DE „PUBLIEKE” EN DE „PRIVATE” TAAK VAN DEN ACCOUNTANT
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
„schifting” moet maken. Dit College zal zijn samengesteld mede
krachtens den invloed van die Registeraccountants, die aan­
stonds tot het Register konden worden toegelaten krachtens in
de praktijk verworven kennis, al hadden zij geenerlei examen
gedaan, dus mede krachtens den invloed van die accountants,
die op dezelfde lijn staan, waarop de leden van Requestrante
beweren te staan. Die leden zullen alsdan Registeraccountants
worden en dezelfde rechten hebben als de leden van de drie
vereenigingen en van de academisch gevormde accountants.
Requestrante heeft derhalve niet de minste reden tot klagen.
Haar verzoek moet, behoudens voor zooveel in voormelde zin­
snede is vervat, als onlogisch en ongegrond worden afgewezen.
Mr. F. C. VAN GEER

169

vaststaat, dat het grooter nut dat verkregen wordt door de
controle uit te voeren als in de publieke taak gebruikelijk is,
altijd opAveegt — misschien wrel ruimschoots opweegt — tegen
de meerdere kosten. Ik geloof niet dat men dit, gezien van het
standpunt van den opdrachtgever, die soms slechts een beperkt
of zijdelingseh belang bij de juistheid van de boekhouding in
haar geheel heeft, in het algemeen zoo kan stellen.
 Wanneer men evenwel op dit standpunt staat, of in het alge­
meen van meening is, dat een verder uitgebreide controle in het
belang van den opdrachtgever wenschelijk is, dan is het natuur­
lijk de plicht van den accountant als den ter zake kundige,
den opdrachtgever daarop te wijzen. Maar de opdrachtgever
beslist tenslotte. De accountant heeft dan alleen de keus tus­
schen „weigeren” of „uitvoeren”. Hij zal „weigeren”, wanneer
hij van oordeel is, dat de opdracht, zooals die wordt verstrekt,
werk veroorzaakt en zelfs dan, wanneer hij meent, dat
DE „PUBLIEKE” EN DE „PRIVATE” TAAK VAN DEN nutteloos
de
kosten
niet evenredig zullen zijn aan het te verwachten nut,
ACCOUNTANT
maar wanneer deze omstandigheden zich niet voordoen, is er
m.i. tegen aanvaarding geen enkel redelijk bezwaar.
III.
IV. Be taakbepaling.
De invloed, dien de opdrachtgever door middel van de formuleering van de opdracht op de taak van den accountant uit­
De opdracht wijst de taak aan en bepaalt daarmede tevens de oefent, kan zijn een „uitbreiding” of een „beperking” van de
verantwoordelijkheid. De opdrachtgever kan door middel van werkzaamheden die de accountant in de „publieke taak” zal
de opdracht de verantwoordelijkheid en de taak van den accoun­ moeten verrichten.
 tant beinvloeden.1) Voor de publieke taak is slechts één op­ Van „uitbreiding” te dezen opzichte kan natuurlijk alleen
dracht: „het controleeren van de boekhouding met het doel do sprake zijn, wanneer men aanneemt dat in de publieke taak de
jaarrekening te certificeeren” mogelijk; daarmede is de verant­ accountant bij zijn taakbepaling aan een in het maatschappelijk
woordelijkheid welke de accountant zal moeten dragen vastge­ verkeer gegroeide norm gebonden is en niet „al het mogelijke
steld en zijn taakbepaling en taakvervulling zullen daarmede in moet doen” en de „100 % controle” moet uitoefenen, zooals
overeenstemming moeten zijn. Dit alles heb ik in mijn vorig wjj die beschreven hebben, want in beide laatste gevallen is
artikel toegelicht. Ik heb daarbij tevens mijn denkbeelden over natuurlijk geen uitbreiding meer mogelijk.
de taakbepaling in de publieke taak vermeld en in dit artikel
