FUNCTIE EN VERANTWOORDELIJKHEID
FUNCTIE EN VERANTWOORDELIJKHEID
(als grondslagen voor de taakbepaling van de openbare accountant)
door Prof. G. Diephuis
Prof. Dr. Th. Limperg Jr. heeft de Nederlandse vakliteratuur verrijkt met
enkele publicaties, welke zeker als even zovele hoogtepunten in deze litera­
tuur zijn aan te merken. In deze publicaties worden theoretische grondslagen
van de controleleer gegeven met de bedoeling te komen tot meer normatieve
regelen voor de beroepsuitoefening.
In 1926 verscheen als referaat voor het Internationaal Accountantscongres te Amsterdam zijn publicatie met als titel: „D e beteekenis van de Ac­
countantsverklaring in verband met de verantwoordelijkheid van den ac­
countant” . Hierin zijn door hem de grondslagen gelegd voor zijn „leer van
het gewekte vertrouwen”.
Zoals de titel reeds aangeeft is een van de belangrijke punten, die in dit
referaat gesteld worden, de verantwoordelijkheid van de accountant en
wel in het bijzonder de relatie verklaring- verantwoordelijkheid. Limperg
heeft zich ertoe bepaald zijn visie te geven in het bijzonder met betrekking tot
de jaarlijks terugkerende (goedkeurende) verklaring in verband met een
regelmatig uitgeoefende controle. Daarbij heeft hij onbesproken gelaten
de juridische zijde van het probleem en ten aanzien van het begrip verant­
woordelijkheid deze beperking gemaakt, dat hij deze niet anders zag dan
als „vaktechnische en moreele” verantwoordelijkheid.
 In het referaat heeft Limperg duidelijk gesteld, dat de accountantsver­
klaring geen zelfstandig document is, waarvan de betekenis alleen door de
inhoud wordt bepaald: het is niet alleen een oordeelvelling maar ook het
sluitstuk op het gehouden onderzoek en het is juist het onderzoek van de
deskundige, dat aan de verklaring de wezenlijke inhoud geeft. Om deze
reden bepaalt dan ook niet de inhoud der verklaring de omvang van de ver­
antwoordelijkheid, doch veel meer de arbeid, d.i. de taak die verricht is,
welke arbeid dan weer bepaald wordt door de doelstelling van het onder­
zoek. De verklaring kan alleen dan van betekenis zijn voor de verantwoor­
delijkheid van de accountant voorzover de inhoud van deze verklaring
gebruikt wordt om de doelstelling van het onderzoek nader aan te geven,
welke doelstelling uiteraard de strekking van de verklaring bepaalt. Het is
dus zo, dat de omvang van de verantwoordelijkheid wordt bepaald door de
doelstelling van het onderzoek met de daaruit afgeleide strekking van de
verklaring. Het verband tussen de doelstelling van het onderzoek, de taak
van de accountant en de strekking van de verklaring geeft dus de grond­
slagen van de verantwoordelijkheid.
 Uitgaande van deze grondslagen rekent Limperg af met de betekenis van
de opdracht en de formulering van de verklaring voor de verantwoordelijk­
heid van de accountant en daarmede met de invloed van de opdrachtgever
en zelfs van die van de accountant op de taak van deze laatste en wel omdat
„de in het maatschappelijk verkeer gegroeide norm de voor dat ver­
keer noödzakelijke doelstelling inhoudt en dat dus in dat verkeer wordt
aangenomen, dat de accountantsverklaring beoogt de zekerheid te
verschaffen, die voor dat verkeer wordt vereist".1)
W at deze zekerheid betreft wordt in het referaat gesteld, dat hiermede
wordt bedoeld die zekerheid, welke menselijkerwijze verkregen kan worden:
*) Zie Limperg Referaat, pag. 18.
mab

