Overheidssteun in de jaarrekening van ondernemingen
J a a rrek en in g
O verheid

Mr. Th. S. IJsselmuiden

O verh eid ssteu n in de jaarrekening van
on d ern em in gen

Samenvatting : Uitgaande van de doeleinden van de jaarrekening wordt
betoogd dat overheidssteun aan een onderneming - in welke vorm ook
verleend - naar regels van behoorlijke rekening en verantwoording en naar
geldend recht voor bruto-bedragen, als buitengewone baten, in de jaarre­
kening moeten worden vermeld, met mededeling van de belangrijkste sub­
sidievoorwaarden en de nakoming daarvan in de toelichting.
Trefwoorden: jaarrekening, buitengewone baten en lasten, subsidie, over­
heidssteun, steunverlening aan bedrijven.
1 M acro-econ om isch doel v a n de ja a rrek en in g

De doeleinden van de jaarrekening worden gewoonlijk beperkt tot de on­
derneming en haar relatie tot andere ondernemingen: de jaarrekening is
verantwoordingsstuk over gevoerd beleid, middel om de rentabiliteit van
de onderneming in vergelijking met die van andere ondernemingen en met
haar rentabiliteit in voorgaande jaren te meten en kompas voor de kapi­
taalmarkt.
Naar mijn mening zal de jaarrekening meer en meer ook informatiebron
worden voor de nationale en supranationale overheid. Door samenvoeging
van jaarrekeningen in Nederland en de Europese Gemeenschap - opge­
maakt naar een zoveel mogelijk uniform model op de voet van de Vierde
e g Richtlijn - en opslag in een geautomatiseerd geheugen komen gegevens
beschikbaar die de gebruikelijke statistieken, zoals die worden opgemaakt
door het Centraal Bureau voor de Statistiek en voor wat de internationale
geldbewegingen betreft door De Nederlandsche Bank, niet bevatten.
 Wat de steunverlening aan bedrijven betreft valt te denken aan de volgende
tekortkomingen in de bestaande statistische gegevens:
- één bedrijf kan subsidies ontvangen van verschillende overheden: van
de minister van Economische Zaken in het kader van herstelfinancie­
ring, van Defensie in de vorm van een opdracht tegen een prijs boven
de marktprijs, van Financiën bij wijze van tegemoetkoming die andere
ondernemers moeten ontberen; van gemeente en provincie; van meer
dan één staat tegelijk en van de Europese Gemeenschap;
- overheden verstrekken subsidies vaak in vermomde gedaante: in de
vorm van een lagere stroomprijs, een lagere huur en gratis diensten;
5-182

-

subsidies kunnen onzichtbaar naar het buitenland vloeien, bijvoorbeeld
door het hanteren van onzakelijke verrekenprijzen voor leveringen en
diensten tussen binnen- en buitenlandse groepsmaatschappijen.
In alle genoemde gevallen kan de jaarrekening de informatie verschaffen
die, naar haar aard, niet in eerder genoemde statistieken voorkomt.
De Europese Commissie klaagt er herhaaldelijk over dat lidstaten niet
voldoen aan haar plicht, op grond van artikel 93, lid 3 EEG-Verdrag, finan­
ciële steun aan bedrijven bij de Commissie te melden. Een doeltreffend
middel dit euvel te keren of te verminderen is, de Europese of de nationale
rechter te vragen om de overheid die onrechtmatig steun uitkeert, te
gelasten deze terug te vorderen (nader onder 4). Voorwaarde voor zo’n actie
is echter dat de Europese Commissie of derden-belanghebbenden op de
hoogte zijn van de uitgekeerde steun, bijvoorbeeld door verantwoording van
ontvangen subsidie in de openbaar gemaakte jaarrekening.
 2 B ehoorlijke veran tw oord in g over g em een sch a p sg eld
Subsidie is gemeenschapsgeld. Het karakter van gemeenschapsgeld dwingt
tot de slotsom dat elk subsidie-ontvangend bedrijf de bruto steunbedragen,
de subsidievoorwaarden of het ontbreken van zakelijke voorwaarden en de
besteding overeenkomstig de voorwaarden in zijn openbaar te maken jaar­
rekening verantwoordt.
Nu lopen de geldstromen tussen belastingbetalende burger, overheid en
bedrijf over verschillende trappen. Belasting vloeit in de kas van de centrale
overheid; die bestemt een deel voor steun aan bedrijven en belast de
minister van Economische Zaken met de uitvoering, die op zijn beurt de
Nationale Investeringsbank inschakelt. De trapsgewijze verantwoording en
controle moet dan mijns inziens als volgt gebeuren:
Centrale overheid---------------------►EZ -------------------►NIB

