Iets over de jeugd van Gabriël Metsu
Iets

over

de

van

jeugd

Gabriël

Metsu

DOOR
DR. A. BREDIUS.
te vroeg gestorven
vriend Mr. A. D. DE VRIES Az.
IJN helaas
deelde in het eerste deel van Oud-Holland
het testament
van
METSU mede, drie jaren voor zijn dood te Amsterdam
verleden.
Een

stelt mij in staat
archiefaanteekeningen
het
leven
van
dezen
zoo verbazend
op
en de vraag te doen : waar is eigenlijk al het vroege
vroeg-rijpen
kunstenaar,
werk van METSU gebleven ?
Wij kennen twee of drie Smidsen, een zeer groot
stuk met een stilleven
van gevogelte
en een levensgroote
figuur 1), Thetis met
een kleinen
Amor bij Vulkaan, 2) een stuk met een paar ruim half levensgroote
een

blik

reeks

te

doen

van

slaan

de Heer WARNECK te Parijs bezat en een reeds wat later
figuren, dat indertijd
de
Lazarus
en
maar hoeveel
werk,
rijke man, in het Museum te Straatsburg;
moet er uit zijn vroegen tijd verloren geraakt zijn of nog als onbekend in verschillende
hij

musea

Blijkbaar
voor onder

hangen ! I
schilderde

In 1644 komt
leeftijd.
op 15jarigen
die zich te Leiden vereenigden
om een soort voorte stichten, dat eerst 1648 tot een definitief St. Lucas Gilde
METSU reeds

de schilders

loopig schildersgilde
werd. Hij staat daar op een lijstje 3) waarop Dou No. 5 is als No. 29. Hoogstwoonde
hij tot na 1654 te Leiden, hoewel reeds bij 1650 in het
waarschijnlijk
1) Eens bij den Heer LESSERte Londen (1887).
te Berlijn, later te Keulen verkocht.
2) In de verzamelingSCH6NLANCK
Archief V uitgegeven.
Door mij in OBREENS

198
Waar is
die stad ') staat: Uyt der Stadt vertrocken.
 al dat vroege Leidsche werk van tien jaren gebleven ?
Als een aardigheid
van den 14-jarigen METSU
volge hier de handteekening
als getuige
Notaris
F. DOUDE, 10 April
bij een acte van den Leidschen
verleden.
1643
St.
Lucas

Gildeboek

van

gaan een andere vraag. Zijn vader, JACQUES METSU, was
Naar zijne prachtige
uit Belle in Vlaanderen.
handteekening
schilder,
geboortig
Wie heeft ooit iets van zijn werk gezien? Hij
zeker kunstschilder.
te oordeelen,
1626 verklaart hij omtrent 37jaren
was 1588 of 1589 geboren, want 31 Augustus
Eer

wij

verder

oud te zijn en teekent.
III

2) :

1615, toen hij zeide 28 jaren
zou wijzen, teekende hij prachtig3):
Juni

oud te zijn, wat op ?587 als geboortejaar
'

6 Maart
met JACQUEMIJNTJE GARNIERS en overleed
Hij was gehuwd
het ambt van "gesworen
vroetvrouwe"
en wordt
De vrouw bekleedde
1629.
26
en
van
weduwe
METSU
December
1633
April 1634
JAQUES
genoemd
19
5)
1)
2)
4)
5)

Archief V uitgegeven.
Door mij in OBREENS
Leiden.
Prot. Not. P. C. VANRYN,Leidcn.
3) Prot. Not. J. VERWEY.
Archivariste Leiden.
Mededeelingvan Mr. J. C. OVERVOORDE,
Leiden.
Leiden.
Prot. Not. D. TRAUDENIUS,
6) Prot. Not. C. D. VANGROTELANDE,

