De beteekenis der Insektenetende vogels voor de bodemkultuur
RSrig meen~ uit al zijne overwegingen gerust deze conelusie te mogen irekken : Geheel onjuist is de qneenil~g ,van
heT~, die beweren dat de insektenetende vogels voorna~nelijk
nuttige inse~ten eten, en dat deze vogels daardoor eerder
sehadelijk dan nuttig zouden zijn. Degenen,die dit beweren,
vergeten dat de voge]s binnen zekere grenzen alles eten wat
voorradig is, zonder zich fe bekommeren om war wij , schadelijk 9 of 9 nuttig 9 gelieven te noemen ; en dat de absolute
mogelijkheid om schadelijke of indifferente insekten roachrig te worden, voor de vogels reel grooter is, dan nuttig e
insekfen op groote sehaal te verorberen. War nu de sluipwespen of parasietvliegen aangaat, zoo zijn doze eigenlijk
alleen in ~5ne ontwlkkelingsperiode, nl. (lie van volwassen
dier, aan den aanval van vogels blootgestehl, daar zij in
den toesCand van el, van larve en ten deele ook van pop, in
't lichaam van den hospes verborgen leven. In den toestand van volwassen insekt worden zij hoofdzakelijk alleen
door zulke vogels bedreigd, die voornamelijk vliegende
insekten vangen, en dat zijn niet zoo heel vele voge]soorten.
In hunne andere gedaanteverwisselingstoestaltden worden
zij alleen toevallig door vogels gedood, wanneer nl. her
insekt, waarin zij leven, door een' Vogel wordt opgegeten.
Hoe staaf her echter met do schade]ijke insekten? De
meeste som~ten wm vlinders en van bladwespen zijn gedurende ]tun geheele leven aan do vervo]ging door voge]s
blootgesteld. Yele van deze schadeli.ike dieren overwinferen 6f als el bf a]s pop, dus in een' toesiand, waarin oek
die kleine vogels (meezen, goudhaantje% boomkruipers,
boomklevers) ze kunnen vinden, welke gedurende den
winter bij ons blijven. Wel zijn vele rupsen r
hare

--

131

---.
 beharing tegen den aanval van sommiye vogels besehermd,
maar er zijn toeh weer andere voge]s, we]ke zieh door die
haren geenszlns ]aten weerhouden; en overigens zijn toeh
de insekten, welke in den rupsfoesiand door haren beschermd
zijn, in hunne andere oniwikkelingsioestanden wel degelijk
aan den aanval van vogels blootgest.e](1.
R6rig besluit her eerste gedeelte van zijn artikel met
dc volgende opmerkingen : 10 daf raider heI 6norm groote
aanfal in eene streek v<)orkomende ins&ten her aantal van
degenen, die voor de kulluurgewassen nuitig zi.in, inderdaad niet, groot is; 2~ dat deze nuttige insekten voIstrekt
niet meer aan den aanval van w)ge]s zijn blootgestehl dan
de sehadelijke en indifferente: 3~ dat zij inlegendeel door
vers(,hillende oorzaken zelfs fegen den aanval van vogels
bijz(,nder besehut zijn. - llet. tweede gedeelte van R6rig's opsiel is gewijd
aan de beantwoording der vraag : hocveel etch de inse'k|enetende vogels? Of m.aw. zi.jn zi.j d~)or do bevrediging van
hunne behoefte aan voedsel in staat, een' merkbaren invloed
uit te oefenen op bet aantal van de inseMen, welke zij eien ?
l)eze vraag k'm. zegt R6rig, Met al166n door wnarnemingen in de vrije natuur worden beantwoord; ()ok onder7,oekingen van den maaginhoud van hoeveel vogels dan ook,
kunnen op deze vraag geen anlwoord geven. ])e eenige
manier om die vraag tot oplossing te brengen, is deze : dot
met ieder van de voge]soorten, welke men met her oog
daarop wil onderT,oeken, afzonderlijl; voedingsproeven worden genomen, en wel onder omstandigheden, we]ke zooveel
mogelijk met. (lie, waaronder zi.i in de vrije natuur leven,
overeensiemmen.
 De waarneming der vrij levende vogels kan de be(loelde
vraag niet tot volledige oplossing brengen, om,lat (le sehuwheld der vogels oorzaak is, dat men gewoonlijk Met z66

