De Bloedluis
7
DE BLOEDLUIS

(SCHIZONEURA LANIGERA HAUSMANN).
V o o r k o m e n en levenswij'ze. Dit insekt is een der ergste
vijanden van onze ooftboomen, inzonderheid van den appel.
Fig. 1. Tak van een appe]boom met bloed]uizen, in de afgescheiden, draderlge wasmassa verscholen. Bij benkele bloedlulzen afzonder]~jk. (Uit RITZZ~A
Bos, ,Ziekten en Beschadigingen der ooftboomen'; her clich~ welwfllend
afgestaan door de firma J. B. WOLTEnSte Groningen).
8
Men kan de door bloedluis aangetaste plaatsen gemakkelijk
herkennen, doordat er een blauwwit, wolachtig pluis op
voorkomt (fig. 1); dit pluis, dat vooral des zomers zeer
overvloedig is, bestaat uit lange wasdraden, die door de
bloedluizen worden afgescheiden uit klieren, die zich op
de rugzijde vooral van het achterlijf bevinden. Onder en
tusschen die draden vindt men de luizen: peervormige 11/~
m.M. lange oudere exemplaren, die blauwachtig bruin van
kleur zijn, en jongere, die nog een meer gele kleur hebben.
Als men ze dood drukt, laten zij een roode vlek achter, van
daar de naam bloedluis. Alle luizen zijn wijfjes; zij hebben
6 pooten en twee voelsprietjes v66r aan den kop, aan welk
lichaamsdeel zich aan de onderzijde de zuigsnuit bevindt.
 Deze zuigsnuit, die uit een soort van hollen koker bestaat,
waarin zich uiterst fijne gootvormige draden, de eigenlij~e
zuigorganen, bewegen, dient voor het opnemen der sappen,
waarmede de luizen zich voeden. De fijne draden worden
daartoe door de bast geboord; hare aanwezigheid in de
weefsels oefent daarop een prikkel uit, die vermeerde sapstrooming naar de aangetaste plek tengevolge heeft; bierdoor ontstaan op die plaatsen eenigs'zins sponsachtige, in
den aanvang knobbelachtige weefselwoekeringen (fig. 2),
die gewoonlijk openbarsten; tusschen de knobbels en in
de spleten zitten de bloedluizen dan goed beschut. De
volwassen luizen brengen zonder bevruchting levende
jongen ter wereld, en wel een 30 ~ 40 stuks; deze jongen
zijn binnen een week of drie op hare beurt volwassen en
schenken dan aan een nieuwe generatie het leven; er
kunnen per jaar tot 8, bij gunstig weer misschien nog wel
meet, generaties optreden, zoodat de vermeerdering 6norm
sterk kan zijn. De zeer jonge exemplaren hebben hog geen
wasdraden, maar zij krijgen die al spoedig; bij eenigszins
krachtigen wind worden zij dan, op die dradenzwevende,
gemakkelijk door den luchtstroom medegevoerd naar andere
boomen, waar zij nieuwe kolonies stichten. Ook kan dit

geschieden door gevleugelde individuen, die in den zomer
tusschen de ongevleugelde kunnen ontstaan; ofschoon dit een
in Duitschland en andere landen met zekerheid vastgesteld
felt is, zijn i n Nederland deze
gevleugelde
bloedluizen nog
niet. waargenomen, en in Engeland, welks klimaat niet zoo heel
veel van het onze afwijkt, werden
zij slechts bij hooge uitzondering
gezien. Dit zelfde geldt voor de
in den herfst optredende manneties en wijfjes, die na paring een
enkel e i leggen, welk ei, dat
gewoonlijk aan den voet der boomen een eindje boven den grond
wordt afgezet, overwintert 1).
 In Nederland heeft men deze
eierleggende wijfjes nog niet
waargenomen, evenmin als de
mannetjes. Bij ons overwinteren
als regel levendbarende luizen;
bij niet te koud weer gaat de
voortplanting langs dezen ongeslachtelij ken weg ook des winters
door, ofschoon er dan veel langer
tijd verloopt, v66r de jonge dieren

Fig. 2. Knobbelvormige uitwassen, aan een appelboom
ontstaan door de w e r k i n g v a n
bloedluizen. (Uit RITZE~A BOS,
, Z i e k t e n en Besehadigingen
der o o f t b o o m e n ' ; her elich~
welwillend afgestaan door de
Uitgevers v a n dit werk, de
firma J. B. WOLTSRS te Groningen.)

