Betekenis van internationale standaarden voor de Neder­ landse wet- en regelgeving
EXTERNE

VERSLAGGEVING

Betekenis van internationale
standaarden voor de Neder­
landse wet- en regelgeving
THEMA

Prof. Dr. J. van Helleman en Prof. Dr. J. Klaassen

1 Inleiding
Wet- en regelgeving op het terrein van de
financiële verslaggeving is een fenomeen dat in
Nederland met name sinds de jaren zestig tot
stand is gekomen. Tot die tijd was er slechts een
enkel artikel in het Wetboek van Koophandel en
een aantal vrijblijvende aanbevelingen in studie­
rapporten van werkgevers- of accountantsorgani­
saties. De eerste Nederlandse wet op dit terrein
was de Wet op de Jaarrekening van Ondernemin­
gen (WJO 1970) die totstandkwam in het kader
van een algehele herziening van het onderne­
mingsrecht, die in belangrijke mate was ingege­
ven door de wens de verhoudingen in onderne­
mingen te moderniseren en te democratiseren.
In de WJO werden geen uitgebreide bepalin­
gen opgenomen voor waardering, resultaatbepaling of presentatie, omdat de meningen hierover
nog niet voldoende waren uitgekristalliseerd maar
ook om maatschappelijke ontwikkelingen op dit
terrein de nodige ruimte te geven. De minister
sprak de verwachting uit dat het georganiseerde
bedrijfsleven en de accountants hier een taak
zouden zien, zodat er geen lacune zou ontstaan.
Zo werd in 1969 het Tripartiete Overleg opge­
richt, later - in 1982 - opgevolgd door de Raad
voor de Jaarverslaggeving.
In deze periode van eind jaren zestig tot heden
zijn twee internationale ontwikkelingen van
dominante betekenis geweest voor de Nederland­
se wet- en regelgeving met betrekking tot finan­
ciële verslaggeving. Op het terrein van de wetge­
ving is dat het totstandkomen van Europese
richtlijnen, met name de Vierde (1978) en de
Zevende (1983), die de oorspronkelijke WJO
aanzienlijk hebben veranderd en uitgebreid,

SEPTEMBER 1999

[fflAB

terwijl op het gebied van regelgeving het uitko­
men van internationale standaarden door het in
1973 opgerichte IASC van groot belang is
geweest.
 In beide gevallen is echter geen sprake ge­
weest van eenrichtingsverkeer. Met name in het
IASC, waarvan het NIVRA medeoprichter was, is
met betrekking tot diverse onderwerpen een
belangrijke Nederlandse inbreng geweest. In dit
artikel zal hierop nader worden ingegaan.
Verder zal met name de betekenis van interna­
tionale standaarden (de IAS) voor de Nederlandse
wet- en regelgeving worden belicht en zal een
evaluatie worden gegeven van de positie van de
IAS als zelfstandige set van standaarden in het
kader van de Nederlandse wet en de Europese
richtlijnen.
2 Betrokkenheid van Nederland bij het
werk van het IASC
Vanaf de oprichting is het Nederlands accountantsberoep, en met name het NIVRA, betrokken
geweest bij het werk van het IASC. Het NIVRA
behoorde in 1973 tot de oprichters van deze
organisatie en een of meer vertegenwoordigers
van het NIVRA hebben vanaf het begin deel
uitgemaakt van de Board, het orgaan van het

Prof. Dr. J. van Helleman RA is directeur van KPMG,
hoogleraar Accounting aan de KUB en voorzitter van de RJ.
Prof. Dr. J. Klaassen is hoogleraar bedrijfseconomie aan de
Vrije Universiteit te Amsterdam, directeur KPMG Accountants
N.V. en lid van het International Accounting Standards Com­
mittee.
443