--

132

--

dicht bij hen kan komen, dat men nauwkeurig zou kunnen
zien war zij dan toch voor insekten eten; hog minder zou
men kunnen uitmaken, hoeveel van die insekten zij veroberen. ]~Iaar ook in 't allergunstigste geval zou men ult
de waarneming van war een vogel in een bepaald tijdsverloop eet, hog geene conclusie mogen trekken ten opziehte
van war hij per dag aan insekfen gebruikt, daar her voedselverbruik op verschil]ende urea van den dag zoo heel verschil]end is. Her moge heel interessant zijm met bet
horloge in de hand na fe gaan, hoe reel ma]en per uur ten
vogel zijnen jongen voedsel brengt, - - op die wijze worden
geen resulfaten verkregen, die de boven gestelde vraag
oplossen.
Ook door her onderzoek van den maaginhoud van vogels,
die men gesehoten heeft, krijgen wij geen overzicht van
war ten vogel noodig heeft, omdat datgene war de maag
ten tijde van bet onderzoek aan voedsel bevat, nooit her
geheele dagrantsoen, maar sleehfs een gedeelte daarvun
bevat. Voor de oplossing van andere vragen kan her onderzoek van den maaginhoud van vogels van reel nut zijn;
maar her is onvoldoende voor de beantwoording van de
quEestie, hoeveel de insektenetende vogels eten, en of zij dus
in eerie streek merkbaren invloed kunnea uitoefenen op her
aantal van de daar voorkomende insekten (, auf den Bestand
der yon ihnen gewShnlieh verspeisten Insekten ~). Daarvoor zijn voedingsproeven noodig.
 Die voedingsproeven eehter zijn niet zoo eenvoudig als
men alliehb zou meenen. Men moet toch er voor zorgen,
dat men die samenstelling van her vogelvoedsel vindt,
waarbij eene bepaalde soort zieh op den duur w.hl bev[ndt,
en wel een voedsel, weIks bestanddeelen zoo juist moge]ijk
overeenstemmen met die stoffen, waarmee de vogel zich in
de vrlje natuur voedt.
--- 133 - De voedingsproeven werden genomen in kooien, die
z55 groot waren en zoodanig ingericht, dat de vogels zich
daarin zoo goed als onder hunne natuur]ijke ]evensvoorwaarden konden ophouden. Ik heb dezen zomer, bij mijn
bezoek aan de 9 Biol,ogische Anstalt fiir Land- und Forstwirschaft 9 te Dahlem bij Berlijn, de gelegenheid gehad,
de doelmatige inrichting der bedoelde kooien te zien en te
bewonderen. Her zou mij te vet voeren, wilde ik hier de
inrichting dezer kooien nader beschrijven. In de kooien
is gezorgd voor stroomend water, waarin de vogels zich
kunnen baden; men vindt e r a ] naar de vogelsoor~, die
bestudeerd wordt, sparren of dennen, ooftboomen en andere
soorten van loofhout in, ook wel kunstmatige moeraspartijen, of vrij diepe waterbekkens. Een kleine studeerkamer
voor D ~ RSrig is midden tusschen de groote vogelkooien
aangebraeht, zoodat hij alle gelegenheid heeft, zijne waarnemingen te d~en.
Bij de voedingsproe,ven met kleine insektenetende vogelties l~omt bet er ten zeerste op aan, dat van her aangeboden
voedsel niets verloren gaat; want bij de betrekkelijk geringe
hoevee]heden voedsel, waarvan hier sprake is, zal ook her
verloren gaan van overigens onbeduidende hoeveelheden
voedsel 9 her resultaat merkbaar van invloed zijn. RSrig
heeft zeer vernnftige middelen uitgedacht, om alle verlles
van voedsel te voarkomen.
 Met. versehillende vogels (een koperwie'klijster, een
paar uwartkopjes, twee huisroodstaartjes, een weidepleper,
een roodborstje, een spreeuw, enz.) werden voedingsproeven
genomen uitsluitend met meelwormen. In den winter gebruikt bij deze voeding, om bij enkele voorb~lden te
blijven, een spreeuw van 79 gram per dag : 15 gram meelwormen, bevatten~]e 6,2 gram droge stof, zijnde 8 % van her
levend gewioht; een zwnrtkopje v,~n 25 gram per dag:

--

134

--

6,3 gram meelwormen, bevaftende 2,5 gram droge sfof,
zijnde 10 % van her levend gewicht; een roodborsfje van
16,5 gram per dag: 5,4 gram meelwormen, bevaftende
2,2 gram droge stof, zijnde 13,4 % van her Ievend gewicht.
In den zomer (bij lange dagen) gebruikte een spreeuw
per (tag 11,9 % van zijn levend gewicht nan droge sfof; een
zwarfkopje per dag 19,2 % van zijn levend gewicht aan droge
stof:; een roodborstje per dag 20 % van zijn levend gewicht
aan droge stof.
Vervotgens werden voedingsproeven genomen met een
bepaald rantsoen meelwormen en daarbij eene soort van
koek, vervaardigd uit mierenpoppen, eierenbrcrod, hennepkorrels, maanzaadmeel en'rundcrvet. Als objecten dienden
meezen, boomklevers, goudhaantjes en een paar zangers.
War de verkregen resultaten betre~t, vermeld ik de
volgende proef met 3 zwartkopmeezen, 3 zwarte meezen,
1 blauwmees, 1 kuifmees en een goudhaantje, wegende te
zamcn 84,8 gram. Deze voge]r
werden 34 dagen lang
gevoederd. Zij nuttigden in dien tijd 495 gram voederkoek
en 1020 stuks meelwormen; in welk gczamenlijk voedsel
aanwezig was ann droge stof 519,7 gram. r e r dag gebruiken zij dus 15,3 gram, war neerkomt op 18 % van hun
levend gewicht aan droge stof.
Eene andere proef, met 4 btauwmeezen, 4 kuifmeezen cn
eene koolmees genomen, had tot resultaat' dat per dag zelfs
22,3 %- van her levend gewicht dezer vogels aan droge stof
werd verorberd.
 Verder werden proeven genomen met verschil]ende
vogels, aan welke een los mengsel werd gegeven van mierenpoppen, eierenbrood, meel van maanzaad, vet van hennepzaad, waarbij dan 5 ~ 8 meelwormen voor iederen vogel per
dag werden gevoegd. Deze proeven werden genomen gedurende []e maanden Augustus tot October, voor iedere soort

