Efn Onderteekeningsformulier Voor Predikanten
EFN ONDERTEEKENINGSFORMULIER
VOOR PREDIKANTEN,
DiEDEGEDEELD
DOOR
Dr. P.
'.
A. KLAP.
werd een conceptOp de Dordsche synode (1618-19)
voor predikanten ingediend.
formulier
ter onderteekening
en ook aangenomen.
Evenwel waren reeds vroeger hier
en daar, of namens eene classis of namens eene particuliere synode, zulke acten van verbindtenis den predikanten
ter onderteekening
voorgelegd. Als oudste der dusdanige
formulieren
werd dat der classis Alkmaar, in September
1608 vastgesteld, genoemd (Dr. H. H. Kuyper, "De Postechter deden
Acta", bl. 193). Toevallige omstandigheden
een
formulier
mij
kennen, dat reeds in Juli 1 60 8
door r de classis
Schouwen . n is opgesteld. ..
Het luidt aldus:
,,Wy dyenaren des Goddelycken Woorts van de kercken behoorende onder de classis van Schouwen bekennen alle tsamen
ende elck van ons int bysonder voor onsselven in goeden conscyentye ende voor den Heere, dat den inhoud van de belydenisse des gelooffs ende van den Heydelbergsschen catechismus
by de Nederlaritsche kercken aengenomen den geheelen grondt
van de salichmakende Leere (soo vele dese in desen leven
noodich is te weten) genoeghsamelyck ende gelyckformelyck

"
'.
 310
de meyninge der H. Schrifturen begrypt: tegens noch buyten
den grond van welcke belydenisse ende catechismus nyemant
yet en behoort te leeren noch te dryven noch int leeren daer'
van yet ut te laten; daeromme wy ooc elck voor onsselven beloven alles te leeren ende te predicken dat daerinne vervaet
is, ende noch int geheel noch in eenich gedeelte, directelyck
noch indirectelyck, opentlyck noch heymelyck nyet te leeren
noch te dryven dan alleene na ende achtervolgende den gront
van dyen. Ende byaldyen het gebeurde (dat Godt verhoede)
dat wy ofte yemant van ons hyervan in gebreke vyele, tsy dat
men eenich Artyckel van dyen nyet toestemde dat achterlyet
off yet anders leerde off dreeff opentlyck of heymelyck directelyck off indirectelyck: wy beloven voor Godt op verbeurte
van onzen ampte respectyevelyck (overmitts in Godts gemeente
eendracht van leere behoort gehouden te worden) dadelyck
(sonder op eenige kerckelycke procedure te wachten)
ende....
respectyvelyck van onsen dienst aff te staen (besonderlyck des
by den Classe belast werdende) soo eenige .... onser in gebreke vallen van alles ende in allen gelyckformich de voorseyde belydenisse des gelooffs ende catechismus te leeren ende
te dryven, totdat wy gerust sullen gestelt syn na behoorlycke
censure achtervolgende de kerckenordeninge wederomme tot
leeren sullen toegelaten worden: onsselven dit van herten
onderwerpende ende met onse eygen handen onderteeckenende.
 Dit alles met dese reserve, dat de classis hyerdoor int Generael offte elck predicant int bysonder nyet en sal benomen
worden de. vryheyt van Judicature in synodale vergaderingen
daertoe gelast synde. Ende soot gebeurde, dat wanneer in dese
' acte eenige duysterheyt wyerde gevonden soo sal de verclaringe
daervan by de gantsche classis staen: gelyc ooc indyen eenich
artyckel inde belydenisse des gelooffs by eenigh particulyer
predicant op een nieuwe ende vreemde manyere wyert verstaen, soo sal al sulcken predicant gehouden syn by de verclaringe van dese classis te acquiesceeren ende nyet daertegen
te leeren off te dryven ter tyt toe dat deze Artyckel dye controvers is in de synode partyculyer offte generael naerder
'
'
.,
wyerde verclaert."
Dit formulier is voor mij zeer belangrijk. Niet zoo zeer
omdat het twee maanden ouder is dan het Alkmaarnog,
'
sche; welk verschil echter bij eenig nadenken toch grooter.
..
_

