Boekbespreking
1
:

♦

MAB

O rgan isatie en
structurering
Non-profit organ isatie
P raktijkervaring
____________________________________________

Boekbespreking
H. W. Hageman, RA en
Prof. H. J. de Heer, RA (red.)
Privatisering, een multidisciplinaire
verkenning
Cambium B.V., Laren in samenwerking
met de Dijker groep 158 blz.
Prijs / 32,50.
Privatisering is zowel in Nederland als
in andere landen een actueel en be­
langrijk onderwerp. Over dit onderwerp
hebben elf auteurs, bijna allen werk­
zaam bij de Dijker groep, een zeer nut­
tig boek geschreven.
In het boek komen achtereenvolgens
aan de orde:
1 Inleiding.
2 Privatiseringsmotieven, -voorwaar­
den en -vormen.
3 Financiële aspecten.
4 Organisatorische aspecten.
5 Sociale aspecten, met name inzake
arbeidsvoorwaarden, rechtspositie
en pensioenrechten.
6 Juridische aspecten, waaronder
mogelijke rechtspersoonsvormen.
7 Fiscale aspecten, zowel met betrek­
king tot directe belastingen (ven­
nootschapsbelasting, inkomstenbe­
lasting en de mogelijke vrijstelling
van overheidsbedrijven van deze be­
lastingen) als met betrekking tot de
indirecte belastingen (vooral de
BTW).
8 Het privatiseringsproces.
Zoals uit bovenstaande opsomming
blijkt, gaat het in dit boek om een multi­
disciplinaire benadering van het vraag­
stuk. Alle hoofdstukken zijn helder ge­
schreven en voor een niet-deskundige
in principe goed te begrijpen. Uw re­
censent acht zich niet bevoegd verder­
gaande uitspraken te doen met betrek­
king tot de hoofdstukken 5, 6 en 7, die
vooral een juridische en/of fiscale in­
valshoek hebben.
 In hoofdstuk 2 komen de motieven voor
privatisering aan de orde. Hier volgen
de schrijvers de doelstellingen van pri­
m aart 1989

vatisering, zoals die blijken uit de re­
geerakkoorden van de kabinetten Lubbers-l en Lubbers-ll. Dat zijn:
- het realiseren van budgettaire be­
sparingen;
- het bijdragen tot afslanking en
stroomlijning van het overheidsap­
paraat, waardoor dit beter beheers­
baar wordt;
- een versterking van de marktsector,
waardoor particuliere ondernemin­
gen of branches meer kansen krijgen
voor ontwikkeling en innovatie, het­
geen de economische groei kan be­
vorderen.
In dit lijstje van doelstellingen ontbreekt
het beter afstemmen van de aangebo­
den goederen en diensten op de wen­
sen van de consument, zowel qua hoe­
veelheid als met betrekking tot de kwa­
liteit. Dat is naar mijn oordeel een we­
zenlijke doelstelling; ik heb het altijd
vreemd gevonden dat daaraan in de
stukken die op het Binnenhof circule­
ren geen aandacht wordt besteed.
sche gevolgen van privatisering voor
de overheid.
In hoofdstuk 8 tenslotte wordt het pri­
vatiseringsproces beschreven. Daarbij
ligt de nadruk op het proces zoals het
zou moeten zijn. In werkelijkheid lijkt
het besluitvormingsproces vaak meer
op een flipperkast, (de weg die het bal­
letje gaat afleggen is moeilijk voorspel­
baar, er zijn veel obstakels) dan op een
geordend proces.
Dit boek is geschreven door practici
voor practici. Het boek is bedoeld als
praktische handreiking aan degenen
die rechtstreeks uit hoofde van hun
functie met privatisering te maken krij­
gen. Aan hen kan lezing van dit boek
van harte worden aanbevolen.
 Prof. Dr. S. W. Douma

In hoofdstuk 3 gaat het vooral over de
verschillen in comptabele sytematiek
tussen rijksoverheid en particuliere on­
dernemingen. Deze verschillen zijn zo
groot, dat ’het begrip budgettaire be­
sparingen, indien daaraan geen wijdere
strekking wordt gegeven dan hetgeen
in termen van huidige en toekomstige
uitgaven in de meerjarencijfers, de jaar­
lijkse begroting en jaarrekening van een
ministerie zichtbaar is, geen deugdelij­
ke grondslag vormt voor een verant­
woorde besluitvorming omtrent een
privatiseringsproject’. Er is dus behoef­
te aan een bedrijfseconomische calculatie-methode. Daartoe heeft het Minis­
terie van Financiën bepaalde richtlijnen
opgesteld, die de auteurs kritisch on­
der de loep nemen. Zij achten deze
door het Ministerie van Financiën voor­
geschreven calculatiemethode onvol­
doende en komen met suggesties voor
verbeteringen.
In hoofdstuk 4 (over organisatorische
aspecten) komt een breed spectrum
van onderwerpen aan de orde, zoals de Prof. Dr. S. W. Douma is hoogleraar
vraag of de private sector bepaalde ta­ bedrijfseconomie, in het bijzonder de
ken ’even goed of beter’ doet dan de organisatie van de onderneming, aan
overheid, de aan een private organisa­ de Katholieke Universiteit Brabant,
tie te stellen eisen en de organisatori- Tilburg.
89

■■■ T

J ".
"

'

