REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Januari 1954.
REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFTLITERATUUR OP
HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Samengesteld door de Stichting voor
Economisch Onderzoek der Universiteit
van Amsterdam, redactie: Mevr. Dra E.
Hijmans

A. ACCOUNTANCY
III.
LEER VAN DE INRICHTING

Das Kontrollprinzip in W irtschaft und Verwaltung
R o n n e b e r g e r , R. en W i n c k e l m a n n , H — Controle wordt gedefinieerd als
de bewaking van het bedrijfsgebeuren welke als wezenlijk bestanddeel in de organisatie
is opgenomen teneinde voortdurend vooruit te kunnen zien en de resultaten te kunnen
beïnvloeden. In het eerste gedeelte van de beschouwing wordt ingegaan op de detaildoelstellingen en beginselen van de interne controle in het bedrijf en op de mogelijke
fouten welke zij aan het licht moet kunnen brengen. De rol van het formulier in dit
verband is belangrijker naarmate de bedrijfshuishouding groter is en de gebeurtenissen
zich meer in een vast rhythme herhalen.
De interne controle van inkoop, voorraad, voortbrengingsproces, verkoop en admini­
stratie wordt achtereenvolgens behandeld. Een afzonderlijk hoofdstukje is gewijd aan
de betekenis van de statistiek als bron van inzicht en als wegwijzer voor de politiek
van het bedrijf.
Het tweede gedeelte handelt over de controle bij gemeenschapsorganen, waarbij
wordt uitgegaan van het huishoudplan. De aandacht wordt vooral gevestigd op de con­
trole van de efficiency van het overheidsapparaat, welke bizondere maatregelen nood­
zakelijk maakt naast de traditionele beheerscontröle.
A III 4
Die Wirtschaftsprü{ung, 15 October 1953.
E 741.23

B. BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
a.
ALGEMENE BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
III.
 WAARNEMINGSMIDDELEN

Accounting Data for Control Purposes
N e t e r, J. — Dit artikel bevat een uiteenzetting van enkele toepassingsmogelijkheden
van de statistische analyse op het terrein van het bedrijfsbeheer. Met praktische experi­
menten welke in de Verenigde Staten zijn uitgevoerd, wordt geïllustreerd, dat de critische steekproef in veel gevallen voldoende betrouwbare gegevens oplevert om er
beslissingen op te baseren. Ook de toepassingen van de waarschijnlijkheidsrekening
welke in de vorm van „kwaliteitscontrölekaarten" e.d. in de productie een plaats aan
het veroveren zijn, worden kort besproken. De conclusie luidt, dat het statistische
gezichtspunt bij de administratie vaak van nut is, omdat het enerzijds kostenbesparing
mogelijk kan maken en anderzijds het snel nemen van gefundeerde beslissingen kan
bevorderen.
B a III - 2
The Controller. Augustus 1953.
E 761.1
Een nieuwe tak van de bedrijfsvergelijkende statistiek
Dit artikel bevat een bespreking van de uitkomsten van de branchegewijze bedrijfsvergelijkende statistieken van de productiviteit welke in de laatste jaren door het Cen­
traal Bureau voor de Statistiek in samenwerking met een efficiencybureau zijn opgesteld.
Bij deze statistieken is uitgegaan van de verhouding tussen de hoeveelheid product en
de hiervoor gebruikte hoeveelheid arbeid. Dit betekent, dat de cijfers o.m. variëren met
de mate van mechanisatie.
ma b

blz. 41

Een beter productiviteitsbegrip is voor dit werk echter niet te vinden, omdat men de
productiefactoren niet op één noemer kan brengen.
 Uit de publicaties betreffende overhemdenindustrie, schoenindustrie en baksteenin­
dustrie, welke zijn verschenen, blijkt dat er grote verschillen bestaan in de „productivi­
teit” in deze betekenis. Volgens het C.B.S. zouden bijvoorbeeld in de overhemden­
industrie besparingen in man-minuten kunnen worden verkregen variërend van 16 tot
42 % , door verbetering in de organisatie, vermijding van verliestijden, verhoging van
de arbeidsprestatie en verbetering van de werkmethoden. De invloed van de verschil­
lende verspillingsoorzaken is in grafieken afzonderlijk weergegeven.
B a III - 2
Doelmatig Bedrijfsbeheer, Augustus/September 1953.
E 643 : E 76
IV.
LEER VAN D E KOSTPRIJS E N DE PRIJSVORMING

