ADMINISTRATIEVE ORDENING VAN NEDERLAND (Inhoud maart 1936 no. 3)
No. 3

MAART 1936

13c JAARGANG

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY
w BED RIJFSH U ISH O U D K U N D E
ONDER R ED A CTIE VAN : R. A. DIJKER, G. P. J. H O G E W E G , PROF. Dr. A. B. A. VAN KETEL,
A. N IER H O FF, M. PIM EN TEL EN H. R. REDER

PRO F TH LIM PERG JR.,

RUBRIEK R E D A C T E U R E N : E X A M E N -V R A A G ST U K K E N . Dr». ABR. MEY EN Dr». J. PA A R D EK O O PE R L I T E R A T U U R , Dra. S. KLEER EK OPE R B ES L EC H TE GESCHILLEN: PROF. Mr. CH. Z E V EN B ER G EN - UIT DE FI N A N C IE ELE H U IS H O U D IN G DER O V E R H E ID : J. H. T E X T O R - U IT H E T B U IT E N.
 L A N D : Ch. H A G E M A N , Dr». A. TH. DE LA NGE - E F F I C I Ë N T I E : R. W. S T A R R E V E L D B EL AS TIN G V R A A GS TU K K EN W. W E S T R A N IEUW S
I N Z A K E W E T G E V IN G , RES O L U TIE S EN BESLISSINGEN O P H E T GEB IE D DER B E L A S T IN G E N , Mr. Dr. E. T E K EN B RO E K - R EPE R TO R IU M VAN
T IJD S C H R IF T L I T E R A T U U R : Mej. Dr. R. PHILIPS, Dr». G. L. GROE N EV EL D , J. P. DE HAAN EN J. C. SPANGENBE RG
B U ITE N DE V A S T E RUBRIEKEN W E R D E N IN DE BEIDE VO RIG E JA ARGA N G EN BIJDRAGEN G E P L A A T S T VAN Dr. O. BAKKER, Dr». F. Th. BFDEAUX,
W. N. DE BLAEY. Ir. A. L T E R BRAAKE, F. F. V A N DOORNE. F. N. G LA V IM A N S Jr., Dr». A. M. G R OO T, E. G O U D SM IT, Drs J F. HACCOü, J. H. HA GEMAN, Ir. H. VA N H EY ST. Th. v. H O O RN , W. C. K O PP ENBE RG J r„ C. H. A. J. JANSSENS, A. J. VA N N O O R D W IJ K , J. J. M. H. N Y ST Mr. L M. M. NYST,
----------------------------------- JAMES POLAK, A. R IT Z , Dr. M. J. H. SM EE TS, F. S W A R T. W. J. TOM BE, Drs. W. P. D EN TURK, e.a. -----------------------------------

SECRETARIS DER RED A CTIE
- C. VER W E Y
TESSELSCHADESTR. 15 A M STERDAM , TEL. 82444

U IT G E V E R. J. M U U S S E S
TELEFO O N 77
-

-

PURM EREND
GIRO No.  A B O N N E M E N T PER JAAR F 1 0 . -. FRANCO PER POST F 10.24. B U ITE N ­

NOEM D.
-

NADRUK IS GEOORLOOFD. ZO O DE BRON W O R D T GE­
-

LAND F 10.60. —

BOEKEN TER RECENSIE EN ALLE ANDERE STUKKEN

VOOR DE REDACTIE Z E N D E M EN AAN DEN SECRETARIS. -----------

Blz.
33

door I. Roet Jzn.
De bankwet en de benoeming van bankreviseuren in Bel­
.......................
. „
gië ...............................................
38

door E. Goudsniit
De vervangingswaarde in de T a lm u d .............................................
door J. Vaz Dias Jr
Artikel 4 der omzetbelasting 1933

40
................................................ ,,

42

door J. A. j. de Vries
Nieuws inzake wetgeving, resoluties en beslissingen op
het gebied der belastingen.
Red. Mr. Dr. J. Tekenbroek
Omzetbelasting — Voorkoming van dubbele belasting
Nederland—België
Examenwee

............................................... ............................
MAAND

AUGUSTUS.
MEN A B ON NEER T ZICH VOOR DEN G EHEEL EN

JAARGANG -----------------------------------------------------------------------------------------------

INHOUD:
Administratieve ordening van Nederland . . . . . ..
MAANDELIJKS, BEHALVE IN DE

•
46

door Q. P. J. Hogeweg
Repertorium van tijdschrift-literatuur op het gebied van
Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde................................ „
Boekenrepertorium .............................................................................,,

46
47

Ontvangen b o e k w e r k e n .................................................................. ,

48

ADMINISTRATIEVE ORDENING VAN NEDERLANDI.
II.
§ 6. Het systeem. Eenige grondbegrippen
a. Binnen-huish oudelijk, 111sschen-huis koude lijk
Elke huishouding, hetzij dat zij een productieve of wel con­
sumptieve taak heeft, kan althans schematisch worden be­
schouwd als een omsloten geheel. Mutaties treden op, zoowel
uitsluitend binnen dit geheel als door contact van de huishou­
ding met „de buitenwereld” , d.w.z. met een andere huishou­
ding.
 In het eerste geval spreken wij van een binnen-huishoudelijke
mutatie in het laatste geval van een tusschen-huishoudelijke

