De Indische scheepvaartsubsidies
ring waarvan zij wer(i opgericht. Zij heeft zich outwikkeld tot een krac;h,tige, op soliede grondslagen rustende
nationale or~d'.erneming, die onder de n~oeil.ijk.ste cmstand4gl~eden getoon~d heeft dat de Regeering yolk, mien op
h,aar rekenen kan, maar die tevens, getuige de gestadige
toeneming van bet aanta,1 1-,uiten contract algelegde g~_ographischae mijlen, getoond,lmeft een opeu oog te hebben
voor de algemeeue handelsbelange.n in Ned.-hTdiO".
Hieruit ziet men, dat de beta l,ing van het vervoer van,
(2-a,,de gouv. ambtenaren en ,~
u ~ . . goedere.n een tweed.e rol
is gaan spelen e~ men. het oog is gaan vestigen op de
algemeene beteekenis va,n goed.,e h~disehe stoomvaaxWerbind4n.gen. ]'k wijs er dlan ook op, dat bij de overweging om h et sul'sidie te ~erla,gen geen sprak.e was van
march,an.d,eeren over de betaaing van de officieele versch,epingen, maar dat als criterium genemen w e r d de veer
een nieuwe reeks jaren te verleen.en zekerh.eid aan de
K. P. M. van de toekenning va,n een subsid4e. Het felt,
d:at her subsid4e veer -~erm,indering vatbaar bleek bewees, dat d.e K. P. M. in [inantieele kracht toenam en
dat het te verwachten was, d~at de maatschappij zich
bin,nen weinige jaren zelf zou kunne~ bedruipen.
 Deze uiteraar4 meest gewenschte en n a t u u r l i k e toestand was d,an ook ingetreden teen de overeenk.omst met
de K. P. M. tilt. 19'15 ten ein.d~e liep en bet aang'aan
van een nieuwe overeenkomst it.. overweging genomen
werd. Het bedriif tier maatschappij had zicK reeds zoodanig ontwikkeld, dat, terwijl vroeger een reg~in,g van
her subsidie in overeenstemming met de katen o[ d,e verliezen d,er bevaren lijl~,m:, dm~kbaar aanva,ard werd,, rle
maatschappij in 1915 overwegende bezwaren tegen een
dergelijke regeling had, omd,at daardoor openbaar zou
worden welke verbindingen loonend zijn en wel,ke niet,
zoodat de ma.atsch,appij maar liever van een subsid~e aL
") Mere. v. Toel. Zitting Tweede Kamer'1898~1899-98.
113
zag. Hierin hebben we d~ls het bewijs, dat c~e subsidieering der n~aatschappij haar taak ten volle volbracht
had en dat de tijd gek.omen was om daaraan een ei~d:e
te makerL. Maar ook hebben we hierin het bewijs, dat
de raaatschappij een bed~ijlspolitiek volgt, die Mle enghartigheid bant en die haar d.ar., ook reeds heeft doen
ontwikkelen tot een der grootste reed,erijen ter were~ld,.
Het is U'ouwe.ns de bedu:.fspolitiek, die c~oor:elke moderne
grootonderneming gevoerd, word,t en die er toe leid~;om
ook dettg.ene binnen bet bed~rijf te trekken dat wel niet
aanstonds winst ople~ert, d~och dat Of in d.e toekomst
baten zal inb'rengen. Of medewerkt tot h,et verleenen' van
aarrzien aan de on,c~ernem~ng en als zoodanig indlirecte
winstbeteekenis l'ezit. W a t d,e K. P. M. betreft is het
ch~rom gema,kkelijk te verklaren dat sommige lijnen or~~anks c~aarmede geled,en veNiezen in het ~aarplan d,er
onderneming zijn opgenomen, van welk vaarplan nu ook
gezegd kan word en, flat het geheel Ned.-Indi~ omvat.
