D7.2 Concept of a conversion plan of a natural gas distribution network to hydrogen
Figuur 1 Bedrijventerrein Smokkelhoek, Kapelle

Waterstof zal vanuit de waterstoftransportleiding, via een nieuw te bouwen Hydrogen Distribution
Station (HDS), het 4 bar distributienet van waterstof voorzien. Deze leiding en de daarop aangesloten
vijf grootverbruikers zullen als eerste worden omgebouwd naar waterstof. Dit geldt ook voor de
tuinders, waarvan er één op het hoogcalorisch gasnet van Gasunie aangesloten is. Het bestaande
GOS blijft het 100 mbar van aardgas voorzien. Vervolgens wordt het 100 mbar net, sectie voor sectie,
omgebouwd naar waterstof, te beginnen op het bedrijventerrein Smokkelhoek dat ten opzichte van
het GOS aan de andere kant van het 100 mbar distributienet ligt. Hiervoor is het 100 mbar opgedeeld

Pagina 20/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
in 8 secties van elk ongeveer 500 aansluiting; alleen het aantal aansluitingen op het bedrijventerrein
ligt hier ruim onder.
De doorlooptijd van de onderzoeksfase van de Kapelle case bedraagt 5 maanden. De planfase duurt 7
maanden en de uitvoeringsfase 28 maanden. De opdeling van het ombouwplan in stappen wordt in
hoofdstuk 4 toegelicht. Het ombouwplan heeft daarmee een totale doorlooptijd van 37 maanden, zie
tabel 3. Om de doorlooptijd en onderbreking van gaslevering voor eindgebruikers zo kort mogelijk te
houden, worden aanpassingen zoveel mogelijk uitgevoerd tijdens de voorbereidende
werkzaamheden (zoals vervanging CV-ketel door H2-ready ketel en vervanging van gasmeters die ook
voor waterstof geschikt zijn). De ombouwoperatie zelf wordt in 3 maanden uitgevoerd in de periode
april-oktober, d.w.z. buiten het stookseizoen. De doorlooptijd van de uitvoeringsfase wordt bepaald
door de realisatie van het HDS (ontwerp, vergunning, realisatie; doorlooptijd van in totaal 24
maanden). Versnelling van voorbereidende werkzaamheden en ombouwoperatie bij distributienet
en eindgebruikers zal niet resulteren in een verkorting van de doorlooptijd van het ombouwplan.
 Tabel 3 – Indicatieve tijdsplanning Kapelle case

Pagina 21/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

4. Verantwoordelijkheden en tijdsplanning
4.1

Taken en verantwoordelijkheden

Opdeling in fasen en stappen
Het ombouwplan kan worden opgedeeld in 3 fasen en 7 stappen (zie figuur 2). Elk van de stappen
kan vervolgens worden opgedeeld in een aantal afzonderlijke activiteiten. Het aantal activiteiten per
stap kan variëren van 4 tot 15; in totaal worden 51 activiteiten onderscheiden, zie

Pagina 22/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Tabel 4.
•

•

•

In de onderzoeksfase wordt het gebied gedefinieerd dat zal worden omgebouwd naar waterstof
en vindt een screening plaats van de eindgebruikers (aantal, type, etc.). In deze fase wordt ook
bepaald hoe het distributienet van waterstof zal worden voorzien (via een lokale
waterstofproductie, een waterstoftransportleiding of beide) en, op basis van informatie over het
distributienet, wordt bepaald hoe het net in secties kan worden opgedeeld en in welke volgorde
de omschakeling naar waterstof kan plaatsvinden. Op basis van de nettopologie kunnen er
mogelijk varianten worden onderscheiden waarbij er van wordt uitgegaan dat het gasgebruikers
buiten het voorkeursgebied voor waterstof voorlopig nog van aardgas voorzien zullen blijven. In
geval er varianten zijn, zal hieruit een keuze gemaakt moeten worden en definitief worden
bepaald welk deel van het gasdistributienet en welke afnemers overgezet zullen worden naar
waterstof.
 In de planfase wordt een inventarisatie gemaakt van eindgebruikers, waarbij een schouwing
plaatsvindt van de gasapparatuur en binneninstallatie. De noodzakelijke aanpassingen aan het
gasdistributienet en bij de eindgebruikers worden bepaald. De eindgebruikers krijgen informatie
over van installateurs over de aanpassingen/vervangen van de gasinstallaties, de kosten daarvan
en een aanbod voor waterstoflevering van de waterstofleveranciers. Ook worden eindgebruikers
geïnformeerd over mogelijke alternatieven, zoals een all-electric oplossing. Op basis hiervan
kunnen eindgebruikers een keuze maken om wel of niet op waterstof te worden aangesloten.
De uitvoeringsfase begint met het opstellen van een planning voor de voorbereidende
werkzaamheden en de uitvoering van de ombouwoperatie. De voorbereidende activiteiten
hebben betrekking op de waterstofaanvoer, het distributienet en de eindgebruikers. Voor een
ombouw van een bestaand GOS naar een Hydrogen Delivery Station (HDS)3 of een nieuw te
realiseren HDS zal een ontwerp moet worden gemaakt, een vergunning worden aangevraagd en
het HDS zal moeten worden gerealiseerd. Bij een nieuw HDS zal ook voor de transportleiding een
vergunning nodig zijn en zal deze leiding moeten worden gerealiseerd. Hoewel het uitgangspunt
is zoveel mogelijk de bestaande netinfrastructuur te gebruiken, zullen daaraan aanpassingen
nodig zijn en zullen leidingdelen en componenten mogelijk moeten worden vervangen (omdat ze
niet geschikt zijn voor waterstofdistributie of voor instandhouding van het distributienet). De
gasmeters zullen worden vervangen door gasmeters die geschikt zijn voor waterstof. Bij de
eindgebruikers worden gasapparaten vervangen door apparaten die geschikt zijn, c.q. eenvoudig
geschikt gemaakt kunnen worden voor waterstof, dan wel door elektrische apparaten. Ook
kunnen aanpassingen aan de binneninstallatie nodig zijn.
 Na afronding van de voorbereidende werkzaamheden zal de ombouwoperatie beginnen. Hierbij
wordt sectie voor sectie het aardgas vervangen door waterstof. De volgorde waarin de secties
worden overgeschakeld van aardgas naar waterstof is bepaald in de onderzoeksfase. Tijdens de
ombouw wordt bij de eindgebruiker de binneninstallatie met stikstof gespoeld (optioneel) en
getest en wordt de gasapparatuur omgezet naar waterstof of vindt er vervanging plaats van
apparaten.
3

Het Hydrogen Delivery Station (HDS) is het overdrachtspunt voor waterstof van Gasunie naar de regionale
netbeheerder.
Pagina 23/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

