DE AFSCHRIJVINGSPOLITIEK VAN DE NEDER- LANDSCHE SPOORWEGEN EN DE REORGANISATIEVOORSTELLEN
130

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

DE AFSCHRIJVINGSPOLITIEK VAN DE NEDERLANDSCHE SPOORWEGEN EN DE
REORGANISATIEVOORSTELLEN

In liet onlangs ingediende wetsontwerp, betreffende de finantieele reorganisatie van de Nederlandsche Spoorwegen wordt
een regeling getroffen, om te komen tot een ingrijpende ver­
laging van de balanswaarde van verschillende activa dei spooiwegen. Reeds in 1928 constateerde de Commissie van Doorninck bij de bestudeering van de afschrijvingspolitiek der
spoorwegen, dat in de voorafgaande jaren veel te lage afschrij­
vingen waren toegepast, terwijl eveneens groote bedragen ten
onrechte als actief waren opgevoerd; in totaal was de balans­
waarde der diverse activa volgens bedoeld rapport ƒ 229 millioen te hoog.
 Direct na het verschijnen van het rapport van deze com­
missie werd een regeling getroffen, om het bedrag der oyerkapitalisatie te amortiseeren. De staat verplichtte zich jaarlijks
een bedrag ƒ 5y2 millioen bij te betalen, welk bedrag door de
spoorwegen zou moeten worden aangewend tot versterking van
de afschrijvingsrekeningen. In totaal zou voorloopig door het
Rijk op die wijze ƒ 46 millioen worden gestort. Volgens de
overeenkomst van 1920 was de Staat verplicht op 1 Januari
1931 een uitkeering te doen van ƒ 9.832.500, zijnde het aandeel
der particuliere aandeelhouders in de reserve der spoorweg­
maatschappijen. Om den druk van deze uitkeeringen op de
Rijksbegrooting te nivelleeren, werd een regeling getroffen,
waarbij werd vastgesteld, dat de uitkeering ad ƒ 5y> millioen
over de jaren 1929 en 1930 voor zoover noodig zou worden
gebruikt om deze verplichting te delgen. Over 1928 is dus in­
derdaad ƒ 51/2 gebruikt voor deze extra afschrijving, over 1929
en 1930 bleef*"voor dat doel beschikbaar ƒ 11 millioen vermin­
derd met ƒ 9.832.500 = ƒ 1.167.500. In de daarnavolgende
jaren moest de Staat belangrijke bedragen bijbetalcn tot dek­
king van de tekorten der spoorwegen en in verband daarmee
werden de stortingen ten gunste van de afschrijvingsrekening
opgeschort; in 1933 werd zelfs de geheele regeling buiten wer­
king gesteld „totdat de tegenwoordige buitengewone omstandig­
heden hebben opgehouden te bestaan”, zooals de wet van 1933
het uitdrukt.
 Thans in 1936 wordt eindelijk een definitieve regeling ge­
troffen om de. spoorwegen te ontlasten van dezen last der overkapitalisatie. Volgens de voorgestelde regeling neemt de Staat
een obligatiesehuld van ƒ 130 millioen van de spoorwegen over,
verder brengt de Staat de spoorwegen, die zpn eigendom zijn
en waartegenover nog onafgeloste leeningen staan tot een
totaalbedrag van ƒ 100 millioen, in, tegen ƒ 10 millioen aandeelen in de nieuw op te richten naamlooze vennootschap. De
Staat aanvaardt daarmee dus een verlies van ƒ 90 millioen,
terwijl tenslotte het aandeelenkapitaal ad nominaal ƒ 4,4 mil­
lioen, dat thans in handen is van den Staat bij de liquidatie
der beide oude naamlooze vennootschappen, komt te vervallen.
Deze bedragen vormen tezamen juist het bedrag ad ƒ 229 mil­
lioen, dat door de Commissie van Doorninck is becijferd.
De eerste vraag, die zich voordoet bij de beoordeeling van
deze voorstellen is, welk nut het kan hebben de lasten van deze
overkapitalisatie over te dragen van de Spoorwegen op den
Staat. De Staat moet immers ingevolge de overeenkomst van
1920 alle tekorten van de spoorwegen bijpassen; wordt het
tekort verhoogd door de lasten der overkapitalisatie, dan wordt
daardoor dus ook de bijbetaling van den Staat verhoogd en
bij de huidige positie van de spoorwegen komen dus deze lasten
ook thans reeds, zij het langs indirecten weg, ten laste van de
Rijksbegrooting. De meergenoemde commissie wijst er in haar
rapport op, dat het vraagstuk van de overkapitalisatie „prac-

