UIT DE FINANCIEELE HUISHOUDING DER OVERHEID
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUD KUNDE

40

sterk zullen uiteenlopen naar gelang van de omstandigheden,
waaronder bepaalde transacties plaatsvinden. Daarom dienen
de banken zich te houden aan „certain minimum standards” ,
die in 3 algemene regels zijn vastgelegd. De afbetalingsverplichting, die aan het betreffende papier ten grondslag ligt, moet
zijn gewaarborgd door een pandrecht of eigendomsvoorbehoud
op het verkochte goed of door een borgtocht. De aard der ver­
kochte goederen moet dusdanig zijn, dat bij eventuele verkoop
na beslag op elk ogenblik de opbrengst aanmerkelijk hoger zal
zijn dan het nog verschuldigde bedrag met inbegrip van rente
en kosten. De member banks moeten de nodige maatregelen
treffen opdat de verplichtingen, uit deze papieren voort­
vloeiende, overeenkomstig haar eisen worden nagekomen. Met
deze richtlijnen heeft men een gespecialiseerde arbeid in het
Federal Reserve System binnengehaald, die tevoren niet eens
door de gewone credietbanken werd geambieerd, en welke —
zoals gezegd — één van de motieven vormde voor de specialisa­
tie van de finance-companies. Het is daarom waarschijnlijk te
achten, dat men in de toekomst naar een doelmatiger vorm zal
moeten zoeken, bij welke de credietwaardigheid van dit papier
door de officiële banken gemakkelijker zal kunnen worden be­
oordeeld.
5.
 Het Federal Reserve System heeft zorg te dragen voor het
geldwezen der Verenigde Staten. Als zodanig zal het hebben
te waken tegen inflationistische tendenzen. Nu kan men moei­
lijk voorspellen, welk het aandeel zal zijn, dat liet installment
paper van de wisselportefeuille der circulatiebank in de toe­
komst zal uitmaken. Afgezien van de gevaren, die hieruit bij
conjunctuuromslag voor de liquiditeit der banken zullen voort­
vloeien, zal men rekening dienen te houden met de omstandig­
heid, dat men hier voor het merendeel te doen heeft met con­
sumptief crediet. Het ruilmiddel, dat hiertegenover in circula­
tie zal worden gebracht, zal — daar het slechts als voorschot
op nog te betalen verbruikersinkomen dienst doet — de pro­
ductie van nieuwe goederen niet kunnen stimuleren, zoals men
dit bij productief crediet mag verwachten. Het op deze basis
in het leven geroepen ruilmiddel komt dientengevolge niet te
staan tegenover een toenemende voortbrenging, die juist van
deze vergroting der hoeveelheid geldmiddelen het gevolg zou
zijn. Daaruit moet ■
— ceteris paribus —■een inflationistische
tendenz ontstaan, en bij de omvang die de afbetalingsfinanciering thans in de Verenigde Staten heeft verkregen, zal het
nodig blijken, hierop nauwlettend toe te zien.
Door de nieuwe disconteringsbepalingen krijgen de banken
gelegenheid, hun staatsfondsen vast te houden, zodat deze het
peil van de effectenmarkt niet zullen drukken. De board zal er
echter voor moeten waken, dat liet paard van Troje, dat op
deze wijze buiten de poorten kon worden gehouden, niet een
gemakkelijker toegang zal kunnen vinden via de vergrote kans
op een inflatie, die door de bankabelverklaring van consump­
tief afbetalingspapier binnen de grens der mogelijkheden is
getreden.
 Drs J. A. COLTOF

UIT

DE F IN A N C IE E L E H U ISH O U D IN G
DER O V ERH EID
Red.: J. H. TEXTOR

XIV
De wijziging der comptabiliteitsvoorschriften voor de
gemeenten (I).
De berg heeft een muis gebaard.
Onwillekeurig moet hij, die kennis neemt van het met in­

