Het MAB vóór 50 jaar
G eschiedenis

Prof. J. Nathans

Het MAB vóór 50 jaar
juli/augustus 1933

In het vervolgartikel met de Wirtschaftsprüfer als onderwerp wordt thans
de vraag behandeld of deze, naar Duitse opvattingen, tegelijkertijd Wirt­
schaftsberater kan zijn. Het is een omvangrijk artikel waarin veel auteurs
worden aangehaald. Alle argumenten pro en contra, zoals die ook nu nog
onder ons leven komen wel aan bod. Raadgevende ingenieurs, die ook in de
Hauptstelle vertegenwoordigd zijn, zijn ook wel van mening dat de wetgever
onder Wirtschaftsprüfung iets geheel anders heeft bedoeld en wat zij liever
Betriebsprüfung zouden willen noemen. De reactie daarop is dat zij eerst
een betekenis opdringen aan de Wirtschaftsprüfung welke niemand ooit
bedoeld heeft daaraan te geven, om dan vervolgens triomfantelijk te be­
weren dat het absurd is een zo sterk technisch geörienteerd onderzoek te
laten verrichten door een deskundige, die, volgens hen alleen maar in staat
is het onderdeel der Buch- und Bilanzprüfung te verzorgen.
De New-York Stock Exchange maakt sinds april 1932 al overeenkomsten
met iedere maatschappij welke een notering van haar waarden op de beurs
aanvraagt. Daarbij werd de, bij de stukken te voegen verklaring van een
public-accountant met name vereist. Vanaf 1 juli 1933 worden de eisen weer
iets uitgebreid. De commentator Van Rietschoten merkt op dat uit een en
ander de waardering voor het werk van de public-accountant als vertrou­
wensman van het publiek sterk spreekt. Hij stelt de vraag of het bestuur
van de Amsterdamse effectenbeurs ook niet van een dergelijke waardering
zou kunnen doen blijken. Daarmede zou de weg naar een wettelijke controle
op de financiële verslaglegging in Nederland aanzienlijk vergemakkelijkt
worden.
 Hoewel de rubriek ‘Efficiëntie’ door twee redacteuren wordt verzorgd komt
deze vrijwel nooit aan bod. In het huidige nummer is daarop een uitzon­
dering gemaakt: in vier kolommen worden vijf onderwerpen behandeld
waarvan ik er drie wil noemen: ‘Zo is er thans een machine die zien kan; als
zodanig kan men een toestel betitelen, dat, als een der laatste toepassingen
der steeds meer burgerrecht verkrijgende photocel, aangewend wordt bij
het verpakken van cigaretten’. Het artikel wordt afgesloten met de over­
peinzing dat, moge het belang bij de verpakking van cigaretten er een van
ondergeschikte aard zijn en vooral uit het oogpunt van ordelijkheid en
7/ 8-413

reclame worden nagestreefd, het geen betoog behoeft dat het vraagstuk in
andere gevallen van meer wezenlijk belang zal zijn. Het volgende onderwerp
dat stellig de belangstelling zal hebben getrokken betrof de mogelijkheid
van de vermindering van magazijnvoorraden door het uitoefenen van voorraadcontrole. Na een uiteenzetting waarom dit een belangrijk vraagstuk is
wordt een procedure beschreven hoe met behulp van ponskaarten controle
kan worden uitgeoefend op magazijnvoorraden, op aanschaffingen, op de
vaststelling van maximum- en minimumvoorraden en op de evenredigheid
tussen aanschaffingen en afgeleverd product. Als laatste punt vermeld ik
de behandeling van het tussenmagazijn als voorbereiding voor de expeditie.
Vooral het tweede door mij genoemde onderwerp was toentertijd groot
nieuws; niet het gehele bedrijfsleven stond echter te trappelen van verlan­
gen om zich aan ponskaart-toepassingen te wagen hetgeen nogal frustrerend
was voor vooruitstrevende vakgenoten.
 Een jong literaat schreef eens een pil van een roman met de titel ‘Zo zijn de
mensen’ welke hij ter recensie aan een befaamd criticus toezond. Na verloop
van tijd ontving hij het boek terug zonder één opmerking: slechts aan de
titel had de recensent het woordje ‘niet’ toegevoegd. Aan dit verhaaltje
moest ik denken toen ik de critiek van H. W C. Bordewijk op het werk van
S. de Wolff ‘Het economisch getij’ las. De Wolff besluit namelijk zijn
voorwoord met het citeren van een oud-joodse wijsheid: ‘doet uw werk ook
reeds vóór de rijpheid der dagen en gij zult uw loon ontvangen als de tijden
rijp zijn’. Bordewijk vult dat citaat aan met de opmerking dat dit loon niet
alleen van de rijpheid der tijden maar vooral van de rijpheid van het werk
zal afhangen. Ik wil, noch kan mij een oordeel aanmatigen over de in deze
aanvulling verscholen kritiek maar vermeld deze slechts omdat ze daarna
door Bordewijk in een boekbespreking van een voor het MAB ongebruike­
lijke omvang wordt geëxpliciteerd. Deze is zó omvangrijk dat beter van een
artikel zou kunnen worden gesproken; het moest uitzonderingswijze met
een kleine letter en minder wit tussen de regels worden gedrukt.
september 1933
Het schrijverspaar Ir. B. A. de la Houssaye en Drs. G. L. Groeneveld,
waarvan wij ook verleden jaar reeds artikelen met een statistische inslag
tegenkwamen levert thans een bijdrage welke de betekenis van de Paretocurve voor het marktanalytisch onderzoek tot onderwerp heeft. In die tijd
zijn beide auteurs werkzaam bij de P.T.T. en het wekt dan ook geen verbazing
dat zij een en ander toelichten aan de hand van aantallen telefonische
hoofdaansluitingen. Zoals bekend geeft de Pareto-curve inzicht in de in­
komensverdeling over de bevolking binnen een bepaald gebied.
 Over de wijze waarop de goederenbeweging behoort te worden gecontroleerd
zijn altijd veel pennen in beweging geweest. In het bijzonder de veertiger
718-414

