Tussen sciëntisme en fideïsme: Acceptatie van de evolutietheorie als theologische uitdaging
Page 1 of 8

Original Research

Tussen sciëntisme en fideïsme: Acceptatie van de
evolutietheorie als theologische uitdaging
Author:
Gijsbert van den Brink1,2,3
Affiliation:
1
Faculty of Theology, VU
University Amsterdam,
The Netherlands
Protestantse Theologische
Universiteit Amsterdam,
The Netherlands
2

Department of Dogmatics
and Christian Ethics, Faculty
of Theology, University of
Pretoria, South Africa
3

Note:
Prof. Dr Gijsbert van den
Brink is a research associate
of Prof. Dr Johan Buitendag,
Dean of the Faculty of
Theology, University of
Pretoria, South Africa.
Correspondence to:
Gijsbert van den Brink
Email:
g.vanden.brink@vu.nl
Postal address:
Private Bag X20, Hatfield
0028, Pretoria, South Africa
Dates:
Received: 16 May 2014
Accepted: 15 June 2014
Published: 04 Nov. 2014
How to cite this article:
Van den Brink, G., 2014,
‘Tussen sciëntisme en
fideïsme: Acceptatie van
de evolutietheorie als
theologische uitdaging’,
HTS Teologiese Studies/
Theological Studies 70(1),
Art. #2729, 8 pages.
http://dx.doi.org/10.4102/
hts.v70i1.2729
Copyright:
© 2014. The Authors.
Licensee: AOSIS
OpenJournals. This work
is licensed under the
Creative Commons
Attribution License.
Read online:
Scan this QR
code with your
smart phone or
mobile device
to read online.
 Between scientism and fideism: Acceptance of evolution as a theological challenge. In this
contribution to the special issue of HTS Teologiese Studies/Theological Studies that is dedicated
to Prof. Buitendag, I will explore what Prof. Buitendag’s notion of a ‘revised natural theology’
might mean for the theological reception of the scientific theory of biological evolution. I argue
that two extremes must be avoided here. One is the fideistic ignoring of (or refusal to take into
account) the data that have been placed on the table regarding the evolutionary development
of life on earth, as if these do not concern theology. The other extreme that theology must steer
clear of is a scientistic over-interpretation of our knowledge of the evolutionary past, whereby
the theory of evolution is magnified to a comprehensive philosophy of life (‘evolutionism’)
that is incompatible with Christian faith.
Inleiding
Johan Buitendag heeft de dialoog tussen theologie en de natuurwetenschappen hoog in het
vaandel staan. Er is hem veel aan gelegen dat de theologie niet naïef voorbijgaat aan wat vanuit
andere wetenschapsgebieden aan data aan het licht wordt gebracht voor zover die gevolgen
hebben voor een adequate doordenking van theologische thema’s. Enige tijd geleden heeft hij
zelfs gepleit voor een hernieuwde natuurlijke theologie, waarbij hij de huiver die in bepaalde
protestantse kringen hiervoor bestaat te boven wil komen (Buitendag 2011:159). Het gaat hem
daarbij om een gekwalificeerde of herziene natuurlijke theologie, waarbij niet zozeer (zoals in
klassieke vormen van natuurlijke theologie) gezocht wordt naar bevestiging van het christelijk
geloof vanuit de natuurlijke wereld, maar waarin het streven naar een coherente theologie wordt
uitgebreid tot een groter geheel dat ook andere intellectuele velden omvat:
The time is ripe for us to be able to arrive once again in an accountable way at a qualified natural theology.
 Thanks to the contemporary dialogue with various other sciences, theology now has the opportunity to
take this matter under review … Where Systematic Theology asks for the intrinsic coherence of theology,
a revised natural theology extends this coherency to theology and the intellectual world as a whole.
(Buitendag 2011:159, 160)

In deze bijdrage aan dit aan Prof. Buitendag opgedragen nummer van HTS Teologiese Studies/
Theological Studies wil ik nagaan wat dit uitgangspunt betekent voor de theologische verwerking
van de biologische evolutietheorie. Daarbij zullen we mijns inziens twee uitersten moeten
vermijden. Het ene is een fideïstisch voorbijgaan aan alles wat aan gegevens over de evolutionaire
ontwikkeling van het leven op aarde op tafel is gelegd, alsof dat de theologie niet zou regarderen.
Het tweede uiterste dat de theologie moet vermijden, is een sciëntistisch over-interpreteren van
onze kennis van het evolutionaire verleden, waarbij de evolutietheorie uitvergroot wordt tot
een omvattende levensbeschouwing (‘evolutionisme’) die zich niet met het christelijk geloof
laat verenigen.
 Het is nog niet zo eenvoudig om hier de goede (midden)weg te vinden, omdat het debat,
dat zeker in de Verenigde Staten en delen van West-Europa in alle heftigheid gevoerd blijft
worden, vervuild is door bijdragen die levensbeschouwing en wetenschap niet helder van
elkaar onderscheiden. Dan leidt ofwel de evolutiebiologie tot atheïsme, ofwel het christelijk
geloof tot afwijzing van de evolutiebiologie. Daarnaast is er een veelheid aan evolutionaire
theorieën die allerlei gevolgen (kunnen) hebben voor de theologie, maar waarvan nog volstrekt
onduidelijk is of ze in wetenschappelijke kring zullen ‘overleven’ dan wel spoedig weer verlaten
zullen worden. Te denken valt hier bijvoorbeeld aan de zeer uiteenlopende theorievorming die
plaatsvindt in het nog jonge vakgebied van de cognitieve religiewetenschap (Cognitive Science
of Religion, of kortweg CSR; vgl. bijv. Barrett 2011). Hier doet de theologie er goed aan geen
overhaaste conclusies te trekken uit velden van onderzoek die nog volop in ontwikkeling zijn
en waar nog weinig vast staat.
 Dat roept de vraag op wat eigenlijk wél vast staat. Welke onderdelen, vooronderstellingen en
implicaties van de evolutietheorie behoren tot wat men met W.B. Drees (2002:66) zou kunnen

