A. J. A. VOS. DE WAARDERING DER DUURZAME SLIJTENDE PRODUCTIE­ MIDDELEN IN VERBAND MET NIEUWE INVESTERINGEN
zal hebben te voeren. Zijn taak als adviseur is meer naar binnen gericht,
maar de gegevens, die hij verkrijgt zal hij niet in hoofdzaak dienen aan
te wenden om de werking der voorschriften te ontgaan, doch hij zal ze
moeten gebruiken of doen gebruiken in argumentaties tegen die voor­
schriften zelve, indien het belang van de onderneming zulks vereist.
Tot slot stelt de heer Lafeber nog dat de accountant alleen met toe­
stemming van de ondernemer rapport mag uitbrengen. Ik heb hieraan in
het voorgaande reeds enige aandacht besteed, omdat mijn praemisse van
een geleide economie bij dit argument blijkbaar uit het oog werd verloren.
Indien de ondernemer de feitelijke opdracht tot controle aan beperkingen
tracht te binden, kan de accountant zich tegenover zijn eigenlijke op­
drachtgever, dàn de gehele volksgemeenschap, daar immers nooit op be­
roepen. En het nalaten van een opdracht lijkt me in zo’n constellatie wel­
haast onmogelijk: de ondernemer heeft geen keus tussen controle of geen
controle, hij heeft alleen de keus, welke vertrouwensman hij zelf de meest
gewenste acht. Voor het afzakken naar beunhazen ben ik niet bang.
Afgezien van de vraag of het mogelijk zal zijn, meen ik dat in vroegere
fasen van de maatschappelijke en van onze beroepsontwikkeling ook al
eens een dergelijk geluid geklonken heeft. Wij hebben ons aanzien niet
in de laatste plaats te danken aan de omstandigheid dat onze voor­
gangers zélf hun positie hebben bepaald. Om tot die plaatsbepaling thans
en wellicht in de toekomst, een steentje bij te dragen, was het doel van
mijn betoog.
A. J. A. V O S.
DE WAARDERING DER DUURZAME SLIJTENDE PRODUCTIE­
MIDDELEN IN VERBAND MET NIEUWE INVESTERINGEN
door R. J. Ovezall
In het Meinummer 1947 van het M .A.B. werd door de Heer Drs A.
 M. Groot het onderwerp van de balanswaardering der productiemiddelen
in verband met de nieuwe investeringen aan de orde gesteld; in het na­
schrift bij dit arikel merkte de Redactie op gaarne plaatsing te verlenen
aan bijdragen over dit onderwerp.
Deze uitnodiging is aanleiding voor mij geweest het door de Heer
Groot aangeroerde onderwerp verder uit te werken. Ik deed dit met het
besef dat het probleem van de waardering der duurzame productie­
middelen momenteel van zeer urgente betekenis is, niet alleen gezien
in het licht van de waardebepaling voor de opstelling van de vermogens­
positie, doch ook en wellicht in de allereerste plaats met het oog op de
juiste calculatie van de kostprijs van het met het productiemiddel voort­
gebrachte product, dat ten verkoop moet worden aangeboden, dan wel
van de dienstverrichting welke met het productiemiddel moet worden ge­
. leverd.
De omstandigheid evenwel, dat naar mijn oordeel, de Heer Groot in
zijn artikel tot een onjuiste conclusie is gekomen, was voor mij de directe
aanleiding om tot onderstaande beschouwing over te gaan.
Ik zou mijn standpunt aan de hand van enkele voorbeelden willen
duidelijk maken en daarbij de volgende gevallen achtereenvolgens willen
voorleggen:
mab

