COMPUTERTOEPASSINGEN EN COMPUTERCONFIGURATIE
COMPUTERTOEPASSINGEN EN COMPUTERCONFIGURATIE
doorDr. Th. ]. Steenbergen
Inleiding
De kriteria die bij de keuze van een computer van belang zijn hebben de laatste
jaren veel aandacht gekregen1). Naast de hardware-, de commerciële- en de
servicefaktoren, zijn daarbij steeds meer de software-aspekten op de voorgrond
getreden. Aan richtlijnen voor de samenstelling van een computerconfiguratie,
de zgn. „hardware-mix”, werd echter minder aandacht besteed, hoewel het configuratieve aspekt van een computerkeuze van minstens even groot belang als de
software is.
Het bedrijf dat voor de eerste maal tot aanschaf of huur van een computer
wenst over te gaan, zal in de regel geen competente computerstaf hebben. Daar­
door wordt een zo zuiver mogelijke rationele afweging van de voor- en nadelen
van elk computertype voor het betreffende bedrijf tot een vrome wens, tenzij het
bedrijf zich hierin laat bijstaan door een ter zake kundig extern adviseur.
In vele gevallen kiest de aanstaande computergebruiker dan ook in wezen geen
computer(type), maar een computerleverancier waarin hij vertrouwen stelt. En
aangezien de ongeveer tien computerleveranciers die de Nederlandse markt be­
heersen geen inferieure apparatuur verkopen, is tegen een dergelijke oplossing van
het keuze-probleem weinig in te brengen. De staf van de leverancier zal dan de
meest geëigende configuratie voor het betreffende bedrijf moeten bepalen.
Hierbij treedt echter een moeilijkheid op! De leverancier is geneigd om uit
concurrentie-overwegingen zowel de samenstelling van de configuratie als de
capaciteit van de afzonderlijke eenheden zo krap mogelijk vast te stellen. Over
het algemeen houdt de leverancier ook te weinig rekening met hetgeen het bedrijf
wil realiseren in de eerstkomende vijf tot tien jaar en de aangeboden apparatuur
zal daarop te weinig afgestemd zijn.
 Het is daarom de taak van hen die zich in het bedrijf met de voorbereiding
rond de computer bezighouden, om juist deze afstemming tussen toepassingen en
configuratie scherp in het oog te houden. Ook al is de computer van de derde
generatie gemakkelijk uitbreidbaar geworden (Standard interface), daarom is dit
nog geen argument om voorlopig genoegen te nemen met een beperkte configuratie.
Afgezien van de moeilijkheden die dit voor de programmering en verwerking
tot gevolg kan hebben, is een uitbreiding van de apparatuur op een later tijdstip
niet zonder problemen. Enerzijds, door de relatief lange levertijd van de toe te
voegen „hardware”, anderzijds, door de begrijpelijke weerstand van de leiding
om de kostbare apparatuur reeds na enkele jaren uit te breiden, tenzij dit met
voorbedachte rade geschiedt.
Het komt ons daarom gewenst voor, om te trachten zekere richtlijnen te ont­
wikkelen die bij de samenstelling van een computerconfiguratie gehanteerd kun­
nen worden. Uitgangspunt voor deze poging is onze overtuiging, gegroeid uit een
jarenlange ervaring met computertoepassingen, dat elke computerconfiguratie in
beginsel bepaald moet worden door de projekten die men daarmede wil realiseren.
Gezien de grote diversiteit van deze projekten lijkt het, a prima vista, niet moge­
lijk om tot duidelijke richtlijnen te komen. Toch is dit ons inziens mogelijk door de
t) Een uitstekend artikel hierover is: U. K. G. Duyne: Computerkeuze - Faktoren en Kriteria;
deel I, Informatie, jrg. 8, nr. 1 (febr. 1966); deel II, informatie, jrg. 8, nr. 3 (maart 1966).
m a b blz. 402