transactie. Zoo zijn de mutaties, die grondstoffen binnen een
fabriek ondergaan, totdat liet eindproduct verkregen is, binnenhuishoudelijk. De aankoop van deze grondstoffen, of wel de ver­
koop van het eindproduct vormen tusschenhuishoudelijke trans­
acties.
Van sociaal-eeonomisch standpunt bezien vormen de tus­
schen-huishoudelijke transacties het voornaamste veld van
waarneming, want de algebraïsche som aller tusschen-huis­
houdelijke transacties is hetgeen er „omgaat” in het econo­
mische leven. Desniettegenstaande kunnen de binnenhuishoudelijke mutaties niet geheel buiten beschouwing blijven. Dit zou
slechts kunnen, indien de intensiteit der productie b.v. recht
„45
evenredig
zou zijn met de grondstoffe 11-aankoope n ; in het al­
gemeen, indien er een vaste functie — in de wiskundige beteekenis van het woord — zou bestaan tusschen de grootte der
tusschen-huishoudelijke transacties en die der binnenhuishoudelijke mutaties. Voorraadmutaties en z.g. transitorische activa •
en passiva maken dit echter onmogelijk. Naast een perma­
nent overzicht der tusschen-huishoudelijke transacties is daar­
om een periodieke opgave (b.v. eens per jaar) noodzakelijk van
de verschillen tusschen de voorraden en transitorische posten
bij het begin en bij het einde van het jaar teneinde bij de ge­
nerale opstelling ook met de binnen-huishoudelijke differenties
rekening te kunnen houden.
b. Koop- en Verkoop „tusschen-Jiuidioudelijk ’’ bezien
Het is — sociaal-eeonomisch — niet slechts noodzakelijk te
weten, voor welk bedrag aan transacties is afgesloten, doch ook
het onderwerp der transacties moet bekend zijn.
Stel een koop-transaetie tusschen A (kooper) en B (verkooper) over een artikel p.
Voor A geldt d an : 1 koop (ontvangst) van p.
2 verplichtingen tot betaling.
Voor B geldt d a n : 1 verkool) (levering) van p.
2 recht op voldoening.
 Sociaal-eeonomisch bezien behoeft de transactie slechts op
één wijze bekend te worden. In werkelijkheid zijn 3 wijzen van
voorstelling mogelijk. Dit laat zich het beste demonstreeren
door onderstaand schema:

34

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE
Men kan n.1. tegenover elkaar stellen:
A l BI tegenover A2 B2,
A l A2 tegenover BI B2
en tenslotte
A l B2 tegenover BI A2.
„Al BI tegenover A2 B 2” wil zeggen: stel de goederen-verplaatsing van B naar A tegenover de contra-prestatie in waarde
van A aan B ( = de zakelijke boekingswijze).
„Al A,2 tegenover BI B2” wil zeggen: plaats de binnenhuishoudelijke mutatie van A tegenover het equivalent bij B.
de binnenhuishoudelijke boekingswijze).
„Al B2 tegenover BI A 2” wil zeggen: plaats de rechten zoo­
wel van A als B tegenover hun verplichtingen. (— de juridi­
sche boekingswijze).
Ofschoon alle 3 boekingswjjzen tot hetzelfde resultaat moeten
leiden, zal in bepaalde gevallen een bepaalde methode de voor­
keur verdienen, terwijl dan de overige twee boekingswijzen
meer een contröle-functie zullen verrichten. Doch hierover later.
c. Tusschen-huishoudelijk Overboekings-1nstituut
Men kan zich zonder veel moeite indenken, dat de tusschenhuishoudelijke transacties worden geadministreerd door een in­
stituut, dat zichzelf a.h.w. tusschen de huishoudingen plaatst.
Zonder zichzelf juridisch te binden doet het, alsof het tegen­
over eiken kooper als verkooper staat en gelijktijdig tegenover
den werkeljjken verkooper als kooper. De boekhouding van zulk
een Instituut bevat dan automatisch alle tusschenhuishoudelijke transacties op een wijze, dat alle gewenschte overzichten
daaruit kunnen worden samengesteld.
In werkelijkheid bestaan reeds dergelijke Instituten, doch
deze omvatten meestal slechts een deel der elementen, waaruit
de transacties zijn opgebouwd (zie sub b), of bepaalt zich het
geadministreerde slechts tot bepaalde transacties.
 Eenige voorbeelden:
Postcheque- en Giro'dienst. Deze administreert slechts de lyn
A2 B2 (zie sub b) en laat dus de lijn A l BI buiten beschou­
wing.
Regeerings-export-bureaux. Deze bureaux stellen zich tus­
schen den exporteur en den buitenlandschen importeur. Het
verschil met het door ons beoogde overboekings-instituut is
vooral daarin gelegen, dat het export-bureau zich ook juridisch
tusschen beide partijen in plaatst, de transacties dus op eigen
naam stelt, soms zelfs voor incasso zorgdraagt; verder bepaalt
het zich uiteraard uitsluitend tot export-transacties in bepaalde
artikelen. 11)
Een voorbeeld, dat zeer dicht nadert tot het door ons be­
doelde overboekings-instituut vormen de groote Engelsche ban­