http://www.hts.org.za

doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 2 of 8

noemen ‘consolidated knowledge’, waarachter men dus niet
meer terug kan en die theologen daarom ook niet moeten
proberen te ontkennen of relativeren? In de volgende
paragrafen wil ik uitwerken wat ik zie als de belangrijkste
pijlers van de evolutietheorie, en aangeven waarom ik denk
dat (ook orthodox-protestantse) theologen er niet goed aan
doen deze in de natuurwetenschap nauwelijks omstreden
inzichten te (blijven) aanvechten of relativeren. Het gaat om de
volgende vier basale aannames, die tezamen de belangrijkste
coördinaten van de orthodox-darwiniaanse variant van de
evolutietheorie vormen. Alle vier deze aannames vinden we
namelijk reeds terug in het werk van Charles Darwin:
1. De opvatting dat het proces van evolutie in hoge mate
aangestuurd wordt door het principe van natuurlijke
selectie op basis van toevallige mutaties. De ‘ontdekking’
van dit principe wordt gezien als Darwins belangrijkste
bijdrage aan de doorbraak van de evolutietheorie.
2. De vooronderstelling dat dit proces van evolutie zich
heeft afgespeeld op een geologische tijdschaal van vele
miljoenen jaren, zodat het leven op aarde en meer nog de
aarde zelf een duizelingwekkend hoge leeftijd heeft.
3. De zogeheten theorie van gemeenschappelijke
afstamming (theory of common ancestry), ofwel de gedachte
dat alle leven op aarde uiteindelijk teruggaat op één of
hooguit enkele grondvormen, waaruit de diverse soorten
geëvolueerd zijn.
 4. De stelling dat in deze evolutionaire processen lijden (of
althans wat we intuïtief als lijden aanmerken) en dood
van meet af aan aanwezig geweest zijn en een onmisbare
rol gespeeld hebben bij de voortgang van het leven.1
Het is niet zo dat deze aannames ‘bewezen’ zijn, maar wel
is duidelijk dat ze stuk voor stuk hecht verankerd zijn in het
hedendaagse wetenschappelijk onderzoek. Daarbij geldt
dat ze onderling nauw met elkaar verbonden zijn, zodat het
moeilijk is ze geheel van elkaar los te maken. Laten we ze
niettemin voor de helderheid van elkaar onderscheiden en
afzonderlijk nader bevragen op hun papieren.
Natuurlijke selectie
Dat evolutie (= doorontwikkeling) op basis van natuurlijke
selectie verantwoordelijk is voor de wijze waarop soorten
zich aan hun omgeving aanpassen, is in feite nauwelijks
omstreden. Ook zij die aannames 2, 3 en 4 ontkennen of
betwijfelen, onderschrijven doorgaans aanname 1. Deze valt
immers empirisch te toetsen en vindt daarbij keer op keer
bevestiging. In talloze schoolboeken vindt men het voorbeeld
van de berkenspanner, een mot waarvan een donkere en
een lichtere, witachtige variant voorkomt. Voorafgaande
aan de industriële revolutie domineerde in een stad als
Liverpool de lichte variant, die een betere schutkleur had
op de witte berken. Toen die berken als gevolg van de smog
echter geleidelijk aan donkerder kleurden, kregen de zwarte
berkenspanners de overhand, omdat predatoren hen minder
gemakkelijk zagen. Men kan zich goed voorstellen dat als
1.Er zijn binnen het (darwiniaanse) evolutiemodel nog wel andere theorieën te
onderscheiden die breed aanvaard raakten, bijvoorbeeld over de wijze waarop
soorten ontstaan (zie Mayr 1991:36–37). Het gaat ons echter om die aannames en
vooronderstellingen die theologisch het meest te denken geven.
 http://www.hts.org.za

Original Research

zo’n veranderingsproces zich doorzet (wat in dit geval als
gevolg van ingevoerde milieuwetgeving niet gebeurde)
dit uiteindelijk leidt tot het uitsterven van de lichtere
berkenspanners. Het is duidelijk wat hier gebeurt: onder
invloed van een ‘toevallige’ verandering in de natuurlijke
omgeving zijn exemplaren met bepaalde eigenschappen
beter aangepast aan de gewijzigde omstandigheden dan
andere. Daardoor overleven ze niet alleen vaker, maar zijn
ze ook vaker in staat nageslacht te verwekken, dat dan vaak
over dezelfde belangrijke eigenschap beschikt. Los van
de vraag of je dit evolutie moet noemen, is duidelijk dat
natuurlijke selectie hier een belangrijke rol speelt, evenals de
survival of the fittest, dat wil zeggen het overleven van de best
aangepaste organismen.
Sommigen beperken de strekking van dit soort processen
echter tot één en dezelfde soort: het is volgens hen niet zo,
dat op deze wijze ook het ontstaan van de diverse soorten
verklaard kan worden, zoals Darwin dacht. De varianten
binnen een soort zouden dus niet zozeer van elkaar
kunnen gaan verschillen dat er geen onderlinge paring
meer plaatsvindt, want dan zou de ene soort immers (naar
een gangbare opvatting van het soortbegrip) in tweeën
gesplitst zijn. Om deze gedachte goed af te bakenen van de
overkoepelende these spreekt men wel over micro-evolutie,
als onderscheiden van macro-evolutie. Micro-evolutie zou
bovendien slechts aan de orde zijn in het huidige tijdsbestek,
dat niet verder teruggaat dan een beperkt aantal millennia
– om precies te zijn tot aan de zondeval van de mens in
het paradijs. Daarvóór zou ze niet hebben plaatsgevonden,
omdat dieren voorafgaand aan de zondeval nog niet stierven.
Deze restricties bij aanname 1 zijn natuurlijk ingrijpend, en
leveren een heel ander totaalplaatje op.
 Toch is het van belang dat het basisprincipe waarop de
evolutietheorie scharniert – natuurlijke selectie op basis van
‘toevallige’ mutaties2 – hetzelfde is. Met andere woorden:
er is feitelijk niemand die dé grote ontdekking van Darwin
ontkent. Het is dan ook onterecht dat het begrip evolutie bij
bepaalde groepen christenen en andere theïsten weerzin of
beduchtheid oproept, en met behulp van woordverbindingen
als ‘schepping of evolutie’ in diskrediet wordt gebracht.
Immers, bij nader doorvragen blijkt dat ook degenen die met
een dergelijke slagzin werken wel degelijk onderschrijven dat
schepping en evolutie samengaan. Anders gezegd: iedereen
gelooft in evolutie, inclusief alle mechanismen van de strijd
om overleving, geleidelijke aanpassing, et cetera, die daarbij
horen. Alleen achten sommigen het veld waarop evolutie
zich afspeelt beperkt in tijd en ruimte. De vraag is natuurlijk,
of dat laatste terecht is. Dat brengt ons bij respectievelijk
aannames 2 en 3.
2.We schrijven ‘toevallige’ hier tussen hoge komma’s, omdat dit woord ambigu is.
Het kan betekenen: onvoorspelbaar voor onderzoekers. Maar men kan er ook mee
bedoelen: toevallig op een manier die elke vorm van overkoepelende leiding of
sturing uitsluit. Die laatste invulling zullen christenen doorgaans niet onderschrijven.
De hoge komma’s bedoelen dan ook aan te geven dat het hier om de eerste
betekenis gaat die de strikt-wetenschappelijke is waarover overeenstemming
bestaat. Voor een heldere bespreking van het verschil tussen beide zie Haarsma en
Haarsma (2007:41–43).
 doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 3 of 8