--

135

~-

vall vogels of groep van vogels gedurende 80 dagen.
Daaruit bleek dat meezen, goudhaantjes, roodstaartjes, roodb,rstjes en piepers in den zomer, wanneer zij zieh vrij kunhen bewegexr, meer dan dubbel zooveel voedsel opnemen als
zij in den winter gebruiken in een kleinere keel, zoodat de
verhoud!ng van ]let levend gewieht tot de dagelijks gebruikte hoeveelheid droge stof zieh verhoudt als 100 to~
26 ~ 30.
Uit al ,le genomen proeven bleek, dat de behoefte van
de vogels aan voedsel ~norm greet is. Zij nemen dan ook
den gehee]en (lag door bijna onophoudelijk voedse] in kleine
hoevee]heden op. tier bleek verder dat de kleine voge]t.jes
niet in start zijn, dagen o~ ook maar halve dagen ]ang te
hongeren, zonder dat hunne gezoJldheid er ernstig onder
]ij,lt. De groote beweeglijkheid dezer voge]tjes maakt~ dat
zi~i in de vrije natuur, zelfs wanneer op eerie bepaalde
i)laats voedsel genoeg aanwezig is, daar niet eerst alles
opeten, om eerst daarna elders hun geluk te beproeven; zij
zoeken hun voedse] nu hier, dan daar, ook waar minder
voedsel aanwezig is. Deze omstandigheid is van greet
belang bij (]e beoordeeling van de ceeonomische beteekents
der vogels : ,leze bestaat gewoonlijk niet enkel d~i~rin, dat
zi,i groote massa's op bepaalde plaa.tsen aanwezig,e insekten
opeten, maar ook vooral d(t~irin, dat zij de insekten, die bier
c~, zlddr nog maar in geringen getaJe voorkomen, verdelgen.
 De beteekenis der vogels is dus niet die, (lat zij insektenplagen doen ophouden, maar w~l die, dat zij sterke vermeerdering van insekten en daarmee inseldenplagen voorkomen.
R6rig toont aan, dat. 20 meezen (dat is ~ n paar met de
nakomelingst.hap, die dit in d~n jaar oplevert) jaarlijks
25 ]dlogram (h'oge stof als voe(~sel gebruiken, ~lus wanneer
zij uitsluitend i,,sek[en eten, minstens 75 kilogram ]evbnde
iusek~en, huun(, eieren, ]arvcn on poppen. Zou dan de

--

136

--

invloed der vogels, wanneer zij zich met sehaddlijke insekten
voeden, - - aldus vraagt RSrig - - niet van meer beteekenis
zijn dan war wij ooit met kunstmatlge verdelgingsmiJdelen
kunnen bereiken? - De derde vraag, die RSrig stelde, nl. welke insekten
hoo~dza'kelijk door de vogels women gegeten, is van 't allergrootsfe belang; en van de beantwoording dezer vraag zal
afhangen of wij werkelijk in de vogels een' grooten factor
bij de vermindering van schadelijke insekten moeten zien
of dat zij voornamelijk indifferente insekten eten. D" RSrig
begint met te zeggen, dat hij ook ter oplossing van deze
qu~estie voederproeven heeft ingesteld, hoewel bier de
waarneming van de vogels in de vrije n~tuur inderdaad
omtrent vele zaken volledige inlichting kan gevea. ]tij
haalt vervolgens eerst eenige voorbeelden aan van verdelging van schadelijke insekten door verschillende vogelsoorten. Ik zal mij ervan onthouden, die voorbeelden hler te
herhalen, daar ik in her vorige gedeelte van mijn opstel
daaromtreat reeds voorbeelden genoeg heb aangehaald; liever ga ik over tot her bespreken van R6rig's proefnemingen.
 Deze proefnemingen, die ten doel hadden, uit te maken,
welke insekten en welke ontwikke]ingstoestanden van deze
door bepaalde vogelsoorten verteerd worden, werden meestal
op deze manier ingesteld, dat den vogels deze insekten werden aangeboden nevens her voedsel, 't welk zij gewoonlijk
kregen. Dan werd waargenomen bf en hoeveel van deze
insekten werden opgenomen, terwijl de vogels toch ander
gesehikt voedsel konden krijgen zooveel als zij wilden.
S~eeds werd er veor gezorgd dat de aangeboden insekten zich
onder dezelfde omstandigheden bevonden als in de vrije
natuur. Want alleen d~n zal men uit de waarnemingen,
die men in de groote kooien maakt, gevo]gtrekkingen kunnen
maken omtrent her gedrag der vogels in de vrije natuur.
--