Figuur 2 – Fasen en stappen van het ombouwplan

Verantwoordelijkheden, uitvoering en coördinatie
Bij de ombouw van een gasdistributienet naar waterstof zijn meerdere partijen betrokken. De
volgende partijen kunnen worden onderscheiden: gemeente(n), regionale netbeheerder,
netbeheerders landelijk aardgastransportnet en waterstoftransportnet (Gasunie),
waterstofleveranciers, installatiebedrijven (direct of via Techniek Nederland) en eindgebruikers.
Vanuit de Rijksoverheid zijn gemeenten aangewezen om de energietransitie op lokaal niveau vorm te
geven en uit te voeren (o.m. Regionale energiestrategie, Transitievisie warmte). Naar verwachting al
de gemeente daarvoor over de benodigde bevoegdheden beschikken. Bovendien kan een gemeente
een brede belangenafweging maken en wordt daarbij gecontroleerd door een democratisch gekozen
gemeenteraad. Daarom is de gemeente de aangewezen partij om de ombouw van het distributienet
naar waterstof te coördineren. Als er meerdere gemeenten betrokken zijn, dan kunnen zij er voor
kiezen alle coördinerende taken bij één van de gemeenten onder te brengen en/of hierbij een derde
partij in te schakelen. Ook bestaat de mogelijkheid coördinatie bij sommige taken te verdelen,
bijvoorbeeld waar het gaat om contacten met eindgebruikers. De gemeenten blijven wel gezamenlijk
verantwoordelijk voor de coördinatie.
 Voor een optimale uitvoering van het ombouwplan zullen betrokken partijen heldere afspraken
moeten maken over hun rollen: wie coördineert, wie is voor welk taak verantwoordelijk, wie neemt
de uitvoering op zich, met wie moet worden afgestemd en wie moet worden geïnformeerd. Soms
worden rollen gecombineerd. In 4 wordt een voorbeeld gegeven hoe afspraken over coördinatie,
verantwoordelijkheden, uitvoering, afstemming en informatie kunnen worden ingevuld. De hier
genoemde partijen kunnen nog andere partijen inhuren (zoals aannemers) om activiteiten uit te
voeren. Dat is echter uit de tabel weggelaten.
Pagina 24/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Tabel 4 – Overzicht van de taken van het ombouwplan en illustratieve verdeling van rollen bij de uitvoering.
 TSO Waterstof leverancier(s) C/V A A A aanvoer waterstof bepalen C A V I* screening eindgebruikers in voorkeursgebied V/U A voorkeursgebieden definiëren A V/U communicatie met eindgebruikers V Eindgebruikers DSO transitievisie vastleggen Taak Installateurs Gemeente Legenda: Coördinatie (C), Verantwoordelijk (V), Afstemmen (A), Uitvoeren (U), Informeren (I), grootverbruiker (gv) * Als dit niet de waterstoftransportleiding is dan waterstofleverancier betrekken Stap 1: Gebiedsdefinitie I A I I I I A (gv) Stap 2: Netplanning maken inventarisatie distributienet V/U distributienet sectioneren V/U bepalen aanleverpunten H2/aardgas V/U A netberekeningen: is netcapaciteit voldoende H2/aardgas? V/U A V/U A Stap 3: Afstemmen / itereren varianten definiëren: gebied + netplanning A afstemmen/doorrekenen V/U keuze variant V communicatie met eindgebruikers V A A I I Stap 4: Inventariseren eindgebruikers welke klanten gaan over, of anders van het gas af? V I database met checklist voorbereiden V/U A kleinverbruikers schouwen(<G6) C I I A I [online/bestaande database] jaarverbruik, aansluitcapaciteit V U inventarisatie: meterkast, binnenleidingen, gastoestellen V U grootverbruikers schouwen C U I I V [online/database] jaarverbruik, aansluitcapaciteit V U inventarisatie: meterkast, binnenleidingen, gastoestellen V U onderbreking / tijdelijke alternatief inventariseren V U Stap 5: Aanpassingen vaststellen netaanpassingen vaststellen definiëren waterstof/aardgas toevoerpunten V/U A A definiëren verzwaring / vervanging leidingen (RTL/distributie) V/U definiëren afsluiters voor sectioneren V/U netbeheerder maakt keus (en regelt budget) V/U kleinverbruikers aanpassingen welke gastoestellen vervangen/binnenleidingen vervangen? welke meters vervangen? V/U C C kostenplaatje kleinverbruiker? C afnemer maakt keuze (wel of niet H2) C U V V A U V Pagina 25/42 Installateurs Eindgebruikers Waterstof leverancier(s) TSO Taak DSO Gemeente WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof D7.2 – Model ombouwplan U V grootverbruikers aanpassingen welke gastoepassingen vervangen? C aansluitcapaciteit aanpassen? C V tijdelijk alternatief / onderbreking vastleggen C A kostenplaatje grootverbruiker? C afnemer maakt keuze (wel of niet H2) C V A U V Stap 6: Voorbereidende werkzaamheden planning maken C V/U communicatie met eindgebruikers C V aanpassingen netwerk realiseren ontwerp & vergunning voor HDS, netverzwaring en waterstof toevoer nieuwe HDS realiseren V net verzwaren V waterstof toevoer realiseren V aanpassingen kleinverbruikers I I I A V A V C H2-ready ketel ophangen/binneninstallatie aanpassen U meter vervangen V niet te vervangen gastoestellen vervangen door alternatief (koken/haard/..) aanpassingen grootverbruikers H2-ready gastoepassing plaatsen/binneninstallatie aanpassen meter vervangen V V C U V U V A I V niet te vervangen gastoestellen vervangen door alternatief Stap 7: Ombouwoperatie communicatie met eindgebruikers V A netwerk ombouw per 4 secties V aardgas afsluiten / spoelen met N2 / vullen met H2 V kleinverbruiker ombouw per sectie H2-ready ketel omzetten C U V gassysteem testen C U V gastoestel omzetten van aardgas naar H2 C U V gassysteem testen C U V grootverbruiker ombouw per sectie volgende sectie (s) Pagina 26/42 WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof D7.2 – Model ombouwplan 4.2 Tijdsplanning Tijdsplanning Uit de uitgevoerde cases komt naar voren dat de doorlooptijd van de tijdsplanning met name wordt bepaald door de tijd die nodig is voor ontwerp, vergunning en realisatie van het HDS (totaal 24 maanden) en de omvang van het om te bouwen gebied, d.w.z. Alternatieven
Bij de ombouw kunnen op een aantal punten alternatieven worden onderscheiden:
•

•

•

•

Geschiktheid van apparaten en componenten voor zowel aardgas als waterstof. Dit geldt
bijvoorbeeld voor de gasmeter en de CV-ketel. Als zij geschikt zijn voor dual-fuel, dan kan de
vervanging plaatsvinden tijdens de Voorbereidende werkzaamheden (Stap 6) en levert dat
tijdswinst op bij de Ombouwoperatie (Stap 7) ten opzichte van vervanging door een H2-ready
ketel.
Het wel of niet spoelen van de distributieleiding, aansluitleiding en/of binnenleiding met stikstof.
Als spoelen met stikstof kan worden overgeslagen vereenvoudigd dit de werkzaamheden tijdens
de Ombouwoperatie (Stap 7).
Wel of niet toepassen van gasstoppers bij elke afnemer. Bij nieuwe aansluitingen worden die nu
wel toegepast (maar niet bij alle netbeheerders), maar bij bestaande aansluiting zijn die niet
aanwezig. Gasstoppers bij bestaande aansluitingen kunnen eventueel in stap 6 (voorbereidende
werkzaamheden) alsnog worden geplaatst.
Tijdelijke gasvoorziening vanuit bestaande gasnet of met tubetrailers: Tijdens de ombouw zullen
de eindgebruikers die nog niet zijn voorzien van waterstof, nog aardgas geleverd moeten krijgen.
Dat is mogelijk als het distributienet dat omgebouwd wordt nog een GOS heeft dat verbonden is
met een RTL op aardgas of is verbonden met een gasdistributienet dat op aardgas blijft. Als
alternatief kan een tubetrailer worden ingezet voor de tijdelijke voorziening van aardgas (als het
distributienet als voorzien wordt van waterstof) of waterstof (vooruitlopend op de definitieve
waterstofaanvoer).
 4.3