blz. 471

die zekerheid „behoort dan ook nagestreefd en benaderd te worden en daar­
toe is vóór alles nodig een tot in het uiterste aangekweekte verantwoorde­
lijkheidszin en een volkomen onafhankelijkheid van arbeid en oordeel” . 2)
Aan het slot van het referaat komt Limperg dan tot zijn bekende uit­
spraak:
„Het recht van bestaan van het ambt van den accountant is afhanke­
lijk van de volkomen overeenstemming tussen zijn opvatting omtrent
de hem toevertrouwde taak en het vertrouwen, dat zijn verklaring
opwekt. Dat vertrouwen bepaalt den omvang zijner verantwoordelijk­
heid; de accountant hij vervulle dus zijn taak op zoodanige wijze, dat
hij die verantwoordelijkheid zonder voorbehoud kan dragen” . 3)
Het is deze uitspraak, die n.m.m. aan de theorie de naam van „de leer
van het gewekte vertrouwen” heeft gegeven.
 In dit referaat heeft Limperg getracht voor de functie van de accountant
(bepaald door de doelstelling van het onderzoek), voor zijn taak en voor
zijn verantwoordelijkheid algemene grondslagen te leggen. Een eigenlijke
behandeling van de functie van de accountant is in dit referaat evenwel
niet gegeven. Het is ook opmerkelijk, dat het woord „functie” in dit referaat
slechts een enkele keer is gebruikt. Ik geloof dat de inhoud voor vele be­
roepsgenoten indertijd duidelijker zou zijn geweest, indien Limperg meer
uitdrukkelijk had gestipuleerd, dat met de doelstelling van het onderzoek
ook de (specifieke) functie is bepaald.
De inhoud van dit referaat heeft bij de Nederlandse accountantstand tot
vele misverstanden aanleiding gegeven. In andere landen heeft het toenter­
tijd geen, althans geen bijzondere reacties gewekt, wellicht omdat in deze
theorie - gezien de meer juridische grondslagen voor de beroepsuitoefening
in deze landen - te hoog gegrepen werd.
D at er in Nederland veel misverstanden zijn ontstaan, vooral met be­
trekking tot de normatieve regelen voor de beroepsuitoefening, is enigszins
begrijpelijk en wel omdat:
a. de inhoud van het referaat - ook nu nog - moeilijk toegankelijk blijkt en
b. door de gekozen formuleringen en de gedane uitspraken destijds gemak­
kelijk misverstanden konden ontstaan.
W at dit laatste betreft denk ik in het bijzonder aan die, welke in verband
met het kort daarvoor verschenen werk van Dr. Sternheim 4) de indruk
hebben gewekt van een „doortrekken” door Limperg van de theorie van
Sternheim en aan een verkeerde interpretatie van het begrip vertrouwen.
 Het is in dit verband interessant de volgende formuleringen uit het referaat
aan te halen:
„dan denk ik aan niets anders dan aan de vaktechnische en moreele
(cursivering D.) verantwoordelijkheid.............. ” ,
„Over geen andere zekerheid spreek ik dus dan die, welke menschelijkerwijze (cursivering D.) verkregen kan w orden:................” ,
„Voor de publieke taak erkennen de voorstanders dezer opvatting de
noodzakelijkheid van een volledig (cursivering D.) onderzoek....... ” ,
uitlatingen, welke gedachtenassociaties met de leer van Sternheim wekken
en/of wel de indruk wekken, dat de leer van Limperg ethisch gefundeerd
2) Zie Limperg t.a.p. pag. 8.
3) Zie Limperg t.a.p. pag. 21.
*) Dr. A. Sternheim. De Accountantscontrole (Algemene Beginselen) 1924.
ma b

