Boekbespreking
MAB

B oekbespreking
Financial Analysis
Bill Rees
Prentice Hall, 1990
Het onderhavige boek omvat 515
pagina's, inclusief onderwerpenindex
en auteursindex. De stof is verdeeld
over vier delen en elf hoofdstukken.
In het boek is niet duidelijk aangege­
ven waar de delen beginnen en eindi­
gen. Uit de laatste paragraaf van
hoofdstuk 1 valt evenwel de navol­
gende indeling af te leiden: hoofdstuk
1 (deel 1, inleiding), hoofdstuk 2-5
(deel 2, basiskennis benodigd in het
kader van de financiële analyse),
hoofdstuk 6-10 (deel 3, toepassing
van financiële analyse op verschillen­
de gebieden) en hoofdstuk 11 (deel
4, voorschriften met betrekking tot de
externe financiële verslaggeving).
In hoofdstuk 1 wordt ingegaan op de
gebruikers van financiële informatie.
Volgens Rees zijn de gebruikers alle­
maal als financiële analisten te
beschouwen. Dus niet alleen de
beleggingsanalisten zijn in de ogen
van Rees te beschouwen als finan­
ciële analisten, maar ook de werkne­
mers, de klanten en het algemene
publiek. Vervolgens wordt een groot
aantal informatiebronnen die de
financiële analisten ter beschikking
staan besproken. Daarna wordt inge­
gaan op de merites van de scheiding
van eigendom en bestuur binnen de
onderneming en de daaruit voort­
vloeiende verhouding tussen aan­
deelhouders en management. Aan
het slot van het eerste hoofdstuk
wordt kort een aantal ontwikkelingen in
de theorie uit de doeken gedaan.
Daarbij worden onder meer de effi­
ciënte markttheorie en de ’positive
accounting theory’ aangestipt.
 In hoofdstuk 2 worden de basiscon­
cepten met betrekking tot de jaarre­
kening besproken en wordt ingegaan
op een aantal probleemgebieden
aangaande de externe financiële ver­
slaggeving, zoals het gegeven dat uit
de balans en resultatenrekening
vaak niet zonder meer de economi­

april 1993

sche waarde van een onderneming
kan worden afgelezen. Ten aanzien
van de regelgevende organen wordt
geconstateerd dat bij de keuze van
de verslaggevingsregels rekening
moet worden gehouden met de vaak tegenstrijdige - belangen van
een groot aantal gebruikerscategorieën. De criteria die in het keuzepro­
ces een rol spelen passeren de
revue. De auteur vraagt zich af waar­
om analisten zoveel waarde hechten
aan de jaarrekeningen van onderne­
mingen. Hij stelt deze vraag in het
licht van een efficiënte aandelen­
markt. Hoofdstuk 2 wordt besloten
met een bespreking van de jaarreke­
ning op basis van actuele waarde en
het kasstromenoverzicht. Geconsta­
teerd wordt dat beide overzichten
vergeleken met de jaarrekening op
basis van historische kosten over het
algemeen weinig additionele informa­
tie opleveren.
Hoofdstuk 3 handelt over de ratio­
analyse. Bij deze analysetechniek
doen zich een aantal problemen
voor. Zo dient vanwege het grote
aantal mogelijke ratio's een keuze te
worden gemaakt. Een ander pro­
bleem heeft betrekking op het feit dat
bij de berekening van ratio’s veelal
van jaarrekeningcijfers moet worden
uitgegaan. Bij de vergelijking van
verschillende ondernemingen zal
aldus rekening moeten worden
gehouden met van elkaar afwijkende
waarderingsgrondslagen. Ook kun­
nen ratio’s een vertekend beeld
geven van de werkelijkheid, bijvoor­
beeld doordat in tijden van inflatie bij waardering op basis van histori­
sche kosten - de winst te hoog wordt
voorgesteld en het vermogen te laag.
 In dit hoofdstuk wordt ook de (statisti­
sche) relatie tussen de teller en de
noemer van een ratio aan de orde
gesteld en wordt ingegaan op de sta­
tistische verdeling van ratio’s die
betrekking hebben op verschillende
ondernemingen.
Laatstgenoemde
verdeling is veelal niet normaal; de
implicaties die daaruit voortvloeien
worden besproken. Heeft hoofdstuk
3 met name betrekking op de (gelijk­
tijdige) vergelijking tussen onderne­
mingen, hoofdstuk 4 daarentegen
gaat vooral over de volgtijdige verge­