tisch wordt beheerscht door de eischen, welke aan het staats­
budget kunnen en moeten worden gesteld” en concludeert ter
zake van dit punt:
„De vraag, of de geconstateerde achterstand moet worden
„ingehaald, en, zooja in welken omvang en in welk tempo, is
„dus geheel een vraagstuk van finantieel staatsbeleid ’’.
 In de jaren 1928 en 1929 was de rendabiliteitspositie van de
spoorwegen nog van dien aard, dat gegronde verwachting be­
stond, dat de overkapitalisatie op den duur zou kunnen worden
geamortiseerd uit de winsten van het bedrijf. Die hoop is echter
niet verwezenlijkt en onder de thans geldende omstandigheden
is het ook voor de toekomst niet te verwachten, dat de spoor­
wegen zulke belangrijke winsten zullen behalen, dat die amorti­
satie uit de winst zal kunnen geschieden. Bij dezen stand van
zaken was het ongewenscht dezen last op het bedrijf der spoor­
wegen te laten drukken. De resultatenrekening van de spoor­
wegen vertoonde daardoor een veel te ongunstig beeld, want
de afschrijvingen over de te hooge balansbedragen waren in
feite geen lasten van de tegenwoordige exploitatieperiodc.
Tegenover het bedrag der overkapitalisatie stond een even­
redige leeningschuld en de rente over dat gedeelte van de
spoorwegschuld is al evenmin aan te merken als een last van
de tegenwoordige exploitatie. Zou de afschrijving in normaal
tempo hebben plaats gevonden, dan zouden de uit afschrijving
vrijkomende bedragen zijn aangewend tot vermindering van
deze schuld en in dat geval zou dan ook alleen over dat lagere
bedrag thans nog rente moeten worden betaald. Het officieele
verlies van meer dan ƒ 30 millioen gaf dus een misleidend beeld
van de werkelijke uitkomsten van het bedrijf en dit was al een
zeer belangrijke reden, die de afwenteling van dezen last van
het bedrijf rechtvaardigt.
 Daarnaast biedt de bedoelde reorganisatie den Staat ook een
finantieel voordeel. Door de conversie van spoorwegobligaties
in Staatsobligaties vair lager rentetype en door de overname
van een deel van de spoorwegschuld door den Staat, daalt de
rentelast van het spoorwegbedrijf met ruim 6y2 millioen. Hier­
door wordt dus het door den Staat bij te betalen tekort met
gelijk bedrag verminderd. Bovendien wordt de jaarlijksche af­
lossing door die transactie verminderd. De spoorwegschuld, die
door den Staat wordt overgenomen ad ƒ 130 millioen, zal in
een 50-jarige periode worden geamortiseerd, de annuiteit van
deze amortisatie bedraagt ruim ƒ 5 millioen, zoodat de Staat
deze geheele overgenomen schuld kan amortiseeren uit de rente­
besparing van ƒ 6V2 millioen. De overdracht van de spoor­
wegen van den Staat aan de nieuw op te richten naamlooze
vennootschap heeft voor de Rijksbegrooting verder geen gevol­
gen. Wel wordt daardoor het tekort van de spoorwegen, dat
door den Staat moet worden bijbetaald met ongeveer ƒ 4y>
millioen verminderd, omdat de Spoorwegen nu in de toekomst
geen huur meer zullen betalen voor het gebruik van die spoor­
wegen, maar anderzijds derft de Staat daardoor de inkomsten
uit die huur.
 De oorzaak van het ontstaan van deze zeer belangrijke over­
kapitalisatie ligt in de regeling, die in 1890 werd getroffen
tusschen den Staat en de spoorwegen met betrekking tot den
prijs, die bij naasting zou worden betaald. De spoorwegen had­
den het recht den Staat tot naasting te verplichten, indien de
rendabiliteit gedurende twee jaren beneden een bepaald niveau
zou blijven, terwijl anderzijds de Staat steeds liet recht had tot
naasting over te gaan. Eén van de vormen, waarin die naasting
zou kunnen geschieden was de z.g. koopnaasting. Daarnaast
bestonden twee andere naastingsvormen, waarbij de Staat ver­
plicht zou zijn, alle rechten en verplichtingen over te nemen
met gelijktijdige terugbetaling van het geheele gestorte aan­
deelenkapitaal en een deel van de reserves. In geval van koop­
naasting zou de Staat verplicht zijn alle activa, die op den dag

