NOTITIES OVER DE DISCUSSIE BETREFFENDE DE INLEIDING VAN J. A. BURGGRAAFF
NOTITIES OVER DE DISCUSSIE
BETREFFENDE DE INLEIDING VAN J. A. BURGGRAAFF
door Drs. W. N. Meijer

„Inperking van de diversiteit in behandelingswijzen” was één van de wensen,
die Burggraaff uitte in zijn inleiding voor de studiedagen 1975 van het
Limperg Instituut. Hij doelde hierbij op de behandeling van jaarrekeningcomponenten. Had hij gedoeld op de wijze, waarop de deelnemers aan de
studiedagen de materie zouden behandelen tijdens de groeps- en paneldiscus­
sies, die op de inleiding volgden, dan was deze wens direkt al een zeer vrome
gebleken. Het was ook niet anders te verwachten: een inleiding met 22
stellingen plus 12 enquêtevragen (reeds beantwoord door 14 wetenschappe­
lijke instellingen) met op de achtergrond 9 computermodellen, in bijna 4 uur
te behandelen door 20 discussiegroepen, dat alles zou wel geen uniforme
rapportering opleveren. Volstaan moet dan ook worden met een aantal op­
merkingen, die naar aanleiding van het betoog van Burggraaff in de groepen
werden gemaakt en in de paneldiscussie onder leiding van Bak en Schoonderbeek naar voren werden gebracht.
1 De vraag wordt gesteld, of wij met de thans gangbare jaarverslaggeving
wel op de goede weg zijn. Zijn de belanghebbenden niet voornamelijk geïn­
teresseerd in de overlevingskansen van een onderneming en zijn voor de
beoordeling daarvan niet geheel andere gegevens noodzakelijk? Zijn de mo­
gelijkheden om gegevens te verstrekken ten behoeve van toekomstverwach­
tingen niet belangrijker dan discussies over algemene versus specifieke koopkrachtcorrecties?
Burggraaff erkent, dat er een grote verscheidenheid aan informatiebehoef­
ten bestaat en dat de jaarrekening voor het vervullen van veel van die behoef­
ten geen geschikt document is. Overlevingskansen en toekomstverwachtingen
zijn interessant, maar worden niet in de jaarrekening aan de orde gesteld. We
moeten aan de jaarrekening geen andere eisen stellen dan de wet voorschrijft.
 In de hierop volgende discussie wordt door Bak de wet als referentiekader
voor de wetenschap niet interessant geacht. Anderzijds wordt echter opge­
merkt, dat achter de wetsbepalingen verscholen ligt, dat aan de onderneming
een hoeveelheid vermogen en werkgelegenheid is gedelegeerd, waarover ver­
antwoording moet worden afgelegd. Daaruit volgt, dat de jaarrekening
verslag moet uitbrengen van wat in het verleden is gebeurd. Toekomstinformatie moet elders een plaats vinden.
2 Veel belangstelling bestaat in de discussiegroepen voor de mogelijkheid
om op een overzichtelijke wijze de resultaten te presenteren, berekend
volgens méér dan één waardegrondslag. Voor dat doel is een cijferopstelling
gecreëerd in een discussiestuk, dat in 1974 door een N.I.v.R.A.-werkgroep
werd geschreven voor een gesprek tussen vertegenwoordigers van de Engelse
en Nederlandse accountantsorganisaties over de Engelse Exposure Draft
inzake Inflation Accounting. Deze opstelling luidt als volgt:
m a b blz. 119