gang van 1 Januari j.1. van kracht geworden Koninklijk Be­
sluit tot wijziging van de comptabiliteitsvoorschriften voor de
gemeenten, hieraan denken, indien hij de geschiedenis van de
thans tot stand gekomen weinige en sobere veranderingen dier
voorschriften nagaat.
Deze voorschriften, in hoofdzaak ontstaan in 1924, toen de
Gedeputeerde Staten der Provinciën op instigatie van den
Kring van Griffiers besloten om voor het geheele land voor
zooveel mogelijk uniforme regelen vast te stellen ten aanzien
van de comptabiliteit der gemeenten, blijken een taai leven
te hebben.
In 1931, toen de Gemeentewet op voorstel van den toenmaligen Minister van Binnenlandsche Zaken, Mr. Kan, onder
meer werd gewijzigd in dier voege, dat de voorschriften voor
de begrooting en de rekening der gemeente en voor de boek­
houding van de ontvangers niet meer door de Gedeputeerde
Staten doch, deze Colleges gehoord, door de Kroon zouden
worden vastgesteld, werden de bestaande voorschriften voorloopig nagenoeg ongewijzigd door de regeering overgenomen,
en dus gehandhaafd in afwachting van nadere, definitief vast
te stellen regelen.
 Men herinnert het zich: deze voorschriften dankten hun ont­
staan aan den drang om meer uniformiteit te brengen in de
begrootingen en rekeningen der gemeenten terwille van de
statistiek en meer in het bijzonder wegens de bezwaren, welke
de staatscommissie, die in 1921 werd ingesteld ter voorberei­
ding eener herziening van de financieele verhouding tusschen
het Rijk en de gemeenten, bij de bestudeering der begrootingen
en rekeningen ondervond, door welke bezwaren het niet moge­
lijk was een goed vergelijkend overzicht te krijgen van de
financiën der onderscheidene gemeenten. Deze bezwaren waren
zelfs van dien aard, dat de staatscommissie in 1923 haar ar­
beid moest opschorten.
De uniforme voorschriften kwamen er en zij bleken in meer
dan een opzicht een belangrijke verbetering te zijn. Een beter
vergelijkend overzicht dan daarvoor werd mogelijk gemaakt,
vooral ook door de invoering van de zoogenaamde netto­
methode van rubriceeren der begrootingsposten.1) Een nieuwe
regeling van de financieele verhouding tusschen het Rijk en
de gemeenten kwam tot stand. Of deze tot groote bevrediging
aanleiding gaf is een vraag, welke wjj wijselijk in liet midden
zullen laten.
Zoo verging het op den duur ook de comptabiliteitsvoor­
schriften. Toen de bewondering wat geluwd was, bleek het,
dat de verwachte algeheele uniformiteit was uitgebleven. Voor
een groot deel was dit het gevolg van het hinken op twee ge­
dachten, waaraan de samenstellers niet waren ontkomen.
Eenerzijds toch was gestreefd naar een functioneele, ander­
zijds naar een organische indeeling der rubrieken, waardoor
functies, die door bedrijven (takken van dienst) werden ver­
richt, uit hoofde van de organisatorische zelfstandigheid dier
bedrijven anders werden gerubriceerd dan het geval was, in­
dien gemeenten voor een of meer functies niet waren overge­
gaan tot het instellen van een afzonderlijken tak van dienst.
 Ook stelde de nieuwe financieele verhoudingswet weer andere
eischen aan de rubriceering der posten dan bij de totstand­
koming der voorschriften was voorzien.
In de practijk kwamen voorts andere bezwaren naar voren.
Getoornd werd tegen het verplichte gebruik van het overbodig
geachte verzamelpostenboek (dienende om verdeeling van in­
komsten en uitgaven over verschillende posten van de begroo­
ting mogelijk te maken), het tijdroovende opmaken van de bij
O Niet te verwarren met de methode van netto-raming. Bij de gemeentebegrooting wordt in het algemeen de bruto-raming toegepast.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
de jaarrekening behoorende toelichtende staten J en K en
tegen den eisch van het laten deugdelijk verklaren van nota’s
en facturen door crediteuren.
 Mettertijd werd ook op wijziging der starre voorschriften
aangedrongen in verband niet de eischen van het moderne be­
talingsverkeer, inzonderheid door het in toenemende mate ge­
bruik te maken van de diensten van het rijksgirokantoor en
van de gemeentelijke giroinstellingen; de behoefte werd gevoeld
aan het invoeren van giromandaten en het toepassen van verzamelgiro.2)
Ook maakte de noodzaak om de gemeenterekening, meer dan
tot dusver het geval was, tot het centrale stuk van verantwoor­
ding te maken en met name bijv. de in vele gemeenten bestaan­
de „fondsen tot reserveering van batige saldi van vroegere
diensten” , die noch tot de centrale administratie, noch tot de
takken van dienst als bedoeld in artikel 252 der gemeentewet
geacht konden worden te belmoren, in deze centrale verant­
woording tot uitdrukking te brengen en zoodoende onder open­
baar toezicht te stellen, wijziging der voorschriften noodig.3)
Tenslotte werd ook de wensch gekoesterd om de begrooting
en de rekening der gemeenten meer doorzichtig te maken en de
zoogenaamde evenwichtige posten, die het doorzicht belemmer­
den, in een afzonderlijke afdeeling onder te brengen, zoodat de
begrooting en de rekening dus niet meer uit twee (gewonen en
kapitaaldienst) maar uit drie afdeelingen zouden bestaan.
 De Rijkscommissie van advies voor de gemeentefinanciën,
ingesteld krachtens artikel 37 der Wet Pinancieele Verhouding
van 1929, ontving in 1930 van den Minister van Binnenlandsche
Zaken het verzoek om hem van advies te dienen in zake de
vernieuwing van de hierboven bedoelde, reeds in menig opzicht
gewraakte voorschriften. De Rijkscommissie van advies benoem­
de uit haar midden een sub-commissie voor de comptabiliteitsvoorschriften, welke sub-commissie in December 1935 aan de
Rijkscommissie aanbood een ontwerp van voorschriften, met
daarbij behoorende modellen, voor de inrichting van de be­
grooting en de rekening van de gemeente en van de boek­
houding van de gemeenteontvangers, onderscheidenlijk als be­
doeld in de artikelen 241 en 123, tweede lid, der gemeentewet.
Schrijver dezes genoot de eer de sub-commissie als deskundige
terzijde te mogen staan en in deze qualiteit aan vele vergade­
ringen deel te hebben en van de uitgebrachte rapporten kennis
te nemen. De sub-commissie heeft zich van haar zeer omvang­
rijke taak op lofwaardige wijze gekweten en het is niet aan
haar te wijten, dat in de volvoering van deze taak belangrijke
vertraging is ontstaan.
 Deze vertraging heeft geen funeste gevolgen gehad. Het werd
namelijk, naar mate de tijd vorderde, duidelijk, dat, indien de
plannen van de sub-commissie zouden worden aanvaard en de
door haar ontworpen voorschriften in eens van kracht zouden
worden verklaard, dit een zoodanige verandering van systeem
voor de gemeentelijke comptabelen zou beteekenen en, voorloopig althans, zooveel uitbreiding van werk zou meebrengen, dat
een welhaast ondragelijke last zou worden gelegd op de schou­
ders van de ambtenaren der gemeenten, die toch al reeds als
gevolg van de crisismaatregelen en daaruit voortvloeien de Avetten en besluiten, niet het minst op financieel terrein, met arbeid
overladen waren. Het werd meer en meer duidelijk, dat nieuwe
voorschriften ingevoerd zouden moeten worden in een tijd van
2) Het blijft merkwaardig, dat de gemeenteontvangers op dit gebied
aan starre voorschriften zijn gebonden, terwijl de takken van dienst
in dit opzicht onderworpen zijn aan de meer soepele, door den ge­
meenteraad onder goedkeuring van de Gedeputeerde Staten vast te
stellen beheersregelen.
3) Zie ons artikel „Atavismen in en om de Gemeentewet” in het
nummer van Juli 1932 van dit orgaan.
41