t

1

Belastingbetalers —— — — — — — — — — — — - Bedrijf
Parlement
Geldstroom
Interne verslaglegging en begroting, controlerapporten
. Openbaar gemaakte jaarrekening met verantwoording over steun, voorzien
van accountantsverklaring

De werkelijkheid in Nederland beantwoordt in genen dele aan dit beeld.
 Rekening en verantwoording over de besteding van dit gemeenschapsgeld
gebeurt uitsluitend aan de instantie die het geld - voor dié instantie ‘other
peoples money’ - uitkeert - zo dat laatste al gebeurt: het verslag van de
parlementaire enquête-commissie RSV en dat van de Algemene Rekenkamer
inzake Nederhorst (Tweede Kamer 1984-1985, 18661, nrs. 1 en 2) leren dat
5-183

zelfs de interne verantwoording schromelijk te kort schoot Behoorlijke
verantwoording jegens degenen wier geld op het spel staat - de belasting­
betalende burger - is niet geregeld. Dat blijkt onder meer uit de Beschikking
Steunverlening Bedrijven 1984 (Ned. Stcrt. 23 maart 1984) die in artikel
15 uitsluitend de periodieke verslaglegging regelt jegens de minister van
Economische Zaken. Artikel 12 stelt verder als voorwaarde voor steun dat
het prijsgedrag van de ondernemer niet mag afwijken van dat van andere
ondernemers maar hoe dit wordt geconstateerd, laat staan gesanctioneerd
en hoe concurrenten op de hoogte komen van de steun, daarover rept de
Beschikking niet.
3 Wat v a lt onder steu n v e rlen in g
De onder 2 genoemde Regeling herstelfinanciering 1984 geeft geen om­
schrijving van steunverlening. Dat doet de minister van Economische Zaken
evenmin in zijn ‘instructie regeringswaarnemer’ van 1 augustus 1985 (Tweede
Kamer 1984-1985, 19103, nr. 1). Men kan zich afvragen of het niet tot de
taak van de regeringswaarnemer behoord had en behoort het parlement in
te lichten als het bedrijf niet voldoet aan elementaire eisen van behoorlijke
verantwoording over de ontvangen steun. Men leze zoeven genoemd rapport
van de Rekenkamer over de steun aan Nederhorst waarin de Kamer onder
meer constateert dat de rechten en verplichtingen tussen OGEM en Neder­
horst niet schriftelijk waren vastgelegd, waardoor het gevaar ontstond van
onzakelijke verrekenprijzen.
 Een ruimer begrip wat betreft steun vinden we in artikel 92, lid 1 EEGVerdrag ‘steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm ook met staats­
middelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde
ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen of dreigen te vervalsen’.
Deze definitie omvat naar mijn mening ook vermomde hulp in de vorm van
opdrachten en aankopen door de overheid boven de marktprijs alsmede
leveringen en diensten door haar beneden de marktprijs. Voor zover mij
bekend is, heeft het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(verder: Europese Hof) zich over deze interpretatie nog niet uitgesproken.
De brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken over ‘Werkgele­
genheidsbeleid lagere overheden’ (Tweede Kamer 1983-1984, nr. 1, blz.
5/6) begrijpt onder financiële steun ‘een duidelijke afwijking van de marktcondities’. Voor ons onderwerp lijkt het doelmatig het begrip overheidssteun
in deze ruime zin te gebruiken al besef ik dat hier praktische moeilijkheden
rijzen, voor de externe accountant in het bijzonder omdat hij niet altijd kan
beoordelen wat normale marktcondities zijn. In wezen is dit probleem van
dezelfde orde en omvang als dat van toetsing van interne verrekenprijzen
tussen groepsmaatschappijen.
4 De ged u p eerd e concurrent
De Europese Commissie wijst erop dat overheidssteun aan een onderne­
ming concurrenten van die onderneming kan benadelen. In zijn uitspraak
5-184