1) In Amerika is vastgesteld, dat de vrouwelijke gevleugelde
bloedluizen naar iepenboomen vliegen, waarop zij mannetjes
en wijfjes ter wereld brengen; de wintereieren dezer laatsten
worden dan op de iepen afgezet. In Europa heeft men dit niet
kunnen bevestigen; wel komt ook bij ons op de iep een na
verwante soort voor, maar deze gaat des zomers niet over op
appelboomen, maar op de wortels van bessenstruiken.
 10
tot het voortbrengen van jongen in staat zijn. Men vindt
dan ook het getieele jaar door luizen van verschillenden
leeftijd op de aangetaste plaatsen, zij het ook in veel minder
aantal des winters dan des zomers; ook de wasafzondering is des winters minder overvloedig dan des zomers,
zoodat die plekken dan minder gemakkelijk in her oog
vallen. Men vindt de luizen meest op eenigszjns beschutte
plaatsen, aan de onderzijde der takken en in kanker
achtige woekeringen, die zoowel door hen zelven als door de
kankerzwam kunnen zijn veroorzaakt. De nieuwekolonies
vindt men des zomers meestal op de 66njarige twijgen,
die saprijk zijn en een nog dunne bast hebben; ook op
de snijvlakten van snoeiwonden, die niet behoorlijk geteerd
zijn, vindt men ze niet zelden onder de vaak wat opgekrulde
bast, en verder ook dikwijls in vorstspleten en wonden.
Niet alleen de bovenaardsche deelen d e r b o o m e n worden
aangetast: ook op de wortels gaan de bloedluizen over,
waarop zij eveneens galachtige weefselwoekeringen veroorzaken. Deze wortelvorm is in Nederland, naar het schijnt,
veel minder algemeen dan de bovenaardsch levende vorm;
her kan evenwel toch wel zijn, dat zij meet voorkomt dan
men denkt; uit den aard der zaak valt deze aantasting
veel minder in het oog, zoodat men er dikwijls onkundig
van blijtt. Het schijnt, dat tegen den winter vele luizen van
de takken naar de wortels trekken, terwiji in her voorjaar
zij zelven of hare nakomelingen weder terug keeren naar
de takken; eieren zijn onder den grond nog nimmer gevonden,
ook niet in her buitenland.
 Aangetaste planten. Vrijwel aUe soorten van appelen
worden aangetast; sommige soorten zijn meer v a t b a a r dan
andere. In het algemeen hebben de fijne handappelen meer
te lijden dan de krachtige keukensoorten. Als zeer v a t b a a r
noemt GOETHE, vroeger directeur van de bekende ,,Lehranstalt ftlr Wein-, 0bst- und Gartenbau" in Geisenheim, o.a.:
witte en roode astrakan, roode herfstcalville, roode winter-

