Goodwill, Eigen vermogen en Resultaat
Volgens sommigen is het niet nodig om op ar­
bitraire wijze de economische levensduur te
benaderen. In deze gedachtengang is de le­
vensduur van betaalde goodwill in principe
onbeperkt, waarbij het zelfs zo zou kunnen zijn
dat de ‘restwaarde’ van betaalde goodwill ho­
ger is dan het bedrag dat daar oorspronkelijk
aan was toegerekend. Immers, de waarde van
de betaalde goodwill wordt in stand gehou­
den door het doen van uitgaven in de perio­
den na de overname. Zolang er op deze wijze
geen daling van waarde ontstaat is het niet
nodig (zelfs onjuist!) om arbitrair bepaalde af­
schrijvingen ten laste van het resultaat te bren­
gen. Systematisch berekende afschrijvingslas­
ten zijn in deze visie een verstorend element in
de winst- en verliesrekening, omdat ook reeds
de doorlopende uitgaven om de waarde van
goodwill op peil te houden in de winst- en ver­
liesrekening zijn verwerkt. Extra afboekingen
55

hoeven slechts plaats te vinden indien er, on­
danks deze doorlopende uitgaven, toch een
permanente waardedaling van goodwill op­
treedt. Deze handelwijze is vergelijkbaar met
waardering van een deelneming tegen kostprijs
waarop slechts wordt afgeboekt indien een
permanente waardevermindering wordt gecon­
stateerd.
 Een praktisch probleem is echter het consta­
teren en vervolgens meten van een permanen­
te waardedaling. In theorie treedt een waar­
dedaling van betaalde goodwill op indien de
contante waarde van de verwachte overwin­
sten (de extra winst die uitgaat boven hetgeen
men uit een normale aanwending van activa
en passiva zou mogen verwachten) daalt. Een
daling van de huidige of in de nabije toekomst
verwachte cash flows kan dus duiden op een
opgetreden waardedaling van goodwill. De
mate van waardedaling zal echter moeilijk zijn
te meten. Indien men verder veronderstelt dat
de betaalde goodwill langzamerhand plaats­
maakt voor eigen gegenereerde goodwill,
wordt meting van een permanente waardeda­
ling nog moeilijker. Immers, signalen omtrent
de waarde van eigen goodwill zijn niet te on­
derscheiden van signalen omtrent de waarde
van betaalde goodwill: een soortgelijk pro­
bleem als bij het inschatten van de economi­
sche levensduur. Daarnaast kan het zo zijn dat
de onderneming waarvoor indertijd goodwill
is betaald inmiddels is geïntegreerd met an­
dere ondernemingen, of dat de gekochte on­
derneming juist in meerdere onderdelen is
gesplitst en daarna is samengevoegd met
andere ondernemingen. In dergelijke geval­
len is het vrijwel onmogelijk om signalen die
duiden op een waardedaling te vertalen naar
het bedrag van de indertijd betaalde goodwill.
Bezien vanuit de eerder genoemde activeringscriteria hoeft het achterwege laten van
afschrijvingen echter niet slechter te zijn dan
het systematisch afschrijven over een arbitrair
bepaalde periode. Bij beide methoden gaat het
criterium ‘betrouwbare meetbaarheid van de
waarde’ enigszins knellen. Bij het niet afschrij­
ven bestaat het praktische gevaar dat een even­
56

tuele waardedaling niet of te laat wordt gecon­
stateerd, behalve in extreme omstandigheden.
 Daarnaast treedt bij het constateren en meten
van een waardedaling een vermenging op tus­
sen betaalde goodwill en eigen goodwill. Bij het
systematisch afschrijven is de gekozen afschrijvingsduur een arbitraire en nauwelijks te on­
derbouwen benadering van de economische
levensduur en raakt de eigenlijke waardemeting van de nog aanwezige betaalde goodwill
op de achtergrond. Het boekhoudkundige sal­
do van betaalde goodwill is daardoor na ver­
loop van tijd geen betrouwbare meting meer
van de waarde van het activum. Systematisch
afschrijven gaat echter uit van de veronderstel­
ling dat betaalde goodwill langzamerhand
plaatsmaakt voor eigen gegenereerde goodwill,
en leidt veelal tot een voorzichtiger bepaald
resultaat. Door de regelmatige afschrijving wor­
den waardefluctuaties (en daarmee winstfluctuaties) geëgaliseerd. In de praktijk zal het dan
minder snel noodzakelijk zijn om extra afboe­
kingen te plegen, waardoor schokken in de resultaatontwikkeling kunnen worden verminderd.
6

