Die anatomie van taal beplanning
sou

verband,

dus

in
D ie

die
sukses

S odanige o p lo s s in g a k s ie

met d i e ta a l

se g e s p r o k e o f

D a a r o m w o r d d a a r n a v e r w y s as k o r p u s b e p l a n n i n g.
 *1
Om e f f e n s

verder

te

ga an

en o o k

n sin ta ktie se

te b e tr e k ,

k a n d a a r v e r w y s w o r d na

v o o rb e e ld

by

d ie

b e s p re k in g

n k o n s t r u k s i e soos d i e v o l g e n d e :

277

h u l l e h e t ho m g e s t a a n g e b e l e d i g

Sou

daar

k o rre k te
in sie n s

b e plan

w ord

d ie

h e t on s

sin ta k tie s e

s te e d s

met

vorm

te v e r h e f t o t norm v i r d ie

k o rp u s b e p la n n in g

te

h ie rd ie

s o s ia le g e g e w e . Ta al is

fe it

m e e r b e k le m t o o n

s o s io lin g u is tie k.
 ondersoek

s o s ia le

Myns

is

A ang esien

om

ook

n v o r m v a n s o s ia le g e d r a g en n é r e n s

nie as b i n n e d i e t e o r e t i e s e b e n a d e r i n g v a n
d it

d ie

rekenskap

e ind doe l

te

gee

van

van

n

gedrag

k o rre le e r

v e ra n d e rin g

voor

d ie

met

so sio-ekon om iese

of

d ie

hand

lig ge nd.
behoud

van

Taal
en

d ie

het

b in n e

p o litie k e
ta a l

se

s o s io lin g u is tie s e

die

verband

t a a l v e r s k e i d e n h e i d en s o s i o - e k o n o m i e s e en p o l i t i e k e f a k t o r e ,

wat

maak.
k a n in a l b e i v o o r b e e l d g e v a l l e v a n t a a l k u l t i v e r i n g g e p r a a t w o r d.
 T a a l is b y u i t s t e k
w ord

om h i e r d i e

ta a lg e b ru ik ,

tusse n

is t a a l as v o r m v a n

h ie rd ie v e rb a n d

gegewens.
status

TB

sta tu s

w a t met d ie

verband

hou,

w ord

s t a t u s b e p la n n in g genoem.
D it

ly k

b e la n g r ik

om t e o n t h o u

o o r d r a g t e l i k e sin
van

d ie

ta a lg e m e e n s k a p

fu n k s ie v la k k e g e b ru ik.
S ta tu s b e p la n n in g
b e paald e taal
sekondére
d ie

ta a l

in

en

e in tlik

t a a l b e p l a n n i n g in

-

d ie

saam

p rim é re

g e b ru ik.
d ie

m e ns e

b e p la n n in g
met

van

fu n k s ie

wat

d ie

is
n

d ie

ta a l

veral

hang

taa lgem e enska p.
 D it

van

met

ta a l

op

v e rs k ille n d e

Is s t a t u s b e p l a n n i n g d a n i e ts a n d e r s as m e n s b e p l a n n i n g ?

hou
en

fu n k s ie b e p a lin g

d a t s ta tu s b e p la n n in g

is o m d a t t a a l s t a t u s b a ie nou s a a m h a n g met d i e a a r d en s t a t u s

D it

is

fu n k s ie g e b ru ik
d ie

van

taa lg e m e e n ska p

'n
-

im m e rs d i e t a a l g e m e e n s k a p w a t

taa lg e m e e n s k a p

speel.
 d ie

u ite ra a rd

wat

T a a lh o u d in g

n

en

b e d u id e n d e

ta a ls ta tu s

w ord

rol

in

d e u r die

t a a l g e m e e n s k a p b e p a a l - o f s k o o n d i t n i e d i e e n i g s t e b e p a l e n d e f a k t o r is n i e.
D a l k m o et o n s
d it

d it

aanvaar,

onderske i

kan

v e ra n d e rin g

aanvaar:

