Fiscaliteiten
BELASTINGEN

Fiscaliteiten

B E LA STIN G EN

Prof. Dr. P. Kavelaars

Werknemersopties

Dal de aandelenkoersen zich de afgelopen
jaren voortvarend hebben ontwikkeld is geen
nieuws. Evenmin dat daardoor de met opties
behaalde resultaten dus eveneens zeer aantrekke­
lijk zijn (geweest). En omdat Nederland vermogenswinsten bij particulieren niet in de (inkomstenjbelastingheffing betrekt, is het brutoresultaat
gelijk aan het nettoresultaat. Hoewel dit voor
iedereen geldt die in aandelen en opties belegt,
waren de ontwikkelingen op de beurs voor de
minister-president toch aanleiding om de voorde­
len voor een specifieke groep aan de kaak te
stellen, namelijk de werknemers van bedrijven die
participeren in werknemersoptieregelingen. Hij
meende dat de desbetreffende voordelen te .laag
belast worden en kondigde direct aan dat daarte­
gen maatregelen genomen werden. Onze als altijd
ijverige Staatssecretaris van Financiën Vermeend
sloeg direct aan het werk en in november heeft dat
geresulteerd in een wetsvoorstel waarin een
aanzienlijke verzwaring van de belastingheffing
over werknemersopties wordt voorgesteld. De
bedoeling was dat het wetsvoorstel 1januari 1998
kracht van wet krijgt, doch die datum is niet
gehaald: eind januari 1998 was er door de Tweede
Kamer zelfs nog geen voorlopig verslag uitge­
bracht. Aangezien de inwerkingtreding niet
noodzakelijkerwijs gebonden is aan de datum van
1 januari zal het in 1998 in werking treden.
De belangrijkste aanpassingen laten zich
verdelen in twee onderdelen: verzwaring van de
heffing bij toekenning van een werknemersoptie
en invoering van een heffing bij uitoefening van de
optie indien het gaat om een kortlopende optie.
 Wat betreft de toekenning van de optie geldt

M AART 1998

IfflAB

momenteel in de meeste gevallen de regel dat de
optie gewaardeerd wordt op 7,5% van de waarde
in het economische verkeer. In het algemeen blijkt
dat dit een redelijk soepele waardering is. Indien
niet aan de voorwaarden wordt voldaan die gelden
voor het 7,5%-forfait, moet op een andere wijze
worden gewaardeerd. Deze waarderingsregel
wordt nu omgezet in een formule waarbij de
waarde van de optie afhankelijk is van de intrin­
sieke waarde en de zogenoemde verwachtingswaarde. De intrinsieke waarde van een optie is in
de meeste gevallen overigens nihil. Voor de
verwachtingswaarde geldt de regel dat deze
afhankelijk wordt gesteld van de looptijd van de
optie: naarmate de looptijd langer is, neemt het in
aanmerking te nemen percentage toe. Deze
percentages zijn ontleend aan diverse onderzoeken
naar de prijzen van opties. Het laagste percentage
is 4; het hoogste is 50. Dit laatste percentage
wordt bereikt bij een looptijd van twintig jaren.
Als we naar de meest gebruikelijke werknemers­
opties kijken, te weten die met een looptijd van
vijfjaren, dan zien we dat het percentage stijgt
van 7,5% tot 20%. Een forse verhoging derhalve.
De wijze van aanpassing is in zoverre opmerkelijk
dat de primaire bedoeling van opties is werkne­
mers zolang mogelijk aan de onderneming te
binden. Die gedachte zou er juist toe moeten
leiden dat het percentage afneemt naarmate de
looptijd van de optie toeneemt. Voor een dergelij­
ke invalshoek is echter uiteindelijk niet gekozen.
De tweede aanpassing betreft de invoering van

Prof. Dr. P. Kavelaars is directeur van het Wetenschappelijk
Bureau van Deloitte & Touche Belastingadviseurs. Voorts is hij
hoogleraar Fiscale Economie aan de Erasmus Universiteit Rotter­
dam en hoogleraar Belastingrecht aan de Rijksuniversiteit Leiden.
 149