blz. 180
\

1. Het gehele vooroorlogse productieapparaat is verloren gegaan en
wordt tegen de huidige abnormale prijzen vervangen. Een parallel
geval is het vestigen van een nieuw bedrijf, waarvoor thans het pro­
ductieapparaat wordt aangeschaft.
2. Het vooroorlogse productieapparaat is slechts gedeeltelijk verloren
gegaan. Alleen het verloren gegane deel moet thans tegen abnormaal
hoge prijzen worden vervangen.
3. Het gehele vooroorlogse porductieapparaat is gespaard gebleven en
behoeft de eerstkomende jaren nog niet te worden vervangen.
4. Het productieapparaat is gespaard gebleven doch thans economisch
versleten. Met hoge bijkomende kosten kan het evenwel nog enige
jaren worden gebruikt.
 A d 1. Aanschaffing van een geheel nieuw productieapparaat tegen
de huidige abnormaal hoge prijzen.
Wij nemen als voorbeeld, dat de vooroorlogse installatie (standaard­
waarde nieuw in 1939 ƒ 1.000.000,— ) geheel verloren is gegaan en in
1946 is vervangen door een nieuwe installatie met hetzelfde productie­
vermogen, welke ƒ 2.500.000,— heeft gekost. Het indexcijfer bedraagt
dus 250. W ij nemen verder aan dat het productieapparaat in 10 jaren
moet worden afgeschreven en dat naar de verwachtingen van dit moment
de aanschaffingskosten in de volgende jaren bij geleidelijk terugkerende
normalere verhoudingen aanzienlijk zullen dalen, doch nimmer tot het
vooroologse peil. Wij willen stellen dat voor de eerstkomende tien jaren
de navolgende indexcijfers kunnen worden verwacht:
250 Op basis van de vervangingswaarde zal dan ieder f 250.000.—
250
jaar de afschrijving bedragen: .......................................... 250.000.—
230
„ 230.000.—
210
„ 210.000.—
....... 190
„ 190.000.—
170
„ 170.000.—
....... 150
„ 150.000.—
....... 150
„ 150.000.—
150
„ 150.000.—
150
„ 150.000.waardoor na 10 jaren, wanneer vervanging van
het productieapparaat noodzakelijk is, in totaal zal
zijn afgeschreven ........................................................ f 1.900.000,—
Wij zagen hierboven dat de aanschaffingskosten hebben bedragen ....... „ 2.500.000.—
Bij het jaarlijks afschrijven van bovenvermelde bedragen is van de aanschaffingskosten dus nog niet afgeschreven: ............................................ ƒ 600.000.—
.......
1946
1947
1948
1948
1950
1951
1952
1953
1954
1955

Nemen wij aan dat bovengenoemde afschrijvingen in de kostprijzen
der producten/diensten zijn gecalculeerd en voor de vervanging van het
productieapparaat uit de productie slechts ƒ 1.900.000,— is vrijgekomen,
dan kunnen wij constateren:
a. de vervanging biedt geen moeilijkheden, want voor de vervanging
hebben wij slechts ƒ 1.500.000.— middelen nodig (indexcijfer 150).
 b. wij hebben evenwel een vermogensverlies geleden van ƒ 600.000.—■,
want waren wij in 1946 in het bezit van een productieapparaat ter
waarde van ƒ 2.500.000,•— nu is dit apparaat slechts ƒ 1.500.000.—
waard en beschikken wij slechts over ƒ 400.000.— uit de afschrijving
vrijgekomen middelen welke niet voor vervanging nodig zijn.
De heer Groot stelt voor het productieapparaat reeds in 1946 op het
mab

blz. 181

na-oorlogse normale niveau af te schrijven in ons getallen voorbeeld dus
tot ƒ 1.500.000. —, waarmee hij derhalve zijn vermogensverlies op
ƒ 1.000.000.— calculeert, dus hoger dan het volgens afschrijving op basis
van de vervangingswaarde zou zijn (ƒ 600.000.'—). Aangezien niet kan
worden verwacht dat het normale prijsniveau reeds dadelijk zal worden
bereikt •— in welk geval het door de Heer Groot berekende verlies
juist zou zijn ■— en derhalve ook hogere afschrijvingen zullen vrijkomen
dan de na-oorlogse „standaard” afschrijving van ƒ 150.000.— is het
volgens mij niet noodzakelijk het verlies te stellen op het volle verschil
tussen de huidige abnormale aanschaffingskosten en de na-oorlogse
standaardkosten.
De vraag welke bij mij rijst is evenwel of zelfs van een verlies van
ƒ 600.000.— moet worden gesproken. Voor de oplossing hiervan zou
ik naar voren willen brengen dat het aanschaffen van nieuwe duurzame
productiemiddelen onder de huidige abnormale kostenverhoudingen zeer
speciaal geschiedt om ook in deze abnormale tijden de productie/dienstverlening te kunnen voortzetten. Indien men hierop geen prijs zou stellen
zou men zeker thans niet tot vervanging van het productieapparaat over­
gaan, doch daarmede wachten tot het prijsniveau weer een normaal
karakter had aangenomen. Wij kunnen hieruit de conclusie trekken dat
de abnormale prijs welke men in het productiemiddel thans ook voor de
toekomstige werkeenheden moet betalen, niet ten laste mag komen van
die toekomstige normale jaren, doch van de huidige abnormale periode.
 O f m.a.w. aangezien de huidige abnormale productie niet mogelijk is
zonder dat tevens toekomstige werkeenheden tegen abnormale prijs wor­
den aangeschaft, moet de huidige productie ook de volle extra kosten
dragen van de toekomstige werkeenheden. W ij willen dus alle onver­
mijdelijke abnormale kosten aan de abnormale jaren toerekenen.
Wij berekenden hierboven het verlies door aanschaffing in de huidige
abnormale tijdsomstandigheden op ƒ 600.000.—, welk verlies wij dus als
kosten willen beschouwen van de abnormale jaren. Het abnormale karak­
ter dier jaren blijkt uit de afwijking van het betreffende indexcijfer van
het normale na-oorlogse indexcijfer (150), welke afwijkingen achtereen­
volgens bedragen:
1946 100
1947 100
1948 80
1949 60
1950 40
1951
20
Totaal 400

