PROBLEMEN ROND DE ACCOUNTANTSCONTROLE BIJ DE LAGERE OVERHEID (2)
Accountantscontrole
Overheid
Onafhankelijkheid

PROBLEMEN ROND DE ACCOUNTANTSCONTROLE
BIJ DE LAGERE OVERHEID (2)
doorJ. F. van Dijk
3.
Organisatievormen

3.1. Bestaande vormen
Zoals reeds eerder vermeld kunnen voornamelijk twee vormen worden onder­
scheiden, waarin de beroepsuitoefening ten behoeve van de lagere overheid
plaats vindt. Enerzijds het accountantskantoor van de Vereniging van Nederland­
se Gemeenten, anderzijds een dertigtal - functioneel los van elkaar opererende
- gemeentelijke accountantsdiensten.
Beide groeperingen bezitten gespecialiseerde kennis ten aanzien van de lagere
overheid. Eerstgenoemd kantoor fungeert in een groot aantal gemeenten. De ge­
meentelijke diensten werken ieder normaliter alleen voor de eigen gemeente,
waarbij er een zekere gezagsverhouding bestaat ten opzichte van hun opdracht­
gever. Beide groeperingen zijn als regel zij het soms in uiteenlopende mate - be­
last met certificerende èn adviserende taken.
De situatie bij de provincies is in grote lijnen vergelijkbaar met die welke bij
de gemeenten bestaat.
Hierboven is reeds vermeld, dat door de feitelijke situatie voor de opdrachtge­
vende overheden de mogelijkheid van vrije accountantskeuze praktisch nauwe­
lijks aanwezig is. Zij het met enige nuances hebben beide groeperingen danook
de facto een min of meer monopolistische positie.
Qua kantooromvang heeft het V.N.G.-kantoor stellig de mogelijkheid voor het
employeren van op bepaalde deelgebieden gespecialiseerde functionarissen.
Praktisch is deze mogelijkheid echter beperkt, omdat b.v. organisatie-adviezen e.d.
niet tot het takenpakket van dit kantoor behoren, doch tot dat van het onder een
afzonderlijke directie opererende Bureau voor organisatie, documentatie en per­
soneelsbeheer van de V.N.G.
De gemeentelijke accountantsdiensten hebben - zij het wellicht met een enkele
uitzondering • in het algemeen een te kleine omvang om bedoeld gespecialiseerd
dienstenpakket te kunnen leveren. Veelal is, behalve in de grootste gemeenten,
slechts één accountant aan de dienst verbonden. Per dienst varieert de omvang
uiteraard met de grootte van de gemeente.
 Doordat voor beide groeperingen hun functievervulling is beperkt tot het
werkterrein van de lagere overheid is de hierboven genoemde en wenselijk te
achten mogelijkheid tot het aanbieden van een geparallelliseerd dienstenpakket
feitelijk niet aanwezig.
3.2. Andere mogelijkheden
Naast - of in plaats van de onder 3.1. genoemde vormen zou men kunnen denken
aan enkele alternatieven.
m a b blz. 75