blz. 472

zou zijn, ondanks het feit, dat hij in zijn referaat wel degelijk spreekt van de
economische functie van de accountant:
„M et de zelfstandigheid in de beoordeling staat of valt de maatschap­
pelijke, de economische (cursivering D.) functie van den account­
ant”. 5)
Door het toekennen door een aantal beroepsgenoten van deze etische fun­
dering aan de theorie is ook het begrip vertrouwen verkeerd geïnterpreteerd.
Men zag ook hierin een ethisch begrip, terwijl Limperg het begrip vertrou­
wen ziet als „een stellige en min of meer gegronde verwachting” t.o.v. de
werkzaamheden van de vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer
„in de zin van mandataris, een mandataris, voor wien de naam vertrouwens­
man gekozen is bij wijze van kwalificatie van de aard van het mandaat” . 6)
Het is de gunstige verwachting ten aanzien van het oordeel van de ac­
countant.
Het gevolg van alle misverstanden en verkeerde interpretaties was een
„productieve” periode wat betreft meningsuitingen ten aanzien van de
algemene grondslagen van de controleleer. Ik roep even in de herinnering
terug het verschijnen van het referaat van R. A. Dijker voor het N.I.v.A.
 in 1927, getiteld: „Het begrip der natuurlijke beperking bij de accountants­
controle en de invloed daarvan op de accountants-verklaring” en het debat,
dat hierop volgde; verder de inleiding van H. R. Reder voor het N.I.v.A.,
eveneens in 1927, getiteld: „D e Vaktechnische eischen bij den controlearbeid” en het debat hierop; daarnevens de serie artikelen van R. A. Dijker
in dit maandblad, jaargang 1930; en tenslotte het verschijnen van de disser­
tatie van Dr. L. H. Belle „Grondslagen der Accountancy” in 1931. Blijkbaar
waren de tegenstellingen op een zeker ogenblik zo groot, dat er gesproken
werd van een „economisch-rationalistische” school (Rotterdam - Dijker,
Belle c.s.), tegenover een z.g. ethisch-orthodoxe school (Amsterdam Limperg, Reder, A. M ey c.s.).
Door de koppeling van de vaktechnische en de morele verantwoordelijk­
heid in het referaat (zie hiervoor) is het begrip verantwoordelijkheid, dat
door Limperg gehanteerd is, door de tegenstanders van de leer van het ge­
wekte vertrouwen in het ethische vlak getrokken. Het is daarom - en ook
omdat een en ander nog wel eens aanleiding tot misverstand geeft - wense­
lijk wat langer bij dit begrip stil te staan.
Om een goed uitgangspunt voor de analyse van dit begrip te verkrijgen
is het nuttig bij voorbaat hiervan een definitie te geven.
In navolging van Cobbenhagen 7) wil ik dan onder verantwoordelijkheid
verstaan:
de eigenschap, resp. de eis, krachtens welke de mens verplicht is om
voor zijn handelingen op te komen en de gevolgen er van te dragen.
 Ik wijs er op, dat in deze definitie het verband met de begrippen functie
en taak stellig naar voren komt. Men moet n.1. voor zijn handelingen op­
komen, dat is voor zijn taak, die voortvloeit uit een bepaalde functie. Wij
doen goed het begrip functie in dit verband zo ruim mogelijk op te vatten
en niet alleen in haar maatschappelijk-economische betekenis.
Essentieel is de verplichting om de taak, die uit een bepaalde functie
5) Zie Limperg t.a.p. pag. 13.
6) Zie naschrift van Limperg op het artikel van Dr. L. H. Belle in het Maandblad voor
Accountancy en Bedrijfshuishoudkunde. januari 1940, pag. 6.
7) Prof. Dr. M. J. ]. Cobbenhagen, De Verantwoordelijkheid in de onderneming.
ma b

blz. 473

voortvloeit, naar de regels van behoren, dus naar de normen te vervullen,
teneinde eventueel in staat te zijn een formele verantwoording af te leggen.
Dit laatste is op zich echter niet essentieel, want het is namelijk onverschillig
of in feite ooit een formele verantwoording wordt afgelegd en onverschillig
is het ook of er een sanctie bestaat op de verplichting.
De verplichting om voor zijn handelingen op te komen kan men nu bezien
vanuit de zedelijke orde (gewetensplicht), vanuit de zuiver juridische orde
(juridische plicht) of vanuit de economische orde (economische plicht).
De zedelijke of morele orde omvat het geheel van de handelingen van de
mens als schepsel. Hieronder vallen zuiver individuele handelingen, doch
ook handelingen van de mens als lid van de gemeenschap. Dientengevolge
kunnen we de zedelijke orde nog verder onderscheiden in de zedelijke orde
in strikte zin (alle handelingen van het individu sec) en de maatschappelijke
orde (alle handelingen van de individuen als leden van de gemeenschap).
 De maatschappelijke orde moet op de zedelijke orde gebaseerd zijn. Er is
hier dus sprake van een onderschikking en niet van een nevenschikking.
In de maatschappelijke orde oftewel rechtsorde is weer te onderschei­
den de orde, die gebaseerd is op rechtsregelen, dit is de zuiver juridische
orde, en de orde, die gegrondvest is op economische- en beroepsverhoudin­
gen, dit is de economische orde. Deze economische en beroepsverhoudingen
nu kunnen geregeld zijn
of wel door de staat resp. gemeenschap - van boven af - gevende een
collectivistisch^ orde,
of meer spontaan in een gemeenschap ontstaan in onderlinge samen­
werking door het economisch streven der individuen, gevende een
individualistische orde.
Kort samengevat kunnen deze verhoudingen als volgt schematisch wor­
den weergegeven:
Zedelijke orde
zedelijke orde in
strikte zin (als
individu)