 Ein,c~e 1915 was dus gebleken,, d.at het subsidie zelfs
niet meei" door c"ae K. P. M. gewenscht ~erd~. Het karakter van her subsid{e was, zooals d,e Minister van
Koloni~n verklaa,rd!e, 1) geheel verloren gegaaa: ham-mate
de daarteger~over door de maatscha;pl)ij te verricl~ten diensten in beteekenis en omva,ng toenamen. Zoo w e r d her
kosteloos vervoer der [u-ievenpost en de kostelooze bebane'ruling rlaarvan aan boorcl' een volledige vergoeding
van die tegemoetkoming gene, emd. De maa,tscha,prAj prefereerde het daarom om voortaaa in de plaats x:an her
subsidie te v e r k r i g e n een betaling ~:an her verv,oer van
de pakketten vaa de brievenpost,
Men zou nu d,enken, dat gevoegelijk van de bestaande
uitvoerige verbintenis tusschen den Lande en d,e K. P.
M. kon worc~en afgezien en dat in hoofdeaak volstaa~
zou kunnen worden met de eer~voL~.lige betNing van her
pakketten.-vervoer, hetzij in overeeastemmir.g met her
gewicht tier pat~ketten, hetzij gemakshalve in den vorm
van een vaste jaarlij'ksche uitkeering. E v e n w e l l_-leek
zoowel de Regeering als de K. P. M. een andere meening toege&aan en steld,en beide partijen er grooten p~-ijs
op om eer_, geh,eel nieuwe overeenkomst van h et tienjarig tijd~,ak 1916--1925 aan te gaan, hetwelk dan ook
na de vereischte wettelijke bewillioing ges~chied'd,e (zie
Indisch Staatsblad 1916, No. 25).
We zien nu dat de grondslagen van de overeel::komst
worclen gevormci :
t) Zie Mere. v. Toel. Wetsontwerp Zitting Tweede Kamer 1914-1915-421.
114
1. eenerzijds door de verplichtin,g v a n de K. P. M.
 om een zeker aantal lijnen gerege!d te bevarel~, en
2. and,erzi}ds door d,e verplich,ting van de Regeel'ing
om voor her vervoer van landsreizigers, -goederen en
-gelc~en uitsluitend gebruik te makela van de stoomschepen van de K. P. M. en om voor het vervoer van de
pakketten van tie briex;enpost een vergoed.~ng te betalen
van 25 ce.nts voor iedere zeemijl tot eel5 bed,rag va,n
hoogstens f 500.1700.-- 's jaars.
Wel besch~ouwd, is ~eze bevoorrechting van staa~tswege
niet van zeer g'roote beteekenis. Zond,er de nieuwe overeenkomst was d.e Regeering t6ch v~erplicht geweest om
met de goed georganJseerde K. P. M. met haar wiid~
vertakt sch.eepsbedrijf de post te doen vervoeren enlzou
zij, d.aarvoor eve~ngoed, hebben moeten betalen, zelfs
missch~en meer dan thans, want in de Mere. v. Toelicl~
ring van het betrokken wetsontwerp d;eelde de Minister
van KoloN~n medic, dat hSj er in slagen moch~ om d,'e
verg-oeding voor het pa,kketvervoer op een matig bec~rag
te stelten. Ook her verleende monopolie van her vervoer
van landsreizigers en goederen kan voor de Regeering
geen opoffering beteeken, erL, waar een verlaagd tarief is
vastgesteld en de Regeeriag bovendien nog h e t v e r w e r
van de massNe voortbrengselen en goederen van land~ondernemingen zooals zout, tin, steenkolen en caoutchouc aa~ her verpliehte vervoer met de K. P. M. onttrok.
Imussch:en heb ik den indauk gekregen dat ook de K.
 P. M. door het bij conCract aanvaarden vaa~ de ve13ptichring om zekere verbindinge~ in stand te houden~ weLniog
meer op zich ham dan haar reeds a a n g e d ~ d e moderne
bedl-ij.fspolitiek haar voorsch1eef. Immers subsidie voor
6e verbindingen weigerc~e zij en voor get geval de Ir~dische Regeering het gewenschr vindt een of aaade~ plaatsje
door de booten tier maatschappij te latch, aandoer~, ma~kt
bet contract voor dat b~itengewone geval ten overvloede
een afzond,erlijke vergoeding mogelijk.