computertoepassingen globaal in enkele categorieën in te delen waaruit dan de
meest geëigende configuratie naar voren moet komen.
De Toepassingsgebieden
Teneinde een relatie tussen computertoepassingen en computerconfiguratie te
kunnen leggen, is het noodzakelijk om de computertoepassingen in enkele globale
categorieën in te delen. Dit kan vanuit verschillende gezichtshoeken geschieden.
 A. C. de Paula deelt computertoepassingen in 5 grondtypen in. Elk type voegt
een nieuwe dimensie aan het voorgaande type toe en tezamen representeren zij
de stijgende ontwikkeling in het computergebruik2). Deze 5 grondtypen zijn:
Type I, or Book-keeping Application
Type II, or Individual Control Application
Type III, or Management Control Application
Type IV, or Planning and Optimization Application
Type V, or Fully Integrated Application
Een dergelijke indeling, hoe interessant ook voor ons inzicht in de toepassings­
mogelijkheden van de computer, geeft onvoldoende aanwijzingen voor de samen­
stelling van de noodzakelijke configuratie. Het enige wat hieruit, configuratief,
valt af te leiden is de ontwikkeling van kaartcomputer (type I) naar computer
met willekeurig toegankelijk geheugen (type V).
W. Heilmann geeft in een artikel over de toepassing van een computer ten
behoeve van de produktiebeheersing3) een practischer indeling van computer­
toepassingen. Uitgaande van twee aspekten die hij voor elke toepassing van belang
acht, t.w. complexiteit en frekwentie, komt Heilmann tot een indeling in 4 cate­
gorieën van toepassingen die betrekking hebben op produktiebeheersing in rui­
mere zin:
— Fertigungsauswertung (Komplexität: gering; Frequenz: niedrig)
— Fertigungsvorbereitung (Komplexität: gering; Frequenz: hoch)
— Fertigungsplanung (Komplexität: grosz; Frequenz: niedrig)
— Fertigungssteuerung (Komplexität: grosz; Frequenz: hoch)
N.B. Onder complexiteit van een toepassing verstaat Heilmann de moeilijkheids­
graad (Grad der Schwierigkeit) ervan en zijn vervlechting met andere toepas­
singen. Hoe meer „vertakkingen” in het programma noodzakelijk zijn, dès te
groter de moeilijkheidsgraad. Deze is dus gerelateerd aan de mate van integratie
van de toepassing met andere gebieden.
Onder de frekwentie van een toepassing wordt verstaan het aantal runs binnen
een bepaalde periode.
Heilmann’s indeling heeft het voordeel dat de door hem gehanteerde para­
meters, complexiteit en frekwentie, in relatie met elkaar een indicatie geven van
de benodigde configuratie.
 2) A. C. de Paula: The use of computers in business information processing; Maandblad voor
Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde, jrg. 40, nr. 1 (jan. 1966) pp. 11 e.v.
3) W. Heilmann: Elektronische Fertigungsregelung, A.D.L. - Nachrichten, Heft 35, 1965 pp.
383 e.v.
m a b blz. 403

Wij hebben getracht de relatie toepassing-configuratie door middel van een
gelijksoortige indeling als door Heilmann gehanteerd in onderstaande tabel vast
te leggen, echter voor een ruimer gebied dan alleen produktiebeheersing. Daarbij
hebben wij het begrip complexiteit vervangen door de ons inziens duidelijker term
„integratiegraad”, waarmede wij de mate van vervlechting van de betreffende
toepassingen met andere gebieden bedoelen. De wetenschappelijke en technische
berekeningen hebben wij niet in de tabel opgenomen, omdat deze toepassingen
vooral van invloed zijn op de centrale verwerkingseenheid (grootte van het werk­
geheugen, drijvende komma, e.d.) en niet zozeer op de aangekoppelde geheugens.
DE RELATIE TUSSEN COMPUTERTOEPASSINGEN EN COMPUTERCONFIGURATIE
Frekwentie vld verwerking
laag
hoog
IntegratieI. Administratieve Toepassingen
Ia. Administratieve Toepassingen
graad vld
(dienstenverlenende sector)
(industriële sector)
I oepassing
. Loon- en salarisberekeningen
. Debiteuren en
laag
crediteurenadministraties
. Voorraadadministratie
(banken, inkooporganisaties, etc.)
. Verkoopoverzichten
. Fakturering (postorderbedrijven,
. Fakturering
handelsverenigingen, etc.)
. Boekhoudkundige toepassingen,
. Voorraadadministraties
zoals: debiteuren- en
(grossiers, warenhuizen, etc.)
crediteurenadministratie, etc.
. Administraties van
ziekenfondsen, levens­
verzekeringsmaatschappijen
overheidsinstanties, etc.
 hoog
II. Bedrijfseconom(etr)iscbe
III. Gesloten
beheersings(besturings)systernen
T oepassingen
. Productievoorbereiding
. Produktie- en
voorraadbeheersing
(optiniaal grondstofgebruik, explosie van stuk. Procesbesturing
lijsten)
(chemische industrie, etc.)
. Teleprocessing systemen
. Planningssystemen
(luchtvaartreserveringssysteem,
(netwerkplanning,
etc.)
legpuzzelplanning, etc.)
. Besturingssystemen voor grote
. Materiaalbeheersingssystemen
computerconfiguraties
. Andere Operations Research
toepassingen