rechtsorde (maat­
schappelijke orde)
(als leden van de
gemeenschap)

juridische
orde

economische
orde
staat (resp.
gemeenschap)

I
collectivistische
orde

in samenwerking tussen
individuen (spontaan)

I
individualistische orde

Al naar gelang het gezichtspunt van waaruit het begrip verantwoorde­
lijkheid wordt belicht en gehanteerd, kunnen nu worden onderscheiden:
de zedelijke of morele verantwoordelijkheid,
de juridische verantwoordelijkheid,
de economische verantwoordelijkheid. 8)
8) Zie ook Prof. Dr. M. J. J. Cobbenhagen, t.a.p.
ma b

blz. 474

De morele verantwoordelijkheid ligt in de zedelijke orde, dus in het
ethische vlak en vindt dan ook in de ethiek haar hantering. Deze eist b.v.
van een functionaris, dat hij zich geheel inzet met zijn gehele persoonlijkheid
voor een juiste taakvervulling. De verplichting om de taak te vervullen
wordt gemeten aan ethische normen.
De juridische verantwoordelijkheid zetelt in de rechtssfeer, in de juridi­
sche orde, en wordt dientengevolge gemeten aan de hand van rechtsregelen
en rechterlijke uitspraken (juridische normen). Zij is niet denkbaar zonder
de juridische aansprakelijkheid als sanctie.
 De ethische en de juridische normen zijn beide regels voor het leven van
de mens in de maatschappij, maar toch zijn er belangrijke verschillen. Een
ethische norm beschouwt de gezindheid van het individu en heeft als onmiddelijke autoriteit het geweten van de mens. Daarentegen slaat de rechts­
norm op het uitwendige handelen van de mens. Deze norm steunt op een
stelsel van rechtsregels.
De economische verantwoordelijkheid openbaart zich ten aanzien van
een beroep als het accountantsberoep in de gedaante van vaktechnische of
functionele verantwoordelijkheid. Zij strekt zich uit tot de mate, waarin
een functie, gemeten naar vaktechnische-, naar beroepsnormen, naar be­
horen is vervuld, waarbij als sanctie in eerste instantie naar voren komt de
(vaktechnische) blaam, die iemand als vakman treft, wanneer hij de functie
niet naar de norm vervuld heeft. Hierbij - trouwens ook bij de andere be­
grippen - moeten we ons steeds realiseren, dat verantwoordelijkheid en
aansprakelijkheid (sanctie) twee afzonderlijke begrippen zijn. De aanspra­
kelijkheid kan uit de verantwoordelijkheid voortvloeien, zij is er echter geen
deel van.
In het licht van bovenstaande beschouwingen is het geen wonder, dat
Limperg in zijn referaat stelt, dat hij denkt aan de vaktechnische en morele
verantwoordelijkheid. Gezien de onderschikking van de vaktechnische
aan de morele verantwoordelijkheid kan men de eerstgenoemde niet los
maken van laatstgenoemde. Doch daarmede mag niet gesteld worden, dat
de leer van Limperg hierdoor in eerste instantie ethisch en niet economisch
is gefundeerd. Als mens zal de accountant ten aanzien van zijn taakvervul­
ling zeker ethische normen volgen, maar de motieven hiertoe zijn niet speci­
fiek die van de accountant. Deze gelden voor ieder mens. Specifiek is voor
de accountant zijn vaktechnische verantwoordelijkheid.
 Daarom doet men goed, wanneer men ten aanzien van ons specifieke
probleem tot een scherp inzicht wil komen in de grondslagen van de taakbepaling van de accountant en zich overigens niet aan verwarring schuldig
wil maken, uit te gaan van een zuiver economisch bepaald verantwoordelijkheidsbegrip.
Toen de eerste „kruitdamp” met betrekking tot het referaat van 1926
aan het optrekken was, verscheen in de jaren 1932/33 in dit maandblad
een artikelenreeks van de hand van Limperg onder de titel: ,,De functie
van de accountant en de leer van het gewekte vertrouwen” , van welke
artikelenreeks het slot helaas nog niet is verschenen. Zoals uit de titel reeds
blijkt, heeft Limperg in deze reeks in het bijzonder de maatschappelijke
functie van de accountant als uitgangspunt van zijn beschouwingen geno­
men en van deze gelegenheid tevens gebruik gemaakt om verschillende
punten, die aanleiding hadden gegeven tot de reeds gememoreerde mis­
verstanden en verkeerde interpretaties, te verduidelijken. In de desbetref­
fende artikelen is getracht om door de analyse van de functie van de ac­
countant te komen tot het vaststellen van de inhoud van zijn taak, dus te
zoeken naar de factoren, die de arbeidstaak van de accountant bepalen.
ma b