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISIIOUDKUNDE
der naasting nog in bedrijf zouden zijn, over te nemen tegen
de balanswaarde, met dien verstande, dat de balanswaarde van
liet Rollend Materieel verminderd zou worden met een afschrij­
ving van l '/2 c/c ’s jaars. Op de andere activa behoefde voor de
berekening van dien overnameprijs geen afschrijving in minde­
ring te worden gebracht, terwijl alle kosten tot wijziging, uit­
breiding en verbetering van die activa, volgens die bepalingen
op deze activa mochten worden bijgeboekt, onafhankelijk van
de waardevermeerdering, die die activa door die wijzigingen
zouden hebben ondergaan.
 Zelfs de afbraakkosten van verschillende activa konden, in
verband met die regeling, als actief worden bijgeboekt. De
spoorwegmaatschappijen hielden zich in de jaren vóór 1925
aan deze afschrijvingsvoorschriften en dat was ook volkomen
te rechtvaardigen. De Staat kon immers tot naasting verplicht
worden en indien de zeer onvoldoende afschrijvingen, die in de
overeenkomst van 1890 waren voorgeschreven, werden toege­
past ,bestond zekerheid, dat bij die naasting het geheelc aandeelenkapitaal integraal zou kunnen worden terugbetaald. De
spoorwegen wisten dus, dat het kapitaal intact zou blijven,
indien deze, veel te lage, afschrijvingen zouden worden toege­
past, er was in feite een kooper, die zich gebonden had, ten
allen tijde den veel te hoogen prijs, die in de balans voorkwam,
voor die activa te betalen, indien het rendement van het bedrijf
onvoldoende zou zjjn. Tot naasting is het nooit gekomen. In
1920 aanvaardde de Staat de verplichting alle tekorten, met
inbegrip van een dividendgarantie, bij te betalen en daartegen­
over werd de naastingplicht van den Staat opgeheven, maar
met deze juridische regeling kon de economische verantwoor­
delijkheid van den Staat voor liet ontstaan der overkapitalisatie
niet ongedaan gemaakt worden. Fcitelijk had het vraagstuk
der overkapitalisatie in 1920 ook direct geregeld moeten wor­
den, maar die regeling werd uitgeschoven tot later tijd. Dat
de Staat thans een groot offer moet brengen in de reorgani­
satie van het spoorwegbedrijf, is een logische consequentie van
de regeling van 1890.
In 1925 werden de regelingen betreffende de afschrijvingen
en bijboekingen ingrijpend gewijzigd, later, in 1928 werden
nog eenige modificaties toegepast. Sindsdien bedraagt de af­
schrijving op rijtuigen en locomotieven 214 % per jaar, op
electrische rijtuigen 4 % en op exploitatie inrichtingen 2y2 %.
 Deze percentages werden ontleend aan een berekening van den
technischen levensduur van de verschillende activa. Met de
economische verslijting werd bij de vaststelling van die afschrij­
vingspercentages in het geheel geen rekening gehouden. Be­
doelde percentages worden ook thans nog toegepast en de afschrijvingsreserve der spoorwegen wordt dus ook thans nog
niet extra versterkt, in verband met de mogelijkheid, dat door
wijzigingen in de organisatie van het vervoer, of door wijzi­
gingen in de techniek van het spoorwegbedrijf activa buiten
gebruik gesteld moeten worden, die technisch nog niet versleten
zijn. De ingrijpende veranderingen, die in de laatste jaren zijn
ingetreden in de concurrentieverhoudingen en de snelle vor­
deringen, welke de spoorwegtechniek in de laatste jaren heeft
gemaakt (electrificatie, diesel-electrische tractie, stroomlijn­
principe), het zijn alle factoren, die er op wijzen, dat met een
afschrijving, die alleen de technische verslijting dekt, niet kan
worden volstaan. Het verlies, dat wordt geleden op buitengebruikgestelde, nog niet geheel afgeschreven activa, wordt in
de balans der spoorwegen afgeboekt van de afschrijvingsrekeningen. In het particuliere bedrijf is het gebruikelijk dat ver­
lies ten laste van de resultatenrekening te brengen, doch bij de
spoorwegen wordt die gezonde balanspol itiek niet gevolgd. Bij
de bespreking van de ontwikkeling van de afschrijvingsrekeningen, zal dan ook blijken, dat de afschrijvingsreserve jaar
voor jaar wordt aangetast door de afboeking van deze verlie­