IASC dat belast is met het ontwerpen en uitvaar­
digen van verslaggevingsregels.
 Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van
het IASC in 1981 werd besloten niet alleen
accountants, maar ook vertegenwoordigers van
internationale organisaties werkzaam op dit
terrein zoals beurzen, banken, financiële directeu­
ren en dergelijke, evenals vertegenwoordigers
van de Verenigde Naties door middel van het
instellen van een Consultative Group bij het
ontwikkelen en uitvaardigen van de IAS te
betrekken. Sindsdien heeft deze verbreding van
betrokkenheid en draagvlak zich verder uitge­
strekt tot de samenstelling van de Board met de
komst van leden werkzaam in het bedrijfsleven of
als financieel analist (1986) en waarnemers van
de FASB (1988), de Europese Commissie (1990)
en IOSCO (1996).
Tot de verplichtingen die de oprichters en
latere toetreders tot het IASC op zich namen
behoorden:
- de verplichting het werk van het IASC in
eigen land te steunen door iedere internationa­
le standaard in dat land te publiceren;
- de verplichting overheden en nationale
standard-setters ervan te overtuigen dat
internationale accounting standaarden (de
IAS) zouden moeten worden toegepast in
gepubliceerde financiële overzichten en dat
van deze toepassing melding zou worden
gemaakt.
 Vanuit het NIVRA is er steeds binnen het
voormalige Tripartiete Overleg (TO) en vervol­
gens in de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) op
aangedrongen om bij het ontwerpen van Beschou­
wingen en Richtlijnen acht te slaan op de uitkom­
sten van het werk van het IASC. Dat heeft er onder
meer toe geleid dat bij het ontwerpen van richtlij­
nen steeds expliciet wordt nagegaan of deze gelijk
zijn aan de IAS. Punten van verschil worden
uitdrukkelijk vermeld in een bijlage bij de Richtlij­
nen voor de Jaarverslaggeving. Overigens was het
in de beginfase niet al te moeilijk om bij het
formuleren van Nederlandse verslaggevingsregels
ook te zorgen dat aan internationale verslagge­
vingsregels werd voldaan, omdat bij het ontwerpen
van de internationale verslaggevingsregels tot eind
jaren tachtig veel opties werden ingebouwd. Veel
leden van de Board van het IASC zorgden ervoor

444

dat de praktijk in hun land ten minste als een van
de opties in de internationale regels werd opgeno­
men. Dit laatste was niet langer mogelijk na
aanvaarding door het IASC van de Statement of
Intent met het oog op de erkenning van de IAS
door IOSCO. Toen werd het policy van het IASC
om zoveel mogelijk de bestaande opties, dat wil
zeggen verschillende naast elkaar erkende moge­
lijkheden voor balanswaardering of resultaatbepaling, te schrappen. Het streven werd er meer en
meer op gericht om tot uniforme verslaggevingseisen en steeds concretere regels te komen. Dit
leidde er allengs toe dat in Nederland veelgebruik­
te waarderingsregels niet langer voldeden aan de
IAS. Kortom, de praktijk verwijderde zich van de
standaarden doordat de standaarden steeds dwin­
gender voorschriften bevatten en minder opties
openlieten.
 Eindjaren zeventig was er geen groot verschil
tussen de eisen die de IAS stelden en de verslaggevingspraktijk van grote Nederlandse onderne­
mingen. Toch is het NIVRA er niet in geslaagd
de verplichting die zij op zich had genomen,
bevorderen dat ondernemingen zouden vermelden
dat zij internationale standaarden toepasten, ook
in de praktijk geaccepteerd te krijgen. Er zijn
daartoe in de jaren zeventig wel pogingen gedaan,
maar deze zijn gestrand'. De discussie ging
daarbij simultaan over de afdwingbaarheid van de
Beschouwingen en Richtlijnen van de RJ ener­
zijds en de IAS anderzijds. Het NIVRA-bestuur
overwoog aan haar leden voor te schrijven om het
al dan niet volgen van deze regels te melden in de
accountantsverklaringen. Dit leidde in 1982 tot
een concept-meningsuiting van het NIVRAbestuur om in de accountantsverklaring melding
te doen van het al dan niet toepassen van de
definitieve Richtlijnen van de RJ2. Het NIVRA
heeft het destijds echter niet aangedurfd deze
meningsuiting tot regel voor registeraccountants
te verheffen omdat de Richtlijnen en de daarin
begrepen IAS door het bedrijfsleven kennelijk
onvoldoende als norm werden erkend, terwijl er
ook twijfel was over de juridische houdbaarheid
van de gekozen positie. Wel is er later een
uitspraak van de Raad van Tucht van het NIVRA
geweest, waarin een accountant is veroordeeld
omdat hij bij de beoordeling van een waarde­
ringsgrondslag geen aandacht had geschonken
aan het feit dat deze grondslag niet in overeen­
stemming was met de Richtlijnen van de RJ3.
 SEPTEMBER 1999