Communicatie

Als coördinator van het ombouwplan is de gemeente verantwoordelijk voor de communicatie met de
eindgebruikers. Als onderdeel van het ombouwplan stelt de gemeente een communicatieplan op. Er
kunnen meerdere communicatievormen en -kanalen worden gebruikt. Daarnaast kan de gemeente
een informatiepunt inrichten waar eindgebruikers terecht kunnen met hun vragen gedurende het
gehele ombouwtraject. Tenminste op 5 momenten dient de eindgebruiker te worden geïnformeerd:
• Bij Stap 1 (Gebiedsdefinitie) worden eindgebruikers geïnformeerd over het voornemen om, in
kader van het aardgasvrij maken van de warmtevoorziening, het gebied te gaan voorzien van
waterstof.
• Aan het einde van de Onderzoeksfase/Stap 3, wanneer exact bekend is welke aansluitingen over
zullen gaan naar waterstof, worden eindgebruikers geïnformeerd over het definitieve plan. De
eindgebruiker krijgt hierbij inzage in de planning van het ombouwplan, welke informatie hij/zij
wanneer zal ontvangen en welke keuze daarbij gemaakt zal moeten worden.
• Aan het einde van Stap 5 (Aanpassingen vaststellen) krijgen de eindgebruikers een aanbieding
voor levering van waterstof en worden zij geïnformeerd over de kosten voor aanpassing van de
gasinstallatie. Daarbij worden zij gevraagd de keuze te maken over te stappen naar waterstof. Als
een eindgebruiker geen keuze maakt, dan wordt deze eindgebruiker niet in het ombouwplan

Pagina 27/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

•
•

meegenomen. Mocht de eindgebruiker op een later moment toch een waterstofaansluiting
wensen, dan wordt hij/zij behandeld als nieuwe klant.
Bij Stap 6 (Voorbereidende werkzaamheden) worden eindgebruikers geïnformeerd over de
planning van de voorbereidende werkzaamheden.
Bij Stap 7 (Ombouwoperatie) worden eindgebruikers geïnformeerd over de planning van de
ombouwoperatie.
 Bij Stap 6 en 7 is toegang tot de installatie van de eindgebruiker nodig. In Stap 6 is er enige
flexibiliteit in de volgorde, maar in Stap 7 niet. Een eindgebruiker die niet thuis is/geen toegang
verschaft wordt dan overgeslagen en niet aangesloten op waterstof. Die aansluiting kan op een later
moment plaatsvinden, met als consequentie dat onderbreking van de gaslevering langer kan duren.
Hierover dient de eindgebruiker duidelijk te worden geïnformeerd.
Pagina 28/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

5. Model ombouwplan
In dit hoofdstuk wordt elke stap en elke activiteit van het model ombouwplan toegelicht.
5.1

Stap 1: Gebiedsselectie

Transitievisie vastleggen
Startpunt is de beslissing van een gemeente om, in kader van de Transitievisie Warmte, en in overleg
met de regionale netbeheerder woningen, utiliteitsgebouwen en bedrijven in een bepaald gebied te
gaan voorzien van waterstof. Het gebied kan groter zijn dan het grondgebied van één gemeente,
waardoor meerdere gemeenten betrokken zijn.
De beslissing zal gebaseerd zijn op de lokale beschikbaarheid van waterstof. Dat kan de nabijheid van
een waterstoftransportnet zijn in combinatie met landelijke opererende waterstofleveranciers die
een meerjarige levering van waterstof kunnen garanderen of een lokale waterstofproductie
(bijvoorbeeld een waterstofhub) of een combinatie daarvan. Er is daarom ook afstemming nodig met
de waterstofleveranciers en, in geval het waterstof uit een waterstoftransportleiding wordt
betrokken, de beheerder van de waterstoftransportleiding (Gasunie).
Een belangrijke randvoorwaarde is het draagvlak bij de eindgebruikers. Het gaat hierbij om de
acceptatie dat de energievoorziening met aardgas niet langer kan blijven bestaan, dat waterstof een
goede vervanger is voor aardgas, d.w.z. veilig, betaalbaar (t.o.v. van alternatieven, zoals all-electric)
en leveringszekerheid is geborgd.
 Aanvoer waterstof bepalen
Het invoedingspunt van waterstof in het distributienet wordt bepaald. Voor invoeding vanuit een
waterstoftransportleiding of vanuit een lokale waterstofproductie zijn er de volgende mogelijkheden:
•
•
•

Invoedingspunt op de plaats van één of meerdere bestaande GOS-en die geschikt gemaakt
worden voor waterstof.
Een nieuw invoedingspunt op een andere plaats in het distributienet.
Een combinatie van een bestaand om te bouwen GOS en een nieuw invoedingspunt.
Bij de locatie van het waterstofinvoedingspunt speelt ook de aanpak van de ombouw een rol. Bij de
ombouw zal het betreffende distributienet tijdelijk van zowel aardgas als waterstof worden voorzien,
waarbij het waterstof, sectie-voor-sectie, het aardgas zal verdringen. Om die reden zal ook een
analyse gemaakt worden van waterstofdistributie in het distributienet.
Screening eindgebruikers in voorkeursgebied
Om inzicht te krijgen in het type eindgebruikers wordt een screening gemaakt van de eindgebruikers
die aangesloten zijn op het distributienet. Hierbij gaat het om het aantal kleinverbruikers (zoals
huishoudens), aantal en typen utiliteitsbouw en bedrijven. Naast informatie die de gemeente(n) en
regionale netbeheerder hierover hebben (bijv. maximale gasafname, grootte gasmeter), kan voor
bedrijven gebruik gemaakt worden van data van de Kamer van Koophandel. Met behulp van SBIcodes zijn de bedrijfsactiviteiten van deze eindgebruikers te achterhalen. Op basis van de
omschrijving van de bedrijfsactiviteiten kunnen bedrijven worden geïdentificeerd die gas
vermoedelijk voor proceswarmte gebruiken.
Pagina 29/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Voorkeursgebied definiëren
De regionale netbeheerder bepaalt het gebied dat van waterstof voorzien zal worden op basis van de
nettopologie. Hierbij wordt nagegaan hoe het gasdistributienet dat omgebouwd zal worden naar
waterstof op een logische manier kan worden gescheiden van andere delen van het gasdistributienet
die vooralsnog voorzien blijven worden van aardgas. Uitgangspunt is om zoveel mogelijk de
bestaande assets te blijven gebruiken.
 Communicatie met eindgebruikers
Eindgebruikers zijn al op de hoogte van voornemens tot het aardgasvrij maken van de
warmtevoorziening. In deze stap worden eindgebruikers concreet geïnformeerd over voornemen tot
waterstofdistributie in het voorlopig gedefinieerde gebied. Eindgebruikers krijgen daarbij te horen
wat dit voor hen betekent, welke stappen er zullen volgen en wat de globale tijdsplanning daarvan is,
welke keuze van hen verwacht wordt, wanneer dat aan de orde is, welke informatie zij zullen krijgen
voor het maken van deze keuze en welke hulp zij daarbij zullen krijgen en van wie. Hierbij zullen
meerdere communicatievormen en -kanalen worden gebruikt. Bovendien wordt er een
informatiepunt ingericht waar eindgebruikers terecht kunnen met hun vragen gedurende het gehele
traject.
5.2

Stap 2: Netplanning

Er wordt een inventarisatie gemaakt van het distributienet. Bij de inventarisatie gaat het om de
gebruikte componenten en materialen. Ook het niet aanwezig zijn van componenten (bijv.
gasstoppers) is hier onderdeel van. Om het distributienet voor waterstof te kunnen gebruiken moet
voldaan worden aan een aantal randvoorwaarden:
•