blz. 475

Limperg stelt in deze serie artikelen nu zeer uitdrukkelijk, dat hij alleen
in ogenschouw neemt de economische functie van de accountant in Neder­
land bij de huidige stand van het beroep in Nederland. Zijn beschouwingen
hebben voorts grotendeels betrekking op de functie van de openbare ac­
countant als controlerend orgaan van het maatschappelijk verkeer. Hij
komt dan verder tot zijn bekende onderscheiding van
de algemene functie van de accountant en
de specifieke functie(s) van de accountant.
 De algemene functie, het uitgangspunt van de leer, wortelt in het vertrou­
wen - in de zin van verwachting -, dat in het maatschappelijk verkeer gesteld
wordt in de doeltreffendheid van de arbeid van de accountant en in het oor­
deel van de accountant. Deze functie wordt wel niet doelbewust ingesteld,
doch leidt wel tot de verplichting voor de accountant om zijn arbeid, zijn
taak zodanig te verrichten, dat hij de verwachtingen die hij bij het maat­
schappelijk verkeer wekt, niet beschaamt en omgekeerd, dat hij geen grotere
verwachting wekt dan door de verrichte arbeid gerechtvaardigd is. Deze
normatieve kern van de Leer van het gewekte vertrouwen geeft dus geen
voorschrift omtrent datgene wat de accountant in elk bijzonder - specifiek geval in concreto zal moeten doen. Er wordt alleen gesteld de algemene
verplichting om te voldoen aan de verwachtingen van het maatschappelijk
verkeer. Deze verplichting leidt tot wat ik wel gaarne noem de kwalitatieve
verantwoordelijkheid. Zij leert ons voor welke functie en voor welke daaruit
voortvloeiende taak de accountant verantwoordelijk is.
De specifieke functie van de accountant is die functie, welke is gericht op
de bijzondere doelstelling, waarvoor de controle wordt ingesteld. Deze
functie wordt wèl doelbewust in het leven geroepen, met name door de op­
drachtgever en wel - zoals gezegd - met een bepaald doel. Ik laat de ver­
houding tussen de algemene functie en de specifieke functie(s) nu verder
onbesproken. W ie hierover meer wil lezen kan terecht bij de genoemde
artikelenserie. W el moet ik hiervan nog zeggen, dat de verplichtingen van
de algemene functie doorwerken op de specifieke functie(s) en dat deze
verplichtingen dus invloed hebben op de taakbepaling van de accountant
voor de vervulling van een specifieke functie.
 Limperg komt ook hier weer tot de conclusie, dat de functie zelve - door
haar doelstelling - de taak van de accountant bepaalt. Het is de verplichting
van de accountant (kwalitatieve verantwoordelijkheid) om deze taak naar
behoren te verrichten ter vervulling van de desbetreffende specifieke functie.
De accountant zal steeds opnieuw - in elke specifieke functie - moeten vast­
stellen welk vertrouwen hij bij de vervulling van de functie wekt en op grond
daarvan zijn taak bepalen. Deze nu wordt bepaald door de norm, welke
enerzijds is gebaseerd op de rationele behoeften van het maatschappelijk
verkeer en anderzijds op het vermogen van de controle-techniek. Zij leidt er
toe, dat de taak naar de z.g. vaktechnische eisen moet worden uitgeoefend.
De taak is de technische vertaling van de functie, welke voortvloeit uit de
rationele eisen, die de functie stelt.
Is dus eenmaal de functie bepaald, dan staat daarmede op grond van deze
vaktechnische eisen de taak van de accountant vast. Dit is het toepassen
van een volkomen - niet een volledig - onderzoek, rationeel passend op de
vervulling van de functie, i.c. het doel van het onderzoek. Dit onderzoek
moet alle verrichtingen inhouden, welke vaktechnisch nodig zijn om het
onderzoek doeltreffend te maken. De verantwoordelijkheid - gebonden aan
deze specifieke functie - is hiermede nu ook volkomen bepaald. De account­
m ab