B eleg g in g
O nderzoek

Boekbespreking
Dr. A. B. Dorsman
Dividend en dividendpolitiek
H. E. Stenfert Kroese B.V., Leiden/Antwerpen, 1988,151 blz.
Prijs / 39,75.
Dit boek levert een belangrijke bijdrage
aan een actueel en relevant onderwerp.
Het houdt zich bezig met de vraag in
hoeverre dividendbeleid van betekenis
is voor de waarde van de onderneming.
Dat het hier niet slechts gaat om voer
voor academisch onderzoekers, kan
met behulp van het volgende voor­
beeld geïllustreerd worden.
 In Den Haag circuleren al enige tijd
plannen voor de privatisering van de
chemiereus DSM. In concreto is de re­
gering van plan het belang van de Staat
in DSM, via de Beurs te verkopen. Vol­
gens het plan van de regering, moet
DSM eerst een ’extra’ dividend van 350
miljoen gulden aan haar enige aandeel­
houder, de Staat der Nederlanden, be­
talen. Naar goed Nederlands gebruik is
er meteen de nodige deining ontstaan
over de hoogte van dit bedrag. De
Tweede Kamer en de Raad van State
willen weten hoe de regering dit bedrag
heeft vastgesteld. Het vermoeden be­
staat zelfs, dat de hoogte van het voor­
gestelde dividend volstrekt willekeurig
zou zijn! (zie de Volkskrant van 29 septemberjl.)
Tegenover de opgewondenheid van de
hoge politieke gezagsdragers staat de
constatering dat wetenschappelijk ge­
zien het meest voor de hand ligt om te
veronderstellen dat dividendpolitiek
geen gevolgen heeft voor de waarde
van de onderneming, en dus maakt het
niets uit of de regering het bedrag van
het ’extra’ dividend willekeurig vast­
stelt.
 Het is toch om het even of de Staat het
bedrag van 350 miljoen nu incasseert
als dividend of straks als onderdeel van
de opbrengst van de verkoop van de
aandelen?

90

Maar maakt het iets uit voor DSM? Stel aangetoond dat er twee momenten zijn
dat DSM het geld gaarne had willen ge­ aan te wijzen waarop blijkt dat het divi­
bruiken voor een mooi project. Gaat het dendbeleid wellicht de waarde van de
project ineens niet door omdat er divi­ onderneming kan beïnvloeden. Ten
dend aan de Staat moet worden be­ eerste blijkt dat aankondigingen van
taald? Uiteraard niet. Als DSM een veranderingen in het dividend gepaard
goed project heeft dan zijn er vast wel gaan met veranderingen in de waarde­
externe financiers te vinden die mee ring van beleggers. Ten tweede, dat op
willen doen. Men kan bijvoorbeeld ge­ de dag dat aandelen ex-dividend ver­
bruikmaken van de privatiseringsope- handeld worden ook waarderingsefratie om ook nieuwe aandelen te emit­ fecten te bespeuren zijn.
De lezer die belangstelling heeft voor
teren.
het onderwerp kan ik dit boek ten zeer­
Het zojuist aangehaalde voorbeeld il­ ste aanraden. Vooral hoofdstuk 2
lustreert dat het betalen van dividend (waarin het probleem en de aanpak
eigenlijk maar twee functies vervult: het worden besproken), en de hoofdstuk­
bepaalt hoe het rendement van aan­ ken 7 en 8 (waarin de resultaten van het
deelhouders verdeeld wordt tussen di­ meten van de waarderingseffecten
vidend in contanten en vermogenswin- staan) zijn goed geschreven en dus
sten; en het bepaalt de verhouding tus­ prettig leesbaar.
sen de interne en externe bronnen van
de financiering van de onderneming. Naast het meten van de waarderingsef­
Aan de waarde van de onderneming fecten bij dividendaankondigingen en
dividendbetalingen, wordt in het boek
voegt het dividendbeleid niets toe.
 ook een poging gedaan om een theore­
Bij deze conclusie spelen drie voor­ tisch kader te schetsen waarin dergelij­
ke effecten geplaatst zouden kunnen
waarden een belangrijke rol.
(i) Als de te betalen belasting op divi­ worden. Dit gedeelte van het boek is
denden en vermogenswinsten gelijk minder goed. Voor een deel ligt dat aan
zijn, dan zal het voor beleggers niets het feit dat het onderwerp in de litera­
uitmaken hoe het rendement wordt tuur nog maar weinig uitgekristalliseerd
is.
ontvangen.
(ii) Indien vast staat welke projecten de
'onderneming ter hand wil nemen in de De verklaring die door de auteur naar
toekomst, dan maakt het niets uit of de voren wordt geschoven: het streven
investeringen met interne of externe van ondernemingen naar dividendstafondsen gefinancierd worden. Immers, bilisatie, is mijns inziens minder geluk­
de alternatieve kosten van de interne kig omdat niet aannemelijk is waarom
bronnen moeten even hoog zijn als de er een verband zou moeten bestaan
kosten van externe bronnen.
tussen dividendstabilisatie en de waar­
(iii) De laatste voorwaarde is dat de de van de onderneming. De medede­
keuze tussen interne of externe finan­ ling dat ’in Nederland de theorie van de
ciering niet beïnvloed moet worden dividendstabilisatie een ruime aanhang
door de kosten van het aantrekken van (heeft) verworven’ is niet overtuigend,
extern vermogen. M.a.w. wij gaan er­ vooral omdat de publikaties waarnaar
van uit dat het aantrekken van extern verwezen wordt, uit 1948, 1950 en
vermogen (nagenoeg) kosteloos kan 1957 stammen en zeker niet tot het ca­
plaatsvinden.
non van het vakgebied gerekend kun­
nen worden.
Gegeven deze drie voorwaarden is het
voeren van een dividendbeleid een
R. E. Wessels
overbodige bezigheid. Niet schadelijk,
maar ook niet bijdragend tot het rende­
Dr. R. E. Wessels is verbonden aan
ment.
 de vakgroep Monetaire Economie
In het boek ’Dividend en dividendpoli­ van de Erasmus Universiteit
tiek’ wordt echter op gedegen wijze Rotterdam.
m aart 1989.