Onderwijs
Onderzoek

lijking van de cijfers van een bepaalde
onderneming. Ingegaan wordt op de
analysetechnieken en de moeilijkhe­
den die zich kunnen manifesteren bij
vergelijkingen in de tijd. Verder han­
delt hoofdstuk 4 over de wijze waarop
op basis van tijdreeksen voorspellin­
gen kunnen worden gedaan. Vooral
op de nauwkeurigheid en het nut van
de voorspellingen gedaan door beleg­
gingsanalisten wordt ingegaan. Daar­
naast wordt kort ingegaan op voor­
spellingen van ondernemingslei­
dingen.
In hoofdstuk 5 wordt de structuur en
het belang van de kapitaalmarkten
besproken. In dat kader wordt onder
meer ingegaan op de problemen en
uitdagingen waarvoor de Londense
beurs zich gesteld ziet als gevolg
van de ’Big Bang’, de voortgaande
internationalisatie van het kapitaal­
verkeer, de Europese eenwording en
dergelijke. Vervolgens wordt de relatie
tussen het rendement en het risico
van beleggingen uit de doeken
gedaan en worden de portfolio theorie,
het ’capital asset pricing model’
(CAPM) en de ’arbitrage pricing theo­
ry’ (APT) behandeld. Bij de behande­
ling van het CAPM wordt het gebrek­
kige realiteitsgehalte van de aan het
model ten grondslag liggende voor­
onderstellingen aan de orde gesteld.
 Daarbij wordt ingegaan op de proble­
men die zich manifesteren bij het
vaststellen van de B (de risicofactor),
de risicovrije rentevoet en het marktrendement. De ontwikkeling van de
APT wordt gezien als een verbete­
ring; de verwachte opbrengst is vol­
gens deze theorie niet afhankelijk
van slechts één soort risicofactor (B),
maar van meer soorten risicofactoren
(B’s). Echter ook bij de praktische
toepasbaarheid van de APT worden
vraagtekens geplaatst. Verder wordt
in onderhavig hoofdstuk dieper inge­
gaan op de reeds in hoofdstuk 2
behandelde efficiënte markthypothe­
se. De determinanten van de effi­
ciënte markt passeren de revue,
evenals de onderzoeksresultaten die
aangeven dat een efficiënte aande­
lenmarkt (in de zwakke of semi-sterke
vorm) bestaat of juist (gedeeltelijk)
ontbreekt.
Onderwerp van hoofdstuk 6 is de

191

relatie tussen verslaggevingsinformatie en aandelenprijzen, het centrale
thema van het boek. In dit kader wor­
den onderzoeken naar het effect van
de bekendmaking van onverwachte
resultaten
op
aandelenprijzen
besproken. Verder komen aan de
orde het effect van tussentijdse rap­
portering op aandelenprijzen, de
reactie van de markt op de publikatie
van cijfers door kleine ondernemin­
gen, de reactie van de markt op de
uitgestelde publikatie van cijfers en
de reactie van de markt op de publi­
katie van winstcijfers vis-à-vis kas­
stromen. Vastgesteld wordt dat
winstcijfers over het algemeen bete­
re prestatie-indicatoren vormen dan
kasstromen. Vervolgens wordt inge­
gaan op het nut van financiële analyse
in een aandelenmarkt die niet volle­
dig efficiënt zou zijn en wordt het
gebruik van verslaggevingsinformatie
in waarderingsmodellen behandeld.
 Zowel de waardering van vaste
waarden (obligaties) als de waarde­
ring van gewone aandelen wordt
besproken. De waarde van een aan­
deel kan worden gedefinieerd als de
contante waarde van de verwachte
dividenden. Vanwege de problemen
die zich voordoen met betrekking tot
het vaststellen van de toekomstige
dividenden en de disconteringsvoet,
worden dergelijke disconteringsmodellen in de praktijk weinig toege­
past. In de praktijk wordt bij de aan­
delenwaardering vaak met de
koers/winst-verhouding
gewerkt.
Hieraan zijn echter eveneens proble­
men verbonden.
Hoofdstuk 7 handelt over het meten
van risico en rendement aan de hand
van verslaggevingsinformatie. Onder
meer wordt ingegaan op de relatie
tussen de ’internai rate of return’
(IRR) en de ’accounting rate of
return’ (ARR) van een belegging in
een onderneming. Nagegaan wordt
hoe de IRR kan worden berekend
aan de hand van verslaggevingsin­
formatie. Daarbij wordt een winstcij­
fer gebaseerd op het opportunity
kostenbegrip in de beschouwing
betrokken. Verder wordt een aantal
factoren besproken die bepalend zijn
voor het systematisch risico. Deze
zijn voor een deel meetbaar met