De geologische tijdschaal
De gedachte dat het leven op aarde al heel lang blootgesteld
is aan processen van evolutie kon in feite pas doorbreken
nadat geologen hadden vastgesteld dat de aarde en ons
zonnestelsel veel ouder zijn dan in traditionele schattingen
werd aangenomen. Wil evolutie namelijk als verklaring
dienen voor de enorme variatie in (en binnen) soorten, dan
vergt zij astronomisch veel tijd. Toen in de zeventiende eeuw
de geologie tot ontwikkeling kwam, pasten geologen hun
bevindingen in in een aan de Bijbel ontleend tijdschema: de
aarde en haar gesteenten zouden enkele duizenden jaren
oud zijn, en de wereldwijde zondvloed verklaarde de –
toen toch ook al vele – fossielen die aangetroffen werden.3
Fossielen van vissen die gevonden waren in hoge bergen,
zouden daar bijvoorbeeld achtergelaten zijn toen het
water van de zondvloed hoog stond. Toen in de achttiende
eeuw het geologisch onderzoek een hogere vlucht nam,
kwamen echter steeds meer gegevens boven tafel die zich
moeilijk met deze gedachtengang lieten rijmen. Sommige
gesedimenteerde aardlagen bleken bijvoorbeeld zo dik te
zijn, dat ze onmogelijk konden zijn ontstaan door materiaal
dat tijdens een eenjarige zondvloed was aangeslibd. En in
Frankrijk werden onder grasland diverse lagen geharde
lava aangetroffen, die wezen op evenzovele perioden van
vulkanische activiteit – die er echter sinds mensenheugenis
niet gemeld waren. Toen duidelijk werd dat er daar
tussendoor nog aanzienlijke perioden van erosie door water
moesten zijn geweest, ontstond het beeld van een grillige
geschiedenis die niet meer in een paar duizend jaar past, zelfs
niet wanneer men uitging van een wereldwijde zondvloed.4
Vooral het werk van Charles Lyell (1797–1875) zoals met
name vastgelegd in zijn driedelige Principles of geology
(1830–1833) werd in dit verband invloedrijk. Lyell ging er
in zijn ‘uniformitarisme’ van uit dat allerlei veranderingen
in aardlagen niet door plotselinge catastrofen tot stand
waren gekomen, maar door uiterst geleidelijke processen
die niet wezenlijk verschilden van hedendaagse processen.
 Die processen moesten dan dus al wel vele millennia
aan de gang zijn. Inderdaad bleek een steeds grotere
hoeveelheid waarnemingen niet goed verklaarbaar vanuit
het ‘zondvloedmodel’, en ook niet uitsluitend vanuit
allerlei locale overstromingen of catastrofes. Rond 1840
geloofden dan ook vrijwel alle geologen dat de aarde ten
minste miljoenen jaren oud moest zijn, en dus al een lange
geschiedenis achter de rug had voordat de mens op het
toneel verscheen. Het is belangrijk hierbij aan te tekenen, dat
de betreffende geologen geen atheïsten waren die erop uit
waren om Genesis te ontkrachten. Lyell was bijvoorbeeld
om godsdienstige redenen lange tijd gekant tegen de rol
3.Dit historisch gegeven laat zien dat het onterecht is om het creationisme als een
laat-moderne uitvinding te beschouwen, zoals onder meer Cunningham (2010)
en Van de Beek (2005) doen. Reeds in de zeventiende eeuw las men de eerste
hoofdstukken van Genesis (behalve spiritueel óók) historisch, telde men de
leeftijdsaanduidingen in de genealogieën bij elkaar op, et cetera. Daarbij moet
natuurlijk wel bedacht worden dat er destijds geen alternatief verklaringsmodel
voorhanden was waarbinnen de geologische bevindingen geplaatst konden worden.
4.Vergelijk voor het bovenstaande Haarsma en Haarsma (2007:87–89); Young
en Stearley (2008:79–80, en meer in het algemeen 71–100 voor de cruciale
achttiende eeuw).
 http://www.hts.org.za

Original Research

die Darwin in zijn evolutietheorie aan natuurlijke selectie
toekende, en ook tegen de gedachte dat de mens uit het
dierenrijk geëvolueerd zou zijn (Klaver 1997:xii–xiii).5
Ook had men niet per se een liberale visie op het gezag
van de Bijbel:
Many started out with a firm commitment to interpret Genesis
as literal accurate history … If the rocks of the earth had been
consistent with a young earth and global flood model, these
scientists surely would have found it. Instead, the earth itself
testified otherwise, over and over again. (Haarsma & Haarsma
2007:89–90)