131
zen, met het gevolg, dat de verhouding tusschen aanschaffings­
waarde en afschrijvingen steeds ongunstiger is geworden.
 Het feit, dat alleen de technische verslijting in aanmerking
genomen wordt bij de vaststelling der afschrijvingspercentages,
heeft geleid tot de merkwaardige consequentie, dat ook thans
nog op verschillende activa in het geheel niet wordt afgeschre­
ven. Daar zijn in de eerste plaats de spoorwegen, waarop, be­
houdens op de daaronder begrepen gebouwen en kunstwerken,
in het geheel niet wordt afgeschreven. De spoorwegen bestaan
uit drie deelen, nl. den grond, de aardenbaan, en den boven­
bouw. Grond en aardenbaan zijn niet aan verslijting onder­
hevig, de bovenbouw wordt door het nauwgezette onderhoud,
technisch geheel op peil gehouden. Bij de nieuwe regeling van
de afschrijvingen in 1928, werd dan ook geen afschrijving op
deze activa vastgesteld. Er werd een vernieuwingsrekening voor
den bovenbouw gecreëerd, maar deze rekening had slechts ten
doel de kosten voor vernieuwing meer regelmatig over de ver­
schillende jaren te verdeden.
De afschrijving op gebouwen en kunstwerken werd vastge­
steld op D /3 % per jaar, ook bij de berekening van dit percen­
tage, werd de technische levensduur alleen in aanmerking ge­
nomen.
 In het thans aanhangige reorganisatievoorstel wordt alleen
een regeling getroffen ter zake van de in 1928 vastgestelde
overkapitalisatie. Na afboeking van het bedrag van ƒ 229 millioen, wordt de balanswaarde der verschillende activa dus
alleen nog maar gesteld op de basis, waarop zij zouden staan,
indien steeds de afschrijvings, en bijboekingsmethode van 1928
gevolgd zou zijn. Indien de zeer ingrijpende wijzigingen, die
zich in de laatste jaren in onze geheele maatschappij en in het
spoorwegbedrijf in het bijzonder hebben doen gelden, hebben
geleid tot een waardevermindering van diverse a-tiva, als
gevolg van economische verslijting, dan zal ook nadat dit
reorganisatievoorstel zal zijn doorgevoerd, het daaruit voort­
spruitende kapitaalverlies niet afgeboekt kunnen worden. Men
mag dus niet aannemen, dat dit reorganisatievoorstel zal leiden
tot een algeheele zuivering van de spoorwegbalans.
Zooals wij hiervoor reeds hebben medegedeeld, werd de rege­
ling, betreffende de afschrijvingen bij de Nederlandsche Spoor­
wegen in 1925 op nieuwe basis gesteld. Einde 1924 komt in de
spoorwegbalansen nog slechts één afschrijvingsrekening voor,
ui. de Rekening van afschrijving op Rollend Materieel en wel
met een bedrag van ƒ 50,8 millioen. Op de Spoorwegen, met
inbegrip van de verschillende Gebouwen en Kunstwerken en
op de Exploitatie-Inrichtingen werd tot op dien datum nog
niets afgeschreven.
 In de tienjarige periode, die sindsdien verstreken is, hebben
de nieuw gecreëerde afsehrijvingsrekeningen geen gezonde ont­
wikkeling vertoond. Dat is ook vanzelfsprekend. In den loop
der jaren moesten verschillende activa buiten gebruik gesteld
worden, op die activa was slechts een klein gedeelte van de
aanschaffingswaarde afgeschreven en die buitengebruikstelling
leidde dus tot een verlies. Zou men deze verliezen ten laste van
de Rekening van Gemeenschappelijke Baten en Lasten hebben
gebracht, terwijl ook de afschrijvingen ten laste van die reke­
ningen zouden zijn gebracht, dan zou een dubbele last op het
bedrijf gedrukt hebben. Er werd daarom een andere weg ge­
kozen, de verliezen, die ontstonden door de buitengebruikstel­
ling van nog niet geheel afgeschreven activa, werden geboekt
ten laste van de afschrijvingsrekeningen en het gevolg daarvan
was, dat van de jaarlijksche dotaties aan die afschrijvingsreke­
ningen slechts een betrekkelijk klein deel tot uitdrukking kwam
in een daadwerkelijke verhooging van het saldo dier rekenin­
gen. De langzame groei van de afschrijvingsrekeningen staat
dus in direct vei’band met de te lage afschrijvingen over de
voorafgaande jaren. Vooral in de jaren na 1929 was die ont­

132

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

wikkeling zeer ongunstig. Op Rollend Materieel werd van 1930
tot en met 1934 ruim ƒ 30 millioen afgeschreven, maar het
saldo van de afschrijvingsrekening steeg slechts met ƒ 4,8 mil­
lioen, niet minder dan ƒ 25 millioen moest dus worden afge­
boekt in verband met buitengebruikstelling van Rollend Mate­
rieel. Bij buitengebruikstelling van Rollend Materieel, dat
thans 44 jaar oud is, wordt nog een boekvcrlies geleden van
24 % van de aanschaffingswaarde, voor materieel, dat 30 jaar
oud is, is dat boekverlies te stellen op 42 % van den aanschaf­
fingsprijs’. Het gevolg van de trage toename van de afschrijvingsrekeningen is, dat de netto-boekwaarde van het Rollend
Materieel thans nog 69 % van de aanschaffingswaarde be­
draagt, een percentage, dat uit den aard der zaak veel te hoog
is, temeer ook, omdat in de dure oorlogs- en na-oorlogsjaren
belangrijke uitbreidingen hebben plaats gevonden, waarop geen
extra-afschrijvingen werden toegepast.
 De Exploitatie Inrichtingen vertoornen een nog veel ongun­
stiger beeld. Sedert 1925 werd op die activa ruim ƒ 15 millioen
afgeschreven, doch de afschrijvingsrekening wijst einde 1934
een saldo aan van ƒ 5,3 millioen, zoodat bijna ƒ 10 millioen
werd afgeboekt wegens buiten gebruikstelling. Op die activa
was tevoren nimmer eenige afschrijving toegepast, zóodat moet
worden aangenomen, dat de afboeking wegens buitengebruik­
stelling nagenoeg geheel als verlies op buitengebruikstelling is
aan te merken. De netto-balanswaarde van die activa is dan
ook thans nog ruim 94 % van de aanschaffingswaarde.
Op de Spoorwegen wordt, met uitzondering van de daarin
begrepen Gebouwen en Kunstwerken, ook thans nog niet afgeschrevcn. Weliswaar w’erd in de laatste 10 jaren bijna ƒ 25
millioen tegoedgeschreven aan de z.g. Vernieuwingsrekening
van den Bovenbouw, maar in die jeriode werd aan die Vernieuwingsrekening ook een zelfde bedrag onttrokken in ver­
band met verschillende vernieuwingswerken. Deze Vernieu­
wingsrekening voor den Bovenbouw is dan ook niet als een
afschrijvingsrekening te beschouwen, zjj dient te worden aan­
gemerkt, als een middel om de jaarlijksche onderhoudskosten
van dit actief te nivelleeren.
In 1928 becijferde de Commissie van Doorninck de overkapitalisatie op Rollend Materieel en Exploitatie Inrichtingen
op resp. ƒ 40,7 en ƒ 19,4 millioen. Zouden deze cijfers bij de
saneering van de spoorwegbalans worden aangehouden, dan
wordt de verhouding tusseïien aanschaffingswaarde en ncttobalanswaarde voor die activa, als volgt:
Rollend Materieel Exploitatie Inrichtingen
(in inillioenon guldens)