311
is immers niet te gewaagd, wanwordt. De onderstelling
neer wij zeggen, dat men in Zeeland reeds lang voor
Juli over zulk een formulier moet gedacht en gesproken
hebben, en dat daarentegen het Alkmaarsche minder wordingstijd heeft noodig gehad, nu er reeds zulk een formulier in eene onzer kerken bestond.
 Maar deze acte is voor mij van groot belang, omdat
wij hier te doen hebben met een Z e e u w s c h stuk. Hoe
stond Zeeland in deze periode der gereformeerde kerk
mede aan de spits in den strijd voor de handhaving der
Wat waren de Zeeuwen bang voor Rerechtzinnigheid!
wat hielden zij een oog in
monstrantsche
inkruipselen;
het zeil; wat traden zij op, indien zij dit noodig achtten ! t
Om slechts iets te noemen. In het jaar 1607 werden de
Staten dringend verzocht : "dat nademael te Leiden eenighe
vremde opinien sijn nopende de Leere, waerdoor de studenten bedorven worden, het haer gelieve acht te nemen
Het
die op 's landts costen studeren."
op de studenten,
wat
voet
wordt
de
vraag besproken: "op
volgende jaar
dat men best sal voorsien op bet stuk van de Zeeuwsche
om deselve in dese dangereuse tijden te bestudenten,
van de leere ende Godtsalicheyt
houden bij de suyverheyt
des levens
Den hoogleeraar Walaeus verzocht men in
een vertrouwelijk schrijven, maar toch vrij offici6el, nauwlettend toe te zien op eenige Zeeuwsche jongelieden, die
te Leiden studeerden. Met het oog op het dreigend Remonhebben dan ook de kerkelijken in het begin
strantisme
der 17de eeuw ernstigs pogingen aangewend ter verkrijging eener Zeeuwsche hoogeschool. Op eene vergadering
te Middelburg in 1616 werd bepaald : "dat in elke classis
zouden gekozen worden, om de
twee bekwame mannen
die
twistschriften,
dagelijcx van de Arminianen utcommen,
te oversien ende hare bedenckingen
daertegen op schrift
'te stellen, ten eynde dat ut den name van een gansche
Provincie
een bondich schrift daertegen mochte utgaen."
is het, dat reeds in 1574 door de classis
Karakteristiek
Walcheren
een formulier ter onderteekening
voor predikanten werd opgesteld, waarin deze verklaarden, dat de.
 '
'

312
Confessie "den Woorde Gods in allen stukken gelijkformigh
was" en dat zij hunne leer en kerkdienst daarnaar zouden richten. Hierdoor gingen zij toch nog een stap verder,
dan zij door de Provinciale synode der Hollandsche en
Zeeuwsche kerken, te Dordt in 1574 gehouden, verplicbt
waren. Volgens art. 14 dezer kerkvergadering
moesten zij
alleen de Confessie onderteekenen.
Is het nu wonder, dat
men in zulk een kring er het eerst bij is geweest, om
door een formulier
te waken tegen Remonstrantsche
En bevestigt omgekeerd dit formulier ons niet
leeraars?
in onze meening betreffende de Zeeuwsche kerkelijken?
Dit Schoawsche
formalier
met jongere vergelijkende,
men
dat
door
allen een zelfde draad
dadelijk,
bespeurt
In
Schouwsche
wordt
schier geen punt gehet
10 opt.
'of
in
het
komt
ook
een
der
andere voor; slechts
.noemd,
, weinig vindt men in een der volgende formulieren, dat
niet reeds in het Schouwsche wordt gevonden. Reeds het
recht van appel, door het Dordsche formulier met nadruk
in afwijking van andere, wordt door het
geconstateerd
door het
genoemd. En het jus inquisitionis,
Schouwsche
Veersche en Dordtsche formulier toegestaan, is niets anders
dan de formuleering
eener consequentie,
waartoe reeds
de acte van Schouwen heeft geleid. Blijkbaar is deze dan
ook te Dordt ter tafel geweest ; geen wonder, daar in de
bij de synode
commissie, 'die het onderteekeningsformulier
ook
Zeeland
was
indiende,
vertegenwoordigd.
Amsterdam,

April

1903.
'.
'.
_
r

'.