•

•

Geschiktheid toegepaste materialen
o Niet alle materialen in het huidige distributienet zijn geschikt, denk hierbij met name aan
gietijzeren leidingen. De netbeheerders zijn op dit moment bezig om al het grijs gietijzer
te saneren (zie [1]). Ook voor aansluitleidingen wordt bepaald of preventief gesaneerd
moeten worden.
Capaciteit huidige distributienet
o Het huidige distributie behoudt dezelfde capaciteit als er waterstof wordt gevoed. De
grootste verandering ontstaat als de voeding van waterstof op een andere locatie wordt
gesitueerd dan de voeding van aardgas. Het kan nodig zijn om nieuwe leidingen aan te
leggen, bestaande leidingen te verzwaren of nieuwe verbindingen in het distributienet
aan te brengen voor borging van leveringszekerheid van waterstof of aardgas. Aanleg van
een tijdelijke leiding kan nodig zijn om een te lange onderbreking tijdens de ombouw te
beperken.
 Capaciteit gasdrukregelstations
o Uit eerder onderzoek (zie [1]) blijkt dat de capaciteit van gasdrukregelstations voldoende
is als er één op één wordt overgegaan van aardgas naar waterstof.
o Als er wijzigingen worden doorgevoerd aan het distributienet, zoals verzwaren van
bepaalde leidingdelen, moeten er bij districtstations mogelijk ook aanpassingen gedaan
worden aan de capaciteit van de regelaars om het net op de juiste manier te voeden.
o Voor overige onderdelen van gasstations, bijvoorbeeld de ventilatie of filtering van
gasdrukregelstations lopen op dit moment nog verschillende onderzoeken. Hierdoor kan
op dit moment nog geen uitspraak gedaan worden over overige aanpassingen aan
gasdrukregelstations.
Pagina 30/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

5.3

Stap 3: Keuze varianten

Varianten
In stap 2 kunnen mogelijk verschillende varianten ontstaan, zoals:
•

•
•

Varianten ten aanzien van het distributienet dat omgebouwd gaat worden naar waterstof. De
nettopologie kan bijvoorbeeld niet goed aansluiten bij het gebied waaraan de gemeente de
voorkeur geeft.
Varianten met betrekking tot de plaats waar de invoeding van waterstof in het distributienet zal
plaatsvinden.
Bij de ombouw zal het distributienet van zowel aardgas als waterstof moeten worden voorzien.
Afhankelijk van de lokale situatie zijn verschillende varianten mogelijk.
Alvorens uit de varianten met elkaar kunnen worden vergeleken en een keuze gemaakt kan worden,
worden zij helder gedefinieerd.
Beoordeling en keuze
De voor- en nadelen van de varianten worden naast elkaar gezet en beoordeeld ten aanzien van
kosten, leveringszekerheid, veiligheid, praktische uitvoerbaarheid, etc. De keuze uit de varianten
wordt gemaakt door de gemeente(n) in samenspraak met de regionale netbeheerder en andere
belanghebbenden partijen (zoals Gasunie).
Communicatie
Met de keuze van de varianten wordt het gebied en de aansluitingen die omgebouwd worden naar
waterstof definitief vastgesteld. De eindgebruikers worden daarover geïnformeerd.
 5.4

Stap 4: Inventarisatie eindgebruikers

Nadat het besluit genomen is om een gebied om te zetten naar waterstof (Stap 3) wordt per afnemer
in het gebied een schouwing uitgevoerd om vast te stellen welke apparatuur en infrastructuur
aanwezig is in de panden. We maken hierbij onderscheid tussen de klein- en grootverbruikers in het
gebied. De aanname is daarbij dat bij kleinverbruikers de aanpassingen voornamelijk aan het
verwarmings- en kooktoestel en de daaraan gekoppelde binneninstallatie zullen plaats vinden. Er
wordt vanuit gegaan dat er geen kooktoestellen op waterstof zullen worden toegepast, wat betekent
dat de huidige gaskooktoestellen vervangen zullen worden door elektrische varianten. Bij
(industriële) eindgebruikers kunnen ook andere gastoepassingen voorkomen
Aan het eind van de ombouw is er in het gebied geen aardgas meer via een distributienet
beschikbaar. Dit betekent dat elke aardgasafnemer omgebouwd wordt, tenzij afnemer kiest voor een
andere energiedrager, zoals elektriciteit, of geen keuze maakt (in dat geval wordt verondersteld dat
de eindgebruiker geen aansluiting op het waterstofdistributienet wenst).
Om de schouwing efficiënt uit te voeren wordt vooraf de al beschikbare informatie voor de checklist
verzameld in een database die beschikbaar is voor de ombouw. Bij de netbeheerders is bekend welke
gasmeter geïnstalleerd is. Dit geeft al een eerste indicatie van het gasverbruik op de locatie. Daar
waar mogelijk kan ook het jaarverbruik opgevraagd worden bij de eindgebruiker. Tenslotte zal ook de
informatie die uit de schouwing naar voren komt worden opgeslagen in deze database. De voortgang
van de vervolgstappen van de ombouw worden per aansluiting in deze database geregistreerd.
Pagina 31/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

5.4.1 Kleinverbruikers
Per woning zal bekeken worden welke aardgasapparatuur er gebruikt wordt en hoe de
binneninstallatie er uit ziet.
 Het gaat hierbij om:
•
•

•

Type gasmeter en plaatsing (meterkast of elders)
Lengte, materiaal, diameter binnenleiding werk (daar waar mogelijk; niet-te-beoordelen
omdat het leidingwerk niet toegankelijk is voor visuele inspectie is ook een uitkomst). In de
voorbereidende werkzaamheden kan een lektest op de binnenleiding worden uitgevoerd.
Type aardgasapparatuur (cv-ketel, boilers, gaskooktoestellen, sfeerhaarden, etc.)
o Capaciteit, plaats in de woning, leeftijd.
Naast het technisch schouwen van de woning, is dit een contactmoment met de bewoners waarbij
specifieke informatie wordt gegeven. Te denken valt aan voorlichting over alternatieven voor
aardgas: waterstofketels, alternatief voor koken op aardgas, een eerste voorlichting over contracten
en informatie over duur en consequenties van de ombouw (week zonder gas; kan alvast getoetst
worden of dit acceptabel is).
5.4.2 Grootverbruikers
In het om te bouwen gebied zullen zich ook grotere afnemers bevinden, zoals bijvoorbeeld industrie,
MKB of wooncomplexen. Deze worden geschouwd op dezelfde manier als kleinverbruikers. In de
basis wordt dezelfde informatie opgevraagd als bij de kleinverbruikers. Er kunnen echter ook andere
gastoepassingen aanwezig zijn, zoals bijvoorbeeld gasmotoren, WKKs of (industriële) gasketels voor
proceswarmte. De eigenschappen van deze toepassingen (type, leeftijd, etc.) worden opgevraagd.
Naast het schouwen vormt dit contactmoment ook een moment om te verkennen welke mogelijke
alternatieven er zijn voor aardgasverbruik na, maar ook tijdens, de ombouw. Tijdens de ombouw is
tijdelijk geen aardgas beschikbaar, dit kan bedrijfseconomische gevolgen hebben. Mogelijke
oplossingen hiervoor worden verkend.
Omdat de grootverbruikers meer uniek zijn, gaan we ervan uit dat een kleinere groep
installateurs/schouwers/deskundigen de schouwing kunnen uitvoeren.
5.5