zal ik thans de taakbepaling in de private taak bespreken.2)
Ik zal nu voorbeelden geven van taakbepaling in de „private
taak” en ik begin daarbij met een voorbeeld waarbij de werk­
Allereerst zij dan opgemerkt, dat het altijd de accountant is, zaamheden door een opdracht in de private taak, gegeven naast
als de ter zake kundige, die de wijze waarop het eontrolewerk een opdracht in de publieke taak, worden uitgebreid.
moet worden verricht, bepaalt. Hij moet zoo straks de verant­
woordelijkheid voor de mede te deelen uitkomst dragen en hij
heeft te bepalen welke werkzaamheden moeten worden verricht Naar mijn meening voldoet een controle in de publieke taak
om zulks op goede gronden te kunnen doen.3)
aan de norm, wanneer de accountant zich aan het einde van het
De „opdracht” wordt evenwel door den opdrachtgever ver­ boekjaar van de juistheid van het saldo van iederen debiteur
strekt en bepaald. De verantwoordelijkheid, welke de accountant afzonderlijk overtuigt.
 in de private taak aanvaardt hangt af van de opdracht. De op­ Wanneer nu de Directie de opdracht van den accountant zoo
drachtgever heeft dientengevolge door de opdracht, welke hij wijzigt dat hij elke maand of elk kwartaal de juistheid van het
verstrekt, invloed op de taakbepaling.
saldo van iederen debiteur moet nagaan, dan geeft zij een uit­
Gewoonlijk zal omtrent de opdracht overleg worden gepleegd breiding van de taak, die de accountant in de publieke taak
tusschen opdrachtgever en accountant, waarbij de laatste de had. Een opdracht als de onderhavige is volstrekt niet vreemd ;
deskundige voorlichting zal geven. Zoo zal b.v. de opdracht­ ze komt voor in die gevallen, waarin de Directie om welke reden
gever soms noodgedwongen den accountant moeten binden aan dan ook meent niet geheel te mogen steunen op de arbeid van
een tijd, binnen welken het onderzoek zal moeten zijn beëindigd, haar ambtenaren, die de debiteuren-administratie verzorgen en
omdat b.v. de opdrachtgever een te nemen beslissing niet langer op het toezicht, dat intern op die werkzaamheden wordt uit­
langer kan uitstellen. Is een volledig onderzoek in dat tijds­ geoefend.
bestek onmogelijk, dan zullen de opdrachtgever en accountant In Vraagstuk IV, Accountancy C van het Federatief Examen
nagaan, welke gegevens kunnen worden verzameld en welke 1928 (M. A. B. 5e jr. no. 1 — Januari 1929, blz 15) vindt men
onderdeden onderzocht, om althans bij het nemen der beslissing van de mogelijkheid van een uitbreiding der opdracht in deze
zoover te zijn ingelicht als mogelijk is. Hieruit vloeit dan een richting een voorbeeld.
beperkte opdracht met een beperkte taak en dus een verant­
woordelijkheid voor den accountant voort.
 Ik zal dit voorbeeld voor public-accountants zeker niet met
nog andere behoeven aan te vullen. Ieder vindt ze in zijn eigen
Niet alleen de tijd die voor de opdracht beschikbaar is, maar practijk.5) Ik wijs alleen nog op het bekende voorbeeld van de
ook de kosten aan het onderzoek verbonden, kunnen oorzaak controle op een kleine kas bij een groote onderneming.
zijn, dat het onderzoek tot enkele punten wordt beperkt.
Ook voor accountantsarbeid geldt het economisch principe Dat daar waar als in bovenstaand geval „publieke” en
dat de kosten het nut niet mogen overtreffen.4) Hiertegen zou „private” taak samen gaan, de „private” taak alleen een uit­
kunnen warden aangevoerd, dat voor sommigen vaktechnisch breiding en nimmer een beperking kan zijn van de publieke