Transactie- en voorraadresultaten en de vervangingswaardetheorie
M e y, Prof. Dr J. L. —• De mogelijkheid tot splitsing van de bedrijfsresultaten in
transactie-resultaten en voorraadresultaten is een van de belangrijkste verworvenheden
van de vervangingswaardetheorie.
Het verschil tussen de opbrengst van een transactie en de daarmee verbonden calcu­
leerbare offers zal steeds positief moeten zijn, zolang in overeenstemming met het
economisch motief wordt gehandeld. Dit impliceert niet dat er geen verliezen kunnen
optreden, maar alleen dat eventuele verliezen niet oorzakelijk met een bepaalde trans­
actie zijn verbonden: zij d.agen het karakter van voorraadverliezen.
De gemaakte onderscheiding wordt achtereenvolgens toegepast op drie typen van
productie: de continuele productie, de seizoengebonden productie en de onregelmatige
opeenvolging van productieprocessen.
Geconcludeerd wordt, dat de vervangingswaardetheorie de gevolgen van prijsdaling
en prijsstijging op gelijke wijze behandelt, zowel wat de transacties als wat de normale,
bij de noodzakelijke uitrusting van het bedrijf behorende voorraden betreft, en dat er
tussen de drie typen van productie ten aanzien van haar toepassing geen principieel
verschil bestaat.
Ingegaan wordt op het geval dat de bedrijfshuishouding bij de op vervangingsprijzen
gebaseerde verkoopprijs niet in staat is, een normale productieomvang te handhaven.
 De waardering der offers zal dan afhankelijk zijn van de verwachtingen welke zij ten
aanzien van de toekomstige marktontwikkeling koestert. Zolang zij deze situatie als
tijdelijk beschouwt, zal de vervangingswaarde de basis blijven, en ontstaan slechts
voorraadverliezen, welke het karakter van onderbezettingsverliezen zullen dragen. Acht
zij de ongunstige marktsituatie van blijvende aard, dan zal vervanging gedeeltelijk
achterwege blijven, en ontstaan eveneens voorraadverliezen, welke de vorm van onderbezettings- dan wel herwaarderingsverliezen zullen aannemen al naar de bedrijfshuis­
houding de productie inkrimpt resp. de verkoopprijs verlaagt.
Op speculatieve voorraden komen uiteraard ook winsten en verliezen voor. Deze
dienen van de bedrijfsresultaten gescheiden te worden gehouden en hiertoe moet wor­
den nagegaan welke fluctuaties van de voorraad als in het gegeven bedrijf normaal
moeten worden beschouwd.
B a IV - 2
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde. September 1953.
E 136.322
Accountants’ Responsibilities and Index-Number Adjustments
Z i e h a, E. L. •— Schrijver ziet gevaar in het verlaten van de historische kostprijs­
grondslag door accountants en administrateurs. De verantwoordelijkheid tegenover be­
leggers van alle categorieën welke zij hebben te dragen, brengt volgens hem mee dat de
aan deze beleggers te verstrekken inlichtingen op de historische gegevens moeten zijn
gebaseerd en niet op een benadering van de vervangingswaarde met behulp van index­
cijfers, zoals tegenwoordig wel wordt aanbevolen.
B a IV - 2
The N ew York Certified Public Accountant, September 1953.
 E 136.322
Rente in de kostprijs
H u i s m a n , J. •— In de praktijk wordt aan het „renteprobleem" niet de aandacht
besteed welke het verdient; dit is eruit af te leiden dat in enkele grote Nederlandse
bedrijven nog steeds geen rente in de kostprijs wordt gecalculeerd. Schrijver acht het
dus nuttig een overzicht m.b.t. deze kwestie te geven, waarbij hij enkele bekende litera­
tuuropvattingen als uitgangspunt neemt.
m ab

blz. 42

Hi] behandelt achtereenvolgens de rente als kostenfactor en als kostensoort, de hoogte
van de rentekosten en de verbijzondering daarvan, en de renteoffers en rentekosten in
het rekeningschema.
B a IV - 3
Financieel Overheidsbeheer, 15 October 1953.
E 136.325
V.
LEER V AN DE FINANCIERING

