DE ACADEMISCHE OPLEIDING
Opleiding

DE ACADEMISCHE OPLEIDING
door Prof. J. Nathans

In een serie van artikelen m et betrekking tot de opleiding tot registeraccountant
(omslachtiger m aar juister geformuleerd: de opleidingen waarvan het m et goed
gevolg afgelegd hebben van het accountantsexam en een der voorwaarden is
waaraan m en m oet voldoen w anneer m en in het accountantsregister als bedoeld
in artikel 58 van de Wet op de Registeraccountants wil worden ingeschreven)
m ag een artikel inzake de academische opleiding niet ontbreken. Het belang van
deze opleiding kan worden aangetoond form eel door te wijzen op het genoem de
artikel van de Wet op de Registeraccountants waarin het academische accoun­
tantsexam en wordt vermeld en m aterieel door te wijzen op het aandeel dat de
academisch gevormde accountants uitm aken in het totaal der elk jaar nieuw in­
geschrevenen in het accountantsregister. Met slechts één, overigens onbelangrij­
ke uitzondering blijkt uit de jaarverslagen van de Orde dat dat steeds toeneemt;
vanaf 1970/1971 tot en m et 1975/ 1976 waren resp. 32, 35, 39, 37 en 4096 der
nieuw ingeschrevenen academisch gevormd.
Karakter van het artikel

Een artikel over de academische opleiding m ag dus niet ontbreken m aar het
kom t ons voor dat er zelden een m eer ongelegen tijdstip is geweest om een der­
gelijke publikatie het licht te doen zien. In onze snel veranderende wereld is toch
vooral de huidige inrichting van het onderwijs van belang als zijnde de beginsi­
tuatie van waaruit het toekomstig handelen dient te worden geïnitieerd alsmede
een visie op de doeleinden welke m en m et dat toekomstig handelen wil bereiken.
 W at de huidige inrichting van het onderwijs betreft leven wij echter in een over­
gangssituatie, balanceren wij wellicht op een breuklijn. Tijdens het schrijven van
dit artikel is nog onvoldoende bekend welke concrete eisen uiteindelijk aan de
structuur van het wetenschappelijk economisch onderwijs in het algem een en aan
het accountancy-onderwijs in het bijzonder zullen worden gesteld. De Wet H er­
structurering Wetenschappelijk Onderwijs van 12 novem ber 1975 geeft de m i­
nister de mogelijkheid tot een keuze van in de Wet genoem de alternatieven, ech­
ter niet dan nadat een bepaalde procedure in acht is genom en welke verm oede­
lijk niet voor 1 decem ber 1978 zal zijn voltooid. De minister dient dan nog het
(herziene) voorstel aan de in de Wet verm elde richtlijnen te doen toetsen door
de Onderwijsraad. Eerst daarna zullen vastliggen de inschrijvingsduur (de tijd ge­
durende welke de student het recht heeft gebruik te maken van een aantal uni­
versitaire voorzieningen inclusief het recht tot het afleggen van het examen), de
studieduur (de tijdsspanne tussen de eerste inschrijving en het afleggen van het
afsluitend examen) en de cursusduur (de duur van de verschillende fasen van het
onderwijsprogramma). De voorstellen daartoe kom en in eerste instantie van de
faculteiten der instellingen. Deze voorstellen zijn thans, medio 1977, nog in be­
handeling bij de Academische Raad ter fme van advies aan de minister. De aca­
demische accountancy-docenten hebben, ieder bij de eigen instelling, aan deze
voorstellen hun medewerking kunnen geven terwijl zij bovendien gezamenlijk op
m a b blz. 4