of in een percentage van
detotaalaf wijking:

25 %
25 %
20%
15%
10%
5%

De extra-afschrij- ƒ 150.000.—
vingskosten
be- „ 150.000—
dragen op basis „ 120.000.—
hiervan voor ieder „ 90.000—
jaar: ......................... 60.000—
„ 30.000—
Totaal ƒ 600.000..—

Het gehele afschrijvingsverloop van het productieapparaat wordt hier­
door als volgt:
1946 ............................... ƒ 400.000—
1947 ........................................
400.000—
1948 ........................................ 350.000—
1949 ........................................
300.000—
1950 ........................................
250.000—
1951 ........................................
200.000—
1952 ........................................
150.000—
1953 ............................... „ 150.000—
1954 ........................................
 150.000—
1955 ............................... „ 150.000—
Totaal ........................... ƒ 2.500.000—

m ab

blz. 182

Blijkens het voorafgaande betoog dienen de aldus gevonden jaarlijkse
afschrijvingsbedragen niet slechts te worden gebezigd voor de waarde­
bepaling voor de balans, doch tevens te worden ingecalculeerd in de
kostprijzen der diensten/producten der betreffende jaren. De gedachten­
gang van de Heer Groot — afschrijvingen herleiden op indexcijfer 150
en het accepteren van een vermogensverlies van ƒ 1.000.000.—• houdt
het ernstige gevaar in zich, dat men zich in zijn kostprijscalculaties ook
door de aldus berekende afschrijving ad ƒ 150.000.— zal laten leiden
terwijl naar onze mening deze afschrijving op ƒ 400.000.— derhalve
meer dan 2 maal zo hoog dient te worden gesteld.
De uit het voorbeeld blijkende excessief hoge kosten in de huidige
abnormale jaren betekenen voor den ondernemer een ernstige waar­
schuwing om zich te bezinnen of aanschaffing van nieuwe productie­
middelen op het huidige moment wel gerechtvaardigd is. Er zijn talloze
redenen welke iedere afzonderlijke ondernemer zullen doen besluiten
ondanks deze hoge productiekosten toch tot aanschaffing van nieuwe
duurzame productiemiddelen over te gaan. Deze redenen vallen buiten
het bestek van deze beschouwing en laten wij daarom onbesproken. Niet­
temin moet het een eerste noodzakelijkheid worden geacht dat de onder­
nemer zich een goede voorstelling vormt van de consequenties van aan­
schaffing van duurzame productiemiddelen op het huidige moment.
Ad. 2. Slechts een gedeeltelijke vervanging van het vooroorlogse
productieapparaat tegen de huidige abnormaal hoge prijzen is noodza­
kelijk.
 Stel dat in bovenstaand voorbeeld het oude productieapparaat (aan­
geschaft in 1942 aanschaffingswaarde ƒ 1.000.000) slechts voor de helft
verloren is gegaan en dus slechts een oorspronkelijke aanschaffingswaarde
van ƒ 500.000.— vervangen moet worden. Wij kunnen dan komen tot
het volgende overzicht van de jaarlijkse afschrijvingen op basis van de
vervangingswaarde:
Jaar