dan

m o et

w ord ,

in

TB

is

daarm ee

na am lik

m e n slike

n b e m a rk in g s o n d e rn e m in g.
saam

aanvaar

h u lp b ro n b e p la n n in g.
ta a lg e d ra g

as

te ik e n

h u l p b r o n n e t e r s p r a k e ko m.
In g e w o n e t a a l :

en

doen.
 ie m a n d

moet

d ie

w erk

w ord

D it

he lp

dat
In d ie n

h e t,

TB

m o et

as

d ie

daar

ie m a n d m o e t v i r
w e in ig

En

n de rde

hoe m e e r

k lië n te

van

k lië n te d a a rb y

ta a lb e p la n n in g

m e e s ta l

b e tre k
n

te

se k e rlik
betaal

as d i e g e w o n e man

w ord

w ord.
kle in

D it
of

- d ie

is:

is g e w o o n l i k
geen

TB

o p s e tlik e

to g

- slegs op volm ag b y d ie p ro s e s va n T B aa nw e sig

s u k s e s v o lle r

me ns

d ie a ff e r e

v e r b r u ik e r van T B

d a t d ie

n

soo rt

ro l

in

TB
so
d ie

278

ta a lb e s lu itn e m in g

speel

to ts ta n d b re n g in g van

nie.
 Ter

v e ra n d e rin g

w o r d en d i t v e r o n d e r s t e l

11

w ille

van

d ie

n o odsaa klik

is,

m o m e n tu m

m o et d i e

wat

k lië n t

v ir

juis

d ie

b e tre k

be p la n d e g e b r u ik va n h u ip b r o n n e.
A l is h i e r d i e d r i e s o o r t e T B t o t d u s v e r a f s o n d e r l i k b e s p r e e k , moet d a a rm e e nie
v e r s t a a n w o r d d a t d i t w a t e r d i g t e a f s o n d e r l i k h e d e is m e.
 o n m is k e n b a a r:
s tru k tu u r

en

b e p la n n in g

daar
'n

kan

'n

verband

bestaan

s e k e re sosio-ekon om iese

I n t e r a f h a n k l i k h e i d is

tu s s e n d ie keuse va n

of p o litie k e

v o o rke u r

sou wees om o f d i e een o f d i e a n d e r t e v e r a n d e r ,

n gegewe

en

as

daar

mo et d i e m i d d e l e

v i r so 'n p r o s e s g e v i n d en b e p l a n d a a n g e w e n d w o r d.
P r i n s l o o (1 9 8 5 ) t o o n aan d a t T B m e 'n e e n m a n s a a k is n i e en v e r d e r m o et d a a r
ook hieraan to e gevo eg w o rd d a t

TB

is 'n o p l o s s i n g s t r a t e g i e

w e e s , en w a t in

d ie

lig

nog m in d e r

n e e n d i m e n s i o n e l e sa a k is.
 w a t o p w e t e n s k a p l i k e w y s e e m p i r i e s g e g r o n d moet

van

h ie rd ie

w e te n s ka p lik e g ro n d

d u id e lik

te n o p s ig te

v a n d i e d o e l s t e l l i n g s v a n d i e b e s o n d e r e b e p l a n n i n g g e f o r m u l e e r mo et w o r d , w a n t
d a a r is 'n w i s s e l w e r k i n g t u s s e n d o e l s t e l l i n g en n i e t o d e en m e to d e en m i d d e l e.
B e p la n n in g

s lu it

w e te n s k a p lik ,
b e s p re k in g

dus

fu n d e rin g ,

m a ar t o t

g e la a t,

dusver

d o e ls te llin g
is

een

aspek

en d i t is d i e em o s io n e le.
 en

A frik a a n s

is nou

h u lp b ro n b e p a lin g

van

Kyk,

v e r h e t t a l e al nie n e t o p d i e em osie g e r y n i e.
o p d i e em osie g e k r y

