De rol van de accountant, nu en in de toekomst
ACCOUNTANCY,

ALGEMEEN

•

ACCOUNTANTSCONTROLE

• OMGEVING,

ALGEMEEN

De rol van de accountant,
nu en in de toekomst
Deel 1

A C C O U N TA N TS C O N T R O L E

Prof. J.CA. Gortemaker
Inleiding
Internationaal bezien dienen zich voor de
accountancy en de accountant belangrijke moge­
lijkheden aan. Genoemd wordt op deze plaats de
ontwikkeling van de accountancy in de zogenoem­
de emerging markets. Het is de verwachting dat in
dat deel van de wereld de accountantskantoren
zeer belangrijke investeringen zullen verrichten en
deels al verrichten. Mensen en middelen zullen
daarheen verplaatst worden. Deze beweging wordt
ingegeven door de keuzes die de cliënten van de
accountantskantoren maken. Maar ook in de
landen, waar de accountancy reeds een stuk
geschiedenis achter de rug heeft, dienen zich
nieuwe mogelijkheden aan. In deze bijdrage zullen
onder meer nieuwe assurance services belicht
worden. Ook wijzigingen in governance-structuren
en gewijzigde opvattingen terzake zullen een
belangrijke invloed hebben op de rol van de
accountant. Bij dit proces is het, gezien de interna­
tionalisatie van de werkzaamheden, van belang
dat zich op accounting- en auditing-gebied een
verdergaande harmonisatie afspeelt. In dit verband
zijn de contacten tussen International Organisation
of Securities Commissions (IOSCO), International
Accounting Standards Committee (IASC) en
International Auditing Practices Committee
(IAPC) relevant.
Teneinde zicht te krijgen op de (toekomstige)
rol van de openbaar accountant - bezien vanuit
een internationaal perspectief - is het van belang
na te gaan welke factoren hierop van invloed zijn.
In deze bijdrage zullen de ontwikkelingen als
volgt aan de orde komen:
- Assurance services framework van het IAPC
(IFAC);

MEI 1997

[fflAB

- Europese ontwikkelingen, aan de hand van het
Green Paper en het rapport van de European
Contact Group.
 Onder het hoofd evaluatie zullen een aantal
toekomstige ontwikkelingen worden samengevat,
bezien naar de gezichtspunten: organisatie,
producten en waarborgen.
Assurance Services Framework
Het International Auditing Practices Commit­
tee (IAPC) van de International Federation of
Accountants (IFAC) houdt zich al enige tijd bezig
met het ontwerpen van een assurance services
framework. Deze activiteit is ingegeven door het
feit dat, naast de controle van historische finan­
ciële gegevens, een toenemende behoefte bestaat
aan het toevoegen van zekerheid met betrekking
tot ondermeer: toekomstige informatie, intemecontrolesystemen alsmede naleving wet- en
regelgeving. Hoewel de discussie nog in volle
gang is, volgen hierna enige denkrichtingen. De
werkzaamheden van accountants kunnen onder­
scheiden worden naar assurance services en
andere vormen van dienstverlening, waaronder de
adviesfunctie. Assurance services zijn professio­
nele diensten ten behoeve van degenen die beslis­
singen moeten nemen en die erop gericht zijn de
geloofwaardigheid/betrouwbaarheid van informa­
tie, een systeem of een proces te doen toenemen.
Hiertoe dient een verantwoordelijke partij ten
Prof. J.C.A. Gortemaker RA is voorzitter beroepsgroep
accountants bij Coopers & Lybrand. Voorts is bij hoogleraar
accountancy aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Nijenrode University Breukelen. Tevens is hij Lid International Auditing
Practices Committee en Lid Auditing Working Party FEE.
209