11
calville, witte wintercalville, Parker's pippeling, gele
bellefleur, Cox's Pomona, Keizer Alexander, wintergoud pearmain, groote Casseler-, Karmeliter-, Canada-, Baumann's
Edelborsdorfer en Landsberger Reinette. Bijna bloedluisvrij
noemt hij o.a. Charlamowsky, g r a u w e Fransche Reinette,
Ananasreinette, Ribston pippeling, Gravensteiner, Gevlamde
Kardinaal en hog enkele andere. Niet vergeten mag echter
worden, dat deze lijst verkregen is na plaatselijke waarnem i n g e n ; het staat volstrekt niet vast, dat een soort, die
in een bepaalde streek vrij blijft van bloedluis, ook in een
andere streek vrij zal blijven, iets wat men ook bij kanker
heeft waargenomen. Ook de onderstam is van invloed; in
Australi~ worden appelen, die veredeld zijn op de uit
Amerika geimporteerde ,Northern Spy" en op ,,Majetin"
niet aangetast, hetgeen in de Kaapkolonie het geval is met
de ,,Mei-appel". Naar GOETHE mededeelt, was ,Northern
Spy" de eenige soort, die te Geisenheim volkomen bloedluisvrij was. Voor zoover mij bekend, zijn hier te lande de
genoemde soorten n i m m e r als onderstam gebruikt; her zou
zeker wel aanbeveling verdienen, indien na den oorlog
daarmede eens een proef genomen werd; een kweeker,
die voor bloedluis i m m u n e appelen kon leveren, zou daarmede geen slechte zaken maken.
 Behalve appelen, worden ook peren aangetast; bij ons
geschiedt dit n~et heel vaak, althans niet met de takken;
op perewortels zijn nog al eens met was bedekte luizen gevondeu, die men voor bloedluizen hield; of deze nu echter
steeds tot de appelbewonende soort Schizoneura lg~igera
behoorden, is waarschijnlijk niet uitgemaakt. Ook wil men
het insekt hebben aangetroffen op kwee en meidoorn.
De bloedluis komt vooral reel voor op beschutte terreinen,
die dus niet zeer aan den wind zijn blootgesteld. In kweekerijen, waar de boompjes dicht bij elk~tar staan, heeft men
er veel last van, evenals in tuinen, die rain of meer door
huizen of hoogere boomen zijn ingesloten.
12

Schade. Direct nadeel lijden de boomen vooreerst door
het verlies aan sap, dat door de honderdduizenden luizen,
die op flink aangetaste boomen aanwezig zijn, aanhoudend
door wordt weggezogen, en ten tweede door de vorming
der kankerachtige woekeringen aan takken en wortels,
w a a r v a n ik boven reeds sprak. Het losse weefsel, waaruit
deze bestaan, heeft slechts een korten levensduur, zoodat
het meest in her tweede, sores reeds in her e e r s t e j a a r van
zijn ontstaan afsterft, w a a r n a de knobbels in de lengte
openbarsten. In die spleet worden ook weer nieuwe woekeringen van wondweefsel gevormd, hetgeen het kankerachtige uiterlijk der grooter wordende plekken veroorzaakt.
Dat door een en ander reel groeikracht verloren gaat,
behoeft geen betoog.
In Duitschland heeft men de bloedluis de jonge takken
van oude boomen zoo hevig zien aantasten, dat deze stieryen, zoodat een soort van ,topvuur" werd veroorzaakt.
Indirekte schade wordt aangericht, doordat in de opengesprongen bloedluisknobbels de kankerzwam en verschillende houtaantastende zwammen zich gemakkelijk kunnen
vestigen; ook schorskevers vinden daar een geschikt aangrijpingspunt.
 Bestrijding. Deze moet voornamelijk plaats hebben in
den winter door het dooden der overwinterende luizen en
eieren, indien deze ltmtsten aanwezig zijn. Dit kan geschieden
door bespuiting of, indien dit mogelijk is, bestrijking der
afzonderlijke kolonies met een stof, welke door de wasmassa,
waaronder de luizen verscholen zitten, heen dringt en zich
gemakkelijk in reten en spleten verspreidt. Voor het aanstippen wordt door L. R~.H, een bekend en praktisch Duitsch
entomoloog, als eenvoudigst en zeker werkend middel w a r m e
lijnolie aanbevolen; deze stof doodt niet alleen de luizen,
maar laat op de aangestreken plekken een laagje achter,
dat ze geruimen tijd voor nieuwe aantasting behoedt, welke
nawerking bij het eveneens zeer werkzame carbolineum