blz. 476

ant is verantwoordelijk voor een juiste taakverrichting ter vervulling van zijn
specifieke functie, d.w.z. de taak volgens vaktechnische eisen uit te voeren.
Dit is nu wat ik wel noem het kwantitatieve gedeelte van de verantwoor­
delijkheid. Het gaat nu nl. om de in concreto te verrichten controle-handelingen met als sanctie de blaam, die de accountant bij een onjuiste verrich­
ting als vakman treft.
 Volgens Limperg bepaalt dan ook de inhoud der functie tegelijkertijd de
taak èn de verantwoordelijkheid. De relatie functie-verantwoordelijkheid
ligt dus zeer eenvoudig: de verplichting om naar vaktechnische normen ge­
meten de functie naar behoren te vervullen (functionele verantwoordelijk­
heid).
Deze artikelenserie, waarin dus vooral de functie van de accountant als
uitgangspunt voor de leer op de voorgrond is geschoven, heeft m.i. deze voor
vele beroepsgenoten ten zeerste verduidelijkt en meer toegankelijk gemaakt,
de oorzaak waardoor deze thans door het overgrote deel van de beroeps­
genoten is aanvaard. W el is de critiek erop nadien niet geheel verstomd,
doch deze heeft naar mijn mening in de kring van beroepsgenoten weinig
weerklank gevonden.
Zoals gezegd geeft de leer geen stellige voorschriften ten aanzien van
de taak van de accountant in elk specifiek geval. Deze taak moet volgens
de vaktechnische normen worden verricht. De verschillen in inzicht, die
nadien in de literatuur zijn gebleken, betreffen nu in het bijzonder de inter­
pretatie van deze vaktechnische eisen. Limperg zelf heeft aan dit (kwanti­
tatieve) onderdeel van zijn theorie reeds een iets concretere inhoud willen
geven, nl. wat hij toentertijd zag als taak van de accountant. 9) Nadien
heeft o.m. Reder in zijn in 1927 gehouden inleiding voor het N.I.v.A. het
zijne hieraan toegevoegd, terwijl A. M ey in verschillende tijdschriftartikelen
en in zijn bekende inleiding voor de Accountantsdag 1936: „D e noodzaak
van een normatieve theorie enz.” daaraan een grote bijdrage heeft geleverd.
 In al deze bijdragen werden concretiseringen van de taak van de accountant
gegeven resp. gesteld met als achtergrond een eigen interpretatie van het
begrip „eigen actie” , welk begrip indertijd door Limperg in zijn referaat
1926 reeds was gesuggereerd:
„M et die zelfstandigheid in de beoordeling staat of valt de maatschap­
pelijke, de economische functie van de accountant. Zodra hij voor zijn
oordeel een beroep doet op het oordeel van hen, wier arbeid of wier
verantwoording hij heeft te controleren, verspeelt hij zijn recht en
reden van bestaan” . 10)
Is er nadien nog een belangrijke ontwikkeling geweest ten aanzien van de
inzichten met betrekking tot de fundering van de theoretische grondslagen
van de controleleer resp. heeft de leer door wijziging van omstandigheden
in het maatschappelijk verkeer in betekenis ingeboet? N aar mijn mening niet
en terecht, want de normatieve kern van deze leer is universeel en blijft dien­
tengevolge ook onder gewijzigde omstandigheden zijn waarde behouden.
W at door verandering van omstandigheden wèl aan wijziging onderhevig
kan zijn, dat is de concrete taak van de accountant. Deze kan zich wijzigen
door de zich ontwikkelende opvattingen omtrent deze taak en omtrent het
controle-technisch vermogen van de accountant. De vaktechnische eisen,
i.c. de concrete taakbepaling van de accountant in elke specifieke functie,
zullen zich steeds moeten aanpassen, enerzijds dus door de zich in de loop
9) Limperg t.a.p. pag. 11 en 12.
10) Limperg t.a.p. pag. 13.
 ma b

