BEHEERSING VAN DE INVOER BIJ AUTOMATIESYSTEMEN
BEHEERSING VAN DE INVOER BIJ AUTOMATIESYSTEMEN
door W. Hartman
„It would be an inconvenient
rule if nothing could be
done until everything can
be done.”
Churchill
I INLEIDING
a. Het ontwerpen van informatiesystemen voor automatische verwerking met
rekentuig is geen sinecure. De meest uitgebreide studie hiervoor dreigt echter nutte­
loos te worden indien bij de gegevensinvoer fouten worden gemaakt
Met voorbijgaan aan de zeer omvangrijke problematiek, verbonden aan het
systeemontwerp als zodanig, willen wij in het kader van dit artikel nader ingaan
op een aantal aspekten van de organisatie van de invoer, een onderwerp dat in
vakkringen nog weinig aandacht heeft.
b. Allereerst een aantal begrippen. Hoewel wij in het vervolg van dit artikel
zullen trachten nederlandse termen te gebruiken, is het - helaas! - voor de duide­
lijkheid noodzakelijk, de frekwent gebruikte engelse equivalenten als toelichting
te vermelden.
Bestand (= file)
Een bestand is een samenhangende verzameling gegevens inzake een informatieobjekt, als regel opgebouwd uit een aantal bestanddelen.1) Voor hen die de term
„bestand” als een germanisme afwijzen, kan de term „lias” worden aanbevolen.
Ook kan nog genoemd worden het door Prof. Starreveld geïntroduceerde „infor­
matieverzameling”: Wij menen echter dat dit woord te lang is voor dagelijks ge­
bruik.
Bestanddeel (=logical record2))
Een bestanddeel is een samenhangende verzameling gegevens inzake een komponent van een bestand en is als regel opgebouwd uit een aantal velden.3)
Het komt veelvuldig voor, dat een bestanddeel een variërend aantal velden
bevat.
Alternatieven voor de term bestanddeel zijn: onderdeel, rekening, post, (boekings-)hoofd, element.
1) Honeywell Glossary of Data Processing and Communications terms: „File = a collection of
related records”.
2) Bepaalde auteurs, bijv. Laden & Gildersleeve in „System design for computer applications”
gebruiken „record” en „item” door elkaar; elders, bijv. in Cobol-61, wordt „item” in plaats van
„field” gebruikt als onderverdeling van „record”.
 3) Honeywell Glossary: „Record = a group of related facts or fields of information treated
as a unit......... ”.
m a b biz. 161

Veld{= field)
Een veld is een gegeven dat een bepaalde, eigen, betekenis heeft en is opgebouwd
uit een aantal tekens (= characters).4) 5)
Deze term wordt ook gebruikt voor de technische presentatie van het gegeven:
vergelijk bijv. de uitdrukking „kaartveld”.
Een veld heeft veelal een vaste lengte; bij ponsbandinvoer kan hiervan ter be­
sparing van inleestijd op eenvoudige wijze worden afgeweken.
De definiëring van de reeks termen „bestand - bestanddeel - veld” is gebaseerd
op de informatie-inhoud.
Hiernaast komen termen voor, die betrekking hebben op de verschijningsvorm
van de informatie:
Blok (= block)
Een blok bestaat uit een aantal gegevens, dat bij in- en uitvoer van rekentuig als
één geheel wordt behandeld; het is als regel opgebouwd uit een aantal subblokken.
Subblok (= physical record)
Een subblok is een komponent van een blok en bestaat uit een aantal gegevens, als
regel inzake een verrichte bedrijfshandeling of inzake een bestand en is opgebouwd
uit een aantal velden.
Bijv.: een ponskaart of door sluittekens afgebakende groepen van velden op een
ponsband of magneetband.
Het aantal velden behoeft niet gelijk te zijn aan de groep velden, die tezamen
een bestanddeel of een volledige mutatie vormen.
Ter verduidelijking een schematisch weergave:
BESTAND
BESTANDDEEL

VELD

BLOK
SUB­
BLOK

II INDELING VAN KONTROLE-KATEGORIEEN
a. Technische of ingebouwde kontroles
Voor de vele elementaire, technische kontrolemogelijkheden die los staan van de
informatiesystemen maar veelal als standaard zijn ingebouwd in apparatuur ( =
4) Honeywell Glossary: „Field = a specified area of a record used for a particular category
of data . . . . ”.
51 IBM, manual Decision tables: „A field contains a value or unit of information”.
 m a b biz. 162

hardware) of in fabrikantenprogramma’s (= software, zoals sorteren, assemble­
ren met bijv. makro-opdrachten voor gegevensin- en uitvoer van het rekentuig)
wordt verwezen naar het boek van Van Belkum en Van ’t Klooster.6) Deze inge­
bouwde kontroles dienen voornamelijk als beveiliging tegen verminking bij de
informatiebehandeling door machines en worden dus beheerst door de stand van
de techniek.
b. Produktiebeveiliging
Evenmin wil ik in het bestek van dit artikel op een andere reeks van kontrolemaatregelen ingaan, die bijv. betrekking hebben op beveiliging van het bewaren
van programma’s en bestanden en op het tegengaan van akkuratessefouten van
operateurs. Deze kontroles hebben hun plaats binnen de afdeling voor machinale
verwerking.
c. Procedure- of Invoerkontroles
De kontrole op de invoer omvat het trajekt vanaf kreatie bij de bron van de in te
voeren gegevens tot en met de overdracht voor machinale verwerking.
Gezien de veelal bestaande funktiescheiding en de geografische afstand is dit
een gebied waar kontroles niet alleen mogelijk, maar ook zeer noodzakelijk zijn.
d. Te programmeren of systeem-kontroles
Speciaal een informatiesysteem dat een omvangrijke integratie in de gegevensver­
werking heeft verankerd in een samenstel van computerprogramma’s is van grote
betekenis voor kontrolehandelingen.
Niet alleen omdat meerdere kontrolesoorten doelmatig kunnen worden toege­
past, maar tevens omdat de programma’s waarin de kontrolestappen zijn opge­
nomen een betere garantie geven voor daadwerkelijke en konsekwente toepassing
dan een funktionaris die hiervoor verantwoordelijk zou zijn.
 Vele van de te programmeren kontroles zijn kontroles op de invoer en inzoverre
is de benaming van punt c hierboven niet juist. Dit vindt zijn oorzaak in het feit
dat bij volgtijdige verwerking (serial of sequential processing) de invoer eerst tot
partijen wordt geformeerd voordat tot de eigenlijke verwerking wordt overge­
gaan. In deze voorfase is het efficiënt, tevens reeds zo ver mogelijk de invoer te
zuiveren (screenen).
Wij hebben in deze indeling de term organisatorische kontrole vermeden omdat wij
deze te ruim achten: De kategorieën b t/m d kunnen hiertoe gerekend worden.
In het nu volgende zullen wij met voorbijgaan van de kontroleaspekten die met de
eigenlijke werking van het systeem samenhangen ons beperken tot de mogelijk­
heden tot beheersing van de invoer.
6) J. W. van Belkum en A. J. van ’t Klooster, „Administratieve Automatisering en Controle”,
Alphen aan de Rijn 1964.
m ab blz. 163