I. De administratieve toepassingen in de industriële sector zijn meestal van een­
voudige aard: bij- en afboekingen, simpele berekeningen, elementaire be­
slissingsregels. De voorbeelden in de tabel spreken voor zichzelf. Deze toe­
passingen kunnen los van elkaar geëntameerd en verwerkt worden, de
frekwentie van de verwerkingen is laag en de bestanden zijn betrekkelijk
klein. Seriegewijze en volgtijdelijke verwerking is hier regel.
Deze administratieve toepassingen waren in het verleden, en ook thans nog,
één van de belangrijkste toepassinggebieden van de conventionele ponskaartapparatuur (Unit record).
Indien voor deze toepassingen een computer wordt ingeschakeld, zal men
met een kleine ponskaartcomputer (card processor) genoegen kunnen nemen.
Ia. De administratieve toepassingen in de dienstenverlenende sector wijken af
van die in de industriële bedrijven. De bestanden zijn er in de regel groter,
evenals de frekwentie van de verwerkingen. Hoewel de toepassingen op zich­
m a b blz. 404

zelf niet complex behoeven te zijn, d.w.z. niet sterk geïntegreerd met andere
toepassingen, maken het grote bestand tezamen met de grote frekwentie en
volume van de verwerkingen de inschakeling van een computer aantrekkelijk.
 Ook hier is een seriegewijze en volgtijdelijke verwerking regel. De in­
schakeling van een magneetbandcomputer ligt dan ook voor de hand, mede
door het grote belang dat dienstverlenende bedrijven aan de historische vast­
legging van gegevens hechten. In de toekomst zullen de willekeurig toe­
gankelijke geheugens in deze sector echter meer toepassing vinden, vooral
als de mutatiegraad van de bestanden laag is (strip- of magneetkaartgeheugens). N.B. Bij het cargadoorsbedrijf is de historiciteit van de operatieve
data niet van cruciaal belang. Een uitzonderlijke situatie in de dienstverlenen­
de sector.
II. De bedrijfseconom(etr)ische toepassingen vormen de tweede fase in de ont­
wikkeling van het computergebruik. Dit zijn de meer geavanceerde toepas­
singen waar de meeste bedrijven in Nederland nog niet aan toe zijn. Inherent
aan deze toepassingen is de grotere vervlechting met andere gebieden in het
bedrijf. De frekwentie van de verwerkingen is echter meestal niet groot.
Ook in deze „open” systemen is seriegewijze en volgtijdelijke verwerking
in wezen mogelijk, doch niet altijd even efficiënt. Dit gevoegd bij de grotere
integratiegraad van deze toepassingen en de vrij hoge mutatiegraad van de
bestanden maakt inschakeling van een computer met willekeurig toegankelijk
geheugen gewenst.
Een computer met schijvengeheugen verdient voorkeur.
III. De meest geavanceerde computertoepassingen zijn min of meer gesloten beheersings(besturings)systemen. Hiertoe rekenen wij niet alleen de produktiebeheersings-, procesbesturings- en teleprocessingsystemen, maar ook de be­
sturingssystemen (operating systems) voor grote computerconfiguraties.
Voor deze systemen is simultane verwerking noodzakelijk. Het zijn in
wezen toepassingen die een willekeurig toegankelijk geheugen nodig maken,
d.w.z. een computer met schijven en/of trommelgeheugens.
 De Configuratie
In het bovenstaande is getracht de toepassingen te maken tot kriteria voor de
keuze tussen kaart-, magneetband- en schijvencomputer. Het ging er dus om een
keuze te maken tussen de diverse aangekoppelde geheugens. Het zijn vooral de
aangekoppelde geheugens die sterk toepassingsgebonden zijn. Bij andere rand­
apparatuur - zoals de kaartlees- en ponseenheid, de afdrukeenheid en de consoleschrijfmachine - is dat in mindere mate het geval. De keuze van deze apparatuur
laten wij dan ook buiten onze beschouwing, omdat zij geen grote moeilijkheden
met zich brengt.
Ook de keuze van de geavanceerde in- en uitvoereenheden - zoals optische
leeseenheid, beeldeenheid en andio-antwoordeenheid, om slechts enkele te noemen betrekken wij niet in ons keuzeprobleem. Voor de meeste computergebruikers is
deze groep van geavanceerde apparatuur (nog) niet interessant. Bovendien zijn zij
zo toepassingsgericht, dat zij bij de samenstelling van de configuratie voor zich­
zelf spreken.
Aangekoppelde geheugens (magneetband, schijven, trommels, magneetkaarten)
m a b blz. 405