Kapitalmarkt und öffentliche Hand
G r e i f f e n h a g e n , H. — Een beschouwing ever de oorzaken van de schaarste
van bepaalde soorten van vermogen, waarin in het bizonder aandacht wordt besteed
aan de invloed van de Duitse Staat op de financieringsmogelijkheden voor particuliere
ondernemingen. Gesteld wordt, dat een belangrijk deel van de belastingopbrengsten in
Duitsland wordt aangewend voor investeringen, met name ook in de woningbouw. De
Staat treedt meer en meer als ondernemer op en roomt hiertoe door hoge belastingen
de inkomsten af, zodat particuliere investeringen worden belemmerd.
Een ander bedenkelijk verschijnsel is, dat het sparen in geld door de belastingpolitiek wordt bevorderd, maar tegelijkertijd het beleggen op langere termijn door allerlei
overheidsmaatregelen onvoordelig wordt. Huur- en prijsstop en hoge dividendbelastin­
gen zijn voorbeelden van dergelijke maatregelen.
Schrijver acht maatrege'en noodzakelijk welke het aandeel in ere kunnen herstellen,
en gaat na welke mogelijkheden hier liggen. De belasdngpolitiek is voor deze kwestie
van doorslaggevende betekenis.
B a V 3
Die Wirtschaftsprüfung, 15 September 1953.
 E 324
'
Het tekort aan risico-dragend kapitaal in de middelgrote onderneming
P r e e , P. A. d e — De bronnen welke vroeger voorzagen in de behoefte aan risico­
dragend kapitaal der middelgrote onderneming (zoals interne kapitaalvorming en familiefinanciering o.m. door erfenis), zijn deels niet meer aanwezig, deels door allerlei oor­
zaken verstopt.
De algemene situatie ten aanzien van het vermogensaanbod doet verder ook hier
haar invloed gelden. Hoewel niet nieuw, zijn de financieringsmoeilijkheden voor de
middelgro e onderneming toch veel groter dan vroeger.
De Nederlandse Participatie Maatschappij werd in 1948 opgericht om hieraan tege­
moet te komen. Schrijver acht het echter uitgesloten dat deze instelling op den duur
alleen in de behoefte aan risicodragend vermogen kan voorzien.
Toch zou het te betreuren zijn indien het middelgro,e bedrijf door gebrek aan kapitaaltoevoer in zijn verdere groei gestuit zou worden, want onder deze categorie zijn
vele levenskrachtige bedrijven. Alle middelen die er zijn (o.m. middelen van fiscale
aard, vorming van een garantiefonds door de regering e.d.) zullen dus aangewend
moeten worden om in het komende tekort te voorzien.
B a V - 3
Maatschappijbelangen, October 1953.
E 341
L’inlormation des Actionnaires
L e v a u x, V. .— In de Verenigde Staten is een beweging ontstaan, die „Stock­
holder Relations" wordt genoemd en erop is gericht, het contact tussen de N.V. en haar
aandeelhouders te verstevigen en levend te houden, o.m. door voorlichting door middel
van het jaarverslag, speciale rapporten, circulaires, cadeauzendingen e.d. Men tracht
ook zoveel mogelijk aandeelhouders tot het bijwonen van de algemene vergaderingen te
brengen en organiseert excursies naar de bedrijven. Ook in Frankrijk gaat men min of
meer in dezelfde richting.
 In dit artikel worden de wenselijkheid en de mogelijkheden van het navolgen van deze
gedragslijn in de West-Europese ianden en in het bizonder voor België, onderzocht.
Gesteld wordt, dat meer contact tussen de grote N.V.'s en hun aandeelhouders inder­
daad gewenst is. Een moeilijkheid is echter o.m. dat in West-Europa het toonder- aan­
deel overheerst, in tegenstelling met de Verenigde Staten waar meer aandelen op naam
Voorkomen. Ook is men in Europa veel meer geneigd tot geheimhouding, terwijl het
psychologisch klimaat ook om andere redenen ongunstiger is.
Het Amerikaanse systeem is ook niet vrij van bezwaren, en werkt niet zo goed als
men wel zou wensen. Het is dus zaak, zich eerst goed te oriënteren wat betreft de
publieke opinie en de mogelijkheden in de Europese landen.
B a V 3b
Annales de Sciences Economiques Appliquées, September 1953.
E 341