Stap 5: Aanpassingen vaststellen

5.5.1 Waterstofaanvoer
Voor de aanvoer van waterstof zullen invoedingspunten worden gerealiseerd. Als wordt aangesloten
op een RTL die omgezet wordt naar waterstof, kan het gaan om één of meerdere GOS-en die
vervangen worden door een Hydrogen Distribution Station (HDS) (verantwoordelijkheid Gasunie).
 Een HDS kan ook worden gerealiseerd op een geheel nieuwe locatie. Ook een HDS voor invoeding
vanuit een lokale waterstofproductie-installatie zal waarschijnlijk gerealiseerd worden op een nieuwe
locatie (verantwoordelijkheid lokale waterstofproducent). In stap 5 worden plaats en capaciteit van
de HDS-en vastgesteld.
Voor tijdelijke gasvoorziening tijdens de ombouw kan het nodig zijn tubetrailers in te zetten
(verantwoordelijkheid regionale netbeheerder). Bepaald wordt of tubetrailers met aardgas of
waterstof zullen worden ingezet. De locaties worden vastgesteld, hoelang de tubetrailers nodig zijn
en het aantal benodigde tubetrailers.
Pagina 32/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

5.5.2 Distributienet
In stap 5 wordt bepaald welke maatregelen uit stap 2 en 3 moeten worden uitgevoerd en wat dit
gaat kosten. Globaal gezien gaat het om de volgende punten:
•
•
•

Vervangen/aanpassen van districtsstations in het waterstofnet maar ook voor eventueel
overblijvend aardgasnetwerk.
Definiëren welke leidingen verzwaard en/of vervanging moeten worden (transport- en
distributieleidingen).
Eventueel het definiëren van extra afsluiters voor sectioneren.
Indien een gebied wordt gevoed vanuit één GOS, en het HDS is gepland op ongeveer dezelfde locatie,
moeten naar verwachting de grootste aanpassingen gedaan worden aan het distributienet. Zeker in
de periode van het overzetten van aardgas naar waterstof, waarbij beide netten hierdoor mogelijk
een beperkte vermaasdheid en/of capaciteit hebben.
5.5.3 Kleinverbruikers
Op basis van de geïnventariseerde informatie wordt bepaald welke apparatuur vervangen dient te
worden. Bij een ombouw naar waterstof zal de gasmeter en het verwarmingstoestel vervangen
worden. Aanpassingen aan het leidingwerk in de woningen zal per geval bekeken worden.
 •

•

•

•

•

Gasmeter:
o Wordt vervangen door een meter die geschikt is voor waterstof (in het geval de
woningen een gasaansluiting zal behouden) door de netbeheerder. Dit kan de
huidige meter zijn waarbij is aangetoond dat deze voldoet aan de specificaties of een
nieuwe waterstof-ready of dual-fuel meter.
Verwarmingstoestel:
o Optie A: vervangen door een H2-ready ketel (al dan niet in combinatie met een
hybride warmtepomp) die eerst nog gebruikt wordt met aardgas en later geschikt
gemaakt wordt voor waterstof door vervangen van regelunit/brander.
o Optie B: de ketel vervangen op het moment van ombouw.
o Optie C: vervangen door een dual-fuel ketel (indien beschikbaar) die zowel gebruikt
kan worden voor aardgas als waterstof. Tijdens de ombouw (Stap 7) hoeft geen
aanpassing aan de ketel plaats te vinden.
Kooktoestel / sfeerhaarden etc.:
o Niet geschikt voor waterstof. Worden vervangen door elektrisch alternatief (bijv.
inductiekookplaat). Dit betekent een aanpassing in de woning en is
verantwoordelijkheid van de bewoner.
Binnenleidingwerk:
o Dit zal per situatie bekeken worden. Basisuitgangspunt is dat bestaande leidingen
gebruikt worden voor zowel waterstof als aardgas. Wel moet gecontroleerd worden
of de installatie niet lekt. Dit kan tijdens de voorbereidende werkzaamheden (Stap 6)
gebeuren. Delen binneninstallatie voor apparatuur die niet worden vervangen door
een waterstoftoestel (kooktoestel, sfeerhaard) zullen verwijderd worden of worden
afgedopt.
 Aanbieding voor kleinverbruiker (kosten)
o De kleinverbruiker zal zijn lopende aardgascontract om moeten zetten naar een
contract voor waterstof bij een van de waterstofleveranciers. Verschillende
alternatieven zijn mogelijk. Het is waarschijnlijk dat de kosten de doorslaggevende
rol spelen in de keus van de eindgebruiker om over te gaan naar waterstof, of te
Pagina 33/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
kiezen voor een alternatief (all-electric). Een mogelijkheid is dat de aanbieders van
de waterstof een service contract aanbiedt, inclusief de ombouw naar een leasewaterstoftoestel (i.p.v. investering in een ketel kiest de kleinverbruiker voor een
leaseconstructie).
Als voor de individuele kleinverbruikers duidelijk is wat de consequenties van de ombouw zijn, zowel
technisch als economisch, zal hij/zij een keuze moeten maken. Deze keuze en het sluiten van een
leveringscontract voor waterstof wordt vastgelegd in de database.
5.5.4 Grootverbruikers
Voor de grootverbruikers en zakelijke aardgasverbruikers geldt een soortgelijke aanpak als voor de
kleinverbruikers. Op basis van de inventarisatie in stap 4 kan bepaald worden welke gastoepassingen
vervangen dienen te worden door een alternatief dat geschikt is voor waterstof.
Het is waarschijnlijk dat een aantal zakelijke gasafnemers vooral ruimteverwarming nodig hebben. In
deze gevallen is de aanpak gelijk aan de kleinverbruikers zoals beschreven in voorgaande paragraaf.
Voor specifieke grootverbruikers die momenteel aardgas gebruiken voor proceswarmte of als
brandstof voor motoren (bijv. tuinders) zal per situatie een oplossing gezocht moeten worden.
Industriële branders en motoren kunnen aangepast worden voor waterstof, hoewel de
implementatie erg afhankelijk is van de geïnstalleerde apparatuur. In deze gevallen zal ook de
capaciteit van de gasaansluiting getoetst moeten worden op voldoende capaciteit na ombouw.
 Speciale aandacht is nodig voor afnemers die nu aardgas gebruiken voor zowel energie als het
gebruik van de CO2 zoals bijvoorbeeld tuinders. Na een ombouw naar waterstof is deze CO2 niet
meer beschikbaar als restproduct van de verbranding en zal daarvoor een alternatief gezocht moeten
worden.
Elke organisatie zal voor zijn eigen situatie een financiële afweging maken voor de ombouw naar
waterstof ten opzichte van andere (elektrische) alternatieven. Naast de investering in de
netaansluiting en aanpassingen aan de technologie speelt hierbij ook de waterstofprijs een
belangrijke rol. Het is dus van belang dat de grootverbruikers met leveranciers van de waterstof
afspraken maken over leveringscontracten van de waterstof.
Tijdens de ombouwoperatie zal de toevoer van het gas tijdelijk stilgelegd worden waardoor de
bedrijfsprocessen ook tijdelijk stilliggen. Met de ondernemers zal afgesproken worden hoe een
dergelijke periode overbrugd kan worden en welke technische mogelijkheden hiervoor beschikbaar
zijn. Te denken valt aan bijvoorbeeld een tijdelijke gasvoorziening.
Op basis van bovenstaande punten zal de ondernemer een beslissing nemen over de ombouw voor
zijn onderneming.
5.6

