Nieuwe verschuiving van mannelijke en vrouwelijke arbeidskrachten
H e t spreekt vaaazelf, dat, a:~ngezien de thuis vertoevenue man.nen wel hoagst zel~en beroeploos w a r e n , b,ij~aa"
uitsluite~d v r o u w e n voor dezen h,ulpdienst Werden
bestemd. Begin 1918 kon dran ook wordcn gemeld., d a t
alle w e r k ~ n
in den la~ldibou.w, 56k de zwaavd'ere
van ploegen, maaien en dorsdaen, dtoor vrouwenh~mden
w e r d e n verricht. Of die arbei~ e v e n w e l met l i e f r
wer~ gedaan ? :Men m.~g het ~.etw~iielen...
 N i e t g e d ~ o ~ g e n is de sinds 1916 hog sterk toegenomen a r b e i d van de D,a.itschCe vrouav ha d:e n i} v:e r l~ e i d. H e t optred~en, te Griinkixcb (Hohensalza), van
een moed,er vma 8 kin~eren, d~e v o o r h e e n reed's b r i e
v~onbestelster
was, ~ls vrouwelij,ke d ~ o . o d g r a , ,
v e r ; van een j o n g e v r o u w met 5 kind,eren alktaar als
vrouwe!ijke v ~ e e s c h' h' o u w~ e r , terwi~l te zelfder
plaatse ook een vrouweltj,ke, s ~ h o o r s t e e n-r e g e r~
w e r k z a a m was ~ gevaller~, A~pril 1917, med~gedeelr d~or
d,e ,,Vossische Zeitu~g" ~ zal w61 als beti'ekkelijke uitzondering moeten wordea, beschou,wd,. Ook de.-~erou~ve-lijke s l a g e r s k r ~ e ~ k t s
z u l l e n w e l enkelingen g e bleven zija,. Talrijker Zij,n in Zuid'-Duitsch~and de vrouwelijke arbeidsters in d~e h~ a,v e n b e dl ri} v e r~ : de
bootwerksters e n kraanvoersters geweest.
Mhar waar, met Uitzondering Van de mtmiti~ ~ c a g e ,
Be bela~gvijkste toenanae van indnstrieeler~ vrotw~C~arbeid
en. v e r v a r g i n g ~r
ma~nen c~9or a,ro~wen h ~ f ~ plaatsgezrepen, dat is in de m i ) n e n , e n ha de t Y 9 9 g r a , f'ie.
 D i e s t [ j ~ n g van het aantal vrouwen, niet alleen bij
r
m a a r ook bijj den b ~ a d ~ r g r o n ~ n