Aanschaffingswaarde 31/12’34 ..
249,8
68,4
Afschr. rek. idem ...................... 77,8
5,3
Extra afschr. in verband met
overkapitalisatie .................... 40,7 118,5
19,4 24,7
Balanswa.arde in % van aanschattingswaarde ..................
52%
64 %
De verhouding tusschen aanschaffingswaarde en nettobalanszou daardoor dus in belangrijke mate worden verbeterd.
 Maakt men dezelfde berekening voor Gebouwen en Kunst­
werken, dan komt men tot een zeer verrassend resultaat. In de
jaarverslagen van de Spoorwegen zijn de bedragen gcinvesteerd
in deze activa niet afzonderlijk genoemd, maar door verschil­
lende deskundigen (o.a. ook door de Commissie van Doorninck)
is aangenomen, dat 55 % van het bedrag geïnvesteerd in de
Spoorwegen, wordt gevormd door Gebouwen en Kunstwerken.
De aanschaffingswaarde van de Spoorwegen bedraagt ƒ 357
millioen, waarvan dus ƒ 196 millioen wordt gevormd door de
aanschaffingswaarde van Gebouwen en Kunstwerken. Het
saldo van de afschrijvingsrekening op dit actief bedi'aagt einde
1934 ƒ 49 millioen. De overkapitalisatie volgens de Commissie

van Doorninck bedraagt ƒ 123 millioen. Na afboeking van het
laatstbedoeld bedrag zou dus de verhouding tusschen aanschaf­
fingswaarde en netto balanswaarde worden:
Balanswaarde ................................................... ƒ 196 millioen
Afschrijving ......................... ƒ 49 millioen
Overkapitalisatie ................ „ 123 „
„ 172 ,
Netto balanswaarde na reorganisatie .......... ƒ 24 millioen
In °/c van aansch. waarde ..............................
12 %
Een netto balanswaarde van 12 % van de aanschaffings­
waarde is voor dit actief uit den aard der zaak als een abnor­
maal gunstig cijfer te beschouwen en dit cijfer steekt dan ook
wel zeer sterk af, bij de veel minder gunstige verhoudingscijfers, die voor de andere activa ook na de reorganisatie zullen
gelden.
 De verklaring hiervan ligt in een zeer merkwaardige omstan­
digheid. Naast de gebouwen en kunstwerken, die het eigendom
zijn van de spoorwegmaatschappijen, hebben de Spoorwegen ook
gebouwen in beheer, die het eigendom zijn van den Staat. De
huur van die gebouwen is begrepen in de huur, die door de
Spoorwegen wordt betaald aan den Staat voor het gebruik
van de staatsspoorwegen. De kosten van verbetering en ver­
nieuwing van die gebouwen komen voor rekening van de spoor­
wegen. Om te komen tot een nivelleering van deze lasten werd
bij de herziening van de afschrijvingen een regeling getroffen,
waarbij werd bepaald, dat de spoorwegen jaarlijks een bedrag
van ƒ 2.050.000.— zouden storten in het Vernieuwingsfonds
Gebouwen en Kunstwerken, terwijl in dat fonds tevens zou
worden gestort 2/ 3 % van de aanschaffingswaarde der spoor­
wegen, overeenkomende met vorengenoemde V /:i % van de
aanschaffingswaarde van de gebouwen en kunstwerken, die het
eigendom waren van de spoorwegmaatschappijen. Aan dat Ver­
nieuwingsfonds zouden dan worden onttrokken de kosten voor
vernieuwing van gebouwen, die het eigendom zijn van den
Staat, en die het eigendom zijn van de Spoorwegen, maar in de
daarnavolgende jaren is dat niet geschied. De kosten, die daar­
voor werden gemaakt, werden geboekt ten laste van de Exploi­
tatiekosten en vergrootten dus het verlies. Per einde 1934 be­
liep het saldo van deze Vernieuwingsrekening ruim ƒ 49 mil­
lioen en dit bedrag kan dus worden gesplitst in twee deelen,
nl. tien stortingen ad ƒ 2.051).000.— per jaar, ten behoeve van
de Vernieuwingsrekening van Gebouwen, die het eigendom zijn
van den Staat, overeenkomende met een bedrag van
ƒ 20.500.000.— en het restant ad ƒ 29 millioen, dat dan is te
beschouwen als afschrijving op gebouwen en kunstwerken,
eigendom van de spoorwegen. Maar ook in het bedrag, dat door
de Commissie van Doorninck is becijferd als dood kapitaal, is
een bedrag aan afschrijvingen op die gebouwen van den Staat
begrepen. Het bedrag van ƒ 229 millioen geeft immers aan het
saldo, dat de afschrijvingsrekeningen zouden hebben aange­
wezen, indien steeds de afschrijvingsregelen van de bedoelde
Commissie zouden zijn gevolgd. De jaarlijksche storting van
ƒ 2.050.000.— vormt daarvan een onderdeel en daar mag wor­
den aangenomen, dat bedoelde Commissie in dit doel van hare
becijferingen de periode 1890 tot en met 1925 betrok, kan men
aannemen, dat in het bedrag van dood kapitaal in Gebouwen en
Kunstwerken ad ƒ 123,4 mil.  Laat men deze afschrijvingsrekening bij de beoordeeling van