III OPZET VAN VERWERKING EN BESTANDINDELING
a. De gegevensinvoer doorloopt als regel meerdere fasen. Een gebruikelijk sche­
ma in geval van partijgewijze verwerking (= batch processing) is het volgende:

Van belang hierbij is de volgorde (= sequence).
Een bestand heeft veelal een konstante volgorde; in het algemeen geldt dat de
volgorde, die een minimum aan sortering voor in- en uitvoer vereist, de beste is.
Gezien de veelal naar verhouding grote omvang dient het omsorteren van be­
standen vermeden te worden: Hieruit volgt dat de gegevens die bepalend zijn
voor de volgorde een zo vast mogelijke waarde moeten hebben.
De sorteervolgorde wordt bepaald door het sorteerkenmerk (= key). Dit be­
staat uit één of meer tekens c.q. één of meer velden die in de regel de identifikatie
van het bestanddeel of van het „physical record” vormen.
 b. Voorbeeld:
In een bestand, dat is opgebouwd uit bestanddelen van verschillende lengte is een
hoofdsortering per bestanddeel en een subsortering per „physical record” aange­
bracht.
m ab blz. 164

Bij de zgn. permanente velden zal tenminste een veld aanwezig zijn dat het
hoofdsorteermerk bevat alsmede een identifikatiemogelijkheid van het permanente
veld. In de tekening is dit door een ster aangegeven. Bij de zgn. fakultatieve velden
daarentegen slechts een veld voor het subsorteerkenmerk:
subblok

Indien in het systeem het omsorteren van het bestand noodzakelijk is verdient
het aanbeveling, de sorteerkenmerken in elk subblok kompleet op te nemen, hoe­
wel dit uiteraard tot bestandvergroting leidt:

c. De moderne technieken maken het mogelijk essentiële informatie in logische
samenhang en in één vorm vastgelegd snel machinaal toegankelijk te maken.
Efficiëncy-stelregels als „vermijd doublures” en „kombineer gelijksoortige han­
delingen” vinden hun weerspiegeling in systeemopvattingen als de zgn. „integra­
ted” of „consolidated file approach”.
Wanneer dus in het vervolg kortweg over „bestand” gesproken wordt, stellen
wij ons een dergelijk moederbestand (= master file) voor ogen. Daarnaast is het
uiteraard toegelaten, elke andere gegevensverzameling, zoals een partij nieuwe in­
voer of een over een periode gekumuleerde hoeveelheid - verwerkte - mutaties een
mutatiebestand (= transaction file) te noemen.
m a b blz. 165

IV INVOERSOORTEN
Een bestand wordt bijgewerkt op grond van invoer. Wij onderscheiden twee
hoofdsoorten invoer:
- bestandwijzigingen (= file alterations)
- mutaties (= transactions).
 Bestandwijzigingen kunnen worden onderverdeeld in:
- toevoeging van bestanddelen (= additions)
- lichten van bestanddelen (= deletions)
- wijziging van sorteerkenmerk (= transfers)
- wijziging van inhoud van permanente velden (= changes)
Mutaties kunnen worden onderverdeeld in:
- toevoeging van fakultatieve velden
- lichten van fakultatieve velden
- wijziging van inhoud van permanente velden
- wijziging van inhoud van fakultatieve velden
In de praktijk komen kombinaties van deze invoersoorten frekwent voor.
Ondanks het onderscheid dat in de invoer en de gevolgen ervan kan worden
gemaakt zijn geen principiële redenen voor afzonderlijke verwerking te geven.
Gezamenlijke invoer in één machinegang bevordert de uniformiteit van het
systeem en reduceert de verwerkingstijd.
Aan dit streven worden grenzen gesteld door te complex wordende veldindeling van de invoer en te omvangrijke programma’s.
V IN VOER VERWERKING: HET PONSDOKUMENT
a. In deze paragraaf wordt uitgegaan van het reeds aanwezig zijn van invoer bij
m a b blz. 166

de ontstaansbron (source documents) en dus niet gesproken over - visuele - juistheidkontroles bij het aanmaken van invoerdokumenten c.q. bij het overnemen op
speciale ponskoncepten.
Ook gaan wij hier voorbij aan de verdiensten van zgn. uitlichtmethoden van
voorgeponste en vertolkte ponskaarten, aangezien deze een afwijkende procedure
hebben. Er moet dan gezorgd worden voor het op peil houden van het uitlichtbestand en er moet gelicht worden. Deze extra handelingen vervangen geheel of
gedeeltelijk het ponswerk waardoor een aantal van de hierna te bespreken kontroles niet mogelijk is. Daar staat tegenover, dat er slechts beperkte - visuele kontroles mogelijk zijn die moeten waken tegen de kansen op foutief lichten en
tegen verwisseling van kaarten bij het ponsen van variabele gegevens.
 b. Het bestek van een tijdschriftartikel leent zich niet voor een gedetailleerde
opsomming van de verschillende handelingen die de invoer voor een automatiesysteem moet ondergaan. Wel zullen wij trachten een beeld te geven van de aard
van de kontroles die op dit terrein aan de orde kunnen worden gesteld.
Wanneer men de verwerking van het ponsdokument beziet vanuit kontroleoogpunt dan valt de nadruk op akkuratesse- en volledigheidskontroles of kombinaties van beide. Nagegaan moet worden of het dokument volledig is ingevuld;
andere voorschriften kunnen betrekking hebben op het voortellen per dokument
of per partij dokumenten, op het registreren van gekreëerde dokumenten of op het
vermelden van vaste kontroletekens of kontrolegetallen.
Speciaal bij sorteergegevens is een extra waarborg voor juiste invoer zeer ge­
wenst. Een voorbeeld hiervan is, dat aan kodenummers een kontroleteken wordt
toegevoegd dat vooraf bepaald werd op grond van een rekenkundige bewerking
met de cijfers van het kodenummer.
Bij het ponsen wordt het kontroleteken onmiddellijk n^ het kodenummer aange­
slagen; de „check digit verifier” van de ponsmachine berekent het kontroleteken
op grond van het geponste kodenummer en vergelijkt zijn uitkomst met het aan­
geslagen kontroleteken; bij verschil wordt de machine geblokkeerd.7)
Als organisatorische maatregel is het ter versteviging van de kontrole op volle­
digheid en voortgang gewenst dat de hierbedoelde handelingen zoveel mogelijk
bij de bron van informatie geschieden.
VI KONVERSIE NAAR PONSKAART OP PONSBAND
a. De konversie is in principe omzetting van het ponsdokument in karakter­
schrift naar een informatiedrager in positieschrift.8) Dat deze informatie-drager
tevens een vertolking in karakterschrift kan bevatten of dat tegelijkertijd een
aparte publikatie (= report) wordt geproduceerd is bijzaak.
De nieuwe informatiedrager is door zijn strikt gedefinieerde indeling een subblok of physical record.
 7) Zie voor een voorbeeld de casus in het Rapport subcommissie C.A.B.: De Accountant april
1965, blz. 499 - 531.
8) Wij ontlenen deze termen, die kernachtiger zijn dan resp. „menselijk leesbaar schrift” en
„machinaal leesbaar schrift” aan de inaugurele rede van Prof. J. Nathans „De administratieve
informatieverzorging met betrekking tot de beslissingsvoorbereiding op korte termijn”; Amsterdam,
1964. Als een taalkundig juister alternatief voor karakterschrift zij hier nog melding gemaakt
van „letterschrift”.
m ab blz. 167

