problemen kwamen zeer op den voorgrond en hij c. dat de vereenigingsopleiding een nauwer contact geeft met
moest daarover zijn adviezen geven. Deze functie eischt een
de practici.
 breede ontwikkeling en een scherp kunnen onderscheiden van
Wat (a) betreft, is het voor ons niet zoo zeker, dat het vaak
de dingen. Vandaar de behoefte naar een verdieping van de
opleiding, niet alleen hier, maar ook in het buitenland. Deze mechanische werk in een ondergeschikte betrekking op een
ontwikkeling zet zich voort. In Engeland dringt men eveneens accountantskantoor, met studie in de avonduren, wel zoo gun­
aan op het behalen van een weten schap pel ijken graad bij de stig zal werken op de karaktervorming, terwijl aan den anderen
accountantsstudie. Dat er in het verleden goede accountants kant de dagelijksche omgang, zoowel in de studentenvereeniging
zijn gevormd, zegt nog niets omtrent de toekomstige regeling als op de hoogeschool zelve met een ruimen kring van studen­
ten, dus van gelijken, ongetwijfeld zeer karaktervormend is.
van de opleiding.
Het zal den geachten schrijver bekend zijn, dat de studie aan
Bovengenoemde argumenten hebben ons dus niet kunnen
de Hoogeschool met zich mede brengt, dat men op jeugdigen
overtuigen van de onjuistheid van onze stelling.
In de jaargang LXIX van The Accountant vonden wij op leeftijd volkomen zelfstandig komt te staan met een ruime mate
van vrijheid. Hij zal het dan ook ongetwijfeld met ons eens zijn,
pag. 625 nog deze opmerking:
„The lack of precise or clear definition is, in my opinion, a dat het „bestand zijn tegen de verleidingen des levens” zeker
hindrance to collective progress in our knowledge of the econo­ niet alleen een voorwaarde van welslagen bij de opleiding van
mie facts of life. En verder „The majority of mankind are un­ de vereenigingen is, maar evenzeer, zoo niet meer, bij de oplei­
fortunately, however slaves to words and to phrases, and only ding aan een Universiteit.
 Wat (b) betreft, merken wij op, dat men sociaal onrecht zoo­
recognise broad distinctions, and not shades of meaning”.
Alleen de academische opleiding beoogt het vormen van een veel mogelijk dient goed te maken door het in ruime mate toe­
„trained and dialectic mind” , die bovenstaande fouten ver­ kennen van studiebeurzen aan hen, die daarvoor in aanmerking
komen. De contributies aan het Nederlandsch Instituut van
mijdt.
Registeraccountants zouden gedeeltelijk kunnen worden aan­
Het eerste gedeelte van het betoog op pag. 19 laat deze con­ gewend om hiervoor een fonds te vormen. Maar wanneer een­
clusie volgen: „Wij moeten dus in het oog houden het beginsel, maal beslist is, dat de academische opleiding beter is, dan mag
dat het H.O. de opleiding heeft ter hand genomen, omdat die het bovenstaande feit nooit een argument zijn om met het
vereenigingen hebben getoond zoo goed in staat te zijn voor minder genoegen te nemen. Dat heeft men trouwens in de
bekwame accountants te zorgen, dat hare opleidingen het karak­ andere groepen evenmin gedaan.
ter hebben gekregen van Hooger Onderwijs”.
Wat (c) betreft, wij meenen, dat een universitaire opleiding
, Deze conclusie steunt op het feit, dat het H.O. eerst de aca­ in het geheel niet met zich mede behoeft te brengen, dat ze zich
demische opleiding der accountants binnen den kring van zjjn niet aanpast aan het Maatschappelijk leven.
bemoeiingen is gaan betrekken, toen die opleiding het vereischte
Resumeerend komen wij tot de conclusie, dat de stelling,
hooge peil had bereikt, tengevolge van den daarop geriehten waarop het request, zoowel als ons betoog steunde met name
arbeid van eenige particuliere accountantsvereenigingen. Ver­ het principiëele verschil tusschen de beide opleidingen niet is
der, dat het onder richt in de Accountancy aan de Ned, Handels- weerlegd.
 118