E!ab

3 IAS en de Nederlandse wetgeving op het
gebied van de jaarverslaggeving
De Nederlandse wetgeving inzake de jaarver­
slaggeving (Titel 9 Boek 2 BW) bevat geen enkele
verwijzing naar de IAS. Het toepassen van deze
standaarden is dan ook niet expliciet toegestaan,
maar evenmin verboden. Voorzover de concrete
inhoud van de IAS tot een wijze van waarderen en
presentatie leidt die in overeenstemming wordt
geacht met de Nederlandse wetgeving op het
gebied van de jaarverslaggeving, is er geen be­
zwaar dat ondernemingen internationale standaar­
den toepassen. Dit leidt dus tot de vraag of de
Nederlandse wetgeving verhinderingen bevat voor
toepassing van de IAS. Tot nu toe zijn die verhin­
deringen tamelijk beperkt gebleven.
 Recentelijk zijn door het IASC echter diverse
standaarden uitgevaardigd die min of meer strijdig
zijn met Nederlandse wettelijke voorschriften. Dit
houdt dus in dat Nederlandse ondernemingen niet
altijd een jaarrekening kunnen opstellen die zowel
aan de Nederlandse wetgeving als aan de IAS
voldoet. Waarschijnlijk is deze situatie niet door de
wetgever voorzien of gewenst. De Nederlandse
wetgeving heeft, door in ruime mate gebruik te
maken van opties in de Vierde en Zevende EGRichtlijn, altijd een vrij grote speelruimte aan
ondernemingen gelaten voor de keuze van waarde­
ringsgrondslagen. Daardoor is men niet in de
situatie gekomen dat de nationale wetgeving, door
striktere wetgeving dan op grond van de Vierde en
Zevende Richtlijn noodzakelijk was, als barrière
zou fungeren om zoveel mogelijk aan te sluiten bij
internationale ontwikkelingen. Uit recent onder­
zoek van de Europese Commissie is gebleken dat
er slechts op enkele punten strijdigheid is tussen de
EG-Richtlijnen en de IAS. Dit onderzoek, dat
overigens slechts tot 1998 gaat en waarin de meest
recente standaarden derhalve niet zijn meegeno­
men, heeft aangetoond dat tot dan toe de Vierde en
Zevende Richtlijn geen belangrijke belemmering
voor ondernemingen zijn geweest om internationa­
le accounting-standaarden toe te passen. Dit neemt
niet weg dat in een aantal landen, omdat men daar
de opties van de Vierde en Zevende EG-Richtlijn
maar ten dele in de wetgeving heeft overgenomen,
de situatie minder gunstig is voor toepassing van
de IAS. Kortgeleden is onder andere in Duitsland,
Frankrijk, Italië en België expliciet wetgeving
uitgevaardigd waarbij het onder bepaalde voor­