ken. Deze instellingen kennen een „hoofdkantoor” , dat feitelijk
zelf geen bankiersfuncties verricht, doch uitsluitend als ver­
zamelpunt fungeert voor alle „bijkantoren” . E r heeft n.1. geen
enkele transactie plaats tusschen twee bijkantoren of de ge­
gevens loopen via het hoofdkantoor. Dit hoofdkantoor is dus
niet anders, dan een centraal overboekings-instituut der „tus­
schen huishoudelijke transacties” der bijkantoren.
Tenslotte functionneeren de meeste „holding companies” als
tusschen-huishoudelijke overboekings-instituten ten behoeve van
de onderhoorige maatschappijen.
Uit dit alles zien wy, dat de gedachte niet nieuw is, doch
slechts verdere uitwerking en systematiseering behoeft.*
n ) Voor de practische uitwerking van ons systeem zouden wij de
export-bureaux niet als voorbeeld willen gebruiken, omdat, mede door
de juridische constructie van de exporteurs, veel meer administratief
werk wordt geëischt, dan wij ons bij ons stelsel voorstellen.
§ 7. Het systeem. Practische consequenties.
 Vele regels in het voorafgaande hebben ten doel aan te toon en,
dat de idee eener administratieve ordening door de ontwikke­
ling der economische omstandigheden feitelijk rijp geworden is
voor een geleidelijke verwezenlijking en dat bovendien voort­
gegaan kan worden op reeds bestaande verhoudingen en begrip­
pen. De schets eener verdere practische uitwerking zal zich ech­
ter noodgedwongen moeten verwijderen van de vaste bakens der
bestaande practijk en stelt eischen aan schrijver dezes, doch
niet minder aan den lezer. De schrijver zal moeten zorgdragen
het practisch mogelijke niet te zeer uit het oog te verliezen, de
lezer echter zal moeten begrijpen, dat daar, waar vergelij­
king met hetgeen hem uit zijn dagelyksche practijk bekend is,
niet meer mogelijk is, elke voorstelling van zaken op het eerste
gezicht „vreemd” aan doet. Eerst na overwinning dezer ge­
dachte zal hij in staat zijn opbouwende critiek te leveren. Wel­
licht zal hij hierbij tot de conclusie komen, dat de oplossing
van het practische probleem geheel of ten deele in een andere
richting moet worden gezocht. In dat geval zal schrijver dezes
toch zijn doel hebben bereikt, want de uiteindelijke oplossing
der moeilijkheden zal slechts langs den weg eener „choc des
opinions” kunnen worden verkregen.
De methode waarlangs wij het doel bereikbaar achten is de
instelling van een door alle banken in samenwerking met de
Overheid op te richten „Centraal Overboekings-Instituut” (C.
0 . 1.) in den geest, zooals wij in de vorige paragraaf (sub c)
hebben besproken.
Het C.O.I. heeft 2 afdeelingen, n.1.:
1. de afdeeling der Detailposten-administratie en
2. de afdeeling der Verzamelposten-administratie.
 In het algemeen moeten bij de eerste afdeeling zijn aange­
sloten :
le. alle bank-, crediet- en giro-instellingen;
2e. alle publiekrechtelijke instanties;
3e. alle ondernemingen, vereenigingen en stichtingen, waar­
van een tusschen-huishoudelijk overzicht gewenscht is (zie
hiervoor onze uiteenzetting in paragraaf 5 sub b).
Andere Vereenigingen en Particulieren zijn slechts verplicht,
zoolang niet het devies geldt „alles administreeren ” , zich aan
te sluiten bij de afdeeling der Verzamelposten.
De gang van zaken stelle men zich ongeveer als volgt voor:
a. De afdeeling „Detaüposten”
Iedere bij deze afdeeling aangeslotene moet tevens rekening
houden bij ten minste één bankinstelling. De taak zoowel van
crediet-nemen, als van crediet-geven, blyft n.1. bij deze instel­
lingen berusten; het zuivere boekhoudkundige deel van het
„rekening houden” zal bij het C.O.I. komen.
Behalve aan de aangeslotenen zelven, verstrekt het C.O.I.
dagelijks aan de desbetreffende Banken overzichten van alle
mutaties, benevens den stand der rekeningen hunner cliënten.
Indien nu b.v. A bij een Bank ƒ 10.000,—crediet opneemt (de
banken verleenen het crediet), dan geeft de Bank aan het C.O.
1. op, de gewone rekening van A voor dit bedrag te crediteeren
en hiertegenover A op speciale crediet-rekening te debiteeren
(vergel. de in Engeland gebruikelijke methode). De „gewone
rekeningen” mogen dus nooit „debet” staan! De Banken be­
hoeven bij dit systeem, in plaats van de geheele rekening-courantadministratie van thans, slechts een archief bij te houden
van de boekingsposten van het C.O.I.
Iedere groep bedrijven krjjgt een aparte serie nummers.
 Daarnaast verschijnt het nummer van de bank, waarbij een re­
kening wordt aangehouden. Stel, dat de graanimporteurs de