Een en ander maakt voor mi!n gevoel de geheele
overeenkomst met de K. P. M. weinig sym.pathiek. D~.t
de K. P. M. bet sluiten va.n een nieuw contract met
de regeering wensch.te behoeft geen verklaring w a n n e e r
men maar even denkt aarL de beteekenis, welke in tie
samenleving gewoonlijk gehechl wordt aan een offic~eelen
mantel. Her spreekt van zelf, dat h~t voor de K. P. M.
geer~ onverschillige zaa.k was om zich door midd~el van
een weinig binc~er~de overeenkomst een officieel karakter
te verzekeren, zich uiter~de in her monopolie van get
vervoer van gouv. arnbtenaren en een deel van 6e gouv.
 115
goederen, in het voeren van d.e postvlag en in een, voortdurend.e relatie met de regeering door tusschenkomstx:an
een specialen regeeringscomnaissaris. Voor een commercieele on,derneming als 6e K. P. M. is bet dan ook alleszins te billij'ken,, dat zij op die wijze een, voorspror~g
trachtte te ~.ebouden op even.tueele concurrentex~. Doch
veel minder goed te verc~edigen is naar mijn meening de
politiek der r e g e e r i n g om een ondernemin.g die d~or eem
subsidie gedfurentie 25 jarer~ in staat gestelct was zich
vasten voet in den Indischen Archipel te verwerver~,
we4erom voor een tljd.vak van 10 jarer~ een bevoorrechte
stelling te d~en innelnen en claardoor een gezor~cle concurrentie te bemoeilijken.
Welk argument bezigde de Regeering nu wel voor
dezen bttiten.gewonen voor h.et vrije kedri.f zoo v e t strekker~den m~atregel ? W a n n e e r men hiervoor de Mere. van
Toelichting vaa bet wetsontwerp opslaat, dan leest men
dat c~e Regeering wel degelij.k overwogen heeft of bet
geen aanbevelintg ver~en, de om van v e r d e r e bemoeienis
met de stoomvaartverbir~dingen in cten Ind/sch.en Archipel a[ te zien. En bet blij~kt ciat de R e g e e r i n g daartoe
nog niet m.eer~de te mogen overgaan omdat ,,wanneer d~e
scheepvaart geh,eel aan de vrije mededinging ov,ergelaten w e r 8 een geregeld'e en doelmatige gemeenschap ter
zee tusschen de versckillende deelen van den Arch~pel
geenszins v,erzekerd" zou zijn. ,.,De mogelijktmid zou. bestaan", schxijft d.e Minister van Kolonifil~, ,,dat de K.
 P. M. verscahiller~de lijnen, welke verlies geven of
slech, ts gerir~ge baten afwerpen, zou prijs geven. Dit zou
een ontwrichting van bet geregel4e scheep,vaartverkeer
veroorzaker~, waaxdoor aan 4en handel in h e t a l g e m e e n
en aan de belange!~ van de bij den handel en ook bij
de larLc~bouwnijverheid betrokken kringen belangrijk n,~deel zou wor(~en berokkend". ,,VerschL~lerA~ streker~der
Buitenbezitti.ngen, zouden w e d e r worden afgeslote.n van
4e buite~wereld e n terugvallen in, haar afzoi~dering".
,,Aan 4e v e r d e r e ontwikkeling van de Buitenbezit~fimNe~
zou derhatve een gevoelige slag worc~en toegebrachs
Een mofief d~s ge4ragen door economische overwegingen,. De Regeerin~ had nog een tweed, e axgument,,
chat verband hield met haar bestuurstaak en waarop ik
Oirect kom. Eerst echter d.e economisc,he zijde der zaak.
De R e g e e f i n g verwach:tte van het !.oslaten der K. P.
M. niet meer of mil~der dan een ,,on,twrich.tir~g" ~-,a~ het
Indische scheepvaartverkeer. Het klinkt ernstig, veron:trustend zelfs, doch bij nadere beschou,wing blijkt ~et
woord r e e l te dik. Indien 4e zaak inderdaad was zooals de Regee.riDg l~a.ax inzag zou de merkwahrdige ge-

116
beurtenis te verwachCen zijn, dat een kapitaalkrachtige
on,dernemi, lag als d,e K. P. M., die ond,er zeer deskunddge leiding haar vloot in 25 jaar van een aantal van
2'.9 schepen met een inhoud van n o g geen 30.000 reg.