at32
m ij n a r b e i d,, gaf den Ch~stelijken Mij~werkersb~nd
aaxflei~ng, in &en loop van ~.' 1917 een gescha-Jft te doen
samenstellen over omva~ag en aard van den vrouwenar-.
bei6 .in het mijaa,bed~'ijf, met de bedoeling", tegen d,eze tewerkstelling van vrouwen, met name voor zoover het
onc~evgronjdsoherL arbei'd, betrof, te protesteere~n. T o c h
drwingen' haar prestaties op dit gebied bepaa.ld: eerbiec~
aL In Augustus 1917 wordt uit trot Rijnla.nd.-aaaa. de
,,NieUwe Rotterdamsche Couran,t"-gerneld : , , H e t sorteeren van a~vM, ou6 ijzer, sch~'oot, het omla6en vma de
waggons geSchded,t ~oor vrouwenhanden en -armen, ela
:~an haar bewegingen, ha~tr klauteren, vrach,ter~ haa~dig
fillen en op. d,e schou.Sers nemen, staat een vreern~d~liv~g
bi_i 6en eer~ten keer versteld,."
Wat de [ y p o g r a f i e betreft, h,et ,,Grafiscl~ WeektCla6" d.eelt ,nied!e, dB.t r e e d s in 1915 bij 48 firm~"svrouw e n voor zet- en c~rukwerk wa.ren aa.ngesteld. E i n d o 1916
w a r e n er~ volgems het Jam-verslag van den (Duiatscalen)
Tariefraa~ , 747 vrouwen in. 134 plaatsen . w e r k z a a m als
'hand.zetsters; aaia de zetmachine 246 (warn-van 42 tegelijkerti}6 ih ,'t hamdizetten werde,n opgeleid) i.aa 62 plaat-:
s e n ; a~ta de d~u.kmachi~e 238 in 24 plaatsen; in de
stereotypie.28 in 19 plaatsen.
 Vo0r her :tewerkstellen dier v r o u w e n was de toestemming van. 8ea~ Tariefraadr x~ereisch,t ; en c~eze werc~ a0Jeen
d~n g e g e V ~ indden de pa,troon kon aa,ntoonen, dat ia~
zijn bed~'i]f'~-een nood~:oestaald heerSch.te, terwiji h i j bovendien bereid, moest zi]n, ee~ v.erklaring t e on,derteekehen; dat ook t~ij d i t Ms een uitzon~deringstoesta~d~ "-besc.hduwde; o v e r bettij*dstip va,n welks ei~d.e d.e T a r i e fr a a d. te beSlissen ha,ck
: O o k v66r iSen o0rlog werkten vele v r o u ~ e n en meisjes
in het dvukkersbed~'i.;f, ma.ar all~6n als h u. 1 p-personeel,
als i n l e g s t e r s
envellenvangsters.
Aanelke
machine hto.nd, opdat d,e dlrukker z i c h ongestoord aan
z i ~ vakiMhd~gen arbeid kor~ wi~d~en, een integster en een
veUenvamgster. Dez.en h,ebben,, evenals d e ma~nelijke
h~lparbeid~ei'~, a a ~ w i e in l~oofd~:aak h e t schoor/houder,
der vormen en Mle tra:nsporfa..rbeid, is opged~a#en,~-ee~
~m(ler toontafief dar~ de e~ei~tStjke ze:tters en "d~'ukkers, en.
 vormen ook een afzon&erliilte vakvereeniging. 'Zi} staan
zoowdt in t e d t m i s c h a l s ino#gamisa.t0risch opzicht geheel
15Uiten her boekdrukkersvale. Zij word, en nooit leerling
noch gezel. "
H e r va:lt te b e g n i j ~ e n - ofSeh,oon wij dit reserveerem
van een bepaalr yak voor d~em man alleen zoowel u~t
moreel a l s ui{ economisch 0ogpu~nt afkeurensWaaxdgg aehten ---., dai ~te" Duftsche l y p o ~ ' a ~ n n~et . h,un .moJchedg~

433
organisatie, alle kracbten inspa,nnen om de ongewenschte
mededLnging te werer, van ar',:eiflskrachten, d.ie, ten.zij,ze
in de vakvereeniging worcXen opgenomen, en deze derL
.,,eisch" va~ gelijk loon. voor gelij.kevJ arbeid, op l~aa.r lyrogramma plaatst, altij~ de neigSng hebben, den loonstandaard te d~'ukken.
 Ook in E n g e 1 zum d, is de toen,eming van vrou,wenarbeir in d'e nijverl~eid tot het eirrdigen der v,ijandelij.kheden bester~digfl g~eblevelx Berichtg.'evers van Ned~'lmad~
sche 8~gbla6en maken meld.h~g van vrouweli2.ke b a r b i e r s ; ivan d~aizefnden arbeidsters, in werkbroek gekleed, aan de s c t ~ e e p s t i m m e r w e r v e n
langs de
C l y d e ; va~l vrot~wen, die zwaaa" werk verficl-rten aai~
eerie 6er Londenscaae g a s f a h r i e l ~ e ~ :
asch en sintels vervoeven, cokes b l u s s c h e n ; van vrouwen, d,ie in
eene c~er grootste s t e e n o v e n s
ter w e r e l d : te Peterborough, de bo~ksteermn a~ar c~en oven vervoeren, ze in
den oven stapelen, d.e getb~kken steen er w e d e r u,ith~tlen,
en ze in 6e goe6eren.wa~g'gons laden, voor her v e r v o e r ;
van vrouwelijke t i m m e r l ,
ieden
bij het Engelsahe
leger in Fraglkrijk te werk geste']d bij: den bouw var barakken. Zeer beflangfijk is ook d,e vervaalging van manhen r
vrou~em geweest in d,e t e x t i e l - n i j ~ v e r h e i d ; en wel in de ka~oens;pinnerijen te Manchester,
8e flarml-iml~strie te Rochdale, en de sp.inneri.iem te 01@lmm. In dot laatste texti~-centrum w e r ~ tusscJnen de fabrikanten en de werknemers-organisatie overeengeko~lan,
d,at de vel-van.ging door vrouwelijke krach,ten bij her opbou6en der vi]alXlelijkh~den zou eindigem.
(Slot volgt.)

Arena

P o 1 ak,.
