Van de redactie - Redactioneel
bmgn — Low Countries Historical Review | Volume 138-2 (2023) | pp. 1-2

Van de redactie – Redactioneel
Sinds de covid-19-pandemie zijn we gezamenlijk weer sterker gaan nadenken over de
verhouding tussen overheden, de maatschappij en de individuele burger. Hoeveel vrijheden
mogen overheden van individuele burgers afnemen om het maatschappelijke welzijn te
beschermen? In welke mate roepen overheden het beeld van externe vijanden op om de
maatschappij te homogeniseren en daarmee ook hun eigen machtsbasis te versterken?
De uiteenlopende antwoorden op deze vragen veroorzaakten recent nog hoogoplopende
politieke discussies, grimmige onlusten op straat en onverkwikkelijke vetes binnen gezinnen
en vriendengroepen.
Dat deze vragen zelf allesbehalve nieuw zijn, toont het voorliggende nieuwe
nummer van bmgn – Low Countries Historical Review. In beide artikelen over de vroegmoderne
Lage Landen zien we immers overheden aan het werk die ongewenste indringers –
rondtrekkende vagebonden in het ene geval, ziektekiemen in het andere – buiten de grenzen
van hun territorium trachtten te houden. De gevaren die zij daarmee wilden bestrijden of
voorkomen, beeldden zij zich niet zomaar in. Overvallen door rondreizende landlopers waren
een realiteit en epidemieën teisterden delen van Europa. Maar deze overheden hadden er wel
baat bij deze gevaren uit te vergroten om hun eigen politieke doeleinden te verwezenlijken.
Janna Coomans toont hoe overheden in de noordelijke Nederlanden tijdens de vijftiende
en zestiende eeuw het begrip landloperij construeerden en landlopers criminaliseerden om
de sociale cohesie binnen hun grondgebied te bevorderen. Aan het einde van de achttiende
eeuw, zo toont Stan Pannier, voerden overheden in de Oostenrijkse Nederlanden een actieve
quarantainepolitiek om bevolkingsgroei en handelsmogelijkheden te bevorderen.
Zonder het woord zelf te gebruiken, beschrijven zowel Coomans als Pannier
daarmee processen die als een ‘modernisering’ van het bestuur kunnen worden beschreven.
 Beide artikelen maken ons er echter ook van bewust dat modernisering niet mag gelijkgesteld
worden met centralisering. Lokale overheden zijn immers in beide artikelen de voornaamste
actoren, al reageerden zij vaak op processen die zich op het niveau van de centrale
staat afspeelden. Dat bestuurlijke modernisering bovendien niet gelijk staat aan morele
vooruitgang, blijkt ten overvloede uit het artikel van Coomans. Pas halfweg de zestiende
eeuw bestraften verschillende stedelijke overheden door landlopers gepleegde misdrijven
met gruwelijke en mensonterende straffen. Deze kunnen dus geenszins als ‘middeleeuws’
worden bestempeld.
En zo biedt dit nieuwe nummer van bmgn – Low Countries Historical Review behalve
een verrassende inkijk in onontgonnen historisch bronnenmateriaal uit Noord en Zuid weer
veel stof tot nadenken over fenomenen die ons ook vandaag bezighouden.
Namens de redactie,
marnix beyen
Published by Royal Netherlands Historical Society | knhg
Creative Commons Attribution 4.0 International License
doi: 10.51769/bmgn-lchr.15019 | www.bmgn-lchr.nl | e-issn 2211-2898 | print issn 0165-0505

1

van de redactie – from the editors

From the editors – Editorial
Since the covid-19 pandemic, as a whole, we have started considering more carefully the
relationship between the authorities, society, and individual citizens. How many freedoms
can the authorities revoke from individual citizens to protect social wellbeing? In what
measure do authorities invoke metaphors of external enemies to homogenise society,
thereby strengthening their own power base? The divergent answers to these questions
recently instigated heated political debates, gruesome street riots, and unpleasant feuds
within families and groups of friends.
 This new issue of bmgn – Low Countries Historical Review makes clear that these
questions are far from new. After all, in both articles about the early-modern Low Countries,
we read about authorities making strenuous efforts to keep unwanted intruders – wandering
vagrants in one case, pathogens in the other – outside the borders of their territory. The
dangers they aimed to eradicate or avert in doing so were not mere figments of their
imagination. Raids by itinerant tramps were a reality, and epidemics ravaged parts of Europe.
These authorities benefited, however, from exaggerating these dangers to achieve their own
political objectives. Janna Coomans describes how during the fifteenth and sixteenth century,
the authorities in the Northern Netherlands constructed and criminalised conceptions of
vagrancy to promote social cohesion within their territory. Toward the end of the eighteenth
century, as Stan Pannier reveals, the authorities in the Austrian Netherlands pursued an active
quarantine policy to promote population growth and opportunities for trade.
Without actually using the term, both Coomans and Pannier thereby convey
processes that may be described as ‘modernising’ governance and administration. In
addition, however, both articles make us aware that modernisation is not to be equated with
centralisation. After all, in both articles local authorities are the primary actors, even though
in many cases they were reacting to processes occurring at the level of the central state.
That administrative modernisation is moreover not identical to moral progress is abundantly
clear from the article by Coomans. Only from the mid-sixteenth century onward, did various
municipal authorities start to impose horrific and degrading punishments on vagrants
committing offences. These practices may therefore by no means be qualified as ‘medieval’.
 In addition to offering surprising insights into yet to be explored historical source
materials from North and South, this new issue of bmgn – Low Countries Historical Review
offers extensive food for thought about phenomena that preoccupy us to this day.
From the editors,
marnix beyen.