170

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

taak, zal ik na al hetgeen ik hieromtrent reeds heb gezegd, niet Beide voorbeelden betreffen werkzaamheden van accountants
in dienstbetrekking bij den Staat of een particuliere onder­
meer behoeven te argumenteeren.
neming, dus niet van „public-accountants”.
Ik zou, wanneer zulks als bezwaar tegen de gegeven voor­
beelden
worden aangevoerd, kunnen volstaan met er op
Voor voorbeelden, waarbij de werkzaamheden van den ac­ te wijzen,mocht
dat
tusschen private-accountants en public-accoun­
countant ingevolge de opdracht en de daaruit voortvloeiende tants tot dusverre
— en m.i. terecht — geen verschil wordt ge­
verantwoordelijkheid en taakbepaling blijven beneden de norm maakt bij het bepalen
de vaktechnische eischen. Zoolang de
van de publieke taak, wil ik beginnen met die opdrachten, vaktechnische eischen van
voor
beide groepen van accountants ge­
welke door een groot aantal accountants geregeld worden uit­ lijk zijn, moet van beide groepen
naleving van die
gevoerd. Ik doel hier in de eerste plaats op de belasting- eischen kunnen worden gevorderd volstrekte
en
ook
in
werkelijkheid geaccountants.
eischt worden.
 Toen in 1918 de Administratie der Directe Belastingen in ons De public-accountants verrichten uit den aard der zaak geen
land ertoe overging om, aanvankelijk in hoofdzaak ten behoeve belasting-onderzoeken,
maar wel komen bij hen credietondervan de aanslagen in de Oorlogswinstbelasting, de boekhoudingen zoeken als door de bank-accountants
worden uitgevoerd, voor.
van belastingplichtigen te doen controleeren, was deze Admini­ Dezelfde redenen die de bankaceountants
er toe leiden deze
stratie, door haar deskundigen voorgelicht, er zich wel van be­ opdrachten zonder bezwaar uit te voeren, gelden
onveranderd
wust, dat die controle een zéér beperkte was en volstrekt geen voor den public-accountant.
absolute zekerheid kon geven omtrent de juistheid van de aan­
gifte voor die belasting. Niemand zal evenwel kunnen beweren, Er zijn tal van andere opdrachten, welke den public-accoun­
dat die accountantscontrole, zoo opgevat, niet zeer nuttig is ge­ tant worden verstrekt, waarbij bepaalde redenen het wenschcweest voor bovenbedoelde administratie en groote voordeelen lijk of noodzakelijk maken, den omvang van de controle te be­
aan ’s Rijks schatkist heeft gebracht.
perken. Ik noem hier in de eerste plaats de onderzoeken naar
den financieelen toestand en de rentabiliteit van ondernemin­
Voor mij staat vast, dat wanneer men toentertijd had willen gen,
financieele positie is vastgeloopen en waar op zeer
en kunnen vasthouden aan den eisch ,,geen bepei’kte, maar vol­ kortenwiertermijn
besluit moet worden genomen omtrent
ledige controle, want alleen zoo krijgt gij, belastingadministratie, verstrekking vaneen
kapitaal, voortzetting van het bedrijf
voldoende zekerheid”, een belangrijk lager bedrag door het in anderen vorm,nieuw
faillissement
of anderszins. In verreweg
Rijk zou zijn geïnd, eenvoudig reeds omdat in die tijdsomstan­ de meeste gevallen is de tijd, die
voor het onderzoek kan
digheden de krachten ontbraken om een dergclijke controle op worden gelaten, te kort om de grootst
mogelijke zekerheid
eenigszins groote schaal uit te oefenen.
 te verkrijgen; het ware oneconomisch en zelfs onmaatschap­
De verhoudingen, welke op het oogenblik bij den Belasting- pelijk om in die gevallen niet te trachten te bereiken wat
aceountantsdienst bestaan, ken ik niet, maar ik heb voldoende mogelijk was om de betrokkenen voor hun beslissing die ge­