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
nummers 179.000—179.999 toegewezen krijgen, de boekhande­
laren 400.000—419.999, de Twentsche Bank No. 018 en de In­
casso Bank No. 019, de stad Zaandam No. 104 en Groningen
No. 801, dan zal graanimporteur X (met No. 179.951) die een
bedrag van zijn rekening bij de Twentsche Bank te Zaandam
wil laten overschrijven naar die van boekhandelaar IJ (met
No. 411.201) bij de Incassobank, Groningen, overboeking ver­
zoeken van rekening 179.951—018/104 naar rekening 411201—
•019/801. (Door het bekende Duitsche systeem toe te passen
van nummering der Gemeenten kunnen tevens de filialen der
Banken, resp. de woonplaatsen der aangeslotenen reeds terstond
met nummers worden opgegeven, zoodat ook te dien opzichte
een afzonderlijke codeering door het C.O.I. niet noodig is).
b. De afdeeling „Verzamelposten”
Bij de afdeeling Verzamelposten worden — zooals vermeld —
de rekeningen bij gehouden van de particulieren, kleinere vereenigingen e.d.
Het is wenschelijk, dat elke particulier eveneens tenminste
een Bank uitkiest, (welke event. ook een spaarbank mag zijn)
bij wie hij eene rekening onderhoudt. Via het C.O.I. wordt hij
bij dc desbetreffende instelling gecrediteerd voor loon of salaris,
event. tantième, z.g. privé-disposities, inkomsten uit belegging
enz. De totale inkomsten komen dus langs dezen weg volkomen
vast te staan.
De particulier die een giro-rekening onderhoudt beschikt
over zijn tegoed momenteel als volgt:
le. Door middel van een automatische machtiging voor over­
schrijving van periodieke betalingen; dit stelsel kan in zijn vol­
len omvang worden gehandhaafd.
 2e. Automatische machtiging tot het betalen van de nota’s
wegens leveringen door overheidsinstellingen (telefoongesprek­
ken, gas, electriciteit enz.) Laatstgenoemde nota’s worden door
deze instellingen rechtstreeks aan de giro-instellingen toege­
zonden ; het verschuldigde wordt dus reeds tot vereffening ge­
bracht, alvorens goedkeuring door de schuldenaren heeft plaats
gevonden.
Dit stelsel kan worden uitgebreid tot alle leveringen van
eenig belang aan particulieren, alsmede ter voldoening van de
z.g. weeknota’s van bakkers, slagers, kruideniers enz. Zoonoodig, kan het C.O.I. voor het door de particulieren daarvoor te
loopen risico, den desbetreffenden middenstander een doorloopende bankgarantie (of een garantie van een Verzckering-Mij)
laten stellen. De kans op verliezen uit dien hoofde lijkt ons
overigens zeer gering, omdat de debiteur direct tegelijk met
de belasting op zijne bankrekening de origineele Leveranciersnota door het C.O.I. toegezonden krjjgt.
3e. Door het „afgeven” van een giro-biljet, bij voldoening
waarvan in het algemeen de nota van den leverancier niet
wordt bijgevoegd. Dit systeem zal moeten worden vervangen
door het stelsel sub 2e; het z.g. uitbetalen kan dus niet anders
geschieden dan door overboeking naar een andere rekening.
Voor grootere betalingen (boven ƒ 50.— b.v.) zou men kunnen
voorschrijven, dat op de leveranciers-nota een giro-machtiging
moet zijn gedrukt, welke door den debiteur onderteekend, als
betalings-opdracht voor het C.O.I. geldt (de grootere betalingen
vereischen dus voorafgaande machtiging van den debiteur).
4e. Door het opnemen van gelden in contanten met een girocheque. Ook deze wijze van disponeeren zal moeten vervallen.
 In de plaats van gelden in natura zullen zegelboekjes of be­
paalde soorten bonnenboekjes worden verstrekt voor de waarde
waarvan de giro-rekening direct bij de afgifte in één totaal
wordt belast, welke boekjes veel geljjken op de huidige postzegelboekjes, waarin zegels van verschillende waarden voorko­
men, — met dien verstande, dat de zegels (bonnen) slechts een

