DE VERSLAGLEGGING DOOR NAAMLOZE VENNOOTSCHAPPEN
DE VERSLAGLEGGING DOOR NAAM LOZE
V EN N O O TSC H A PPEN
door H. H. M . Foppe
De Commissie ,, Jaarverslaggeving” uit de werkgeversorganisaties —
dit is in een vorig nummer van dit periodiek reeds naar voren gekomen —heeft een uitnemend werk gedaan met haar rapport, dat nu ook voor be­
langhebbenden verkrijgbaar is gesteld. Het zou slechts te betreuren zijn,
indien het nog niet in handen van alle vakgenoten zou zijn gekomen. Men
kan het de weerslag noemen van de moderne practijk van vooraanstaande
vennootschappen.
Indien ik het dan waag enkele opmerkingen te maken over dit onder­
werp, dan is dit alleen om enkele ondergeschikte punten in discussie
te brengen.
'l

O
o
o
öo
o

I. De behandeling in de Balans van ingekochte eigen aandelen.
Het is niet geheel duidelijk of de Commissie de ingekochte eigen
aandelen, evenals het obligo uit hoofde van niet volgestorte aandelen,
onder het actief opgevoerd wenst te zien. Kan ik het met het laatste
geheel eens zijn, met het eerste zeer bepaald niet. Immers wat is hier
het geval? Door de aankoop van eigen aandelen heeft de vennootschap
— behalve in gevallen van courante beursaandelen —■ zich zelf ten op­
zichte van haar eigen vermogen geamputeerd. Het eigen vermogen, het
richtsnoer voor de solvabiliteit is met het bedrag van de verwerving ver­
minderd. Het nominale bedrag der ingekochte aandelen is wel interes­
sant maar speelt voor de vermogensbepaling geen rol. W il men dus de
Balans voor een uitgebreid publiek, bankiers, financiële pers, beleggingsdeskundigen, etc. vlot leesbaar maken, dan staat er naar mijn mening
slechts één weg open, n.1. de aftrek onder de rubriek Eigen Vermogen
aan de Creditzijde der Balans en wel als volgt:
Eigen Vermogen.
Aandelenkapitaal maatschappelijk
ƒ
ƒ 500.000,niet uitgegeven
„ 150.000.650.000,
ingekocht nom.
 ƒ 200.000,—ƒ 350.000,
100.000,—
Statutaire reserve
,,
Agioreserve
50.000,—
Reserve herwaardering
450.000,
ƒ 950.000,
Het spreekt wel vanzelf dat ik niet spreek van de foutieve gewoonte
om de ingekochte aandelen te rubriceren onder Effecten, hierbij sugge­
rerende dat er sprake is van een prima liquiditeit. Dit kan alleen reden
van bestaan hebben, als vennootschappen haar eigen officieel genoteerde
aandelen hebben ingekocht ter tijdelijke belegging van kasmiddelen.
II. De reserve voor bijzondere doeleinden.
De Commissie heeft niet expliciet ter sprake gebracht de veel voor­
komende rekening ,,Reserve voor Bijzondere Doeleinden”. Soms blijkt uit
het jaarverslag — n.1. uit de toelichting — dat het hier gaat om een Vrije
Reserve en dan behoort deze onder de rubriek (Eigen) Vermogen. Is
m ab