vertrouwen in de vaktechnische bekwaamheid en het verant­ gevens te verstrekken, welke in het korte tijdsbestek verzameld
woordelijkheidsgevoel van mijn collega’s die als belasting- kunnen worden.
accountant werkzaam zijn, om aan te nemen, dat deze of soort­ Elke zgn. „Investigation” heeft ten gevolge van de doel­
gelijke overwegingen oorzaak zijn dat thans nog door de belas­
bij de opdracht bepaald en omschreven een tendens
tingadministratie bij de belastingplichtigen als regel een be­ stelling
om het onderzoek in bepaalde richting uit te breiden en op
perkte controle op de boekhouding ten behoeve van de admini­ andere,
met de doelstelling in onmiddellijk verband
stratie der directe belastingen wordt toegepast. Ik mag aan­ staande, niet
punten
beperken. Bij tal van zgn. „vaste con­
nemen dat zulks het resultaat is van een overleg, tusschen die troles” ziet men tetevens
doordat Commis­
accountants en genoemde Administratie en dat deze laatste zich sarissen of Directie met ’t deooginvestigation,
op de bijzondere verhoudingen
bewust is van de geringe zekerheid, die deze beperkte onder­ in de onderneming, de doelstelling,
alleen
zoeken bieden omtrent de absolute juistheid der medegedeelde was „het certificeeren van de juistheiddievanaanvankelijk
de
jaarrekening”
cijfers, doch voor het doel dat ze nastreeft, meent in die be­ in een of andere richting uitbreiden. Wanneer laatstgenoemde
perkte onderzoeken voldoenden steun te hebben voor het doel doelstelling vervalt, blijft alleen de doelstelling voor het bijzon­
dat zij wenscht te bereiken.
 dere geval over. Wil men, wat ik noem de „private taak”, aan­
Ik mag — last not least -— ook aannemen, dat de leidende duiden met „investigations” dan is zulks mij best, mits men
accountantsvereenigingen met deze opvatting accoord gaan. Het dan de gedachte dat investigations geen periodiek terugkeekan de Besturen dier vereenigingen toch niet onbekend zijn, dat rende opdrachten zouden kunnen zijn, laat varen of anders aan­
door meerdere hunner leden die beperkte controles als regel toont waarom aan niet periodiek terugkeerende opdrachten
worden uitgeoefend en ik heb nimmer vernomen dat in verband andere eischen moeten worden gesteld dan aan die, welke regel­
daarmede op eenigerlei wijze door die vereenigingen maatrege­ matig worden vrstrekt of doorloopend zijn.
len tegen die accountants zijn genomen.
Ik volsta nu verder met te verwijzen naar de omschrijving
der
opdrachten, voorkomende in Sternheim’s Contróleleer
De beperkte controles worden ook uitgevoerd door bank­
accountants, ten behoeve van crediet-onderzoeken. Ook hier onder No. 200 en No. 215 en respectievelijk aangeduid als
weten ongetwijfeld de bankinstellingen dat het betreffende „Beperkte Opdracht” en „Investigations” . 6) en 7)
onderzoek haar niet de hoogst mogelijke zekerheid biedt omtrent
de juistheid van de verstrekte cijfers ; voor het doel dat de bank­
instelling met liet instellen der controle beoogt voldoet haar Met het bovenstaande meen ik te hebben aangetoond
le. dat de taakbepaling niet voor alle opdrachten gelijk be­
blijkbaar de zekerheid, welke de beperkte controle biedt.
hoeft te zijn;
Ook deze verhoudingen bestaan reeds zeer langen tijd ; zij zijn 2e. dat er één algemeene of objectieve taakbepaling behoort
de Besturen der accountantsvereenigingen bekend en worden
te zijn voor die opdrachten, welke ik aanduid als begetolereerd.
 hoorende tot de „publieke taak” ;