ma b

blz. 43

Enkele opmerkingen over de betekenis van de converteerbare obligatie als financieringsinstrument
R a v e s t ij n, D r H. P. W . v. — Schrijver analyseert de overwegingen, welke in de
laatste jaren hebben geleid tot toenemend gebruik van de converteerbare obligatie. Deze
overwegingen moeten worden benaderd zowel van de zijde van de kapitaalbehoevende
onderneming als van die van de beleggers. Van de onderneming uit bezien, zijn er
kostenoverwegingen in economische èn psychologische zin, welke het, vooral bij dalende
aandelenmarkt, wenselijk kunnen maken gebruik te maken van de converteerbare obli­
gatie als „geruisloze” methode van financiering met „risicodragend” vermogen.
 Het zijn niet alleen economische invloeden, die de beurskoersen bepalen; ook poli­
tieke ontwikkelingen spelen hierbij een rol, terwijl de vorming der koersen een collectiefpsychologisch proces is, met sterke emotionele beïnvloeding. Het kan dus voorkomen
dat de onderneming de emissiemarkt voor aandelen zo al niet geheel gesloten, dan toch
wel zeer kostbaar zal vinden als bron van financiering. Hierbij komt nog het verschijnsel
van de structurele verschuiving in de kapitaalstroom, welke sinds het begin van deze
eeuw is waar te nemen. Ook de belemmering van het internationale kapitaalverkeer over
grote gebieden van de wereld, waardoor de capaciteit van de nationale kapitaalmarkt
slonk en de arbitrage in haar werking werd bemoeilijkt, is een factor van betekenis.
Tenslotte wordt gewezen op de autonome en dwingende ontwikkeling van de productieen commerciële techniek. Daardoor kan in bepaalde bedrijfstakken een dwang tot
investeren ontstaan welke niet behoeft te corresponderen met gunstige gedisponeerdheid
van de kapitaalmarkt voor aandelenemissies.
Aan de zijde van de beleggers is o.m. sprake van een groeiend „valuta bewustzijn”,
terwijl vroeger algemeen als veilig aanvaarde beleggingsnormen steeds onzekerder wor­
den.
Voor de institutionele beleggers biedt de converteerbare obligatie de mogelijkheid tot
koerswinst, welke kan worden aangewend ter versterking van de reserves.
Al met al kunnen bij deskundig en gezond financieel beleid de converteerbare obligatie
en het converteerbare preferente aandeel een economisch en bedrijfseconomisch zeer
nuttige en heilzame functie vervullen.
B a V 3d
De Naamloze Vennootschap, September 1953.
E 325.242
VI.
 LEER VAN DE ORGANISATIE

Profitable Inventory Levels
T o d d, F. B. en S c h a r f, I. -— E r zijn maar weinig bedrijfshuishoudingen die vol­
gens een verantwoorde, objectieve methode de noodzakelijke grootte van hun voorraden
vaststellen. Vele bedrijven komen in gevaar of gaan ten gronde door te grote of te
geringe voorraden tengevolge van onvoorziene wisselingen in de omzetten.
In dit artikel wordt een werkwijze ter oplossing van het vraagstuk van de voorraadgrootte beschreven waarbij mede wordt uitgegaan van analyse van de verhouding tussen
omzetten en voorraden in het verleden. Men laat hierbij de perioden buiten beschou­
wing, waarin de voorraadpolitiek kennelijk onjuist is geweest. Uit de gegevens voor de
overige tijd tracht men voor elke omzetgrootte te komen tot een bijbehorende standaardvoorraadgrootte. Uit een schatting van de toekomstige omzetten valt dan de gewenste
omvang der voorraden af te leiden.
Het onderzoek van de verhouding tussen omzet en voorraden in het verleden kan
ook voor gehele bedrijfstakken en zelfs voor een geheel land waarde hebben, met name
ook met het oog op conjunctuurpolitieke maatregelen.
B a VI - 7
Harvard Business Review, September-October 1953.
E 641.233
Een nieuwe toepassing van de ideeënbus
B l o k l a n d , G. G. v a n — Het verzamelen van ideeën vindt tot nu toe meestal
plaats in het eigen bedrijf. Het ware echter ook mogelijk, een stelsel te organiseren
waarbij tips betreffende afzetvergroting, waardeverhoging of uitbreiding van de toe­
passingsmogelijkheden van een product zouden worden gehonoreerd, ook indien zij van
verbruikers afkomstig zijn.
 Op deze wijze zou de ideeënbus tevens een hulpmiddel kunnen zijn tot het bevor­
deren van de innerlijke bereidheid tot industrialisatie bij de bevolking, daar dit systeem
een zekere mate van identificatie met de eigen industrie in de hand zou werken..
B a VI - 12
Tijdschrift voor Efficiënte Bedrijfs Organisatie, September 1953.
E 641.291