Indexcijfer
op basis
1942 : 100

ƒ
250
„
250
„
230
„
210
„
190
.,
170
150
150
150
150
Totaal ƒ
Do. op basis aanschaf fingskosten: ... ƒ
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955

Afschrijv.
nieuwe
aanschaff.
1946

Afschrijvin­
gen oude
apparaat
1942
125.000.—
125.000.115.000.105.000.95.000.85.000.-

Afschrijv.
aanschaff.
1952

Totaal

f 125.000—
„
„
„
„
„
„
„
.,
„

125.000—
1.15.000—
105.000—
95.000—
85.000—
75.000—
75.000— 75.000—
75.000—
950.000— +

650.000.- +

f

300.000— +

ƒ 1.250.000— +

f

.,
.,
„

f

75.000—
75.000—
75.000—
75.000—
300.000— =

ƒ 300.000—

meer vrijgekomen uit afschrijvingen dan oorspronkelijke aanschaffingskoster : ............
ƒ
„
.,
„
„
„
..
„
„
„

250.000—
250.000—
230.000—
210.000—
190.000—
170.000—
150.000—
150.000—
150.000—
150.000—
f 1.900.000—
ƒ 1.850.000.ƒ

50.000—

Nemen wij wederom aan dat bovengenoemde afschrijvingen in de
kostprijzen der producten/diensten zijn gecalculeerd en voor de vervan­
ging van het productieapparaat uit de productie derhalve wederom
ƒ 1.900.000.— is vrijgekomen, dan kunnen wij thans constateren:
mab

blz. 183

tiemiddel nog zes jaren in bedrijf kunnen houden tot 1952, evenwel tegen
driemaal zo hoge kosten voor reparatie/onderhoud dan een nieuw pro­
ductiemiddel aan reparatie/onderhoud zou vragen.
 Wij kunnen thans een vergelijkend overzicht opstellen van de kosten,,
indien wij tot vervanging waren overgegaan en van de kosten, die het in
bedrijf houden van het oude productiemiddel medebrengt:
Kosten bij vervanging op basis
vervangingswaarde
Jaar

Indexcijfer
Afschrijving

1946
1947
1948
1949
1950
1951

250
250
230
210
190
170

(daarna

150)

afschrijv. 1952-'65
14 X ƒ 75.000.- .......
Tot.
Ond./Rep.
ƒ
„
„
„
„
„

125.000.—
125.000.115.000.105.000.95.000.85.000.-

ƒ

650.000.- Tot. ƒ
Do. afschr. f

ƒ
„
„
„
„
„

Reparatiekosten in
bedrijf gehouden
oude prod. middel.
N.B. afschrijving
nihil prod. in reeds
volledig afgeschr.
75.000—
75.000—
69.000—
63.000—
57.000—
51.000—

ƒ
„
„
„
„
„

390.000— Tot.
650.000.—

ƒ ,1.170.000—

225.000—
225.000—
207.000—
189.000—
171.000—
153.000—

ƒ 1.050.000.-

Totaal afschr. 20 jaar
ƒ 1.700.000—
aanschaf fingskosten
minus restwaarde .......
ƒ 2.500.000—
Het is dus noodzakelijk om extra af te
schrijven over de jaren 1946-1951 ...........
ƒ 800.000— 4Totaalkosten nieuw prod, middel aan afschrijving en onderhoud
over 1946—1951.
Het in bedrijf houden van het oude productiemiddel betekent
dus een voordeel van:

ƒ 1.840.000.—
ƒ

670.000,-

Wij kunnen dus constateren:
a. Zolang de reparatiekosten van het in bedrijf gehouden productie­
middel de reparatiekosten van een nieuw productiemiddel niet met
een groter bedrag overtreffen dan de afschrijvingen plus extra af­
schrijvingen van dit nieuwe productiemiddel, is het in het bedrijf hou­
den van het oude productiemiddel uit kostenoogpunt bezien rationeel.
b. Indien het in het bedrijf houden rationeel is zijn ook de hieraan nood­
zakelijk verbonden kosten rationeel en kunnen deze in de kostprijs
van de geproduceerde goederen resp. geleverde diensten worden in­
gecalculeerd. In bovengenoemd voorbeeld dus in 1946 ƒ 225.000.'—,
in 1947 ƒ 225.000.—, in 1948 ƒ,207.000.— etc.
c. De waardering van het oude productiemiddel op de balans zal o.i.
 tegen de opbrengstwaarde op basis van het normaal indexcijfer dienen
te geschieden, omdat dit de vermoedelijke opbrengst zal zijn (dus
ƒ 90.000.—, t.w. ƒ 60.000.— a 150 % ). '
Nabeschouwing.
a. Wij hebben de voorbeelden doelbewust zeer simplistisch gehouden
en met name van een zeer eenvoudige afschrijvingsmethode gebruik ge­
maakt, teneinde de cijfers beter te doen spreken. Het zal immers geen
ma b