torm.en wist uit te breiden tot een aantal van 95 scfiepen met een inhouct van bijna 165.000 reg. tonnen en
d~ie in 1891 een jaarlijksch.en afstan.cl van 188.000g'eogr.
 mijlen as
tegen bijna 668.000 mijlen in 1915, da.t
deze ond,erneming, die steed, s haar kracht zocht in een
serieuse veelom, x~tterLd,e bediening tier Indische paketvaart - - getuige het feit dat zij in vrije vam-dier~sten in
de la~tste jaren %ermaa.1 zooveel aflegde als haar in de
c6n,tractueele diensten is verplichtend gesteld - - opeens
een absoluut an<lere bedrijfspalfiiek zou gaa,n \ o l g e n als
c~e R e g e e r i n g haar niet langer bij overeenkomst tot h~t
aandoen van sommige havens noodzaakte. Een c~ergeliike
verwachfing kal~ ik niet anders dan na/ief n o e m e n ; ial
elk geval getuigt zij vazl weinig inzich~t in de mod~erne
bedrijfsvoering. D e Regeering schijnt werkolijk te meer~en, dat c~e K. P. M. uitsluiten, d ten genoege d,er overheld versch~llen~le lijnen bev,aart ,,welke verlies geven
of slechts geringe baten afwerpen" en dat de onder~eming daart0e alleen is overgegaan om tot d e ' o v e r e e n komst te kunnen komen. Ik kan hiertegenover bet beste
plaatsen war in 1913 ~oor den Directeur d:el- K. P. M.
 zelf in een voord~-acht over zijn ma~tscl~appij gezegd
w e r d (In~lische Mercuur 1913, No. 15), namelijk: ,,Een
stoomvaart-maatschappij,, die h a a r werkelijk belang begrijpt en die juist c~oor h,et scSeppen eener ve~'bindling
karts z i e t t~et verkeer op te wek'ken, zal daartoe overgaan, ook al weet zi] d~.t de resultaten hog ged~lrende
geruimen t.ijc~ oi~vo,ld~oen,(le zullen zijn om haar kosten
~oed te ma,ken". De c~oor den Minister van Koloni~n
~ekoesterde vrees, d~,t bij on,tstentenis eener overeenkomst ,,verschillende" van, der~gelijke lijnen zoud,ep~worden prijs g e g e v e n met a,ls gevolg een or~twri~chting van
bet scheepvaarWerkeer~ lijkt mij ~an ook geheel ong'egrond. W a n n e e r zel[s in het ergste geval eenige ldeine
afsc~eepplaatsjes van zeer ondergeschikt belaa,g en zonder toekomst ctoor d,e K. P. M. in d e steek gelater~ zouden worden, down zou dit aUerminst kunnen beteeker~en
,,een gevoelige slag voor c~e v e r d e r e on,twikkeling tier
Buitenbezittinger;', zooals de Minister dat noem, d e.
 En nu het tweede argument dat de. Regeerir~g ten g~nste van het sluiten eener nieuwe overeenkomst aar~voerde
en dat onKeenci w e r d a a n de plichten, die c~e besitmrstaal~ haair, i~p de schouders legt. ,,Vo0ral ook m e t het
oog op h a ~ r " b e s t u u r s t a a k " , zoo lu.id~ d,e Mere. v. Toe-

117,
lichting, ,,mag door de Regeering de zorg voor het on8erhouden van stoomvaartverbindingen niet w o r d e n losgelaten. De Regeering zou 6aard.oor 4e zekerheid missen,
dat zij steeds in verbind~ng kan komen met alle, ook de
meest a~gelegene streken van het uitgestrekte eila~den~
rijk, dat Ned.-II~d,ia vormt, en w~ar zij niet alleen orde
en rust m~)et hand,haven, maar ook de welvaart moet
bevorderer,. Ambtenaren, troepen, de post, geid!ei~lacldsgoec~eren moeten geregeld kunnen w o r d e n ove,rgevoe~'d
naar alle d,eelen van N e d . - I n d ~ en de regeling van dat
vervoer mag niet afhankelijk worden gesteld van de zich
steeds wijzigende verhoudingen in een gehee[ vrij scheepvaartverkeer".