SEPTEMBER 1999

E!ab

waarden is toegestaan de IAS toe te passen, ook
als deze strijdig zijn met de nationale wet. Deze
vrijheid is met name toegestaan aan beursgenoteer­
de internationaal georiënteerde ondernemingen om
hen de mogelijkheid te bieden een vorm van
verslaggeving toe te passen die ook op belangrijke
buitenlandse kapitaalmarkten erkend is. Overigens
is een duidelijke policy van de Europese Commis­
sie dat zij niet toestaat dat de nationale wetgeving
de mogelijkheid opent om bij toepassing van
buitenlandse regels van de Vierde en Zevende EGRichtlijn af te wijken.
 De punten waarop de Europese Richtlijnen
eisen stellen die het voor ondernemingen binnen
de EU onmogelijk maken zonder meer de IAS toe
te passen, zijn de volgende:
1 de Richtlijnen verbieden waardering van
sommige posten tegen marktwaarde, waardoor
bepaalde financiële instrumenten niet tegen
marktwaarde mogen worden gewaardeerd,
terwijl zij dat volgens de IAS juist wel moeten;
2 krachtens de Richtlijnen dienen voor bepaalde
risico’s voorzieningen te worden genomen,
terwijl de IAS verbieden voorzieningen te
nemen in situaties waarin er met de tegenpartij
nog geen rechtsbetrekking is die tot een
betalingsverplichting leidt;
3 krachtens de Richtlijnen dienen zelfvervaar­
digde immateriële vaste activa over een
periode van maximaal 5 jaar te worden
afgeschreven terwijl IAS 38 afschrijving over
de economische levensduur voorschrijft, met
een maximum van 20 jaar.
Hieruit blijkt dat het aantal verschillen dat het
voor Europese ondernemingen onmogelijk maakt
om wegens strijdigheid met de Vierde en Zevende
Richtlijn de IAS toe te passen, thans nog beperkt
is. Met betrekking tot Nederland kan, ondanks het
feit dat de wetgever niet expliciet refereert aan de
IAS de indruk toch niet anders zijn dan dat de
Nederlandse wetgever positief tegenover deze
standaarden staat. Dit is onder andere gebleken
toen in het begin van de jaren tachtig in het kader
van de toepassing van het toenmalige artikel 408
betreffende vrijstelling van deelconsolidatie het
Ministerie van Justitie in een Algemene Maatregel
van Bestuur schreef dat jaarrekeningen die voldoen
aan de IAS geacht worden informatie te verschaf­
fen equivalent aan die welke vereist is volgens de
Vierde en Zevende EG-Richtlijn4.
445

Desondanks kent de Nederlandse wet enkele
beperkingen in het toepassen van de IAS die
verdergaan dan de Europese Richtlijnen, zoals het
niet zonder meer toestaan van verkrijgingsprijs
als waardering van deelnemingen in de enkelvou­
dige balans.
 4 Betekenis van de IAS voor de
Nederlandse Richtlijnen
4.1

Beschouwingen van het Tripartiete
Overleg

Het Tripartiete Overleg (TO) begon zijn
activiteiten in 1969, dus vier jaar voordat het
IASC werd opgericht. Zijn taak was de in het
maatschappelijk verkeer gehanteerde grondslagen
voor waardering en winstbepaling te inventarise­
ren en te toetsen teneinde invulling te geven aan
de wettelijke eis dat deze grondslagen moeten
voldoen aan normen die in het maatschappelijk
verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd.
Bij het uitvoeren van deze taak heeft het TO
vanaf het begin blijk gegeven van een internatio­
nale oriëntatie, ongetwijfeld geïnspireerd door
degenen die het feitelijke werk ter hand namen, te
weten de leden van de Commissie Advies Jaarverslaggeving van het NIVRA5. Dit kwam met
name tot uitdrukking in het gebruikmaken van
onderzoeksrapporten van het Amerikaanse
accountantsinstituut en uitspraken van de hiermee
gelieerde Accounting Principles Board6. Zowel
bij de keuze van de onderwerpen (gerelateerd aan
belangrijke balansposten) als bij de inhoudelijke
uitwerking ervan (bijvoorbeeld bij deelnemingen)
is de Amerikaanse invloed traceerbaar. Met de
komst van het 1ASC deed zich de vraag voor in
welke relatie de internationale standaarden
zouden moeten staan tot de uitspraken van het
TO, neergelegd in de Beschouwingen naar
aanleiding van de Wet op de Jaarrekening van
Ondernemingen.
In formele zin was niet het TO, maar het NI­
VRA lid van het 1ASC, met de daaraan verbonden
rechten en plichten, hoewel in de praktijk ook het
TO in duidelijke wisselwerking stond met het
IASC. De wederzijdse beïnvloeding kwam vooral
tot gelding door personele unies van de leden van de
Commissie Advies Jaarverslaggeving (CAJ) van het
NIVRA en het TO enerzijds en leden van 1ASC
Steering Committees of de Board anderzijds7.
 446