137

--

Proeven werden genomen met de eleren van de non en
van den dennenprocessiespinner, me4 dennenspanrupsen,
met dennenprocessierupsen, met de rupsen van den bastaardsatijnvlinder, met sparren- en wilgenbastaardrupsen, met
poppea van ringelrups, wilgenspinner en non, met volwassen v]inders van koolwitje, ringelrups, plakker, wilgenst)ilmer, - - met bladluizen, wantsen (Aradus ci~tamoneus),
wilgengalmuggen (Cecidomyia saliciperda), harsbuitenrupsen, dennenlotrupsen, sehorskevers en rozenkevertjes.
 Her zou mij t e v e r voeren, wilde ik bier een kort rclaas
geven van a l de genomen t~roeven. Sleehts 66ne proef zij
hier in 't kort verme]d, o,n een voorbeeld te geven van de
nauwkeurige wijze, waarop RSrig werkte. 't Betref~ voedingsproeven met. eleren van den nonvlinder. Deze v]inder
leg~ hare eieren in groote hoopen in reten van de schors,
waar zij goed verborgen zijn. H e t scheen n u eerst, bij
opperv]akkige beschouwing, her meest gewenscht, dag de
eieren van den nonvlinder den meezen (de v<~ge]s met welke
de proeven zouden worden genomen) op de schors van dennen werden aangeboden. Maar dat ging niet: wanneer
men van de dennen in 't bosch stukken schors afnam, lieten
vele eieren reeds in her bosch los en vielen zij op den groml.
Daarbij zou ook hog gekomen zijn, dat de meezen reeds mt
louter nieuwsgierigheid de haar aangeboden stukken schors
hadden onderzocht, en dus de eieren eerder hadden gevonden
en opgegeten, dan in de vrije natuur he~ geval zou zijn
geweest. Ten slotte zou bet onmogelijk geweest zijn, her
aanial der aan de schors zittende eieren ook maar bij benadering te bepalen.
 RSrig nu ging aldus te werl~. In de kooi, waarln z~eh
de meezen bevonden, stond de stare van een' ouden kerseboom, die diepe splelen in de schors had. Deze stare werd
uit de kooi genomen, en met eene dunne gomlaag bestreken,
10

--

138 - -

vooral in de sehorsspleten. Vervolgens werd daarover been
eene vooraf a fgewogen hoeveelheid nonneneieren uitgeschud, zoodat deze in de reten bleven kleven. Daarna werd
de kersestam weer op zijne (rude plaats gezet, en de meezen
konden nu naar hartelust beginnen, de eieren te zoeken en
te eten; althans wanneer ze er trek in hadden : immers ze
hadden ander voedsel, waa,rvan RSrig bij ervaring wist, dat
ze het graag eten, in voorraad.
Daar ongeveer 1620 nonneneieren op ~ n gram gaan,
was her gemakkelijk te berekenen, hoeveel eieren ongeveer
aan den kersestam waren bevestigd, wijl her gewieht van
deze eieren bekend was.
 In de kooi, welke voor de proefneming diende, w,~ren
drie blauwmeezen en drie zwar~ meezen, welke een mengsel
van mierenpoppen, eierenbrood, maanzaadmeel en rundervet, dat zij gaarne bleken te lusten, te hunner beschikking
hadden, en daarbij hog per dag een pear meelwormen
kregen. Hoewel nu deze meezen anders voedsel gen~:g
ter dispositie hadden, aten zij gemiddeld ieder tooh per
dag nog ongeveer 2000 eieren; en wanneer her gewone
gemengde voeder werd weggelzten, maar iedere vogel 5 k 10
meelwormen per dag kreeg, werden 5 gram, d.i. 8 k 9000
nonneneieren per dag gebruikt. - - Bij eene proefneming
met twee zwartkopmeezen ging her even zoo; deze gebruikten, wanneer ze ander voedsel in overvloed konden krijgen,
toch nog ieder + 1500 nonneneleren. - - Koolmeezen daarentegen bleken bijkans geene nonneneieren te nuttigen; dat
staat met hare leefwijze in verband, in zoover namenlijk als
deze zelden de dikke stammen der boomen op daar aanwezige insekten onderzoeken, maar vooral de twijgen en 'knoppen schoon zoeken, war trouwens ook de andere meezen
gaarne doen. - Op de wijze als de bovenbeschreven voedingsproef van