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
3e. dat er bijzondere of subjectieve taakbepalingen zijn voor
die opdrachten, welke ik aanduid als te behooren tot de
' „private taak” ;
4e. dat dit onderscheid in taakbepaling berust op theoreti­
sche overwegingen, zich aansluit aan de bestaande ver­
houdingen en in overeenstemming is met de taakuitoefe­
ning, zooals men die kan waarnemen en door de leidende
accountantsvereenigingen ook wordt getolereerd.
V. Het nut van de onderscheiding in taakbepaling
Het bovenbedoelde onderscheid heb ik steeds, zoowel bij
theoretische beschouwing van de contróleleer als bij de practische uitoefening van mijn beroep, als „vanzelfsprekend”
beschouwd. Ik heb het daarom alleen reeds onnoodig geoor­
deeld er op eenige wijze propaganda voor te maken. 8)
Toen ik dit onderscheid als basis nam bij de beschouwing
over de uitwerking van een vraagstuk in „Accountancy No.
227 April 1923” had ik de vaste overtuiging, dat ik van
een beginsel uitging, hetwelk algemeen bekend en aanvaard
was. De belangstelling welke dit in mijn oog eenvoudig beginsel
is gaan genieten, dankt het uitsluitend aan de bestrijding!
Er is naar mijn meening van geen leer, van geen theorie
en ook van geen probleem sprake. Ik kom op het onder­
werp dan ook alleen terug op aandrang van den heer Mey
en met het doel om de verkeerde uitlegging, die men aan
het bedoelde onderscheid is gaan geven, te weerleggen. Maar
daarover nu in en volgend artikel, dat zal handelen over de
bestrijding die de door mij in alle onschuld gemaakte onder­
scheiding ondervond en waarin ik wil trachten de bestrijding
te weerleggen.
 Het nut der onderscheiding is voor mij gelegen in het ver­
schil dat daardoor wordt gemaakt tusschen:
a. de verhoudingen waaronder de accountant werkt (in de
„publieke taak” zelfstandiger dan in de „private taak”);
b. de doelstellingen van de controle en wel naar twee prin­
cipieel te onderscheiden groepen,
c. de taakbepaling en de gronden waarop die berust voor
beide groepen afzonderlijk.
De bestaande onderscheiding in: volledige controles, be­
perkte controles en investigations biedt noch voor een behan­
deling van de contróleleer noch voor de uitoefening van de
practijk voldoende houvast.
De beste bestrijding van de onderscheiding in „private” en
„publieke taak” zou ongetwijfeld zijn een betere onderschei­
ding daarvoor in de plaats te stellen of de bestaande en
hierbovengenoemde toe te lichten en te verdedigen. Zulks
is tot dusverre nog niet geschied. Over verschil in benaming
behoeven we niet te kibbelen; ik geef de mijne graag voor
elke andere, b.v. „volledige controles” en „investigations”,
„controleerende” en „adviseerende taak” enz. enz. Wil men
geen grenzen of wil men de grenzen anders getrokken zien,
dan door mij is omschreven, best, maar men beginne dan althans
met die grenzen aan te geven en de scheidingslijn toe te
lichten of met te argumenteeren waarom geen begrenzing noodig
zou zijn. Met negatieve bestrijding in algemeene termen ver­
vat komen wij niets verder.
 Op één punt wil ik thans nog wijzen. In onze literatuur nemen
bij de behandeling van de contróleleer, de contrôles in de
„publieke” taak de voornaamste plaats in. Over andere onder­
zoeken wordt weinig geschreven ; men beschouwt ze niet
zelden als een nog bestaand kwaad, dat zoo spoedig mogelijk
dient te verdwijnen. Uit die overweging spruit voort een bij
een mondelinge behandeling tegen het onderscheid in private