zijn het gevolg van de kostbaarheid van kernengeheugens. Als de kernengeheugens
goedkoop genoeg waren om massaal aangewend te worden, zouden de andere ge­
heugentypen slechts in zeer beperkte mate ingeschakeld worden. Waarschijnlijk
alleen als opslaggeheugens, waarvoor vooral magneetbanden en stripgeheugens in
aanmerking zouden komen. Kernengeheugens zijn snel, willekeurig toegankelijk,
betrouwbaar en bedrijfszeker, alle andere hulpgeheugens bezitten deze eigen­
schappen slechts ten dele of niet in dezelfde mate. Hoe sneller en flexibeler wille­
keurig toegankelijke geheugens worden (schijvenpakketten, strippakketten), hoe
meer zij - ceteris paribus - de magneetbanden zullen terugdringen, omdat deze
laatste alleen geschikt zijn voor seriegewijze verwerking van gegevens.
Binnen de willekeurig toegankelijke geheugens zag men een ontwikkeling van
trommel naar schijven en schijvenpakketten. Het zijn vooral de schijvenpakketten
geweest die de doorbraak van magneetband naar schijven bewerkstelligd hebben,
door de groter flexibiliteit die zij op het vaste schijvengeheugen voor hebben.
 Hoewel de stripgeheugens door hun langere toegangstijd dan schijven nog niet
veel toepassing hebben gevonden, zou het niet ondenkbaar zijn dat de stripge­
heugens de schijvengeheugens in de toekomst zouden kunnen evenaren. Daar­
toe zal hun toegangstijd echter onder de 100 milliseconde moeten dalen en het
prijsverschil niet al te groot zijn. De enorme opslagcapaciteit van het stripgeheugen
bezit een grote aantrekkelijkheid voor bedrijven en instellingen met grote be­
standen.
Een meer exacte methode als hulpmiddel voor de selectie van willekeurig toe­
gankelijk aangekoppelde geheugens werd door Florkowski, Kusnick en LaMaire
ontwikkeld4). Deze auteurs beschrijven in een artikel genaamd: ’How to select
random access storage devices’, een vergelijkingsmethode t.b.v. de keuze tussen
strip-, schijven-, trommel- en kernengeheugens.
Om te komen tot de vaststelling van de meest economische geheugeneenheid
bij een bepaald prestatieniveau, gaan de auteurs uit van twee groepen van para­
meters, te weten de parameters van willekeurig toegankelijke aangekoppelde ge­
heugens en hun afgeleiden en de parameters van de toepassingen en hun afgeleiden.
A. De parameters van de geheugeneenheden zijn:
1 Capacity
= effectief beschikbare geheugencapaciteit in bytes.
2 Throughput = het gemiddeld aantal records van bepaalde lengte, dat per
seconde effectief gelezen of geschreven kan worden (in rand­
om access mode).
3 Costs
= huurkosten per maand.
4 Record length = 160 bytes in diagram 1 en een variabele recordlengte van 160
tot 910 bytes per record in diagram 2.
a. De afgeleiden van de parameters van de geheugeneenheden zijn:
1 Turnover time of a device = de tijd nodig om alle records in het geheugen te
schrijven of daaruit te lezen (in random access
mode).
 2 Statische geheugenkosten = huurkosten van de geheugeneenheid, zonder be­
sturingseenheid en kanalen, betrokken op één
byte:

4) J. H. Florkowski, A. A. Kusnick & O. R. LaMaire: How to select random access storage
devices; Control Engineering, Jan. 1966, pp. 91 e.v.
m a b blz. 406

Cs = statische geheugenkosten in guldens per maand
per byte.
Rs = maandhuur in guldens per maand.
V = effectief beschikbare geheugencapaciteit in
bytes.
3 Dynamische geheugenkosten = statische geheugenkosten vermeerderd met de
kosten voor besturing en de kanalen:
Cdn nRs nV+ Rd = Cs + Rd
nV'
Cdn dynamische geheugenkosten in guldens
per maand per byte.
Rd = maandhuur van de besturingseenheid en
kanalen in guldens per maand,
n = aantal eenheden per besturingseenheid
en per kanaal.
B. De parameters van de toepassing zijn:
1 Volume
= aantal records vermenigvuldigd met de recordlengte.
2 Activity
= tijdsinterval tussen het gebruik van de individuele re­
cords, of frequentie van het gebruik van een record
(bijvoorbeeld: elk half uur of twee maal per uur).
3 Response time
= informatievertraging5), dat wil zeggen het tijdsinter­
val tussen de vraag naar informatie en het voldoen
aan die vraag.
4 Value of storing data = waarde van de direct toegankelijke informatie voor
de gebruiker.
b. De afgeleiden van de parameters van de toepassing zijn:
1 Turnover time of a record = gemiddelde tijd die verstreken is tussen het ge­
bruik van een record. Indien de activiteit wordt
uitgedrukt in de tijd tussen het gebruik van een
record, dan is dit de mutatietijd van de records.
 Indien de activiteit wordt uitgedrukt als een
frequentie van het gebruik, dan is mutatietijd
het omgekeerde van de mutatiefrequentie. In­
dien de activiteit vastgesteld moet worden door
analyse van een bestand, dan wordt de mutatie­
tijd van een record als volgt bepaald:
v
t = mutatietijd van de gegevens in seconden,
v = hoeveelheid op te bergen gegevens in
bytes.
a = mutatiefrequentie van het record in secon­
den.
k = recordlengte in bytes.
5) Zie: Th. J. Steenbergen: De invloed van de automatisering op het bedrijf; H. E. Stenfert
Kroese, 1960, p. 47 e.v. en bijlage I.
m a b ^ 4Qy

2 Data storage value

= de geheugenwaarde voor de gebruiker betrok­
ken op de geheugengrootte.
c = —Vr.
c = waarde voor de gebruiker in guldens per
maand per byte.
r = waarde voor de gebruiker in guldens per
maand.
v = hoeveelheid op te bergen gegevens in
bytes.
Aan de hand van deze twee groepen parameters en hun afgeleiden ontwikkelen
Florkowski c.s. twee vergelijkingsdiagrammen die aantonen welk aangekoppeld,
willekeurig toegankelijk geheugen het meest economisch is bij een bepaald pres­
tatieniveau (zie fig. 1 en 2).
Prestatie (performance) wordt daarbij gedefinieerd als de reciproke van de „turn­
over time”, d.i. de tijd nodig voor het inschrijven of uitlezen van alle records (in
random access mode).
Deze „turnover time” (T) wordt voor willekeurig toegankelijke geheugens - met
uitzondering van de kernengcheugens - aldus berekend:
T = turnover time in seconds.
V = capacity in bytes.
A = throughput in records per second.
K = record length in bytes.
De „turnover time” voor kernengeheugens is onafhankelijk van de recordlengte en
wordt als volgt berekend:
Y = cycle time v/h kernengeheugen in sec.
L = hoeveelheid ingebrachte bytes per cycle time.
f = benuttingsfactor van het geheugen.
 Prestatie als reciproke van de „turnover time” wordt dus voor willekeurig toe­
gankelijke geheugens (uitgezonderd kernengeheugens):
Performance = —T ~AK
V ~ ‘
Fig. 1 toont een vergelijkingsdiagram voor de diverse soorten aangekoppelde,
willekeurig toegankelijke geheugens. De recordlengte is hierbij constant gehouden,
nl. 160 bytes per record. Op de Y-as is de capaciteit van de externe geheugens in
megabytes uitgezet, op de X-as de prestatie van de verschillende eenheden.
Nu kan de prestatie van een willekeurig toegankelijk geheugen vergroot respec­
tievelijk verkleind worden, door beneden de maximum capaciteit (V) respectieve­
lijk minder dan de maximum „throughput” (A) te benutten.
Als: et = benuttingsfactor van de „throughput” van de geheugeneenheid
(et = 0 tot 1),
m a b blz. 408