Dit riep natuurlijk toen al – dus al vóór Darwin – de vraag op,
hoe deze waarnemingen verenigd konden worden met het
gezag van de Bijbel.6 De spanningen rondom de interpretatie
van Genesis en de ontwikkeling van de natuurwetenschap
gaan dus aan Darwin vooraf.
 Intussen is bekend dat Darwin het werk van Lyell
verslonden heeft. Het eerste deel nam hij mee op de reis
met de Beagle en gebruikte hij om zijn waarnemingen te
interpreteren. Lyells uniformitarisme bracht Darwin tot zijn
gradualisme, dat wil zeggen tot zijn opvatting dat het leven
op aarde zich geleidelijk ontwikkeld had in de richting
van steeds complexere levensvormen. De aarde zag hij
daarbij als de klok van de evolutie: aan de opbouw van de
aardlagen viel af te lezen in welke volgorde de diverse (sub)
soorten waren ontstaan. Lyell op zijn beurt bewonderde
Darwins werk zeer. Ook al maakte hij kerngedachten
eruit – inclusief die van de toenemende complexiteit van
het fossiele archief! – niet mee, Lyell was overtuigd van
de theoretische kracht van Darwins werk en stimuleerde
zelfs de publicatie van de Origin of Species (vgl. Goodman
2010:80–81). Het uniformitarisme, met inbegrip van de
onlosmakelijk daaraan verbonden theorie van ‘deep time’
(d.w.z. een geologische tijdschaal die vele miljoenen jaren
omvat) fungeerde dus als de noodzakelijke achtergrond
waartegen Darwin zijn evolutietheorie kon ontwikkelen.
Aan het eind van negentiende eeuw zouden schattingen
van de ouderdom van de aarde oplopen tot vele honderden
miljoenen jaren, en na de ontwikkeling van radiometrische
dateringsmethoden in de twintigste eeuw gaat men er
momenteel algemeen van uit dat de aarde en ons zonnestelsel
de duizelingwekkende leeftijd van zeker 4.5 miljard jaar
hebben. Dat is dan nog maar een deel van de tijd dat het
universum bestond waaruit ons zonnestelsel voortkwam:
ongeveer 13.7 miljard jaar. De eerste sporen van primitief
leven op aarde lijken ruim 3.5 miljard jaar oud (Fransen
2009:55, 63, 96).7 Maar gaat alle leven biologisch op dat ene
ontstaanspunt terug? Die vraag brengt ons bij een derde
pijler van de evolutietheorie.
 5.Dit gegeven wordt te weinig verdisconteerd in de kritische tekening die Terry
Mortenson (2004) van Lyell geeft.
6.Vergelijk hierover voor de Engelse context bijvoorbeeld Klaver (1997) en de klassieke
studie van Gillispie ([1951] 1996). Voor de sterke en zwakke punten van dit laatste
werk zie het ‘Foreword’ van Nicolaas A. Rupke in de heruitgave, v–xix. (Tot de
zwakke punten behoort dat Gillisplie Lyell te kritiekloos volgde in diens suggestie
dat de catastrofisten destijds wetenschappelijke amateurs waren.)
7.Opmerkelijk was overigens de ontdekking dat het universum er niet altijd is
geweest maar op een bepaald moment, namelijk dat van de zogeheten oerknal
(Big Bang), is ontstaan. Atheïstische kosmologen als Fred Hoyle hadden lange
tijd grote moeite met deze visie, omdat ze zo wonderwel aansloot bij het joodschristelijk scheppingsgeloof.
 doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 4 of 8

Gemeenschappelijke afstamming
In 1991 schreef de toonaangevende evolutiebioloog Ernst
Mayr (1904–2005) dat ‘… there is probably no biologist left today
who would question that all organisms now found on the earth
have descended from a single origin of life’ (Mayr 1991:24). Dat
is ongetwijfeld een overdrijving. Toch is het opvallend dat
natuurwetenschappers in het algemeen en biologen in het
bijzonder sterk overtuigd zijn van de gemeenschappelijke
afstamming van alle leven op aarde. Waar komt die sterke
overtuiging vandaan? Ze hangt samen met het feit dat
inzichten die onafhankelijk van elkaar verworven werden
in uiteenlopende wetenschappelijke disciplines – zoals
vergelijkende anatomie, geologie, biochemie, paleontologie
en genetica – elkaar bleken te versterken. Ze suggereerden
op verschillende manieren dat de diverse levensvormen op
aarde op elkaar teruggaan en dus op een zeer complexe wijze
uit elkaar moeten zijn voortgekomen (Fransen 2009:79–85;
vgl. Haarsma & Haarsma 2007:161–174).8
Zo maakte biochemisch onderzoek naar de mate van verschil
tussen diverse organismen in termen van de volgorde van
nucleotiden en typen aminozuren de reconstructie mogelijk
van een ‘moleculaire klok’ van de evolutie, waarbij patronen
van verwantschap en afsplitsing duidelijk werden (Pope
2007:193; vgl. Protero 2007:96–99). Het bleek namelijk dat
moleculaire veranderingen zich in een tamelijk constante
snelheid voltrekken, zodat uit de hoeveelheid moleculaire
verschillen tussen twee soorten min of meer afgeleid kan
worden hoe lang geleden ze globaal genomen ‘uiteengingen’.
 De uitkomsten van zulk onderzoek bleken nauwkeuriger
geijkt te kunnen worden aan de hand van analyses van
fossielen, dat wil zeggen de afdrukken van dode planten en
dieren in gesteenten. Door middel van diverse methoden,
waaronder de beroemde koolstof-14 methode, kan namelijk
vastgesteld worden uit welke tijd de aardlagen waarin
deze fossielen gevonden zijn dateren. Het opvallende
daarbij is dat verschillende dateringsmethoden in principe
dezelfde leeftijden opleveren. Rekenfouten of andersoortige
vergissingen kunnen op deze wijze dan ook gecorrigeerd en
uitgesloten worden (Fransen 2009:55–64).9
Maar wijst het fossiele materiaal wel op gemeenschappelijke
afstamming? Vaak hoort men zeggen dat het allerlei ‘gaten’
kent: organismen waarvan men moet aannemen dat ze
bestaan hebben omdat anders de overgang van de ene naar
de andere levensvorm niet verklaard kan worden, maar die
nog nooit zijn aangetroffen. Dat zou er dan op wijzen dat er
juist diverse afstammingslijnen zijn, die niet allemaal op één
punt teruggaan. Hier moet echter een drietal dingen bedacht
worden. 1. Het ontbreken van allerlei levensvormen is niet zo
verwonderlijk als men bedenkt dat de kans op fossilisering
8.Beide studies bieden in het algemeen zeer leesbare en leerzame overzichten van
de stand van zaken rondom de evolutietheorie, waaraan ik in deze paragraaf het
nodige ontleen.
9.Deze leeftijdsmetingen bleken maximaal zo’n 4.4 miljard jaar terug te gaan, een
getal dat overeen bleek te komen met de leeftijdsbepalingen van meteorieten en
maanstenen (Fransen 2009:62). Vandaar dus de gedachte dat ons zonnestelsel
ongeveer 4.4 miljard jaar oud moet zijn.
 http://www.hts.org.za