3.2.1. Bundeling gemeentelijke accountantsdiensten in één organisatie
De grotere omvang zou voordelen kunnen inhouden, liggende op het vlak van
interne specialisatie op deelgebieden als automatisering en organisatie. Voorts
zou de totale know how ten gunste van alle bij deze dienst aangesloten gemeenten
kunnen komen. Ook is denkbaar dat het afstand nemen van plaatselijk gebonden
situaties beter mogelijk zal zijn, terwijl wellicht de vrije keuzemogelijkheid iets
meer inhoud krijgt.
De organisatorische vormgeving lijkt echter moeilijkheden op te leveren. Ge­
dacht zou kunnen worden aan een gemeenschappelijke regeling op grond van
de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (wet van 1 april 1950, Stbl. K 120). Ar­
tikel 1 van deze wet opent voor de gemeenten de mogelijkheid om een gemeen­
schappelijke regeling te treffen ter behartiging van bepaalde belangen van die ge­
meenten. Deze wet heeft veelvuldig toepassing gevonden voor de uitvoering van
taken die doelmatiger door een aantal gemeenten gezamenlijk kunnen worden
verricht, dan door iedere gemeente afzonderlijk, zoals b.v. voor schoolartsen- en
schooltandartsendiensten, alsmede voor ziekenvervoer, openbare werken, etc.
Het lijkt op zijn minst twijfelachtig, of het inbrengen van de externe accoun
tantscontrole- en adviesfunctie in zo’n gemeenschappelijke regeling kan worden
gezien als „behartiging van bepaalde belangen” der betrokken gemeenten.
 Gemeenschappelijke regelingen hebben veelal de vorm van een rechtsper­
soonlijkheid bezittend lichaam, met een „algemene raad”, als hoogste orgaan, en
een „dagelijks bestuur”. Leden daarvan worden door de deelnemende gemeen­
ten aangewezen, als regel uit hun raadsleden en de desbetreffende colleges van
B. en W.
Een zodanige regeling voor de accountantsfunctie lijkt danook weinig moge­
lijkheden te bieden voor de oplossing van de gezagsverhoudingsproblematiek.
Voorts zal de toepassing van zo’n regeling gebonden zijn aan een door het NIvRAbestuur af te geven „mededeling van toelating”, waarbij onder meer de voorwaar­
de geldt, dat uitsluitend registeraccountants lid van besturende of toezicht­
houdende organen van de rechtspersoon kunnen zijn. Voor de deelnemende ge­
meenten lijkt dit - mede door het budgetrecht - een moeilijk aanvaardbare voor­
waarde.
3.2.2. Bundeling van gemeentelijke accountantsdiensten en accountantskantoor V.N.G. in
één organisatie
Een voordeel van deze vorm lijkt, dat de uitvoering van controle en adviestaken
voor alle aangesloten overheden volgens uniforme opvattingen en richtlijnen zou
kunnen plaatsvinden. Zelfs wanneer een dergelijke „fusie” zich in een periode van
vijf of tien jaar zou kunnen voltrekken lijkt het een enorme en veel inspanning
vragende, taak om deze opvattingen en de daaraan ten grondslag liggende een­
duidige visie te realiseren. In verband daarmede zullen organisatie en toezicht op
de uitvoering aan hoge eisen moeten voldoen.
Van groot belang is voorts de vraag of de lagere overheden verplicht zullen wor­
den van het aldus ontstane kantoor gebruik te maken. De vrije keuzemogelijkheid
voor opdrachtgevers zou dan geheel illusoir worden, omdat er een absoluut mo­
nopolie ontstaat. Ook lijkt een dergelijke oplossing er toe te leiden, dat de bestaan­
de scheidslijn tussen „algemene praktijk” en „op de lagere overheid gespecialim a b blz. 76

seerde praktijk” nog zal worden verdiept, hetgeen om meerdere redenen weinig
aantrekkelijk is.
 Ook qua „rechtsvorm” zijn er problemen. Mede in verband met de pensioen­
rechten van het personeel lijkt een maatschap of private rechtspersoon minder
gemakkelijk realiseerbaar.
Voorts zou door een fusie als bovenbedoeld een branche-accountantsdienst bij
uitstek worden gecreëerd. De tegen deze diensten - indien optredend als open­
baar accountant - bestaande bezwaren, welke verband houden met de onafhan­
kelijkheid, mogen bekend worden verondersteld.
3.2.3. Per provincie één accountantsdienst voor de provincie en de daarin liggende ge­
meenten
Uit het eerder genoemde Memorandum bij het in 1975 verschenen conceptont­
werp van wet reorganisatie binnenlands bestuur zou kunnen worden afgeleid, dat
deze vorm door de betrokken bewindslieden als de voor de toekomst meest aan­
bevelenswaardige wordt gezien.
De omvang van deze diensten zal echter te klein blijken te zijn voor het aan­
bieden van een dienstenpakket, waarin ook gespecialiseerde diensten in voldoen­
de mate zijn opgenomen. Ook lijkt de vrije keuzemogelijkheid zijn einde te vinden,
omdat verwacht kan worden, dat deze diensten min of meer in exclusiviteit zullen
gaan optreden.
 3.2.4. Een rekenkamer voor de lagere overheid
In de discussie over de regeling van de accountantscontrole bij de lagere overheid
wordt soms ook gepleit voor een publiekrechtelijke regeling en wel in de vorm
van een bij de wet in te stellen „rekenkamer voor de lagere overheid”. Kennelijk
staat de onafhankelijke positie van de Algemene Rekenkamer bij het Rijk - ge­
regeld in de Comptabiliteitswet - hiervoor model.9)
De taak van de Algemene Rekenkamer omvat de controle op de rechtmatig­
heid en de wetmatigheid van de rijksuitgaven, alsmede de controle op de volle­
digheid en de tijdige verantwoording van de inkomsten van het Rijk. De Kamer
onderzoekt of de rekening van het Rijk, van de z.g. begrotingsfondsen en van de
staatsbedrijven in overeenstemming zijn met de wettelijke voorschriften. Voorts
is zij belast met het toezicht op de doelmatigheid van het door het Rijk gevoerde
beheer en van de organisatie en de functionering van de rijksdiensten. Jaarlijks
brengt zij een - algemeen verkrijgbaar - „verslag van haar werkzaamheden” uit,
dat als bijlage bij de Handelingen van de Staten-Generaal wordt opgenomen.
 Bovenomschreven functie van de Algemene Rekenkamer is te zien in samen­
hang met het budgetrecht van het parlement. In dat recht ligt besloten het recht
en de plicht van het parlement om achteraf te beoordelen of de door haar goed­
gekeurde begroting door de regering rechtmatig en doelmatig is uitgevoerd. De
taak van de Algemene Rekenkamer is er primair op gericht om deze parlemen­
9) Dit is b.v. het geval in het, na het voltooien van dit artikel verschenen rapport van een studiecommissie van de Vereniging
van Gemeente Accountants (maart 1978) over „De accountantscontrole bij provincie en gemeente”. De kleinst mogelijke meer­
derheid van de uit 7 leden bestaande commissie pleit voor het samenvoegen van accountantscontrole en het bestaande - staats­
rechtelijk gefundeerde • „hogere toezicht” in een bij de wet in te stellen rekenkamer voor de lagere overheid. Ook dr. A. Von­
deling „De controle van gemeenterekeningen” in Openbare Uitgaven (dec. 1977 en repliek april 1978) breekt een lans voor een
soort verplichte rekenkamer voor de gemeenten, waarbij hij echter blijkbaar meer het oog heeft op het Accountantskantoor
van de • privaatrechtelijke - Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
m ab bh. 77