aanzien van de hiervoor genoemde objecten
aanwezig te zijn en dienen criteria waaraan
getoetst kan worden voorhanden te zijn. De
assurance services kunnen zich richten op histori­
sche en toekomstgerichte financiële informatie,
niet-financiële operationele gegevens, wet- en
regelgeving, interne-controlesystemen, corporate
governance, statistische analyses, human resource-aangelegenheden, kwaliteitsstandaards en
performance- indicatoren. Als werktitel voor
degene die deze diensten verricht, is voorshands
gekozen voor professional accountant. Een
belangrijk element in het proces zijn de criteria,
waaraan getoetst moet worden. Hierbij valt te
denken aan de international accounting standards.
 een gezaghebbend internal control framework
(bijvoorbeeld COSO), en in situaties van het
naleven van wet-, regelgeving en contracten,
kunnen deze criteria in de betreffende stukken zelf
besloten liggen. De wijze van rapportering, en dit
geldt met name voor de nieuw ontwikkelde
werkzaamheden, is van groot belang. De mate van
‘vermeerderde geloofwaardigheid' die hieruit
voortvloeit is onder meer afhankelijk van de aard
van het object, de criteria en het bewijsmateriaal.
Bij de gedachtewisseling omtrent het nieuwe
framework dienen de leden van IAPC voortdurend
alert te zijn niet in de bestaande denkkaders (box)
van bijvoorbeeld het audit framework te blijven.
Dit geldt evenzo voor de gewenste vorm van
rapportering, afhankelijk van zekerheidsniveaus.
Bij de discussie zoals deze thans plaatsvindt
binnen IAPC blijkt, dat de concepten van risico­
analyse en materialiteit hun nut blijven bewijzen.
Tevens komt hierbij naar voren dat de werkzaam­
heden zich veelal in een multidisciplinair samen­
gesteld team zullen afspelen.
Europese ontwikkelingen
In januari 1996 publiceerde de Fédération des
Experts Comptables Européens hel rapport The
Role. Position and Liability of the Statutory
Auditor in the European Union. Op dit rapport zal
in dit artikel niet expliciet worden ingegaan.
Aandacht zal worden gegeven aan twee Europese
rapporten die in de tweede helft van 1996 zijn
verschenen:
- Green Paper, the role. the position and the
liability of the statutory auditor within the
European Union, van de zijde van de Europese
Commissie;

210

- Responding to market expectations an action
plan to reduce the expectation gap. opgesteld
door de European Contact Group (acht grote
internationale accountantskantoren).
Zoals het tijdstip van publicatie reeds doet
vermoeden, tonen beide rapporten een samenhang.
 Laatstgenoemd rapport geeft deels een reactie op
onderwerpen die in het document van de Europese
Commissie genoemd zijn. Allereerst zal het
discussiestuk Green Paper aan de orde komen. Bij
het opstellen van het rapport heeft de Europese
Commissie gebruik gemaakt van een researchstu­
die van het MARC (Maastricht Accounting en
Auditing Research Center) d.d. maart 1996. De
Commissie verwacht reacties op het Green Paper
en inmiddels (december 1996) heeft omtrent de in
het Green Paper genoemde onderwerpen een
conferentie plaatsgevonden. Bij de bespreking van
dit rapport zal het accent op de rol en de positie
van de accountant liggen. Het rapport vangt aan
met de constatering dat, als gevolg van een aantal
belangrijke deconfitures, de rol en de onafhanke­
lijkheid van de accountant wereldwijd voorwerp
van discussie zijn.
Het benadrukt de betekenis van de wettelijke
controle gericht op de bescherming van het alge­
meen belang en de betrouwbaarheid van financiële
informatie. Hoewel in de vierde, zevende en achtste
Richtlijn bepalingen zijn opgenomen, ontbreekt het
in Europa aan een gemeenschappelijke visie op de
rol. positie en aansprakelijkheid van de accountant.
 Dit heeft volgens de Commissie een negatieve
invloed op de kwaliteit van de controle en op de
vrijheid van vestiging en het verrichten van dien­
sten. Tevens wordt in de inleiding van het Green
Paper het belang onderkend van wereldwijde
controlestandaarden. Internationale kapitaalmarkten
zullen slechts jaarrekeningen accepteren voorzien
van accountantsverklaringen, gebaseerd op deze
standaarden. In dit verband zijn de International
Standards on Auditing (ISA) van het IAPC rele­
vant. De Europese Commissie onderzoekt haar
steun voor deze grondslagen en bezint zich op de
Europese invloed op de totstandkoming. Het
hoofdstuk dat de rol van de accountant uiteenzet,
vangt aan met een beschouwing over de verwachtingskloof. Redelijke verwachtingen van gebruikers
van accountantsdiensten dienen gebaseerd te zijn op:
- wettelijke taken:
- effectieve vraag: stakeholders zijn bereid voor
de dienst te betalen;