mab

blz. 44

Voortrekkers in het doelmatigheidsstreven: F. W . Taylor
Een schets van het leven en werken van de man van de „wetenschappelijke bedrijfs­
leiding’’, waarin duidelijk naar voren wordt gebracht, dat de gedegenheid van Taylors
werk als organisator nog heden ten dage een voorbeeld vormt voor ieder, die zich op
het glibberige pad der organisatie waagt. T er sprake komen o.m. het beginsel van de
„redelijke dagtaak ”, en de wijze waarop Taylor het maken van tijd- en arbeidsstudies
aanpakte. Ook de scheiding tussen de verantwoordelijkheid van de bedrijfsleiding en
die van de arbeider is een gedachte van veel belang, die nog altijd actueel is. De selectie
en instructie van de mensen werd eveneens door Taylor naar voren gebracht, terwijl hij
ook het vandaag zo op de voorgrond staande bazenprobleem trachtte op te lossen.
B a VI - 13
Doelmatig Bedrijfsbeheer. Augustus/ September 1953.
E 643
Choix du Type de Hiërarchie
V a e s, U. J. — De keus van de juiste organisatiestructuur heeft twee zijden. Ener­
zijds bieden verschillende „stelsels” (lijn-staf-functionele organisatie en allerlei combi­
naties daarvan, al dan niet verbonden met comités) verschillende mogelijkheden. Ander­
zijds verschillen de te stellen eisen al naar de ontwikkelingsgraad, de geografische
spreiding, de productie-techniek en de personeelsverhoudingen der te organiseren bedrijfshuishouding.
 Een en ander wordt uitgewerkt en geïllustreerd. Er wordt op gewezen dat men nooit
een theoretisch organisatieschema „zuiver” kan doorvoeren, daar altijd de werkelijke
structuur van de formele zal afwijken. Het organisatieschema moet dan ook geen on­
veranderlijk harnas zijn maar zich aanpassen aan de levende verhoudingen in het
bepaalde bedrijf.
B a VI - 13
Annales de Sciences Economiques Appliquées, September 1953.
E 641.3
Management Communication and the Grapevine
D a v i s, K. — Inlichtingen vinden hun weg door een organisatie op twee manieren:
langs de formele weg en „ondergronds”. De bedrijfsleiding heeft belang bij het kennen,
beïnvloeden en gebruiken van de „ondergrondse” verbindingen. In dit artikel worden
de uitkomsten van onderzoekingen bij een bepaald bedrijf betreffende de informele
verbindingen tussen de diverse leidende en toezichthoudende mensen besproken.
De gevolgde methode („ecco-analyse”) bestond in het terugzoeken van de weg
waarlangs elke employé een bepaald nieuwtje te weten was gekomen. Men kwam o.m.
tot de conclusie dat staffunctionarissen actiever zijn in het doorgeven van nieuws dan
mensen in de hiërarchische lijn, terwijl de werkbazen vaak grotendeels buiten het infor­
mele verbindingen-systeem staan.
B a VI - 13
Harvard Business Review, Septcmber-October 1953.
E 641
De a.s. internationale studieconferentie van de Nederlandse Economische Hogeschool
N i e p o t h, C. — Onder deze titel wordt een beschouwing gewijd aan het vraagstuk
van de doelmatige verdeling van bevoegdheden over de leden van een organisatie.
Gewezen wordt o.m. op de mogelijkheid van verschillen tussen de formele en de
informele organisatiestructuur.
Overbelasting van de leiding en de belemmerende invloed van te grote functionele
afstanden op het proces van het vormen der beslissingen worden genoemd als factoren
welke delegatie van beslissingsbevoegdheden noodzakelijk kunnen maken, al zien som­
mige leidende functionarissen deze noodzaak wel eens niet tijdig in.
 De leiding dient „over te laten en toch (anders) vast te houden”. Maatregelen om het
gebruik dat van gedelegeerde bevoegdheden zal worden gemaakt, in de hand te houden
liggen in het vlak van technieken voor beleid, bedrijfsbezetting, organisatie, lonen en
salarissen, investeringen, research e.d. Zulke maatregelen kunnen in de plaats komen
van persoonlijke beslissingen van de leider zodat voor hem tijd voor belangrijker werk
vrij komt.
Uiteraard heeft elke partiële verandering in de structuur gevolgen voor de gehele
organisatie; hierop wordt nader ingegaan, evenals op de persoonlijkheid van de leider.
B a VI - 13
De Naamloze Vennootschap, October 1953.
E 641.3
Rekenles voor de verkoopleider?
In artikelen en inleidingen wordt er tegenwoordig vaak op gewezen, dat kleine orders