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
133
binden, mag de bedongen huurprijs van die spoorwegen
de balanspositie van de gebouwen en kunstwerken van de elkaarzonder
meer gelijkgesteld worden aan de huurwaarde daar­
spoorwegen buiten beschouwing, dan komt men tot de volgende niet
van en in verband met de zeer ingrijpende verandering, die de
opstelling:
van het spoorwegbedrijf in de laatste jaren heeft onder­
Balanswaarde ................................................. ƒ 196 millioen positie
gaan,
mag
men zich voor de vasststelling van de bedrijfswaarde
Saldo Vernieuwingsrekedier
activa
ook zeker niet verlaten op het bedrag der onafge­
ning Geb. en Kunstw. ƒ 49 millioen
loste
staatsschuld.
In de periode, waarin die leeningen werden
waaronder begrepen voor
aangegaan
en
waarin
dus ook de aflossingsperiode van die
Geb. en Kunstw. eigen­
leeningen
werd
vastgesteld,
golden sterk afwijkende omstandig­
dom van den Staat ... „ 20,5 ,, „ 28,5 „
heden. Zelfs indien in die periode nauw verband zou zijn gelegd
tusschen de aflossingen op die leeningen en de onder de toen
ƒ 167,5 millioen geldende
omstandigheden noodzakelijk te achten jaarlijksche
Dood kapitaal volgens Commissie van Doorafschrijvingen.
Mag men in de huidige omstandigheden nog niet
ninck
concludeeren,
dat
de bedrijfswaarde van die bezittingen gelijk
Totaal .............................. ƒ 123,4 millioen
is, of zelfs maar in eenig verband staat tot het bedrag der
waaronder eigendommen
onaf geloste schuld.
van den Staat .......... „ 71,8 „ „ 51,6 „
Maar onder de spoorwegen, die in verband met de reorga­
Netto Balanswaarde ..................................... ƒ 115,9 millioen nisatie door den Staat worden ingébracht in de nieuwe naamlooze vennootschap zijn ook begrepen de Gebouwen en Kunst­
In % van aanschaffingswaarde
eigendom van den Staat, waarover wij hiervoren reeds
vóór reorganisatie ............................................................ 85 % werken,
hebben
gesproken.
 Als die spoorwegen dus in de gereorgani­
na reorganisatie ................................................................ 60 % seerde balans worden
opgenomen voor ƒ 100 millioen, staat
Deze percentages klinken meer aannemelijk, dan het hier- tegenover dat actief reeds aanstonds een afschrijvingsrekening,
waarvan het saldo door ons werd becijferd op ƒ 92,3 millioen
vorenbecijferde percentage van 12 %.
Na de reorganisatie zal dus in de balans een afschrijvings- en de netto-balanswaarde is dan dus slechts ƒ 7,7 millioen. Bij
rekening op gebouwen en kunstwerken, eigendom van den die netto balanswaarde schuilt in dat actief vanzelfsprekend
Staat voorkomen, welke dan een saldo zal aanwijzen van ƒ 92,3 nog een niet onbelangrijke stille reserve.
millioen, terwijl dan de afschrijvingsrekening op gebouwen Beschouwen wij de reorganisatievoorstellen in het licht van
en kunstwerken, eigendom van de spoorwegen zal voorkomen deze feiten, dan blijkt het volgende. Het door de Commissie
met een bedrag van ƒ 28,5 -f- ƒ 51,6 = ƒ 80,1 millioen. Dat van Doorninck becijferde bedrag voor dood kapitaal ad ƒ 229
in de balans van de Spoorwegen een afschrijvingsrekening millioen, is te splitsen in twee doelen, nl.
voorkomt op eigendommen van den Staat is op zichzelf be­ ƒ 157 millioen voor te geringe afschrijving op activa, die het
schouwd eenigszins bevreemdend. Men schrijft immers in geen eigendom van de Spoorwegen zijn,
enkel bedrijf af op activa die niet het eigendom zijn van dat ƒ 72 millioen, voor te geringe afschrijving op staatseigen­
dommen.
bedrijf.
 Wat op de activa, eigendom van den Staat te weinig was
Bij nadere bestudeering van het voorstel, blijkt echter, dat
de wijze, waarop het bedrag der overkapitalisatie ad ƒ 229 afgeschreven was een staatszaak, geen spoorwegzaak en bij dek­
millioen, gedekt wordt, nog wel eenige nadere beschouwing king van het eerstgenoemde afschrijvingstekort zou dus de
vraagt. Wij hebben hier het oog op liet offer, dat door den spoorwegbalans gezuiverd zijn, indien de berekening van be­
Staat gebracht wordt door den inbreng van de spoorwegen, die doelde Commissie althans ook nu nog als basis mag worden
het eigendom van den Staat zijn voor een bedrag van ƒ 10 aanvaard.
 millioen. Uit het feit, dat tegenover dat bezit nog een onaf­ Dit tekort wordt nu in de reorganisatievoorstellen gedekt
geloste staatsschuld staat van ƒ 100 millioen, volgt wel, dat de doordat de Staat ƒ 130 millioen schuld van de Spoorwegen
Staat een offer brengt van ƒ 90 millioen, maar de conclusie, overneemt, in de tweede plaats, doordat de extra afschrijvingsdat het spoorwegbedrijf daardoor hetzelfde bedrag beschik­ reserve, die de Spoorwegen hebben gevormd door de jaarlijk­
baar krijgt voor extra-afschrijving schijnt ons eenigszins voor­ sche dotatie van ƒ 2.050.000.— en die thans in totaal ƒ 20,5
barig .Dat is immers alleen het geval, indien de huidige be- millioen bedraagt, wordt aangewend tot versterkte afschrijving