--

]39

--

meezen met nonneneieren, zijn door RSrig een zeer groot
aanta] andere proeven genomen, steeds met de meest mogelijke nauwkeurigheid en met alle denkbare voorzorgen.
Zeker is iemand als RSrig beter dan wie dan ook gerechtigd, om een oordeel uit te spreken omtrent de ceconomische
beteekenis der vogels. En nu is her merkwaardig, op te
merken }let verschil niet slechts tusschen de conclusies,
waartoe hij en S~verin komen, maar ook her verschil tussehen de wijze, waarop deze twee personen hunne concl.usie
uitspreken.
 Na melding gemaakt te hebben van een aanta] vr~j
onvolledige onderzoekingen van den maaginhoud van vogels,
en na een aantal redeneeringen te hebben neergeschreven,
die bij meet dan oppervlakkige beschouwing blijken, geen
steek te houden, concludeert S~verin : ~-On ne peut plus
soutenir, h notre @oque, qu'il faut prot~ger les oiseanx
parce qu'ils sont utiles ~ l'agriculture. Des lois ou r~glements consacrant pareil]e th~orie, so.nt condamn~s k tomber
h n~ant.
RSrig besluit zijne verhandeling, die uitvoerige verslagen van nauwgezette proefnemingen en van waarnemingen in de vrije natuur bevat, op zeer beseheiden ti~on :
Wie ich zu Anfang hervorhob, ist durch die vor]iegende
Arbeit erst ein kleiner Tell der Aufgabe gelSst, welche uns
durch die Frage nach der wirtschaftl[chen Bedeutung der
insektenfressenden VSgel gestellt wird. Das Eine aber hoffe
ich durch die quantitativen Ffitterungsversuche hinreichend
gezeigt zu haben, dass bei reichlichem Vorhandenseim
soleher VSgel die absolute MSglichkeit vorliegt, durch sie
die Insek~en im Zaum zu halten, da ihrem NahrungsbedfiHnis taglich eine ausserordentlich grosse Zahl derse]ben
zum 0pfer fallen.
. Fiir eine Reihe der sch/idliehen Insekte~a konn~r ich

--

140

--

aueh feststellen, dass und in welchen Entwickelungszustiinden sie yon verschiedenen VSgeln verzehrt we~den;
und wenn in dieser Beziehung auch erst ein kurzer Anfang
vorliegt, so is t doch wenigstens, wie ich glaube, der Weg
vorgezeichnet, auf dem man zu einem endliehen Absehluss
gelangen kann.
Naar ik meen, heb ik reeds in het eerste gedeelte van
mijne bespreking van her artikel des Heeren S~verin a.angetoond, dat diens redeneeringen niet sCeekhoudend zijn
en zijne conclusies met de waarneming in strijd. De
belangrijke, nauwgezette proefnemingen van RSrig hebben her nut althans van een zeker aanta,1 insektenetende
vogelsoorten onomstoofe~ijk aangetoond. Er is dus a]le
reden, om deze bij de wet te besehermen 66k in her belang
vaa de bodemkultuur.
 Dar niet alle vogelsoorten, die uitsluitend of hoo~zakelijk insekfen eten, voor de bodemkultuur in ons ]and van
zoo overwegende beteekenis zijn, stem ik gaarne toe. Dat
onze landbouw, houttee]t en tuinbouw er zooveel slechter
aan toe zouden zijn, wanneer er eens geen hoppen, wielewalen, blauwborstjes of baardmannetjes in ons land voorkwamen, zou ik niet gaarne beweren.
Ik ben her met den tIeer S6verin eens, d a t e r ook andere
redenen zijn, waarom her willekeurig dooden van vogels
moet worden a fgekeurd. De vogels brengen ontzachelijk
veel bij tot de liefelijkheid van eene streek, tier ligt m.i.
wel degelijk op de weg van den Staat, door bescherming van
de vogels de schoonheid der natuur te bevorderen.
Ook om redenen van ethischen aard wensch ik de vogels
te beschermen, voor zoover er geen redenen zijn om ze
te dooden. Tegen her vanda]isme van onze Nedex]andsche
jeugd, of liever van ons Nederlandsch publiek, dient
ook

