I. VAN HAMERSVELD. ENKELE OPMERKINGEN NAAR AANLEIDING VAN HET ARTIKEL ..DE VERTRAAGDE AANPASSING DER FABRICAGEKOSTEN IN 1NDUSTRIEELE ONDERNEMINGEN”, OPGENOMEN IN HET M.A.B. VAN DECEMBER 1946
van de bezoeken van accountants, die, ieder voor hun bijzondere taak.
onderzoekingen in de administratie verrichten; ondoelmatig is, dat de
belastingdienst, de verzekeringskamer — om een paar voorbeelden te
noemen —• zelf een volledigen staf van deskundig personeel tot hun be­
schikking houden om een deel, soms een groot deel, van het werk te her­
halen, dat reeds door public-accountants is verricht. Ik ben van oordeel,
dat, door een doeltreffende organisatie in dit opzicht belangrijke bespa­
ringen van tijd en geld zouden kunnen worden verkregen. Een verande­
ring van den bestaanden toestand zal echter niet binnen korten tijd mo­
gelijk zijn. Eenerzijds zal de verhouding cliënt-accountant, in het belang
der vrije beroepsuitoefening, zich moeten aanpassen aan nieuwe gedach­
ten, anderzijds zal de samenwerking tusschen accountant en overheid
moeten worden georganiseerd. M aar ik acht het mogelijk, dat ten deze
een bevredigende oplossing zal kunnen worden verkregen, welke voor alle
belanghebbenden bij het bedrijfsleven aanvaardbaar is, zonder dat wij in
Nederland een instituut van „wirtschafsprüfer” creëeren. die de belan­
gen van den Staat in eerste instantie voorstaan en zich eerst daarna ver­
trouwenslieden van het maatschappelijk verkeer gevoelen. Mocht er ge­
legenheid zijn hieromtrent meer uitgewerkte gedachten op schrift te stel­
len, dan zal, naar ik hoop, de redactie aan een artikel hierover een plaats
in het Maandblad willen geven.
I. V A N H A M E R SV E L D.
 E N K E L E O P M E R K IN G E N N A A R A A N L E ID IN G V A N H E T A R T IK E L
..DE V E R T R A A G D E A A N P A SSIN G D E R F A B R IC A G E K O ST E N IN
1N D U ST R IE E L E O N D E R N E M IN G E N ” , O P G E N O M E N IN H E T
M.A.B. V A N D E C E M B E R 1946
door ]. van de G raaf
In dit artikel stelt Drs. J. van der Velden voor, om bij toepassing van
het systeem der variabele budgettering *) , de werkelijke kosten van degressief-variabel karakter bij boeking op de resultatenoverzichten te split­
sen in een vast en een variabel deel. Dit teneinde in een periode van stij­
gende productie een juister beeld te verkrijgen van het kostenverloop.
 Het is echter de vraag, of de wijze waarop schrijver het vaste bestand­
deel der uitgaven bepaalt, wel geheel juist is. W ant wat is bepalend voor
de grootte van het vaste deel der kosten als indirecte lonen en salarissen?
Zoals schrijver zelf reeds opmerkt, is dit voor indirecte lonen bv. de om­
standigheid, dat enkele opzichters zodanig deskundig zijn, dat vervan­
ging zeer moeilijk is en men deze krachten dan ook indien enigszins
mogelijk, in dienst zal houden. Het is in feite zo (of het zou m.i, althans
zo moeten zijn), dat de directie per afdeling bepaalt hoeveel functiona­
rissen als specialisten of deskundigen voor het bedrijf nodig zijn en dus
in principe behouden moeten blijven.
*) Kennelijk is hier het systeem bedoeld dat uit de publicatie van Drs. A. M. Groot
bekend is. Blijkens het art. van Ir. T . J. Bezemer „D e berekening van onderbezettingsverliezen" in Oref dd. Oct./Nov. '46 bestaat hier te lande ook een budgetteringssysteem
waarbij het door Drs. v. d. V. genoemde gevaar van een te ruim budget bij hoge
bezetting niet voorkomt.
ma b

