HET BEDRIJFSBELEID
25) H. A. Simon, “ Administrative Behaviour” , tweede druk, New York 1957, biz. 59, “ A note
on terminology” : “ Perhaps the ethical premises of management could be called “legislative policy” ;
the broad non-ethical rules laid down by top management, “management policy” ; and other rules,
“ working policy”.
26) Zie bijv. de definitie van Peter F. Drucker in “The practice of management” (New York
1954), biz. 131: “ Management by objectives is the system that enables us to substitute management
by self-control for management by domination”.
27) Bijv. W. H. Newman in “ Business policies and Management” (Ohio 1953), biz. 744.
Petersen and Plowman, “ Business Organization and Management” (Chicago 1953) begrijpen
daarentegen de doelstellingen wel in het begrip policy (biz. 334).
2S) Bijv. H. Koontz en C. O’Donnell in “Principles of Management”.
mab

biz. 264

langrijk onderdeel, van de gedragslijn ter realisatie van het beleid kunnen noemen.
Houdt men dit in het oog, dan is het begrijpelijk dat sommigen beleid zien als het
(opsporen, overwegen en) vaststellen van doeleinden en de strategie om deze te
verwezenlijken.2B) De taktiek is de leer van de gevechtsvoering; zij ligt dus meer
in het uitvoeringsvlak.
Sommige auteurs onderscheiden tussen policy en policy process. Policy is dan
het vastgesteld beleid, policy process het geheel van overwegingen en beraad­
slagingen, dat daaraan voorafgaat.
 De sociologen Lasswell en Kaplan bijv. geven daaromtrent de volgende om­
schrijving: “ Policy is a projected program of goal values and practices; the policy
process is the formulation, promulgation, and application of identifications, de­
mands, and expectations concerning the future interpersonal relations of the
self.” 2930)
Prof. Dr Th. Limperg Jr onderscheidt, gelijk bekend, drie richtingen, waarin
zich de verbijzondering binnen een bedrijf voltrekt, nl. met betrekking tot de on­
derdelen van de produktiestroom, de leiding van de arbeid en de geografische
plaats, met dien verstande, dat elk dezer drie hoofdrichtingen weer in verschil­
lende richtingen uiteen kan vallen.
Ten aanzien van de leiding van de arbeid zijn die deelrichtingen: naar de hiër­
archie, de deelbewerkingen van het produkt, de elementen van de geleide arbeid
en die van de leidende arbeid. Wat de leidende arbeid aangaat is er een differentia­
tie in horizontale richting - constitueren, dirigeren en controleren - en een in verti­
cale richting - leiding en uitvoering. De laatste onderscheiding, die hij een categori­
sche onderscheiding noemt31), berust op het omhoog stuwen van de meerwaardige
leiderscapaciteiten en de afstoting van de overige naar beneden. In deze gedachten­
gang kan men het bedrijfsbeleid tot de verticale differentiatie en de categoriale
indeling rekenen en als een voortgang van de opwaartse stuwing van de essentiële
elementen van het leiding geven zien.
§ 9. De universaliteit van het beleidsbeginsel
Bij bovenstaande beschouwingen over beleid en uitvoering stond vooral het parti­
culier bedrijf, groot en klein, voor ogen. Het beginsel van de scheiding van deze
werkzaamheden heeft echter algemeen gelding voor elke huishouding waaraan een
langdurig of een duurzaam bestaan ten grondslag ligt. Het geldt ook voor een
overheidsbedrijf, al ziet men door verschillende oorzaken daar weinig aandacht
voor het probleem.
 29) Zie ook John McDonald, “ Strategy in Poker, Business and War” , New York 1948, blz. 16.
30) Ontleend aan het bovenvermelde boek van J. A. A. van Doorn en C. J. Lammers, „Mo­
derne sociologie” , blz. 335.
31) Ik heb altijd enige moeite met de uitdrukking categorisch, vooral omdat Limperg die tegen­
over de onderscheiding naar functie stelt. Wanneer men bij het begrip functie denkt aan de wer­
king met betrekking tot het doel kan men m.i. zonder bezwaar leiding en uitvoering als onder­
scheidene functies zien, omdat zij op verschillende doeleinden betrekking hebben. Categorisch
wordt door Van Dale o.a. omschreven als klasse, rang, afdeling, elk der opzichten waarin het be­
staande beschouwd kan worden, zoals wezen, plaats, tijd. De Nouveau Petit Larousse is wat dui­
delijker door te spreken van een onderscheiding “classe d’objets de même nature”.
In verband met de behoefte en de noodzaak om verschillende werkzaamheden of groepen van
werkzaamheden te onderscheiden acht ik de terminologie categorie, categoriale indeling overigens
zeer wel bruikbaar.
mab

blz. 265

Maar ook buiten de bedrijfs- en overheidshuishouding is de scheiding der ge­
noemde activiteiten van belang. Men zou kunnen zeggen, zij geldt voor elke huis­
houding van enige omvang en betekenis. Als voorbeeld vermeld ik daartoe on­
derstaand citaat uit het tijdschrift „Nature” (dd. 18 februari 1961, blz. 518) over
“ University administration in Great Britain” :
“ Despite, however, the approval given by Sir Arthur Rucker in his recent report to certain
aspects of university administration, there appears to be a prima facie case for an independent
examination of the whole structure of university administration in the light of the needs of to-day.
 Apart from the internal stresses that arise inevitable out of the sheer numerical size of expanding
universities, the problems of adjusting the claims of teaching and research, those of research
between the different disciplines and fields of knowledge, and particularly the relation between
available national resources and what is being done elsewhere, either in other universities or in
government or independent research institutions, are growing in complexity. It is already clear
that more attention will have to be given to university co-operation, and increasingly the demands
of university administration call for the separation of policy and executive management (cursi­
vering van mij. Rd). This is not to suggest that a solution is to be found by imparting unmodified
the type of organization which characterizes large, efficient and progressive business organiza­
tions.”

Een en ander betekent, dat voor de problematiek van het bedrijfsbeleid ook ver­
gelijkende studies met overeenkomstige vraagstukken en verschijnselen in andere
dan bedrijfshuishoudingen van nut kunnen zijn. Voorshands is dit waarschijnlijk
slechts mogelijk voor regeringsbeleid en bedrijfsbeleid, omdat momenteel alleen
voor deze beide belangstelling en publicaties bestaan.
Resumerende zijn in de onderhavige beschouwingen in het bijzonder de behoef­
te aan en het wezen van beleidsconcentratie aan de orde gesteld. In een volgende
verhandeling zal aandacht worden besteed aan het verband tussen bedrijfsbeleid,
organisatiestructuur, bemanning, beleidsmethodieken, planning, bedrijfsbegroting,
beleidsevaluatie en -controle.
mab

blz. 266.