grond van het feit dat de accountantsopleiding in het Academisch Statuut (waarin
de basisregels voor examens en promoties voorkomen) afzonderlijk van de ove­
rige post doctorale opleidingen wordt genoem d een advies aan de Academische
Raad deden toekomen.
 Deze accountancy-docenten kom en telken jare enkele malen bijeen om zoveel
mogelijk te streven naar uniforme oplossing van problem en verband houdende
m et de inrichting en de inhoud van het onderwijs. De m eerderheid van deze do­
centen is tevens in de praktijk werkzaam. Naast hetgeen uit publicaties van de
Orde en uit de vakliteratuur voortvloeit zijn deze bijeenkomsten dan ook een be­
langrijke bron tot verkrijging van kennis van de behoeften zoals deze uit de praktijkontwikkeling opkomen. Enkele vertegenwoordigers van het Onderwijsbureau
van de Orde (die tevens zitting hebben in het buiten universitaire Examenbureau)
zijn daarbij als w aarnem ers aanwezig waardoor de gehele opleidingsproblematiek in zicht komt. De aard van deze samenwerking m aakt dat geen bindende be
sluiten kunnen worden genom en hetgeen bovendien, om dat de beslissingsbe­
voegdheden elders liggen, niet reëel zou zijn. Het is dus niet te verw onderen dat,
gelet op de omvangrijke problematiek, enkele verschillen van m ening kunnen be­
staan of dat over de wijze waarop algem een erkende desiderata zouden kunnen
worden bereikt verschillend wordt gedacht en gehandeld. Met betrekking tot de
kernvraag, die, wat het m inimum niveau van de eindterm en behoort te zijn, be­
staat geen verschil van mening. Het woord „eindterm ” is niet in de grote Van
Dale te vinden. In het m oderne jargon geven eindterm en de inhoud aan van wat
m en m et een opleiding inhoudelijk dient te bereiken. Uit deze eensgezindheid
vloeide bijvoorbeeld destijds voort dat de toetsing van kennis en vaardigheid van
tentam encandidaten voorzover het de vakken administratieve organisatie (het
Academisch Statuut spreekt van „Inrichtingsleer”) en controleleer betreft ge­
schiedde aan de hand van gezamenlijk geredigeerde opgaven; ook het N.I.V.R.A.
 werkte hieraan mede. Geschiedde, want wat betreft het vak administratieve or­
ganisatie bewandelt men, althans ten dele, sinds kort zowel bij de universiteit te
Groningen als bij het buiten universitaire Exam enbureau andere wegen. Het ver­
schil van m ening tussen de accountancydocenten heeft voornamelijk betrekking
op de wijze waarop m en het eindniveau van de studie wil bereiken. Daarbij speelt
de structuur van het onderwijs van de eigen instelling een grote rol. Er dient im ­
mers rekening te worden gehouden m et het feit dat de opbouw van een curri­
culum een zaak van de gehele faculteit en m ede van de universiteit o f hogeschool
is. De faculteiten zijn, evenals de instellingen waartoe zij behoren in hoge m ate
autonoom en aan hen komt de beslissingsmacht toe.
 Ook wat de reglem entering van besluitvorming en beslissingsbevoegdheid be­
treft verkeren wij in een overgangssituatie. De Wet Universitaire Bestuurshervorming welke in 1971, voor sommige instellingen eerst in 1972, van kracht werd
laat nog een aantal experim enten toe; wanneer wij mi over de universitaire studie
willen schrijven ligt ook hier een onzekere faktor. Maar zelfs wanneer wij uit zou­
den gaan van een hypothetische situatie waarin alle inzichten, alle curricula en
alle reglem enteringen volkomen identiek zouden zijn, zijn geen w aarborgen aan­
wezig dat zulks in de toekomst ook het geval zal blijven. Uiteindelijk ligt de toe­
wijzing van middelen en personeel (formatieplaatsen) bij de overheid en niet bij
de betrokken instelling; per instelling vindt de verdeling ervan over centrale
diensten en faculteiten door de universiteitsraden plaats terwijl deze faculteiten
m a b blz. 5

weer beslissen over de verdeling over de diverse vakgroepen en de technisch-administratieve staf. Al m et al ligt het afwegen van belangen en het stellen van prio­
riteiten bij de aanwending van middelen en formatieplaatsen bij een zo groot aan­
tal organen en belangengroepen dat niet gesteld m ag worden dat die vakgroepen
waarin de belangen van het accountancy-onderwijs zijn ondergebracht altijd en
overal hun verlangens gehonoreerd zullen zien.
 Eén en ander maakt dat dit artikel m eer opiniërend van aard zal zijn dan dat
een beschrijving gegeven zal worden van „de” academische accountancy-oplei
ding. W anneer naar voorbeelden wordt gegrepen m ag daaruit niet de conclusie
worden getrokken dat een andere oplossing van de problem en m inder juist zou
zijn; elke oplossing dient imm ers te worden beoordeeld in verband m et alle ove­
rige faktoren zoals die in een instelling werkzaam zijn. Een artikel als het onder­
havige, dat aan zekere gestelde grenzen m et betrekking tot zijn omvang is gebon­
den Iaat niet toe alle in den lande gevonden oplossingen tot hun recht te doen
komen.
 Doeleinden van de universitaire opleiding