Original Research

van een plant of dier nogal klein is – en dan spreken we nog
niet over de kans dat we zo’n fossiel vele millennia later
terugvinden. 2. De laatste jaren zijn in snel tempo wel
degelijk tot dusver onbekende levensvormen in fossiel
materiaal aangetroffen, en dit proces gaat nog altijd door. Het
gaat daarbij ook om organismen die tot de ‘tussenvormen’
behoord moeten hebben, zoals de in 2006 aangetroffen
tiktaalik, een tussenvorm tussen vissen en gewervelde
landdieren (Fransen 2009:83).10 Sommige daarvan waren
reeds door evolutiewetenschappers voorspeld, inclusief
de aardlagen waarin ze zich zouden moeten bevinden
(Haarsma & Haarsma 2007:164). 3. Verwonderlijk is niet
zozeer hoeveel gaten er in het fossiele archief zitten, maar
hoe precies het geordend is: sommige fossielen treft men
alleen in oudere aardlagen aan; andere, zoals van de mens,
alleen in jongere. Gefossiliseerde organismen worden
globaal gesproken zelfs steeds complexer naarmate de
aardlagen waarin ze aangetroffen worden jonger zijn.
Claims van sceptici die stelden dat bijvoorbeeld menselijke
fossielen in dezelfde aardlaag te vinden zouden zijn als
fossiele resten van dino’s, moesten weer ingetrokken
worden. Kortom, hoewel verre van compleet, gaat van het
fossiele archief toch de sterke suggestie uit dat de diverse
soorten uit elkaar voortgekomen zijn, waarbij ze stap voor
stap steeds complexer werden (Fransen 2009:79–85).
Deze hypothese kreeg een enorme bevestiging vanuit een
geheel andere tak van wetenschap, namelijk de genetica.
Deze nam in de eerste decennia van de twintigste eeuw
een hoge vlucht (de term zelf werd gemunt in 1905), nadat
het belang van het erfelijkheidsonderzoek van de DuitsTjechische monnik Gregor Mendel (1822–1884) duidelijk
was geworden. Wetenschappers probeerden vast te
stellen welke moleculen verantwoordelijk waren voor
de overervingspatronen die Mendel bij bepaalde planten
had vastgesteld, en die algemeen geldig leken te zijn.
 Dat leidde tot de ontdekking van chromosomen, genen
en uiteindelijk (in 1944) van het DNA. Daarmee werd
eindelijk duidelijk waar de oorsprong lag van de variatie
in populaties waarnaar Darwin zo lang tevergeefs gezocht
had: de moleculaire basis voor evolutionaire veranderingen
bevond zich precies in dit DNA. Later onderzoek bracht
aan het licht dat het genoom van soorten en typen meer
op elkaar lijkt naarmate deze dichter bij elkaar staan: het
totale DNA van diverse forellensoorten lijkt meer op elkaar
dan op dat van andere vissen, de genetische patronen van
vissen hebben meer met elkaar gemeen dan met die van
zoogdieren, et cetera. Met name gedurende het afgelopen
decennium is de beschikbare informatie over de genen van
mensen, planten en dieren enorm toegenomen. Van de
mens is inmiddels het complete genoom in kaart gebracht,
gecodeerd in de vorm van ongeveer drie miljard letters.
Vergelijking met het genoom van dieren laat zien dat de
overeenkomsten heel groot zijn, en groter worden naarmate
het dier ‘dichterbij’ staat. Wie bijvoorbeeld een willekeurig
10.Zie ook: Tiktaalik roseae, http://tiktaalik.uchicago.edu.
doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 5 of 8

stuk DNA van de mens neemt, heeft een kans van 98 procent
dat eenzelfde segment ook bij chimpansees aan te treffen
valt; en de 2 procent verschil geldt slechts voor zogenaamd
niet-functioneel DNA (Fransen 2009:88–94).
 Men zou natuurlijk kunnen zeggen dat de Schepper
bij het creëren van alle soorten kennelijk gebruik heeft
gemaakt van dezelfde bouwstenen. Maar de krachtige
suggestie die van het genetische plaatje uitgaat is toch die
van een fundamentele verwantschap tussen alle leven op
aarde. Zo’n verwantschap lijkt ook sterk aanwezig tussen
de mens en de andere primaten. Een en ander klopt ook
goed met de bevindingen uit de genoemde andere takken
van onderzoek, waarbij we bijvoorbeeld de vergelijkende
anatomie en de biogeografie (die zich bezighoudt met de
geografische verspreiding van de soorten, en onderzoekt
waarom bijvoorbeeld kangoeroes vrijwel alleen in
Australië voorkomen) nog buiten beschouwing lieten
(vgl. Haarsma & Haarsma 2007:165–167). Hetzelfde geldt
voor de hedendaagse kosmologie, die laat zien hoezeer de
geschiedenis van het ontstaan van en de ontwikkeling op
onze planeet een geïntegreerd beeld vertoont.
 Kortom, de evolutietheorie werd sterker dankzij de
genetische revolutie. Was ze gedurende de eerste vijftig jaar
nog aan veel twijfel en discussie onderhevig, met name over
de aard van de mechanismen die haar voortdreven, sinds
de zogeheten ‘neo-darwiniaanse synthese’ met de genetica
zijn veel dingen nader uitgekristalliseerd. Dat verklaart
ook waarom de gedachte van een gemeenschappelijke
afstamming van alle leven zich haast onontkoombaar
opdringt aan evolutie-onderzoekers en aan allen die hen
‘narekenen’. Het is de veelheid van in dezelfde richting
wijzende onderzoekslijnen die aan het evolutionaire
verhaal een hoge mate van plausibiliteit geeft. Zoals
paus Johannes Paulus II stelde: de convergentie (dus
het samenkomen en in dezelfde richting wijzen) van de
resultaten van werk dat in onderlinge onafhankelijkheid
werd verricht – een convergentie die noch werd gezocht
noch gefabriceerd – is op zichzelf een belangrijk argument
ten gunste van de evolutietheorie.11

Lijden, extinctie en dood
Uit het voorgaande volgt onmiddellijk dat de geschiedenis
van het leven op aarde boordevol is met lijden, uitsterven en
dood. Immers, de processen die we vandaag de dag om ons
heen in de natuur kunnen waarnemen moeten zich in min
of meer dezelfde vormen al gedurende vele miljoenen jaren
hebben afgespeeld. Altijd en overal geldt het basisprincipe:
de een z’n dood is de ander z’n brood. De soorten en
organismen – en volgens sommigen zelfs de genen – zijn
verwikkeld in een onophoudelijke strijd om te overleven,
en dat kan feitelijk alleen maar ten koste van elkaar. Daarbij
11.‘It is indeed remarkable that this theory has been progressively accepted by
researchers following a series of discoveries in various fields of knowledge. The
convergence, neither sought nor fabricated, of the results of work that was
conducted independently is in itself a significant argument in favor of this theory’
(Pope John Paul II 1996:351).
 http://www.hts.org.za