blz. 93

Als criterium ter bepaling van het aantal specialisten of deskundigen
dat per afdeling nodig is kan al naar gelang van de bedrijfspolitiek der
directie de normale- of een lagere bezetting dan deze gelden. Het toepas­
sen van een maatstaf welke hoger ligt dan de normale bezetting is zeer
onwaarschijnlijk.
Voor de bepaling van de hoogten der op te nemen vaste loon- en
salarisbedragen kan de directie zich op verschillende standpunten stellen.
 Zo kan men rekenen met de als norm geldende loon- en salarisbedragen
of als men bij toepassing van een gedeeltelijk vast budget wil voorkomen
dat het budget in tijden van depressie te hoog wordt, kan men de hoogte
van het vaste bedrag bepalen door loon- en salarisbedragen in te calcu­
leren die in een dergelijke tijd van dalende conjunctuur naar schatting als
normaal zullen kunnen gelden. Door zich op het laatste standpunt te stel­
len bewerkstelligt men in 'het budget ten tijde van lage bezetting a.h.w.
automatisch een zekere aanpassing van de vaste loon- en salarisbedragen
aan de gestegen geldswaarde.
Men kan zidh voorstellen dat de directie een lijst heeft aangelegd
waarop alle „onmisbare” krachten vermeld zijn. Wanneer op deze lijst
nu tevens de loon- en salarisbedragen vermeld zijn, kan zij getotaliseerd
de bedragen aangeven die in de laatste kolom van de tabel op blz. 357
voor indirecte lonen en salarissen zijn opgenomen.
De gesignaleerde toeneming aan vaste kosten voor salarissen is blij­
kens de opmerking op blz. 358 veroorzaakt door vergroting van de capa­
citeit in de leiding van de fabricage afdeling en het productiebureau.
Waarschijnlijk heeft de bedrijfsleider er dus assistenten bij gekregen om­
dat hij in verband met de hoogconjunctuur het werk niet alleen af kon.
 De capaciteit van de leiding is dus vergroot, doch m.i. is er geen reden
aanwezig, om deze uitbreiding „vast te noemen. Nu kan men beweren,
dat de nieuwe assistenten zo zij het al niet zijn, op de duur toch niet
gaarne gemiste krachten zouden worden. Daar staat evenwel tegenover,
dat deze krachten klaarblijkelijk eerst nodig zijn in een tijd van hoge
conjunctuur en het is zeer te betwijfelen of het economisch zou zijn in
depressietijden een werkkrachten-capaciteit aan te houden die slechts bij
volledige of nagenoeg volledige bezetting benut wordt. Trouwens, hoe zou men volgens de door schrijver aangegeven methode
in de practijk de splitsing „vast-wisselend" in de uitgaven moeten tot
stand brengen? Uit de reeds aangehaalde conclusie op blz. 358 kan men
afleiden dat dit geschied is door de kosten van uitbreiding van het aantal
leidinggevende functionarissen als vast te beschouwen. M.a.w. dus door
het salaris van elke leidinggevende kracht als vast aan te merken. A fge­
zien nog van het principieele bezwaar dezerzijds zou de voor het budgetresultaat verantwoordelijk persoon mogelijk het vaste karakter van de
uitbreiding kunnen bestrijden omdat hij de onderhavige uitbreiding in het
geheel niet als vast beschouwd, iets waartegen men tenslotte weinig
steekhoudends zal kunnen inbrengen.
Het constante salaris- en indirecte loonbedrag is m.i. dus een op lange
termijn onveranderlijk bedrag. Aanvaarding van deze opvatting leidt tot
de conclusie, dat het door schrijver aangehaalde gevaar van capaciteits­
uitbreiding, bij de hier behandelde kostencategorieën niet bestaat.
 Nemen we aan dat het vaste salaris bedrag ad ƒ 1166.—■ opgenomen
in de laatste kolom van de tabel op blz. 357 volgens een hier beschreven
opvatting bepaald is, dan zouden de 5e t/m de 10e kolom van deze tabel
er aldus uitzien:

m ab

blz. 94

W erkel- uitgaven

vaste
kosten
ƒ

1.166.-

Dekking

wisselende
kosten
ƒ

524—

vaste
kosten
ƒ

1.860—

W . & V.
wisselende
kosten
ƒ

240—

vaste
kosten

wisselende
kosten

+ ƒ 694 -

— ƒ 294—

Het resultaat, t.w. ƒ 400.— winst, dat als conjunctuurreserve beschouwd
moet worden, blijft dus gelijk aan dat hetwelk door Drs. J. v. d. Velden
werd berekend.
Door de hier behandelde berekeningswijze wordt dus geen ander saldo
verkregen, doch wel wordt de resultatenberekening in zijn samenstelling
m.i. juister.
Naschrift.
N aar aanleiding van de opmerkingen van den Heer van de G raaf
zou ik het volgende naar voren willen brengen:
De organisatie van de onderneming zal in principe ingesteld zijn op
een normale bezetting. Een andere instelling is irrationeel. Men kan
zoo’n organisatie niet gedeeltelijk afbreken in tijden van onderbezetting,
op straffe van in beter tijden genoodzaakt te worden veel geld te moeten
uitgeven voor aanvulling (kosten voor werving en opleiding), hetgeen
bovendien aanzienlijke tijd vergt, waardoor de organisatie niet paraat is.
Ditzelfde geldt in gelijke mate voor de uitbreiding van de organisatie.
Tot het maken van de bovengenoemde ..initiale kosten” zal men als
regel niet overgaan, indien men verwacht bij daling van de productie
deze uitbreiding als waardeloos te moeten afstooten, tenzij de initiale
kosten in enkele jaren tot aan de productiedaling zullen worden gedekt.
De splitsing van de uitgaven in vaste en wisselende kosten kan vaak
lastig zijn. maar verschil van meening behoeft er niet over te bestaan.
 Een assistent voor den bedrijfsleider neemt men in verband met de
opleidingstijd en -kosten niet voor enkele jaren aan, tenzij, zooals reeds
gezegd, deze kosten geheel in deze korte periode gedekt worden. Dit zal
eerder het geval zijn, naarmate de opleidingskosten lager zijn.
De splitsing van de kosten in een vast en wisselend deel eischt inzicht
van den administrateur, hetgeen hij vooral in overleg met de voor een
budget verantwoordelijke leiding moet verdiepen.
Of men bij het vaststellen van budgetten de geldende loon- of salaris­
bedragen in aanmerking moet nemen, resp. bedragen welke als normaal
voor een bepaald tijdsbestek zijn aan te merken, valt zonder twijfel, in
verband met het taakstellend element van het budget, de keuze op de
tweede mogelijkheid.
De omvang van de conjunctuurreserve bestaat uit de volledige over­
dekking op het vaste kosten bestanddeel. Volgens de opstelling van den
Heer van de G raaf bedraagt deze voor de post indirecte salarissen
ƒ 694.— en volgens mijn voorbeeld ƒ 560.—■ en niet, zooals hij suggereert,
ƒ 400.— in beide gevallen.
De door den Heer van de G raaf voorgestelde uitwerking van mijn
voorbeeld heeft alleen nog maar beteekenis voor het reserveeren van
overbezettingswinsten. en dan nog tegen m.i. onjuiste bedragen, maar
het inzicht in de capaciteitsuitbreiding gaat verloren. Om dit laatste is
mijn geheele betoog tenslotte begonnen.
m a b blz. 95