Fig. 1
m a b biz. 409

/? = benuttingsfactor van de capaciteit van de geheugeneenheid
(/3 = 0 tot 1),
wordt de prestatieformule ten slotte aldus:
«AK
Performance =
PV
‘

Wij merkten reeds op, dat een verhoging van de prestatie slechts bereikt wordt
door een vermindering van de benutbare (effectieve) geheugencapaciteit. In fig. 1
en 2 zien wij dientengevolge een vermindering van de geheugencapaciteit per aan­
gekoppeld geheugen (dalende lijn met een hoek van 45°) gepaard gaan met een
verhoging van de prestatie. Wat in het diagram niet tot uitdrukking komt is de
stijging van de dynamische kosten met dezelfde factor als gevolg van deze mani­
pulatie. Een vermindering van de prestatie wordt door een vermindering van de
„throughput” tot stand gebracht. De benutbare geheugencapaciteit verandert hier­
door niet. Dit wordt in de diagrammen getoond door een horizontale lijn naar
links vanuit de oorspronkelijke capaciteitswaarde.
In fig. 2 is de recordlengte variabel gesteld, nl. van 160 tot 910 bytes per record.
De recordlengte wordt hierbij beschouwd als een onafhankelijk variabele in de
prestatiefactor ( K^T ).
 De verticale lijnen op de X-as representeren bepaalde eisen gesteld aan het aan
te koppelen geheugen. Lijn 1 bijvoorbeeld, betekent dat een eis gesteld is om een
bepaald volume gegevens (hier: 10 megabytes) te kunnen opslaan met behoud van
een bepaalde toegankelijkheid per seconde per megabyte.
De begrenzingen van de „geheugengebieden” in beide diagrammen worden ge­
vonden door de volgende stappen te ondernemen:
1 Specificeer het totale aantal bytes nodig voor een bepaalde gegevensopslag en
de recordlengte.
2 Bepaal de hoogste en laagste prestatiewaarde waaraan deze gegevensopslag
moet voldoen.
3 Bereken de dynamische opslagkosten voor elk geheugentype dat aan de gege­
vensopslag bij een bepaalde prestatiegraad voldoet.
4 Kies het meest economische geheugentype voor elk prestatiepunt.
5 Herhaal deze stappen tot de geheugengebieden zijn bepaald.
Het zou te ver voeren om nog uitvoeriger op deze vergelijkingsmethode in te
gaan. Voor een verdere bestudering van deze methodiek verwijzen wij naar het
zeer lezenswaardige artikel van Florkowski c.s.4). De door deze auteurs geïn­
troduceerde vergelijkingsmethode heeft echter als nadeel, dat hij nogal gecompli­
ceerd is. Bovendien bevatten enkele parameters en hun afgeleiden schattingselementen, waardoor de objectiviteit van deze „clinische” vergelijkingsmethode voor
een deel teloor gaat. Overigens is deze methode zeer wel bruikbaar en bijzonder
instructief door de duidelijk gestelde onderlinge verbanden.
Vooral een methode voor toepassingen met zeer grote gegevensopslag.
Andere faktoren die de configuratie beïnvloeden
Deze beschouwing over aangekoppelde geheugens heeft ten doel de indruk weg
m a b blz. 410