730/79 heeft het Europese Hof in de zaak Philip Morris Holland BV tegen
Commissie van de Europese Gemeenschappen van 17 september 1980, Jur.
1980 blz. 2688 e.v. in r.o. 11 overwogen ‘Wanneer financiële steun van een
staat de positie van een onderneming ten opzichte van andere concurre­
rende ondernemingen in het intercommunautaire handelsverkeer versterkt,
moet dit handelsverkeer worden geacht door de steun te worden beïnvloed’.
 Voor een goed begrip van ons probleem is het noodzakelijk aan te geven
welke processuele mogelijkheden binnen- en buitenlandse concurrenten
hebben:
1 om behoorlijke verantwoording van de post overheidssteun in de jaar­
rekening af te dwingen;
2 om onwettige steun ongedaan te maken.
Ad 1 Dat een concurrent in dezelfde bedrijfstak als de gesubsidieerde
onderneming, in de zin van artikel 999, lid 1 Rv. ‘belanghebbende’ is bij
laatstgenoemde jaarrekening - dat wil zeggen in de formulering van de HR
in zijn arrest van 26 juni 1985 inzake de jaarrekening van GKN (nog niet
gepubliceerd) een ‘concreet en specifiek nadeel’ kan lijden als correctie
achterwege blijft - zodat hij voor de Ondernemingskamer een bevel tot
verbetering van die jaarrekening kan vorderen, lijkt mij nauwelijks betwist­
baar gelet op hetgeen de Europese Rechter in zoëven genoemde uitspraak
overwoog en op het belang voor de hierna te bespreken mogelijkheid om
van de rechter herstel van de oorspronkelijke toestand of schadevergoeding
te vragen.
 Hoewel aan te nemen valt dat jaarrekeningen op het stuk van subsidieverantwoording veelvuldig te kort schieten zijn procedures voor de Onder­
nemingskamer tot correctie nog niet ingeleid. Dat is verklaarbaar. Een
ernstig tekort van de jaarrekeningprocedure in gevallen als hier aan de
orde, is de termijn waarbinnen de vordering moet worden ingesteld: twee
maanden na de dag waarop de jaarrekening is vastgesteld, onderscheidenlijk
goedgekeurd (artikel 1001, lid 1 Rv). Het begin van die termijn - de
vaststelling of goedkeuring van de jaarrekening - houdt immers geen logisch
of zinrijk verband met de tekortkoming in de jaarrekening als die tekort­
koming juist niet uit de jaarrekening blijkt. De wettelijke termijn kan - en
zal in de regel -, als een belanghebbende langs andere weg de fout in de
jaarrekening ontdekt, lang verstreken zijn. Dat ervoer eiseres Lantana b v
in de jaarrekeningsprocedure tegen Westhaven Nederland NV waarin de
Ondernemingskamer op 10 januari 1985 arrest wees.
 Ad 2 Artikel 93, lid 3 EEG-Verdrag bepaalt: ‘De Commissie wordt van elk
voornemen tot uitvoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de
hoogte gebracht’. Steun in strijd met dit rechtstreeks werkend, de nationale
rechter bindend gebod uitgekeerd, is onrechtmatige steun. Al in 1973
besliste het Europese Hof in de zaak van de Commissie tegen de Bondsre­
publiek Duitsland inzake ‘Steunverlening bij de aanpassing van de Steen­
kolenmijngebieden’ (Jur. 1973 blz. 813 e.v.) dat de Europese Commissie een
lidstaat kan verplichten onwettig - in strijd met het EEG-Verdrag - uitge­
keerde steun terug te vorderen. In haar mededeling van 24 november 1983
5-185