Verder gaf het TO commentaar op Exposure
Drafts van het IASC. Door dit nauwe contact
werd ook gestimuleerd dat de inhoud van de IAS
zoveel mogelijk in de Beschouwingen werd
geïncorporeerd. Voor het NIVRA was dat mede
een geëigende methode om zich te kwijten van
zijn taak als lid van het IASC om de uitgegeven
standaarden zoveel mogelijk toepassing te doen
vinden in Nederland.
4.2

Richtlijnen voor de Jaarrekening

Eindjaren zeventig groeide er, met name in de
kringen van het NIVRA, onvrede over de positie
van het TO en de status van de Beschouwingen.
Men vond de ontwikkelingen te langzaam gaan
en de inhoud te vrijblijvend8.
Besloten werd de bestaande Beschouwingen te
herschrijven in een wat stelliger formaat en deze
om te dopen in Richtlijnen. Voorts werd besloten,
in navolging van het IASC, vetgedrukte passages
op te nemen, zogenaamde stellige uitspraken, met
een dwingender karakter dan de overige aanbeve­
lingen. Tevens werden de IAS in de tekst verwerkt
voorzover zij door het TO voor Nederland aan­
vaardbaar werden geacht. Ook werd besloten
uitspraken van de Ondernemingskamer en de Hoge
Raad op te nemen, voorzover zij geacht konden
worden een algemeen karakter te dragen. De eerste
aflevering van de Richtlijnen voor de Jaarrekening
werd als ontweip gepubliceerd in 19801'.
In deze publicatie werd ook een aparte bijlage
opgenomen (bijlage 2) waarin werd aangegeven
in hoeverre de IAS in de Richtlijnen waren
verwerkt. Op dat moment waren dertien IAS
uitgebracht. Deze waren door het NIVRA in het
Nederlands vertaald en via een bijlage bij de
Accountant in omloop gebracht10.
 In bedoelde bijlage werd uiteengezet dat het
TO op drie punten IAS 1-13 niet kon onderschrij­
ven; het betrof:
IAS 3: waar het TO proportionele consolidatie
in bepaalde situaties ook aanvaardbaar achtte;
- IAS 8: waar het TO in meerdere situaties
rechtstreekse mutaties in het eigen vermogen
toestond;
I AS 11: waar het TO in bepaalde gevallen
allocatie van verliezen over de looptijd van
een contract aanvaardbaar achtte.
Daarnaast werd echter een voorbehoud ge­
maakt voor een alinea in IAS 3 en voor IAS 7-13,

SEPTEMBER 1999

E!ab

omdat deze nog niet geheel (1AS 8 en 11) of
helemaal niet (IAS 7, 9,10, 12 en 13) in de
ontwerp-richtlijnen waren verwerkt, zodat er in
wezen weinig vooruitgang was geboekt ten
opzichte van de situatie in september 1977.
Bij het opstellen van de Richtlijnen werd een
structuur gekozen die nauw aansloot bij de opzet
van de wet, zodat algemene uiteenzettingen over
doel, prijsgrondslagen, criteria voor opname en
vermelding en stelselwijzigingen werden gevolgd
door specifieke richtlijnen voor afzonderlijke
balansposten, de winst- en verliesrekening en de
toelichting. Hierdoor werd er geen aansluiting
gezocht bij de structuur van de IAS die de meer
Angelsaksische benadering van integrale stan­
daarden per onderwerp volgden.
4.3