13
korter duurt. Voor dat aanstippen kan men het best een
stevige ververskwast gebruiken, van welker haren men een
flink stuk afsnijdt, zoodat een stijfgedeelte achterblijff ; hiermede strijkt en stoot men eenige malen krachtig over en
in de spleten.
 De meest geschikte stof voor bespuiting, waartoe men
bij hoogstammen en in groote boomgaarden gewoonlijk
wel zal moeten besluiten, is carbolineum ter sterkte van
10%, dus 1 L. van bet in water oplosbaar carbolineum in
10 k water. 0fschoon men ook onoplosbaar carbolineum
zelf oplosbaar kan maken, hetgeen iets goedkooper uitkomt,
is dit toch om verschillende redenen niet aan te raden,
(een voorschrift daarvoor is desgewenscht bij het Instituut
voor Phytopathologie verkrijgbaar). Op het oogenblik is
carbolineum zeer hoog in prijs, en wellicht binnen kort in
het geheel niet meer te krijgen; in normale tijden worden
door verschillende fabrieken en handelaren oplosbare carboiineumsoorten in den handel gebracht. Hier te lande wordt
veel gebruik gemaakt van het fabrikaat van de firma
SPALTEHOLTZ en AMESCHOT te Amsterdam. Een goede
carbolineumsoort geeft met water direkt een melkwitte
oplossing, waarin wel een enkel klein bruin droppeltje aan
de oppervlakte mag komen, maar waarin zich geen groote
bruine plekken of klonten mogen vertoonen. Voor de
bespuiting moet men gebruik maken van een pulverisateur,
die de vloeistof met groote kracht uitwerpt, zoodat zij in
alle reten en spleten der boomen wordt ingeperst (zie Vlugschrift 5, uitgegeven door het Instituut voor phytopathologie).
Deze bespuiting moet geschieden, als de knoppen hog
volkomen in rust zijn; het uitloopen wordt dan wellicht
iets vertraagd, doch beschadiging komt niet voor, wat wel
her geval is als de knoppen reeds aan her zwellen zijn.
 Niettegenstaande zeer zorgvuldig besproeien zullen toch
altijd wel enkele luizen niet met de vloeistof in aanraking
komen, dus aan den dood ontsnappen. In het voorjaar, als

