Een navolgenswaardig Voorbeeld
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis

Een navolgenswaardig Voorbeeld
Author(s): D. F. Scheurleer
Source: Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, Deel 7, 2de
Stuk (1902), pp. 84-88
Published by: Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis
Stable URL: http://www.jstor.org/stable/947669.
Accessed: 21/06/2014 23:34
Your use of the JSTOR archive indicates your acceptance of the Terms & Conditions of Use, available at.
http://www.jstor.org/page/info/about/policies/terms.jsp.
JSTOR is a not-for-profit service that helps scholars, researchers, and students discover, use, and build upon a wide range of
content in a trusted digital archive. We use information technology and tools to increase productivity and facilitate new forms
of scholarship. For more information about JSTOR, please contact support@jstor.org.
Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis is collaborating with JSTOR to digitize,
preserve and extend access to Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis.
http://www.jstor.org

This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

EEN NAVOLGENSWAARDIG VOORBEELD.
Te Kopenhagen,naast het indrukwekkendschoone raadbuis,staat
het kunstnuiverheidsmuseum,
dat, hoewel slechts enkele jaren geleden
en
door
opgericht,
schenkingen aankoopen,reeds zoo vol isgeworden,
dat plaatsruimtebegint te ontbreken.
Een der aantrekkelijkhedenvan dit museum is eene verzameling
muziekinstrumenten,waaraan men gaarne gastvriheid heeft verleend.
De geschiedenis dezer verzameling kan men met enkele woorden
bekend door zijne geschriften over
vertellen. DR. ANGULHAMMERICH,

Deensche muziekgeschiedenis,kwam een vijftaljaren geleden tot het
besluit, dat de hoofdstad van ziin vaderland niet mocht onderdoen
voor Brussel, Londen, Parijs, Berlijn,en dat ook daar eene openbare
verzamelingvan instrumentenniet mocht ontbreken. De directies van
verschillende musea, waarin zich het een en ander van zijn gading
bevond, werden bewerkt, en een oproep tot alle belangstellenden
gericht, die oude of vreemde speeltuigenwilden afstaan of leenen.
 Deze pogingenslaagdenvolkomen.Allereerstkwam er hulp van een
die van hetgeen hi
in Malm6wonenden Deen, den heer C. CLAUDIUS,
zelf bijeen gebrachthad, niet minder dan 50 nummers ten geschenke
aanbood.Enkele musea stondenhet een en anderaf, en doorgeldeliken
steun konden ook aankoopengeschieden.
Thans zin vijf jaren verloopen en de verzameling telt ettelijke
honderden nummers en heeft de haar verstrekteplaatsruimtetot in
het uiterste hoekje gevuld. De dubbele ruimte zou even goed, ja veel
beter gevuld kunnen worden.
Hoe het mogelik is geweest dat alles in zulk een korten tijd te
?
bewerkstelligen
want
Het is alleen te danken aan de volharding van DR. HAMMERICH,