De doeleinden van het universitaire onderwijs worden in de Wet Herstructure­
ring Wetenschappelijk Onderwijs om schreven als het bevorderen van inzicht in
de sam enhang der wetenschap, de vorming voor het zelfstandig beoefenen van
wetenschap en de voorbereiding tot het bekleden van maatschappelijke posities
waarvoor een universitaire vorming voorwaarde is. Artikel 8 van dezelfde wet
noem t dan als taken het geven van onderwijs, het beoefenen van wetenschap en
het bevorderen van maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef. Het gemiddeld
tijdsbeslag door de student besteed (en /o f van hem geëist) aan studie en „beoe­
fening van wetenschap” vertoonde de tendens steeds groter te worden; tezamen
m et het groeiend aantal studerenden werd een steeds groter aandeel in het na­
tionale budget door de hogere vorm en van onderwijs opgeëist. Het m aatschap­
pelijk leven klaagde dan nog dat de student te laat afstudeerde en te oud in de
maatschappij zijn uiteindelijke functie kon aanvangen; m en zette een vraagteken
bij de eis dat iedere afgestudeerde in staat zou m oeten zijn om wetenschap zelf­
standig te beoefenen. In de bovengenoem de wet ligt dan ook een nadruk op de
kostenbesparing door een m axim um te stellen aan de inschrijvingsduur van de
student terwijl het zelfstandig beoefenen van wetenschap een voorrecht is gewor­
den voor een beperkt aantal studenten. De accountancy-studenten zullen wan­
neer hun dat voorrecht zou toevallen, daar welhaast geen gebruik van kunnen
maken: de m aximale inschrijvingsduur van de pre doctorale gecombineerd m et
de post doctorale fase van hun studie zal dan een verhindering blijken te zijn. On
der vigeur van de wet zal voor de accountancy-student dan overblijven dat de uni­
versiteit hem in de pre doctorale fase naast de eigenlijke vakstudie de mogelijk
heid biedt zijn inzicht in de sam enhang der wetenschappen te vergroten en dat
zijn maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef wordt gestimuleerd. Meer nog
dan de bedrijfseconomische kennis waaraan in vergelijking tot het buiten-universitaire onderwijs veel tijd wordt besteed, maakt deze mogelijkheid juist de univer­
sitaire opleiding m eer waardevol en m eer bruikbaar bij het vervullen van een
maatschappelijke positie dan de specificatie van de vakken welke het type van de
doctorale bul bepalen doet vermoeden.
 m a b blz. 6

Voor de student die voor • of tijdens - zijn studie de keuze doet accountancy te
willen studeren is het feit dat tijdens die studie een doctorale bul wordt behaald
w aaraan een algem ene maatschappelijke betekenis kan worden toegekend stellig
van belang.
Inrichting van de studie