Original Research

zijn dieren naar we mogen aannemen weliswaar niet wreed
in de zin dat ze elkaar net zoals mensen willens en wetens
pijn kunnen aandoen. Maar het is ook bepaald niet zo dat
het er allemaal zo waardig, snel en pijnloos mogelijk aan toe
gaat. Dieren opereren slechts volgens het principe dat de
maximalisering van hun eigen overlevingskansen en die van
hun soort boven alles gaat, hoeveel dat andere organismen
ook kost aan lijden en pijn.
Daarbij doen zich tal van taferelen voor die we intuïtief als
wreed ervaren. Bekend is het voorbeeld van de parasitaire
sluipwesp, die zijn eieren in of op een gastheer-insect plaatst.
De larven groeien vervolgens door zich tegoed te doen aan
de organen van deze gastheer, waarbij ze er nauwkeurig op
toezien dat ze de vitale organen voor het laatst bewaren,
zodat de gastheer zo lang mogelijk in leven blijft en diens
organen dus vers voedsel blijven vormen. Langzaam maar
zeker sterft het gastheer-insect zodoende een (naar we
aannemen) pijnlijke dood. Bij slankapen in Noord-India leeft
één mannetje vaak samen met meerdere vrouwtjes, bij wie
hij nageslacht verwekt. Vaak komt er echter op enig moment
een sterkere slankaap langs die zijn rol overneemt. Het
eerste mannetje wordt dan in een celibataire rol gedwongen,
waarna de veroveraar ertoe overgaat de nog niet gespeende
kinderen die deze verwekte stuk voor stuk te doden. Als
gevolg daarvan kunnen de zuigelingen geen melk meer
afnemen bij hun moeders, zodat deze versneld weer gaan
ovuleren en bronstig worden. De moordenaar van het
kroost van zo’n moeder wordt vervolgens spoedig de vader
van haar volgende kind (vgl. voor dit voorbeeld Williams
1997:156–157, die er retorisch aan toevoegt: ‘Do you still think
God is good?’; vgl. ook voor kritiek op deze conclusie Pope
2007:11).
 Zo zijn er veel meer voorbeelden bekend van de uiterst
geraffineerde wijze waarop het evolutieproces voortdurend
slachtoffers maakt – waarbij uitsluitend het recht van de
sterkste geldt. Van de tien vogeltjes die in een willekeurig
voorjaar geboren worden, schijnen er in het najaar gemiddeld
al negen opgevreten te zijn door andere dieren. En mutatis
mutandis geldt hetzelfde voor allerlei andere dieren. De
evolutie gaat gepaard met een enorme ‘verspilling’ van leven:
alle organismen zijn er op uit zoveel mogelijk nageslacht te
verwekken, want hoe meer kinderen je hebt hoe groter is de
kans dat er enkelen van nog leven op het moment dat ze zelf
vruchtbaar zijn en het leven weer door kunnen geven. Dat
de overgrote meerderheid van het nageslacht het doorgaans
niet haalt, is geen factor van belang. Moeder natuur staat
onverschillig tegenover het lot van het wat zwakkere
individu. Een zee van pijn – of daarmee vergelijkbare
sensaties – doortrekt dan ook de dierenwereld.12 Lijden en
dood lijken vanaf het onafzienbaar verre verleden waarin
dierenleven ontstond ingebouwd in de dieptestructuur van
het animale leven.
12.Sommigen vragen zich af of het niet antropomorf (en dus onjuist) is om in dit
verband over ‘pijn’ te spreken. Doorgaans gaat men er echter van uit dat sensaties
die vergelijkbaar zijn met menselijke fysieke pijn toch in elk geval voorkomen bij
organismen die over een centraal zenuwstelsel beschikken. Bij soorten waar dat
niet zo is, geldt mijns inziens dat het bij twijfel altijd beter is om aan te nemen dat
er inderdaad van zoiets als fysieke pijn sprake kan zijn. Verhelderend over deze
problematiek is Murray (2008).
 doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 6 of 8

Dan hebben we het nog niet over het massaal voorkomen
van uitsterving in de loop van de geschiedenis. Geschat
wordt dat zeker 99 procent van de soorten die ooit op
aarde geleefd hebben inmiddels uitgestorven zijn. Dat zijn
dus onvoorstelbaar veel unieke soorten en schepselen, die
normaal gesproken nooit meer op aarde zullen terugkeren.
Het is dus allemaal veel erger dan we geneigd zijn te denken
wanneer we op een mooie lentedag in het bos wandelen
en de vogeltjes horen fluiten. Charles Darwin was zich van
dit alles al zeer bewust. Het droeg naar men aanneemt ook
bij aan de erosie van het christelijk geloof in zijn leven, met
name van het geloof in een goede God die in alles voorziet.
‘Wat een boek zou de kapelaan van de duivel kunnen
schrijven over de onhandige, verspillende, blunderende,
lage en afgrijslijk wrede werken van de natuur!’, roept hij in
een brief uit.13 Darwins tijdgenoot, Alfred Tennyson (1809–
1892), voelde dit al even scherp aan toen hij in een beroemd
geworden dichtregel sprak over nature red in tooth and claw
– een natuur die bloedrood is door alles wat er gebeurt met
tanden en klauwen (Tennyson [1969] 1989:399). Hoewel deze
regel al in 1850 geschreven werd, dus enkele jaren voor de
publicatie van Darwins Origin of Species, verwoordt ze een
besef dat sindsdien onder invloed van de evolutietheorie
alleen nog maar sterker is geworden. We leven in een wereld
waarop zich reeds lang voor de mens op het toneel verscheen
afschuwelijke taferelen moeten hebben afgespeeld.
 Veel christenen zijn opgevoed in een latent-creationistische
omgeving. Zonder dat het er nu zo dik bovenop lag, was er
toch het geloof in een zesdaagse schepping, resulterend in
een jonge, mooie aarde die als gevolg van de zonde van de
mens degenereerde. Wanneer zij later gaandeweg echter in
aanraking komen met de grote hoeveelheid aanwijzingen
voor een miljoenen jaren lange evolutionaire ontwikkeling
van het leven, gaat de knop soms snel om: dan geloven
we vanaf nu toch in evolutie! Want dan is dat kennelijk de
manier waarop God de soorten in het aanzijn heeft geroepen.
Men doet alsof deze omschakeling niet veel om het lijf heeft
en het geloof verder onaangetast laat. Maar dit vierde aspect
van het evolutionaire proces laat zien dat het zó eenvoudig
niet is. Juist hier roept de evolutietheorie immers grote
theologische vragen op. Hoe verhoudt zich bijvoorbeeld deze
zee van lijden, uitsterving en dood in de dierenwereld tot de
goedheid en voorzienigheid van God, en tot de goedheid
van de schepping? Dat zijn dus vragen die om grondige
doordenking vragen (zie voor voorbeelden hiervan o.m.
Murray 2008; Hoggard Creegan 2013; Southgate 2008;).
Het is intussen begrijpelijk dat veel gelovigen zich er niet
zomaar van laten overtuigen dat zich al zovele miljoenen
jaren zo’n ‘wreed’ evolutionair scenario op aarde heeft
afgespeeld. Er is immers geen eenduidig en sluitend bewijs
voor de evolutietheorie geleverd. Is het bovenstaande dan
wel zo plausibel als aanhangers van de evolutietheorie het
doen voorkomen? Wordt er niet te snel geëxtrapoleerd en
gegeneraliseerd, mogelijkheden die misschien niet zo voor
13.In een brief aan J.D. Hooker, 13 juli 1856, te vinden op http://www.darwinproject.
ac.uk onder nr. 1924.
 http://www.hts.org.za

