BOEKBESPREKING
76

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISÏÏOUDKUNDE

dc in Duitschland beproefde oplossing zullen rekening houden. de leden der directie in een redelijke verhouding moet staan
tot de bedragen, besteed aan de verzorging van het personeel
2. De nieuwe wet wil het leidersbeginsel ook in de naamlooze of aan instellingen van publiek nut. Worden die redelijke ver­
vennootschap tot verwezenlijking brengen. De directie heeft houdingen niet gehandhaafd, dan is overheidsingrijpen ter
groote bevoegdheden, de commissarissen houden toezicht en de correctie mogelijk.
aandeelhouders storten geld. Als tegen-prestatie voor dit laatste
ontvangen zij tweeërlei kwalificatie. Officieel heeten zij „Haupt­ 6. In een artikel dat wij over deze zaak schreven in Modern
versammlung”. In de literatuur worden zij ook nog genoemd: Bedrijfsleven van Mei 1937, merkten wij reeds op dat het moei­
„persoonlijk niet verantwoordelijke geldgevers” . Voor wie lezen lijk is om over deze bepalingen, welke in October a.s. van kracht
geleerd heeft is verder commentaar overbodig!
zullen worden, een oordeel uit te spreken. Men zou daartoe eerst
De „anonyme invloed” der „persoonlijk niet verantwoorde­ moeten treden in een critiek op de politieke beginselen waar­
lijke geldgevers” is in de nieuwe wet sterk teruggedrongen, door de wet wordt gedragen, en daarmede een terrein betreden,
hetwelk o.m. tot uiting komt in de vaststelling der jaarre­ voor welks ontginning en cultiveering dit blad zeker niet wordt
kening.
uitgegeven. Een enkele opmerking echter tot slot. Men zou ge­
Deze vaststelling geschiedt door de directie, onder goed­ neigd zijn te denken, dat de kapitaalverschaffing voor de
keuring van commissarissen, terwijl teekening van den accoun­ Aktiengesellschaft in de toekomst wel zeer bemoeilijkt
tant voor de rechtsgeldigheid der vaststelling noodig is. Slechts zal worden door de „onthoofding” der „hoofdvergadering”.
 in zeer enkele gevallen kan de „Hauptversammlung” tot de Daar is men in Duitschland niet bang voor geweest. Dr. Kiesow,
vaststelling der jaarrekening worden geroepen, b.v. wanneer die voor het speciaal aan dit onderwerp gewijde Aprilnummer
directie en commissarissen niet tot overeenstemming kunnen van den „Wirtschaftstreuhander ” een inleidend artikel schreef,
geraken.
wijst op veel dat in de wereld reeds is veranderd, hoewel dat
De „Hauptversammlung” heeft het recht de winstverdeeling eerst onmogelijk werd geacht.
vast te stellen. D.w.z. zij mag de koek verdeden, welke directie „Im Uebrigen”, aldus zegt hij,” luit sich in den letzten Jahren
en commissarissen haar ter verdeeling aanbieden. Want aan af­ hemr als einmal gezeigt, dasz für unmöglich gehaltene nicht nur
schrijvingen en reserves, zooals die door commissarissen en di­ möglich, sondern sogar richtig war”.
rectie zijn vastgesteld, mag zij niets veranderen!
Zoo is het inderdaad. De tijden veranderen, en wij met hen.
T.a.v. afschrijvingen is dat standpunt niet onjuist. Hoezeer de
cl. T.
vaststelling in de practijk ook onderhevig is aan subjectieve
overwegingen, in beginsel betreft bet hier een kostenbestanddeel,
dat nooit door winstgercchtigden kan worden vastgesteld, maar
feitelijk gegeven is en door de bedrijfsleiding in de resultaten­
BOEKBESPREKING
rekening moet worden verwerkt. T.a.v. reserves hebben wij echtcr wel met een zeer sterke inperking der aandcelhoudersStatistiek voor liet Wassclierijbcdrijf, IV, 1935;
bevoegdheden te doen.
Economisch Instituut voor dc Middenstand.
3. Een en ander klemt nog te meer, wanneer wij bedenken Bovenstaande publicatie vormt de vierde jaarstatistiek, ten
dat de algemeene vergadering bij de benoeming van de directie behoeve van de waschindustrieelcn in Nederland. Ook in de
hoegenaamd geen invloed heeft. Deze benoeming geschiedt door jaren 1932, 1933 en 1934 is een dergelijke statistiek verschenen.
 commissarissen, voor den tijd van vijf jaren. Tusschentijds ont­ Er wordt een overzicht geboden van de bedrijfsresultaten van
slag is slechts geoorloofd, wanneer daartoe dringende redenen 96 wasseh cr ijbedr ijven in het jaar 1935. Deze bedrijven zijn over
bestaan.
liet geheele land verdeeld, en men heeft gezorgd, dat in elk
Een motie van wantrouwen, door de algemene vergadering district voldoende vertegenwoordigers aan de Statistiek deel­
aangenomen, wordt voor commissarissen zulk een dringende namen.
reden. Let echter wel, zij verkrijgen daardoor slechts de bevoegd­ Men kan zeggen, dat hoofdzakelijk twee typen bedrijven
heid de directie te ontslaan, en het blijft aan hen om van die meegewerkt hebben, nl. de B-bedrijvcn, die zich op het zuivere
bevoegdheid al dan niet gebruik te maken.
„kwaliteits” standpunt plaatsen en dc C-bedrijven, die daar­
nevens
de volkswasschcrij kennen1).
4. Men heeft tenslotte gevoeld tegenover aandeelhouders iets Hoofdzakelijk
wordt een inzicht gegeven in de verschillende
Ie moeten goed maken, en daarom in dc wet uitdrukkelijk vast­ kostenfactoren; van
elk bedrijf (aangeduid met een nummer)
gelegd dat zij het recht hebben inlichtingen in te winnen. Dit worden de exploitatiekosten
per 100 gulden wasch­
recht komt ieder aandeelhouder individueel toe. Echter kan die geld. Deze Exploitatiekostenweergegeven
zijn
verdeeld
over de groepen:
informatie worden geweigerd, wanneer de belangen der maat­
Loonen
en
Salarissen
schappij, van gelieerde ondernemingen of van Volk und Reich
Chemicaliën
dat eischen.
 Technische weefsels
De aandeelhouder kan in rechten antwoord op zijn vragen
Water
eischen. Daar men echter weer niet te veel last van den „persoon­
Brandstof, gas en eleetricitcit
lijk niet verantwoordelijken geldgever” wenscht te hebben, zijn
Expeditiekosten
zonder loon
de proceskosten aanzienlijk verhoogd, terwijl de aansprakelijk­
Machines
heid voor schade, aan de maatschappij toegebracht door een in
Gebouwen
zijn eischen afgewezen aandeelhouder, is vergroot. Vroeger was
Algemeene
onkosten
zulk een aandeelhouder schadeplichtig bij „Böswilligkeit”, nu
5
°/o
interest
over het werkkapitaal.
reeds bij „grober Fahrlässigkeit”.
(Volkswasscherijen) verschoven in belangrijke mate
5. Het sociale element vinden wij terug in de voor onze ooren naarD A-bedrijven
de groep der C-bedrijven in 1935, zoodat het niet van voldoende
wel uiterst merkwaardige bepaling, dat het winstaandeel van belang was, deze groep afzonderlijk op te voeren.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

