Het MAB vóór 25 jaar
MAB

G esch ied en is

Het MAB vóór 25 jaar
A. F. Tem pelaar
juni 1966
In verband met het bijzondere karakter van dit
juninummer wordt voor het historisch verslag de
klok slechts 25 jaar teruggedraaid. 1966 was ove­
rigens het laatste volle jaar dat de private vereni­
gingen NIvA, VAGA, Broederschap en Unie daad­
werkelijk functioneerden; in begin 1967 werd
immers de wettelijke regeling van de register­
accountants van kracht.
Prof. A.B. Frielink - toen nog geen Dr.h.c. bespreekt het vraagstuk ’Welke verantwoorde­
lijkheid draagt de accountant voor tussentijdse
berichtgeving?’. Het vraagstuk was reeds in 1961
aan de orde gesteld bij de Commissie van Advies
in Beroepsaangelegenheden (CAB) van het NIvA.
In het jaarverslag van 1964/65 deed de commis­
sie uitspraak; in de algemene ledenvergadering
1965 volgde een gedachtenwisseling. Naar aan­
leiding hiervan achtte Frielink een systematische
analyse van het probleem gewenst als bijdrage
aan de discussie. Volgens hem is het onjuist
indien gezaghebbende beroepsorganen uitspra­
ken doen omtrent de verantwoordelijkheid van de
accountant voor mededelingen die niet als zoda­
nig door hem zijn gecertificeerd, zonder daarbij te
onderscheiden in welke omstandigheden en
tegenover wie die verantwoordelijkheid geldt en
in welke omstandigheden en tegenover wie zij
niet kan gelden. Dit kan leiden tot een overdreven
vertrouwen. Het onderwerp wordt als volgt afge­
bakend: het betreft de tussentijdse berichten
omtrent de gang van zaken bij een huishouding
waar een openbaar accountant fungeert, die niet
als zodanig zijn voorzien van een certificaat van
juistheid, afgegeven door die accountant.
 Frielink geeft dan een categorische indeling waar­
bij als kenmerkende voorbeelden achtereenvol­
gend worden genoemd het kwartaalbericht, het
emissieprospectus, fusieberichten, mededelin­

302

gen over omzet- en resultatenontwikkeling tij­
dens de jaarlijkse algemene vergadering van aan­
deelhouders gedaan en tenslotte het overleg met
de bankier over een aangevraagd krediet. Met uit­
zondering van de laatsgenoemde categorie gaat
het om in het publieke verkeer gebrachte berich­
ten. Onder ’publiek’ verkeer wordt in dit verband
verstaan de kring van personen buiten die van de
direct belanghebbenden (niet te verwarren met
het Limpergiaanse ’maatschappelijk verkeer’,
welk begrip staat tegenover ’de bedrijfsleiding’).
Overeenkomstig de algemene analyse van Limperg wordt als basis ervan uitgegaan dat de alge­
mene functie van de openbare accountant wortelt
in het vertrouwen dat in het maatschappelijk ver­
keer wordt gesteld in de doeltreffendheid der
controle en in het oordeel van de accountant.
Deze draagt dus de verantwoordelijkheid dat het
vertrouwen dat hij met zijn verklaring omtrent een
rekening wekt, gerechtvaardigd is op grond van
de controlewerkzaamheden die door hem zijn
verricht. Het begrip ’verklaring’ dient hierbij ruim
te worden geïnterpreteerd (elke mededeling, het­
zij schriftelijk of mondeling gedaan, waarin een
oordeel wordt kenbaar gemaakt of waaruit een
oordeel te kennen is). Men kan in het algemeen
zelfs stellen dat het in continuïteit blijven fungeren
als accountant van een huishouding reeds als een
verklaring moet worden opgevat: ’een oneigen­
lijke mededeling, inhoudende dat zich naar het
oordeel van de accountant geen omstandighe­
den hebben voorgedaan die het verder fungeren
onaanvaarbaar maken’. Frielink voegt hieraan toe
dat een dergelijke oneigenlijke ’verklaring’ alleen
kan werken ten aanzien van degenen die uit
hoofde van hun functie weten dat de accountant
blijft fungeren.
 A. F. Tempelaar, registeraccountant, was lid van de
maatschap Dijker en Doornbos (rechtsvoorganger van
Coopers & Lybrand Dijker Van Dien) en vervulde vele
functies in de beroepsorganisaties in binnen- en
buitenland.
juni 1991