drijfswaarde van die spoorwegen inderdaad ƒ 100 millioen op de activa, die eigendom zijn van de Spoorwegen, terwijl het
bedraagt, want alleen het verschil tusschen deze bedrijfswaarde restant van het bedrag wordt gevonden door afboeking van het
en de inbrengwaarde komt werkelijk beschikbaar voor extra aandeelenkapitaal van den Staat. Hieruit volgt dus, dat de
afschrijving. Zou bijv. blijken, dat die bedrijfswaarde niet hoo- z.g. boekwinst op den inbreng van de staatsspoorwegen in de
ger te stellen is, dan ƒ 50 millioen, dan zou men dat actief in nieuw op te richten vennootschap niet behoeft te worden ge­
de gereorganiseerde balans ook niet voor een hoogere waarde bruikt tot dekking van de achterstand in de afschrijvingen, die
mogen opnemen en in dat geval zou dan ook door deze trans­ door de Commissie van Doorninck geconstateerd is. Die z.g.
 actie slechts ƒ 40 millioen beschikbaar komen voor extra af­ boekwinst kan dus direct worden aangewend tot extra afschrij­
schrijving. De Memorie van Toelichting geeft geen nadere aan­ ving op de staatsspoorwegen, waarvan de netto balanswaarde
wijzingen ter zake van de bedrijfswaarde van deze spoorwegen. dan gelijk zou zijn aan de inbrengwaarde van ƒ 10 millioen.
In bedoelde Memorie wordt er alleen op gewezen, dat het be­ De wijze, waarop de Staat de last der overkapitalisatie van
drag van ƒ 100 millioen overeenkomt met de niet afgeloste liet spoorwegbedrijf overneemt, schijnt bij eerste beschouwing
staatsschuld, die tegenover dat bezit staat en verder op het feit, uiterst gekunsteld, maar indien men het geheele vraagstuk tot
dat de gekapitaliseerde huur, die de Spoorwegmaatschappij in zijn uiterste consequenties beziet, dan blijkt de voorge­
voor het gebruik van die spoorwegen betalen ook op ongeveer stelde oplossing merkwaardig zuiver te zijn. Alleen wekt het
ƒ 100 millioen is te stellen. Voor de bepaling van de waarde bevreemding, dat in de M. v. T. de kwestie van de afschrijving
van deze activa mag naar onze meening aan deze beide argu­ op de gebouwen en kunstwerken, eigendom van den Staat in
menten geen al te groote beteekenis worden genccht. In verband het geheel niet besproken is, want voor de juiste beoordeeling
met de zeer nauwe band, die de spoorwegen en het Rijk aan van de voorstellen is dat een kwestie van zeer groot belang.
 MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE
134
EEN ZWEEDSCH ACCOUNTANTSRAPPORT
Zij, die de studie van dit vraagstuk beperkten tot de bestudeering van bedoelde Memorie van Toelichting zullen den in­
druk krijgen, dat slechts half werk wordt verricht, omdat ƒ 90 In het jaarverslag der groote Zweedsche lucifersmaatschappy
millioen van het te dekken tekort wordt gevonden door het Svenska Tandstichs Aktiebolaget (The Swedish Match Com­
creëeren van een boekwinst van zeer twijfelachtig allooi, deze pany) komt een accountantsverklaring voor, die om meer dan
een reden onze aandacht verdient. Alvorens een vrije vertaling
geheele z.g. boekwinst werkt uiterst verwarrend.
van dit accountantsrapport te laten volgen, zullen wij terloops
A. M. GROOT
het jaarverslag zelf de revue laten passeeren.
BALANCE SHEET as at 31st DECEMBER 1935.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
Assets
Bonds and Government Securities ................ Kr.
Interest accrued on Bonds ................................. „
Shares in Swedish Subsidiaries .................... „
Amounts owing by Swedish Subsidiaries ... „
Shares in Foreign Subsidiaries ........................ „
Amounts owing by Foreign Subsidiaries ... „
Shares in Foreign Non-controlled Companies „
Amounts owing by Foreign Non-controlled
Companies ........................................................ „
Foreign Branch Assets, Factories, Inventories,
Net Current Account Balances, etc.............. „
Monopolies and Rights ..................................... „
Amounts owing by Companies belonging to
AB. Kreuger & Toll in Bankruptcy:
a) Banks .................. Kr. 928.741:13
b) Others ................ „ 8.684.958:76
Amounts owing bv Companies belonging to
the Estate of Ivar Kreuger Deceased, in
Bankruptcy ......................................................
Amounts owing by Companies belonging to
International Match Corporation in Bank­
ruptcy:
a) Continental In­
vestment A. G. Kr. 101.044.777:66
b) Others ........... „ 3.758.467:38 „
Claims against the Estate of Ivar Kreuger
Deceased, in Bankruptcy .............................
Claims against AB. Kreuger & Toll in Bank­
ruptcy ..............................................................
 Claims against International Match Corpo­
ration in Bankruptcy .....................................
Sundry Debtors ..................................................
Stocks of Matches and Raw Materials .......
Trade Bills Receivable .....................................
Cash at Banks and in Hand ........................
Office Furniture and Fittings ........................
Total Kronor