171

en publieke taak aangevoerd argument, hier op neerkomen­
de dat waar de accountantspractijk grootendeels bestaat uit
wat ik aanduid met de publieke taak, het geen nut heeft over
andere opdrachten uit te weiden.
Deze opmerking heeft mij aanleiding gegeven een enquête
in te stellen naar de verhouding tusschen het totaal aantal
jaarlijksch terugkeerende opdrachten — zgn. „volledige” of
„vaste” controles dus — en dat hetwelk daarvan eindigt met
een accountantsverklaring, welke wordt gepubliceerd of met
de onderteekening door den accountant van een gepubliceer­
de balans.
Door de 'welwillende medewerking van eenige collega’s
verkreeg ik cijfers van zeven der groote accountantskan­
toren. Ze wijzen uit dat bij resp. 1 %, 16 %, 22 %, 24 %,
25 %, 25 % en 30 % der vaste controles de opdracht een pu­
bliek certificeeren van de jaarrekening ten doel had.
Alhoewel ik zeer goed weet dat mijn onderzoek zich slechts
tot een beperkt gebied van de huidige accountantspractijk in
ons land heeft bepaald, wettigt de uitkomst mij m.i. wel te
concludeeren dat de opdrachten die ik als in de „private”
taak bestempel ook voor de public-accountants van minstens
even groot belang zijn als die uit de „publieke” taak.
 (Wordt vervolgd)
R. A. DIJKER
AANTEEKENINGEN
1) In dit verband moet worden gelezen een zinsnede uit het vorig
artikel, luidende: „De verantwoordelijkheid van den accountant is
hier (d.i. in de private taak) een zaak tusschen opdrachtgever en
accountant; zij beiden kunnen die naar behoefte regelen”. Zulks ge­
schiedt door middel van de opdracht, welke weliswaar door den op­
drachtgever alleen wordt gegeven, maar waarop de accountant toch
meestal invloed kan uitoefenen voor wat betreft de doelstelling.
2) Men heeft er mij naar aanleiding van mijn vorig artikel op ge­
wezen dat in de publieke taak de verantwoordelijkheid van den accoun­
tant niet alleen voortvloeit uit de onderteekening van het certificaat,
maar dat ook in de publieke taak de accountant tot plicht heeft regel­
matig te controleeren. De onderteekening c.a. van achtereenvolgende
balansen — zoo werd opgemerkt —• wekt het vertrouwen dat regel­
matig de boekhouding c.a. door den betreffenden accountant wordt ge­
controleerd. De bepaling van de perioden (per maand, per kwartaal,
per halfjaar, per jaar) is daarom geen gevolg van overleg tusschen
opdrachtgever en accountant, maar moet zelfstandig door den accoun­
tant geschieden, want hij is niet alleen verantwoordelijk voor de juist­
heid van de balans, maar ook voor een doeltreffende regelmatige con­
trole.
 ,
•
In antwoord hierop zij allereerst opgemerkt, dat men moet onder­
scheiden tusschen wat „wenschelijk’ en wat „gebruikelijk’ is. Met de
onderteekening van een balans neemt de accountant, wanneer niets
anders is bepaald, m.i. nooit verdere verantwoordelijkheid op zich
dan dat hij de juistheid van dat stuk binnen zekere grenzen garan­
deert. Er is niet alleen geen bepaling die deze verantwoordelijkheid
uitbreidt; er is integendeel een bepaling, welke aannemelijk maakt,
dat het nimmer de bedoeling is geweest een verantwoordeiijkheid
van een meer regelmatige of tijdige controle te aanvaarden met de
onderteekening of goedkeuring der jaarstukken. Ik bedoel de bepa­
ling omtrent het voorbehoud bij een zgn. zelfstandig balansonderzoek.
Het voorbehoud beperkt zich hier tot de juistheid van het winstsaldo
en strekt zich niet uit tot de gevolgen van een jaarcontróle van de
balans alleen in plaats van meer regelmatige controle. Indien een regel­
matige controle bij de gewone onderteekening was verondersteld, zou
in het voorbehoud bij een zelfstandig balansonderzoek ook melding
van deze leemte moeten zijn gemaakt b.v. door een clausule „dat de
boekhouding niet is gecontroleerd maar alleen de balans. In elk geval
zou moeten zijn voorgeschreven dat uit de verklaring duidelijk zou
blijken dat alleen de balans en niet de boekhouding in haar geheel is
gecontroleerd.
Ten overvloede wil ik er op wijzen dat de consequentie van deze
uitbreiding der verantwoordelijkheid zou medebrengen, dat van het
beëindigen der opdracht door den opdrachtgever of accountant „pu­
bliek” zou moeten worden kennisgegeven.
 Ik blijf dan ook van meening dat de verantwoordelijkheid voor de
controle in de periode tusschen de jaarstukken in, er een is uit de-