MAB

Op basis van deze overwegingen analyseert
Frielink de verschillende categorieën, hierboven
aangeduid. Ter wille van de beschikbare ruimte
beperk ik mij tot enkele bijzondere opmerkingen
dienaangaande:
De opdrachtgever (bestuur en toezichtorgaan)
verwacht dat de accountant, belast met de alge­
mene controle, mede toezicht houdt op de effec­
tiviteit van de administratieve organisatie (inclu­
sief de interne controle). De accountant dient te
waarschuwen indien zich hierbij gebreken voor­
doen, die geleid hebben of kunnen leiden tot
onjuistheden in tussentijdse overzichten (uiter­
aard op meer, voor dit onderwerp niet relevante,
punten). Anderen dan de opdrachtgever kunnen
uit hoofde van hun functie niet weten of de
accountant blijft fungeren. Jegens hen draagt de
accountant in dit geval geen verantwoordelijkheid
(tenzij de accountant de volgende jaarrekening
certificeert en hierdoor laat weten dat hij nog fun­
geert. In dat geval aanvaardt hij - achteraf - wel
verantwoordelijkheid voor de tussentijdse be­
richten).
Het is de taak van de accountantsstand duidelijk
te maken dat het gefungeerd hebben in het verle­
den generlei garantie inhoudt voor het blijven fun­
geren, en dat er thans voor de accountant ook
geen aanvaardbaar middel bestaat om publieke­
lijk van eventuele bezwaren tegen het tussen­
tijdse overzicht of van zijn defungeren kennis te
geven. De betekenis van de tussentijdse perio­
dieke berichtgeving voor het maatschappelijk
verkeer is zodanig groeiende dat er binnen
afzienbare tijd een maatschappelijke behoefte zal
bestaan aan een onafhankelijk oordeel omtrent
de juistheid daarvan. De accountant zal geroepen
zijn dit oordeel te geven.
 Indien ter zake van mededelingen tijdens de ver­
gadering van aandeelhouders de leiding juiste
informatie onjuist weergeeft (vaak door het ach­
terwege laten van een vermelding van een bijzon­
dere omstandigheid), kan de accountant hiervoor
geen verantwoordelijkheid dragen. Is deze bij het
doen van mededelingen aanwezig en zwijgt hij,
dan stemt hij toe.
In een afzonderlijk hoofdstuk gaat Frielink nader
in op onjuiste respectievelijk minder juiste

juni 1991

berichtgeving tussentijds. Wordt hierdoor een
verkeerd beeld opgeroepen, dan vormt dat voor
de accountant een verhindering te blijven funge­
ren. Dat zou in zijn algemeenheid gesteld ook een
verhindering kunnen zijn voor een andere
accountant de opdracht te aanvaarden (afgezien
van twijfelgevallen over wat minder juist zou zijn).
Op die complicaties gaat de schrijver verder in,
waarbij hij concludeert dat het terugtrekken van
de accountant wel een oplossing voor hemzelf
kan zijn, maar in feite niet voor het maatschappe­
lijk verkeer. Het lost in wezen niets op. Daarom
moet gezocht worden naar de mogelijkheid van
een redres van de onjuiste mededeling.
’Ervaringen met betrekking tot de efficiencybewaking bij het gebruik van computers in een
groot rekencentrum’ is een artikel van P. de
Jager. (Indien men na 25 jaar dit artikel weer eens
leest realiseert men zich de enorme ontwikkeling
van de automatisering in de afgelopen jaren AFT.).
Het artikel is een bewerking en aanpassing aan de
situatie 1966 door de auteur van een bijdrage aan
het International Symposium on the Economics
of ADP, oktober 1965.
Het rekencentrum (Philips) verwerkt per jaar 1 mil­
jard tekens - onder andere worden de lonen,
salarissen en pensioenen van 85.000 werkne­
mers verwerkt - terwijl gemiddeld 2 miljard
tekens in het rekencentrum zijn opgeslagen.
 Jaarlijks worden 60 miljoen ponskaarten en 6000
magnetische banden gebruikt. Voor dit alles is
aanwezig aan appartuur:
250 machines voor het vervaardigen van pons­
kaarten en papieren ponsband;
25 ponskaartenmachines;
4 kaartcomputers (IBM 1401 en Buil G10);
2 kleine tapecomputers (IBM 1401 tape);
2 middelgrote tapecomputer (IBM 1410 tape);
1 middelgrote tapecomputer (Control Data
3200);
1 groot computersysteem (Control Data 3600/
3200);
1 analoge computer (PACE).
De eerste computer (IBM 650), werd in 1959 geïn­
stalleerd.
303

MAB

Teneinde bij de voortdurende groei van het reken­
centrum de kostenontwikkeling onder controle te
houden is van het begin af een budgetsysteem
voor het centrum ingevoerd. De schrijver gaat
daar verder op in en geeft allerlei standaards als
voorbeeld.
In een artikel van 24 bladzijden behandelt Drs. N.
L. Ruizendaal het onderwerp ’Prijswijzigingen en
investeringsselectie’. Aan de hand van cijfervoor­
beelden
worden
rentabiliteitsberekeningen
gemaakt voor investeringsprojecten, een en
ander volgens de methode van de interne rente­
voet zonder en met inflatie. Hierbij wordt onder­
scheid gemaakt tussen de beslissing een investe­
ringsproject op een bepaald tijdstip al dan niet ter
hand te nemen en de beslissing welk van de twee
of meer alternatieve elkaar uitsluitende investe­
ringsprojecten het meest aantrekkelijk is.
 304

Prof. Dr. W. J. van de Woestijne bespreekt de
bundel ’Kernproblemen der Bedrijfseconomie’
waarin onder leiding van Prof. Dr. C. F. Scheffer
door 16 auteurs 17 monografieën zijn geschre­
ven. Van de Woestijne acht de bundel een zeer
waardevolle aanvulling van de bedrijfseconomi­
sche literatuur. Zowel de belangrijkste bedrijfs­
economische problemen als de belangrijkste
contemporaine Nederlandse bedrijfseconomen
passeren hier de revue, aldus de recensent. Vol­
gens hem is Prof. Scheffer erin geslaagd,
ondanks de zeer verschillende persoonlijkheden,
een hoge mate van eenheid en structuur aan de
bundel te geven. De boekbespreking eindigt met
de opmerking dat de beginneling de bundel niet
zonder deskundige hulp zal kunnen lezen. Daar­
voor is het wetenschappelijk niveau te hoog.
’Gelukkig maar, want daardoor brengt deze bun­
del de reeds gevorderden en de afgestudeerden
verder’, aldus van de Woestijne.
juni 1991.