This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

EEN NAVOLGENSWAARDIGVOORBEELD.
85

ieder, die deze voorwerpenverzamelt, weet hoe moeiliJkhet wordt
lets te vinden, sedert elke hoofdstadhaarmuseumheeft, dat angstvallig
loert op elk instrument,dat ter markt komt.
Vooral is het merkwaardigdat alle groepen (slag-, blaas- en snaarinstrumenten)reeds zoo flink zin vertegenwoordigd.
Natuurljkis er in het bizonderwerk gemaaktvan Noordschespeeltuigen. Daar is allereerst de ook vroeger bij ons niet onbekende
hornmel(Noordschebalk), het instrument,waaraanhet eerste opstelin
dit Tijdschrift(1885) gewijd is. Humle is de Deensche naam.
Daarnaastzien wi het soortgelijkeNoorweegschespeeltuig,de Lang
leik, het Finsche, de Kantele, en het nauwverwandteIJslandsche
strijkinstrumentLangspil. Met behulp dezer instrumenten zal nog
menige vraag ten opzichte der oude noordschemuziekwordenopgelost.
Natuurlijk ontbreken ook niet de Zweedsche Nyckelharpe(d. i.
sleutelharp, die door de toetsen doet denken aan de draailierder
Savoyaards)en de Handargerfedel,een boerenviool,evenals de violon
d'amourvan sympatischesnaren voorzien.
Andere volksinstrumentenvullen deze groep aan: Finsche en
Noordsche alpenhoorns, bokkenhoorns,ja zelfs een soort viool in
Zuid-Zwedenvan een gewonen houten klomp gemaakt!
Bij 't laatste instrumentziet men reeds de gevolgen van het ruste]ooze verzamelen van curiositeiten. Zij worden tegenwoordig voor
export vervaardigden betrekkelijktot hooge prijzenverkocht.
 Een fraaiereeks Italiaansche,Franscheen Duitschesnaarinstrumenten
trekt verder de aandacht.Hoogst merkwaardigis een Rubecchino,een
viool in rebec-vorm,zonder inhammen, zooals die op zoo vele oudItaliaanscheschilderien in handen van engelen voorkomt.Gamba'sin
allerlei afmetingenzin in fraaie exemplaren voorhanden.TIELKE,
de
Hamburgschevioolmakerschitterter doorverschillendevoortbrengselen
van zin werkplaats. Maar ook STRADIVARIUS,
GASPAR
DA SALO, STAINER

en andere beroemdemeesters zin vertegenwoordigd.
Alle hoofdsoorten
zin er, te beginnen met de dansmeestersviool (pochette) tot de
contrabastoe.
En de tokkelinstrumentenmaken geen minder goed figuur. Ik zag
een paar zeer fraaie luiten, niet minder dan drie klokvormigeciters,

This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

86

EEN NAVOLGENSWAARDIGVOORBEELD.
rik met sniwerk en inlegwerkversierd,een gitaar met edelgesteenten
belegd, mandolones mandola's, mandolines, te zamen een zeer goed
overzichtover de familie der Europeeschetokkel-instrumenten
gevende.
De klavieren zijn niet zoo talrik, doch goed vertegenwoordigd.
Allereerstte vermeldenzijneen fraaibeschilderdclavecimbel(2 manualen
4 reg.) van 1724 en een clavichordvan 1723, beide van P. A. HAsste
Hamburg.Voortseen Italiaanschclavecimbelvan 1592,een ditoSpaansch
van omstr. 1600 en een Engelsch soortgelijkinstrumentvanHITCHCOCK
(omstr. 1700) merkwaardigsterk van toon.
Onder de meer moderneklavierenvallen in het oog hamerklavieren
enz.
met 4 en 7 pedalen, voor luit- en fagotregister,Janitscharenmuziek
Een daarvan werd door niemand minder dan CARLMARIAVONWEBER

bespeeld.
Voor Denemarkenzijn bizonderbelangrik de klavieren,toebehoord
en J. P. E. HARTMANN.
hebbende aan de componisten WEYSE,KUHLAU

Reeds wordt een groot gedeelte der muurvlakteingenomen door de
fiink aangroeiendeverzamelingblaasinstrumenten,schalmeien, hobo's,
zinken, grilligeserpenten,trompetten,bazuinen en hoe zij alienmogen
heeten.
Wanneer ik voorts wjs op eenige harpen, trompettes-marine,glasharmonica'sen instrumentenuit Japan, China,Ned. Oost-Indie,dan is
dit voldoende om aan te toonen, welk een leerrijkmuseum daar gesticht en bezig is zich te ontwikkelen.
Toch is men eigenlik halverwege op den goeden weg blijven stil
staan, want nog lang niet alles is hier bieengebracht wat feitelik
bijeen behoort.
Het ethnographischmuseum b. v. bezit nog heele reeksen instrumenten van verschillendevolkeren.
 Waarom bliven die daar opgeborgen-begraven?Te midden van al
die wapens, kleederen,werktuigen,sieraden enz., missen zi de liefdevolle en deskundigehand, dringendnoodzakelik voor hun onderhoud,
en bliven zij een dood vitrine-sieraad,en productiefworden zi eerst
naast soortgelijke speeltuigen en in handen van een vakman. Alleen
deze kan door voortdurendenomgang met die instrumenten,hunne
eigenaardighedenleeren kennen en hen in een toestand van bespeel-