M EI 1997

EJ ab

- accountants die de dienst willen en kunnen
verrichten.
De verwachtingen van de gebruikers worden
hierna beknopt besproken:
- De juistheid van de jaarrekening: uiteengezet
wordt dat het de taak van management is de
jaarrekening op te stellen en dat de accountant
verklaart dat. naar zijn oordeel, de jaarrekening
een getrouw beeld geeft. Aangegeven wordt
dat getrouw beeld (true and fair view) een
andere inhoud heeft dan het door veel gebrui­
kers verwachte begrip juistheid (accurate).
- Going concern-prohlematiek: jaarrekeningen
worden opgesteld op basis van continuïteit.
Een aantal landen overweegt management
expliciet te laten verklaren dat de onderneming
in staat is haar activiteiten voort te zetten.
 Accountants hebben een signalerende taak
richting management en toezichthouders met
betrekking tot zaken die de continuïteit bedrei­
gen. Gewezen wordt op het risico indien de
accountant omtrent de continuïteitspositie
mededelingen naar buiten brengt (selffulfilling
prophecy); anderzijds blijkt uil onderzoek
verricht in het Verenigd Koninkrijk dat overle­
vingskansen van ondernemingen hierdoor niet
significant beïnvloed worden. Verschillende
rapporten op het gebied van corporate gover­
nance (Cadbury, Vienot) bevelen aan. dat het
management expliciet zijn zienswijze hierop
kenbaar maakt. Deze opvatting wordt door de
Commissie gedeeld.
- Fraude en het naleven van wettelijke ver­
plichtingen: het maatschappelijk verkeer
verwacht dat accountants fraude ontdekken.
Accountants hebben tot onlangs geen accent op
deze rol gelegd. Als gevolg van overheidsbe­
moeienis in een aantal Europese landen is deze
situatie gewijzigd. Thans tekent zich het
volgende beeld af: management heeft terzake
een primaire verantwoordelijkheid. Zij dient
zorg te dragen voor een adequaat systeem van
interne controle. Accountants moeten hun
controleplan zo opstellen, dat een redelijke
zekerheid bestaat dat materiële fraude, alsme­
de inbreuken op wet- en regelgeving, worden
ontdekt. Aanwijzingen voor fraude, alsmede
inbreuken op wet- en regelgeving dienen
gemeld te worden aan het management en of de
toezichthouder en in een aantal gevallen aan de
overheid. Het komt de Commissie redelijk voor