Original Research

de hand liggen uitgesloten, en problemen gemakshalve
weggewuifd of gerelativeerd? Dat laatste kan ook nog wel
eens gebeuren, omdat men per se creationisten – of theïsten
in het algemeen – niet in de kaart wil spelen. Dan zouden
onderhuids dus ook levensbeschouwelijke impulsen een
belangrijke rol spelen. Kan er, kort gezegd, niet sprake zijn
van een tunnelvisie?
Het is terecht wanneer dit soort vragen gesteld worden.
De wetenschapsgeschiedenis is vol met theorieën die
ooit algemeen aanvaard werden, zelfs met een air van
vanzelfsprekendheid (zoals de ethertheorie), maar die
uiteindelijk toch niet bleken te kloppen. Wie zich daarvan
bewust is, zal zich niet zo gauw uitleveren aan de
wetenschappelijke waan van de dag, en zelfs niet aan die
van de eeuw. Toch kan de evolutietheorie daar vandaag niet
meer toe gerekend worden. Het is weliswaar nog altijd een
wetenschappelijke theorie en niet meer dan dat – maar dan
wel één in de orde van grootte van de zwaartekrachttheorie.
 Er is in elk geval onder actieve natuurwetenschappers
vrijwel niemand meer die aan de juistheid en bruikbaarheid
ervan twijfelt. Ze verklaart immers enorm veel verschijnselen
die anders moeilijk te begrijpen zijn en onsamenhangend
blijven. Ze doet dat zowel in de ogen van niet-christelijke
als van christelijke natuurwetenschappers. En ze doet het
bovendien in toenemende mate. We zagen in bovenstaande
weergave al hoe de diverse hypothesen geleidelijk aan
verdere bevestiging en versterking vonden, soms zelfs op
voor iedereen verrassende wijze (zoals bij de ontdekking
van het DNA). De evolutietheorie doet precies wat
een wetenschappelijke theorie volgens hedendaagse
wetenschapsfilosofen moet doen: op een elegante en in
principe eenvoudige manier tal van waarnemingen met
elkaar in verband brengen en verhelderen. Doordat ze dit
in de ogen van de meeste deskundigen bovendien veel beter
doet dan enig concurrerend model, geldt de evolutietheorie
op zijn minst als zeer plausibel.
Conclusie
Dat wil echter niet zeggen dat de hier besproken kernen
van de evolutietheorie kritiekloos geaccepteerd moeten
worden. Er zijn inderdaad nog altijd onopgeloste problemen
die niet onderschat moeten worden. En er zijn aspecten
die empirisch minder hecht verankerd zijn dan andere. De
aanwijzingen voor een geologische tijdschaal zijn inmiddels
zo overweldigend, dat ze nog slechts door een kleine
groep mensen (de jonge aarde creationisten) aangevochten
worden. Maar de twijfels over de alomvattendheid van het
mechanisme van natuurlijke selectie op basis van toevallige
mutaties leven veel breder.14 Ook wordt steeds duidelijker dat
behalve lijden en dood in de dierenwereld ook veel positieve
waarden worden aangetroffen, zoals samenwerking,
empathie, et cetera (zie bijv. Nowak & Coakley 2013). Zeker
van wetenschappers mag verwacht worden dat ze het in
principe toejuichen wanneer men niet allerlei zaken op gezag
van anderen overneemt, maar zich door middel van kritische
toetsing een zelfstandig oordeel probeert te vormen.
 14.Zie bijvoorbeeld het uitstekende boekje van Ronald Meester (2014).
doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 7 of 8

Bij alle openstaande vragen en doorgaande discussies
lijkt de richting waarin het onderzoek zich ontwikkelt er
intussen toch wel een te zijn van steeds verdere consensus
over de wijze waarop evolutie werkt. Te midden van allerlei
theorieën en speculaties lijkt het aandeel van wat genoemd
wordt ‘geconsolideerde kennis’ gaandeweg groter te worden.
Het materiaal dat wijst op evolutie in zoiets als de boven
besproken zin wordt al met al steeds overtuigender. We
kunnen daar dan ook niet zo makkelijk meer achter terug,
veel minder makkelijk in elk geval dan ten tijde van Darwin,
of zelfs ten tijde van iemand als Herman Bavinck, toen de
evolutietheorie in een crisis verkeerde.
Maar zelfs als er wel een weg terug zou zijn, blijft nog altijd
overeind staan dat onze westerse cultuur doordrenkt is van
evolutionaire voorstellingen. Christenen die in die cultuur
leven zullen zich er daarom op moeten bezinnen hoe ze
omgaan met mensen die misschien wel openstaan voor het
Evangelie, maar voor wie de evolutionaire ontwikkeling
van het leven eenvoudigweg als een paal boven water staat.
 Hoe valt het Evangelie aan hen te communiceren? Impliceert
christen-worden voor hen dat ze niet alleen Jezus Christus
als Heer aanvaarden, maar ook afstand moeten doen van
wat ze slechts kunnen zien als eenvoudige feitenkennis
over de ontwikkeling van het leven op aarde? In elk geval
moet men goed weten wat men doet wanneer men daar op
grond van een reeks bijbelteksten op aandringt. Want zijn het
wel die bijbelteksten die daartoe dwingen, of is het eerder
een gevestigde uitleg daarvan – een uitleg die misschien
betwistbaarder is dan we zelf doorhebben? Men laadt in elk
geval een zware verantwoordelijkheid op zich wanneer men
deze twee – het Evangelie en een eigen uitleg, invulling of
aanvulling daarvan – met elkaar gelijkstelt.
 De kerkvader Augustinus schreef in dit verband een scherp
woord dat nog altijd veel te denken geeft:
Ook een niet-christen weet iets over de aarde … de soorten
dieren, heesters, stenen enzovoort, en deze kennis houdt hij voor
zeker vanuit de rede en de ervaring. Nu is het een schandelijk
en gevaarlijk iets wanneer een ongelovige een christen, die
zogenaamd de betekenis van de Heilige Schrift uitlegt, onzin
hoort praten over deze dingen … Hoe zullen ze de boeken [van
de Bijbel] gaan geloven als het gaat om zaken als de opstanding
der doden, de hoop op het eeuwige leven en het Koninkrijk der
hemelen, wanneer ze denken dat deze pagina’s vol staan met
onjuistheden over feiten die ze zelf geleerd hebben uit ervaring
en het licht van de rede? (De Genesis ad litteram I.19, 39)