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

Een losmaken van de overige beschouwingen van deze principiëele stelling geeft onvermijdelijk aanleiding tot misvattingen.
Het request, zoo min als ons betoog geeft een voorstel tot
wettelijke regeling. Het uitdenken van een constructie van de
wettelijke regeling in den geest van liet Bestuur en het leveren
van critiek hierop, kan niet anders dan verwarrend werken.
Naschrift.
Bij het verzenden van dit artikel ontvingen wij de Juniaflevering van dit Maandblad, en zagen, dat de heer van G.eer
de stelling betwistte, dat de ontwikkeling van hot accountantsberoep en van de opleiding daarvoor, voornamelijk een gevolg
is van den groei van het economisch leven.
Naar onze meening is deze stelling volkomen juist, en wij
hopen bij een andere gelegenheid daarop uitvoerig terug te
komen.
Drs. J. MODDERAAR
Naschrift van Mr. dr. F. C. van Geer
Uit vrees anders in herhalingen te verwallen, wil ik slechts
enkele opmerkingen maken over den inhoud van het hierboven
geplaatste stuk van den heer Modderaar.
Schrijver gaat bij zijn betoog uit van twee stellingen:
A. De ontwikkeling van het accountantsberoep en van de
opleiding daarvoor is voornamelijk een gevolg van den groei
van het economisch leven;
B. Een principieel verschil bestaat tusschen de academische
opleiding en die der drie vereenigingen (Ned. Instituut, Ned.
Organisatie en Ned. Bond van Accountants).
Stelling A wordt in het rekest van het Bestuur der Vereeniging van Academisch gevormde Accountants terecht niet aan­
getroffen.
Yoorzooverre die stelling begrijpelijk is, springt hare onhoud­
baarheid in het oog.
 Kennelijk dient die stelling tot staving van de meening des
geachten schrijvers, welke meening hij gaarne zou willen lezen
in het rekest, dat de academische accountantsopleiding niet is
gebouwd op de resultaten van het streven der drie vereenigin­
gen en niet moet worden beschouwd als een opleiding, waar­
naast die der drie vereenigingen zal kunnen bl ijven bestaan.
Volgens schrijver moet de academische opleiding treden in
plaats van die der drie vereenigingen, daar „de vercenigingsopleiding” niet meer in overeenstemming zou zijn, noch zou
kunnen zijn, met de eischen, waaraan het accountantsberoep, in
verband met den groei van het economische leven, moet vol­
doen.
Volgens den heer Modderaar moeten wij ons de ontwikkeling
van het accountantsberoep voorstellen als volgt:
De groei van het economische leven heeft met zich mede­
gebracht het ontstaan van het accountantsberoep; de verdere
groei van dat leven heeft dit beroep tot ontwikkeling gebracht;
de vereenigingen van accountants zijn niet meer in staat voor
een deugdelijk opleiding te zorgen, gegeven de eischen, waaraan
die opleiding bij den bestaanden groei van het economische
leven moet voldoen; voor die taak is uitsluitend de academische
opleiding geschikt.
Ik begrijp echter niet, hoe schrijver over het hoofd kan zien,
dat de groei van het economische leven met zich heeft medege­
bracht niet alleen het ontstaan van het accountantsberoep, maar
ook het ontstaan van de drie vereenigingen, waarin die eischen
voor de uitoefening van liet beroep telkens zijn vastgesteld in
verband met dien groei. De bestuurders dier vereenigingen
immers hebben dien groei voortdurend bestudeerd en hebben
daarmede rekening gehouden bij het vaststellen van de vereischten voor het lidmaatschap.
 Gaat het nu aan om te redeneeren, zooals schrijver doet, dat