MEI 1997

IfflAB

dat in de accountantsverklaring melding wordt
gemaakt van een effectief systeem van interne
controle gericht op fraudepreventie en naleving
van wet- en regelgeving.
- Houding onderneming met betrekking tot
milieu- en sociale aspecten: het rapport werpt
de vraag op in hoeverre hier een taak voor
accountants ligt of voor andere deskundigen.
Er wordt evenwel op gewezen dat de verant­
woordelijkheid van de accountants op het
gebied van milieu- en sociale aspecten kan
toenemen.
 Ter afsluiting van het hoofdstuk omtrent de rol
van de accountant wordt aandacht besteed aan de
accountantsverklaring. Gepleit wordt voor unifor­
mering, een nadere uiteenzetting van werkzaamhe­
den en vermelding van naleving van wet- en
regelgeving. De betreffende ISA is ook hier weer
van belang. De Commissie maakt zich in dit
verband zorgen om het ontbreken van een wette­
lijk kader.
Nadat hiervoor de rol van de accountant
uiteengezet is, wordt thans aandacht geschonken
aan diens positie. Het hoofdstuk in het Green
Paper, dat de positie van de accountant bespreekt,
vangt aan met de constatering dat. ondanks het
effect dat uitgaat van de Achtste Richtlijn, nog
steeds geen sprake is van een gelijkwaardig
niveau van opleiding in Europa. Universiteiten
worden opgeroepen mede hierin een rol te spelen.
Voorts wordt geconstateerd, dat de invloed van
informatietechnologie een belangrijke invloed kan
hebben op de accountantsfunctie. Nieuwe permanente - financiële informatiestromen ont­
staan en de behoefte aan een oordeel bij deze
informatie en de aanwezige informatiesystemen
dient zich aan.
Een kernpunt in het document vormt de onaf­
hankelijkheid (of mind and in appearance). Een
aantal bedreigingen worden genoemd: opinion
shopping, second opinions, wisseling accountant,
commercieel optreden accountants, offerteprocedures, offreren onder kostprijs, mede in relatie tot
adviesfees, alsmede de combinatie controle- en
advieswerkzaamheden. Ofschoon erkend wordt
dat de combinatie controle en advies ook voorde­
len in zich draagt, worden maatregelen voorge­
steld. Deze liggen deels in lijn met de aanbevelin­
gen genoemd in mijn oratie Panta Rhei (april
1991). De adviesdiensten moeten in overeenstem-

2 11

ming zijn met het professionele beeld van de
accountant en mogen diens objectiviteit niet
aantasten. Ook aan publicatie van de controle- en
adviesfees wordt gedacht. Bepaalde diensten
zouden niet geleverd mogen worden. Voorgesteld
wordt een systeem van partnerrotatie in te voeren.
 In het kader van corporate governance worden een
aantal denkrichtingen aangegeven. Geconstateerd
wordt dat de invloed van management op de
accountant (te) groot is. Een aspect dat in dit
verband genoemd wordt is de invloed van manage­
ment op de hoogte van de fees. Lagere fees
betekenen dat de accountant minder tijd aan de
controle kan besteden en minder goed in de
gelegenheid is aandacht te schenken aan de
beoordeling van het interne controlesysteem.
Gepleit wordt onder meer bij de benoeming van de
accountant audit committees een belangrijke rol te
laten spelen. Voorts wordt aandacht gevraagd
voorde instelling van een interne accountants­
dienst. Ook wordt gedacht aan een vaste benoemingsperiode voor de accountant. Aan het einde
van het hoofdstuk wordt gewezen op het belang
van het systeem van kwaliteitszorg, alsmede hel
toezicht op de naleving hiervan. In dit verband
wordt verwezen naar de ISA’s. Gewezen wordt op
een Europese invloed bij hun totstandkoming.
Wederom wordt aandacht gevraagd voor wettelij­
ke inkadering.
Thans komt het tweede onder het hoofd Euro­
pese ontwikkelingen genoemde rapport aan de orde.
Responding to market expectations geeft deels in samenhang met het in het Green Paper
gestelde - de zienswijze van acht grote internatio­
nale accountantskantoren weer met betrekking tot
de rol en de positie van de accountant in Europa.
 Een belangrijk onderdeel vormt de gedragscode
voor het accountantsberoep. Een beroep dat
uitgeoefend wordt vanuit multidisciplinair samen­
gestelde kantoren. Deze veelal grote samenwer­
kingsverbanden zijn een realiteit en argumenten
worden aangevoerd, die pleiten voor de multidisci­
plinaire samenwerking. Ook in dit document
worden - evenals in het Green Paper - evenwel
grenzen gesteld aan de uitbreiding van het dien­
stenpakket. De adviesdiensten moeten naar aard
en kwaliteit in overeenstemming zijn met het
professionele beeld van de accountant en mogen
de objectiviteit met betrekking tot een cliëntrelatie
niet aantasten. Binnen deze meerdienstenorganisaties vormt accountantscontrole een speciale