Nu is de evolutietheorie (c.q. de hier geschetste kern
daarvan) niet zomaar een feit dat opkomt uit de ervaring
en de rede. Maar het is wel de theorie die zoals we zagen
veruit de meest plausibele interpretatie geeft van allerlei
opvallende verschijnselen die als het ware om een verklaring
roepen. De evolutietheorie levert zo’n verklaring bovendien
op een relatief eenvoudige manier. Dat wil niet zeggen dat
ze in de uitwerking niet enorm complex is; maar de basale
principes die we boven bespraken, met name het principe
van natuurlijke selectie op basis van ‘toevallige’ mutaties,
geeft op een verrassende manier samenhang aan tal van
http://www.hts.org.za

Original Research

afzonderlijke waarnemingen. Allerlei problemen die we
anders over zouden houden, worden op een ‘elegante’
manier opgelost.
 Daarbij zijn niet allerlei moeizame hulpconstructies
nodig, zoals feitelijk het geval is bij het creationisme met
zijn zondvloedgeologie of schijnleeftijdtheorie. Het is
de afgelopen tijd steeds duidelijker geworden dat het
creationisme zich in nogal wat bochten moet wringen
om het eigen paradigma enigszins overeind te houden.
Dat is een veeg teken. Het ptolemaeïsche wereldbeeld
ging destijds ten onder doordat teveel epicykels (‘bijcirkels’) aangenomen moesten worden om de theorie in
overeenstemming te houden met de banen die de planeten
daadwerkelijk vertoonden. Wetenschapstheoretisch gezien
verdient dan een eenvoudiger, elegantere interpretatie van
de verschijnselen de voorkeur – niet omdat die ‘bewezen’
is, maar wel omdat ze een groter probleemoplossend
vermogen heeft (vgl. Van den Brink 2004:60–88).
Anders ligt het met allerlei theorievorming die op zichzelf
buitengewoon interessant is, maar tegelijk nog volop
in discussie en beweging. Een voorbeeld (naast het al
genoemde CSR-onderzoek) is de theorie dat seksualiteit
van functie veranderde toen bipedalisme ontstond, dat wil
zeggen toen de veronderstelde voorouders van de mens op
twee benen begonnen te lopen (Sheets-Johnstone 1990:91–
98; vgl. Van Huyssteen 2010:331–334). De status en impact
van dit soort theorieën moet zich nog uitkristalliseren, en het
is ook de vraag hoezeer ze theologisch precies van belang
zijn (dat wil dus zeggen: wat ze betekenen in verband met
onze relatie tot God).
 De theologie moet niet zomaar achter allerlei
wetenschappelijke ‘modes’ aanlopen. Ze dient zich het
bekende adagium van W.R. Inge aan te trekken, dat wie
met de tijdgeest huwt doorgaans spoedig weduwe is. Maar
er komt wel een moment, waarop ze zich niet langer kan
onttrekken aan de verantwoordelijkheid zich rekenschap
te geven van ontwikkelingen die niet zomaar een gril
van de tijdgeest zijn, en ook niet zomaar als ‘een list van
satan’ weggezet kunnen worden. Men kan natuurlijk
lang discussiëren over de vraag wanneer zo’n moment
precies is aangebroken, en er zal daarin onvermijdelijk
ongelijktijdigheid bestaan tussen verschillende groepen
christenen. De evolutietheorie is wat dat betreft echt een
‘reizend probleem’ (vgl. Paul 2006:184–208). Maar het
moment waarop ook orthodoxe christenen zich niet langer
aan serieuze bezinning erop kunnen onttrekken, is nu
wel aangebroken. Natuurlijk denken ook zij al sinds de
tijd van Darwin na over evolutie en over wat acceptatie
daarvan theologisch eventueel zou betekenen. Achteraf
gezien moeten we zelfs zeggen dat sommigen van hen
(zoals Darwins tijdgenoot Asa Gray en de Princetoniaanse
theoloog Benjamin Warfield) hun tijd daarin ver vooruit
waren. Maar nu de aanwijzingen voor het evolutionaire
scenario zich gedurende de laatste decennia steeds verder
hebben opgestapeld, valt er aan een dergelijke theologische
bezinning niet meer te ontkomen. Dat houdt de theologie
overigens ook bij de les, en maakt dat ze nooit helemaal op
de lauweren van de traditie kan rusten!
doi:10.4102/hts.v70i1.2729

Page 8 of 8

Original Research

Vrees voor theologische bezinning op dit terrein, hoe
begrijpelijk misschien ook, is intussen niet nodig. Het mag
immers duidelijk zijn dat zolang we de evolutietheorie maar
zorgvuldig onderscheiden van het ideologisch geladen
evolutionisme, deze de fundamenten van het christelijk
geloof niet kan aantasten. Pas wanneer men aan de resultaten
van wetenschappelijk onderzoek een levensbeschouwelijke
status toekent, zoals welbewust gebeurt in wat tegenwoordig
‘sciëntisme’ genoemd wordt, ontstaan er grote problemen.