Propaedeuse en candidaatsfase

Veelal wordt de gehele universitaire studie voor het doctoraal exam en ingedeeld
in een propaedeutische, een candidaats- en een doctorale fase. De cursusduur tot
aan het candidaatsexamen is daarbij dan dikwijls twee jaar. In een enkel geval
maakt de propaedeutische fase één geheel uit m et de candidaatsfase doch dit for­
mele verschil heeft praktisch geen betekenis. De Wet Herstructurering W eten­
schappelijk Onderwijs stelt slechts een propaedeutische en een doctorale fase ver­
plicht. De Minister stelt daarvan de cursusduur te zijner tijd definitief vast. Die van
de propaedeuse kan daarbij één of indien de minister dit bepaalt twee jaren in
beslag nemen. Met de propaedeuse wordt een drietal doeleinden gediend. De
propaedeusetoets vervult een drempelfunctie opdat degenen die blijken geen
kwaliteiten te bezitten om het universitaire onderwijs te voltooien zich nog vroeg­
tijdig hetzij vrijwillig, hetzij daartoe gedwongen terug kunnen trekken. Aan deze
dwang zal in de toekomst niet te ontkom en zijn aangezien de minister op grond
van de wet de m axima vaststek waaraan cursusduur, studieduur en inschrijvings­
duur hebben te voldoen.
 Om aan het tweede oogm erk gestalte te geven, dat inhoudt dat de student een
goed beeld m oet krijgen van de mogelijkheden welke het universitair onderwijs
te bieden heeft, wordt een studiepakket samengesteld waarin het aantal verplicht
te volgen vakken vrij groot is. Daarnaast wordt een aantal vakken aangeboden
waaruit de student een bepaalde keuze heeft te doen. Teneinde een te vroegtij­
dige specialisatie tegen te gaan m oet er een evenwicht bestaan in aantal en diep­
gang van de verplichte vakken behorende tot de algem ene economie en die der
bedrijfshuishoudkunde. De propaedeutische periode heeft uiteraard tegelijkertijd
tot doel om basiskennis aan te brengen. Aan deze basiskennis m ag de kennis van
een aantal vakken welke de studiekeuze van de student weinig o f niet verm ag te
beïnvloeden niet ontbreken. Hierin zijn begrepen vakken zoals boekhouden, sta­
tistiek, wiskunde e.d. Tegelijkertijd wordt hierm ede de derde functie van het pro­
paedeutische jaar duidelijk. Studenten kunnen immers de universiteit langs ver­
schillende wegen bereiken waarbij in het bijzonder in het kennisniveau van boek
houden en wiskunde belangrijke verschillen voor kunnen komen. Het is raad­
zaam deze zo spoedig mogelijk, bij voorkeur in het eerste studiejaar glad te strij­
ken. Een geheel eigen plaats neem t een groep vakken van epistemologische aard
in. Deze komen voor en behoren ons inziens altijd voor te komen, wellicht uit een
levensbeschouwelijke instelling van het onderwijs, stellig om dat het bevorderen
van het inzicht in de sam enhang der wetenschappen en in de kennis van de
(vak)methodologie van grote waarde is.
De vraag kan gesteld worden of het ter verkorting van de totale studieduur wel­
ke voor het accountantsdiploma nodig is niet mogelijk zou zijn het post doctorale
accountancy-onderwijs geheel dan wel ten dele in de doctorale sfeer te trekken.
 m a b blz. 7

Vervolgens kan dan betoogd worden dat een dergelijk belangrijk vak een voor­
afschaduwing in de propaedeusesfeer m oet vinden opdat de beginnende student
er kennis m ede kan maken. Op deze kwestie wordt bij de bespreking van de doc­
torale fase teruggekomen. Onze persoonlijke conclusie is dat de accountantsstudie
niet in die fase thuishoort; mitsdien is er ook geen plaats voor een voorafscha­
duwing in de propaedeusesfeer.
Doctorale fase