blz. 186

principiële wijzigingen in de ontwikkelde gedachtengang brengen indien
ten rechte ook rekening wordt gehouden met de rentekosten van het
geïnvesteerde kapitaal, of met de afdalende productiecapaciteit van het
productieapparaat bij het toenemen van haar ouderdom, hoewel dit laatste
probleem van feitelijke betekenis zal zijn bij het aangeroerde onderwerp
dat een versleten productiemiddel nog enige extra jaren in gebruik wordt
gehouden.
b. Onze gehele beschouwing is gebaseerd op de vooronderstelling dat
thans reeds met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid kan worden
gezegd dat het prijspeil over enige jaren zal zijn gedaald, een veronder­
stelling overigens, waarvan ook de Heer Groot in zijn betoog uitgaat. Dit
sluit in het risico van een verkeerde prognose. Dit risico moet men echter
nemen en is in ieder geval geringer dan het risico dat men loopt bij het
achterwege laten van een dergelijke toekomstbeoordeling. Dan zou men
zich immers op de huidige prijzen zonder meer moeten baseren, hetgeen,
zoals uit het eerste voorbeeld moge blijken, ertoe kan leiden dat men in
de huidige abnormale jaren te weinig afschrijft. Bovendien is ieder mo­
ment de mogelijkheid aanwezig de calculaties aan de verwachtingen van
dat moment aan te passen, waardoor onvermijdelijke afwijkingen snel
leunnen worden gecorrigeerd.
 c. De vermogenspositie per 1 Januari 1946 werd geheel buiten be­
schouwing gelaten. N aar onze mening is zij namelijk niet van betekenis
voor de kosten verhoudingen in de productie na dat tijdstip. Indien zij een
verliessaldo aanwijst zal dit vanzelfsprekend moeten worden opgevangen
door hetgeen wij in bovengenoemde voorbeelden voor de jaren 1946 en
wolgende als winst hebben aangemerkt. Wij vestigen hier speciaal de
aandacht op in verband met ons vierde voorbeeld, waar wij in het midden
lieten hoe de vervanging van het in bedrijf gehouden productiemiddel
4.z.t. zal moeten worden gefinancierd. Het is duidelijk dat daarvoor de
middelen uit de afschrijvingen van de jaren 1926—4945 moeten zijn vrij­
gekomen. Het is echter zeer de vraag of inderdaad voldoende middelen
zijn vrijgekomen om de vervangingskosten tegen een indexcijfer van 150
te dekken. Ook in de overige voorbeelden lieten wij in het algemeen bui­
ten bespreking hoe de middelen voor de vervanging per 1/1-46 werden
verkregen, aangezien onze blik zich uitsluitend richtte op de jaren 1946
en volgende en voor de kostenverhoudingen van dié jaren de vermogens­
positie per 1 Januari 4946 niet van belang is; deze is wél van betekenis
om te kunnen beoordelen in hoeverre de in 1946 en volgende jaren ge­
maakte bedrijfswinst niet voor uitkering in aanmerking komt doch moet
worden gebezigd ter aanzuivering van een op de balans per 1 Januari
1946 vigerend verliessaldo.
 d. Ter verduidelijking van het betoog zijn op de bijlage hierbij enige
vermogensopstellingen per 34 December ’46 gegeven, zoals deze uit de
beschouwingen van de Heer Groot en mij voortvloeien uit de hiervoren
gegeven voorbeelden ad 1 en ad 2, Hierin is uitsluitend het in het pro­
ductiemiddel geïnvesteerde en hieruit volgens de onderscheiden afschrijvingssystemen vrijgekomen vermogen in ogenschouw genomen, zodat met
eventuele aanwezige reserves of een nog paraisserend verliessaldo per
31 December ’45 als ook met de bedrijfsresultaten in 1946 geen rekening
is gehouden.
Men zou uit de gegeven opstellingen kunnen concluderen, dat de Heer
Groot een „conservatiever balansbeleid” voert dan ondergetekende; dat
deze een voorzichtiger vermogenscalculatie geeft. Wij zouden echter hier­
tegen willen aanvoeren dat:
m a b blz. 187