en

d ie

h e le

saa k

sou d i e s m i k u s

in ,
nog

d it

ly k

b u ite

k o n se,

hoe

A frik a a n s het sy w it a m p te lik h e id

a n derp ad

toe op pad op d ie g lad de

w i e l e t j i e s v a n a n d e r em osi es.
D i t mo et

in d i e

gesprek

to e g e e w o r d :

van

i d e n t it e it is,

nie.
D ie em o s io n e le mo et de el

o m d a t ta a l

k an d i e e m os ione le r o n d o m T B

ta a l so sia le g e g e w e is.
 wees

van

ta a l

s o n d e r e n ig e t w y f e l

m erker

n ie b u i t e r e k e n i n g g e l a a t w o r d

en d i e t a a l g e m e e n s k a p j u i s

D at d i t i d e n t i t e i t s m e r k e r is ,

omdat

is m e n u u t nie en d i t w o r d

ook van vele k a n te af a a n v a a r.
D ie b e s w a a r
by

is

n ie t e e n

im p lik a s ie teen

w e l mo et w a a r s k u
e m o s io n e le

rondom

die
en

d i e f e i t d a t ta a l

b y lia a l

van

id e n tite its m e rk e r

em os ie b y

TB

w a a r o p a lle t a a l b e p l a n n e r s

ta a l

re k e n in g

moet

hou

nie.
 bedag

is n i e ,

W a a r te e n

'n

mo et w e e s ,

met d i e t a a l w e r k l i k h e i d

en o o k

nie

me ns e g t e r
is d a t

die

en d a t

d ie

e m o s io n e le v e r a n d e r i n g w a t g e m a n i p u l e e r mo et w o r d o o k r e k e n i n g mo et hou met

279

d ie

te o re tie s e

b e s ko u in g

b e g in s e ls

(1980:55

van

b e p la n n in g.
e .v .)

van

d ie

D it

is i n g e s l u i t b y J . C.
be w u sm a kin g sfa se

as

fase

S te yn

se

b in n e

'n

ta a lb e w e g in g.
 As

TB

dan

d ie

b e w e rk s te llig
a sp ekte

d o elbew u ste

dan

soos

moet

o p lo s s in g s h a n d e lin g

daar

ta a lb e le id

o n m id d e llik

en t a a l b e w e g i n g ,

oo k
want

d i k w e l s d a t b e p l a n n i n g en b e l e i d en b e w e g i n g

is

weer

wat ta a lv e ra n d e rin g
aandag

gegee

d i t g e b e u r in
me

van

d ie

w ord

w il
aan

T B -p ra k ty k

m ekaar on d e rske i

w ord

n i e . M y eie u i t g a n g s p u n t is d a t h i e r d i e d r i e d u i d e l i k v a n m e k a a r o n d e r s k e i mo et
w o r d . D ie o n d e r s k e i d lê m y n s i n s i e n s in ’ n d u i d e l i k e u i t e e n s e t t i n g v a n d i e fa s e s
van

TB

en

v e rw y s in g

daarom

w ord

d ie

d rie

D i t b e h o o r t d u i d e l i k t e wees d a t T B
n ie.
 en

ta a lb e le id

m ekaar

h ie rv o lg e n s

n a a m l i k in t a a l b e l e i d en in t a a l b e p l a n n i n g

Plessis,

1987: x i i i ).
d o e lb e w u s te

TB

taa lbeleid.
S teyn

is

TB

is

ta a lv e ra n d e rin g ,

s u ks e s v o lle

D it

van

on derske i

met

n ie d i e s e l f d e

is

D i t is w e l so d a t p o l i t i e k en d i e t a a l b e s l u i t n e m i n g s p r o s e s o p tw e e m a n i e r e

m a n ife s te e r,
Du

v e rv o lg e n s

na d i e a n a t o m ie v a n T B.
is.
 b e la n g rik

Dus:

d ie

hoe

(1980:438)
om d i e d r i e

om va tte n d e

te rw yl

proses

taa lb e le id

d e e g lik e r

d ie

(v e rg e ly k

d ie

van

D u P le ssis en

b e p la n n in g

u ite in d e lik e

ta a lb e p la n n in g ,

g e v o lg

hoe

b e te r

van
van
d ie

s te l T B b y i m p l i k a s i e g e l y k aan d i e t a a l b e w e g i n g.
u i t m e k a a r te h o u