212

activiteit, vanwege de publieke functie. Het is
mede hierom van belang dat het management veel
aandacht aan deze activiteit besteedt.
Teneinde de objectiviteit van de accountant te
waarborgen, zijn in een gedragscode een aantal
beginselen opgenomen:
- Sommige financiële, persoonlijke en zakelijke
bindingen tussen accountant en cliënt moeten
vermeden worden. Aspecten van financiële en
relationele onafhankelijkheid worden hierin
onderkend.
- Bij het verlenen van adviesdiensten aan
controlecliënten dient hetgeen hiervoor terzake
is opgemerkt in acht te worden genomen.
Bepaalde activiteiten worden onder omstandig­
heden uitgesloten.
- Voor wat de fees betreft, wordt een bepaalde
gedragswijze aanbevolen. Contingent fees
worden afgewezen. Onder dit hoofd komt ook
het gevoelige punt van de omvang van de
adviesdiensten aan de orde. Teneinde aan de
gesignaleerde problematiek tegemoet te komen
wordt overwogen de omvang van adviesdien­
sten een selectiecriterium te doen zijn bij
onafhankelijke kwaliteitsreviews (peer re views). Met andere woorden indien veel
adviesdiensten worden verricht, neemt de kans
betrokken te worden in het review toe. Voorts
ligt voor wat betreft de omvang van de advies­
diensten er een taak voor de raad van commis­
sarissen of audit committees.
 - Ter waarborging van een juiste prijsstelling
wordt gesteld, dat hiertoe binnen het kantoor
consultatie- en reviewprocedures aanwezig
dienen te zijn. Indien de hoogte van de fees
wezenlijk afwijkt van die van de vorige
accountant, zou dit wederom een selectiecrite­
rium kunnen zijn voor een onafhankelijk
kwaliteitsreview.
- Indien de accountant met zijn cliënt in een
proces geraakt (of dreiging) dient de controlerelatie beëindigd te worden.
- Gewaarschuwd wordt voor risico’s verbonden
aan het afgeven van second opinions. Consultatieprocedures binnen het kantoor en overleg
met de collega zijn van belang.
- Ten slotte worden nog enige waarborgen met
betrekking tot het handhaven van de objectivi­
teit genoemd. Als eerste de verplichte rotatie
van partners (bijvoorbeeld na zeven jaar) op
bepaalde opdrachten. Voorts - eveneens voor

M EI 1997

[fflAB

bepaalde opdrachten - het introduceren van een
tweede (review) partner. Onafhankelijke
kwaliteitsreviews moeten - naast de reviews
die de kantoren zelf uitvoeren - waken voor
een juiste naleving van de controlestandaarden
en de overige procedures. Binnen het kantoor
moet de bewaking van de objectiviteit centraal
staan. In dit verband is de slotzin van het
hoofdstuk van belang: A firm of auditors must
be controlled both as to voting rights and
membership of its administrative or manage­
ment bodies by individuals who are qualified
as auditors.
In het rapport wordt geconcludeerd, dat de
accountant duidelijk een stap naar voren moet
doen als het gaat om zaken als toekomstgerichte
informatie, going concem-problematiek en het
ontdekken en rapporteren van fraude en onregel­
matigheden. Een rolbeschrijving wordt gevraagd
in het totale proces van corporate govemance.
Gepleit wordt voor verdere harmonisatie op het
gebied van accounting (IASC) en auditing (IFAC,
IAPC).
Met betrekking tot de accountantsverklaring
wordt opgemerkt dat deze uitbreiding behoeft.
 Ook een uitbreiding naar rapportering omtrent
kwartaal- en halfjaarcijfers (review) wordt
genoemd. Management moet mededeling doen
omtrent de going concem-problematiek en het
systeem van interne controle. De accountant kan
dan rapporteren dat deze mededelingen juist zijn.
Voorts wordt nog aandacht gevraagd voor beper­
king van de aansprakelijkheid van de accountant
en controles binnen concernverbanden. De meeste
hiervoor genoemde onderwerpen zijn reeds aan de
orde geweest bij de bespreking van het zogenoem­
de Green Paper.
Evaluatie
Thans zullen een aantal toekomstige ontwik­
kelingen worden samengevat die de rol van de
accountant nu en in de toekomst mede zullen
bepalen. De evaluatie zal langs drie lijnen
(organisatie, producten en waarborgen) plaats­
vinden en is mede gebaseerd op bovengenoemde
studies, alsmede op eigen betrokkenheid bij
internationale regelgeving binnen (IFAC, IAPC)
en bij (inter)nationale ontwikkelingen binnen
Coopers & Lybrand.
M EI 1997