199
1637 met CORNELIS GERRITSZ. BONTECRAEY "Schipper
Zij huwde 14 September
en was voor haar huwelijk met JACQUES METSU
mette Lichter
op Rotterdam"
reeds met den schilder GUILLAUME FERMOUT en nog vroeger blijkbaar met een
Sinjeur ABRAHAM LE FOUTERE getrouwd (?) geweest, bij wien zij drie kinderen
had,

zooals

blijkt

uit het volgende

testament:

van d'eersame
JAECQUEMYNTGEN GARI65 i. Testament
van za. CORNELIS GERRITSZ. BONTECRAEIJ, woonende
binnen Leyden
opt Marendorp
opte houck van de Backersteech,
sieckelyck
te
bedde
van lichame
leggende.
 20 Augustus
NIERS, lest Wede,

met

Zij prelegateert
zijn toebehooren

aan haren
te

zoon,
jongsten
keuze. Voorts

GABRIeL METSU, een bedde
haren zoon PHILIPS ABRA-

zijner
HAMSZ. LE FOUTERE, MARY ABRAHAMSDK LE FOUTERE, haar dochter, SARA
en GABRIeL METSU, ieder voor
ABRAHAMSDR LE FOUTERE, haar dochter
Voorts wenscht zij dat de kinderen den inboedel
1/, van al hare goederen.
te samen sullen paerte1l en deelen."
en
in stilhcheiit
,,7net ruste, vrede
acte vertelt
In een afaonderlijke
is drie
zij dat er aan zilverwerk
twee zilveren schalen, twee zilveren zcutvaten,
een zilver
bekers,
kleine
en
een
16
zilveren
zilveren
sleutel4
eierlepels,
kommetje,
lepelen
drie
en
twee
kleine
zilveren
drie
messen
gouden ringen,
kettinkjes,
raecx,
zilveren

met zilveren
Tot

hechten.
voogden

over

CORNELIS JANSZ., bakker,
gesecludeerd.
staat

GABRIEL METSU benoemt

zij den Nots. DE HAES,
en JAN ADRIAENSZ. KEYSER. De weeskamer wordt
Get. JAKEMYNTGEN GARNIERS 1).
8 September
sommiere
1651I overleed METSU's moeder.2)
Hier volgt de
van hare nalatenschap:
Staet van den boedel van za. JAECQUEMIJNTGEN GARNIERS.
het
o-o
op de Mare ............
,f I3802 huyskens
de
o-o
op
uyterste graft ....... "
636 RYCK PIETERSZ is schuldicli ......... ,,
246- 4-o
GABRIeL METSU is schuldich ...........
228 - 12 -8
SARA ABRAHAMS is schuldich
62 2-O
........
"
ADRIAENSZ.
is
KEYSER
schuldich
voor een
JAN
damaste wacht, 2 braatijzers
en een Lanteern ,,
o-o
y18 - 8
f 2569 "
De lasten bedragen ... , . , .. , .... ,,
ii2/–
9-o

Blijft ......
f 1442- 9-8
1) Prot. Not. J. J. DE HAES,Leiden.
Archivaris van Leiden, even als de datum van haar
2) Mededeeling van 3fi. J. C. OVERVOORDF,
laatste huwelijk.
200
Verdeelt onder vier staecken komt voor elke staeck..
 Daar METSU nog voor schuld te boek stond ontving

f

360 - ? 12 -

6

14 -

14

127 -

hij slechts....................... ''1

PHILIPS ABRAHAMSZ., RYCK PIETTRSZ.
5 Juny i 654 compareerden....
VAN DROOGENHAM, als man en voocht van MARYTGEN ABRAHAMS, item GABRIEL
met Domin6 PETRUS CABELJAU, beMETSU, en SARA ARRAHAMS, geassisteert
Woorts
alle
dienaer
des Goddelicken
voocht....
alhier, als heur bystaende
van za. JACQUEMYNTGEN GARNIERS, haer comparanten
en erfgenamen
en bekennen
den boedel van de overoverleden moeder en schoonmoeder....
te hebben.
ledene geschift en gescheiden
kinderen

Get. FLIEPS ABRAMSE.
RYCK PYETERSZ.
GABRIeL METSU.
SARA ABRAHAMS.
PETRUS CABELJAU.
De zaak gebeurt
Er

staat

ten huize
In

van Domine

CABELJAU.
de

rekening....
blijft METSU nog schuldig:
is by de hoetstoffeerder?
en andersins
van wegen 't geen gehaelt
lakenkooper
een somme van ......................
f 129 - 2 - 8
Des moet METSU aen de dienstmeijt
goet doen haer huijr tot 12 gl. ').
nog

bij:

contract gesloten door de drie
dag wordt een eigenaardig
Op denzelfden
van JACQUEMIJNTJE GARNIERS, die den eigenaardigen
naam van
voorkinderen
te
met hun nog onmondigen
hun vader niet meer schijnen
gebruikt
hebben,
onzen
De
die
hier
aan te geven is, zou deze
schilder.
halfbroeder,
uitlegging,
met schilderen
te verdienen.
METSU begon
kunnen
aardig
zijn.
Hij schijnt
een
van
te
en
had
800.zijn,
potje
f
zuinig geweest
gemaakt.
Zijne zusters
als hij nu gaat trouwen, krijgen wij nooit iets
misschien:
dachten
En laten hem dus belooven, dat hij in elk geval ieder van hun
van dat alles.
f 200.zal, of hij trouwt of niet.
prelegateren

en

broeder

PHILIPS ABRAHAMSZ., RYCK PIETERSZ VAN
1654 verklaren
als
hebbende
MARIJTGEN ABRAHAMS, GABRIEL METSU
getr.
DROOGENHAM,
en SARA ABRAHAMS,......
dat zy zich zullen houden aan de testamenten
door hun za: moeder voor Not. DE HAES verleden......
 en codicillen
en
conditie:
wel onder de volgende
dat zo haest wanneer de voorsz. GABRIEL METSU deser werelt soude
5 Juny

1) Prot. Not. J. J.
DE HAES,Leiden.
201
met ofte sonder kinte overlyden,
tsy getrout of ongetrout,
suster
GABRIeL's
en
swager off heure affcoderen,
zyne
broeder,
melingen voor uyt sijne na te laten goederen trecken en genieten zullen een
somme van ses hondert guldens te XL gr: tstuck, ende ingevalle hij GABRIeL
METSU zo veel goederen
niet en mocht comen na te laten, zo belooffden
comen

mogen

dat alsdan

GABRIOL daervan een eerlicke begravinge
te doen.
Ende
d'voorn:
zylieden
noch tot meerder verzekertheijt
de voorsz.
GABRIeL METSU verclaerde
van
verbinden
van
suster
en
te
achthondert
voorn.
broeder,
d'obligatie
zijn
swager
ten
die hij opt gemeen Lant van Hollant en Westvrieslant
gulden capitael
comptoire

van den Heer Ontfanger DOUBLETH in's-Gravenhage
Onderteekend
als voren 1) :

sprekende

heeft.
niet zeer veel nagelaten
te hebben.
In een ietwat
Not. JAC. HELLERUS te Amsterdam
gepasseerd,
Leidsche erfgenamen,
dat zij repudieeren
alle
zeggen de drie hierbovengenoemde
door
DE
METSU
VRIES
hun
door
testa(in zijn
gepubliceerd
gemaakt
erfenissen,
van het zooeven vermeld contract aan de
en zelfs de f 600:ment van
weduwe, ISABELLE DE WOLFF, willen laten. Helaas heb ik te vergeefs te Amsterof boedelscheiding
van METSU; er is meer
naar een inventaris
dam gezocht
duistere

METSU schijnt
acte, 30 Oct.
echter

1667 voor

en het is slechts een puur toeval
dan aanwezig van zulke documenten
als er nog iets van dat alles is overgebleven.
 in 1629 en niet in 1630 geboren is, blijkt
Dat GABRIeL METSU bepaald
acte:
uit de volgende
verdwenen

I I Januari
en mede-erfgenaam
,zuoonende bi?znex

GABRIEL METSU, voljaerdejongman,
zoon
?65q. quiteert
van za: JACQUEMYNTGE GARNIERS, zijn overleden moeder,
die zij tot nu toe
zijne voogden van de voogdijschap,

over hem gehad hebben, en bedankt hen voor de ,, trouwe zorge" enz.
1) Prot. Not. J. J. DE HAES,Leiden.
Leiden.
2) Prot. Not. J. VANGR1ECKLN,

Hij teekent2):

202
dat hij in 1654 nog zijn vaste woonte Leiden
165o nog goedkoop
plaats
werkte, zien wij
uit de alleraardigste
en leerrijke verklaring
voor den reeds meermaal genoemden
DE HAES. Waarvoor
notaris
om te
die gemaakt
werd blijkt niet.
Wellicht
dat
de
Heer
DE
ROY
meer
aan
niets
METSU schuldig was.
bewijzen,
Uit