14

de sterke vermeerdering begint, verraden de door die overlevenden gestichte kolonies zich al spoedig door de witte
wasmassa's; deze stippe men dan aan met de bovengenoemde middelen; eene oplossing van 5% gele of groene
zeep, waarbij hog 5% brandspiritus is gevoegd, is voor dit
doel ook zeer bruikbaar. Het verdient zeffs aanbevelingbij
de behandeling van oude boomen, waar de bloedluiszich
in kankhr- en andere wonden gevestigd heeft, deze oplossing nog sterker te nemen bijv. 10--15% zeep en 25%
brandspiritus. Ook dan nog zullen misschien enkele individuen in leven blijven, waarom men deze behandeling moet
herhalen, zoodra men weer de wasmassa's waarneemt.
Zijn er vele kleine kolonies, vooral aan jonge twijgen,
dan kan men ook den boom in bebladerden toestand bespuiten
met een oplossing van 2% zeep met 2% brandspiritus;
hierdoor worden de bladeren niet beschadigd, doch dit
mengsel is, ofschoon de resultaten zeer voldoende zijn,
natuurlijk lets minder werkzaam dan de sterkere oplossing.
Vooral ter vernietiging van die kolonies, welke gesticht
zijn doorbloedluizen, wetke van elders zij n komen aanvliegen,
of op hunne wasdraden zwevende, aanwaaien, is deze
laatoote bespuiting bet aangewezen middel.
Men stelle zich echter niet voor, na e e n j a a r van de plaag
geheel verlost te zullen zijn; vooral in streken, waar veel bloedluis voorkomt, en er uit onverschilligheid of onkunde weinig
tegen gedaan wordt, is een langdurige, volhardende campagne noodig om de plaag te overwinnen, terwijl men
steeds op zijn hoede moet blijven en de verschillende
bestrijdingsmiddelen, zoo noodig, herhalen.
 In den handel zijn vele geheimmiddelen tegen bloedluis
verkrijgbaar, waaronder zeer werkzame. Daaronder zljn
er echter, die vooral bij herhaald gebruik, niet onschadelijk
zijn voor de boomen, terwijl zij uit den aard der zaak,
daar zij niet uit philanthropische oogmerken worden verkrijgbaar gesteld, nog al duur uit komen.
15
Deze behandelingen zijn evenwel nog niet voldoende;
immers men rekent daarmede wel af met de luizen op de
takken, m a a r niet met die op de wortels. W a n n e e r deze,
zooals dikwijls bij de appelen het geval is, slechts in geringe
mate zijn aangetast, zal men den luizen, die in het voorjaar
naar de takken willen terugkeeren, dit kunnen beletten
door het aanbrengen van een smal strookje rupsenlijn om
den stam in her vroege voorjaar, in Februari of Maart;
bet is aan te raden voor dit doel de lijm direkt op een
glad gemaakt gedeelte van den stam te smeeren, omdat
de uiterst kleine luizen ,zeker onder het gebruikelijke papier
zouden kunnen doorkruipen.
Beter is bet, de luizen aan de wortels zelf te dooden;
dit kan geschieden door in den grond op afstanden van
_+ 1/~ M. van elkaar, ongeveer een halve M. van den stam
verwijderd, rondom den boom telkens 15 tt 20 cM s. benzine
o f zwavelkoolstof in een _+ 20 tt 25 cM. diep gat te gieten,
w a a r n a deze met een stok gestoken gaten onmiddellijk worden dichtgestopt of-getrapt. De dampen trekken dan door den
grond en dooden de luizen; de behandeling moet plaats
hebben bij droog weder, en in elk geval v66r de maand
April.
 Deze stoffen zijn onschadelijk voor de planten, wanneer
men ze m a a r niet direct op de wortels giet; stoot men dus
bij bet steken der gaten op een dikkeren wortel, dan make
men het gat een eindje terzijde daarvan.
Ook her ontblooten van den wortelhals en van de wortels
in de nabijheid daarvan en daarna overvloedig strooien van
tabaksstof zal veel luizen doen sterven.
W a a r men niettegenstaande de meest volhardende bestrijding der bovengronds levende luizen toch telkens weer
nieuwe haarden opmerkt, is de kans groot, dat deze gesticht
zijn door wortelluizen ; in dit geval is dus grondbehandeling
ten zeerste aan te raden.
Men zij bij bet gebruik van benzine of zwavelkoolstof,

16
wegens de groote brandbaarheid dier stoffen, voorzichtig
met v u u r en licht.
Voorkoming. Daarvoor is her bij den aanleg van een
nieuwen boomgaard in de eerste plaats zaak er op te letten,
dat men uit de kweekerij alleen boompjes ontvangt, welker
takken en wortels beiden absoluut vrij zijn van bloedluis.
Twijfelt men daaraan, dan zou het mogelijk zijn door een
berooking met blauwzuurgas eventueel aanwezige bloedluizen
te dooden. Daar het gebruik van dit gevaarlijke middel
verboden is anders dan door de daarvoor aangewezen
ambtenaren, wende men zich da~rvoor tot het Instituut
voor Phytopathologie te Wageningen.
Verder kieze men voor zijn-aanplant bij voorkeur soorten,
die in de streek bekend zijn als goed bestand tegen vorst,
en weinig vatbaar voor kanker en bloedluis.
W a n n e e r men er te eeniger tijd in slaagt, b.v. door veredeling op de bovengenoemde uitheemsche onderstammen,
om bloedluisvrije boomen te kweeken, zal natuurlijk een
ieder goed doen, zulke boomen te verkiezen.
 Ten slotte wil ik er hier even op wijzen, dat het zeer
wenschelijk zou zijn in gemeenten, waar de bloedluis zeer
veel schade aanricht, zooals in vele Limburgsche gemeenten,
verordeningen op de bestrijding in het leven te roepen,
zooals dit reeds in enkele plaatsen ten opzichte van andere
insekten is geschied.
T. A. C. SCHOEVERS.
Wageningen, Januari 1918.