In dit stadium kunnen zowel handmatige als gemechaniseerde kontroles toege­
past worden. Handmatige zoals het uit een oogpunt van volledigheidskontrole
vastleggen in een register. Gemechaniseerde kontroles enerzijds door het double­
rend gebruiken van de apparatuur bijv. bij kontroleponsen (een handeling die
„vérification” wordt genoemd) en anderzijds door gebruikmaking van additionele
mogelijkheden van de konversiemachine bijv. het afdrukken van de reeds ge­
noemde publikatie, het narekenen van kontroletekens en kontrolegetallen, het
programmatisch nagaan van de formele juistheid van veldlengte, of van invulling
en gebruik van toegestane alfabetische, numerieke, alfanumerieke of speciale te­
kens. Deze laatste handelingen worden tot de „validation” gerekend.
Zowel de „vérification” als de „validation” vallen o.i. onder het begrip akkuratessekontrole. Met dien verstande, dat de publikatie zowel als het natellen van
kontroletotalen per partij dokumenten tevens een middel tot volledigheidskontrole
verschaffen.
Een - machinale - kontrole op het gebruik van geldige tekens in bepaalde velden
resp. op het gebruik van tekens van een bepaalde waarde reikt verder dan het
wezen van de akkuratessekontrole. In zo’n geval kan beter van juistheids- of
geldigheidskontrole gesproken worden.
Het behoeft geen betoog, dat vele van de hierbedoelde kontroles simultaan
kunnen worden toegepast.
 Een zeer belangrijk voordeel van zo grondig mogelijke kontrole bij de eerste
konversie van de invoer is dat de terugkoppeling naar de bron maximaal is qua
foutdetektie en minimaal qua tijdverlies. Dit pleit tevens voor de wenselijkheid
van decentrale invoerkonversie ook bij gebruik van centraal in het bedrijf opge­
steld rekentuig.
De rekengangen (= runs) op dit rekentuig behoeven dan niet of minder te
worden onderbroken c.q. voorafgegaan te worden door een kontrolegang.
b. Fouten in voortellingen
Het blijkt dat in de praktijk telfouten-in-voortellingen frekwenter voorkomen
dan ponsfouten. Dat dit een ernstig bezwaar vormt van deze kontrolemethodiek
wordt nog geaksentueerd door het feit, dat het de aandacht voor een goede invoerbehandeling eer doet verslappen dan intensiveren.
Het afhandelen van telfouten kan op twee plaatsen gelegd worden: bij de bron
of bij de konversie.
Wanneer bij de nulproef op grond van één van de konversiehandelingen een
afwijking aan het licht komt is het gebruikelijk dat ter plaatse de oorzaak wordt
opgespoord. Blijkt de oorzaak een ponsfout te zijn, dan dient men zelf een korrektiehandeling te verrichten. Blijkt de oorzaak een telfout te zijn, dan kàn men de
voortelling verbeteren, dit aantekenen in bijv. een ponsregister of op andere wijze
aan de informatiebron signaleren en vervolgens de korrektiehandeling uitvoeren.
Dit bevordert de snelheid van verwerking en het bijeenhouden van invoerpartijen.
Alleen in geval van twijfel, bijv. bij de interpretatie van slecht leesbare gegevens,
of in geval van vereiste absolute funktiescheiding wordt deze invoer als uitschieter
beschouwd.
 m ab blz. 168

c. Uitschieters9)
Uitschieters zijn hier ponsdokumenten die niet verwerkt kunnen worden. Dit be­
tekent in de praktijk dat de dokumenten retour gaan van bijv. ponskamer naar
lijnafdeling. Alleen al gezien de vertraging die dit veroorzaakt zijn wij van mening
dat men hiertoe niet snel moet overgaan. De retournering gaat gepaard met ver­
melding van de reden van uitschieten.
Aangezien uitschieters de volledigheidskontrole kunnen ondergraven, dient zorg
te worden besteed aan:
- verlagen van partijgewijze voortelling en afstemmen met de bij konversie ge­
maakte natelling.
- uitschieters voorzien van oorspronkelijk partijnummer en het verlagen van
stuktal op geleidebon en in kontroleregister indien de veronderstelde procedures
bij de invoer worden gevolgd.
VII KONVERSIE NAAR MAGNEETBAND
a. Bij konversie naar magneetband veronderstellen wij als ingangssituatie de
aanwezigheid van ponskaarten of ponsband.
Wederom is de akkuratessekontrole hierbij van groot belang, mede omdat ook
bij technisch zeer betrouwbare apparatuur toch altijd maatregelen moeten worden
getroffen voor automatische detektie van verminkingen. Het ligt dan ook voor de
hand, mede gezien het te verwaarlozen extra tijdbeslag op de machine, dat tijdens
de konversie naar magneetband kontroletekens en kontrolegetallen opnieuw wor­
den nagerekend. Tot deze kontrolesoort kunnen ook het nagaan van juiste lengte
van de ingevoerde bestanddelen en het verifiëren van voorgeschreven blanko­
velden gerekend worden.
Een andere reeks van kontroles is die op de volledigheid van de gekonverteerde
invoer. Dit kunnen zijn het natellen van het aantal invoerposten, het checken van
de aansluiting in volgnummers van de verwerkte posten of partijen en het natellen
van kontroletotalen per partij.
 Een volgende groep van kontrolemaatregelen heeft ten doel de geldigheid van
de invoer vast te stellen. Dit kan betrekking hebben op de juistheid van de invoermutatie als geheel, zoals een minimaal vereist aantal kaarten of subblokken of een
maximaal toelaatbaar aantal kaarten. Een voorbeeld van dit laatste is het toege­
staan aantal materiaalregels van een produktspecificatie.
Hierbij moet men attent zijn op het niet deugdelijk werken van deze kontrole
bij verstoring van de volgorde van de invoer. Andere voorbeelden zijn de kontrole
op de geldigheid van de soort ingelezen tekens per specifiek veld en de geldigheid
van de inhoud van bepaalde velden. Dit laatste wordt automatisch gekontroleerd
wanneer de waarde van het veld kan worden vergeleken met bijv. in het konversieprogramma opgenomen tabellen of met de inhoud van andere invoervelden waar­
mede een logische samenhang moet bestaan.
9) De term uitschieters wordt in onze werkkring algemeen gebruikt. Het ware wellicht juister
te spreken van afkeur, uitval of uitschot, aangezien het uitschieten, d.w.z. het zich onderscheiden
van soortgelijke exemplaren hier alleen in ongunstige zin voorkomt. De oorzaak ligt vermoedelijk
bij het eenvoudiger spraakgebruik in „vandaag 20 uitschieters” t.o. „vandaag werden 20 mutaties
uitgeschoten”.
m ab blz. 169