E ! ab

Organisatie
Het accountantsberoep zal in belangrijke mate
worden uitgeoefend in grote internationaal opereren­
de meerdienstenorganisaties. De internationale
samenwerking binnen deze organisaties zal verder
worden versterkt. Vergaande integratieprocessen
binnen de big six tekenen zich reeds af. Deze
organisaties leveren, naast de accountantscontrole,
tevens adviesdiensten. Er zijn meerdere argumenten
te noemen voor de combinatie van diensten. De
cliëntorganisatie vraagt om deze diensten, waarbij
het overigens geen vanzelfsprekendheid is dat de
adviesdiensten geleverd worden door dezelfde
organisatie die de accountantscontrole verricht. De
controleopdrachten zijn veelal dermate complex, dat
teams multidisciplinair moeten zijn samengesteld.
Voorts bieden de meerdienstenorganisaties goede
uitgangspunten voor de ontplooiing van de professio­
nele staf. Ter beheersing van mogelijke negatieve
effecten welke uitgaan van de combinatie controle en
advies, dienen voorzieningen te worden getroffen.
 Dit krijgt extra betekenis indien de dienstverlening
bij dezelfde cliënt plaatsvindt. Adviesdiensten mogen
het professionele beeld van de accountant niet
aantasten, noch een bedreiging vormen voor diens
objectiviteit. Gezien het specifieke karakter (publie­
ke functie) van de accountantscontrole, dient het
management van de meerdienstenorganisatie hierop
de nodige aandacht te richten. In het rapport van de
European Contact Group worden hiertoe aanbevelin­
gen gedaan. De maatschappij plaatst soms kantteke­
ningen bij de activiteiten van de hierbedoelde
organisaties. Het is van belang dat laatstgenoemden
en beroepsorganisaties aandacht geven aan deze
signalen. Gedragscodes binnen het beroep en deze
organisaties moeten dit proces in positieve zin
beïnvloeden. Op een aantal aspecten zal onder het
hoofd waarborgen worden teruggekomen. Voorts is
het noodzakelijk dat deze organisaties - voor wat de
accountantswerkzaamheden betreft - zich richten op
de internationale standaarden. In dit verband worden
met name genoemd de standaarden van IASC en
IFAC, IAPC. De Europese Commissie denkt ook in
deze richting, maar pleit voor een Europese inbreng
en maakt zich zorgen omtrent het ontbreken van een
wettelijk kader voor deze standaarden.
 Producten
Voor het accountantsberoep zijn belangrijke
ontwikkelingen gaande. De discussie omtrent de