This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

EEN NAVOLGENSWAARDIGVOORBEELD.
87

baarheidhouden, hetgeen voor het behoud van een instrumentbepaald
noodzakelik is.
Welke geringe waarde heeft in een ethnographischmuseumb.v. een
Arabische luit of schalmei? Hoe belangrik worden zi, wanneer zi
geplaatst worden naast de Europeescheluiten en hobo's! Daar eerst
kan men partijtrekken van die exotische speeltuigen,mits in behoorlijken toestand bewaard.
En een snaarinstrumentdient behoorljk besnaardte blijven of het
verliest zin draagkrachten een houten blaastuig moet vooruitdroging
behoed worden of het barst onfeilbaar.
Wie zal voor dat alles waken,indiener geen deskundigconservatoris?
Hoe goed en uitgebreid deze te Kopenhagenzin taak opvat, ziet
men in het uitstallen van allerlei prenten en afbeeldingen van instrumenten. Ook die worden door DR. HAMMERICH
verzameld en op deze

wize ziet men zoo duidelijk mogelijk, hoe die oude instrumenten
bespeeld werden.
Bovendienworden er handleidingenvoor de verschillendespeeltuigen
bieengebracht. Zeldzame exemplaren zijn er reeds voorhanden,b.v.
een methode voor serpent van 1822. Ieder, die ooit gepoogdheeft een
in onbruik geraakt instrument te bespelen, weet welke moeiljkheden
zich dadeljk voordoen, en hoe gewichtig het is eene handleidingte
kunnen raadplegen.
Dit is de wize van verzamelen die ik hier boven ,productiefen
levend maken"noemde in tegenstellingmet het uitstallenals curiositeit.
Zou dit in ons land bepaald onmogeliikzin? Het materiaalis ruimschoots voorhanden.Het Riksmuseum te Amsterdambezit, vooral na
den aankoop der verzamelingBOERs,menig merkwaardiginstrument.
 Het etnographischmuseum te Leiden bevat hoeveelheden, die elk
ander volk ons benidt. De heer MAHILLON,
de bekende Brusselsche
conservator, iemand die elke verzamelingin Europa kent, geloofde
zijue oogen niet, toen ik verledenjaar met hem dit museum bezocht.
GQ hebt daar, riep hi telkens uit, eene verzameling,die nergens voltalliger wordt aangetroffen.Wat hi er aan toevoegde over de wijze
van uitstallenen de inrichtingvan het museum,wil ik hier verzwigen.
Het was te beschamend voor ons land.
This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions

IDIG;
EEN NAVOL(rENSWAA

VOO1REF.L)D.
En de man had gelijk. In geen pakhuis kan eene collectie onbevredigenderworden ondergebracht.
Wie bezorgtal die instrumenteneens een waardig dak en een desaan
kundig conservator?Wie verbindtzulk een instrumenten-museum
een muziekschool,waarbi het behoort, zooals b.v. te Brussel, Paris,
Berlin, Londen het geval is?
Wij leven in een tid, waarin de beoefeningder muziekgeschiedenis
en muziekwetenschappengroote vorderingenmaakt. De studie der
oude en uitheemsche instrumenten is hierbi onontbeerlijk.Wi zijn
aan het vele belangrike en kostbare,dat wij bezittenfeiteljkverplicht
er voor te zorgen, dat het niet begravenligt te muffen in kasten en
vitrines, zoo goed als onbereikbaarvoor hen, die er, ten bate van
wetenschapen kunst, hun voordeel mede zouden kunnen doen.
D. F. SCHEURLEER.
This content downloaded from 185.2.32.89 on Sat, 21 Jun 2014 23:34:56 PM
All use subject to JSTOR Terms and Conditions.