Een laatste vorm van kontrole die in dit verband moet worden genoemd is die
welke de invoer toetst op plausibiliteit. Men zou ook kunnen spreken van rede­
lijkheids- of waarschijnlijkheidskontrole. Een veel gebruikte engelse term is in dit
verband de „limit check”. Voorbeelden hiervan zijn:
- de specifikatie (= stuklijst) van een produkt mag niet meer dan bijv. 50 posities
bevatten.
- het aantal geregistreerde overuren op een loonkaart mag niet hoger zijn dan 15.
- een incidenteel rabat mag niet meer bedragen dan 25 °/o.
 b. Uitschieten van partijen
Bij kontrole per partij door de computer is het mogelijk een partij die niet konfirmeert aan het kontroletotaal van de partij in zijn geheel te doen uitschieten.
De enige argumenten pro zijn, dat de resterende invoer foutloos wordt en dat
het opnieuw invoeren van goede gegevens minder kans op fouten geeft dan het
invoeren van korrekties op foutief verwerkte gegevens.
De argumenten kontra wegen o.i. zwaarder:
- de resterende goede invoer wordt tezeer gedecimeerd door sporadische fouten in
relatief grote partijen (kleine partijen moeten op hun beurt vermeden worden
omdat deze veel extra kontrole- en konversiewerk vereisen).
- veel, overigens goede, invoer moet opnieuw ingelegd worden.
- bestanden worden te laat bijgewerkt.
c. Foutenbestand (= error file)
Om eenmaal ingevoerde gegevens niet verloren te doen gaan en om voortgangskontrole op korrektieprocedures uit te voeren kunnen uitschieters in een speciaal
foutenbestand opgenomen worden. Elke bijboeking moet uiteraard gepaard gaan
met het afdrukken van foutsignalen.10)
Een voorbeeld hiervan is invoer, waarbij verminking voorkomt in de inhoud
van de signifikante velden, speciaal wanneer deze als sorteerkenmerk dienen. Het
hierna te bespreken gebruik van fouttekens is in dit geval niet aanbevelenswaard.
De korrektieprocedure omvat een kombinatie van het invoeren van een goede
mutatie èn het afboeken van het foutenbestand.
Periodiek dient een overzicht van nog onafgehandelde fouten afgedrukt te
worden.
d. Machinale korrektie
Ter beperking van het aantal uitschieters kan getracht worden foutieve invoer
bruikbaar te maken voor verwerking, uiteraard met behoud van het signaleren van
de gekonstateerde afwijking en met vermelding van de automatisch aangebrachte
korrektie.
Automatisch korrigeren maakt het systeem minder gevoelig voor fouten bij de
invoer, terwijl voorts de invoer-procedure sneller kan worden afgewikkeld omdat
niet behoeft te worden teruggekoppeld voor het manuaal schrijven van korrekties.
 10) In aansluiting op het gewone spraakgebruik wordt de term „signaal” door ons gebruikt
in de betekenis van „sein, boodschap, waarschuwingsteken” en dus niet in de betekenis die de
Informatie- en Communicatietheorie er aan hecht. Wij zien parallellen aan het door ons gebruikte
„signaal” met begrippen als uitzonderingsverslaglegging ( = exception reporting) en bedrijfssignalering.
m ab blz. 170

e. Een voorbeeld11) van automatisch korrigeren, dat kan worden bereikt door
het gebruik van kontroletekens gekoppeld aan dat van de kontroletelling per
partij, hierna te noemen de vertikale natelling, volgt hieronder. In dit voorbeeld
onderscheiden wij drie soorten fouten, nl.:
- horizontale of getalfout
- vertikale of kolomfout
- kompenserende fout
- Formule voor kontroleteken: de afzonderlijke cijfers van het nummer, te beginnen bij de een­
hedenpositie, vermenigvuldigen met opklimmende machten van 2; de uitkomsten totaliseren,
het totaal delen door 11; de rest vormt het kontroleteken, waarbij een rest van 10 wordt weer­
gegeven met het minteken —.
- Formule voor vertikale natelling: sommeer afzonderlijke cijfers per kolom, het kontrolecijfer is
dan gelijk aan de waarde van de eenhedenpositic.
berekening
invoer van
kodekontrolenummer
teken
4 mutaties
a