Soos t a a l b e l e i d is t a a l b e w e g i n g

d a n o o k n e t een f a s e t v a n T B.
T a a l b e w e g i n g so w e l as t a a l b e l e i d

is d a a r o m

o n d e r m eer d ie te o r e tie s e o n t w e r p
is,

u i t l o o p op t a a l b e l e i d.
van

'n

fa se tte

van

TB.
 ta a lbew eg ing

Teen h ie r d ie a g t e r g r o n d

kan

w at,

TB

vero n d e rste l

as d i t

suksesvol

n me ns j o u v e r e e n s e l w i g

met d ie s t a n d p u n t w a t in d ie l i t e r a t u u r o o r T B re eds w y d a a n v a a r w o r d , naam lik
dat TB
n ie

(e n d u s b y

n e t d ie ta a k

im p lik a s ie ook

van

d ie

T B -fa s e tte ,

r e g e r i n g s i n s t a n s i e s is n i e ,

ta a lb e w e g in g

en

ta a lb e le id )

m a a r j u i s o o k a n d e r m e n s e en

in sta nsies b e tre k.
Om T B
by

v e r d e r te o m s k r y f,

d ie p r a k t y k v a n

on s b e s ig is,

TB

moet dan

mo et d a a r na h i e r d i e

uitg ekom w o rd.
 a a n v a n k lik e

te o re tis e rin g

oo k

D ie l o g i e s e b i n n e d i e g e s p r e k w a a r m e e

wees om d i e p r a k t y k

t e p la a s b i n n e d i e t e o r i e v a n T B en om u i t so

van

A frik a a n s

as s o s i a l e g e g e w e

n b e s p re k in g

h o p e lik to t g r o t e r

d u i d e l i k h e i d o o r d i e a n a to m ie v a n T B t e kom.
 280

2. A F R I K A A N S EN T B

Sou d a a r

na T B

en

A frik a a n s

gekyk

w ord ,

kan d it

v a n u it

ho e k b e n a d e r w o r d w a t d a a r o p n e e r k o m d a t d i e v e r l e d e ,

n in e e r t e o r e t i e s e

he de en

to e k o m s

van

A f r i k a a n s en d i e b e w e g i n g s d a a ro m h e e n g e p l a a s mo et w o r d b i n n e d i e k a d e r v a n
die

te o rie va n T B ,

soos w a t d ie t e o r i e b y v o o r b e e l d

in d i e v o r i g e a f d e l i n g s aan

d ie o r d e w a s.
 D a a r sou ’ n hoë m a te v a n e e n s t e m m i g h e i d wees as
tot d u s v e r sy
be w e g in g s ,

s ta tu s b e p la n n in g

ook

d ie

van

as o p die w e t e n s k a p l i k e ,
be w e g in g s wat g e r ig

b e tre k lik

A lte rn a tie w e

w ord da t d it
me ns

Ray

van

(1 9 6 3 )

u itg e v o e r

A frik a a n s ,

steu n

S e lfs

nuwe

van

d ie s t a t u s

quo van

A frik a a n s

s o n d e r om d i e w e t e n s k a p l i k e in ag t e neem.
d i e h e le t a a l k w e s s i e k a n u i t e i n d e l i k w e e r so k l i n i e s b e s k o u

a lie m e n s l i k h e i d o n t n e e m w o r d.
 se

h e t,

m e e r o p d i e em o s io n e le

en d a a rm e e saam sou 'n mens o o k kon a a n to o n d a t d ie

is o p d i e h a n d h a w i n g

oo k s t e r k w i i s t e u n o p d i e em osie ,

A a n d ie a n d e r k a n t :