taire controle materieel mogelijk te maken.10)
De Rekenkamer bestaat uit een college van drie leden, die door de Kroon wor­
den benoemd. Zij zijn praktisch onafzetbaar en hun bezoldiging wordt bij de wet
geregeld. Voor haar taakuitvoering beschikt zij over een ambtelijk apparaat,
waaraan een aantal registeraccountants is verbonden. Bij haar controle kan de
Kamer gebruik maken van de resultaten van door anderen verrichte controle, on­
verminderd haar bevoegdheid tot eigen onderzoek.
 Een parallel trekkend met de situatie bij het Rijk, kan men de functie van een
gemeentelijke rekenkamer omschrijven als het (doen) verrichten van de controle
op recht- en wetmatigheid van de gemeentelijke uitgaven, alsmede de controle
op de volledigheid en de tijdige verantwoording van de gemeentelijke inkomsten.
Voorts zou tot haar taak zijn te rekenen het toezicht op de doelmatigheid van het
door de gemeente (burgemeester en wethouders, alsmede ambtelijke functiona­
rissen die door hen met „beheer” zijn belast) gevoerde beheer en van organisatie
en functionering van de gemeentelijke diensten. Een en ander om de gemeen­
teraad de mogelijkheid te verschaffen om achteraf te beoordelen - mede aan de
hand van de bevindingen van de gemeentelijke rekenkamer - of de door hem
goedgekeurde begroting rechtmatig en doelmatig is uitgevoerd.
 Genoemde functie-omschrijving leidt er toe een gemeentelijke rekenkamer te
zien als een ten behoeve van de gemeenteraad functionerend orgaan. In de huidige
situatie wordt de rekening van de gemeente en van de takken van dienst, vóór
de behandeling van deze stukken in de gemeenteraad, door een raadscommissie
onderzocht. Wanneer deze „rekeningscommissie” - en de accountant! - goed func­
tioneert is er grote overeenstemming tussen haar werkwijze en die van een ge­
meentelijke rekenkamer. Wie zou toch beter doordrongen kunnen zijn van de be­
tekenis van het budgetrecht van de gemeenteraad, dan een afvaardiging uit die
raad, aangewezen om de gemeentelijke rekening te onderzoeken, daarbij ge­
steund door een niet van de gemeente afhankelijk accountant.11)
Denkend op grotere schaal, zou er bijvoorbeeld per provincie één rekenkamer
voor de gemeenten in die provincie kunnen zijn. De vraag rijst dan wel, hoe zo’n
rekenkamer doelmatig zou kunnen functioneren als bewaker van het budget­
recht van enkele tientallen (thans variërend van plm. 30 tot circa 150) gemeente­
raden per provincie. Nog wat moeilijker wordt het als deze rekenkamer ook voor
de provincie zou dienen te functioneren.
Elke rekenkamer zou de beschikking moeten hebben over een eigen controle­
apparaat, zodat er dan elf (en straks wellicht 24) van deze instellingen in ons land
zouden functioneren. Deze situatie gelijkt, wat het controle apparaat betreft, op
de hierboven sub. 3.2.3. omschreven variant.
 Denkt men op landelijke schaal, dan zou er één rekenkamer voor de lagere over­
heid kunnen zijn, belast met de controle van recht- en wetmatigheid en toezicht
op doelmatigheid van organisatie en functioneren van gemeenten, provincies en
hun takken van dienst. Wanneer deze rekenkamer zou moeten functioneren voor
ruim achthonderd autonome gemeenten en provincies, lijken de praktische bezwa­
ren aan de uitvoering verbonden, wel zeer groot. Ook wanneer te zijner tijd de
10) Zie prof. Th. A. Stevers: „De werkingssfeer van de Rekenkamer” in bundel „Economie in overleg”, pag. 100.
) Vondeling pleit voor een üjdiger en betere verslaggeving van de gemeenten, alsmede voor een uitgebreidere taakopvat­
ting van de met de controle daarvan belaste accountant, wiens rapporten de indruk vestigen „dat het werk van de gemeente­
ambtenaren wordt gecontroleerd, maar niet het beleid van B en W” (Openbare Uitgaven 1977, pag. 240)