77

Deze kostenfactoren worden eveneens opgesteld per 100 kg de mogelijkheid dus altijd voor het kleine bedrijf nog bestaat,
waschgoed, en worden gevolgd door eenige nadere specificaties om tot een redelijke uitkomst te komen.
van de algcmeene kosten, een onderzoek naar het resultaat van Over de verhouding van tarief en kostprijs geeft de statis­
de gedane reclame, en de totale kosten van de expeditie (incl. tische analyse weinig uitsluitsel, al wordt een leerrijk staatje
opgenomen van een 14-tal ondernemingen, waarbij de omzet
het loon), benevens nog enkele slothoofdstukken.
 Tot welk resultaat komt deze statistische analyse? Wij wijzen verdeeld is in particuliere- en partijen wasch. De ondernemin­
op enkele belangrijke punten. Zij laat in de eerste plaats zien, gen met een klein percentage massa-wasch hebben een goede
in vergelijking met de vorige jaren, dat de snelheid waarmede opbrengst per 100 kg waschgoed, degenen echter die een hoog
de voornaamste kostenfactor, het loon (± 50 % uitmakend van percentage massa-wasch hebben, blijken een zeer lage opbrengst
de totale kosten), de kostprijs verlicht, niet onbelangrijk groo- te vertoonen.
ter is geweest, dan die welke zicli in de daling van de geld- Wij willen besluiten met een opmerking over het zeer leer­
omzet heeft voltrokken. Verliep deze laatste met vrij regelma­ zame hoofdstuk over de Expeditiekosten. Sterk komt bij vele
tige sprongen van 100 in 1932 op 85 in 1935, het loon wei’d in bedrijven de duurte der expeditiekosten (incl. loon) tot uiting,
dezelfde tijd van 100 tot 80, d.i. dus met 20 % verlaagd. Bo­ die ca. 14 % van elke ƒ 100 omzet uitmaken.
 vendien is er in deze jaren een kleine personeelsvermeerdering Wanneer wij dit boekje moeten beoordeelen, dan zouden wij
te constateeren, waardoor de loonsverlaging een nog grootere willen zeggen, dat het inderdaad de leiders van de waschindu­
beteekenis kreeg, en men kan aannemen, dat deze loonsdaling strie een inzicht verschaft in de toestand van het bedrijf2), dat
per kracht belangrijk meer dan 20 % bedraagt. Dit laatste het zeker ook een middel vormt om het individueele bedrijf
betcekent niet altijd, dat de individueele loonen met 20 % of te vergelijken met de andere bedrijven, zonder dat iemands
meer zijn verlaagd. Duur personeel is vervangen door goed- naam of zakelijk geheim wordt prijsgegeven. Het is duidelijk
koopere krachten, hetgeen bevestigd wordt door het feit, dat dat beide doeleinden van groot belang zijn en dat ook de be­
het mannelijk personeel terugliep en het goedkoopere vrouwe­ drijfsleider aanwijzingen kan putten uit deze statistische ana­
lyse, die hem van dienst zullen zijn. Evenwel nu begint liet pas.
lijke personeel vermeerderde.
 In tegenstelling met de geldomzetten is de gemiddelde hoe­ De bedrijfsleider moet daarna nagaan op welke gebieden hij
veelheid Waschgoed per bedrijf gestegen, zoodat de achteruit­ zwak ligt.. Een voorbeeld: Hoe staat het met zijn gemiddelde
gang in waschopbrengst, die na 1933 nog in de wasehindustrie opbrengst? Hoe moet hij het verband zien tusschen tarief en
te onderkennen viel, zich niet heeft gedemonstreerd in minder kostprijs? Een ander voorbeeld: Hoe staat het met zijn expe­
werk. Niet het mindere werk, maar vooral de lage waschtarie- ditiekosten ? Welke gemeenten kan hij bewerken en welke niet?
ven moeten dus de oorzaak zijn geweest van de terugloopende Op deze en soortgelijke bedrijfsvragen geeft de statistiek geen
geldomzet en van de onvoldoende rentabiliteit, terwijl boven­ antwoord, en waarschijnlijk wel terecht. Zij wil slechts aan­
dien aan de bedrijfsorganisatie en aan de uitrusting weinig wijzingen geven. Maar wanneer het instituut de waschindustri­