blz. 477

der tijden ontwikkelende-regionaal gebonden-opvattingen omtrent de taak
van de accountant, omtrent diens controle-technische mogelijkheden onder
gegeven omstandigheden en in verband met de zich wijzigende behoeften
van het maatschappelijk verkeer. Is het dan verwonderlijk, dat er vooral de
laatste jaren stemmen van een aantal beroepsgenoten opgaan om de vak­
technische eisen aan te passen resp. te schoeien op een iets andere leest, ten­
einde deze daardoor in overeenstemming te brengen met een ontwikkeling,
die zij menen te moeten onderkennen? N aar mijn mening niet. Al is het dan
op dit ogenblik nog een voelen en tasten om tot een goede formulering te
komen, ik geloof dat op niet al te lange termijn - mede wellicht ook door een
m.i. ruimere interpretatie van het begrip „eigen actie” - aan deze vaktechni­
sche eisen een meer - naar de huidige situatie gemeten - reëlere inhoud kan
worden gegeven. Laten we hierbij n.1. niet vergeten, dat deze vaktechnische
eisen, zoals deze indertijd door Reder, A. M ey c.s. zijn geformuleerd, eisen
zijn, welke door vakgenoten zijn opgesteld op grond van behoeften van het
maatschappelijk verkeer, ten aanzien van welker „bevrediging” zij zelve
de mate van rationaliteit hebben aangegeven.
Het is zeer verleidelijk op deze materie in te gaan, doch het valt buiten het
bestek van dit artikel. Dit vereist een afzonderlijke behandeling. N aar mijn
mening zal men vroeg of laat moeten komen tot een aanpassing van de vak­
technische eisen.
 Een verschil van mening resp. van inzicht ten aanzien van het bepalen
van deze eisen is begrijpelijk; dat is ook niet zo erg, zolang maar de norma­
tieve kern van de leer van het gewekte vertrouwen door iedere accountant
bij het bepalen van zijn concrete taak bij het vervullen van elke specifieke
functie niet uit het oog wordt verloren. De leer blijft n.1. onverminderd
gelden.
Zoals ik reeds schreef heeft Limperg ons beroep verrijkt met zijn publica­
ties, waardoor wij voor de beroepsuitoefening een gedegen grondslag heb­
ben verkregen. Al is dan in het begin misschien wat verwarring gesticht en
was de opbouw van de leer door een niet al te exacte begrippen-hantering
destijds wat ondoorzichtig, hij heeft ons toch iets gegeven, waarop thans
- dat is na 33 jaar en dat is lang in ons huidig tijdsbestel! - nog steeds wordt
gebouwd en waarvan de normatieve kern nog steeds haar universele waarde
heeft behouden. Door in zijn referaat ook te spreken over de morele ver­
antwoordelijkheid heeft hij - zonder hierop nader in te gaan - m.i. ook aan­
geduid, dat er naast de zuiver economische, nog andere facetten aan ons
beroep zijn. Het zou toe te juichen zijn wanneer er eens een sociologische
visie op het accountantsberoep zou worden gegeven. Naar mij bekend is,
is aan dit aspect tot dusverre in de Nederlandse literatuur weinig aandacht
geschonken.
m ab

blz. 478.