m a b blz. 78

voorgenomen reorganisatie van het binnenlands bestuur zijn beslag zal hebben
gekregen, kan men zich moeilijk denken hoe zo’n kamer voor enkele honderden
gemeenten en enkele tientallen provincies doeltreffend en efficiënt zou kunnen
werken. Voorts kan men zich voorstellen, dat dit fungeren complicaties zou kun­
nen oproepen met betrekking tot het bestaande „hogere toezicht” op gemeenten
en provincies.12)
Ook voor het aan zo’n rekenkamer verbonden controle-apparaat zijn er minder
aantrekkelijke aspecten. De controlebevindingen worden gerapporteerd aan de
rekenkamer. Evenals bij het Rijk komen deze accountantsrapporten zelf niet in
de openbaarheid. De rekenkamer bepaalt zelfstandig haar oordeel, op grond van
de controlebevindingen en andere door haar van belang geachte overwegingen.
 Wat blijft er in zo’n situatie over van het oordeel van de accountant in de vorm
van een - te publiceren ■ verklaring van getrouwheid bij de rekening, die hij heeft
gecontroleerd? En wat van de mogelijkheid tot vrije accountantskeuze?
Voor de gemeenten en provincies zelf is voorts van groot belang, dat er door
de instelling van een rekenkamer voor de lagere overheid een ontkoppeling op­
treedt van controlerende en adviserende functie. Zoals hierboven is beschreven
is de adviserende functie van de accountant voor de lagere overheden van grote
betekenis. De grote gemeenten zullen wellicht van een ontkoppeling de minste
nadelen ondervinden, omdat zij in hun ambtelijk apparaat vaak wel de beschik­
king zullen hebben over nog andere deskundigen op het finandeel-economisch
vlak. Voor de overgrote meerderheid van de gemeenten gaan de voor hun func­
tioneren van grote praktische betekenis zijnde adviezen van de accountant ont­
breken, omdat de landelijke rekenkamer per definitie de adviesfunctie niet zal
kunnen combineren met die van „hoedster van het budgetrecht” van gemeen­
teraden en provinciale staten. Slechts op andere wijze, en dan ten koste van veel
extra offers aan tijd en geld, zal in zo’n situatie in de adviesbehoefte kunnen wor­
den voorzien. Het risico blijft echter bestaan, dat door het ontbreken van een doel
matig te achten koppeling van controle en advies via een „normaal” fungeren van
de accountant, bepaalde elementen die voor de fundering van het advies van be­
lang zijn, daaraan zullen kunnen ontbreken, tot schade van het advies.
 Men moet zich afvragen, welke overwegingen er toe leiden, dat voor boven­
omschreven „publiekrechtelijke oplossing”, leidende tot instelling van een reken­
kamer voor de lagere overheid, wordt gepleit. Noch het belang van de lagere
overheden, noch dat van het accountantsberoep lijken er mede te worden ge­
diend. Vergeleken met een gemeentelijke accountantsdienst heeft deze oplossing
weliswaar een onafhankelijker positie van de accountant ten opzichte van de ge­
meente tot gevolg, omdat een dienstverband met die gemeente komt te ontbre­
ken. Bij de overgrote meerderheid van de Nederlandse gemeenten is dat dienst­
verband echter in de bestaande situatie afwezig. Het lijkt minder juist om een pro­
bleem, dat ten hoogste in enkele tientallen gemeenten zich zou kunnen voordoen,
op te lossen met middelen, die - zoals uit het bovenstaande moge blijken - belang­
rijke nadelen voor de overgrote meerderheid der gemeenten en provincies tot
gevolg zullen hebben en die er voorts toe leiden, dat de accountant niet meer be­
schikt over het instrument, waarmede hij tot dusverre in het bestuurlijke verkeer
zich kan uiten, n.1. het ter inzage van de raad te leggen verslag van het onder12) Terecht wijst ook drs. A. D. Bac: „De controle van gemeenterekeningen" op dit aspect (Openbare Uitgaven, april 1978,
pag. 71)
'
'
'
'