35

beperkten looptijd zullen hebben (event. slechts gedurende een
bepaalde week). Overwogen zal nog kunnen worden, op welke
wjjze deze zegels of bonnen bij de uitgifte reeds op naam zou­
den kunnen luiden (b.v. door vermelding van het bankrekening-nummer, waaronder men bij het C.O.I. is ingeschreven)
(De sub le tot 4e behandelde punten gelden uiteraard ook
voor de Bankrekeningen der afdeeling Detailposten. De afge­
geven girozegelboekjes worden hier eveneens voor de volle
waarde — zonder verdere specificatie — op de Bankrekening
belast. De bedoeling is, dat deze girozegelboekjes bij de Be­
drijven, resp. de Overheidslichamen, slechts gebruikt mogen
worden voor de'zeer kleine bedragen (dus de „echte” kleine
kasuitgaven). Het inzicht in hetgeen bjj de afdeeling Detail­
posten economisch voorvalt zal dus door het gebruik der giro­
zegelboekjes practisch niet worden vertroebeld. Integendeel zal
dit inzicht, doordat liliput-bedragen per afgegeven aantal boek­
jes gesommeerd over de Bankrekeningen loopen, worden ver­
gemakkelijkt, terwijl daardoor voor het C.O.I. de administratie­
kosten relatief laag worden gehouden).
Bij alle kleine aankoopen geeft men in de winkels, café’s,
trams enz., inplaats van specie, girozegels 12) af. De winkeliers
plakken de ontvangen zegels op lijsten op; deze lijsten worden
dagelijks of wekelijks aan het C.O.I. toegezonden. Voor het
totaal bedrag der ontvangen zegels wordt elke winkelier, café­
houder enz. door het C.O.I. bij zijne bankrelatie gecrediteerd.
Langs dezen weg komen dus ook de totale „winkelontvangsten”
vast te staan en kan het C.O.I. elke week per branche de totale
winkelontvangsten opmaken.
 Wij zjjn ons er van bewust, dat dit systeem — zooals hier
geschetst — tot „lekken” aanleiding zou kunnen geven, indien
b.v. winkeliers de door hen ontvangen zegels zelf wederom voor
winkel-aankoopen zouden gebruiken. Tallooze methoden zijn uit
te denken, om aan dergelijke misbruiken paal en perk te stellen.
De bepaling, dat voor grootere aankoopen deze zegels niet als
„wettig betaalmiddel” zouden gelden, zal hierbij o.m. dienstig
kunnen zijn. Het zou intusschen te ver voeren, waar het ons
hier toch alleen maar om hoofdtrekken te doen is ,indien wij
dit alles in détails zouden behandelen. 13)
Zooals reeds terloops vermeld, zjjn wij geenszins van meening, dat de administratieve ordening, met de daarbij behoorende ordening van het betalingsverkeer, voor de kleine aan­
koopen persé zal moeten geschieden met behulp van het zegelsysteem. E r zijn nog verschillende andere oplossingen mogclijk,
waaronder combinaties van diverse systemen, welke wij in
studie hebben genomen.
Het zegel-systeem is gemakshalve gekozen, omdat dit in de
practjjk voor tal van gevallen, waarbij posten van betrekkelijk
ondergeschikt belang op de een of andere wijze moeten wor­
den geadministreerd en/of verrekend, zjjn doeltreffendheid
12) Gemakshalve wordt in het thans volgende aangenomen, dat met
zegels, dus niet met bonnen gewerkt wordt.
,3) Een algemeene methode om de controle te verscherpen, waarbij
tevens de mogelijkheid open gehouden wordt, dat elk gezin — althans
wat de besteede bedragen betreft —- een verifieerbaar overzicht van
zijn uitgaven aan het C.O.I. zou moeten overleggen, mede ten behoeve
van een meer betrouwbaar budget-onderzoek, is die, waarbij tegen­
over elke C.O.l.-zegel een contrazegel moet worden verstrekt, bij wijze
van „quitantie”. De winkelier (caféhouder enz.) ontvangt van zijne
afnemers giro-zegels (in plaats van specie) en geeft daartegenover,
van het C.O.1. betrokken, van zijn naam, rekeningnummer en branche
voorziene, contra-zegels (in plaats van winkelbons en kasregisterbons).
 Wij memoreeren dit, omdat ons gebleken is, dat dezen weg tot
ongekende statistische mogelijkheden leidt. Ook te dien aanzien leg­
gen wij ons hier beperking op en wij zien dan ook momenteel van
de verdere uitwerking dezer questie af. Vast staat, dat uitsluitend met
het oog op een adm. ordening van het vereffenings-verkeer contrazegels niet noodig zijn.
36