1. de vermogensopstelling van de Heer Groot niet de werkelijkheid weer­
geeft. Al is het zo dat in de toekomst het productiemiddel in waarde
zal dalen, daarom dient bedrijfseconomisch gezien in de vermogens­
opstelling toch de vervangingswaarde op 31 December 1946 tot uit­
drukking te worden gebracht, aangezien deze ,,de” waarde op 31
December 1946 voorstelt. Men verkrijgt hiermede over een tijds­
ruimte van jaren gezien wel een variabel vermogen, doch overwegende
dat dit vermogen in die jaren is uitgedrukt in ongelijksoortige guldens,
is dit, bedrijfseconomisch bezien, ook volkomen juist.
2. de door de Heer Groot in zijn vermogensopstelling tot uitdrukking
gebrachte afschrijving nimmer kan dienen als grondslag voor de kost­
prijsberekening, zoals wij hiervoor aantoonden. Het lijkt ons onge­
wenst voor de vermogensopstelling andere afschrijvingsmaatstaven
aan te leggen dan voor de kostprijsberekeningen.
 3. de Heer Groot wel een zeer zware last op het jaar 1946 legt, terwijl
wij die last daarentegen toerekenen aan alle jaren van abnormaal
prijsniveau. Bij de Heer Groot zullen de jaren na 1947 een geflatteerd
beeld geven, omdat deze in zijn verlies- en winstrekening dan slechts
kan opvoeren de zoveel lagere ,,standaard” afschrijving (indien het
verlies ad ƒ 1.000.000.— (resp. 2e voorbeeld ƒ 500.000.— ) dan reeds
zou zijn gecompenseerd door bedrijfswinst 1946), en wij daarentegen
de veel hogere in de gegeven voorbeelden berekende afschrijvingen
kunnen opnemen.
e. De in de voorbeelden berekende „correcties” op de afschrijvingen
volgens vervangingswaarde zijn uiteraard voor ieder bedrijf verschillend
en kunnen aanmerkelijk variëren naar de mate waarin tegen abnormale
prijzen tot vervanging moet worden overgegaan, naar de mate dus ook
waarin het vooroorlogse productieapparaat in takt is gebleven. De kost­
prijzen in de diverse bedrijven kunnen hierdoor zeer verschillend komen
te liggen. Het zal in vele gevallen zijn nut hebben deze onderling ver­
gelijkbaar te maken en dan kan het nodig zijn de afschrijvingen zonder
correcties op de vervangingswaarde in deze voor vergelijkingsdoeleinden
te berekenen kostprijzen op te nemen. Deze calculaties voor bepaalde
doeleinden doen echter niets aan het feit af dat de kostenverhoudingen
in ieder individueel bedrijf geheel verschillend kunnen liggen vide de
gegeven cijfervoorbeelden.
f. Wij bekeken het vraagstuk uitsluitend uit bedrijfseconomisch, niet
uit fiscaal oogpunt. Hier ware een afzonderlijke beschouwing voor nodig,
welke buiten het bestek van dit betoog valt.
g. Ter voorkoming van misverstand zij vermeld dat het indexcijfer
250 in onze voorbeelden niets gemeen heeft met het door de Heer Groot
gegeven cijfer 250. In principe zijn de indexcijfers 250 resp. 150 vergelijk­
baar met de cijfers 450 en 250 van de Heer Groot.
 h. De volgende opmerking van de Heer Groot op pagina 167 M AB
1947 onderaan komt mij onjuist voor: „deze extra reserve” (N .B. dit is
de reserve voor het aanvullen van de reeds vrijgekomen doch nog niet
geïnvesteerde afschrijvingen met het bedrag, dat bij het gestegen prijs­
peil extra voor vervanging nodig is) „zou gevormd moeten worden uit de
winst............ alternatief zou de mogelijkheid openstaan deze toevoeging
aan deze reserve te dekken door een herwaardering der activa indien men
veronderstelt dat het toekomstige prijsniveau der productiemiddelen duur­
zaam zal liggen boven de aangenomen standaard-w aarde”.
De Heer Groot wil dus een eventuele herwaarderingsreserve aanwenma b