--

1 4 1 -

waar het de vernieling van vogels en v.ge]nestcn betref/,-kraehtig te worden opgctredcn.
Verder dienen ook in 't belang van de wetensehap de
zehlzame vogelsoorten zooveel mogelijk veer algeheele uitroeiing te worden behoe'.l. ])e Nederlandsche Yerecniging
tot het Behoud van ~'atuurm(mument(,n is, hoe jong o,k
hog, in (lit apzieht, reeds kraehtig werkzaam ; maar de Staat
kan tTaar in haar streven helpen, door bij de wet..'her dooden
van vogels in % "dgemeen te verbleden.
 En ten sloOe komt het mij veto', dat wettelijke bescherruing van alle vogelsoorten, - - ook van degenen, die niet
v a n (eeonomische 1)eieekenis kunnen worden geacht, ---- her
eenige middel is, om een afdoende 1)eseherming a a n de
ceeonomlsehe nuttige sooHen te vers~'haffen. Wettelijke
besoherming sle('hts van be/umlde so~wien vo,,rkomt, ni(,t
de erva.rh)g is daar om hot te l)ewijzen
dat ook (b'ze
s(mHml w(wden ged(md ('n hare nesten worden uigehaahl'.
'['egenw(mrdig is her w)or de met de naleving der voge]enwet, 1)e|a~te aml)h,naren - - zelfs wanneer zij alle bij die
wet 1)es('hermde vogels konden herkennen .... zeer moeili.ik,
wanneev de ver&whieu getne gedoode vogels ()f eiereh bij
zich hebben, le emlsiateeren of zij ()1~bij de wet besehermde,
vogels .iagen en hunne neslelt traehten uit h' halen, dan wel
onbesehermde vogels achtervolgen.
get, eerste artikel van eene nieuwe vogelenwet zotl. m . i.
 moeten lui(len : 9 IIet. is verboden, - - behoudens her in
volgende artikels bepaalde - - in 't, wild levendc vogels te
dooden, te vangen, te verkoopen, te keep aan te bieden en
te vervoeren, alsmede hunne nesten nit te halen en te verstoren ~). Reeds vroe, ger (zie ~ Tijds(.hri{t over Plantenziekten ,, Y I I ~ jaargang, 1901; bl. 165-17(;) heb ik dit
denkl>eehl uitgeslwoken, en tevens daarbij vermehl, hoe
- - nuar ik mij voorstelde - - zou kunnen worden gezorgd,

--

142

--

dat vogels, die schade doen voor den ]andbouw, werden
besireden. Van harte hoop ik dat spoedig eene nieuwe
vogelenwet ~ tot stand moge komen, die als basis heeft :
beseherming van "llle in ons land in 't wild voorkomende
vogelsoorten; maar die toch gelegenheid geefl om - - w,aar
her noodig is - - voor den landbouw schadelijke vogels te
bestrljden, die her vangen van vogels voor een wetenschappelijk doel toestaat, die de jacht op vogels, welke tot her
wild behooren, niet al te zeer belemmert, en tevens her
houden van kamervogels niet onmogelijk maakt. Aan zoo'n
nieuwe 9 vogelenwet 9 die reel gemakkelijker zou kunnen
women gehandhaafd dan de thans vigeerende wet, - - aan
zoo'n nieuwe ~ vogelenwet ~ is inderdaad reel behoefte.
Mocht de Heer Sdverin mij hebben overtuigd, dat de insektenet.ende vogels inderdaad geen mconomische beteekenis
hebben, dan nog zou ik zoo'n nieuwe wet wenschen, op
ethische en aesthetische gronden zoowel als in 't belang van
de wetenschap. Maar met nog meer aandrang spreek ik den
wensch naar eene nieuwe wet uit, omdat ik in 't allerminst
niet door her opstel van den Iteer S~verin in mijne overtuiging geschokt ben, dat zoodanige wet 66k zou zijn in her
welbegrepen belang van alle takken van bodemkultuur.
 Wageningen, 6 October 1906.
$. RITzE~A Bos.