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJESHUISHOUDKUNDE

reeds heeft bewezen. Het zegel-systeem of een daarop gelijkend derennummer, t.w .: copie No. 3 op den bedrijfstak van den leve­
systeem wordt n.1. toegepast o.m. wanneer gebruik gemaakt rancier, No. 4 op dien van den afnemer - en aldus dagelijks (dus
wordt van postzegels, poitzegels, statistiekzegels, spaarzegels, op den datum van binnenkomst bij het C.O.I.) gerecapituleerd.
eontributie-zegels, tramzegels, quitantie-zegels e.d. Het met het Door de uniforme wijze van nomenclatuur en registratuur is
zegelsysteem verwante bonnen-systeem wordt in de practijk het bovendien mogelijk deze gegevens te rangschikken volgens
eveneens veelvuldig toegepast: kasregistersbons, die bij een ze­ elk gewenseht „gezichtspunt” , teneinde op deze wijze antwoord
ker aantal recht geven op geld of goederen, paaschbrooden-bons te kunnen geven op vragen met betrekking tot conjunctuur-onderzoek, begrooting van fiscale opbrengsten enz. enz. De hier
en andere toegift-artikelenbons.
Houdt men rekening met de reusachtige bedragen die thans gevolgde methode komt overeen met hetgeen wij in de vorige
direct of indirect wegens het niet-geordend zijn van het ver- paragraaf sub b de „zakelijke boeking,swijze’’ noemden: De
effeningsverkeer worden uitgegeven, waaronder vooral te noe­ hierboven sub le genoemde recapitulatie der volgens debiteuren
men zijn de directe en indirecte kosten van het geldverkeer en en crediteuren gerangschikte binnengekomen facturen zal dage kasbeheer, alsmede het incasso-wezen, dan zal eene doelmatige lijks moeten sluiten n.1. met de recapitulatie der facturen, welke
ordening hiervan voor de gemeenschap ongetwijfeld groote voor de berekening der goederen-mutaties zijn gerangschikt.
 („Al—B I ” tegenover „A2—B2” ).
voordeelen moeten bieden.
Daarnaast is evenwel ook nog de binnenhuishoudelijke boec.
De administratie van het ontstaan en van de onderwerpen kingswijze (Al—A2 tegenover BI—B2) mogelijk. Door deze me­
van de transacties hij de „Détaüposten-afdeeling”
thode van rangschikken en recapituleeren der gegevens is het C.
Naast de administratie van het giraal-verkeer, moet het C.O.I., O.I. in staat, op uiterst eenvoudige wijze een balans en winst­
zooals reeds in de vorige paragraaf is uiteengezet, de admini­ rekening, doch ook zelfs een trading-account, van eiken aange­
stratie voeren van het ontstaan en van de onderwerpen van slotene op te maken, wanneer deze slechts opgeeft de totalen
de transacties.
der inventarissen (vaste activa, goederen, overloopende kos­
Dit kan b.v. als volgt geschieden:
ten). Alle andere posten zijn in de administratie van het C.O.I,
(wij nemen hier goederen-transacties als voorbeeld).
reeds onwrikbaar vastgelegd.
 De leverancier zendt afschriften der koopfactuur in aan het
De binnenhuishoudelijke boekingswijze maakt het immers o
C.O.I. met aanduiding van vervaldag en de t.z.t. te debiteeren m. mogeljjk een z.g. bruto in- en uitgang per aangeslotene op
en te crediteeren banken. De uit administratief oogpunt meest te stellen, waarin aan de ingang-zijde voorkomen het totaal van
eenvoudige gang van zaken zou zijn, dat 4 afschriften worden alle „aankoopen” ( aankoopen in de ruime beteekenis van aaningezonden (andere oplossingen, b.v. met minder eopiëen, zijn koopen van goederen en diensten, waaronder dus ook loonen,
eveneens mogelijk, doch de werkingswijze van het C.O.I. kan salarissen en overige kosten), en aan de uitgangzjjde alle bruhet beste aan de hand van deze constructie worden beschreven). to-opbrengsten. Het C.O.I. behoeft zich dus, desgewenscht, niet
Van de 4 copieën dienen 2 voor de debiteuren/crediteuren- als­ te vergenoegen met het opstellen van een balans en winstreke­
mede voor de vervaladministratie, de resteerende 2 voor de ning, doch kan ook een volledige trading-account opmaken ( ook
statistiek van voortbrenging en verbruik.
hiervoor zijn de totalen der begin- en eindinventarissen van
De eerste copie wordt per vervaldatum en daarna per te debi­ de aangeslotenen zelven noodig).
teeren rekening-nummer en de tweede eveneens per verval­
De Administratieve Controle die het C.O.I. daardoor op de
datum en daarna per te crediteeren rekening-nummer opge­ administraties van alle Bedrjjfs-Huishoudingen, doch ook op
borgen.
een groep van Huishoudingen b.v. een geheelen Bedrijfstak zal
Op den desbetreffenden vervaldatum worden de copiefactu- kunnen uitoefenen, kan wellicht het beste worden verduidelijkt
ren, welke tevens „Belege” voor de debiteering resp. creditee- door de Controlefunctie van het Overschrjjvings-Instituut te
ring zijn, gelicht. Op grond hiervan geschiedt dus de eigenlijke vergelijken met de Controlefunctie die de Centrale Admini­
waarde-vereffening.
 stratie van een groot Concern op de afzonderlijke Bedrijven
Dagelijks wordt nu zoowel van de debiteuren- als crediteu- kan uitoefenen, indien over de Boekhouding van deze Centrale
rengroep per bedrijfstak een recapitulatie gemaakt.
Administratie alle externe posten loopen (dus kas, kassiers,
Ie. van de binnengekomen facturen;
debiteuren, crediteuren, alle aankoopen van en verkoopen aan
2e. van de op dien dag „gelichte” facturen, waarvan de ver­ derden; aankoopen en verkoopen in de ruimste beteekenis dus
valdag inmiddels aangebroken is en de waardevereffe- niet alleen van goederen, doch ook van diensten (loonen, sala­
ning dus moet plaats hebben.
rissen, overige kosten). De gecombineerde balans, trading-ac­
Door saldeering dezer beide recapitulaties verkrijgt men een count en winstrekening van het geheele Concern kan de Cen­
overzicht van alle uitstaande debiteuren- en crediteurenposten trale Administratie reeds opmaken, wanneer zjj slechts de be­
wegens goederenleveringen per bedrijfstak. 14)
schikking krijgt over de begin- en eindinventarissen der Be­
Daarnaast kan een dagelijks bij-zijnde goederen-statistiek drijven. Na totaliseering van de balansen, trading-accounts en
verkregen worden van aflevering en verbruik. Dit geschiedt met winstrekeningen van de afzonderlijke bedrijven, waarbij de
behulp der overige copie-facturen, waarop het statistiek-goede- z.g. kruisposten worden weggelaten, kunnen de overeenkomstige
rennummer moet worden geplaatst. (Dit nummer houdt ver­ gegevens die door de Centrale Administratie zelfstandig zijn
band met het systeem van uniforme nomenclatuur en registra­ opgemaakt met elkander worden vergeleken. Desgewenscht kan
tuur, door ons in paragraaf 5 sub a besproken). Deze facturen de gecombineerde balans reeds gereed zijn, voordat de afzon­
worden n.1. per bedrijfstak gerangschikt en daarna op het goe­ derlijke balansen en winstrekeningen der Bedrijven zijn inge­
14) Collega F. F. van Doorne was het blijkens zijn repliek in het leverd.
Ten behoeve van de Begrootings-Boekhouding (Budget-Boekdebat op den Accountantsdag (zie „de Accountant” 1935 No. 11 pag.
 98) niet duidelijk, hoe of uit de eindcijfers van „de Weekstaat van houding) worden dikwijls reeds voorloopige eoncern-balansen
Nederland” de „activiteit” der bedrijven in Nederland zou kunnen wor­ en winstrekeningen opgesteld, waarin de voorraden voor de
den afgeleid, daar deze weekstaat slechts een beeld zou geven van de
„voldane vervallen verplichtingen”. Uit het bovenstaande blijkt echter, aanvangswaarde worden opgenomen (aan de hand van brutodat niet slechts de voldoening, doch ook het ontstaan der verplichtin­ winstpercentages en andere normen, kan alsdan de toe- of af­
name van voorraden alsmede van de winst worden „geraamd” ).
gen door het C.O.I. moet worden gadministreerd.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJDSHUISHOUDKUNDE

37

a. Vereenvoudiging en versnelling van het systeem van verre­
kening, verband houdende met het effectenwezen
De boekhouding van het C.O.I. is een van een publiek-rechtelijk karakter, evenals b.v. de inschrijvingen van het hypotheekkantoor of die in het Grootboek der N.W.S.
 Aan gezien vrijwel iedereen, die met fondsen te maken heeft,
via een bank bij het C.O.1. aangesloten is, wordt de „verplaats­
baarheid” en „soepelheid” van het huidige fondswezen niet
geschaad, indien de daarop betrekking hebbende verrekeningen
over het C.O.I. loopen, zonder dat deze fondsen zelf „ge­
creëerd” worden De gang van zaken zou b.v. als volgt kunnen
zijn:
Bij het C.O.I. zijn de maatschappijen, de openbare lichamen
e.d. voor de uitgegeven aandeelen, obligaties enz., gedebiteerd
en de betrokken eigenaren hiervoor ten gunste van de door hen
Het spreekt vanzelf, dat hier slechts „omtrekken” gegeven daarvoor aangewezen banken gecrediteerd. Coupons en dividen­
zijn. Het noemen van meer details zou het beeld slechts ver­ den worden met behulp van deze administratie afgerekend en
troebelen. Dit neemt niet weg, dat wij het hierboven geschetste belast. Het „coupons knippen” kan dan verdwijnen, met uit­
systeem voor ons zelf veel verder hebben uitgewerkt, teneinde te zondering van die der buitenlandsche fondsen, welke echter zoo­
kunnen nagaan, of het ook in bijzondere gevallen van de prac- veel mogelijk (desnoods, wettelijk voorgeschreven, geheel) in
tijk opgaat en wij meenen, dat de daaraan verbonden moeilijk­ open bewaargeving gedeponeerd moeten liggen. Overdracht van
heden niet onoverkomelijke zullen zijn.
fondsen geschiedt door eenvoudige overboeking. Diefstal van
deze fondsen is uitgesloten. Voor Nederlandsche fondsen in
§ 8. Eenige der door middel van het systeem te bereiken ver­ het buitenland zullen, na tusschenkomst der clearing-afdeeling
van het C.O.I., certificaten worden uitgegeven.
 dere resultaten
b. Inschrijvingen van hypotheken e.d kunnen eveneens bij
Naast de hierboven zeer globaal weergegeven werkingswijze liet C.O.I. plaats vinden. Dit bespaart belangrijke bedragen op
van het C.O.I., kunnen de aan dit Instituut toevertrouwde boe- recherchekosten, omdat op deze wijze het geldelijke en juridi­
kingsstukken nog verschillende bewerkingen ondergaan, waar­ sche deel in één kantoor vereenigd is. Bovendien zijn dan tevens
door tallooze statistische en fiscale gegevens ontstaan, die bo­ de aflossingen bekend, hetgeen thans zoo noode wordt gemist.
vendien den aangeslotenen een aantal afzonderlijke opgaven aan
de Overheid en andere publiek-rechtelijke of semi-officieele in­
§ 10. Wat is het eerste werk?
stanties besparen. Hier volgt een onvolledige opsomming der
Om al het voorafgaande te bereiken zal een lange weg moeten
met het systeem te bereiken resultaten, voor zoover niet reeds
worden afgelegd. Met welk werk zal nu moeten worden begon­
in de vorige paragraaf besproken:
nen? Allereerst brengen wij in herinnering, hetgeen wij schre­
a. een veel betere en up-to-date-sijnde voorlichting voor de ven in paragraaf 5 (welke gegevens en waar vandaan?). Dit
Overheid en het bedrijfsleven zelf (w.o. het kartelmezen), moet n.1. het eerste vaststaan. Vooral de in deze paragraaf
alsmede ten behoeve van de sociaal-en bedrijfs-economische sub a bedoelde arbeid, welke neerkomt op de voorbereiding
wetenschap.
eener uniforme nomenclatuur en registratuur van alle goedeb. vrijwel volledige loongegevens ten behoeve van den fiscus ren-soorten, zal met energie moeten wmrden aangepakt. Dit kan
(Inkomstenbelasting), Rijksverzekeringsbank, ziektewet e.d., uiteraard het beste geschieden vanwege het Centraal Bureau
zonder dat afzonderlijke opgaven vanwege de werkgevers v. d. Statistiek, alwaar alle mogelijke goederen-statistieken (in­
noodig zijn.
en uitvoer, productie- en verbruiksstatistieken) uiteindelijk te­
c. een zeer belangrijke controle op de inkomsten u.h.v. omzet­ recht komen en in overzichten worden verwerkt.
 belasting, invoerrechten, crisisheffingen en accijnzen, zon­
Daarna komen de verschillende Staats- en Semi-Overheidsder dat speciale registers e.d. bijgehouden behoeven te wor­ instanties aan de beurt, die ieder voor zich ten deele dezelfde
den.
gegevens verwerken. Wij denken aan de invoering eener uni­
d. mogelijkheid tot het verstrekken van gegevens, die bij brand formiteit in de opgaven ten behoeve van de ongevallen-, ziekte­
in de bedrijven verloren zijn geraakt.
en invaliditeitswet, alsmede voor de beroeps- en bedrijfstelling,
e. Verstrekking van een aantal gegevens aan de aangeslotenen eventueel ook reeds ten behoeve van de inkomstenbelasting van
met betrekking tot hun eigen boekhouding, waardoor een di­ arbeiders en geëmployeerden.
recte besparing verkregen wordt voor de overheidshuishouParallel hieraan zal bevordering van de uniformiteit in jaar­
dingen, zoowel als voor het particuliere bedrijfsleven.
rekening, boekhouding en kostprijsbepaling (zie de Inleiding
f. mede ten gevolge van de sub e genoemde mogelijkheid, zal van collega F. F. van Doorne) ook bij het particuliere bedrijf,
de accountantscontrole veel effectiever kunnen zijn, dan ter hand moeten worden genomen.
thans, aangezien t.a.v. de volledigheidscontróle de accoun­
Voor al het bovenstaande is samenwerking noodig tusschen
tant niet die afhankelijkheid zal hebben van interne opga­ de verschillende handels-faculteiten en -hoogescholen, het Cen­
ven, zooals momenteel het geval is.
traal Bureau v. d. Statistiek, de Gemeentelijke Statistische Bu­
g. een volledige handelsbalans.
reaux en — last not least — de Bedrijfsraden, zonder wier me­
h. een werkelijk sluitende betalingsbalans.
dewerking de administratieve ordening van Nederland o.i. vrij­
wel onmogelijk is, aangezien deze bij uitnemendheid het coörBehalve het bovenstaande zouden door uitbreiding van het dinatie-punt vormen voor de zoo zeer uiteenloopende practijk
werk van het C.O.I. in verschillende richtingen, nog de vol­ in de verschillende takken van bedrijf.
 gende resultaten bereikt kunnen worden, b.v.:
Voor de Bedrijfsraden achten wij het probleem der admini­
Het C.O.I. kan op dezelfde wijze te werk gaan: direct na af­
loop van de periode waarop de overzichten betrekking hebben,
worden de soeiaal-economisehe balansen, trading-accounts en
winstrekeningen per Bedrijfstak gepubliceerd, waarbij de voor­
raden uiteraard slechts tegen de aanvangswaarde kunnen wor­
den opgenomen. Het „ramen” van de werkelijke winst en van
de eindvoorraden zou men gevoegelijk aan derden kunnen over­
laten : het C.O.I. behoort uitsluitend uit haar administratie
blijkende gegevens te verstrekken.
De „sociaal-economische” jaarrekeningen per Bedrijfstak (die
te vergelijken zijn met de voorloopige jaarrekeningen hierboven
genoemd) kunnen eerst geruimen tijd later aangevuld worden
tot de „bedrijfseconomische” jaarrekeningen, nadat alle door
de aangeslotenen opgegeven eindinventarissen zijn gesommeerd.
38