te nemen, dat de keuze van de configuratie alleen met behulp van de toepassingstabel genomen zou kunnen worden. Naast de toepassingen, de ons inziens van
cruciaal belang blijven, spelen nog andere faktoren een belangrijke rol bij de vast­
stelling van een computerconfiguratie:
. Het begrip mutatiegraad6) is in deze beschouwing reeds enkele malen gevallen.
 Met deze term bedoelen wij dat deel van een bestand dat per run gemuteerd
wordt. De mutatiegraad nu zal - naast de frekwentie van de verwerking en
integratiegraad van de toepassing - ook van invloed zijn op de keuze van de
externe geheugens. Is de mutatiegraad van een bestand namelijk groot - laten
wij zeggen hoger dan 50 °/o - dan is magneetband zeer geschikt, omdat de hoge
verwerkingssnelheid van magneetband gepaard aan de hoge mutatiegraad van
het bestand de nadelen van seriegewijze verwerking compenseren. Bij een lagere
mutatiegraad worden de mogelijkheden van schijven aantrekkelijk en is de
mutatiegraad laag, zeg 5 °/o of minder, dan wordt een stripgeheugen interes­
sant. Dit alles uiteraard bekeken in het licht van de huidige technische ontwik­
keling en prijsverhoudingen.
. Ook de prijsverhoudingen beïnvloeden de keuze. Het gaat hierbij echter niet
om de prijsverschillen tussen twee eenheden, maar om de prijsverschillen tussen
de voor de betreffende verwerking noodzakelijke groepen van externe ge­
heugens. Het heeft bijvoorbeeld totaal geen zin om het prijsverschil tussen één
magneetbandeenheid en één schijveneenheid te vergelijken, wel het prijsverschil
tussen 3 of 4 magneetbandeenheden en één of meer eenheden met verwisselbare
schijvenpakketten.
Hoe goedkoper de willekeurig toegankelijk geheugens worden, dès te meer
zullen zij door hun grotere mogelijkheden worden ingezet. Vaak ook voor die
toepassingen waarvoor een willekeurig toegankelijk geheugen niet strikt nood­
zakelijk is.
. De keuze van een besturingssysteem (operating system) heeft eveneens konsekwenties voor de configuratie. Tape operating systems, disc operating systems
en tape/disc operating systems - de benamingen geven reeds een duidelijke aan­
duiding - stellen hun eigen eisen aan de samenstelling van de configuratie en
zullen daarom terdege onderzocht moeten worden op dit aspekt.
 Het ware echter bepaald onjuist om uit het voorgaande te concluderen, dat
er alleen een „of-of” alternatief in de externe geheugens mogelijk is. Een
kombinatie van magneetbandeenheden en willekeurig toegankelijke geheugens
is in menig geval niet alleen mogelijk, maar zal ook de beste oplossing voor een
toepassing verschaffen. Deze kombinatie moet niet het resultaat van een com­
promis zijn, maar voortkomen uit een bewuste afweging van de voordelen van
de diverse aangekoppelde geheugens.
Samenvatting
Om tot een juiste configuratie te komen zal men als volgt te werk moeten gaan:
. aan de hand van de toepassingstabel stelt men vast welke externe geheugens
men in beginsel zou moeten hebben.
. de benodigde in- en uitvoereenheden zal men in de regel zonder veel moeite uit
°) Mutatiegraad wordt ook wel aktiviteitsgraad genoemd.
m a b blz. 411

de toepassingen kunnen halen. Bijvoorbeeld: voor administratieve toepassingen
van dienstverlenende bedrijven kieze men snelle kaartlees- en ponseenheden en
snelle printer; voor bedrijfseconom(etr)ische toepassingen daarentegen hoeft de
printer niet zo snel te zijn, etc.
. vervolgens wordt aan de hand van:
- de grootte van de bestanden
- de mutatiegraad van de bestanden
- de prijsverhoudingen tussen de verschillende zinvolle groepen van externe
geheugens
- het gekozen besturingssysteem
afgewogen, hoe de configuratie zal moeten uitvallen, waarbij uiteraard een
combinatie van de verschillende externe geheugens tot de mogelijkheden moet
worden gerekend.
In het verleden heeft men de toepassing aangepast aan de beschikbare apparatuur.
De snelle technische ontwikkeling heeft het thans mogelijk gemaakt de computer­
configuratie af te stemmen op de toepassingen die men wenst te realiseren.
m a b blz. 412.