m a b blz.79

zoek naar de deugdelijkheid der (jaarrekening.13)
3.2.5. Openbaar accountant
De hierboven aangeduide bezwaren verbonden aan de tot dusverre besproken
vormen van beroepsuitoefening ten behoeve van de lagere overheid zouden
praktisch geheel kunnen worden ontgaan, indien de beoogde nieuwe regeling
van deze controle aan bepaalde voorwaarden voldoet.
 Daarvoor is enerzijds nodig, dat het recht van deze overheden om in vrijheid
hun accountant te kunnen kiezen blijft bestaan. Anderzijds dat een reële vrije keu­
zemogelijkheid aanwezig is. Dit laatste is slechts te realiseren door een verruiming
van het aanbod van accountantsdiensten voor de lagere overheid. Daarbij kan
worden gedacht aan een verbreding van het dienstenpakket van grotere open­
bare accountantskantoren en wel in deze zin, dat zij binnen hun kantoren zouden
kunnen beschikken over de min of meer gespecialiseerde kennis, die voor het ver­
richten van accountantswerkzaamheden ten behoeve van de lagere overheid, zo­
wel voor de controlerende als de adviserende functie, nodig is.
Hiervoren is reeds gewezen op de bestaande situatie waarbij de openbare ac­
countantskantoren zich nauwelijks op dit terrein bewegen, behoudens in een ze­
ker randgebied. Zowel uit overwegingen van dienstverlening ten behoeve van
deze cliëntenkring als uit het belang van het accountantsberoep als geheel is dat
eigenlijk een minder wenselijke situatie. Hoewel deze het resultaat is van een his­
torische ontwikkeling rijst de vraag of -nu de regeling van de accountantscontrole
voor de lagere overheid bij de betrokken bewindslieden opnieuw wordt overwo­
gen - een nadere bezinning van alle betrokkenen op de meest wenselijke situatie
en hoe deze in de toekomst is te realiseren niet noodzakelijk is. Zowel overwe
gingen van het kunnen aanbieden van een zo ruim mogelijk, geparallelliseerd,
dienstenpakket als het scheppen van een reële mogelijkheid tot vrije accountants
keuze zouden er toe moeten leiden, dat deze vraag in bevestigende zin wordt be­
antwoord.
 Het scheppen of bestaan van enige monopoliepositie, voor welke controle-instantie danook, moet om meerdere redenen ongewenst worden geacht. Het
voornaamste kenmerk van een monopoliepositie is de afwezigheid van vrije me­
dedinging en de daarmede samenhangende onderlinge wedijver. Nu is vrije me­
dedinging een factor, die kan leiden tot enerzijds een duurzame zorg voor een
voortgaande verbetering en aanpassing van het aangeboden dienstenpakket, an­
derzijds een continue aandacht voor het kostenaspect, dat aan deze dienstverle­
ning is verbonden. Beide aspecten zijn voor de consumenten van de diensten van
de accountant van grote betekenis.
Verschillende van de hierboven aangeduide varianten vertonen duidelijk mo­
nopolie-achtige aspecten, welke kunnen leiden tot een verzwakking van de zorg
voor kwaliteit en „up tot date”-zijn van het dienstenpakket en van de efficiency
bij de taakuitvoering. Deze gevaren kunnen moeilijk door intern te nemen maat­
regelen worden voorkomen en zullen, wanneer zij zich voordoen, in de praktijk
soms lang kunnen blijven bestaan. Kritiek daarop zal bovendien veelal nauwelijks
13) In het advies van het NIVRA bestuur aan de Minister van Binnenlandse Zaken dd. 15 januari 1976 (zie „De Accountant”
van maart 1976, pag. 403 e.v.) wordt voorgesteld naast het „verslag” dat gericht is op de taak van het toezichthoudende of decharge-verlenende bestuursorgaan een „verklaring van getrouwheid” door de accountant te doen geven, welke verklaring bij
de voor een ieder ter inzage te leggen rekening dient te worden gevoegd en tezamen met de rekening algemeen verkrijgbaar
wordt gesteld.
m a b blz. 80