eelen inderdaad wil helpen, dan moet men liet niet bij deze aan­
verbetering is aangebracht.
Opgemerkt wordt, dat uit een nadere analyse blijkt, dat de wijzingen laten, maar tevens voorlichting verstrekken op het
kleinste bedrijven procentueel de grootste teruggang in geld­ gebied van prijs- en tariefpolitiek, van werkingssfeer en klan­
omzet te zien geven. Bovendien heeft zich de verbetering in tenkring, van bedrijfsrationalisatie, in één woord op het gebied
omzet in kg in alle bedrijven gedemonstreerd, behalve in de van de eigenlijke bedrijfsorganisatie.
kleinste bedrijven, waarin zelfs een achteruitgang te bespeu­ Mijn conclusie is, dat deze statistiek over de uitkomsten van
ren valt.
 het wasscherijbedrijf inderdaad nuttig en practisch is, dat zij
Wat leert ons de analyse van de kostprijs per ƒ 100 wasch­ het terrein verkent en aangeeft waar de problemen van de
geld? Bijna de helft der ondernemingen verdient nog niet een waschindustrieelen liggen, maar bovenal dat het nu zaak is deze
zeer matige belooning, d.w.z. de interest van het werkkapitaal; problemen zélf bij de kop te pakken. Het instituut kan hierbij
vooral de B-bedrijven liggen ongunstig. 18 van de 33 B-be- helpen door dit boekje te doen volgen door een ander, waarin
drijven maken hun kosten niet goed en van de 63 C-bedrijvcn deze vragen op constructieve wijze behandeld worden.
is dit bij 23 het geval. Ook hier legt de kleine het tegen de
Dr. J. G. STR1DIRON.
groote onderneming af, vooral weer bij het B-type.
Vergelijkt men de kostenpereentages van 1935 met die van
1934, dan zijn groote verschillen niet op te merken. Zoowel het
„Beknopte Belastinggids”, samengesteld door Dr. M. J.
B- als het C-bedrijf heeft getracht de kostprijs, als percentage
H. Smeets (Inspecteur der Directe Belastingen, Invoer­
van de waschopbrengst, te drukken, en in opvallende mate is
rechten en Accijnzen aan het Departement van Financiën
dit niet gelukt. Evenwel mag niet vergeten worden, dat de geld­
te ’s-Gravenhage) en J. II. Meihuizen (Inspecteur der
omzet verder gedaald is en dus de kostprijs per ƒ 100 wasch­
en Domeinen te Groningen). 4e druk.
geld een neiging tot stijging vertoont. Bovendien werkt de ver- De Registratie
van dit werkje dateert van 1928. Het feit, dat
grooting van de hoeveelheid waschgoed in dezelfde richting. thans lede druk
druk verschijnt, wijst er wel op, dat het in de prak­
Dat het totale kostenbedrag zonder interest voor alle bedrijven tijk goed 4evoldoet.
 De beknopte wijze, waarop de verschillende
tezamen terugloopt, wijst op een vergaande aanpassing. Uit
worden behandeld, alsmede het verstrekken van
een vergelijking blijkt, dat deze bezuiniging voornamelijk op belastingwetten
tarieven, maken, dat de niet-deskundige op belas­
de loonen is verkregen. Sterke loonsverlagingen zijn doorge­ verschillende
tinggebied
zich
gemakkelijk van de voornaamste wettelijke'be­
voerd en duur personeel door goedkooper vervangen.
palingen
op
de
hoogte
stellen en zich de noodige gegevens
Ook de Exploitatiekosten, geanalyseerd per 100 kg wasch­ voor de vaststelling vankanbelastingbedragen
kan verschaffen.
goed, bevestigen de conclusies van liet voorafgaande. De kleinste In dezen 4en druk zijn wijzigingen en aanvullingen
aange­
bedrijven zijn er liet slechtst aan toe. De kleine omzet is blijk­ bracht voor zoover veranderingen in de belastingwetten
dit
baar vaak een onoverkoombaar beletsel voor rationalisatie en
aanpassing van de kostprijs. Toch zijn er ook onder de kleine 2) Wel zijn wij van meening, dat een enkele eenvoudige graphiek
ondernemingen enkele met een behoorlijke rentabiliteit, zoodat de analyse meer had doen spreken, en de conclusies had onderstreept.
#