deze

acte

blijkt
Dat
had.
ook duidelijk
hij omstreeks

2 Mey 1652. JACOB THYBERGEN verklaart
ten verzoeke van de erfgenamen van za: NICOLAES DE ROY "dat omtrent
drie jaeren geleden hy
is
mette
voorn:
NICOLAES
DE
ROY
za:
"deposant
geweest
op te camer
is doorgehaald)
van GABRIeL MESU [METSU], schilder, staende
,,(schildercamer
- is
om
Maren
sien
het
Oude
conterfeytsel
[te
doorgehaald? de voorn:
"opte
ende aldaer zynde, vraechde hy deposant
"DE ROY za: te sien conterfeyten
DE
en
RoY
waerom
laet ghy U niet conterfeyten
voorn:
affby CLAES
?de
doen heeft", daerop
,,vAN EEGEREN [NEGEREN] alsoo hy het hoochnodig ? van
ter antwoort
hier
en sal ick geen
de voorsz. DE RoY hem deposant
gaff:
alsoo
samen
want
voor
hebben,
geven,
wy
hy [METSU] heeft
gelt
gehandelt
van my de leenman die daer staet aen de betstee daervoor sal hy my conen
terfeyten,
een lantschap

ick sal noch

Wijders

geven.
 uyt

Ovidius

dat schildery toe hebben, dat daer staet, t'welck
was, sonder dat wy den anderen iet sullen toe-

niet enz. 1)

wonend aan. Men had
In 1657 treffen wij METSU reeds als te Amsterdam
men had van hem allerlei leelijke dingen verteld, o. a. dat hij op
hem belasterd,
een dame van lichte zeden medegenomen
te Leiden
de Academie
had, men
hem des ochtends
te zes ure gezien te hebben uit een verdacht huis
beweerde
Om dat alles had hij die stad moeten verlaten.
te Leiden komende enz.
i9 Juli
laat
GABRIDL
wonende
de
te
verAmsterdam,
METSU,
1657
Prinsengracht
op
klaren, dat iemand al dat kwaad van hem verteld heeft.
October

af over burengerucht.3)
Hij
1657 legt hij eene verklaring
En 12 April 1658 worden door Not. J. VAN
zegt daarbij 27 jaren oud te zijn.
van Sr. GABR116LMETSU,
WYNINGEN te Amsterdam
de huwelijksche
voorwaarden
en Joffe. ISABELLA DE WOLFF, geasst. met MARIA DE GREBBER. wed.
jonghman
16

van

DE WOLFF opgesteld.
van den schilder zal de
Bij vooroverlijden
genieten hare ingebrachte
goederen en de juweelen die hij haar geschon-

WOUTER

weduwe

1) Prot. Not. J. J. DE HAES,Leiden.
Leiden.
S) Prot. Not. H. WESTFR1SruS,
3) Prol. Not. C. Tou, Amsterdam.
203
ken

heeft, en nog "uyt
geval hetzelfde.
Getuigen
VAN STAVEREN.
HOUBRAKEN weet
sterfjaar
Ik
meesters

des

bruydegoms
zijn ANTONIUS

zoowat

niets

zijn bij hem geheel onjuist.
dat het belangrijk
meende,
van het penseel, wiens werk

over

goet f iooo.-".
DE GREBBER,

In

het

schilder

METSU te vertellen

omgekeerde
en ROEMER

en geboorte-

en

was, omtrent een onzer grootste
genoeg
en duurstbetaalde
thans tot het gezochtste
wat ik over hem vinden kon.
 wordt, alles mede te deelen
delicate
Denkelijk leerling van Dou, wist hij, ondanks een zeer uitvoerige en
een
te
en
breedere
binnenhuizen
bewaren, zijne
schildering
opvatting
"coopvrouwen", zijne elegante dames en heeren, in gesprek of bij de muziek, zullen steeds

gerekend

tot de gedistingeerdste

kunst

van het midden

onzer

Gouden

Eeuw

geteld

worden.
NASCHRIFT.
De
de schilder
Zijn vader

eerste

van METSU'S moeder was vermoedelijk
(of tweede?) echtgenoot
GILLIAM FERMOUT of STRAZIO VOLUTO door HOOGSTRATEN genoemd.
164r halsbantmaecker
JAN JANSZ, wordt in een acte van 11r Augustus
toen
was
overleden
in
het
Proveniershuis
te
Hoorn
en BONTECRAEY
Hij

geheeten.
laat zijn schamele
erfenis ontvangen
vader van WILLEM JANSZ. FERMOUT.
voor zijne echtgenoote.
Hij heet

daar

de.