Slot

De discussie over de verwerking van goodwill
en de effecten die daarbij ontstaan op vermo­
gen en resultaat heeft de laatste jaren weer
nieuwe impulsen gekregen. Belangrijke impul­
sen zijn geweest:
Het IASC heeft in het kader van het Com­
parability-project gepoogd uit de praktijken
in diverse landen het aantal toegestane al­
ternatieven terug te dringen, en heeft daar­
bij voor betaalde goodwill gekozen voor ver­
plichte activering en afschrijving over
maximaal twintig jaar.
 In het Verenigd Koninkrijk heeft men al ja­
ren problemen met het kiezen van een
standpunt. SSAP 22 geeft duidelijk de voor­
keur aan het rechtstreeks afboeken van het
eigen vermogen, maar staat ook toe dat dat
betaalde goodwill wordt geactiveerd en af­
geschreven over de economische levens­
duur. Daarnaast staat SSAP 22 toe dat beijanuari/februaii 1994

MAB

de methoden door een onderneming naast
elkaar kunnen worden gebruikt voor ver­
schillende acquisities. In de in 1990 nog
door het Accounting Standards Committee
uitgebrachte ED 47 (Accounting tor good­
will) wordt voorgesteld activering van be­
taalde goodwill voor te schrijven met af­
schrijving over de economische levensduur,
die maximaal twintig jaar kan zijn; onder
zeldzame omstandigheden mag een lange­
re periode worden gehanteerd met een
maximum van 40 jaar. De Accounting Stan­
dards Board is momenteel nieuwe regels
aan het voorbereiden ter vervanging van het
nog steeds geldende SSAP 22.15
- In de 4e EG-Richtlijn wordt goodwill niet al
te duidelijk behandeld. In de 7e EG-Richtlijn is opgenomen dat lidstaten kunnen toe­
staan dat positieve goodwill in de gecon­
solideerde jaarrekening onm iddellijk
zichtbaar in mindering wordt gebracht op
de reserves.16 Met name door de invoering
van de consolidatie op grond van deze
Richtlijn zijn in sommige EG-lidstaten nogal
wat grote ondernemingen overgegaan tot
het in de geconsolideerde jaarrekening af­
boeken van goodwill van het eigen vermo­
gen.
Afgezien van de recent herziene IAS 22 heb­
ben deze impulsen nog niet tot nieuwe regelge­
ving geleid in Europa of de Verenigde Staten.
 Wel kan men constateren dat het rechtstreeks
afboeken van goodwill ten laste van het eigen
vermogen de laatste jaren toch in een minder
gunstig daglicht is komen te staan. Het ge­
bruikelijke alternatief, activeren en afschrijven,
is echter evenmin een ideale oplossing. In het
voorgaande hebben wij aangegeven dat het
vrijwel onmogelijk is om het waardeverloop van
betaalde goodwill op een juiste wijze in de
verslaggeving tot uitdrukking te brengen. Het
achterwege laten van systematische afschrij­
vingen, waarbij afboekingen slechts plaatsvin­
den indien en voorzover er waardedalingen
optreden, is in theorie een eveneens verde­
digbare optie. Iedere methode om goodwill te
verwerken heeft zijn eigen voor- en nadelen
januari/februari 1994

en de superioriteit van welke methode dan ook
kan ons inziens moeilijk hard worden gemaakt.
Rest de vraag of het acceptabel is dat er ver­
schillende methoden naast elkaar kunnen wor­
den toegepast om gelijksoortige transacties te
verwerken, waarbij de keuze van een methode
van grote invloed kan zijn op vermogen en re­
sultaat. Indien regelgevers het bestaan van
belangrijke presentatieverschillen op dit gebied
niet wenselijk vinden, zullen zij verplichte toe­
passing van één verwerkingsmethode moeten
voorschrijven. Het motief voor een dergelijke
keuze is dan gelegen in een streven naar uni­
formiteit van verslaggeving, en niet in de ver­
meende superioriteit van één der methoden. Bij
regelgeving zou dan tevens aandacht kunnen
worden gegeven aan de bijkomende aspecten
van goodwill-bepaling, waarvan wij er enkele
in paragraaf 4 hebben besproken.
Indien het maken van een keuze achterwege
blijft, kunnen de effecten van de verschillen­
de methoden op eigen vermogen en resultaat
transparant worden gemaakt door een ade­
quate disclosure. Voor het onderwerp good­
will is het ook via deze route mogelijk om te
komen tot vergelijkbaarheid.
Literatuur

Accounting Standards Board, Discussion Paper: Fair
Values in Acquisition Accounting, April 1993.
 Accounting Standards Board, Discussion Paper:
Sandwich and intangible Assets, December 1993.
Accounting Standards Committee, Statement of Standard
Accounting Practice 22: Accounting for goodwill,
revised 1989, The Institute of Chartered Accountants in
Engiand and Wales, July 1989.
Accounting Standards Committee, Exposure Draft 47:
Accounting for goodwill, The Institute of Chartered
Accountants in Engiand and Wales, February 1990.
Choi, F.D.S. and C. Lee. Merger premia and national differ­
ences in accounting for goodwill, Journal of International
Financial Management and Accounting, Autumn 1991,
pp. 219-240.
Fédération des Experts Comptables Européens, FEE
European Survey of Published Accounts 1991, Rout­
ledge, 1991.
Financial Accounting Standards Board, Statement of Finan­
cial Accounting Concepts No. 1: Objectives of Financial
Reporting by Business Enterprises, Financial Accoun57