n me ns b e w e e r d a t A f r i k a a n s

lu kra a k

byna

w is k u n d ig e

A s v o o r b e e i d h i e r v a n sou

a rg u m e n ta sie

oor

s ta n d a a rd is a s ie

n

ko n

noem.
l e w e r s t u s s e n R a y se em osielose w i s k u n d i g h e i d en o n s eie e m o s i e b e l a a i d e m o g g e
tro ffe ,
ni e

behoort

ne t

’n

daar

p o litie k e

n w e rk b a re w a a rh e id te s it.
 Want d a a rb y b l y e k :

o n d e rn e m in g

Du

n ie

(v e rg e ly k

P le ssis

en

Du

TB

is

P le ssis

(1 9 8 7 : x i i i ) ).
In

n p o g i n g om n i e

s e lf s k u ld ig

t e wee s

aan een v a n d i e tw e e u i t e r s t e s

k a n on s as v e r t r e k p u n t w e e r na d ie T B - t e o r i e t e r u g k e e r.
nie,

’ n Mens k a n j o u vee l

s t e u r aan C o o p e r (1 9 8 4 ) se p r o b l e e m v e r w a n t e T B , e e n v o u d i g o m d a t d i t , a f g e s i e n
va n

d ie

w e te n s k a p lik e

g e g ro n d h e id

da arvan,

v o o rsien

in

’n

p ra k tie s e

s iste m a tie k.
 C o o p e r se o n d e r s k e i d i n g v a n v i e r ti p e s t a a l p r o b l e m e laat hom TB o p v i e r v l a k k e
o n d e rs k e i,

wat e in tlik

b lo o t

n fy n e r

in d e ltn g

w a a r n a r e e d s v r o e e r v e r w y s is ,

naam lik

voo rkom

tw ee

of

Cooper

s ta tu s b e p la n n in g
min o f m e e r

en

se

e e rste

korpus-

p roblem e

d i e v i e r d e w e e r met

v e ro n d e rste l
en

as d i e

tw e e d e lin g

s ta tu s b e p la n n in g.
h o o fs a a k lik

verband

k o rp u s b e p la n n in g , te rw y l

D i t w il
hou

sy

m et

de rde

n m e n g s e l v a n die tw e e v e r o n d e r s t e l.
 281

V ir

d i e d o el

van

h ie rd ie

b e s p re k in g

w ord

k o d e s e l e k s i e en d ie s t a b i l i s e r i n g v a n
m e e r v e r s t a a n d ie k e u s e t u s s e n
n a s io n a l e

fu n k s ie s.
s o s ia le v a r i ë t e i t
b e le id v o rm in g
fu n k s ie s

S ta b ilis e rin g

d ie

Onder

kod eseleksie w o rd

onder

dui

op die

s ta b ilis e rin g

van

n stre e ks-

of

k o d e s e l e k s i e is d i e T B g e r i g o p d i e a m p t e l i k e

keuse van

r i g en s t a b i l i s e e r ,

n kode.
 k o m p e te re n d e tale of v a r ië te it e v i r v e r s k ille n d e

In d i e g e v a l v a n
wat

g e k o n s e n t r e e r o p d ie p r o b l e e m v a n

d ie

be paald e

kode,

v ir

be paalde

lioe o f

t e r w y l s t a b i l i s e r i n g m e e r t e m a ke h e t m et

lae

n vorm

van sta n d a a rd is a s ie.
Ter

w ille van d ie b e s p r e k in g

kan d ie p o s is i e v a n A f r i k a a n s m e t b e t r e k k i n g t o t

k o r p u s b e p l a n n i n g nou he elte m a l a g t e r w e ë
a f g e m a a k w o r d as p r o b l e e m l o o s n i e.
 g e la a t w o r d

o fsko on

d i t daarm ee

van A frik a a n s e TB

in d ie b e p e r k t e r u i m t e v a n een a r t i k e l t e b e h a n d e l.
La a t