blz. 188

den ter compensatie van een verlies wegens gestegen vervangingswaarde
van reeds vrijgekomen afschrijvingsbestanddelen. Dit verlies betekent een
toekomstige geldelijke verplichting waarop niet was gerekend, waarvoor
besparing nodig is. Deze kan nimmer door welke herwaardering ook
worden verkregen. De herwaarderingsreserve door de Heer Groot be­
doeld is slechts een aanvulling van het oorspronkelijk geinvesteerde ver­
mogen tot op het bedrag dat thans bij de gestegen vervangingsprijzen in
het productieapparaat is geinvesteerd; het is dus niet een reserve in de
zin van niet uitgekeerde winst, het is dus feitelijk geen reserve; zij staat
onder de vervangingsverplichting. Een enkel voorbeeld moge dit ver­
duidelijken:
V ERM O G EN SO PSTELLIN G EN
Bij aanschaffing productiemiddel:
productiemiddel

...
ƒ 500.000.—

vermogen

...........
indexcijfer 100

ƒ 500.000.-

Op helft levensduur
na 5 jaar:
voor herwaardering:
productiemiddel ...
vrijgekomen afschr.
ƒ 250.000.—,, 250.000.—

vermogen

...........
indexcijfer 150
ƒ 500.000.-

Dito na herwaardering.
 productiemiddel ... f 375.000.—
vrijgekomen afschr. „ 250.000.—
extra in bedrijf
voor vervanging
vast te houden ......... 125.000.—
ƒ 750.000.—

indexcijfer 150

vermogen
........... ƒ 500.000.—
herwaarderings­
reserve ................... „ il 25.000.—
Reserve voor ver­
vanging ..................... 125.000.—
Totaal
vermogen
nodig voor vervan­
ging ....................... ƒ 750.000.—

Uit dit cijfervoorbeeld moge blijken dat men niet kan volstaan met de
herwaarderingsreserve „om te dopen” in een reserve voor vervanging
(of hoe men deze wil noemen), doch dat men wel degelijk extra middelen
in het bedrijf dient vast te houden, welke aanstonds voor vervanging nodig
zijn, dat men dus uit de „winst” dient te „reserveren” . Het is overigens
duidelijk dat in de volgende jaren de herwaarderingsreserve in het ge­
geven voorbeeld zal afnemen ten bate van de vervangingsreserve, doch
hierop heeft de opmerking van de Heer Groot geen betrekking.
 Conclusie:
Het gehele betoog zouden wij kunnen samenvatten in de conclusie:
1. dat de waardering der duurzame slijtende productiemiddelen ten allen
tijde dient te geschieden tegen de vervangingswaarde op het tijdstip
der balansoptelling waartegenover echter herwaarderingsreserves
dienen te staan voor een gunstig verschil tussen vervangingswaarde
en historische kostprijs;
2. dat verder dusdanige reserves dienen te worden getroffen, door een
m ab

blz. 189

prognose van de toekomstige normale vervangingsprijzen, dat ook in
de toekomst het oorspronkelijke geinvesteerde vermogen in takt blijft;
3. dat voor het vormen van deze reserve een extra afschrijving boven
de afschrijving op vervangingswaarde ten laste der exploitatiereke­
ningen van de jaren met abnormal hoog prijsniveau noodzakelijk kan
zijn;
4. dat voor deze reserve echter ook kan dienen een „reserve herwaar­
dering in takt gebleven productieapparaat” ;
5. dat de sub 3 bedoelde afschrijvingen en extra-afschrijvingen in de
kostprijzen der ten verkoop aangeboden goederen dienen te worden
vercalculeerd;
6. dat echter nimmer méér in de kostprijzen behoeft te worden gecal­
culeerd dan voor vervanging en instandhouding van het geinvesteerde
vermogen noodzakelijk is, en dat dit ertoe kan leiden dat niet de volle
vervangingswaarden der gebruikte werkeenheden behoeven te worden
gecalculeerd, doch mindere waarden, echter minimaal de waarden
waartegen de vervanging in de toekomst zal moeten geschieden;
7. De conclusies t.a.v. het in bedrijf houden van een technisch-economisch versleten productieapparaat met abnormaal hoge bijkomende
kosten werden hierboven reeds gegeven.
Voorbeeld 1.
Bijlage bij Nabeschouwing punt d.
V ER M O G EN SO PSTELLIN G PER 31 D ECEM BER 1946.
Nieuwwaarde productie­
apparaat op basis ver­
vangingswaarde ........... ƒ 2.500.000.—
af: afschrijving tfl ex­
ploitatierekening norma­
le afschrijving ............... „ 250.000.-