een heffing bij 'kortlopende opties’. Bij deze
tweede aanpassing is wel de gedachte terug te
vinden dat vermeden moet worden dat opties snel
worden uitgeoefend: indien een optie binnen drie
jaren na toekenning wordt uitgeoefend of ver­
vreemd, wordt het feitelijke voordeel dat wordt
behaald in de heffing betrokken. Dit feitelijke
voordeel wordt dan wel verminderd met het
bedrag dat eerder bij toekenning van de opties in
de heffing is betrokken. Indien de optie wordt
uitgeoefend dient de werkgever loonheffing in te
houden over het voordeel; indien de optie wordt
vervreemd, wordt het voordeel alleen in de
inkomstenbelasting betrokken.
De heffing bij toekenning van de optie geldt
ook voor de premieheffing werknemersverzekerin­
gen; de heffing bij uitoefening van kortlopende
opties geldt niet voor de premieheffing werkne­
mersverzekeringen.
Een andere aanpassing betreft de wijze waarop
opties in de winstsfeer worden betrokken. Momen­
teel is bepaald dat bij opties op nieuw uitgegeven
aandelen het bedrag dat ter zake in de loonheffing
wordt betrokken aftrekbaar is voor de vennoot­
schapsbelasting. Hieraan wordt uitdrukkelijk
toegevoegd dat voor opties op bestaande aandelen
hetzelfde geldt. Andere lasten ter zake van de
optieverlening kan de vennootschap niet ten laste
van de winst brengen. Het voordeel dat de werk­
nemer behaalt bij uitoefening van kortlopende
opties is derhalve voor de vennootschap niet
aftrekbaar.
Op dit moment is de haalbaarheid van het
wetsvoorstel nog niet helemaal helder. De drie
belangrijkste bezwaren zijn mijns inziens:
- invoering van een geheel willekeurige vermo­
genswinstbelasting;
- te hoge bijtelpercentages bij toekenning van
met name langlopende opties;
- onterechte aftrekbeperking in de winstsfeer ter
zake van de toekenning en uitoefening van
werknemersopties.
 Pensioen

Ten aanzien van pensioen zijn er twee aardig­
heden te melden. In de eerste plaats heeft de Hoge
Raad zich uitgelaten over de vraag of het voordeel
van het privé-gebruik van de auto van de zaak
opgenomen mag worden in de pensioengrondslag.
Over deze kwestie wordt al vele jaren gediscussi­
eerd. De fiscus nam altijd het standpunt in dat

150

over loon in natura geen pensioen mag worden
opgebouwd en zeker niet over het voordeel van de
door de werkgever ter beschikking gestelde auto,
omdat dit voordeel niet in de loonbelasting wordt
betrokken. In de literatuur werd dit standpunt
algemeen onjuist geacht. In 1995 heeft de werk­
groep Flexibele pensioenen zich uitdrukkelijk op
het standpunt gesteld dat het geen verschil mag
maken of pensioen wordt opgebouwd over loon in
geld. dan wel over loon in natura. Ik acht dat ook
juist, vooral omdat in de loonbelasting aangegeven
wordt dat pensioen verband moet houden met de
beloning die aan de werknemer toekomt. Het
begrip beloning is in het algemeen ruimer dan het
begrip loon. In de onderhavige procedure hebben
Hof en Hoge Raad vooral aangesloten bij de
opvattingen in de literatuur en die van de werk­
groep Flexibele pensioenen. De conclusie is dan
ook niet anders dan dat het voordeel van het privégebruik van de auto van de zaak onderdeel kan
zijn van de pensioenregeling, zonder dat die
regeling daarmee onzuiver wordt.
 De Staatssecretaris had zich in deze procedure
onder andere gebaseerd op de stelling dat inbouw
van het onderhavige voordeel niet gebruikelijk is
en derhalve maatschappelijk ook niet redelijk. Dit
standpunt is dus terecht verworpen. Het zou
namelijk ook met zich brengen dat gewijzigde
maatschappelijke opvattingen nooit zouden
kunnen leiden tot veranderingen van pensioenrege­
lingen, eenvoudigweg omdat die wijzigingen op
dat moment dan natuurlijk niet gebruikelijk zijn in
pensioenregelingen. Een dergelijk starre benade­
ring is door de Hoge Raad dus afgewezen.
Een verdere flexibilisering van pensioenrege­
lingen lijkt nu op niet al te lange termijn toch
mogelijk: begin december is het wetsvoorstel ter
implementatie van de voorstellen van de werk­
groep Flexibele pensioenen naar de Raad van
State gezonden voor advies (het wetsvoorstel
wordt aangeduid als ‘Maatwerk pensioenen’). De
voorstellen van de werkgroep zijn daar heel
gedetailleerd in uitgewerkt; op dit punt wijkt het
voorstel dan ook af van de aanbevelingen van de
werkgroep die juist had aangegeven dat alleen het
hoogst noodzakelijke in de wet zou moeten
worden opgenomen. Voor het overige is te ver­
wachten dat de meeste voorstellen wel terug
zullen zijn te vinden in het wetsvoorstel. Wel lijkt
sterker te zijn geformuleerd dat het pensioen op
60-jarige leeftijd in principe niet hoger mag zijn

M AART 1998

ffijAB

dan 70%. De werkgroep had deze norm niet
gesteld. Het jaarlijkse maximale opbouwpercentage is 2%; bij middelloonregelingen kan worden
uitgegaan van 2,25%. Het pensioen mag niet meer
bedragen dan 100% van het eindloon.
M AART 1998

Aan te nemen is dat de regeling niet eerder dan
in 1999 in werking zal treden. Ongetwijfeld zal
het wetsvoorstel namelijk nog wel de nodige
discussie opleveren.
151.