blz. 136

—:/.
—
—
—

het een bestemmingsreserve dan wordt het een „Voorziening” in de ter­
minologie der Commissie. Zon er een gemengde reserve bestaan, dat wil
zeggen schuilt er een belangrijk vrij deel in de bestemmingsreserve, dan
zou men tot een splitsing moeten komen, tenzij het gehele bedrag onder
Voorzieningen blijft opgenomen als gedeeltelijk geheime reserve. Al naar
mate onder Voorzieningen een vrij deel prevaleert zou men kunnen dubieren tussen de 2e en de 3e plaats op de creditzijde van de Balans (sche­
ma I van het rapport der Commissie).
III. Vorderingen op Vennootschappen waarin is deelgenomen.
 Niet geheel duidelijk is, hoe de Commissie zich de plaats heeft ge­
dacht in schema I van de Vorderingen op de Vennootschappen waarin is
deelgenomen. W il men die op de juiste wijze rubriceren, dan is het nood­
zakelijk de meerdere of mindere mate van het vastgelegd zijn te consta­
teren, hetgeen slechts afdoende mogelijk is door kennisneming en ana­
lyse van de balans der dochteronderneming. Hieruit volgt dan rubri­
cering onder Deelnemingen of onder Vorderingen, in een bepaalde ver­
houding als afgeleid van de vermogens-positie der dochtermaatschappij.
IV. Kolommen in tijdsvolgorde.
De vermelding van de geldkolommen in schema I in de volgorde
nieuw-oud acht ik niet logisch. Het lezen van de balans wordt hierdoor
bemoeilijkt. Ik ben van mening, dat men denkt in de volgorde verleden
naar heden en niet in de volgorde heden naar verleden. Mij is uit de
raadpleging van een groot aantal balansen gebleken, dat de grote meer­
derheid der gepubliceerde balansen is opgesteld op de wijze zoals hier
bepleit en ik hoop, dat de zo gewichtige publicatie van de Commissie,
in dit gebruik althans, geen wijziging zal brengen. Mijn standpunt geldt
overigens niet alleen voor de balans, maar voor alle kolommenoverzichten
betrekking hebbende op een aantal jaren.
V. Schema II van het rapport.
 Tenslotte enkele opmerkingen over schema II. Vooreerst juich ik de
benamingen Vermogen enerzijds en Schulden op korte en lange termijn
anderzijds ten zeerste toe. De termen Vreemd Vermogen op korte en/of
lange termijn mogen theoretisch juist zijn, voor de niet bedrijfseconomisch
geschoolde lezer werkt deze benaming niet duidelijk. Echter vind ik het
jammer, dat de Commissie niet dezelfde maatstaf heeft aangelegd bij de
Actiefposten en spreekt van Vastgelegd en Vlottend Kapitaal. Dit werkt
voor de leek, die het kapitaal altijd aan de Creditzijde, resp. als vermogenspost heeft gevonden, verwarrend. De termen Vastgelegd en Vlottend
actief is n.m.m. 1) verkieselijker. Voor deze benamingen heb ik reeds bij
een vorige gelegenheid gepleit.
Ten slotte zou ik nog iets willen opmerken over de algemene opzet van
schema II. Tegen vermelding van voorraden zonder meer als vlottend
actief is wel een en ander aan te voeren, omdat in dit actief wat de sa­
menstelling betreft, verschillende componenten kunnen begrepen zijn, die
tussen vlottend en vastgelegd inliggen. Men denke b.v. aan de soms be­
langrijke en niet altijd even vlot omlopende voorraden aan Halffabrikaat.
Toch moet men zich, meen ik, bij dit verschijnsel wel neerleggen. Immers
principieel vastgelegd zijn voorraden niet en bij eventuele winkeldochters
*) H. H. M. Foppe. De verzorging van de vorm bij de opstelling der jaarrekening.
M.A.B. Januari nummer 1951).
ma b

blz. 137

corrigere men op de boekwaarde door vorming van een Reserve voor
Incourant.
De term Netto vlottend actief is n.m.m. beter door saldo vlottend actief
te vervangen.
Ten slotte geef ik hierbij een lichtelijk gewijzigde opstelling van sche­
ma II, die dezelfde gegevens bevat.
 Eigen Vermogen
bij: schulden op lange termijn

ƒ
„
ƒ
•/. „
ƒ

af: vastgelegde activa inch Deelnemingen
saldo ter financiering dervlottende activa
Liquide Middelen
bij: Beschikbaar op bankfaciliteit
bij: Handelsdebiteuren
bij: Diverse vorderingen
bij: Voorraden
bij: Te ontvangen baten
af: Handelscrediteuren
af: Bankfaciliteit
af: Kostencrediteuren inch Belastingen
en Voorzieningen
saldo vlottende activa

ƒ
„
,,
,,
,,
„
ƒ ...............
....................
ƒ

................... :/. „
ƒ

Van deze opstelling heb ik de ervaring opgedaan, dat zij door boek­
houdkundig niet of weinig geschoolden o.h.a. goed kan worden begrepen,
waarbij de hier gekozen volgorde naar mijn mening een rol speelt.
mab

blz. 138.