172

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

private taak, dat zij voortvloeit uit de opdracht, dientengevolge door
den opdrachtgever in overleg met den accountant wordt bepaald en
zich niet verder uitstrekt dan uit de aanvaarde opdracht voortvloeit.
3) Hierbij zij nog eens verwezen naar: „C. A. Blazer, Contrôle bij
Banken”, blz. 14:
„Maar al kan de Directie (de opdrachtgever in het algemeen R. A.
,,D.) de objecten der controle aanwijzen, de manier waarop de con­
trôle zal moeten worden uitgevoerd, dient door den controleur zelf
„te worden vastgesteld, zal hij zijn verantwoordelijkheid kunnen dra­
d e n ”.
4) Hierop werd naar ik meen in het bijzonder door Prof. Dr. J. G.
Ch. Volmer verwezen bij een polemiek over de grenzen der controle.
5) Aan de stellingen welke de heer James Polak dezer dagen op een
lezing over „De Accountant en het Beheer’ op de Zuid-Hollandsche
Club van Accountants verdedigde ontleen ik het volgende:
„Als neventaak kan den accountant worden opgedragen:
„a. beoordeeling van het ondernemersbeheer, bij speciale opdracht
„(investigations).
„b. op speciaal verzoek (Commissarissen tegenover Directie; Directie
„tegenover lager personeel)
„(kan slechts worden aanvaard onder voorbehoud dat de
„accountant als regel niet de meest aangewezen persoon is)”.
Collega James Polak spreekt hier blijkbaar van een „neventaak”
omdat naar zijn meening controle op het ondernemersbeheer niet tot
de eigenlijke taak van den accountant behoort. Voor die collega’s,
welke meenen dat de controle op het ondernemersbeheer wel tot hun
werkkring behoort, is een uitbreiding der controle boven de normale
grens in deze richting er een in de „private taak”.
 6) Onder „Beperkte Opdracht” verstaat Dr. Sternheim waarschijn­
lijk een controle, welke „beperkt” blijft tot een bepaald onderdeel der
administratie (zie de opsomming onder no. 200). Onder „Investiga­
tion” een controle waarbij het doel waarom zekerheid omtrent de
juistheid eener rekening moet worden verkregen, nauwkeurig be­
paald is en tot beperking van taak en verantwoordelijkheid kan leiden.
De omstandigheid dat de controles op het naleven van kartellovereenkomsten onder de „.beperkte opdrachten” zijn opgenomen,
doet mij „waarschijnlijk” in plaats van „blijkbaar” schrijven en deze
meening „onder voorbehoud” verkondigen.
7) Men spreekt wel van „Investigations” als tegenstelling ten op­
zichte van opdrachten, welke periodiek terugkeeren. Een „Investiga­
tion” is dan een opdracht voor één keer. Deze onderscheiding moge
nuttig zijn voor de organisatie van het accountantskantoor, ze is m.i.
zonder eenig nut voor de bespreking van de vaktechnische eischen
aan de controles te stellen, voor de Contrôleleer dus.
Het zal bovendien niet in alle gevallen gemakelijk zijn te bepalen,
welke controle voor één keer, dus een „Investigation” is en welke
controles met geregelde tusschenpoozen periodiek zullen terugkeeren,
door telkens nieuwe opdrachten. Men denke hierbij in ’t bijzonder
aan het credietonderzoek.
Een onderscheiding in „publieke” en „private taak” lijkt mij voor
de Contrôleleer nuttiger dan: Controle, Beperkte controle en Investi­
gation.
8) In het verslag van het debat, dat is gevolgd op mijn lezing voor
het Nederlandsch Instituut van Accountants (5 Maart 1927) leest men
van den heer Dr. Sternheim:
„De propaganda van den heer Dijker is vurig en maakt
„indruk. Het zou struisvogelpolitiek zijn, wanneer men niet zou
„erkennen dat de heer Dijker veld wint.”
Ook op andere plaatsen in dit debat spreekt hij van een propa­
ganda door mij gevoerd.
Ik volsta met te verwijzen naar de literatuuropgave bij den aan­
vang van mijn eerste artikel (blz. 113).
 Ik ben, zooals daaruit kan blijken alleen in de verdediging, niet in
de aanval en dus ook niet in propaganda.
BESLECHTE G ESCHILLEN