Operating profit on Replacement Value Accounting basis
a
Add: Increase of value of stocks and fixed assets, insofar
as realized in the reporting period
b
Operating profit on historic-cost basis
c
Add/deduct: Increase/decrease of revaluation account
as far as unrealized
d
Increase of equity, excluding dividend, on
historic-cost basis as shown by the accounts
e
Equity shown in prior year’s balance sheet
f
or in current year’s pounds (apply Retail Prices Index)
g
Increase needed
~ h
Surplus/deficit
i_
Burggraaff wijst er nog op, dat deze opstelling als een aanvullende staat is
bedoeld, die de resultatenrekening niet kan vervangen.
3 Burggraaff stelt, dat de verslaglegging eerlijk moet zijn tegenover de
bedrijfsleiding. Zij moet in de verstrekte informatie de neerslag van haar
beleid kunnen herkennen. Als dit beleid erop gericht is, te profiteren van
prijsfluctuaties, dan mag zij in haar winstbepaling daar rekening mee houden.
 Het zou onjuist zijn, wanneer zij het opstellen van de jaarrekening louter zou
zien als een exercitie ten behoeve van accountants.
Klaassen, lid van het panel, legt echter de nadruk op het effect voor
derden: voor hen is het effect van een prijsstijging steeds gelijk, onafhanke­
lijk van het feit, of de bedrijfsleiding het profiteren van prijswijzigingen al
dan niet tot haar beleid rekent.
In de discussiegroepen meent men een tegenstrijdigheid te constateren
tussen de opvatting, dat de onderneming in de verslaggeving haar eigen visie
tot uitdrukking moet kunnen brengen, en Burggraaffs pleidooi voor codifica­
tie.
4 Maagdenberg, lid van het panel, wijst op twee stellingen van Burggraaff,
waaruit blijkt, dat deze de betekenis van actuele waarden voor de balans
anders ziet dan voor de resultatenrekening:
- Voor de vermogensvoorstelling zijn alleen actuele waarden relevant. De
betekenis van een actief voor de onderneming kan slechts getrouw tot
uitdrukking worden gebracht, wanneer die betekenis gemeten wordt aan de
hand van per heden geldende prijzen.
- Of voor de resultaatvoorstelling alleen actuele waarden relevant zijn, hangt
af van de inhoud die men aan de term „winst” geeft. Er bestaat dienaan­
gaande geen overeenstemming. Voor het inzicht in de samenstelling van het
resultaat is kennis van de winst, berekend op actuele waarden, overigens
onontbeerlijk.
 Wat wordt echter bedoeld, zo vraagt Maagdenberg zich af, met „de betekenis
van een actief voor de onderneming”? Wordt in deze formulering al niet
impliciet een relatie met de winst gelegd?
Burggraaff geeft toe, dat hij „de betekenis van een actief voor de onderm ab blz. 120

neming” niet zo gauw nader kan omschrijven. Hij heeft slechts gesproken als
man van de praktijk, die constateert, dat er over winst helaas geen uniforme
opvatting bestaat. Meer overeenstemming is echter te constateren over de
gedachte, dat in de balans actuele waarden moeten worden gehanteerd.
Overigens wordt in de discussiegroepen naar voren gebracht, dat in de
praktijk nogal eens een variant van de vervangingswaardetheorie wordt toege­
past, waarin de balansposten juist niet op vervangingswaarde worden ge­
bracht, doch in de resultatenrekening wèl deze waarde wordt gehanteerd.
5 Burggraaff pleit voor codificatie. Of deze moet worden bereikt in de
vorm van wettelijke bepalingen of in de vorm van door het beroep zelf, in
samenwerking met andere belanghebbenden, geformuleerde voorschriften,
laat hij in het midden. Wel wijst hij op een nadeel van een in de wet ver­
ankerde codificatie, nl. de geringere mogelijkheid om veranderingen aan te
brengen.
6 Volten, lid van het panel, maakt een opmerking over Burggraaffs stelling
inzake de rol die de wetenschap heeft gespeeld:
- In de wetenschap heeft de aanzienlijke aandacht voor de waardegrondslag
van vermogens- en winstbepaling geleid tot verwaarlozing van onderzoek en
bestudering van de talrijke andere vraagstukken, die zich bij de opstelling
van jaarrekeningen voordoen.
 Volten meent, dat deze „andere vraagstukken” niet zinvol kunnen worden
opgelost, als over de waardegrondslag geen duidelijkheid bestaat. Als b.v. de
Amerikanen de valutaproblematiek behandelen in het kader van de histo­
rische kostprijs, hebben de gevonden oplossingen voor deze vraagstukken
geen betekenis voor diegenen, die de historische kostprijs als waardegrond­
slag niet erkennen.
7 Burggraaff moge teleurgesteld zijn in de wetenschap, vanuit de zaal
wordt ook een verwijt geuit jegens de beroepsorganisatie. Het N.I.v.R.A.
streeft niet naar maximale uniformiteit in jaarverslagen. Toch zou dit de
jaarrekening begrijpelijker maken. Leden van ondernemingsraden hebben op
vormingsdagen geleerd wat nettowinst is en merken dan, dat in de praktijk
aan dit begrip een zeer uiteenlopende inhoud wordt gegeven. Ook het
Limperg Instituut zou tot het bereiken van meer uniformiteit een bijdrage
kunnen leveren.
m a b blz. 121.