het accountantsberoep en de opleiding daarvoor een gevolg zijn
geweest van de ontwikkeling van het economische leven, met
verzwijging van het feit, dat de leiders dier vereenigingen, met
het oog op die ontwikkeling, de opleiding voor het beroep daar­
mede voortdurend en stelselmatig in overeenstemming hebben
gebracht ?
Meent schrijver in ernst, dat het accountantsberoep van zelf
is ontwikkeld door den groei van het economische leven? Hij
maakt een voorbehoud door het, in de stelling sub A voorko­
mende, woord „voornamelijk” . Nu echter niet blijkt wat schrij­
ver met dat voorbehoud bedoelt, kan daaraan geen gewicht wor­
den gehecht. In elk geval wil schrijver ten onrechte de beteekenis van het opbouwende werk der drie vereenigingen weg­
cijferen met het vooropgezette doel om de academische opleiding
als eenig mogelijk uitgangspunt eener wettelijke regeling te
doen strekken.
Hoe komt schrijver voorts aan zijn oordeel, dat de drie ver­
eenigingen thans niet meer in staat zouden zijn te zorgen voor
goede accountants ? Is het nog noodig bewijs te leveren van mijn
stelling, dat de langs den weg der drie vereenigingen gevormde
accountants ook heden, wat bekwaamheid en betrouwbaarheid
betreft, minstens gelijk staan met de vooraanstaande accoun­
tants in elk ander beschaafd land? Is ten deze niet een beroep
op de ervaring voldoende? Heeft ooit iemand vóór den heer
Modderaar twijfel aan de bekwaamheid van de leden der drie
vereenigingen durven uitspreken?
Schrijver beweert, dat in het rekest van het Bestuur terecht
is gesteld, dat de „particuliere opleiding” , welke gepaard gaat
met studie, hoofdzakelijk in de avonduren, niet kan voldoen aan
de eisehen, die het tegenwoordige economische leven stelt aan de
accountants.
 Om te leeren scherp te onderscheiden en alle economische
elementen in rekening te brengen moet, volgens schrijver, de
breede grondslag der academische studie aanwezig zijn.
Hier begaat schrijver m.i. dezelfde fout als mr. dr. Teken­
broek in zijn opstel, dat ik in een vorig nummer van dit blad
besproken heb. In algemeene bewoordingen wordt de acade­
mische opleiding in vergelijking gebracht met „een” opleiding
bij particuliere africhters', waarbij de officieele opleiding der
drie vereenigingen wordt verzwegen en de leden dier vereeni­
gingen worden gelijkgesteld met alle personen, die zich als
accountant in de Maatschappij opwerpen zonder dat die per­
sonen daartoe eenige behoorlijke opleiding hebben gehad of deze
hebben georganiseerd en zonder dat zij onder voldoende tucht
staan.
Volkomen ten onrechte betoogt schrijver in dit verband, dat
bij andere beroepen dezelfde strijd tusschen de academische en
de particuliere opleiding heeft bestaan met het gevolg, dat de
voorstanders van eerstgemelde opleiding in het gelijk zouden
zijn gesteld.
Immers bij mijn weten heeft zich bij geen enkel ander beroep,
waarbij die strijd zou hebben bestaan, . voorgedaan, hetgeen
bij het accountantsberoep is geschied, n.1. dat de ontwikkeling
van het beroep in handen is gekomen van krachtige vereeni­
gingen, wier bestuurders zorgden voor de opleiding en de hand­
having van de tucht, een en ander op zoodanige wijze, dat een
algemeen geëerde accountantsstand werd gevormd, die in staat
is gebleken zijn eigen aanzien te handhaven.
De geachte schrijver meent, dat voor de toekomst geen ver­
trouwen in de opleiding der drie vereenigingen kan worden
gesteld; er bestaat volgens hem kans op „verstarring” . De ge­
schiedenis van „menige wetenschap” bewijst, volgens schrijver,
dat die vrees niet ongegrond is.
 Moet ik nu nog mijn tijd besteden om een dergelijk argu­
ment, ontleend aan een op niets berustende vrees, waarbij een
vaag beroep wordt gedaan op „de historie van menige weten­
schap” , te weerleggen?