246.057.590:11
5.648.813:14
57.981.003:—
1.337.950:45
57.154.238:15
24.549.086:22
38.596.819:03
1.015.240:74
11.035.308:43
90.000.000:—
9.613.699:89
1

:—

104.803.245:04

Liabilities
22. Share Capital ...................................................... Kr.
23. Reserve ................................................................... „
24. 5 % Bond Loan of 1931 redeemable
1936— 1956 secured on the assets of match
manufacturing companies in Sweden ....... „
25. Liabilities to Banks:
a) Swedish Banks ... Kr. 212.915.191:44
b) Foreign Banks ... „ 96.904.730:85 „
26. Amounts owing toSwedish Subsidiaries ......... „
27.
„
„ „ Foreign
„
....... „
28.
„
,, „ Foreign Non-controlled
Companies ........................................................ „
29.
„
„ „ Companies belonging to
International Match Corporation in Bank­
ruptcy ................................................................ „
30. Amounts owing to Companies the ownership
of which is indispute ................................... „
31. Sundry Creditors ........................................... „
32. Del Credere Fund (Reserve against amounts
owing to the Company, the value of which
is uncertain) .............................................................
33. Special Reserves .................................................. ,,

90.000.000:—
2.994.380:50
58.320.000:—
309.819.922:29
44.560.351:58
8.650.340:26
169.342:97
2.468.333:87
3.008.773:75
1.680.788:64
110.577.103:87
46.436.827:27

34. Assets Pledged ........... Kr. 233.034.410:03
35. Contingent Liabilities ... „ 23.987.347:63

3.516.046:91
402.312:60
3.394.418:25
23.580.390:04
1 :—

678.686.165:—

Total Kronor 678.686.165:-—

PROFIT AND LOSS ACCOUNT
For the year 1935.
Kr.
Gross Profit on Sales .........................................................................................................................................................................................
4.731.715:44
Profits from Match Monopolies, Royalties and other Trading Income, less charges on account of Trading Agreements
and Provision for losses sustained by Subsidiaries .............................................................................................................................
2.026.910:89
6.758.626:33
Total Operating Income
Other Income and Losses:
Dividends on Shares .............................................
Kr. 5.397.225:99
Interest on Bonds and Government Securities
„ 20.085.851:17
Other Interest receivable ....................................
„ 3.960.185:15
Profit on Redemption of Bonds etc..................
„
665.376:75
Miscellaneous Profits ............................................
 „
7.177:18
Kr.30.115.816:24
Less:
Interest paid on Bond Loan
Kr. 3.000.000:—
Interest on Bank Liabilities
„ 15.955.988:19
Other Interest payable ......
„ 2.420.977:82
Miscellaneous Charges ......
„
505.039:36
Kr.21.882.005:37
8.233.810:87
14.992.437:20
General and Administrative Expenses
2.396.226:20
Profit before provision for Taxes and Loss on Exchange
12.596.211:—
Provision for Taxes ..................................................................
1 100 000
Loss on Exchange .......................................................................
297.374:25
Balance to Special Reserves
Kronor
11.198.836:75.
:—.