Vermogen ....................... ƒ 2.500.000.Reserve extra afschr. t/1
exploitatierekening ....... „ 150.000.-

Restantwaarde:
........... ƒ 2.250.000.Uit afschrijvingen vrij­
gekomen vermogen,
norm.
 afschr. ƒ 250.000.—
extra
afschr. „ 150.000.— „ 400.000.ƒ 2.650.000.-

ƒ 2.650.000.-

V ERG ELIJKEN D E V ER M O G EN SO PSTELLIN G V O LG EN S STA N D PU N T
H EER GROOT.
Standaardwaarde nieuw
productieapparaat .......
af: 1 jaar standaardaf­
schrijving
...................
Uit standaard-afschrijving vrijgekomen ver­
mogen ...........................
ƒ 1.500.000.„

150.000.-

ƒ 1.350.000.„

150.000.-

ƒ 1.500.000.—

m ab

blz. 190

Geïnvesteerde vermogen f 2.500.000.af: verlies (vide Heer
Groot, MAB, Mei '47,
blz. 169 regel 25) ............. 1.000.000.-

ƒ 1.500.000.-

Voorbeeld II.
V ER M O G EN SO PSTELLIN G PER 31 DECEM BER 1946.
Nieuwwaarde
overge­
bleven prod. app. 1942
gewaardeerd op verv.
waarde
f 1.250.000—
af: afschr.
1942—'45
4 X
125.000 „ 500.000.restantw.
1/1-46
„ 750.000—
norm. afschr.
'46 t/1 expl.
rekg............
125.000—
Nieuwwaarde
nieuwe
prod. apparaat op basis
vervangingswaarde:
ƒ 1.250.000—
norm.
afschr. „ 125.000—

Uit afschrijvingen vrij­
gekomen vermogen:
norm.
afschr. ƒ 250.000—
12.500..
ƒ

625.000—

Geïnvesteerd vermogen
in oude prod. app.
1/1/46 .. / 300.000—
in nieuwe
app. ... „ 1.250.000— ƒ 1.550.000—
Reserve herwaardering
oude prod apparaat
f 750.000.-----„ 300.000—
f 450.000—
af.: cor­
rectie op
afschr. t/b
expl. rekg. „ 12.500.— „ 437.500.—.
„ I J 25,000—
ƒ 1.750.000—

237.500.ƒ 1.987.500.,

ƒ 1.987.500.-

V ER G ELIJK EN D E V ER M O G EN SO PSTELLIN G V O LG EN S STA N D PU N T
H EER GROOT.
Nieuwe standaard­
waarde prod. app. aangekocht in 1942
f 750.000—
af: afschr.
1942-'45
4 X
ƒ 75.000—
300.000—
ƒ 450.000—
afschr. '46 „ 75.000—
standaardwaarde nieuwe
prod. app. ƒ 750.000—
af: afschr.
1946 ... „ 75.000—
uit afschrijvingen 1946
vrijgekomen vermogen ..
Geïnvesteerd vermogen:
in oud prod. app............
in nieuwe app................
 ƒ 300.000..—
„ 1.250.000—

Reserve herwaardering
oude prod. app. x)
ƒ 450.000 - ƒ 300.000
af: verlies *)
/

375.000—

„

675.000—

„ 150.000—
f 1.700.000—
.................... . 500.000—

ƒ 1.050.000—
„

150.000—

ƒ 1.200.000—

/ 1.200.000—

1) De reserve herwaardering kan volgens Heer Groot gebruikt worden ter afboeking
verlies wegens dure aanschaffing. Afgezien van de tegen de onderhavige vermogensopstelling in te brengen bezwaren is dit op zich zelf juist.
ma b

blz. 191.