mab

blz. 45

en afnemers met een geringe omzet voor de leveranciers vaak verlies opleveren, omdat
de kosten die aan het uitvoeren van die orders en het bedienen van die klanten ver­
bonden zijn de schamele marge overtreffen.
Inderdaad is de afzetstructuur in menig bedrijf ongezond. Maar er zijn nog andere
dan alleen rekenkundige overwegingen, die in aanmerking genomen dienen te worden
wanneer men moet beslissen of onrendabele orders en zwakke verkooppunten moeten
worden af ges toten. Z o moet rekening worden gehouden met de theorie omtrent de
afzetstructuur, waarbij wordt uitgegaan van de beweeglijkheid van de afnemer. Afne­
mers kopen lang niet alle artikelen altijd op dezelfde plaats, en vaak kan een kleine
toevallige order aanleiding zijn tot het overgaan van een belangrijke klant naar een
concurrent. Kleine onrendabele orders en zwakke onrendabele verkooppunten kunnen
vaak een bescherming vormen voor grote orders en sterke verkooppunten.
Het is dus zaak dat de verkoopleiding niet alleen maar rekent, maar dat zij de cijfers
gebruikt met commercieel inzicht.
B a VI - 15
Doelmatig Bedrijfsbeheer, October 1953.
 E 641.252
Bedrijfseconomie in het openbaar bestuur
M e y, Prof. D r A. — Principiële verschillen in bestuurstechniek tussen het onder­
nemende concern en de publieke dienst bestaan nauwelijks. Zij blijven beperkt tot enkele
consequenties van het verschil in doelstelling en van de meerhoofdige samenstelling
van het hoogste publieke bestuursorgaan e.d.
De eis van doelmatigheid geldt voor de publieke administratie evenzeer als voor de
onderneming, ja ze heeft hier zelfs nog meer gewicht, terwijl bovendien bepaalde auto­
matische remmen ontbreken welke bij de onderneming in het algemeen aanwezig zijn.
De bewaking der gebrachte offers vereist dus bij de publieke administratie nog in ver­
sterkte mate de toetsing aan de normatieve kosten.
Functie-analyse, functionele decentralisatie, planning, personeelbeleid, kunnen bij de
overheid evenmin worden gemist als bij de onderneming.
In het tweede gedce te van de beschouwing wordt ingegaan op het karakter van de
begroting en de comptabiliteit, zoals dit past in deze nieuwe conceptie. De begroting
is geen limitatieve machtiging tot uitgeven, maar een gedetailleerd productieplan. Zij
dient dan ook te zijn gesplitst in een investerings (kapitaal-) begroting en een exploi­
tatie- (gewone) begroting, zodat men de kosten van een dienst zowel volgtijdelijk kan
beoordelen als gelijktijdig ten opzichte van de andere diensten.
Op de werkwijze bij opstellen en realiseren van de auihorisatiebegroting en de daarin
ingebouwde taaks .ellende budgetering wordt nader ingegaan. Essentieel is het gebruik
van standaardkosten, zodanig dat men een goede basis kiijgt van systematische bewa­
king van offers. Uiteraard wordt uitgegaan van de vervangingswaarde.
 Tenslotte wordt de positie van het gemeenschapsbedrijf in dit geheel besproken. Een
bedrijf levert diensten aan het publiek, welke naar hun aard per eenheid worden geho­
noreerd, in tegenstelling met het door een gemeenschapsdienst geproduceerde beschikbaarheidsnut, dat uit belastingontvangsten betaald moet worden. De begroting der be­
drijven moet een organisch-technisch zelfstandig deel van de begroting zijn, waarvan
het taakstellend element niet in de totaalbedragen maar in de genoemde cenheidswaarden ligt.
B a VI - 18
Financieel Overheidsbehcer, Juli/Augustus 1953.
E 643 : E 632.1
VII.
LEER V AN D E ARBEIDSVOORW AARDEN