Raad voor de Jaarverslaggeving

Volgend op de herschrijving van de Beschou­
wingen naar Richtlijnen in 1980 werd de struc­
tuur van het TO ter discussie gesteld, omdat de
samenstelling ervan, de besluitvorming en de
voorbereiding van richtlijnen niet meer voldeden
aan de hogere eisen die hieraan werden gesteld.
Ondertussen was de Vierde EG-Richtlijn met
betrekking tot jaarrekeningen in 1978 vastgesteld
en waren in de Verenigde Staten (FASB) en het
Verenigd Koninkrijk (ASC) nieuwe standard­
setters actief, waardoor bij het N'IVRA en interna­
tionaal georiënteerde ondernemingen de behoefte
ontstond ook in Nederland op een meer professio­
nele wijze richtlijnen te ontwikkelen.
 Het model dat hiervoor in 1982 werd geïntro­
duceerd in de vorm van de Stichting voor de
Jaarvers laggeving en een daaronder staande
zelfstandig opererende Raad voor de Jaarverslaggeving had gemeenschappelijke kenmerken met
standard-setters in Angelsaksische landen en het
1ASC, maar had toch ook unieke Nederlandse
trekken door de gelijke vertegenwoordiging van
gebruikers, verschaffers en controleurs.
Met betrekking tot de positie van de Richtlij­
nen en de IAS werd in 1984, in de eerste defini­
tieve versie van de Richtlijnen, de lijn uit het
verleden doorgetrokken doch explicieter gefor­
muleerd, te weten: richting geven aan de wettelij­
ke eis dat de jaantekening moet voldoen aan
normen die in het maatschappelijk verkeer als
aanvaardbaar worden beschouwd; in de Richtlij­
nen worden de IAS opgenomen voorzover zij in

SEPTEMBER 1999

EJab

de Nederlandse situatie aanvaardbaar kunnen
worden geacht. De bijzondere positie van stellige
uitspraken (vetgedrukte tekst) ter onderscheid van
de overige aanbevelingen werd gehandhaafd met
als consequentie dat van ondernemingen werd
verwacht hiervan slechts af te wijken, indien
daarvoor goede gronden aanwezig zijn.
Sindsdien is het werk van het IASC door
verschillende factoren in een stroomversnelling
gekomen, onder andere door de wens van het
IASC om de 1AS geaccepteerd te krijgen voor
internationale emissies en beursnoteringen en de
daarmee samenhangende eis van de Internationale
Organisatie van Beursautoriteiten (10SC0) om
een set standaarden te hebben die alle belangrijke
onderwerpen dekt (core set) en van voldoende
kwaliteit is. In verband hiermee heeft het IASC
een Conceptual Framework (1989) ontwikkeld en
verder bestaande alternatieve mogelijkheden voor
verslaggeving (zogenoemde opties) drastisch
gereduceerd en de reeds uitgegeven standaarden
herschreven in een dwingender formaat, terwijl
bij nieuwe standaarden ook gelet wordt op
voldoende specificatie van de voorschriften en
een grotere mate van toelichting (disclosure).
 Deze ontwikkelingen zijn door de RJ gevolgd,
zij het met continuering van de in het verleden
gekozen gedragslijn dat de structuur van de
Richtlijnen de opzet van de wet volgt (waardoor
de IAS vaak niet als zodanig in de Richtlijnen
zijn terug te vinden en dat de in de Nederlandse
verhoudingen niet acceptabel geachte bepalingen
worden uitgezonderd. Deze zijn apart vermeld
(sinds 1998 in hoofdstuk 920, voorheen in bijlage
6 of bijlage 2) in de Richtlijnen. Ten gevolge van
de uitbreiding van het aantal 1AS en de specifie­
kere inhoud onder invloed van de IOSCOovereenkomst, is ook het aantal verschillen met
de Richtlijnen toegenomen. Desondanks is er een
sterke mate van overeenkomst tussen de eisen
volgens IAS en de RJ Richtlijnen.
5 Toekomstige positie van de IAS ten
opzichte van de Nederlandse wet- en
regelgeving
Uit het voorgaande is gebleken dat de Neder­
landse wetgeving sterk is beïnvloed door Europese
Richtlijnen en dat de Nederlandse Richtlijnen zich
met name gedurende de afgelopen tien jaar door de
IAS hebben laten leiden. De vraag kan zich nu