*

78

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHU1SHOUDKUNDE

noodzakelijk maakten. De nieuwe druk is dus in overeenstem­
ming gebracht met de thans bestaande belastingwetten en zal
voor velen weder een gids op belastinggebied kunnen zijn.
A. N.
VRAGENBUS
Vragen omtrent onderwerpen, die voor den accountant in de
uitoefening van zijn beroep van belang kunnen zijn, kunnen
worden ingezonden bij den Secretaris van de Redactie.
De Redactie is bereid, om de grenzen waarbinnen de vragen,
die voor beantwoording in aanmerking komen, vallen, zoo ruim
mogelijk te stellen, zoodat zoowel die van juridischen, als die van
bedrijfshuishoudkundigen aard daar binnen vallen, mits de
vragen slechts blijven binnen het gebied, dat het blad dienen
wil.
 De beantwoording geschiedt door één der medewerkers of
redactieleden individueel, zoodat de antwoorden niet mogen
worden geacht steeds de meening der Redactie in haar geheel
weer te geven.
Strekking ener accountantsverklaring
Vraag:
In een accountantsrapport van een fabriekszaak (geen massa-produetie) komt de volgende accountants-verklaring voor:
„Ondergetekenden verklaren, dat zij de boekhouding der N.V.
....... over het jaar ....... hebben gecontroleerd en aecoord be­
vonden. In verband met dit onderzoek verklaren zij tevens,
dat achterstaande balans per ....... en resultatenrekening over
het jaar ...... in aansluiting en overeenstemming zijn met die
boekhouding en dat deze bescheiden de toestand der zaak en
de behaalde resultaten zo goed mogelijk weergeven.”
Accountant A meent, dat uit deze verklaring slechts mag
worden afgeleid, dat de verrichte accountantscontrole een for­
mele controle is geweest van alles wat tot de boekhouding in
engere zin behoort. De controle op het productieproces door
middel van de kostprijsberekening is hierbij uitgeschakeld,
doordat in de verklaring alleen gesproken wordt over boek­
houding. Ook de interne fabrieksadministratic als loonadmini­
stratie en magazijnadministratie kan buiten de controle ge­
bleven zijn, temeer daar deze in de opdracht uitdrukkelijk van
controle was uitgesloten. Materiële voorraadcontróle door den
accountant behoeft niet te hebben plaats gehad.
 Accountant B is daarentegen van mening, dat de bewoor­
dingen der verklaring de indruk wekken, dat er een volledige
(formele en materiële) accountantscontrole is verricht, waarbij
het verband met de kostprijsadministratie niet is gemist kunnen
worden. Als deze bij de opdracht was uitgesloten, dan had zulks
uit de verklaring moeten blijken. Doch de certificerende ac­
countant heeft de externe en interne goederenbeweging in een
sluitende keten van controlemaatregelen (middels totalencontróles, verbandscontrôle met aansluiting op technische nor­
men en voorraadopname als sluitstuk) moeten kunnen omvat­
ten, wilde hij tot de verklaring zonder voorbehoud komen, dat
de resultaten en de toestand der zaak zo goed mogelijk in de
jaarrekening zijn weergegeven. Dat de jaarrekening niet was
ondertekend en liet rapport met verklaring niet voor publicatie
bestemd was, maakt hierbij geen verschil.
Wat is in deze Uwe mening?
B.
Antwoord:
Het gestelde geval is mij niet duidelijk. De inzender zegt,