( p e g 1983 C 318/3) zegt de Europese Commissie, onwettig toegekende steun
te zullen gaan terugvorderen. De Commissie wijst ontvangers van zulke
steun op het onzekere karakter daarvan. In het (nog niet gepubliceerde)
arrest van 9 oktober 1984 in de zaak Heineken Brouwerijen BV tegen de
inspecteur der vennootschapsbelasting te Amsterdam overwoog het Euro­
pese Hof dat het in artikel 93 neergelegde uitvoeringsverbod ‘beoogt te
waarborgen dat de steunregeling geen gevolgen heeft voordat de Commissie
een redelijke tijd heeft gehad om het ontwerp nauwkeurig te onderzoeken
en, in voorkomend geval, de procedure van artikel 93, lid 2, in te leiden.’ In
de zaak 171/83 R van de Commissie tegen de Franse Republiek van 20
september 1983 Jur. 1983 blz. 2621 e.v. verkreeg de Commissie van het
Europese Hof een voorlopige voorziening waarbij Frankrijk werd bevolen
de steun aan de textielindustrie op te schorten, hangende een beslissing
van het Hof in de hoofdzaak. Het argument van de Franse regering (t.a.p.
 blz. 2631) dat opschorting van de steun de desbetreffende bedrijven ‘on­
herstelbare schade’ zou berokkenen werd door het Hof afgewezen met het
argument dat die ondernemingen van de precaire aard van de regeling niet
onkundig konden zijn en de handhaving ongunstige en steeds moeilijker
ongedaan te maken gevolgen zou kunnen hebben voor de concurrentiever­
houdingen op de gemeenschappelijke markt.
Binnen- en buitenlandse concurrenten kunnen ook voor de Nederlandse
rechter trachten de rechtsgelijkheid - eerlijke concurrentieverhoudingen te herstellen: langs administratiefrechtelijke weg door aan de Arob-rechter
- de afdeling rechtspraak van de Raad van State - vernietiging te vragen
van de beschikking waarbij de steun is toegekend; en - eventueel tevens door de gewone rechter te verzoeken de overheid te gelasten haar onwettige
handeling ongedaan te maken of schadevergoeding te betalen. De grenzen
van deze beschouwing laten niet toe de juridische klippen voor een hiertoe
strekkende rechtsvordering te belichten. Volstrekte voorwaarde evenwel
voor welke actie dan ook - ik wees daarop in de onder 6 te noemen bundel
Naar Behoren uit 1982 - van belanghebbenden en in het bijzonder concur­
renten is dat zij weten óf, tot welke bedragen en in welke vorm steun is
verleend. De jaarrekening hoort voor die kennis een gewichtige informatie­
bron te zijn.
5 De w et

De wet houdt in artikel 377, Boek 2 BW mijns inziens het volgende stelsel
in: ingevolge het eerste lid worden in de winst- en verliesrekening afzon­
derlijk opgenomen (onder meer):
a de baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefening en
b de buitengewone baten en lasten.
 De buitengewone baten en lasten worden in het zevende lid, eerste zin,
omschreven als de baten en lasten die niet uit de gewone uitoefening van
het bedrijf voortvloeien. De baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefe­
ning vinden wij opgesomd in het derde en vierde lid. Subsidies komen
5-186