447

voordoen of Nederlandse ondernemingen, als zij
dit wensen, dan niet in de gelegenheid moeten
worden gesteld rechtstreeks de IAS toe te passen
zonder tegelijkertijd aan de Nederlandse Richtlij­
nen te moeten voldoen. Deze vraag is met name
van belang voor ondernemingen met beursnoterin­
gen in het buitenland, voor wie internationale
vergelijkbaarheid van grote betekenis is.
 In beginsel zijn met betrekking tot de door
Nederlandse ondernemingen toe te passen wet- en
regelgeving drie hoofdroutes denkbaar":
1 Nederlandse wet- en regelgeving. Hierbij wordt
de Nederlandse wet onverkort gehandhaafd en
worden de Richtlijnen van de RJ toegepast als
de enige referentie voor de normen die in het
maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar
worden beschouwd. Evenals thans het geval is
kunnen de IAS geïncorporeerd worden in de
Richtlijnen voorzover zij in de Nederlandse
verhoudingen acceptabel worden geacht. In
deze optie kunnen de IAS niet rechtstreeks en
onverkort toegepast worden.
2 Nederlandse wet- en regelgeving en de IAS.
Hierbij blijft de Nederlandse wet van kracht,
maar worden de IAS naast de Richtlijnen
erkend als maatschappelijk aanvaardbare
normen. Volledige toepassing van de IAS kan
echter op wettelijke barrières stuiten, zodat
ondernemingen in een enigszins halfslachtige
situatie kunnen komen te verkeren. Als variant
zou de Nederlandse wet aangepast kunnen
worden om strijdigheid met de IAS te vermij­
den. Deze aanpassing kan echter niet verder­
gaan dan de Europese Richtlijnen toestaan,
zodat onverkorte toepassing van de IAS niet
in alle gevallen mogelijk zal zijn.
3 Europese Richtlijnen en de IAS. Nederlandse
beursondernemingen zou toegestaan kunnen
worden rechtstreeks de IAS te volgen, voorzo­
ver deze niet in strijd zijn met Europese
richtlijnen. Deze route wordt niet voor alle
rechtspersonen opengesteld omdat internatio­
nale vergelijkbaarheid van financiële verslag­
geving vooral voor beursondernemingen van
belang is. Zoals hiervoor al vermeld is deze
mogelijkheid door een aantal Europese landen
al onder bepaalde voorwaarden toegestaan. Als
variant zouden verder de Europese Richtlijnen
aangepast kunnen worden om strijdigheid met
de IAS te vermijden, zodat volledige toepas­
sing van de IAS mogelijk wordt.
 448