Stap 6: Uitvoering voorbereidende werkzaamheden

5.6.1 Waterstofaanvoer
Door Gasunie (of lokale invoeding de lokale waterstofproducent) worden ontwerpen gemaakt van
nieuw te bouwen HDS(-en) of om te bouwen bestaande GOS(-en) naar een HDS4. Op basis van deze
ontwerpen (en eventueel nieuwe leidingen) worden vergunningaanvraag opgesteld en ingediend.
Ontwerp, aanvraag van de vergunningen hebben een looptijd van naar schatting 12 maanden.
4

Mogelijk dat de locatie moet worden aangepast.
Pagina 34/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Vervolgens vindt de realisatie plaats van de nieuwe HDS(-en), ombouw bestaande GOS(-en) en/of
aanleg van nieuwe leidingen. Voor de uitvoering van de werkzaamheden moet rekening worden
gehouden met eveneens een doorlooptijd van 12 maanden.
 Als er tubetrailers nodig zijn, maakt de regionale netbeheerder met de leverancier van de
tubetrailers afspraken over aantal, duur, leveringshoeveelheid, etc. Met de gemeente(n) wordt de
locaties voor de tubetrailers afgestemd. Hiervoor is mogelijk een vergunning nodig.
5.6.2 Distributienet
Voor de regionale netbeheerder zijn er een aantal aanpassingen die gedaan moeten worden in het
netwerk. De aanpassingen aan het distributienet worden uitgevoerd. Hierbij valt te denken aan de
volgende onderdelen:
•
•
•
•

Voor verzwaring van het gasnet en leidingenvervangingen worden vergunningsaanvragen
opgesteld en ingediend.
Verzwaring en aanpassing aan het distributienet worden uitgevoerd voor het waterstofnet en
aardgasnet (voor zowel de tijdelijke als de definitieve situatie).
Eventueel worden extra sectiescheiders geplaatst.
Indien nodig kan ook vervanging van bepaalde leidingdelen plaatsvinden (onderdeel van het
reguliere assetmanagement).
Voor het aanvragen van de benodigde vergunningen en het uitvoeren van de werkzaamheden wordt
geschat dat dit binnen de termijn valt die noodzakelijk is om het HDS te realiseren (zie sectie 5.6.1)
en valt daardoor niet op het kritische pad van de planning.
5.6.3 Kleinverbruikers
Bij de kleinverbruikers worden tijdens de voorbereidende werkzaamheden de volgende activiteiten
uitgevoerd:
•

•

•
•

Bij afnemers die omgebouwd worden naar waterstof: het vervangen van de bestaande
aardgasketel door een H2-ready ketel (optie A) of een dual-fuel ketel (optie C). Bij optie B
wordt de ketel vervangen bij de ombouwoperatie en zal bij de voorbereidende
werkzaamheden de bestaande ketel blijven hangen.
Bij afnemers die niet omgebouwd worden naar waterstof: het vervangen van de bestaande
ketel door een all-electric alternatief (warmtepomp) en het verwijderen van de
aansluitleiding en binneninstallatie voor aardgas.
Het vervangen van de gasmeter door een meter die geschikt is voor waterstof en aardgas.
 Het vervangen van de overige aardgastoestellen, zoals kooktoestellen en sfeerhaarden, door
alternatieven. Dit betekent in de praktijk dat gaskooktoestellen waarschijnlijk vervangen
zullen moeten worden door inductiekookplaten. Deze moeten ingepast worden in bestaande
keukens en dat moet door de bewoners zelf geregeld worden. De binnenleiding naar deze
aardgastoestellen worden verwijderd of afgedopt.
Voor optie A en C: De aanname is dat de voorbereidende werkzaamheden in een woning binnen een
dag uitgevoerd kunnen worden door 1 installateur. In beide gevallen wordt de bestaande cv-ketel
vervangen door een nieuwe ketel en getest op functioneren. Voor grotere gebieden, zoals
bijvoorbeeld een stad, wordt de doorlooptijd voor de voorbereidende werkzaamheden in deze fase
hiermee de beperkende factor.
Pagina 35/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
Voor optie B: De aanname is dat de voorbereidende werkzaamheden bij vier woningen kunnen
worden uitgevoerd in 1 dag door 1 monteur. Ook bij grotere gebieden wordt op deze manier deze
fase sterk verkort en zal in deze situatie de realisatie van het HDS waarschijnlijk de beperkende factor
in de doorlooptijd zal worden.
5.6.4 Grootgebruikers
Het vervangen van aardgasapparatuur of het aanpassen van bestaande apparatuur voor waterstof bij
de grootverbruikers zal per afnemer verschillend zijn. Zoals opgemerkt bij Stap 5, zullen bij een deel
van de zakelijke afnemers de aanpassingen vergelijkbaar zijn als bij de kleinverbruikers. Gezien het
kleine aantal van deze afnemers ten opzichte van de kleinverbruikers, wordt ingeschat dat de
werkzaamheden in dezelfde periode afgerond kunnen worden als bij de kleinverbruikers.
 Voor de industriële aardgasafnemers zal per situatie een inschatting gemaakt worden voor de
benodigde werkzaamheden. Het vervangen en testen van een industriële ketel of motor kan een
aantal dagen in beslag nemen, maar gezien het beperkte aantal van deze afnemers wordt niet
ingeschat dat deze activiteiten op het kritieke pad liggen (<12 maanden voor de realisatie van de
HDS).
5.7

Stap 7: Ombouwoperatie

5.7.1 Waterstoflevering in gebruik nemen
De ombouwoperatie start met het buiten bedrijf stellen van een deel van een gasdistributieleiding
waarop een Hydrogen Distribution Station (HDS) is aangesloten. Deze is aangesloten op een
waterstoftransportleiding of een lokale waterstofproductie. Vervolgens wordt het HDS in gebruik
genomen (tot aan een dichte afsluiter). Hierna wordt de eerstvolgende sectie van het
aardgasdistributienet uit bedrijf genomen. Door openzetten van de scheidingsafsluiter van het HDS
wordt het aardgas in de distributieleiding via een fakkel afgevoerd en vervangen door waterstof. Dit
vergt goede afstemming van de regionale netbeheerder met Gasunie of de lokale waterstofinvoeder.
De eindgebruikers worden in eerste instantie nog voorzien van aardgas doordat het gasdistributienet
wordt gevoed met aardgas vanuit één of meerdere GOS-en, dan wel koppeling met omliggende
distributienetten die van aardgas voorzien blijven. Is dit niet mogelijk, dan kunnen afnemers tijdelijk
van aardgas worden voorzien vanuit een tubetrailer.
Het in gebruik nemen van HDS(-en) kan ook later plaatsvinden. In dat geval kan worden begonnen
met het ombouwoperatie op basis van tubetrailers met waterstof. Nadat verschillende secties van
het lagedruk distributienet op waterstof zijn overgezet, wordt de HDS in gebruik genomen.
Grootverbruikers, aangesloten het hogedruk distributienet worden overgezet nadat het HDS in
gebruik is genomen.
 5.7.2 Hoge druk distributienet, grootverbruikers
Grootverbruikers, aangesloten via een afleverstation op hogedruk distributienet, worden elk
individueel overgezet op waterstof nadat het hogedruk distributienet op waterstof is overgezet. De
werkwijze kan per grootverbruiker verschillen en omvat het vervangen en testen van de apparatuur.
Goede afstemming (in stap 5 en 6) met de grootverbruikers is hierbij essentieel.
Pagina 36/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