daaronder niet voor. Derhalve zijn subsidies buitengewone baten. Dat lijkt
mij ook in overeenstemming met het gewone spraakgebruik. Nu rest ons
nog de vraag of de subsidie onder de buitengewone baten afzonderlijk moet
worden vermeld. Daarop vinden wij in de tweede zin van het zevende lid
een bevestigend antwoord: tenzij de baten en lasten van ondergeschikte
betekenis zijn voor de beoordeling van het resultaat worden zij naar aard
en omvang toegelicht.
 Artikel 363, lid 2 bekrachtigt deze slotsom met het salderingsverbod: het is
niet geoorloofd in de jaarrekening ( ) baten en lasten tegen elkaar te laten
wegvallen. Een indirect argument valt wellicht nog te putten uit de verplich­
ting - in artikel 377, lid 1, letters a, b en c - afzonderlijk te vermelden de
belasting op het resultaat uit de gewone bedrijfsuitoefening, de belasting
op het buitengewone resultaat en de overige belastingen. Subsidie is in
economische zin te beschouwen als een negatieve belasting. De hier uit de
tekst en het stelsel van de wet getrokken conclusie strookt mijns inziens
met het doel van de jaarrekening en de accountantsverklaring daarbij:
- inzicht in de rentabiliteit van het geïnvesteerde vermogen wordt be­
moeilijkt als de subsidies niet voor hun brutobedrag worden verant­
woord;
- bij de jaarrekening en de accountantsverklaring zijn belanghebbenden
betrokken. Belang bij kennis van de subsidies hebben in het bijzonder
de verschillende overheden, de burgers die het allemaal moeten betalen,
de Algemene Rekenkamer en het parlement die op het gebruik van
gemeenschapsgeld toezicht moeten uitoefenen en verder - vaak recht­
streeks - concurrerende ondernemingen in de EG;
- voor de zuiverheid van vennootschappelijke verhoudingen is de volledige
verantwoording van subsidies evenzeer nodig. Winstuitkeringen uit of
dankzij subsidies zijn wellicht op grond van Boek 2 bw - zie artikel 11 niet vernietigbaar, maar zij vormen toch een wel zeer oneigenlijke
besteding van gemeenschapsgeld;
- door de subsidies voor hun volle bedrag te vermelden, toegelicht met de
subsidievoorwaarden, de nakoming ervan of het ontbreken van behoor­
lijk vastgelegde afspraken wordt het gevaar van misbruik of oneigenlijk
gebruik verminderd.
 6 De p rak tijk

In de bundel Naar Behoren (Zwolle 1982) stelde ik aan de jaarrekening op
het stuk van verantwoording over ontvangen subsidies door ondernemingen
onder meer de volgende eisen (bladzijde 162/163):
- Bijdragen, subsidies en premies door enige overheid verstrekt worden
afzonderlijk, voor het brutobedrag vermeld, zo nodig met toerekening
aan toekomstige jaren van het deel dat daarop betrekking heeft; de
toelichting dient de bestemming en overige voorwaarden, de nakoming
daarvan of het ontbreken van zakelijke voorwaarden te vermelden.
- Omtrent al dan niet achtergestelde, al dan niet in aandelen converteer­
bare leningen, garanties en kapitaalkrediet wordt de verstrekker daar­
van vermeld als deze de overheid is of een instelling waarin de overheid
5-187

voor ten minste 50% onmiddellijk of middellijk deelneemt of in de
verliezen waarvan de overheid deelt; voorts worden de bedongen voor­
waarden vermeld, alsmede de verschillen tussen deze voorwaarden en
voorwaarden die met zakelijk handelende derden zouden zijn overeen­
gekomen. Staat van stonde af aan vast dat de lening niet of niet geheel
kan worden terugbetaald, dan behoort de toelichting daaromtrent me­
dedeling te doen.
- Vermeld worden door de overheid kwijtgescholden of als oninbaar af­
geboekte bedragen.
- De toelichting vermeldt het bedrag waarvoor de overheid in het kapitaal
deelneemt, rechtstreeks, via door haar opgerichte stichtingen, via
rechtspersonen waarin de overheid deelneemt of wier verliezen op deel­
nemingen de overheid (mede)draagt (bijvoorbeeld door middel van de
op 23 juni 1981 in werking getreden garantieregeling Participatiemaat­
schappijen); ingeval de aandelen in een stichting zijn ingebracht worden
de namen vermeld van de bestuurders der stichting (naar analogie van
het bepaalde in artikel 2:326 BW inzake prioriteitsaandelen kan men dit
als reeds geldend recht beschouwen).
 - De invloed op het resultaat wordt vermeld van niet tegen zakelijke
prijzen of onder zakelijke voorwaarden door of vanwege de overheid
verkregen opdrachten.
- De jaarrekening van een groep van ondernemingen pleegt in Nederland
te bestaan uit een enkelvoudige jaarrekening van de moedermaatschap­
pij en een geconsolideerde jaarrekening van het concern. Ontvangt een
dochteronderneming een subsidie, dan behoort van die onderneming
een afzonderlijke, door een accountant gecertificeerde jaarrekening te
worden opgemaakt en gepubliceerd. De accountant onderzoekt of leve­
ringen en diensten tegen ‘at arm’s length’ prijzen zijn verrekend.
- De toelichting vermeldt de overige voorwaarden die de overheid bij de
steunverlening heeft gesteld zoals optie- en terugkooprechten voor voor­
malige aandeelhouders, benoeming van een regeringswaarnemer met de
aan deze toegekende bevoegdheden, naleving van het ondernemings­
plan; het ontbreken van zo’n plan of van een behoorlijke schriftelijke
instructie voor de leiding; de vastlegging van rechten en verplichtingen
tussen groepsmaatschappijen of samenwerkende ondernemingen als één
van deze subsidie ontvangt.
 7 De O ntw erp-richtlijn v a n de R aad voor de
j a a r v e r sla g g e v in g