 Uit dleze woord, en zou men kunnen opmaken., dat 4e
Minister eens en voor al stelling neemt tegen de vrije
scheepvaaxt in den Inddsc'ben Archipel, want bet is d~aidelijk, dot, w a n n e e r heden bet am~r
verv0er niet
aan de vrije scheepvaart kan worden overgelaten, d~tin
d:e toekomst evenmir~ kan geschded, en. In,tusschen sci~ij~at
men h.ier met eer~ min:der g o e s geslaagden passus in de
Mem. v. Toelichting te doen te h'e'Jben, want de Minister laat op het voor~f.gaa,n.de v o l g e a : ,,De ondergeAeekende is daarom van oordeel dat thans nog niet het
oogenblik is gekomen bedoe~d, v e r k e e r aan de vrije
scheepvaa.rt over te laten". Men voelt wel, dat ilz d~
logica van ~e red, elmering war h u p e r t ; w a n a e e r m e n
zegt ,,het ambtelij'k v,ervoer kan ,,niet" afhank, elijk gesteld word:en van een geheel vrije s c h e e p v a a r t , dan kai~
4aarop bezwaarlijk a.ls conclt:sie vo]gen d,e opmerking,
dat bet ambtelijl~ v e r v o e r ,,hog niet" v~n 4e vrije
scheepvaart kan aIl~aaagen. ])it is geen conclusie, d~ch.
een terugkomen op een vorige meening, zoodat w e lZU
voor deze opv~ttin,g van den Minister sta,an, .d~t o p h e t
oogenblik d e toestand hog d,usd~uaig is, dot bet a,m~elijk v e r v o e r en, trot vezvoer van d,e post zou k-unneI~
spaak loopen in6ieli van de overeenkomst werd', afgezien.
 Zooa.ls ik reeds a~ntoonde-bel~oefde bij h e r verdmijnen
de~: overeen, komst eelx on.twrich~ing van d,e Ir~ddsche scheep:
vaart niet te w o r d e n gevreesd,, omdat het w e l b e g r e p e n
eigenbelang van d:e K. P. M. daartegen wel w~ken zou..
W e l n u : naar m,ijn meer~ing ligt in d.'atzelfd, e eigenbela~ag
een volkomen w a a r b o r g tegen een belemmerin, g van bet
ambtelijk vervoer, wa~n,t hoe zou de K. P. M. hoar bevrachfingen ktmnen v e r w e r v e n en behouden, indien zij
er niet toe zou medewerken, dat o v e r ~ l in den Archipel de nood,ige amt:tenaren kunnen zorg dr agen VOOl~ ~e
vereischte orde, indien zij niet aanstondS ]~elmxpzamI~
zou zijn~ bij her v e r v o e r van troepen naai~ bed;r, ei~de
Eeo~. 1919

7

118
ivunten en indien zij zich niet beschik.baar steld'e v0or
een geregelc~ postvervoer ? 0 o k hier heeft de Regeering
geen rekenir, g gehouden m e t - d e groote belangen, die de
K. P. M. er zelf bij heeft, dat haar wijdvertakte stoom~
vaartdienst zich ongestoord, zal kunnen ontwikkelen.
 H o e w e l de overeenkomst met de K. P. M.. en hetgeen daarover door de Volk.~vertegenwoorddging gezagd
is nog aanleiding te over geeft veer critiek,, zal ik her
bij bet voorafgaande laten. H e t was slechts mijn streven
aan te toonen, ~at de gror~dslagen der overeenkomst niet
re~el zijn, diat de materie v a n regeering'swege ee.n oppervlakkige 'behand,elLng vend en die bel~andeling allerminst her k e n m e ~ draagt van een ernstige overweging
van de han, delspolffieke strekking d.er overeen, l~omst. H e t
gevolg hiervan is, 4at de vrije Ind;isclxe sch, e e p v a a r t ~ a ~ s
bemoeilijkt wordt door een contract, dat in den grond
van de zaak noch v e e r de Regeering noch veer de K.