5.7.3 Lage druk distributienet, kleinverbruikers
Voor de ombouwoperatie bij kleinverbruikers wordt uitgegaan van de situatie waarbij er H2-ready
ketels aanwezig zijn in de woningen, d.w.z. dat in stap 6 de CV-ketels zijn vervangen en dat er in de
week van ombouw alleen een kleine aanpassing moet worden gedaan aan de H2-ready ketel.
Als wordt uitgegaan van een standaardweek, dan kan op maandag een sectie drukloos worden
gemaakt, daarna gespoeld en op druk gezet met stikstof en op vrijdag wordt het gasnet gevuld met
waterstof. In de tussenliggende dagen worden de H2-ready ketels in de woningen aangepast:
•

•

•

•

•

Op de eerste dag van de week wordt door de netbeheerder het gasnet drukloos gemaakt
door het plaatsen van eindkappen aan het einde van de sectie. Op deze manier wordt een
fysieke scheiding aangebracht in het net en is er geen kans op vermenging van aardgas en
waterstof door bijvoorbeeld een schakelfout. De eindkappen kunnen worden geplaatst door
middel van het zetten van gasblazen.
 Per sectie wordt vervolgens bepaald hoe er ontgast gaat worden. Hierbij kan elk gemaakt
eindpunt gebruikt worden als spoelpunt. Er zijn meerdere mogelijkheden om het bestaande
vermaasde gasnet aardgasloos te maken:
o Een vermaasd gasnet eerst volledig stervormig maken door het plaatsen van gasblazen
en ontluchtingspunten; op deze wijze kan het gasnet volledig ontgast worden. Hiervoor
moeten wel extra gasblazen en ontluchtingspunten worden gemaakt binnen de sectie.
Afhankelijk van de vermazing van het net betekent dit dat er per sectie 5 tot 15 extra
ontluchtingspunten gemaakt moeten worden.
o Eerst een groot deel van het aardgasnetwerk spoelen met stikstof via de gemaakte
opkappingen per sectie, daarna kan het gasnetwerk op druk gehouden worden met
stikstof. De ontgassing kan daarna per woning plaatsvinden bij het aanpassen van de CVketel. Hiervoor dient de binnenleiding te worden gespoeld. In hoeverre de binnenleiding
geïnertiseerd dient te worden met stikstof is nog onderwerp van discussie. Daarom
wordt geadviseerd om hier aanvullend (praktijk)onderzoek naar te verrichten.
Gedurende de week van de omschakeling wordt per woning de afnemer geïnformeerd
wanneer de aanpassing van de binneninstallatie plaatsvindt. Uitgangspunt is dat alle
woningen in de voorbereidingsfase al zijn bezocht en zijn aangepast op de komst van
aardgas. Dat wil zeggen, de CV-ketel is vervangen voor een H2-ready ketel, de leiding naar het
kooktoestel is afgekoppeld en de gasmeter is vervangen voor een meter die ook geschikt is
voor waterstof. In de week van de omzetting moet in de woning dan nog de CV-ketel
aangepast worden voor waterstof. Dit betekent dat in de CV-ketel de regelunit/brander
wordt vervangen en getest op functioneren. Ook zal de aansluitleiding worden gespoeld tot
er geen aardgas in de leiding meer aanwezig is.
Het is het van groot belang dat de registratie van bezochte adressen zeer nauwkeurig is.
 Woningen die in de week van de omschakeling niet bezocht of aangepast kunnen worden (of
niet over een waterstofleveringscontract beschikken), moeten worden afgesloten van het
gasnet. De voorkeur heeft het om de afsluiting te realiseren bij de hoofdleiding in de straat
middels het plaatsen van een plug in het opzetstuk. Bewoners moeten dan later in de tijd zelf
een afspraak maken om aangesloten te worden op het waterstofdistributienet.
Op het moment dat de voorbereiding plaatsvindt en de CV-ketel en gasmeter worden
vervangen, zal ook een dichtheidsbeproeving worden uitgevoerd. Dit zal uitgevoerd worden
vanaf de hoofdkraan voor de gasmeter tot en met de CV-ketel. Tijdens het vervangen van de
branderunit is het niet noodzakelijk de binnen-installatie opnieuw te beproeven, aangezien
er op dat moment geen werkzaamheden plaatsvinden aan het leidingwerk.
Pagina 37/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
•

De laatste stap is om de sectie over te schakelen naar waterstof. Hierbij wordt het waterstof
gevoed vanuit een voorliggende sectie of vanuit een tubetrailer en kan afhankelijk van de
sectie ook een districtsstation worden overgezet op waterstof vanuit een hogedruk
distributieleiding. Voor het vullen van het volledige net gelden de soortgelijke twee opties als
bij het spoelen van het gasnet met stikstof:
o Het vermaasde net eerst stervormig maken en volledig vullen met waterstof.
 o Een groot deel van het gasnet vullen met waterstof (omdat i.v.m. vermazing niet 100%
gespoeld kan worden). Omdat er in een waterstofnet geen vrije uitstroom meer kan
plaats vinden, zoals dat wel bij aardgas het geval is op dit moment door de aanwezigheid
van onbeveiligde toestellen, kan er veilig een waterstof/stikstofmengel in het net
aanwezig zijn. Hierdoor zullen CV-ketels in het begin vaker gereset moeten worden, maar
dit is iets wat met een duidelijke instructie door een bewoner zelf uitgevoerd kan
worden.
Afhankelijk van de lokale situatie van distributienet kan gekozen worden voor een van beide
opties. Hierbij zal vervolgonderzoek nog moeten aantonen dat dit ook echt veilig uitgevoerd
kan worden in de praktijk.
Pagina 38/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

6. Conclusie en aanbevelingen
Conclusies
In dit werkpakket is een model ombouwplan opgesteld voor ombouw van bestaande
gasdistributienetten en de gasinstallaties van de eindgebruikers naar nagenoeg 100% waterstof. Dit
generieke ombouwplan is gebaseerd op ervaringen en inzichten die zijn opgedaan bij ombouwstudies
en uitgevoerde waterstofprojecten en -pilots en in Nederland en in het buitenland. Daarnaast zijn twee
case studies in detail uitgewerkt. Die hebben het inzicht vergroot over wat er bij een ombouwplan
komt kijken, welke aspecten specifiek zijn en welke meer generiek. De case studies hebben daarnaast
de volgende inzichten opgeleverd:
•