Some Observation on Profit Sharing
J o h n s o n , E l l i o t t A. — Schrijver onderscheidt drie typen profitsharing stelsels,
al naarmate geheel of gedeeltelijk geregeld uitkeringen in contanten plaa.svinden, of
aan de employés toekomende bedragen worden tegoedgeschreven welke tot een later
tijdstip in de onderneming worden gehouden. Profitsharing biedt een aantal voordelen,
welke gedeeltelijk van fiscale aard zijn. Vooral de „uitgestelde” profitsharing Stelsels
maken op goedkope wijze een voorziening voor de oude dag mogelijk, welke minder
complicaties meebrengt dan een pensioenregeling. Verder wijst de praktijk uit dat o.m.
de efficiency, het verzuim en de personeelsverhoudingen er gunstig door worden beinvloed.
Het artikel sluit met een aantal algemene aanwijzingen over de keuze en invoering
van profitsharingstelsels.
B a VII - 3
The Controller, Juli 1953.
E 641.215.5

m ab

blz. 46

Rating the Job.
H e s t e r, A. R. — Dit artikel behandelt de keuze en invoering van prestatieloonstelsels en enkele daarmee verbonden vraagstukken.
W a t betreft de keuze wordt ingegaan op de voordelen van premieloonstelsels ver­
geleken bij eenvoudig stukloon.
 Vervolgens wordt aangegeven, aan welke eisen de mensen moeten voldoen die een
stelsel gaan voorbereiden en invoeren, en welke stappen achtereenvolgens nodig zijn
om te komen tot juiste standaarden en beloningsgrondslagen.
E r wo_dt op gewezen dat premiestelsels automatisch rekening houden met de vermoeidheidsfactor, omdat ze op temposchatting zijn gebaseerd. Bij stukloon daarentegen
wo-den afzonderlijke vermoeidheidstoeslagen berekend.
Het temposchatten is iets dat in de praktijk moet worden geleerd door het opdoen
van ervaring en „feeling”, het kan niet theoretisch worden onderwezen.
Goede resultaten worden bij dit werk alleen bereikt door de man, die de medewer­
king van de uitvoerende arbeiders weet te verkrijgen.
Alle standaarden dienen voortdurend op juistheid te worden gecontroleerd.
B a VII - 3
Time and Motion Study, Augustus 1953.
E 641.215
Psychological problems connectcd with Time Study
D a v i s , N o r a h M. ■
— De wens om meer geld te verdienen is niet het enige, en in
veel gevallen niet het belangrijkste, motief dat de reacties van werkende mensen behee-st. Er zijn allerlei motieven, zoals bv. prestige, vakmanstro s, ambitie, saamhorig­
heid, welke dikwijls doorslaggevend zijn en soms in conflict komen met de behoefte
aan meer geld.
Een prestatiebeloningsstelsel is dan ook lang niet overal op zijn plaats. En waar het
wel aan de eisen beantwoordt, dient het aangepast te zijn aan de bepaalde psycholo­
gische situatie.
Dikwijls bereikt men al goede resultaten met het vaststellen van zorgvuldig gekozen
standaards voor de prestatie, zonder dat hieraan een belonings-differentiatie wordt
verbonden.
Soms is een premie of accoord voor een gehele groep of afdeling beter dan indivi­
dueel prestatieloon, zoals met praktijkervaringen wordt toegelicht. Ook hier is de psy­
chologische reactie van de employés een belangrijke factor.
B a V II - 3
Time and Motion Study, Augustus 1953.
 E 641.215
Tarieficring
L e n t z, T. — Een verhandeling over prestatieloon, waarin vooral de voor- en nade­
len in vergelijking met tijdloon de aandacht hebben, en waarbij verband wordt ge'egd
tussen beloningssysteem, werkclassificatie en meritra ing. Een aantal voorwaarden en
wenselijkheden bij de invoering van prestatiebeloning worden besproken, en vervolgens
worden de tariefloonsystemen naar de doelstellingen en de grondbeginselen ingedeeld in
vier groepen. Van deze groepen worden enkele aan een nadere beschouwing onder­
worpen.
Het bepalen van de hoogte van het tarief tenslotte vereist kennis van het „normale
aantal prestaties”, een begrip dat voor drie verschillende interpretaties vatbaar is.
B a VII - 3
Maandblad voor bedrijfsadministratie, October 1953.
E 641.215
Introduction to Motion Study
W a d e , G. P. — Bewegingsstudie is de wetenschap welke erop is gericht, de taak
van de werker te verlichten, en hem aldus in staat te stellen met dezelfde inspanning
meer te bereiken. Ze is niet alleen van belang voor massa-productie in de industrie,
maar evenzeer voor alle mogelijke andere activiteiten van de mens.
Vijf stadia kunnen in het onderzoek worden onderscheiden. Het eerste bestaat in het
waarnemen en vastleggen van het te analyseren proces. Het tweede is de analyse,
waa bij voortdurend gevraagd wordt „waarom"? Vervolgens wordt een betere methode
opgebouwd, en de vierde stap bestaat in de uitvoering daarvan.
Hiermee is de zaak echter niet klaar, want het is nodig zorgvuldig na te lopen of
het bereikte niet weer verloren gaat. De baas moet hiervoor zorgen, en dat zal alleen
lukken als hij zich geheel met de nieuwe methode heeft vereenzelvigd.
B a VII - 5
Time and Motion Study, Augustus 1953.
 E 641.214.2 : E 641.231.4

