Column: Het risico van de accountantsparadox in de jaren negentig
C olum n

Het risico van de
acco u n tan tsp arad o x in de
ja re n n egen tig
Paul M. Koster leerd door Hans Leenaars, vice-voorzitter van

De accountantsparadox voor de jaren negen­
tig is dat de complexere wereld - door infor­
matisering, globalisering en liberalisering van
de handel en vergaande financiële innovatie aanmerkelijk zwaardere eisen stelt aan de ac­
countantscontrole, terwijl de accountant door
de markt gedwongen wordt zijn controles
steeds goedkoper aan te bieden. Dit is een
paradox met grote risico’s voor de accountants,
ook getuige de vaak door de pers luidruchtig
aangekondigde claims tegen accountantsor­
ganisaties. De vernietigende prijsconcurren­
tie in de traditionele controletaken maakt de
paradox, met het streven naar behoud van
marktaandeel, des te pregnanter en tevens
gevaarlijker. Ondernemingen zijn ‘leaner’ ge­
worden, na allerlei afslankingsoperaties, maar
ook 'meaner'. Een proliferatie van oplopende,
buitensporige claims bedreigt het voortbe­
staan van de accountants. Ondernemingen
verwachten en eisen méér voor steeds min­
der geld, waarbij tegenvallers direct door mid­
del van claims worden verhaald bij de accoun­
tant. Deze accountantsparadox met het
zwaard van Damocles in de vorm van buitenzinnig veel ingediende (maar nog niet toege­
kende) claims, dwingt het accountantsberoep
tot een herbezinning op haar taken.
 Er zal een nieuwe blauwdruk moeten komen
van accountantstaken. Een aanzet daartoe is
er al in de Verenigde Staten, zoals beschre­
ven in het COSO rapport en in het Verenigd
Koninkrijk, in het Cadburry rapport, waarmee
een nieuwe trend in de accountantsprofessie
wordt ingeluid. Een trend, die ook is gesigna­
364

het NIvRA. Accountants zullen zelf het initia­
tief moeten nemen om de verwachtingen bij
de ondernemingsleiding en in het brede maat­
schappelijke verkeer om te buigen door hun
taken uit te breiden. En daar is snelheid bij
geboden. Vele landen zijn geteisterd door een
diepe vertrouwenscrisis in politieke en zakelij­
ke leiders als gevolg van langzaam zichtbaar
wordende, soms ingenieuze en soms naïeve,
maar vaak jaren durende verrijkingsschema’s
van individuen. Italië en thans Frankrijk onder­
vinden hoe ver het misbruik van machtsposi­
ties is doorgedrongen in de maatschappij. In
dat vacuüm aan vertrouwen kunnen de ac­
countants een belangrijke rol spelen om het
evenwicht in de uitvoerende (in casu onder­
nemingen en leiding) en controlerende taken
te herstellen. Maar dan wel met één cruciale
randvoorwaarde. De accountant moet bereid
zijn in de traditionele controletaken verder te
gaan dan tot nu toe het geval is. De controle­
taak moet zo ver reiken dat men op basis van
die ‘wettelijke' controle een redelijke mate van
zekerheid krijgt dat de onderneming schoon
is en niet betrokken bij systematische fraudu­
leuze of illegale transacties. Maar bovendien
biedt de wereld van ‘haute finance’ een extra
uitdaging aan de accountant en de omvang
en inhoud van zijn controlerende taak.
Paul M. Koster, registeraccountant, is managing
directer bij Coopers & Lybrand Corporate Finance. In
deze hoedanigheid adviseert hij zowel beurs­
genoteerde fondsen als (middel-)grote familiebedrij­
ven bij hun fusie/overnameplannen zowel binnen
Nederland als in Europa en daarbuiten.
 juli/augustus 1994

MAB

Veel topondernemingen, zoals Procter & Gam­
ble, Shell, General Electric, Metallgesellschaft,
Volkswagen e.a., hebben opgeteld miljarden
guldens verloren aan termijntransacties waar
men soms het bestaan niet eens van wist, laat
staan dat men begreep waar de specifieke
transacties voor dienden. De prijzenslag op
het gebied van de accountantsdiensten en de
symbolische bedragen die de ondernemings­
leiding zich daardoor weet te besparen, staan
in schril contrast tot de verliezen die geleden
worden door aandeelhouders als gevolg van
dit soort niet geautoriseerde en niet begrepen
transacties op de financiële markten. Risico
en rendement zijn volledig uit evenwicht ge­
slagen. Aandeelhouders zouden via de Aan­
deelhoudersvergadering moeten eisen dat de
ondernemingsleiding de accountant de ruim­
te geeft om de au dit scope zodanig uit te brei­
den dat de accountants dit soort excessen in
deze complexe wereld kunnen ondervangen
en beter kunnen helpen voorkomen/mitigeren.
 juli/augustus 1994

De accountants die de laatste jaren voor meer
dan tientallen miljarden gulden aansprakelijk
zijn gesteld moeten het initiatief nemen om
deze schijnbare tegenstrijdigheid - de para­
dox - te doorbreken door het aanbieden van
een controle-aanpak en rapportage die is af­
gestemd op deze tijd, waarbij de accountants
geleid moeten worden door de behoeften van
het bedrijfsleven en investeerders. Daarmee
vergroten zij hun rol in het maatschappelijk ver­
keer en kunnen zij zelf ook slagvaardiger gaan
optreden om deze zelfvernietigende trend van
excessieve claims te keren. Dat is ook de eni­
ge manier om de zo hoog in het vaandel staan­
de onafhankelijkheid van het accountantsberoep te behouden (het begrip zo eloquent
getoetst door de NIvRA-voorzitter Arnold Schil­
der). Want een accountant met een verlam­
mende claim boven zijn hoofd zal althans in
schijn die onafhankelijkheid nog wel eens in
twijfel getrokken kunnen zien worden. Het is
hoog tijd voor een moment van bezinning,
maar bovenal actie.
365.