MAB

ting Series, 1978.
Financial Accounting Standards Board, Statement of Finan­
cial Accounting Standards No. 38: Accounting for
Preacquisition Contingencies of Purchased Enterprises,
Financial Accounting Series.
International Accounting Standards Committee, Framework
for the Preparation and Presentation of Financial State­
ments, 1989
International Accounting Standards Committee, Internation­
al Accounting Standard 22: Accounting for Business
Combinations, December 1993.
Lee, C. and F.D.S. Choi, Effect of alternative goodwill
treatment on merger premia: further empirical evidence,
Journal of International Financial Management and
Accounting, Autumn 1992, pp.221-236.
Solomons, D., Economic and Accounting Concepts of
Income, The Accounting Review, July 1961 pp.
374-383.
Solomons, D., Guidelines for Financial Reporting Stan­
dards, The Institute of Chartered Accountants in Eng­
land and Wales, 1989.
Tonkin, D.J. and L.C.L. Skerrat (Ed.), Financial Reporting
1992-93: A Survey of UK Reporting Practice, The
Institute of Chartered Accountants in England and
Wales, 1993.
N oten

1 Indien bij een overname van een andere onderneming
gekochte goodwill ontstaat en deze door de koper wordt
geactiveerd, is dit bedrag wel begrepen in de activa A en
daarmee in de boekhoudkundige waarde EV.
 2 Zie bijvoorbeeld FASB Statement of Financial Accounting
Concepts No. 1, par. 41.
3 RJ 203 paragraaf 225.
4 FEE European Survey of Published Accounts 1991, p 53
e.v.
5 In de eerder aangehaalde FEE Survey werden slechts 4
jaarrekeningen aangetroffen waar goodwill ineens ten laste
van het resultaat werd gebracht.
6 Choi en Lee, 1991.
7 Bij toepassing van methode 2 kunnen deze waarderings­
verschillen worden geëlimineerd indien de overgenomen

58

onderneming de waardering van haar activa en passiva
aanpast aan de grondslagen en methoden van koper.
8 IAS 22, paragraaf 43.
9 De Britse Accounting Standards Board heeft in april 1993
een Discussion Paper gepubliceerd (Fair values in Acquisi­
tion Accounting) waarin zeer strenge regels worden voorge­
steld voor het bij overnames treffen van voorzieningen voor
reorganisatie- en sluitingskosten. De voorstellen komen erop
neer dat dergelijke voorzieningen slechts als 'fair value’aanpassing worden gezien voorzover daartoe op het mo­
ment van overname een verplichting bestond bij de overge­
nomen onderneming. Een voorziening voor de kosten van
reorganisaties en/of sluitingen bij de overgenomen onderne­
ming die gaan plaatsvinden als gevolg van de overname
moeten ten laste van het resultaat na de acquisitie komen,
ook als deze verwachte kosten door de koper zijn meegewo­
gen in de overname-onderhandelingen. Deze voorstellen
hebben echter veel kritiek ontmoet.
10 De FEE Survey geeft aan dat er bij 135 van de 441
onderzochte jaarrekeningen sprake is van geactiveerde
immateriële activa (concessies, patenten, licenties, han­
delsnamen, merken, etc.).In het merendeel van deze
gevallen (71%) blijkt dat op de immateriële activa wordt
afgeschreven, waarbij als afschrijvingstermijn meestal de
economische levensduur wordt genoemd. In twaalf jaarre­
keningen blijft afschrijving achterwege. Met name in Italië,
Denemarken, Duitsland, Luxemburg en het Verenigd Ko­
ninkrijk wordt in een aantal gevallen niet afgeschreven.
11 IAS 22, paragraaf 59.
 12 SFAS 38, Accounting for Preacquisition Contingencies
of Purchased Enterprises, para. 4b.
13 IASC Framework, para. 49, 83, 89.
14 In de praktijk komt het een enkele keer voor dat bij de
vaststelling van het afschrijvingspatroon rekening wordt
gehouden met het effect van inflatie op de toekomstige
resultaten. Dit heeft tot gevolg dat de afschrijving een
progressief patroon vertoont.
15 In december 1993 heeft de Accounting Standards
Board een Discussion Paper gepubliceerd (Goodwill and
Intangible Assets) waarin het voornemen kenbaar wordt
gemaakt om één methode voor te schrijven voor de verwer­
king van vertaalde goodwill. Het Discussion Paper be­
schrijft verder een aantal verwerkingsmethoden.
16 7e EG-Richtlijn, artikel 30 lid 2.
januari/februaii 1994.