dat de verklaring voorkomt in een accountantsrapport. Indien
dit geen schrijffout is, indien dus b.v. niet bedoeld is dat de
verklaring voorkomt in een jaarverslag, ben ik in het onzekere
omtrent de betekenis der verklaring naast het rapport en de
daarin vervatte mededelingen. Ik geef mijn antwoord in de
veronderstelling, dat het oordeel gevraagd wordt over de ver­
klaring op zich zelve. Voorts vermeldt de vraag niet. of de
accountant lid is van liet N. I. v. A. ; ik neem aan, dat zulks
het geval is.
 Ik ben van oordeel, dat de verklaring het vertrouwen wekt,
dat een volledige contrôle is verricht, als bedoeld door B. Ware
het anders dan zou althans uit een voorbehoud moeten blijken,
dat zulks niet het geval is geweest ; liet Reglement van Arbeid
laat te dien aanzien geen twijfel. Zelfs meen ik, dat een opvat­
ting van den rapporterenden accountant als bedoeld door A
niet toelaatbaar zou zijn, omdat een louter formele conti’óle
geen zin heeft.
Th. L. Jr.
ACCOUNTANTS-CONGRES TE ROME
Wij vernemen, dat het Congres, waaromtrent wij in het
vorige nummer een mededeeling opnamen, is uitgesteld tot het
najaar; het zal worden gehouden op 23, 24 en 25 September.
Het comité deelt zulks mede met de motiveering, dat men aldus
hoopt een grootere opkomst van buitenlandsche congres-deelnemers mogelijk te maken. Ook wordt het daardoor mogelijk
een längeren termijn voor de indiening van rapporten te stel­
len ; deze kunnen tot 31 Juli worden ingezonden.
Het doet ons genoegen, dat het Comité eindelijk blijk geeft
van eenig begrip voor hetgeen de organisatoren van een inter­
nationaal congres jegens het buitenland verplicht zijn. Maai'
bevredigd zijn wij geenszins. Van overleg met het buitenland
is geen sprake geweest; waarom zou het buitenland zich dan
voor dit congres interesseeren ? Red.
 REPERTORIUM VAN TIJDSCHRIFT-LITERATUUR
OP HET GEBIED VAN ACCOUNTANCY EN
BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
Red.: Mej. Dr. R. PHILIPS en Drs. G. L. GROENEVELD
voor bedrijfseconomie en J. P. DE HAAN en
J. C. SPANGENBERG voor accountancy
A. ACCOUNTANCY

il. HET ACCOUNTANTSBEROEP
Kan de accountant zich uit hoofde van zijn beroep verschoonen van het
afleggen van getuigenis?

B r a n b e r g en, Mr. Th. W. met naschrift van L. v. E s s e n
Lzn. — Naar aanleiding van het prae-advies van den Heer L. van
Essen over „Het Beroepsgeheim van den accountant” behandelt schrij­
ver uitvoerig of dit beroepsgeheim het recht medebrengt zich van het
afleggen van getuigenis voor den rechter te verschoonen.
A 11 1
Maandblad voor Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde Dec. 1936
Accountants’ working papers

R e d a c t i e — Besproken wordt of de accountant zijn contrôledossier aan zijn opvolger moet afstaan.
A 11 1
The Accountant 5 Dec. 1936
New practitioners and clients of former employers

R e d a c t i e — Besproken wordt of het den accountant, die zich
zelfstandig vestigt, geoorloofd is in te gaan op aanbiedingen van
cliënten van zijn vroegere werkgever (collega).
A II 1
The Accountant 14 Nov. 1936.