m ab

blz. 47

Synthetische Normtijden: enkele critische opmerkingen
D i e h o, E. J. — Om te komen tot de normaaltijd (netto-tijd) van een bepaalde
taak kan men gebruik maken van de stopwatch, schatting, nacalculatie of van een der
systemen, die werken met synthetische normtijden („predetermined time values”) zoals
M.T.A., W .F.A . e.d. In dit artikel wordt een aantal bezwaren onder de loupe
genomen, welke in de Verenigde Staten tegen de laatstbedoelde systemen zijn geopperd
door Prof. Nadler van de W ashington University te St. Louis. Hij is van mening dat
de systemen teveel gebreken hebben om met succes toegepast te worden, o.m. omdat
begin- en eindpunt van een bewegingselement dikwijls vaag zijn, de tijd per element
wordt beïnvloed door voorafgaande en volgende elementen, en door de hoek van de
afgelegde weg, enz. Bovendien zijn de „predetermined time values" tot stand gekomen
via een temposchatting en zijn ze gemiddelden, hetgeen inhoudt dat er een belangrijke
afwijking kan zijn, afhankelijk van de spreiding der waarnemingen waaruit het gemid­
delde is berekend.
Bij een vergelijking tussen de systemen onderling bleek dan ook voor dezelfde ele­
menten niet dezelfde tijd te zijn gegeven.
B a VII - 5
Tijdschrift voor Efficiëntie en Documentatie, October 1953.
E 614.214.2
How good are Predetermined time Standards?
Er zijn nu reeds vijf bekende stelsels van tijdstandaardbepaling welke zijn gebouwd
op ontleding van de arbeid in haar kleinste elementen en bepaling van tijden voor die
elementen.
Ten aanzien van de bruikbaarheid van deze stelsels (zogenaamde tijdstudie zonder
stopwatch) lopen de meningen uiteen.
 Dit artikel geeft de uitkomsten van een enquête welke hieromtrent is gehouden bij
132 bedrijven welke van een dergelijk stelsel gebruik maken. Hieruit blijkt o.m., dat
men er veel nut van heeft, maar dat de meeste bedrijven ernaast om verschillende
redenen de stopwatch nog blijven gebruiken. De voor- en nadelen van dit soort stelsels
worden aan de hand van het enquêtemateriaal besproken, en richtlijnen voor de toe­
passing gegeven.
B a VII - 5
Factory Management and Maintenance, September 1953.
E 614.214.2
Methodologie de la formation des cadres
L i p p i 11, G. L. — Opleiding van leidend en toezichthoudend personeel in het leiden
van en omgaan met andere mensen is dringend nodig, daarover bestaat geen twijfel.
Echter zijn er allerlei weerstanden, die beletten dat op dit gebied veel wordt bereikt.
De schrijver analysteert de aard en uitwerking van deze weerstanden. De vrees van de
mensen om hun tekortkomingen, moeilijkheden en fouten in het daglicht gesteld te zien
speelt een grote rol, evenals de invloed van de gewoonte en de statische instelling van
vele employé’s.
Vervolgens worden aanwijzingen gegeven over de wijze waarop deze weerstanden
kunnen worden overwonnen. De mensen moeten worden gerustgesteld, ze dienen de
overtuiging te krijgen dat de „heropvoeding" hun eigen werk is. Vaak moet hen door
drastische maatregelen duidelijk worden gemaakt dat alles niet is zoals het behoort.
Voorbeelden van geslaagde „heropvoedings'-gevallen kunnen verder dienstig zijn
om het personeel warm te doen lopen. Van belang is vooral dat ook de hoogste leiding
bij de programma’s betrokken wordt. Zelfwerkzaamheid en niet „opleiding" in de ge­
wone zin is hier het wachtwoord.
B a V II - 7
Organisation Scientifique, Augustus/September 1953.
E 641.212.46

ma b

blz. 48.