Tijdens deze fase wordt de basiskennis verdiept en wordt tot specialisatie over­
gegaan. Hieraan zal de keuze tussen algem ene economie en bedrijfseconomie
voorafgegaan zijn. Bij de specialisatie wordt het aantal vakken uiteraard weer klei­
ner. Hoewel inhoudelijk de opleiding der verschillende instellingen als gelijkwaar
dig beschouwd kan worden is de formele uitwerking van het curriculum voor­
zover voor ons onderw erp van belang nogal verschillend; het verschil in nom en­
clatuur werkt bovendien niet verhelderend. Wij zullen trachten een voorbeeld te
geven van een opleiding welke aan het volgen van de post doctorale accountancycursus vooraf gaat zonder daarbij gebruik te maken van een specifieke nom en
clatuur. Wij dienen echter nog uiteen te zetten waarom wij het niet wenselijk vin­
den om binnen de doctorale fase een zodanige specialisatiemogelijkheid te creë­
ren opdat er een doctoraal vakkenpakket ontstaat dat nauwkeurig aansluit op de
behoeften van de post doctorale accountancystudie. Zoals bij alle specialisatie het
geval is, is daarbij de tendens aanwezig dat, naar de mate dat de aansluiting groter
wordt de algem ene gebruikswaarde van de doctorale bul verm indert. Dit is in het
bijzonder het geval w anneer de post doctorale studie niet m et een gunstig gevolg
wordt afgesloten dan wel in het geheel niet wordt aangevangen.
 Bij het inrichten van een dergelijke specialisatie zou de beroepskeuze boven­
dien in een vroeg stadium van de doctorale fase m oeten hebben plaatsgevonden.
Ons inziens is het van belang dat de student zijn beroepskeuze op een zo laat m o­
gelijk tijdstip kan bepalen; de inrichting van de studie dient ook m et dit aspekt
rekening te houden. Een verkeerde beroepskeuze is voor alle partijen ongewenst
en de keuze kan beter gedaan worden naarm ate de inhoud van de studie m eer
bekendheid gaat krijgen om dat m en er daadwerkelijk m ede bezig is. Na de keuze
van een universitaire studie, van een studie aan een faculteit der economische we­
tenschappen, volgt dan de verbijzondering op de bedrijfseconomie en later de sa­
menstelling van een vakkenpaldcet m et een eigen verkeerswaarde m aar tegelij
kertijd m et een goede aansluiting op het post doctorale onderwijs en ten slotte
de accountancystudie. Wij m enen dat hierm ede tevens een beroepsbelang is ge­
diend; de aldus gevorm de doctorandi-niet accountant zullen de ideale gespreks­
partners zijn voor de accountant in zijn beroepsbeoefening.
 Met betrekking tot het tijdstip waarop de keuze om accountancy te gaan stu­
deren m etterdaad werd gedaan staan ons de cijfers van twee universiteiten ter
beschikking. In het cursusjaar 1976/1977 werd een enquête gehouden onder
deelnem ers aan de post doctorale opleiding. Uit 168 antw oorden bleek dat 2796
de keuze gedaan had voordat m et de universitaire studie werd aangevangen;
voorts viel de beslissing bij 2096 in de candidaatsfase, bij 2396 in het begin van de
doctorale fase en bij 1096 in de tijd dat kennis gemaakt werd m et vakken van di­
rect belang voor de accountancystudie (in het bijzonder de vakken „administra­
tieve organisatie” en „informatica”). Tenslotte nam 2096 de beslissing eerst na het
m a b blz. 8