In januari 1984 verscheen Ontwerp-richtlijn voor de jaarverslaggeving 3.01
getiteld: ‘Overheidssubsidies en vergelijkbare faciliteiten’. Vergelijking met
de onder 6 genoemde voorstellen laat zien dat zij uitgaan van onderscheiden
opvattingen omtrent het doel van de jaarrekening als openbaar gemaakt
verantwoordingsstuk voorzien van een accountantsverklaring. De Ontwerp­
richtlijn richt zich op de jaarrekening als middel tot het verkrijgen van
inzicht in vermogen, resultaat, liquiditeit en solvabiliteit van de onderne­
ming als geheel. Ter toelichting: onder 109 laat de Ontwerp-richtlijn toe
5-188

een investeringssubsidie af te boeken op het investeringsgoed, klaarblijke­
lijk op grond van de gedachte dat aldus het beeld van de rentabiliteit niet
wordt verstoord omdat de subsidie aldus via lagere afschrijvingen de winst
beïnvloedt. Uit de woorden ‘indien deze vermelding bijdraagt tot het inzicht
dat de jaarrekening geeft’ in 118, na het derde gedachtenstreepje, moet
verder worden afgeleid dat het op zichzelf niet nodig is de bruto ontvangen
subsidies te vermelden. In dezelfde gedachtengang past het dat de jaarre­
kening volgens de Ontwerp-richtlijn niet hoeft te tonen: garanties, renten
beneden de marktrente, door de overheid boven de marktrente betaalde
prijzen voor opdrachten of leveringen, door de overheid gratis verrichte
diensten. Evenmin behoeft de jaarrekening volgens de Ontwerp-richtlijn te
verantwoorden of subsidies verstrekt aan een groepsmaatschappij - recht­
streeks of via onzakelijke prijsvaststelling - in strijd met de bedoeling van
de subsidiegever, ten bate hebben gestrekt van andere - mogelijk buiten­
landse - groepsmaatschappijen of van derden. Derhalve: de Ontwerp-richt­
lijn eist niet dat de jaarrekening, met de accountantsverklaring daarom­
trent, verantwoording aflegt over de ontvangen subsidies en de besteding
daarvan.
 8 S teu n v erlen in g en de O n d ernem ingsraad

Artikel 12, lid 1, letter a, Besluit verstrekking financiële informatie aan
ondernemingsraden 1985 (Stb. 1985/151) verlangt mededeling in de Staat
van baten en lasten of in de toelichting daarop van ‘de subsidies met
vermelding van de subsidieverlener’. Volgens de Nota van toelichting op
het Besluit worden onder subsidies ‘zowel exploitatiesubsidies als eenmalige
subsidies begrepen’. Het Besluit is, zegt artikel 1, letter a, niet van toepas­
sing op de rechtspersonen waarvoor Titel 8, Boek 2 BW geldt - de naamloze
en besloten vennootschap, de coöperatieve vereniging en de onderlinge
waarborgmaatschappij. Ontvangen subsidies moeten dus alleen worden
vermeld in de winst- en verliesrekening van ondernemers die niet in een
van die rechtsvormen zijn gekleed dus van natuurlijke personen, vennoot­
schappen onder firma, commanditaire vennootschappen, stichtingen en
gewone verenigingen die een ondernemingsraad hebben: een (in)consequentie
waarvoor de Nota van toelichting geen verklaring geeft.
9 Controle