192

behulp van verslaggevingscijfers,
zoals de variabiliteit van de winst, de
vermogensstructuur, de omvang van
de onderneming en de verdeling van
de ondernemingsactiviteiten over
verschillende
bedrijfstakken
en
geografische gebieden.
In hoofdstuk 8 wordt ingegaan op de
problematiek van fusie en overname.
 Na de bespreking van een aantal
historische ontwikkelingen op onder­
havig gebied en de motieven die
over het algemeen aan fusie- en
overname-activiteiten worden geacht
ten grondslag te liggen, passeert een
aantal empirische onderzoeken de
revue. Deze onderzoeken hebben
betrekking op de kenmerken van de
bij een fusie of overname betrokken
ondernemingen, de wijze waarop
fusies en overnames kunnen worden
voorspeld en de economische gevol­
gen van de bij een fusie of overname
betrokken partijen. Aan het slot van
hoofdstuk 8 wordt kort ingegaan op
de verwerkingswijze van fusies en
overnames in de jaarrekening van de
als gevolg van de fusie ontstane enti­
teit respectievelijk in de jaarrekening
van de overnemende onderneming.
Hoofdstuk 9 geeft een overzicht van
de ontwikkeling van modellen ten
behoeve van het voorspellen van
faillissementen. De rol die jaarrekeninginformatie in deze modellen
speelt wordt daarbij nader belicht.
Verder wordt stilgestaan bij de praktijk
van de kredietbeoordeling en het nut
van dergelijke modellen in het kredietbeoordelingsproces.
In hoofdstuk 10 worden de ontwikke­
lingen op het gebied van de sociale
verslaggeving (milieuberichtgeving
bijvoorbeeld) en de verslaggeving
aan werknemers uit de doeken
gedaan. De voors en tegens van dit
soort berichtgeving worden bespro­
ken. Ook wordt ingegaan op de rol
van verslaggevingsinformatie bij
CAO-onderhandelingen. Deze rol
wordt overigens beperkt geacht.
Ten slotte wordt in hoofdstuk 11 het
institutionele kader van de verslagge­
ving in het Verenigd Koninkrijk
beschreven en vergeleken met de
systemen in een viertal andere lan­
den. In het in 1990 verschenen boek
wordt echter het in hetzelfde jaar

afgeschafte Britse regelgevingssysteem besproken. Een beschrijving
van het nieuwe regelgevingssysteem
ontbreekt. Wel wordt ingegaan op de
tekortkomingen van het niet meer
geldende Britse regelgevingssys­
teem en op mogelijkheden ter verbe­
tering.
 Elk hoofdstuk in het boek van Rees
wordt afgesloten met een aantal vra­
gen. De indeling van het boek is
mijns inziens niet altijd even gestruc­
tureerd. Een en ander is met name
gericht op de Engelse praktijk. In het
boek wordt een vrij complex taalge­
bruik gehanteerd; dit in tegenstelling
tot de meeste Amerikaanse leerboe­
ken op dit terrein. Van de auteur zelf
heb ik vernomen dat hij inmiddels
bezig is met het schrijven van een
herziene versie, die qua taalgebruik
minder complex zal zijn en die overi­
gens een meer Europees karakter
zal dragen.
Het boek is breed van opzet; het
vormt een synthese van onderwer­
pen uit de hoek van de financieeleconomische berichtgeving en de
financiering. In het boek wordt
bovendien veel aandacht besteed
aan relevant wetenschappelijk onder­
zoek dat op onderhavige terreinen
heeft plaatsgevonden. Vanuit die
optiek beschouwd is het boek met
name geschikt voor derde- of vierde­
jaars studenten bedrijfseconomie
(financieel-economische varianten).
Het is geen handboek en aldus niet
geschikt om te dienen als naslag­
werk in de praktijk. Wel kunnen prak­
tijkmensen, die daartoe niet eerder
de gelegenheid hadden, door lezing
van het boek snel een globaal inzicht
verwerven in de stand van zaken
betreffende de financiële analyse.
Het is wel van belang dat, om de
gepresenteerde onderzoeksresulta­
ten te kunnen interpreteren, men de
toegepaste statistische technieken
en de gebruikte statistische begrip­
pen kan bevatten.
Drs. R.G. A. Vergoossen
Drs. R.G.A. Vergoossen is als universitair docent
verbonden aan de vakgroep Kosten- en Winstvraagstukken van de Faculteit der Economische
Wetenschappen en Econometrie aan de VU te
Amsterdam.
april 1993.