behalen van het doctorale diploma dan wel ging de studie op instigatie van werk
gevers volgen. Tegelijkertijd werd een enquête gehouden onder 120 studenten,
die in hetzelfde cursusjaar het doctorale college „administratieve organisatie”
volgden. Gevraagd naar het voornem en om na het behalen van de doctorale bul
de accountancy-opleiding te gaan volgen beantwoordde slechts 45% deze vraag
bevestigend, 12% ontkennend terwijl 43% nog geen keuze wilde doen. Wij ver­
melden hier de gemiddelde cijfers van beide universiteiten tezamen; de individue­
le cijfers der beide instellingen vertoonden echter geen ander beeld. Met alle re ­
serve welke te maken is met betrekking tot de betekenis van de uitkomst van deze
eenmalige enquête, welke bovendien geen diepgaande analyse van de motivatie
(met nam e valt te denken aan de invloed van de conjunctuur) der berichtgevers
toeliet wordt onze ervaring, dat de keuze voor de accountancystudie geleidelijk
aan vóór, gedurende en na de pre doctorale fase tot stand komt er stellig door
ondersteund.
 Ook voor de gehele accountantsstand is deze kwestie van belang. Het zou te
betreuren zijn w anneer een belangrijke - en naar het zich laat aanzien steeds m eer
aan belangrijkheid winnende toevoerweg naar het beroep zou worden ver­
smald. Het inrichten van een doctoraal exam en dat geheel gericht is op de eind­
term en van het accountancy-onderwijs bemoeilijkt - maakt zo niet onmogelijk het „tijdens de rit opstappen”. Overigens zou verondersteld kunnen worden dat
de studielast als relatief groot en het exam en als zwaar zal worden ervaren w aar­
door de kans op de keuze van deze studierichting eerder wordt verkleind dan ver­
groot. Uit de enquêtecijfers vloeit voort dat de mogelijkheid niet is uitgesloten dat
de jaarproduktie van academisch gevormde accountants - de overige om standig­
heden gelijkblijvend - door het invoeren van een dergelijk doctoraal vakkenpak­
ket m et welhaast een derde gedeelte verm inderen kan.
Reeds eerder is vermeld dat landelijk overeenstem m ing bestaat terzake van
het minimum dat de eindterm en van het accountancy-onderwijs m oeten bevat­
ten. Hetgeen die eindterm en m éér bevatten kan van instelling tot instelling ver­
schillen; daarnaast kunnen verschillen ontstaan om dat de student het recht heeft
tot vrije keuze binnen een gegeven verzameling van keuzevakken. Wat betreft de
verplichte vakken zal hetgeen boven het verplichte m inimum uitgaat m ede af­
hangen van de persoonlijke belangstelling van docenten en studenten. O vereen­
stem ming m et betrekking tot het minimum behoeft dus niet een volkomen iden­
tieke opleiding te betekenen (gelukkig maar: du choc des opinions jaillit la vérité).
 Op grond van het bovenstaande zijn wij voorstander van een doctoraal vak­
kenpakket o f vakkenpakketten • hetwelk o f welke in een aanbod van academici
resulteert waaraan in het maatschappelijk leven voor het vervullen van m éér dan
één functie behoefte is. Het m et vrucht gevolgd hebben van zo’n doctorale op­
leiding dient betekenis te hebben voor de post-doctorale accountancystudie in die
zin dat de studietijd aldaar uiterlijk twee jaar in beslag zal nemen. Het zal duidelijk
zijn dat naar de m ate dat een instelling m eer van deze vakkenpakketten aan kan
bieden er m eer differentiatie zal optreden in hetgeen aan kennis boven de minim um eindterm en aanwezig kan zijn. Hierm ede wordt tevens een beroepsbelang gediend; in feite ontstaan daardoor m eer verdiepingsrichtingen dan door
het buitenuniversitaire onderwijs worden aangeboden. Vóór het doctorale exa­
m en dient de studie voorzover deze gericht is op een zekere vakbekwaamheid re­
kening te houden m et de algemene verkeerswaarde en dient de typische invalsHóek van de accountant te worden vermeden.
m a b blz, 9

Wij m ogen één en ander m et het volgende voorbeeld verduidelijken. Het be­
treft de inrichting van de studie zoals deze m etterdaad bij een van de universi­
teiten is gerealiseerd. Uiteraard wordt daarm ee geen oordeel, laat staan kritiek,
gegeven op de inrichting van het onderwijs aan andere instellingen voorzover
deze in min of m eerdere m ate hiervan afwijkt.
1 De inhoud van de kandidaatsstudie inclusief de propaedeuse is voor alle stu­
denten gelijk m et dien verstande dat de student twee vakken mag kiezen
waarvan er één voorkomt in een groep van vier m et nam e genoem de vak­
ken.
 2 De inhoud van het eerste jaar der doctorale studie is nadat vooraf de keuze
op de bedrijfseconomische studierichting is gevallen - vrijwel gelijk.
De studieduur, variërend per student, is langer dan de drie collegejaren. De
student kan dan een aantal vakken definitief afgerond hebben. Dit geldt voor
vakken als Wijsbegeerte (encyclopaedie, systematiek, geschiedenis en geschie­
denis der economie), Sociale ethiek, Algemeen-economische vakken (macro-,
ontwikkelingseconomie, prijstheorie, economische groei, inkomensverdeling,
internationaal economische betrekkingen, geld- en bankwezen), Boekhouden
(t/m voortgezet boekhouden I), Statistiek, Inleiding Informatica, Wiskunde.
Voorts heeft hij op candidaatsniveau de bedrijfseconomische vakken bestu­
deerd (Financiering, Organisatie en leiding, Kosten- en winstvraagstukken)
waarvan een aantal, m ét nieuwe bedrijfseconomische vakken, in het vierde
collegejaar zullen worden verdiept.
Bovendien heeft de student een aantal van de overige vakken afgesloten of
als voorbereiding voor de verdiepende doctoraalstudie in zijn candidaatspakket opgenomen. Het aantal keuzemogelijkheden is groot; wij verm elden hier,
om dat het een verplicht vak is w anneer naar het accountantsdiploma wordt
gedongen, het vak Burgerlijk en Handelsrecht.
3 Was tot zover de opleiding voor iedere bedrijfseconomische student in grote
lijn gelijk, het vierde collegejaar brengt de mogelijkheid van de uiteindelijke
keuze. Voor de post doctorale accountancystudie zijn enkele van de aangebo­
den varianten van bijzondere interesse hoewel ook andere varianten, onder
de voorwaarde dat de juiste keuzevakken hierin worden opgenomen, even­
eens interessant kunnen zijn en tot tijdsbesparing voor de post-doctorale stu
die kunnen leiden.
 In de eerste plaats voor ons van belang is de administratieve variant m et administratief-organisatorisch accent, de vakken Grondslagen administratieve
organisatie, Winst- en kostenvraagstukken, Financiering, Organisatie en lei­
ding, Belastingrecht, Informatica I benevens een tweetal keuzevakken omvat
tend. Daarnaast is de informatica variant m et administratief-organisatorisch
accent te noemen. Deze variant omvat de vakken Informatica I en II, Grond­
slagen administratieve organisatie, Organisatie en leiding, Winst- en kosten
vraagstukken, Financiering alsmede een tweetal keuzevakken.
De criteria w aarnaar de stof wordt ingedeeld bij Administratieve organisatie
of bij Informatica zijn grosso m odo gelijk aan die welke vermeld zijn in het
artikel van Bosch en Van Zutphen, dat onlangs in dit m aandblad is versche­
n en 1). Enige overlapping is daarbij niet te vermijden. Informatica II heeft o.m.
1