1 23

0

3X2+2X4+1X8
------------------—------------------ = 2, rest 0

b

256

4

6X2+5X4+2X8
jj
— 4, rest 4

c

689

-

9X2+8X4+6X8
------------------—------------------ = 8, rest 10

d

109

4

9X240X4+1X8
------------------—------------------ = 2, rest 4

vertikale
natelling

057

1 + 2 + 6 + 1 = 10; dusO
2 + 5 + 8 + 0 = 15; dus 5
3 + 6 + 9 + 9 = 27; dus 7
Indien - slechts - cijfers in één vertikale of horizontale rij fout zijn, kan het computerprogramma
trachten de invoermutatie(s) te rekonstrueren.
 Horizontale oƒ getalfout
Indien de computer inleest: zal de computer narekenen:
a
123
0
123 0
b
4
256
256 4
c
689
689 d
1 90
4
190 0
057
048
De afwijking tussen nagerekend en ingelezen kontroleteken van mutatie d, resp. 0 en 4, wijst op
een fout in het kodenummer van deze mutatie.
De vergelijking tussen vertikale kontroletelling ’048’ en de ingelezen natelling ’057’ indiceert,
dat zowel in eenheden- als tientallenpositie een of meer fouten schuilen:
eenhedenpositie: 3 + 6 + 9 + x = tiental + 7; dus x = 9
tientallenpositie: 2 + 5 + 8 + y = tiental + 5; dus y = 0
Vervolgens moet opnieuw het kontroleteken van de gewijzigde mutatie d met kodenummer 109
berekend worden: dit blijkt overeen te komen met het ingelezen kontroleteken 4.
-

11) Vrij naar Laden & Gildersleeve, „System Design for Computer Applications” blz. 199 - 202.
m ab blz. 171

Vertikale of kolomfout

Indien de computer inleest: zal de computer narekenen:
a
133
0
13 3 4
b
256
4
256 4
c
699
699 3
d
109
4
109 4
natelling 0 5 7
077
De vergelijking tussen kontrole- en natelling leert, dat de tientallenkolom fout is; tevens geven
de nagerekende kontroletekens aan, dat de kodenummers in de mutaties a en c fout zijn:

3X 2+ i X 4+ 1X 8

,

,

-----------------—---------------- = elfvoud + 0; dus x = 2

9 X 2 + y X 4 + 6 X 8 = elfvoud + 10; dus y = 8

ïï

Vervolgens moet opnieuw de kontroletelling gemaakt worden; deze blijkt nu overeen te komen
met de ingelezen natelling 057.
 Kompenserende fouten

Het zal de lezer overigens opvallen dat kompenserende fouten uiteraard wel ontdekt, maar
helaas niet automatisch gekorrigeerd kunnen worden:
zal de computer narekenen:
als de computer inleest:
a
113
0
113 7
b
256
4
256 4
c
699
699 3
d
109
4
109 4
natelling 0 5 7
057
Er wordt gesignaleerd, dat de kodenummers van mutaties a en c fout zijn, maar de natelling
geeft géén aanwijzing in welke kolom (of zelfs kolommen) de fout schuilt.
f. Bij de korrektie van de horizontale fout is afgezien van het door het pro­
gramma laten „proberen” of sprake is van een eenvoudige omzetting van twee
cijfers.
Een amerikaanse situatie12) leert, dat niet zozeer de zuivere omzettingen van
cijfers als wel andere fouten samenhangend met twee cijfers van een getal veelvul­
dig voorkomen.
Voorbeelden hiervan zijn:
werd geponst als
Het getal
20
200
100
1000
9913
913
11245
12245
3446
3346
2800
28
5870
5800
g. Wanneer door de machine een verschil wordt gekonstateerd tussen de natel­
ling van een kontrolegetal van één invoer en de ingelezen zgn. horizontale kon­
troletelling kan volstaan worden met het schrijven van een signaal onder gelijk­
tijdig aksepteren van de invoer.
12) Ontleend aan EDP-Analyzer, vol. 1 no. 1, februari 1963 „New light on error detection and
control”.
m ab blz. 172

De oorzaak van de fout kan liggen in het niet goed gewerkt hebben van de
kontrole op de natelling bij het ponsen of bij een verminking die bij de konversie
door de computer is opgetreden. De eigenlijke inhoud van de invoer kan 100 °/o
goed zijn, wanneer de fout schuilt in de ingelezen natelling.
 h. Wanneer fouten, d.w.z. ongeldige of ontbrekende tekens, worden ontdekt in
bepaalde velden zou eveneens volstaan kunnen worden met signalering hiervan,
uiteraard met het afdrukken van de gekonstateerde inhoud van het betreffende
veld. Bij het schrijven op magneetband zullen in dit geval speciale fouttekens in de
betreffende posities van het veld worden geplaatst. Hiermede wordt een speciale
behandeling van de invoer ten tijde van het bijwerken van het bestand gewaar­
borgd.
VIII SORTEREN
Het sorteren dient om de invoer in dezelfde volgorde te brengen als die van het
bestand. Deze volgorde is een vereiste bij het volgtijdig bijwerken van bestand.
De sorteerkenmerken voor de invoer gaan veelal dieper dan die van het bestand.
Na het gemeenschappelijk deel kan o.m. gesorteerd worden op mutatiekode en/of
op datum.
Op datum om bij wijziging-op-wijziging de jongste invoer als laatste in het be­
stand te kunnen bijwerken; op mutatiekode om basisinvoer zoals het inleggen van
een nieuw bestanddeel vooraf te doen gaan aan het verwerken van een mutatie
in dit bestanddeel.
Fouten, ontdekt bij één van de geldigheidskontroles worden, indien zij betrek­
king hebben op ogenschijnlijke inkompleetheid, op simpele wijze automatisch ge­
ëlimineerd door bij de sorteerkenmerken ook de volgorde-indikaties op te nemen
van de „physical records” die tot één bestanddeel behoren.
IX BIJWERKEN VAN HET AUTOMATIEBESTAND: ALGEMEEN
Mede omdat hierover nog weinig ervaringen gepubliceerd zijn is het van belang te
onderzoeken in hoeverre het mogelijk is, ónvolmaakte invoer in bestanden te ver­
werken. Primaire eis moet zijn, dat het bestand voldoende betrouwbaar blijft om
de benodigde systeeminformatie te verstrekken.
 Aangezien een bestand a.h.w. een levend organisme is waarvan in de praktijk
blijkt, dat na verloop van tijd ondanks alle denkbare voorzorgen toch onjuistheden
insluipen, is het wellicht beter te streven naar een bestand, dat zo kompleet moge­
lijk de totaliteit van alle invoer weerspiegelt dan naar een bestand dat alleen maar
de volmaakt juiste invoer aksepteert. Een automatische procedure die kontinu de
in het bestand voorkomende onjuistheden opspoort en signaleert is in béide koncepties een noodzakelijke komponent van het systeem.
Het kan ook nog anders geformuleerd worden; De machinesystemen zijn star
en beperkt in hun opnamevermogen in vergelijking tot de flexibele, improviseren­
de mens. Door het aksepteren van niet geheel juiste invoer wordt de volledigheid
van de uitvoer-publikatie m.i. dichter benaderd; wordt als het ware het boven­
genoemde nadeel ten dele ongedaan gemaakt. Het automatiesysteem is dan even­
als de mens als het ware in staat tot het doen van voorlopige aantekeningen, tot
registratie van transakties met een vraagteken.
m ab blz. 173