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

Op welke wijze zou beter dan volgens de in het Verslag der
Regeeringscommissie 1928 ontworpen regeling kunnen worden
gezorgd, dat geen verstarring intreedt? Kan er een sterkere
waarborg bestaan dan die van de organisatie der wetenschappe­
lijk gevormde accountants zelf, dat zal worden gezorgd, dat de
eischen van de uitoefening van het beroep in overeenstemming
zijn met die van het zich ontwikkelende economische leven,
wanneer die organisatie zich stelt onder toezicht van de Over­
heid? Waarom zou, indien schrijver vrees voor „verstarring”
koestert, die vrees niet bestaan bij een regeling van het accountantswezen, die uitgaat van een academische opleiding als een
monopolistische?
Wij zullen dus de sub A vermelde stelling van den heer
Modderaar in dezen geest moeten lezen:
Dè ontwikkeling van het accountantsberoep en van de oplei­
ding daarvoor is een gevolg van het streven der drie accountantsvereenigingen, die, mede onder den drang van het econo­
mische leven, een opleiding hebben ingesteld, welke in alle op­
zichten voldoet aan de daaraan te stellen eischen.
Trit die, m.i. bewezen, stelling kunnen wij de conclusie trek­
ken:
Een liquidatie van de uit de georganiseerde accountants zelf
voortgekomen opleiding, is in strijd met het algemeen belang.
 Het streven van de Overheid moet zijn gericht op de zorg om
te bevorderen, dat die opleiding op het vereischte peil blijft en
dus zooveel mogelijk in overeenstemming is met de academische
opleiding; voorts om het publiek te waarborgen en duidelijk te
maken, dat het zijn vertrouwen kan schenken aan de „Register­
accountants” , d.w.z. aan de accountants, die een behoorlijke ■
—
al dan niet academische — opleiding hebben gehad en onder
gestrenge tucht staan.
Wat betreft de sub B vermelde stelling des geaehten schrij­
vers, wil ik hierop wijzen, dat, al bestaat verschil in de wijze
van studie tusschen de academische opleiding en die der drie
vereenigingen en al berust eerstgemelde opleiding natuurlijker­
wijze op breederen grondslag dan laatstgemelde, tusschen het
doel dier opleidingen geen principieel verschil bestaat noch
mag bestaan. Ook de academische opleiding kan in hoofdzaak
slechts ten doel hebben een opleiding voor een behoorlijke uit­
oefening der aceountantspractijk, gelijk de academische medi­
sche studie in hoofdzaak slechts ten doel heeft het vormen van
goede, in de practijk werkzame medici.
Het feit, dat het technische peil van het aecountantsberoep,
zegt schrijver, eerst een zekere ontwikkeling moest doormaken
vóórdat de Universiteit zich ermede ging bemoeien, bewijst niet,
dat de aard van de opleiding der vereenigingen dezelfde is als
die van het Hooger Onderwijs.
De lezer kan ook uit die zinsnede de gevolgtrekking maken,
dat schrijver den arbeid der drie vereenigingen wegdoezelt.
Schrijver beweert: een zekere „technische ontwikkeling” heb­
ben die vereenigingen tot stand gebracht, maar thans moet dit
uit zijn. E r is, volgens hem, alleen nog maar plaats voor de
academische opleiding.
 Naar mijne meening zou het, als gezegd, uit theoretisch oog­
punt onverdedigbaar zijn om de deugdelijk gebleken opleiding,
die uitgaat van de georganiseerde accountants zelf, te liquideeren; dit zou echter ook om practisehe redenen onmogelijk zijn.
Schrijver verwijt mij, dat ik de constructie eener wettelijke
regeling heb uitgedacht in den geest van het rekestreerende
Bestuur, waarbij ik, die voornemens was die, aldus uitgedachte,
regeling te becritiseeren, beïnvloed zou zijn geweest door mijn
critiek, zoodat ik door het uitdenken van die constructie „ver­
warrend” zou hebben gewerkt.
Het Bestuur kon echter m.i. niet volstaan tegenover den
arbeid der Regeei'ingscommissie 1928 door met een enkel woord

119

aan te geven, dat de wettel ijke regeling van het accountantswezen moet uitgaan van de academische opleiding als een mono­
polistische. Het komt mij nog steeds voor, dat het Bestuur zijn
voormeld voorstel niet voldoende heeft overdacht en in gebreke
is gebleven den Minister een behoorlijk uitgewerkt practisch
voorstel te doen met de monopolistische academische opleiding
als uitgangspunt. Om de practische mogelijkheid van een rege­
ling in den geest van het Bestuur te onderzoeken, moest ik wel
een dergelijke regeling construeeren. De geachte schrijver had
m.i. dan maar eens moeten aangeven in welk opzicht een wette­
lijke regeling, in den geest van het Bestuur ontworpen, anders
zou moeten luiden dan de door mij geconstrueerde. De heer
Modderaar blijft te dien aanzien in gebreke!
Schrijver blijft bij zijne meening, dat het niet van de acade­
misch gevormden kan worden gevergd zich te doen incorporeeren in een Vereeniging, welker leden grootendeels zijn ge­
vormd langs een weg, waarvan de academisch gevormden prin­
cipieel tegenstanders moeten zjjn.
 Ik vertrouw, dat de overgroote meerderheid der academisch
gevormden daarover anders zal oordeelen. Een principieel
onderscheid tusschen de opleiding der academisch gevormden
en die van het op te richten Instituut van Registeraccountants
zou kunnen ontstaan, indien dat Instituut de eischen van het
door die Vereeniging in te stellen accountantsexamen, verge­
leken bij het academische examen, zou verslappen. Juist daar­
tegen kunnen ook de academisch gevormden waken door tot het
Register toe te treden. Zij hebben ■
— ik herhaal dit — bij die
toetreding groot belang, nu geen sprake kan zijn van een mono­
polie van de academisch gevormden wat betreft de uitoefening
van de pi'actijk. Door die toetreding zullen ook de academisch
gevormden kunnen zorgen, dat de accountantsstand in Neder­
land op een hoog peil blijft. Indien daarvoor in het algemeen
niet gezorgd wordt, zullen de academisch gevormden in de prac­
tijk op geduchte wijze bloot staan aan de concurrentie van on­
bevoegden, die niet behoorlijk onder tucht staan.
Ik hoop, dat de heer Modderaar thans het verband zal begrij­
pen van mijn stelling, dat tusschen de opleiding van het op te
richten Instituut en de academische opleiding geen principieel
verschil mag bestaan, met mijn stelling, dat ook de academisch
gevormden belang erbij hebben om te waken tegen het ontstaan
van een dergelijk verschil.