) Administratieve organisatie, informatieverzorging en informatica, MAB april 1977.
m a b bh. 10

4

betrekking op de problem en verband houdend m et bestandsorganisatie in­
clusief de beveiliging, opslagstructuur, program m atuur; onderzoek en beoor­
deling van de beschrijving van toepassingen; kennis van de organisatie van
de automatiseringsactiviteiten; keuze en behandeling van apparatuur en pro­
gram m atuur; begrippen en m ethodieken betreffende planning en beheer
van systemen. Wij zien hier a f van het aangeven van alle variantmogelijkhe­
den welke door juiste keuze van de niet verplichte vakken geschikt worden
als voorbereiding tot de accountancystudie; een en ander ligt m eer op het ter­
rein van de studievoorlichting.
 Aangezien van de student bovendien verlangd wordt dat hij gedurende zijn
doctorale studiefase in een - in principe aaneengesloten - periode van tenm in­
ste zes weken een stage op economisch gebied verricht en dat hij een scriptie
maakt in een vak naar keuze wordt de doctorale bul veelal niet voordat zes
studiejaren zijn verlopen verkregen. W aar bovendien veel studenten het laat­
ste doctorale jaar al deeltijds in het maatschappelijk leven werkzaam zijn dan
wel hun militaire dienstplicht (moeten) vervullen is het niet te verw onderen
dat de studieduur in belangrijke m ate kan uitlopen.
W anneer de student zijn studie heeft ingericht als bovenomschreven is hij, na­
dat hij is afgestudeerd, in het bezit van een doctorale bul van een faculteit der
economische wetenschappen m et het accent op de bedrijfseconomie. Het
exam en heeft bovendien omvat (voor het eerstgenoem de vak kan genoegen
genom en worden m et een onderzoek op candidaatsniveau): Burgerlijk en
Handelsrecht, Belastingrecht, Voortgezet Boekhouden II en Financiële reken­
kunde, Administratieve organisatie en Informatica I. Hij kan nu zonder enige
aanvullende voorwaarde tot de post doctorale studie worden toegelaten.
Postdoctorale fase