X BIJWERKEN VAN HET AUTOMATIEBESTAND: DE TECHNIEK
a. Essentieel voor het door middel van computerprogramma’s bijwerken van
informatiesystemen zijn:
- de indeling van het bestand
- de keuze van de invoersoorten en van de funkties, die hieraan worden toege­
kend.
Hierbij refereren wij aan het gestelde in het begin van dit artikel.
 Thans willen wij bij een aantal invoersoorten enige notities plaatsen van de
voornaamste te verrichten handelingen. Zoals reeds aangekondigd, gaan wij daar­
bij uit van de veronderstelling dat niet alleen de invoer zelf maar ook de inhoud
van de invoer alsmede de inhoud van het bestand foutief kan zijn. De centrale,
hieraan ten grondslag liggende gedachte is, dat voorzover dat machinaal reeds
mogelijk is, de ontvangen invoer zo volledig mogelijk geaksepteerd en verwerkt
wordt. Dit ontslaat de systeemontwerper uiteraard niet van de dure plicht om tot
aan de uiterste grens van het bedrijfsekonomisch toelaatbare een stringente invoerkontrole te implementeren; en evenmin mag het gaan betekenen, dat de kwaliteit
van de systeeminformatie wordt aangetast. Dit laatste houdt o.m. in:
- speciale beveiligingen bij het in het bestand opnemen van niet geheel juiste mu­
taties;
- duidelijke en volledige (herhalings-)signaleringen van gekonstateerde onjuist­
heden.
b. Ten aanzien van de soorten signalen of meldingen bedienen wij ons van de
volgende indeling:
Dynamische of Aktiesignalen, onderverdeeld in:
- werksignalen: signalen die uit de - goede - werking van het systeem voort­
spruiten en oproepen tot handeling. Deze komen in dit artikel niet aan de orde
omdat zij typisch bepaald worden door de doelstellingen van het systeem zelf.
- foutsignalen: signalen bij onvolledige resp. geweigerde behandeling van invoer
die het kreëren van korrigerende invoer noodzakelijk maken.
Statische signalen, onderverdeeld in:
- verantwoordingssignalen: signalen die aangeven dat de invoer normaal is ver­
werkt.
- kontrolesignalen: signalen die aangeven dat de invoer niet of afwijkend is ver­
werkt zonder dat dit tot korrigerende invoer behoeft te leiden.
 Naar de bron kunnen de dynamische signalen nog worden onderverdeeld in
signalen die door de invoerverwerking worden opgeroepen en in signalen die uit
het bestand voortkomen (bijv. een bepaalde stand of een bepaald tijdstip is bereikt
danwel een fout in het bestand treedt - weer - aan het licht).
c. De invoer kan onvolledig zijn, bijv. de inhoud van één of meer velden ont­
breekt of is verminkt. Dit kan al gesignaleerd zijn bij de in paragraaf VII aange­
duide invoerkontroles onder handhaving van de invoer.
Bij aanwas in het bestand is het dan noodzakelijk zgn. fouttekens te plaatsen
in de nieuw gekreëerde bestandvelden waarvan de inhoud in de invoer ondeugde­
m a b blz. 174

lijk was onder gelijktijdige herhaling van de reeds bij konversie naar magneetband
gegeven foutsignalen. Betreft het invoervelden die de inhoud van een bestandveld
hadden moeten wijzigen dan dient de invoer geweigerd te worden en mèt een
foutsignaal: „Inkomplete invoer” afgedrukt te worden. Het zal in het algemeen
beter zijn in het bestand een verouderd gegeven te handhaven dan dit te vervangen
door een foutief gegeven. Wordt daarentegen de invoer gevolgd door een dubbele
invoer (zie hierna), dan moet volstaan worden met het afdrukken van de ge­
weigerde oudste invoer tezamen met een kontrolesignaal.
d. Bij de twee hoofdgroepen invoersoorten „mutaties” en „bestandwijzigingen”
is het mogelijk de juistheid van de invoervelden te checken door vaststelling van de
gelijkheid van een ander invoerveld-dan-het-sorteerkenmerk en het overeenkom­
stige permanente veld in het bestanddeel (bijv. een gedeelte van de vaste om­
schrijving).
Vereist het systeem deze extra kontrole dan vloeit hieruit voort, dat bij onge­
lijkheid van deze aanvullende vergelijking de invoer geweigerd moet worden en
met het foutsignaal: „Tweede kenmerk wijkt af” afgedrukt wordt.
 e. Fouttekens die voor de eerste maal in het bestand worden opgenomen, worden
gemeld met behulp van foutsignalen, behorend bij de betreffende invoer.
Na het verwerken van alle invoer inzake een bepaald bestanddeel dient gekontroleerd te worden of het bestand nog fouttekens bevat in andere, niet ge­
wijzigde velden. Zo ja, dan dienen de betreffende velden afgedrukt te worden met
het herhalingsfoutsignaal: „Fouttekens in bestand”.
XI BESTANDWIJZIGINGEN
a. Kontrole op de invoer heeft meerdere aspekten.
Twee algemene aspekten die bij de groep bestandwijzigingen aan de orde komen
nl.:
- kwaliteit van de invoer
- konfrontatie met vorige invoer in dezèlfde rekengang
zullen nu worden behandeld.
Een derde aspekt, nl.:
- konfrontatie met bestand,
komt hierna per invoersoort aan de orde.
Het volgende principeschema geeft een vorm van behandeling van de eerste
twee kontrole-aspekten.
Opgemerkt moet hierbij worden, dat verondersteld is, dat de invoer gesorteerd
is op achtereenvolgens:
- sorteerkenmerk
- mutatiekode (= invoersoort)
- kreatie-datum van elke afzonderlijke invoer.
„Dubbel” betekent in dit schema: „gelijk sorteerkenmerk, gelijke mutatiekode”.
Bij bestandwijziging moet speciale aandacht aan doublures besteed worden
omdat enerzijds per sorteerkenmerk slechts één bestanddeel in het bestand mag
m a b blz. 175

voorkomen en anderzijds omdat bij meerdere wijzigingen van dezelfde velden
alleen de meest recente gegevens van belang zijn.
b. Bij dubbele invoer van gelijke datum kan de computer niet bepalen welke
invoer de juiste is. Indien het programma hiervoor nog ruimte laat, kan worden
nagegaan of de invoeren identiek zijn.
 Zo ja, dan kan één van de dubbele invoeren worden geweigerd en afgedrukt met
een kontrolesignaal „identieke invoer zelfde datum” dat slechts als kritiek op de
invoerorganisatie fungeert. Zijn de invoeren niet gelijk, dan kan het systeem geen
logische keuze doen. De mogelijkheden zijn: beide invoeren weigeren of lukraak
één van beide opnemen met foutsignaal „dubbele invoer gelijke datum”.
In het volgende schema is deze - gekompliceerde - procedure niet gevolgd.
Principeschema bestandwijziging

c. Toelichting op het principeschema.
Er is gebruik gemaakt van twee alternatieve werkgebieden voor het inbrengen
van de invoeren. Het kan voorkomen, dat het „tweede” gebied is schoongemaakt
terwijl oudere, d.w.z. eerder ingebrachte, invoer in het andere gebied nog onver­
werkt is.
m a b blz. 176