Optie 3 is zeker een reële mogelijkheid, gezien
de strategie van de Europese Commissie om de
IAS te accepteren in aanvulling op de Vierde en
Zevende Richtlijn en de bereidheid om eventuele
knelpunten weg te nemen. In deze situatie zouden
ondernemingen dan normaliter moeten rapporteren
op basis van de Nederlandse wet en de RJ Richtlij­
nen, maar indien zij daarvoor kwalificeren zouden
sommige ondernemingen kunnen rapporteren op
basis van de Nederlandse wet (voorzover niet in
strijd met de IAS) en de IAS (voorzover niet in
strijd met de EG-Richtlijnen).
Verdergaande opties, zoals het volledig terzijde
zetten van de Europese Richtlijnen en de daarop
gebaseerde nationale wetgevingen ten gunste van
de IAS, zijn vooralsnog ongewenst omdat zij een
belangrijk vacuüm zouden creëren met betrekking
tot onderwerpen die nog niet door de IAS zijn
gedekt en ook ongewenste situaties zouden kunnen
scheppen voor niet-beursgenoteerde ondernemin­
gen omdat de 1AS met name ontwikkeld zijn met
het oog op beursondernemingen12.
Indien echter een herziening van de Europese
Richtlijnen plaats zou vinden om de IAS de
nodige ruimte te geven, en in aansluiting daarop
eveneens een dergelijke aanpassing van de
nationale wetgeving zou plaatsvinden, ligt het
voor de hand terug te vallen op optie 2, waarbij
de Nederlandse wet- en regelgeving van toepas­
sing is op Nederlandse ondernemingen in het
algemeen, maar waarbij door ondernemingen die
daarvoor in aanmerking komen voor volledige
toepassing van de IAS kan worden geopteerd.
NOTEN

1 Zie Zeff et al, (1992), Company Financial Reporting, p.
241 e.v. en p. 312 e.v.
2 Ontwerp-meningsuiting 15, De betekenis van de richtlij­
nen van het TO voor de accountantsverklaring, NIVRA, 1982.
3 Zie Jurisprudentie Tuchtrechtspraak 1993.14, NIVRA,
Amsterdam.
4 Regeling gelijkwaardigheid van Jaarrekeningen, (1986),
Documentatie rond de jaarrekening, Kluwer, p. 7.01.31.
 5 Zie voor een uitgebreide beschrijving van deze ontwik­
kelingen Zeff et al, p. 193 e.v.
6 Ibidem, p. 195 en p. 207. Met name werd gebruikge­
maakt van Paul Grady, Inventory of Cenerally Accepted

SEPTEMBER 1999

S0AB

Accounting Principles for Business Enterprises, AICPA 1965,
zoals voorgesteld door R. Burgert.
7 Ibidem, p. 223. De inbreng van eigen Nederlandse opvat­
tingen in het IASC is waarschijnlijk het sterkst geweest op het
terrein van actuele waarden, zoals het accepteren van waardering
op basis van actuele waarde als alternatief voor historische kosten.
8 Zeff et al, p. 266.
9 Richtlijnen voor de Jaarrekening, afl. 1 (juni 1980).
10 In aanvulling op IAS 1-6 betrof het:
- IAS 7: De Staat van Herkomst en Besteding der middelen.
- IAS 8: Ongebruikelijke posten, posten vorige boekjaren
en wijzigingen in grondslagen.
- IAS 9: Administratieve verwerking van speurwerk- en
ontwikkelingsactiviteiten.
- IAS 10: Voorwaardelijke baten en lasten; gebeurtenissen
na balansdatum.
SEPTEMBER 1999

ESab

- IAS 11: De administratieve verwerking van bouwcontracten.
- IAS 12: De administratieve verwerking van belasting naar
de winst.
- IAS 13: De weergave van vlottende activa en passiva.
11 Daarnaast zijn nog andere routes denkbaar, zoals het
toepassen van US GAAP door Nederlandse ondernemingen met
een Amerikaanse beursnotering. Dit valt echter buiten het
bestek van dit artikel, evenals een uitgebreide bespreking van
de voorwaarden die voor de hoofdroutes zouden moeten
gelden.
12 Hoewel niet expliciet en consistent uitgewerkt, richten
de IAS zich op ondernemingen wier aandelen van belang zijn in
het internationale kapitaalverkeer. Dit is ook de optiek in de
lOSCO-overeenkomst.
449.