beperk

on s

ons

dan

en A f r i k a a n s.
bespree k

d ie

problee m

w ord ,

ho ew el

en

TB

problee m

van

d ie

in d i e

w ord

d ie

p ro b le e m o n d e rs k e id

h ie ro n d e r

keuse

van

dusver

s ta b ilis e rin g

mo et

- s ta b ilis e rin g ju is
Sonder

om

k o d e s e l e k s i e en

bespreek

te

d it

van

weer

d ie

te

versover

eens

ra ak:

d it

wat

besondere kode.
v a rië te ite ,

-s ta b ilis e rin g

kode-

gehou

mo et

verband
dan

hou

w ord.
 m e t d ie

lo gie serw ys

moet

K ode keuse k l i n k m iskien

m a a r in d i e l i g v a n d i e b e to o g

b e k le m t o o n

n ie n e t s u i w e r h n g u i s t i e s e

te g n ie s

in g e d a g t e

n be paald e ta a lk o d e

t e v e e l n e t na d ie b l o t e k e u s e t u s s e n
tot

van

H i e r d i e tw e e kan saam o n d e r d i e s t a t u s b e p l a n n i n g v a n A f r i k a a n s

A frik a a n s

oorgaan

to t

nie

D i t is e e n v o u d i g o n m o o n t l i k om alle a s p e k t e

w ord

dat

k od eseleksie

k w e s s i e s in a a n m e r k i n g

of ta a lv a rië te its k e u s e

s o s i o - e k o n o m i e s e en d i e p o l i t i e k e o m g e w i n g w a a r b i n n e d i e

kode

en

neem nie.
 be trek

ju is

so sia a l

g e b ru ik

d ie

w o rd.
Hoe

d ie

pro b le e m

oo k

al

le:

m a n ip u la s ie va n ta a l v e r a n d e r i n g
dan d ie m a n ip u la s ie van

sta n d p u n t

gee d a t
u itg egaa n

ge bied van

se g e v a l

do el

van

TB

( i n w a t t e r r i g t i n g oo k a l ) ,

b ly

s te e d s

d ie

en in h i e r d i e g e v a l

n b e p a a l d e ko d e v i r s e k e r e f u n k s i e s.
k o r p u s b e p l a n n i n g in A f r i k a a n s t e o n t k e n en s o n d e r

problee m loos

dat

k o d e k e u s e lé.
 is in A f r i k a a n s
d u id e lik e

d it

u ite in d e lik e

keuse van

S o n d e r om d i e b e s t a a n v a n
om v o o r t e

d ie

d ie

groot

is ,

w ord

daar

s try d p u n t

v ir

h ie r

verder

A frik a a n s

aan

van

d ie

v o r e n t o e o p die

E n g e ls as k o d e w a t hoe sow el as lae f u n k s i e s v e r v u l ,
so n u t t i g

ko d e k e u s e m o o n tlik h e id

naby

dat d it

is w a t A f r i k a a n s

u it

d ie

aa rd

van

d ie

sa a k

n

as k o d e k e u s e ka n b e le m m e r.
 282

A fg e sie n

van

h ie rd ie

kod e stryd

is

d ie

sta n d a a rd v o rm

v an

A frik a a n s ,

d ie

s o g e n a a m d e A l g e m e e n - B e s k a a f d e A f r i k a a n s ( w a t nó g algemee n n ó g b e s k a a f d i s ! )
re e d s in

so

n ma te g e s t i g m a t i s e e r o p

s ti g m a j u i s
as d i e

d ie m o o n tlik h e id

ko d e v i r

h o o fs a a k lik

laa t o n t s t a a n d a t

alle f u n k s i e s ,

veral

d ie

p o litie k e

grond

dat

h ie rd ie

n ander v a rië te it van A frik a a n s

hoë f u n k s i e s ,

v e rk ie s

so u

ko n

word

en in g e v a l l e re e d s v e r k i e s w o r d . So 'n k o d e k e u s e moet d a n g e s t a b i l i s e e r w o r d.