manifest worden, omdat vergelijkingsmogelijkheden, bij gebrek aan alternatieve
oplossingen, als regel ontbreken.
4.
Samenvatting en conclusie

De hierboven onder 2 omschreven aspecten van de beroepsuitoefening ten be­
hoeve van de lagere overheid en de onder 3 beschreven organisatievormen kun­
nen in tabelvorm globaal worden samengevat (zie blz. 82).
 Bij de vorming van een eindoordeel speelt uiteraard het „gewicht” dat aan elke
factor wordt toegekend een rol. Ziet men slechts naar het aantal „plussen” en
„minnen”, dan blijken de grotere openbare accountantskantoren op praktisch alle
punten positief te scoren, met uitzondering van de aanwezigheid van gespecia­
liseerde kennis van de lagere overheid. De laatste in de tabel toegevoegde mo­
gelijkheid, die ook daaraan tegemoet komt, is op dit moment praktisch niet aan­
wezig.
Samenvattend kan worden gesteld, dat de beoogde nieuwe regeling van de ac­
countantscontrole ten behoeve van de lagere overheid dient te worden gericht
op een zo goed mogelijke dienstverlening aan de lagere overheid door accoun­
tants die voldoen aan de vereisten van deskundigheid en onafhankelijkheid van
opdrachtgevers en cliënten. Deze regeling dient de mogelijkheden open te laten
voor nieuwe ontwikkelingen, die zich zowel aan de vraag-, als aan de aanbodszijde
van door accountants te leveren diensten kunnen voordoen.
Het vorenstaande impliceert de noodzaak tot het in combinatie kunnen uitoe­
fenen van zowel de controlerende als de adviserende functie, een voldoende kantooromvang, het ontbreken van een gezagsverhouding van de accountant ten op­
zichte van opdrachtgevers en cliënten, alsmede het vermijden van monopolie­
achtige verhoudingen aan de aanbodszijde van de dienstverlening. De nieuwe re­
geling dient een om meerdere redenen gewenst te achten ontwikkeling in de
richting van een aan te bieden geparallelliseerd dienstenpakket (met behoud van
de aanwezigheid van een toereikende min of meer gespecialiseerde kennis) niet
te blokkeren, doch bij voorkeur te bevorderen.
m a b blz. 81

+ = positief, resp. goed tot zeer goed
- = negadef, resp. slecht
0 = matig
1) als regel
2) afhankelijk van organisatievorm
3) bij wettelijke regeling niet relevant

m ab blz. 82

Door GBR toegelaten vorm van
beroepsuitoefening

Algemene beroepsbekwaamheidGespecialiseerde kennis v. d.
 lagere overheid
Combinatie controlerende en
adviserende functie
Afwezigheid van gezagsverhouding
tot dienten en opdrachtgevers
Vrije accountantskeuze practisch
mogelijk
Aanbieding van geparallelliseerd
dienstenpakket
Voldoende kantooromvang
1. Gemeentelijke accountants­ +
diensten
2. Accountantskantoor Ver. v. +
Ned. Gemeenten
3. Bundeling van gemeentelij­ +
ke accountantsdiensten
(gemeensch. regeling)
4. Bundeling gemeentelijke +
accountantsdiensten en
accountantskantoor VNG
5. Per provincie één acc.-dienst +
voor provincie en gemeen­
ten
6. Per provincie één rekenka +
mer v. d. lagere overheid
7. Eén landelijke rekenkamer +
voor de lagere overheid
8. Grotere openbare acc.-kan­ +
toren
9. Idem met gespecialiseerde +
kennis v. d. lagere overheid

+

+

-

0 /-

-

+

+

+

-

0 /-

+

+

+

+

0 /-

0 /-

—

+

—

+

+

+/—2)

—

+

+/—2)

+

+

+/o —

—

—

+/-*)

+

-

+

-

-

3)

+

-

+

-

-

+

s)

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

-

-

+.