•

Coördinatie, verantwoordelijkheden en communicatie:
o Er zijn een groot aantal partijen betrokken bij uitvoering van het ombouwplan. Het is essentieel
goede afspraken te maken over de verantwoordelijkheden van de uit te voeren taken.
o Omdat de ombouw een complex en tijdrovend proces is, is een goede coördinatie essentieel.
 De gemeente is de aangewezen partij om de ombouw van het distributienet naar waterstof te
coördineren en hierover te communiceren, omdat gemeenten zijn aangewezen de
energietransitie op lokaal niveau vorm te geven en uit te voeren, daarvoor over de benodigde
bevoegdheden beschikken, een brede belangenafweging kunnen maken en gecontroleerd
worden door een democratisch gekozen gemeenteraad.
o Betrokken partijen zullen elkaar optimaal moeten informeren en bij bepaalde activiteiten is
goede afstemming nodig.
o Draagvlak bij de eindgebruikers is een essentiële randvoorwaarden. Het gaat hierbij om de
acceptatie dat de energievoorziening met aardgas niet langer kan blijven bestaan, dat
waterstof een goede vervanger is voor aardgas, d.w.z. veilig, betaalbaar (t.o.v. van
alternatieven, zoals all-electric) en leveringszekerheid is geborgd.
o Voor communicatie met de eindgebruikers is de gemeente verantwoordelijk en zal hiervoor
een communicatieplan moeten opstellen. Er kunnen meerdere communicatievormen en kanalen worden gebruikt. Daarnaast kan de gemeente een informatiepunt inrichten waar
eindgebruikers terecht kunnen met hun vragen gedurende het gehele ombouwtraject.
Tijdsduur van het ombouwplan:
o De ombouw van een gedeelte van een gasdistributienet (van planfase tot uitvoeringsfase) kan
meerdere jaren in beslag nemen. In de twee uitgewerkte cases loopt dit uiteen van zo’n 3 jaar
(ca. 3.700 aansluitingen) tot ruim 6 jaar (ca. 30.000 aansluitingen).
o Wanneer een andere keuze voor vervanging van aardgas wordt gemaakt, zoals voor een
warmtenet (aanleg van een nieuw netwerk) of voor all-electric (netverzwaring), zal daarvoor
ook een plan moeten worden opgesteld en worden uitgevoerd. De activiteiten zijn voor een
deel vergelijkbaar met die van het ombouwplan naar waterstof en zullen ook een aanzienlijke
doorlooptijd met zich meebrengen. Een vergelijking is echter niet gemaakt.
 o De tijdsduur van het ombouwplan wordt bepaald door de omvang van het distributienet
(d.w.z. het aantal aansluitingen) of door een nieuw te realiseren Hydrogen Distribution
Station(s) (HDS) en uitbreiding/verzwaring distributienet, inclusief doorlooptijd van
vergunningverlening en ontwerp.
o De uitvoeringsfase (voorbereidende werkzaamheden en ombouwoperatie) neemt ruim 7080% van de totale tijdsduur in beslag.
o De tijdsduur van de ombouwoperatie, waarbij de gaslevering aan eindgebruikers wordt
onderbroken, kan worden beperkt door zoveel mogelijk werkzaamheden (zoals vervanging van
de bestaande CV-ketel door een H2-ready ketel) uit te voeren tijdens de voorbereidende
Pagina 39/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan

•

•

•

werkzaamheden. Ook als dit in totaal weinig tijdswinst oplevert, zorgt deze verschuiving wel
voor meer flexibiliteit in de uitvoering.
o Indien deze beschikbaar zijn, kan vervanging van gasmeter en CV-ketel door apparaten die
zowel geschikt zijn voor aardgas als waterstof (dual-fuel), de fysieke ombouwoperatie fors
inkorten.
o Het meeste technisch geschoold personeel is nodig voor schouwen van de installaties bij de
eindgebruikers (planfase) en het vervangen van de gasinstallaties (uitvoeringsfase). Door meer
personeel in te zetten kan de doorlooptijd hiervan worden beperkt.
Opdelen van het distributienet in secties:
o Voor het ombouwen zal het gasdistributienet worden opgedeeld in secties. Het aantal en de
grootte van deze secties is afhankelijk van twee randvoorwaarden: de duur van de
gasonderbreking en het aantal in te zetten installateurs die de gasapparatuur bij de
eindgebruikers omzetten.
o Als dual-fuel apparaten/componenten kunnen worden toegepast (zoals gasmeter, CV-ketel),
dan kunnen de secties groter zijn of is in het geheel geen sectionering nodig.
 o De volgorde waarin de secties worden omgezet van aardgas naar waterstof is afhankelijk van
de plaats van de invoedingspunten voor waterstof en aardgas in het net. Het kan nodig zijn
gebruik te maken van een tijdelijk invoedingspunt (bijvoorbeeld een tubetrailer met waterstof
of aardgas of via een extra aan te leggen leiding).
Leveringszekerheid:
o Doordat gebruik gemaakt wordt van bestaande gasinfrastructuur en naast het gebied dat
wordt voorzien van waterstof nog naastgelegen gebieden met aardgas moeten worden
voorzien, is het veelal niet mogelijk de leveringszekerheid van het waterstofdistributienet op
hetzelfde niveau te houden als in de situatie toen er nog aardgas werd gedistribueerd. Het
risico voor een onderbreking van de waterstoflevering aan eindgebruikers zal dan op een
andere manier moeten worden opgevangen.
Alternatieven:
o Vervanging van de CV-ketel door een H2-ready ketel of door een dual-fuel ketel (indien
beschikbaar) tijdens de voorbereidende werkzaamheden: Een dual-fuel ketel levert tijdwinst
op bij de ombouwoperatie. De doorlooptijd bij de voorbereidende werkzaamheden blijft
hetzelfde als bij vervanging door een H2-ready ketel.
o Het wel of niet spoelen van de distributieleiding, aansluitleiding en/of binnenleiding met
stikstof: als spoelen met stikstof kan worden overgeslagen vereenvoudigd dit de
werkzaamheden tijdens de ombouwoperatie.
o Wel of niet toepassen van gasstoppers bij elke afnemer: bij nieuwe aansluitingen worden die
nu wel toegepast, maar bij bestaande aansluiting zijn die niet aanwezig. Deze kunnen
eventueel tijdens de voorbereidende werkzaamheden alsnog worden geplaatst.
 o Tijdelijke gasvoorziening vanuit bestaande gasnet of met tubetrailers: tijdens de ombouw
zullen de eindgebruikers die nog niet zijn voorzien van waterstof, nog aardgas geleverd moeten
krijgen. Dat is mogelijk als het distributienet dat omgebouwd wordt nog een GOS heeft dat
verbonden is met een RTL op aardgas of is verbonden met een gasdistributienet dat op aardgas
blijft. Als alternatief kan een tubetrailer worden ingezet voor de tijdelijke voorziening van
aardgas of waterstof.
Aanbevelingen
Uit de inventarisatie die voor dit werkpakket is uitgevoerd (zie D7.1) en uit de uitgevoerde case studies
komen nog een aantal onzekerheden naar voren. Daarnaast zijn er in potentie mogelijkheden het
ombouwplan verder te verbeteren. Dit leidt tot de volgende aanbevelingen:
Pagina 40/42

WP7 – Ombouw van aardgasdistributienetten naar waterstof
D7.2 – Model ombouwplan
•

•

•

•

•

•
•

•

•

•

Lessen uit huidige pilots: Er worden de komende jaren diverse pilotprojecten uitgevoerd. De
ervaringen die hierbij worden opgedaan en inzichten die worden verkregen (ook ten aanzien van
coördinatie, verantwoordelijkheden en communicatie) kunnen een belangrijke input vormen
voor het doorontwikkelen van het model ombouwplan.
Versnelling vergunningprocedures: de doorlooptijd van vergunningsprocedures kunnen een grote
impact hebben op de doorlooptijd van het gehele ombouwplan (bijv. de vergunningprocedure
voor het HDS). Aanbevolen wordt te onderzoeken hoe de doorlooptijd van vergunningsprocedures
kan worden bekort.
Sanering: Voor gasdistributienetten die worden omgebouwd naar waterstof wordt aanbevolen
de komende jaren oude leidingdelen die niet langer geschikt zijn, waaronder gietijzer, te
vervangen.
Geschiktheid afsluiters: Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de lekdichtheid (zowel
intern als externe lekkage) van afsluiters op waterstof. Nader onderzoek hiertoe wordt
aanbevolen.
Inertiseren van binnenleidingen: In hoeverre de binnenleiding geïnertiseerd dient te worden met
stikstof is nog onderwerp van discussie. Daarom wordt geadviseerd om hier aanvullend
(praktijk)onderzoek naar te verrichten.