jaren, de periode waarin men zich definitief losmaakte van hetgeen de grote
voormannen, met name Sternheim, terzake hadden gepropageerd, hebben
heel wat heftige polemieken aanschouwd. E. P. M. van Waes schrijft nu een
uitdagend artikel en draagt heel wat argumenten aan waarom hij zich keert
tegen de opvatting als zouden de chronologische in- en verkoopregisters
moeten worden afgecheckt tenzij dit geschiedt om de algemene accuratesse
der administratie vast te stellen. Hij wil de inkoopfacturen checken met de
magazijn- en de crediteurenadministratie.
 In de rubriek ‘Uit het Buitenland’ wordt aandacht geschonken aan het feit
dat thans een tweejarige ervaring is opgedaan met de beschermde titel van
‘Wirtschaftsprüfer’. Heeft deze aan de verwachtingen beantwoord? Het
blijkt dat het merendeel van de verplichte controles opgedragen wordt aan
de grote Treuhandgesellschaften; de tegenstelling tussen deze instellingen
en de ‘Einzelwirtschaftsprüfer’ is, ondanks de samenwerking in het Institut
geenszins verdwenen. Wel zijn wat, beide partijen bevredigende wijzigingen
in de voorschriften en de regeling van het stemrecht aangebracht. Het
liberale toelatingsbeleid bij de instelling van de beschermde titel zou een
teveel aan beroepsgenoten hebben veroorzaakt en het ontbreekt bepaald
niet aan voorstellen om verdere toeneming van het aantal erkende accoun­
tants tegen te gaan. Het Institut vindt het niet op de weg van de examen­
commissies te liggen om door de wijze van beoordeling de concurrentie in
het beroep te beperken. De ook bij ons zo bekende Prof. Dr. E. Schmalenbach had terzake voorstellen gedaan. Het Institut zoekt liever in de richting
van uitbreiding der verplichte controles. Al mag deze plicht intussen wel de
aanleiding zijn geweest van de titelbescherming men meent toch zich in de
toekomst niet uitsluitend op deze werkzaamheden te moeten richten. En
dan volgen nog enkele sobere mededelingen:
Het accountantswezen werd in de laatste maanden ‘gleichgeschaltet’, het
bestuur van het Verband Deutscher Bücherrevisoren kwam in handen van
leden van de NSDAP en Stahlhelm, het Treuhandverband koos uit leden
van NSDAP en DNF. Het Institut der Wirtschaftsprüfer trad toe tot de Bund
National-sozialistischer Deutscher Juristen en werd ingevolge opdracht van
de regering gleichgeschaltet. Reeds eerder werd er voorgesteld een verdere
toelating van accountants van joodse afkomst voorlopig te staken.
 Op het Federatief examen van het ‘Instituut’ en de ‘Organisatie’ komt een
vraagstuk voor dat betrekking heeft op de ‘volledige controle van de admini­
stratie en van de balans en winst- en verliesrekening alsmede de onderte­
kening van de balans’ van de N.v Oliehandel Olha. Op het stramien van
deze Olha voortbordurend zijn in de loop van de volgende jaren heel wat
vraagstukken geredigeerd. Daartegenover staat een vraagstuk dat niet veel
navolgers heeft opgeleverd en dat werd voorgelegd aan de studenten van de
Nederlandsche Handelshoogeschool. Het betrof een investigation in ver­
band met het verzoek tot uitstel van betaling.
Tom Manders zong eens ‘Met mij kan je alle kanten uit’. In dat verband
twee meningen om de crisis te bestrijden welke ik broederlijk vereend in
7/ 8-415

het repertorium vond:
C. A. Klaasse in ‘de Zakenwereld’ meent dat de regering zich zal moeten
realiseren, dat de uitvoering van overheidswerken een der weinige gebieden
blijft, waarin de overheid daadwerkelijk de crisisbestrijding ter hand kan
nemen waartegenover echter C. J. P. Zaalberg in ‘de Ingenieur’ als zijn
mening geeft dat onze werkloosheid pas kan verminderen als wij op de
wereldmarkt kunnen concurreren. Hij meent dan dat de grote werken,
waarvan sommigen heil verwachten als katalysator voor het herstel van de
bedrijvigheid de financiële uitputting van het land zullen versnellen en de
loondaling tegenhouden. Het herstel moet komen van de kracht, die de
bedrijven stuk voor stuk weten te ontwikkelen.
7/ 8-416.