Er is weinig verschil tussen de kontrolesignalen „Dubbele Invoer” en „Inkomplete Dubbele Invoer”. Het woord „Inkomplete” geeft alleen een kritiek op
de invoerorganisatie. In het geval van „Dubbele Invoer” is niet getest op kompleetheid van de invoer en moest de toevoeging dus achterwege blijven.
d. Een voorbeeld van invoer, volgens het principeschema:
In een bestand is een bestanddeel aanwezig met 4 velden, inhoud:
ab cd
le invoer, met 2 fouttekens
FF eg
2e invoer, dubbel, met 2 fouttekens
hFF j
Situatie in bestand nè. verwerking:
hbej
Signalen:
K-signaal (= kontrolesignaal) le invoer: „F F e g Inkomplete Dubbele Invoer”
F-signaal (= foutsignaal) 2e invoer: „h F F j Inkomplete Invoer”
Het foutsignaal leent zich voor opneming in het zgn. Foutenbestand.
 XII VOLGORDE VAN INVOERSOORTEN IN EEN REKENGANG
a. Dat de keuze en de definiëring van de funktie van de verschillende invoersoorten van groot belang is kan niet genoeg gesteld worden. Als zenuwstelsel voor
de informatieverwerking binnen het systeem dient een sluitend geheel ontworpen
te worden. Het zou bijzonder duur in werking en onoverzichtelijk in systeembesturing zijn wanneer men de mutatiekodes a.h.w. spontaan liet ontstaan; men
zal vooraf een gefundeerde keuze moeten doen en zich moeten hoeden voor een
voor de invoerstations onhanteerbaar groot aantal mogelijkheden. Ook moet men
zich bewust zijn dat wijziging qua aantal of qua betekenis van de invoersoorten
zeer moeilijk zal zijn.
De volgorde van kodering van de invoersoorten is bepalend voor de sortering
en dus ook voor het bijwerken in het bestand. Deze volgorde van verwerking dient
grondig door de systeemanalist bestudeerd te zijn omdat deze op zijn beurt weer
van invloed is op de toe te kennen funkties van de verschillende invoersoorten.
b. Een voorbeeld ter verduidelijking:
Voor de beide funkties van bestandwijzigen:
- lichten van bestanddeel
- toevoegen van bestanddeel
kunnen twee afzonderlijke mutatiekodes gekreëerd worden.
Het invoeren van deze beide soorten is noodzakelijk indien een bestaand be­
standdeel vervangen moet worden.
Een andere konsekwentie van deze systematiek is, dat het onmogelijk is een
reeds doorgegeven invoer in dezelfde rekengang ongedaan te maken met een lichtinvoer. Immers de invoersoort „Lichten” heeft een lagere mutatiekode en dient
zich eerder dan de bestandwijziging „Toevoegen” voor verwerking aan.
Deze situatie kan men vermijden door het kreëeren van een invoersoort:
- toevoegen of vervangen van bestanddeel.
 Indien dan als volgorde van verwerking in de mutatiekodenummers wordt
vastgelegd:
m ab blz. 177

1 toevoegen of vervangen van bestanddeel
2 wijzigen van sorteervelden
3 lichten van bestanddeel
zien wij echter een ander mogelijk nadeel voor de interne systeembewaking op­
treden, namelijk dat een kontrole op de materiële juistheid van de invoersoort
„toevoegen van bestanddeel” wegvalt. Als in een invoer van deze soort een foutief
sorteerkenmerk voorkomt dat als zodanig het kenmerk vormt van een reeds be­
staand bestanddeel, dan wordt met de invoersoort „toevoegen of vervangen” in dit
geval een goed bestanddeel met een daarbijbehorend sorteerkenmerk gelicht en
wordt een ander, nieuw bestanddeel aangewassen met een foutief kenmerk.
Aan dit voorbeeld kan ook weer de samenhang tussen de kontrolebehoeften ge­
demonstreerd worden: zou bij de invoer, bijv. door kontroletekens extra zekerheid
zijn verkregen ten aanzien van de juistheid van het sorteerkenmerk dan is er
weinig kans op de hier geschetste onaangename situatie.
XIII BIJWERKEN VAN BESTAND PER INVOERSOORT
a. Het voert te ver om in het kader van dit artikel een gedetailleerd model uit te
werken van de behandeling van de verschillende invoersoorten. Wij volstaan der­
halve met de aantekening dat het bij het systeemontwerp zeer nuttig is, om per
invoersoort drie aspekten te analyseren:
- de situaties die tijdens het bijwerken kunnen optreden
- de akties of bewerkingen die per situatie moeten geschieden
- de signalering die per situatie en eventueel per aktie moet worden gedaan.
Van groot belang is een weloverwogen keuze van de verklarende of kodeteksten die voor de verschillende signalen moeten dienen. Het blijkt vaak dat dit
aan de programmeur wordt overgelaten en dat niet voldoende wordt gelet op
duidelijkheid ten gerieve van de gebruiker van de systeemuitvoer.
 b. Eén of meer fasen per rekengang
Het wijzigen van sorteervelden van bestanddelen kreëert zgn. gegenereerde invoer
die gesorteerd moet worden op de nieuwe kenmerken. Om deze invoer weer auto­
matisch in het bestand te kunnen opnemen is een tweede verwerkingsfase in de­
zelfde rekengang (in feite zijn het twee rekengangen onmiddellijk na elkaar) nodig.
Gebeurt dit niet, dan moet gewacht worden tot de eerstvolgende periodieke verwerkingscyklus.
De keuze wordt belangrijk wanneer men al zo snel mogelijk de gelegenheid wil
scheppen, dat mutaties onder het nieuwe sorteerkenmerk verwerkt kunnen worden.
Indien konsekwent met twee verwerkingsfasen per rekengang gewerkt wordt,
schept dit de mogelijkheid dat een bestandwijziging zoals „lichten van bestand­
deel” die in de eerste fase uitschiet wegens het niet aantreffen van het bestanddeel
wordt overgebracht naar de gegenereerde invoer: Het kan immers zijn dat een in
dezelfde rekengang van nieuwe sorteerkenmerken voorzien bestanddeel gelicht
moet worden.
Indien met niet meer dan twee fasen per rekengang gewerkt wordt kan zich het
probleem voordoen dat een bestanddeel gelicht onder het oude kenmerk en voor­
zien van een nieuw kenmerk niet in het bestand kan terugkeren omdat in de 2e fase
blijkt dat reeds een bestanddeel onder het nieuwe kenmerk aanwezig is.
m ab blz. 178