213

rol van de accountant binnen het proces van
corporate governance is van groot belang. Met
name internationaal bezien krijgt de accountant
een belangrijke rol toebedeeld. Terecht wordt er
van meerdere zijden (waaronder het Koninklijk
N1VRA) op gewezen, dat ook in Nederland deze
discussie moet worden geïntensiveerd. Overigens
ligt het primaat bij toezichthouders en manage­
ment. Belanghebbenden (stakeholders) hebben er
behoefte aan ervan verzekerd te zijn dat de
huishouding overeen adequaat management
control system beschikt, de informatie betrouw­
baar is en de relevantie wet- en regelgeving wordt
nageleefd. Accountants kunnen adviseren omtrent
de opzet van dergelijke systemen en de mededelin­
gen terzake van management attesteren. Mede als
gevolg van ontwikkelingen op het gebied van de
informatietechnologie ontstaan nieuwe - perma­
nente - informatiestromen. Aan deze informatie en
de systemen die de informatie voortbrengen, dient
zekerheid te worden toegevoegd. Naast nieuwe
vormen van informatieverschaffing kan ook een
(review)rol worden loebedeeld aan kwartaal- en
halfjaarcijfers. Duidelijk waarneembaar is de
vraag naar meer betrokkenheid van de accountant
bij prospectieve informatie. Het beroep moet zich
op dit gebied proactief opstellen. In dit verband
wordt ook melding gemaakt van het feit dat
management wellicht in de toekomst mededelingen
moet doen met betrekking tot going concernaspecten. Deze mededeling moet dan door de
accountant bevestigd worden. Binnen IAPCverband wordt tevens nog gesteld, dat assurance
services zich kunnen richten op: niet-financiële
operationele gegevens, statistische analyses,
human resource-aangelegenheden, kwaliteitsstan­
daarden en performance-indicatoren. Het Green
Paper vermeldt mogelijke activiteiten voor de
accountants op het gebied van het milieu en op het
sociale terrein. Zoals bli jkt bestaat behoefte bij
belanghebbenden aan hel toevoegen van zekerheid
aan informatie, systemen en processen. Accoun­
tants dienen bij dit proces een proactieve rol te
spelen. Accountants hebben zich tot nu toe deze
rol niet altijd adequaat toegeëigend. De aansprakelijkheidsproblematiek heeft hier wel enigszins
aan bijgedragen. De internationale ontwikkelingen
op dit gebied - waaronder die in de Verenigde
Staten - moeten nauwlettend worden gevolgd. Ook
in Nederland vindt de discussie omtrent de aansprakelijkheidsproblematiek thans plaats.
 214

Waarborgen
Teneinde de rol en de positie van de accountant
ook in de toekomst te waarborgen, dienen een
aantal voorzieningen getroffen te worden. Deze
hebben in belangrijke mate betrekking op de
onafhankelijkheid en de objectiviteit van de
accountant. Een belangrijke voorwaarde is dat de
invloed van management op de benoeming en de
beloning van de accountant niet te groot is. In dit
verband kunnen commissarissen en audit commit­
tees een belangrijke rol spelen. Ook andere
voorzieningen, zoals benoeming voor een vaste
periode en nadere regelingen met betrekking tot de
lees, kunnen worden genoemd. De organisatie
waarbinnen de accountants opereren staat ook een
aantal middelen ten dienste. Verplichte partnerrotatie (bijvoorbeeld na zeven jaar), het systeem van
een tweede partner, alsmede verplichte consultatie
binnen de organisatie in geval van second opinions
en fee-onderhandelingen. Het naleven van de
standaarden op het gebied van de accountantscon­
trole, alsmede de overige kwaliteitsaspecten,
dienen te worden waargenomen door onafhankelij­
ke reviewteams. Deze teams kunnen in bijzondere
gevallen ook aandacht besteden aan de relatie
controle- en adviesdiensten en fee-aangelegenheden. Bij dit laatste valt te denken aan sterk afwij­
kende fees van de voorganger of in proposalsituaties. In geval de reikwijdte van de accountantsver­
klaring wordt aangepast, zal ook de formulering
van de verklaring aanpassing behoeven. Ook hier
dient IFAC, IAPC een leidende rol te vervullen.
LITERATUUR
Commissie Corporate Governance, (1996), Corporate Gover­

nance in Nederland.
European Commission, (1996), Green Paper, the Role, the

Position, and the Liability of the Statutory Auditor within
the European Union, EC, Brussel.
European Contact Group, (1996), Responding to Market
Expectations an action plan to reduce the expectation gap,
rapport acht grote internationale accountantskantoren.
Fédération des Experts Comptables Européens, (1996), the

Role, Position and Liability of the Statutory Auditor in the
European Union, FEE, Brussel.
 Gortemaker, J.C.A., (1991), Panta Rhei, Erasmus Universiteit
Rotterdam.
MEI 1997

E ! ab.