Red. Mr. P. J. DE KANTER
(Bedragen en mededeelingen zende men aan den Secretaris
der Redactie)
Aansprakelijkheid voor huishoudelijke schulden
Kort geleden werd een wetsontwerp tot wijziging van het
huwelijksvermogensrecht ingediend; waar echter dergelijke ont­
werpen vaak een lang leven hebben, bestaat er geen grond hier­

om alleen een onder de thans nog vigeerende bepalingen gerezen
aardige juridische vraag niet te bespreken.
De vraag is deze: verbindt een vrouw, welke buiten gemeen­
schap van goederen gehuwd is) indien zij handelt ter zake van
de gewone en dagelijksehe uitgaven der huishouding, hetzij zich
zelf alleen, of den echtgenoot alleen, of beide?
De huishoudelijke uitgaven geven nog al eens stof tot procedeeren.
In de gepubliceerde rechtspraak vindt men, met meerdere of
mindere argumentatie, aangetoond of ontkend dat de aankoop
door de vrouw des huizes van een tennisracket, ledikant, het
sluiten van een geldleening, het koopen van een stofzuiger of
kunstgebit, een dagelijksche uitgave voor de huishouding op­
levert.
Zeer veel zeldener het even huishoudelijk, maar juridiek veel
interessanter vraagstuk, waarop wij thans onze krachten gaan
beproeven.
De vraag kan zich practisch alleen voordoen bij uitsluiting
van gemeenschap, daar bij bestaan van huwelijksgemeenschap
de vrouw geen eigen goederen heeft (tenzij krachtens art. 175
B. W. bij erfstelling, legaat of schenking bepaald zou zijn dat
de goederen buiten de gemeenschap zouden vallen) en een
gebondenheid van haarzelf, dus in haar eigen goederen, der­
halve onbestaanbaar is, terwijl dan voorts alle schulden van
ieder der echtgenooten, ten laste der huwelijksgemeenschap
komen (Art. 17G B. W.).
 Met de wet in de hand is een oplossing niet eenvoudig; een
tekst, dit geval regelende, ontbreekt. Het vraagstuk, dat zich
eenige malen in de rechtspraak heeft voorgedaan en dat, ook
door de commentatoren van het Burgerlijk Wetboek verschil­
lend werd beslist, moet derhalve bezien worden vanuit het alge­
meen systeem der wet en uit den samenhang der verschillende
bepalingen. Thans geven eenige recente arresten van den Hoogen Raad een goed richtsnoer voor de oplossing. Dit leidt ons
dan ook tot historische beschouwingen, die in de materie van
het huwelijksvermogensrecht de aantrekkelijke zijde hebben, nu
eens niet terug te gaan tot oud-Fransche, ja zelfs Romeinsche
geleerden, maar tot de Oud-Hollandsche. Ofschoon er menig
geval aangewezen kan worden, waar dit gebeuren moet, is dat
toch steeds iets bijzonders. De eeuwenlange ontwikkeling die
verschillende rechtsinstituten op onze eigen bodem doorgemaakt
hadden is, gelijk bekend genoeg, ten tijde der Fransche revolutie
veelal wreed afgesneden, toen een buitenlandsch recht op den
Oud-Hollandschen stam werd geënt en het uit overoude tijden
ontstane hier goeddeels werd verdrongen.
Niet zoo het huwelijksgoederenrecht; daar werd veel van het
inheemsche behouden en tot recht verstand van wat nu geldt,
mogen wij teruggaan ook tot de speciale Nederlandscho rechts­
historie. Ons onderwerp dus heeft daarom veel aantrekkingskraeht.
 *

*

*

Het huwelijksgoederenrecht zooals het thans nog geldt, gaat
uit van een standpunt van sterke bevoogding der vrouw. Par­
tijen mogen de gemeenschap van goederen uitsluiten, maar als
algemeen systeem geldt dat de man, ook bij uitsluiting van ge­
meenschap van goederen, het beheer en de beschikking heeft
over alle inkomsten. Dit blijkt uit art. 160 B. W. (de man is het
hoofd der echtvereeniging; hij bestuurt de goederen aan de
vrouw persoonlijk toebehoorende, tenzij het tegendeel zij bedon­
gen), art. 162 B. W. (de man is verpligt zijne vrouw .......... en
haar al hetgeen noodig is, volgens zijnen staat en zijn vermogen,
te verschaffen) en voorts uit de art. 200 en 201 B. W., luidende:
art. 200.
Ook kan, ingeval van uitsluiting of beperking van ge­
meenschap, de som worden bepaald, welke de vrouw jaar-.