Voor deze en soortgelijke situaties kan het aanbeveling verdienen te overwegen
of opneming van de geweigerde gegenereerde invoer in een zgn. wachtbestand ( =
suspense file) zinvol is. Deze oplossing versterkt de volledigheidskontrole en ver­
mijdt het volledig afdrukken en opnieuw ponsen van de gegevens van het be­
treffende bestanddeel.
 c. Wijzigen van permanente velden
De layout van de invoer schept in dit geval problemen:
- moet voor elk bestand veld een aparte invoersoort gekodeerd worden?
- mogen de velden alleen groepsgewijs (of bijv. per physical record) gewijzigd
worden?
- moet het wijziging of vervanging van de inhoud van een veld zijn?
Vervanging wil hier zeggen: het bestandveld vervangen door het invoerveld.
Wijziging-in-enge-zin wil zeggen t.a.v. de veldinhoud in het bestand iets toe­
voegen (optellen) of uitnemen (aftrekken).
Vervanging is onder meer noodzakelijk bij verminking van bestand of bestandaanwas, bij principiële verandering van vaste normen of systeemdetails en ook bij
korrektie van een lang bestaande foutieve mutatieverwerking.
Bestandwijzigingen zullen veelal volgens dit vervangingsprincipe werken.
Mutaties zullen veelal volgens het principe wijziging-in-enge-zin werken. Een
ander woord hiervoor: muteren.
Deze keuze heeft konsekwenties.
Bij bestanden met een groot aantal verschillende velden per onderdeel zal ge­
tracht worden het aantal invoersoorten hanteerbaar, d.w.z. beperkt te houden.
Enerzijds gebeurt dit door permanente velden alleen groepsgewijs te laten ver­
vangen. Probleem hierbij is dat de aktuele inhoud van het bestand niet altijd be­
kend is. Wanneer slechts een enkele veldinhoud vervangen moet worden moet
gezorgd worden dat de overige velden van dezelfde groep onaangetast blijven.
In principe zijn twee methoden mogelijk:
- afdruk van het bestand maken en op grond daarvan de invoer kompleteren met
de gegevens die onveranderd moeten blijven.
- speciaal teken „Niet wijzigen” in de betreffende invoervelden opnemen: immers
het blanko laten van de invoervelden zou het blanko maken van de overeen­
komstige bestandvelden tengevolge hebben.
Anderzijds kan het aantal invoersoorten beperkt worden gehouden door de
inhoud van bepaalde permanente velden uitsluitend vervangbaar te maken en de
inhoud van andere permanente velden, afgezien van aanwas of lichten van het
bestanddeel, alleen muteerbaar te maken.
 Dit heeft een nevenvoordeel voor de interne systeembewaking, speciaal wanneer
het gegevens betreft die tot een komptabel systeem behoren: Het is dan veiliger de
wijzigingsmogelijkheid uitsluitend via een beperkt aantal komptabele mutaties te
dirigeren.
Bij het vervangen van permanente velden kan het voorkomen dat het betref­
fende bestanddeel niet in het bestand aanwezig is. Men moet in dat geval kiezen
tussen enerzijds een zgn. blinde bestandaanwas en anderzijds het weigeren van de
invoer.
Onder het aanwassen van blind bestand verstaan wij het in het bestand opnemen
m a b blz. 179

van een bestanddeel met het in de invoer voorkomende sorteerkenmerk en met de
overige gegevens voor zover deze bekend zijn. De niet in de invoer vermelde per­
manente velden worden voorzien van fouttekens.
Zou daarentegen de voorkeur worden gegeven aan het weigeren van de invoer,
dan leent deze zich voor overbrenging naar het reeds genoemde wachtbestand.
De uiteraard met een overeenkomstig foutsignaal gerapporteerde blinde bestandaanwas heeft het voordeel, dat een kettingreaktie in het uitschieten vermeden
wordt: mutaties inzake hetzelfde bestanddeel kunnen in dezelfde rekengang al­
thans nominaal worden verwerkt.
Het muteren (wijzigen-in-enge-zin) van permanente velden die een foutteken
bevatten kan niet geschieden. In zo’n geval vindt in feite vervanging plaats; een
kontrolesignaal „Veld x bevatte foutteken” moet aanleiding zijn tot een onderzoek
naar de eventueel verloren gegane initiële waarde van het veld.
d. Wijzigen van fakultatieve velden
Mutaties inzake het wijzigen van fakultatieve velden zullen veelal volgens het
vervangingsprincipe werken. In een fakultatief veld zal uit de aard der zaak bijv.
niet de stand van een langlopend gegeven bijgehouden kunnen worden.
 e. Slotopmerking
Ook bij het ontwerpen van een model voor de principiële verwerkingsmogelijkheden zowel van bestandwijzigingen als mutaties moet men een keuze doen uit
vele alternatieve mogelijkheden. Van groot belang is daarbij het nastreven van
onderlinge samenhang tussen de wijze van verwerking en van signalering in over­
eenkomstige situaties.
Dit kan enerzijds inhouden dat men zeer ver wil gaan met het aanwassen van
zgn. blind bestand op grond van de diverse bestandwijzigingen die zich kunnen
voordoen.
Anderzijds, zoals bijv. bij invoermutaties inzake het wijzigen (d.w.z. vervangen)
van fakultatieve velden kan de verwerking geweigerd worden.
Als voorbeelden van groepen van deze velden noemen wij: een inkoopbestelling,
een verkooporder of één positie van een produktspecifikatie. Weigering volgt,
indien noch de oorspronkelijke velden zelf, noch het bestanddeel (in dit voorbeeld
het artikel) in het bestand aanwezig zijn.
M.a.w.: Er wordt ook in deze opzet, waarin wij voor redenen van onderzoek
zeer ver willen gaan met het simuleren van de menselijke handelwijze, een duide­
lijke grens gesteld aan het aanwassen van blind bestand.
m ab blz. 180.