P. M. werkelijke reden van bestaan heeft.
 Tbans aan het eincle gek.omen van mijn beschouwing
meen ik te mogen constateeren, 6at de buitenlandsche,
noch de birtnen, la,rxlscl~e verkeerspolitiek van Neg.-Indi~
in de Irrcische scheepvaartsubsidies een doelbewu~te
uiting" heeft gevonden en d:at van een scherp getrokken
lijn in de subsidieering dan ook geen sprake is. Op
tastende wijze w e r d ten aanzien van de subsidieeringen
opgetre6en e n men krijgt uit de toelichtingen v-an~d,e regeering niet 8e vaste overtuiging, d:at de lijnen naar
China en J~pan en n,aar Australi~ zeer beslist h~t eerste
aangevat moesten word, en en niet de lijnen naar Siam,
Zuid-Afrika, In<lo-China, EngelscR-In.di~, de P h i l i p ~ j n e n
of Amerika. Zooals wij zagen heeft de Java-China-Japanlijn thans de verbinc~ing met Noord-Amerika in hear
bedrijf getrokken en is verder de K.P.M. d,e verbinding
met Siam, c~e maatschappijen en Nederland, ell Rotter~amsche Lloyd de verbindingen met F r a n s c h - e n
Engelsch-India gaan verz0rgen. Over een aigemeene leidir~g
van overheiOswege in verband, met de Indische ecoi~omische en polifieke belangen kan men ech,ter niet spreken, zoodat men ten slotte meet aaamemen, dat de Regeering te d,ezer zake eenvoudi~ geen enkele gedragslijn m e e t volgt en slechts een afwachtende houd~ng aanneemt, zooms wij dat helaas zoo 'vaak zien. En d~tn hog
is het de vraag of d,e zich v o o r d o e n d e gevallen w e l met
d e noodige ernst en voortvarendheid word,en behar~flel6,
want ook bAeraan meet men gaan twijfelen als men d,enkt
aan het felt, dat door een Comit~ veer het totstandtbrel~gen eener Java-Zuid Afrika-Nederlar~d-Lijn reeds in bet

119
jaar 1906 een uitvoerig gemotiveerd v e r z o e k s c h r i ~ t a a ~
geboden w e r d aan de Ministeas van Land,bouw, Nijverheid en Handel en van Koloni~n ten einde voor zu,lk
een verbir/ding subsidie te v e r w e r v e n en dat in het jaar
1910 ire een 6fficieel stuk wordl medegedeeld :, dat deze
subsidie-aa~vraag hog bi} c~e Regeerir~g in overweging
was, waarna men er niets meer van hoord~.
 Eocheepvaartsubsidies kunnen in een w e l o v e r w o g e n e c o nomische politiek een uiterst voorname rol spelen en~ wel
in get bijzonder in de kolonien. Want mer~ heeft w e l vpor
oogen te hvuden,, dat, waar nog weinige tientatlen van
jaren tert~g de m~ed'erlandsche producten door midtl~l
van differe.r~tieele rechten in de kolonien bescherming
vonden, titans c~oor scheepvaartsubsidies juist de conc,u.rrentie van vreemd'e prod~cten, met die uit het moederland in de h,and gewerkt kan worsen. In den aan.vang
van dit artikel d,oelde ik op de protectionistische tend,enz van de sctmepvaartsu:'cs/dies; w a n n e e r ech~ter die
subsidies in de kolonien worden toegekend ziet men het
opmerkelijke geval, d at zij aan den eenen l~ant bescherruing verleenen aan d,e irAustrie van h.et moederla.ndlwat
betreft den aanbouw van de sch~epen, dech dat zij, aan
den anderen kant die industrie a[breuk d~en door het
bevorderen van de concurrentie. Ind.erdaa:d,: de In~llsche
consument mag bij den Ned, erlandschen prodv.cent .~iet
worden ten achfter gesteld~. Aan deze opmerkelijke wer~ding in de koloniale politiek de groote b e t e e k e n i s , toekennende, die zij verddent is het n.b.m, een onafwiisbare eiscb, d,at de RegeeTin~ zich meer dan tot d~sver
reken.schap geeft van den richting gevenden invl,oed~ die
te dezer zake door scheepvaartsubsidieering kan worden
uitgeoefend,.
L. J. v a t ,

der

Waals.
