Column Gedijen op chaos
Column

Gedijen op chaos
Hans Blokdijk

Het opschrift boven deze kolom is een - niet erg
pakkende - vertaling van ’Thriving on Chaos’. Dat
is de titel van het jongste boek van Tom Peters, de
Amerikaanse management-goeroe, die aan het
einde van de jaren zeventig op zoek ging naar uit­
nemendheid, samen met zijn makker Bob Water­
man. Hun bevindingen verschenen in 1982 in het
boek ’A search for exceiience’.
organisatie. Sommige als ’voortreffelijk georgani­
seerd’ bekendstaande concerns klagen zelf al
jaren over het niveau van hun resultaten. Perfecte
organisatie is bureaucratie, is verstarring! Dit
geldt a fortiori voor perfecte administratieve orga­
nisatie. Als de onderneming voortdurend moet
veranderen, moet de administratieve organisatie
dat óók.
Dit boek vroeg hernieuwde aandacht voor: kwali­
teit! Dat was geen overbodige boodschap, want
in de gezapige jaren zeventig ging het welbevin­
den van de werknemer steevast vóór en boven de
kwaliteit van het produkt. De recessie van 1982
maakte de geesten rijp voor andere gedachten en
het boek trok dan ook veel aandacht.
 Op de vraag hoe men een veranderende onder­
neming onder (interne) controle houdt, geeft de
leer van de administratieve organisatie geen ant­
woord. In het begin van de jaren zestig heeft Star­
reveld die leer op magistrale wijze neergezet: een
kathedraal, die nog altijd de afgunst van elke
beoefenaar van een jonge wetenschap kan
opwekken. Sindsdien is aan het bouwwerk wel
enig onderhoud gepleegd, maar het wezen is niet
veranderd: de leer geeft slechts aanbevelingen
voor stabiele situaties. Is de administratieve orga­
nisatie een zuiver statisch vak, zoals boek­
houden?
Het is wat stil in de kathedraal: zonder slag of
stoot hebben beoefenaren van een aangrenzend
vakgebied, de EDP-audit, zich meester gemaakt
van een fundamenteel nieuw onderwerp: beveili­
ging!

Enkele jaren later bleek menige door Peters &
Waterman als uitstekend aangemerkte onderne­
ming in moeilijkheden te zijn geraakt, tot nauwe­
lijks verholen genoegen van minder excellente
concurrenten. Dat was natuurlijk óók een tegen­
slag voor genoemde schrijvers en Peters heeft het
er dan ook niet bij laten zitten. Zijn nieuwe analy­
ses hebben hem tot de slotsom gebracht, dat
flexibiliteit een uiterst belangrijk element is van
kwaliteit.
 Kwaliteit is wat de klant verlangt. Flexibiliteit is
nodig om te zorgen dat de klant het verlangde
krijgt precies zoals, waar en wanneer hij dat
wenst. Dat betekent niet alleen meer wendbaar­
heid in de produktie, maar ook in de distributie en
de dienstverlening. Omdat wensen van klanten
óók nog sterk variëren en zich vaak wijzigen, moet
de onderneming een flexibele organisatie zijn die
is ingesteld op veelvuldige veranderingen. De
buitenwereld verandert voortdurend, dus onder­
nemen is: voortdurend veranderen!
Dat nu bleek het zwakke punt in menige onderne­
ming die in de jaren zeventig nog uitmuntte in

142

Zo rustig als het is in de leer van de administra­
tieve organisatie, zo stormachtig gaat het tegen­
woordig toe in de leer van de accountantscon­
trole. Regelmatig worden nieuwe ideeën geop­
perd; daardoor ontstaat menig fel debat, dat wel­
iswaar lang niet altijd een duidelijke conclusie
oplevert, maar wel de aandacht richt op nog niet

Prof. J. H. Blokdijk
Registeraccountant, lid van de maatschap KPMG
Klynveld Kraayenhof & Co. Hoogleraar
Accountantsopleiding aan de Vrije Universiteit,
Amsterdam. Lid van het College voor
Beroepsvraagstukken van het NIvRA.
mei 1989

,

MAB

bevredigend opgeloste vraagstukken en op
gebreken in de theorie. Vaak worden deze dis­
cussies stevig gestimuleerd door aanvallen van
buiten het accountantsberoep.
De keerzijde hiervan is dat de aandacht wordt
afgeleid van ontwikkelingen en problemen die
niet zo in het brandpunt van de maatschappelijke
belangstelling staan.
 Zo heeft de officieuze controletheorie van het
NIvRA nog altijd sterke wortels in de premisse van
de ’perfecte interne controle’ die in de jaren
zeventig opgeld deed. De daaruit afgeleide stel­
ling dat de interne controle het primaire object
van accountantscontrole is, werd gecanoniseerd
in de ANACONDA-cursus. De premisse geldt,
naar mijn schatting, bij minstens 90% van de
ondernemingen eigenlijk niet; hooguit tijdelijk en
gedeeltelijk. Het is zelfs te hopen dat dit percen­
tage niet drastisch daalt, want dat zou betekenen
dat ons bedrijfsleven zou verstarren en niet meer
op de wereldmarkt zou kunnen concurreren. Inte­
gendeel, de leer van de accountantscontrole
moet zijn beginselen herzien: niet de bureaucratie
maar de dynamiek dient het uitgangspunt te zijn.
Accountantskantoren blijken al jaren uitstekend
te gedijen op chaos. Het is nu tijd om deze realiteit
bewust te erkennen. Chaos is geen reden tot pa­
niek!

Investering
Belegging
Wet- en regelgeving

De overnemingsmarkt:
theorie, empirie
en regelgeving
Prof. Dr. P. W. Moerland

1 Inleiding
’Op de markt is uw gulden een daalder waard’.
 Zo’n slagzin brengt althans de econoom in lichte
verwarring. Temeer als hij bemerkt dat het hier
niet om een holle frase schijnt te gaan, maar om
een feitelijk economisch gegeven. Gedoeld wordt
op de veelal forse premies die tot stand komen op
de overnemingsmarkt, waar ondernemingen of
delen ervan worden verhandeld tegen prijzen die
wel in de orde van vijftig procent boven de vige­
rende beurskoers kunnen liggen.1 Behalve relatief
hoge prijzen kent deze markt de laatste jaren ook
grote omzetten. Dit geldt met name de Verenigde
Staten, waar in het afgelopen jaar fusies en over­
nemingen tot stand kwamen ter waarde van $ 282
miljard, een recordbedrag.2 Het aantal fusies en
overnemingen van Nederlandse bedrijven is in
1988 eveneens tot recordhoogte gestegen.3 Ook
in andere landen van Europa vinden historisch
gezien opmerkelijk veel herschikkingen plaats in
de eigendomsverhoudingen van ondernemingen.
Hierbij is in toenemende mate sprake van grens­
overschrijdende transacties, een ontwikkeling die
zich door de globalisering en door de voort­
gaande Europese integratie alleen nog maar zal
versterken.
Op 14 april 1989 aanvaardde de auteur het ambt van
hoogleraar in de bedrijfseconomie, in het bijzonder de
ondernemingsfinanciering aan de Katholieke Universiteit
Brabant met het uitspreken van een op dit artikel
gebaseerde rede.
mei 1989

143.