Binnen de doeleinden van de jaarrekening zoals uiteengezet onder 1 past
dunkt mij de opvatting dat de taak van de externe accountant tweeledig is.
Hij ontleent zijn functie aan de opdracht van de ondernemer - een privaat­
rechtelijke overeenkomst - en tegelijk aan de hem door de wetgever toege­
dachte taak. Ingevolge artikel 393, leden 3 en 5, Boek 2 BW verklaart de
accountant of de jaarrekening een getrouw beeld geeft; blijkt hem bij zijn
onderzoek dat de jaarrekening niet aan de wet voldoet, dan moet hij van
die tekortkoming melding maken.
 Het voorstel van wet tot wijziging van artikel 80 Comptabiliteitswet (Tweede
5-189

Kamer 19062, 1984-1985, nrs. 1-3), op 27 juni 1985 aan de Kamer aange­
boden, verleent de Algemene Rekenkamer in lid 1 controlebevoegdheid ten
aanzien van:
‘a naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte
aansprakelijkheid, waarvan de Staat het gehele of nagenoeg het gehele
geplaatste aandelenkapitaal houdt;
b naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte
aansprakelijkheid andere dan onder a bedoeld, waarvan de Staat ten
minste 5 % van het geplaatste aandelenkapitaal houdt, indien daarmede
een belang van ƒ1 miljoen of meer is gemoeid;
c rechtspersonen, commanditaire vennootschappen en vennootschappen
onder firma waaraan de Staat of een derde voor rekening of risico van
de Staat rechtstreeks of middellijk een subsidie, lening of garantie heeft
verleend, omdat zij door een tekortschietende vermogenspositie onmid­
dellijk in hun voortbestaan werden bedreigd;
d rechtspersonen, commanditaire vennootschappen en vennootschappen
onder firma waaraan de Staat of een derde voor rekening of risico van
de Staat rechtstreeks of middellijk een subsidie, lening of garantie heeft
verleend gericht op afdekking of financiering van exploitatielasten;
e rechtspersonen voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak
uitoefenen en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de
opbrengst van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen;
ƒ rechtspersonen, commanditaire vennootschappen en vennootschappen
onder firma, voor zover die ingevolge de statuten van de bedrijfsvere­
niging waarbij zij als werkgever zijn aangesloten, het risico van de
wettelijke ziekengeldverzekering dragen.’
De controlebevoegdheid omvat de jaarrekening en controlerapporten van
de accountant (lid 2), het recht om stukken en inlichtingen te vragen (lid
3) en dat om een eigen onderzoek in te stellen zowel bij de rechtspersoon
als bij degeen die in haar opdracht de administratie voert. Deze uitbreiding
van de controlebevoegdheid is evenwel, zoals op blz. 15 van de Memorie
van Toelichting te lezen valt, beperkt tot ‘verliesfinanciering’. Dientenge­
volge blijven buiten de controle van de Kamer - en indirect van het
parlement: ‘de Algemene Rekenkamer controleert ten behoeve van het
parlement’ zegt terecht genoemde Memorie van Toelichting, blz. 14 -:
ten eerste: andere subsidievormen. ‘Indien’ zegt de Memorie van Toelich­
ting op blz.  5-190

Dat in déze gevallen van overheidssteun voor particuliere bedrijven ‘de
betrokken bedrijven’ zoals de Memorie van Toelichting ter zojuist aange­
haalde plaats zegt ‘de last van controle’ - dat wil zeggen controle door de
Algemene Rekenkamer en dus door het parlement - ‘bespaard moet worden’
acht ik in strijd met elementaire beginselen van ‘public accountability’ in
het algemeen en van behoorlijke verantwoording over gemeenschapsgeld in
het bijzonder.
5-191.