Deze fase vraagt twee collegejaren en een totale studietijd van drie a vier jaar.
Gedurende de collegejaren komen aan de orde: Balanswaardering en resultaten­
bepaling (een semester), Administratieve organisatie (waarmede Informatica I
geïntegreerd: tezamen een jaar) en Controleleer (twee jaar).
Het eerstgenoem de vak is vooral toegespitst op vraagstukken welke voor ac­
countants van belang zijn. Mede aan de orde komen hier voorschriften en aan­
bevelingen, zoals deze uit W et en samenwerkingsgroeperingen voortvloeien. Wij
noem en o.m. B.W. Boek 2 Titel 6 (ex W.J.O.), Richtlijnen E.E.G., International Ac­
counting Standards Committee, Beschouwingen van het tripartite overleg etc.
 Het tweede vak, naar de woordkeuze van het Academisch Statuut „Inrichtingsleer” genaam d houdt rekening m et het feit dat voor de accountant niet alleen
de opzet m aar ook de voortdurend goede werking van informatie en verantwoordingssystemen van belang is. Tegelijkertijd wordt de doctoraalstof voor wat
betreft de typologie uitgebreid en de stof behorende tot Informatica I geïnte­
greerd. Veel studenten bereiken de postdoctorale cursus eerst nadat sinds het be­
halen van hun tentam en Administratieve organisatie of Informatica I vele jaren
zijn verlopen. De ontwikkeling in het vak Informatica van de laatste jaren dient
daarom ook aan de orde te komen evenals een zekere m ate van herscholing. De
laatste groep van colleges behandelt de Leer van de accountantscontrole; de tech­
niek daarvan alsmede de vraagstukken verband houdende m et de beroepsuitoe­
fening en de organisatie van het accountantswezen. De problem atiek van de
m a b blz. 11

accountantscontrole bij het gebruik van electronische informatiesystemen krijgt
daarbij in een afzonderlijke collegecyclus bijzondere aandacht.
Zowel Inrichtingsleer als Controleleer kennen naast de theoretische colleges
ook werkcolleges.
Slotopmerkingen
-

-

In dit artikel is niet ingegaan op het feit dat de W et Herstructurering W eten­
schappelijk Onderwijs geen rekening houdt, o f kon houden, m et de in gang
zijnde internationale ontwikkelingen. Binnen het verband van de E.E.G.
wordt namelijk onder m eer gestreefd de opleidingen tot accountant, zoals
deze in de lidstaten bestaan, te harm oniseren. Hieruit zal vrijwel zeker voort­
vloeien dat van de accountant wordt verlangd dat hij vooraf een langdurige,
meerjarige stage in de praktijk zal volbrengen. W anneer deze eis niet aan de
accountant m aar aan de accountancy-student zou worden gesteld zouden de
diverse in de Wet genoem de m axim um term ijnen zulks onmogelijk maken.
 Wij behoeven ons op deze plaats echter niet te bem oeien m et moeilijkheden,
welke de overheid bij haar wetgevende arbeid wellicht in de toekomst zal on­
dervinden.
Het uitgangspunt bij de inrichting van de studie behoort te zijn dat de univer­
siteit de doeleinden, zoals deze werden opgesomd, kan realiseren. Dit behoeft,
zoals bleek, in het geheel niet strijdig te zijn m et het verzorgen van een post­
doctorale vakopleiding. Het verzorgen van een vakopleiding door alle studie­
fasen heen m et als randvoorwaarde dat de studieduur zo kort mogelijk m oet
zijn, hetgeen betekent dat alles wat niet strikt noodzakelijk is om het vak uit
te kunnen oefenen als ballast m oet worden geweerd tast echter het wezen
van de universitaire studie, welke im m ers beoogt ervaringsoverschrijdend be­
grip bij te brengen, aan en maakt de universiteit tot een instituut voor hogere
beroepsopleiding. Daarmede zou de doeleindenomschrijving dat de universi­
teit voorbereidt tot het bekleden van maatschappelijke posities waarvoor een
universitaire vorming voorwaarde is tot een nietszeggende cirkelredenering
leiden. Een dergelijk instituut kan wellicht bestaansrecht hebben en behoeft
in genen dele minderwaardig te zijn. Wel m inderwaardig zou zijn om een der­
gelijk instituut m et een universitair sausje te overgieten terwille van geïnfleerde prestigeoverwegingen. Een dergelijke vakopleiding zou onzes inziens wel
door universiteiten als bijprodukt van hun aktiviteiten kunnen worden ver­
zorgd; de problematiek is interessant genoeg om te worden bestudeerd m aar
valt buiten de strekking van het onderhavige artikel.
m a b blz. 12.