W at betreft de onvolledigheid van de definitie van progressieve kos­
ten zij het volgende opgemerkt:
Bij stijgende productie zouden de kosten inderdaad progressief kun­
nen stijgen door de volgende oorzaken:
a. het vaste bestanddeel stijgt in onevenredige mate, omdat men de
capaciteit zoodanig uitbreidt, anticipeerend op een verder dóórzet­
tende stijging van de productie, dat tijdelijk een overcapaciteit ont­
staat.
b. het wisselend bestanddeel stijgt meer dan evenredig door inefficiency.
 c. er treedt prijsstijging bij één van de, of bij beide elementen op.
Onder c. valt het door den Heer van de G raaf genoemde geval van
kostenstijging door overwerk. Overigens dient men voor goede analyse
van het kostenverloop prijspeil-veranderingen uit te schakelen. Naar
mijn meening zal de mogelijkheid a. wel alleen theoretisch zijn, terwijl
geval b. stelig practisch is, maar door het zich vertraagd aanpassende
vaste kostenbestanddeel de kostensoort zelden progressief zal doen verloopen.
J. V A N DER V E L D E N.
U IT H E T B U IT E N L A N D
Nogeens: Restitutie van Excess Profits Tax.
In aansluiting op het artikel, voorkomende in het October nummer
van het M .A.B. vermeld ik nog, dat de Council van het Institute zich met
deze zaak heeft bemoeid en richtlijnen heeft aangegeven hoe in dezen het
beste gehandeld kan worden. Dat het om groote belangen gaat, blijkt
wel uit het rapport van de Unilever Ltd., waarin vermeld wordt, dat zij
een bedrag van £ 872.213 uit dien hoofde wegens onzekerheid omtrent
de daaraan te geven bestemming als reserve in haar balans per ulto 1945
heeft opgenomen. De volgende ,.aanbevelingen” heeft de Council, blij­
kens een artikel van The Accountant van 20 Juli 1946 opgesteld.
Het is niet juist om geen rekening te houden met de mogelijkheid, dat
belangrijke bedragen te vorderen zullen zijn. De instelling van een Excess
Profits T ax Post-W ar Refund Suspense Account wordt aanbevolen. Het
woord „Suspense” is opzettelijk gekozen, omdat het volmaakt onzeker is
hoe over het saldo zal worden beschikt ofwel, dat het als een verplichting
moet blijven bestaan.
 Er kunnen zich verschillende omstandigheden voordoen. Vooreerst kan
het zijn, dat het niet mogelijk is de grootte der restitutie eenigermate te
bepalen. In dat geval moet een informatieve noot bij de jaarrekening
worden gevoegd, indien het bedrag van belang kan worden geacht. Het
kan ook zijn, dat nadere gegevens bekend zijn op het tijdstip van de on­
dertekening der balans (dus niet op balansdatum): dan moet de jaar­
rekening hiervan doen blijken. Onder de activa moeten bedragen, welke
nog niet ontvangen zijn opgenomen worden onder „Account recoverable
in respect of E .P.T. post-war refund” . Hiertegenover staat de opname
van de bovenbedoelde Suspense Account.
Indien het geld ontvangen is, doet zich de vraag voor of het in de
algemeene middelen van de onderneming kan worden opgenomen, of dat
dit op een afzonderlijke bankrekening moet worden gestort. Het laatste
is te prefereeren, vooral indien er een bankschuld is. Als de bank hierop
beslag zou willen leggen, kan overwogen worden het geld bij een andere
ma b

blz. 96.