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

Dit reglement is zoo eenvoudig mogelijk gehouden, teneinde
stratieve ordening in het algemeen van zeer groot belang. Wij
behoeven, om dit aan te toonen, hier slechts twee artikelen uit de Bankcommissie in staat te stellen, om die personen als revi­
de Bedrijfsradenwet 1933 te noemen. Volgens art. 15c is n.1. de seuren te erkennen, welke zij het meest geschikt acht, maar
Bedrijfsraad bevoegd tot het overwegen van maatregelen ter er zijn tevens bepalingen in opgenomen, die de Bankcommissie
voorkoming en bestrijding van werkloosheid en ter verruiming er voor moeten behoeden, dat de stroom van liefhebbers voor
der werkgelegenheid, terwijl volgens art. 15g de Bedrijfsraad de erkenning te groot wordt en het schiften der bankreviseu­
bevoegd is tot het verzamelen van statistische gegevens betref­ ren in-spé dus vergemakkelijkt, doch hierover later meer, laten
fende het bedrijf. Wij hopen dan ook, dat naar gelang het aan­ wij beginnen met de voornaamste bepalingen weer te geven.
 Om tot het afleggen van den eed voor reviseur te worden
tal Bedrijfsraden groeit, vooral ook van deze zijde met de noodige interesse aan de oplossing van dit bij uitstek sociale pro­ toegelaten moet men door de Bankcommissie erkend worden,
maar om erkend te worden moet men inzonderheid Belg zijn,
bleem zal worden gewerkt.
Voor hen, die wellicht niet bevredigd zijn, dat wij het pro­ minstens 30 jaar en hoogstens 65 jaar oud zijn, houder zijn van
bleem van de ordening van het betalingsverkeer en daardoor een diploma van hooger onderwijs, hetwelk verband houdt met
weder die van de administratie niet tot op den bodem hebben de uit te oefenen functie en waarvan de uitreiking thans wordt
opgelost, doordat wjj hebben gemeend op practische gronden te afhankelijk gesteld van een studie van vier jaar aan een univer­
moeten voorstellen, voor de kleinere uitgaven der gezinnen en siteit of aan een door den Staat erkende inrichting van hoóger
bedrijven genoegen te nemen met verantwoording der totalen. onderwijs.
In de praktijk komt deze bepaling er op neer, dat uitsluitend
waardoor afstand gedaan wordt van het „alles administreeren ” ,
zij vermeld, dat wij de mogelijkheid om t.z.t. tot verdere detail­ afgestudeerden van de School voor Hooger Handelsonderwijs
leering dezer uitgaven over te gaan — zooals wij hebben aan­ te Brussel erkend kunnen worden, daar er geen enkele andere
getoond — hebben open gehouden. Inderdaad zou het oneindig Inrichting van Onderwijs in België is, waar een studierichting
■cel beter zijn, indien ook de kleinere uitgaven gedetailleerd aan verbonden is, die ook maar eenigszins verband houdt met
'.ouden worden geadministreerd; het geeft echter niets of men de uit te oefenen functie van reviseur.
 Verder moet de candidaat gedurende minstens vijf jaar in
vrome wenschen zou willen vervullen, het voorgestelde moet
practisch doorvoerbaar zijn. Trouwens de ordening van het be­ een beroep werkzaam geweest zijn op grond waarvan kan wor­
talingsverkeer, in den zin als wij hebben aangegeven, is reeds den aangenomen, dat hij voldoende kennis van het bankwezen,
van zoo ingrijpenden aard, dat algeheele doorvoering jaren in de bedrijfsorganisatie en de boekhouding heeft. Deze vakken
worden ook zelfs in bovenbedoelde inrichting slechts zeer ele­
beslag zal nemen.
Tot slot zij nog het volgende opgemerkt. Wij hebben getracht mentair behandeld, daar de opleiding meer in de richting der
de noodzakelijkheid eener administratieve ordening aan te too­ praktijk, als warenkennis, cijferbeoordeeling en organisatie
nen, uitgaande van de wenseheljjkheid eener behoorlijke niet gaat. Ook moeten de te erkennen reviseuren van onberispelijke
„improviseerende” economische ordening, omdat alleen langs moraliteit zijn.
Titels, ervaring en moraliteit worden in laatste instantie door
dezen weg de bekende maatschappelijke problemen, w.o. aller­
de
Bankcommissie beoordeeld.
eerst dat der werkloosheid kunnen worden opgelost.
Van deze bepalingen mag de Bankcommissie afwijken, indien
Een doelmatige administratieve ordening is echter ook nog
noodig voor de z.g. economische oorlogsvoorbereiding. Bij de de candidaat tijdens een loopbaan van ten minste tien jaren
uitwerking hebben wij ons er dan ook voortdurend rekenschap van buitengewone beroepshoedanigheden heeft laten blijken,
van gegeven, dat de administratieve ordening zoodanig behoort mits deze candidaten in het bezit zijn van een diploma van
te zijn, dat deze als het ware automatisch dienstbaar te maken een der bovenbedoelde inrichtingen van onderwijs afgegeven
na een studietijd van twee jaren. Heeft de candidaat van zijn.
is aan de economische oorlogsvoorbereiding.
 buitengewone
beroepshoedanigheden laten blijken gedurende
Weinigen in den lande bevroeden, welk eene reusachtig
moeilijke taak, ten aanzien van de, uit militair oogpunt, steeds een loopbaan van ten minste twintig jaren, dan staat het de
in beteekenis groeiende economische oorlogsvoorbereiding, op Bankcommissie vrij het diploma van onderwijs als meer aange­
onze Militaire Overheid rust. Eene bepaalde door de omstan­ geven in het geheel niet te vorderen.
Buitenlanders kunnen als reviseur erkend worden, indien zij
digheden voorgeschreven ordening, zoowel van de distributie
als van het verbruik, zal in oorlogstijd noodig zjjn. Hiervoor sedert minstens vjjf jaren in België verblijven (zij moeten er
kan de Militaire Macht de steun van de Burgclijke Overheid dus nog woonachtig zijn), en zij overigens voldoen aan de­
niet ontberen; laatstgenoemde heeft er voor te zorgen, dat alle zelfde voorwaarden, welke voor de Belgische onderdanen ge­
door de Militaire Overheid noodig geoordeelde economische steld zijn. Waar deze buitenlanders in het algemeen gesproken
maatregelen bij de civiele bevolking werkelijk kunnen worden niet aan een Belgische inrichting van onderwijs zullen hebben
doorgevoerd. De plannen voor de uitvoering hiervan behooren gestudeerd, komt de minste eisch neer op een practijk van ten
gereed te liggen, waardoor voorkomen wordt, dat deze uitvoe­ minste twintig jaren.
De aanvragen tot erkenning moeten vergezeld gaan van een
ring „a 1’improviste ” zou moeten geschieden, met alle daaraan
verbonden gevolgen. De „distributietijd” heeft aangetoond, wat surriculum vitae, afschriften van bovenbedoelde diploma’s, af­
schriften van attesten en getuigschriften der bedrijven waar
het zeggen wil, indien de Overheid niet klaar is.
Moge dit artikel ook in dit opzicht bjj de betrokken Instan­ de candidaat in welke functie dan ook werkzaam geweest is,
en van andere bescheiden, waardoor de Bankcommissie om­
ties de noodige belangstelling vinden.
trent kennis, ervaring en moraliteit van den candidaat kan
I. ROET Jzn.
 worden ingelicht.
DE BANKWET EN DE BENOEMING VAN
De beslissingen der Bankcommissie, welke onherroepelijk zjjn,
behoeven niet met redenen omkleed te worden.
BANKREVISEUREN IN BELGIE
De lijst der erkende reviseuren is bij de Bankcommissie ter
Ongeveer een maand voordat de bankreviseuren door de ban­ beschikking, voor de bij dit lichaam ingeschreven banken.
ken moesten zijn benoemd, is het „Erkenningsreglement voor
Van de erkenning door de Bankcommissie mogen de revi­
Reviseuren” dan eindelijk verschenen.
seuren geen gewag maken, behoudens voor het geval, dat zij bij.