meer rust in het gemeentelijk financieel bestel en dat het beter
was om geleidelijk enkele zeer noodzakelijk gebleken veranderin­
gen in de bestaande voorschriften aan te brengen. Hierin is
ook de oorzaak gelegen van het feit, dat wij er tot nu toe van
hebben afgezien om aan de ontworpen voorschriften voor de
lezers van dit blad een bespreking te wijden, die, daar deze
voorschriften in hun geheel voorloopig toch niet van kracht
verklaard zonden worden, weinig nut had opgeleverd.
 Nu echter inmiddels een wijziging der oude voorschriften tot
stand is gekomen en het dus van belang is om hiervan in bree­
den kring gewag te maken, mogen wij deze gelegenheid aan­
grijpen om in korte trekken melding te maken van de ont­
worpen doch sindsdien rustende nieuwe voorschriften, die waar­
schijnlijk te gelegener tijd — wellicht telkenmale voor een ge­
deelte — tot leven zullen worden gewekt.
Uit een desbetreffende circulaire van den Minister van Bin­
nenlandsche Zaken blijkt namelijk, dat het ontwerp opnieuw
in handen van de Rijkscommissie — op haar advies — werd
gesteld, teneinde de noodig geachte vereenvoudigingen aan te
brengen. De Minister verzocht daarbij, indien dit werk niet
tijdig klaar kon zijn, beteekenende vereenvoudigingen reeds
voor 1938 aan te brengen.
De sub-commissie voor de comptabiliteitsvoorschriften dan
wenschte de bestaande voorschriften voor de begrooting, die
voor de rekening en die voor de boekhouding van de ontvan­
gers der gemeenten af te schaffen en daarvoor in de plaats
te stellen één stel voorschriften voor de geheele comptabiliteit
der gemeenten, Gemeentelijke Comptabiliteitsvoorschriften ge­
naamd, en wel bestaande uit 113 artikelen.
 Daarin zijn dus tevens opgenomen voorschriften tot regeling
van de inrichting van de begrooting en de rekening van de
gemeentelijke takken van dienst, bedoeld in artikel 252 der
gemeentewet. Wij wijzen er op, dat de commissie in dit opzicht
vooruitliep op een te verwachten wijziging van de gemeente­
wet, waarbij duidelijk tot uitdrukking zou worden gebracht, dat
de bevoegdheid van de Kroon tot het geven van comptabele
voorschriften zich mede uitstrekt tot de begrooting en rekening
van deze takken van dienst. Immers, ten tijde, dat de nieuwe
voorschriften werden ontworpen, had de Kroon deze bevoegd­
heid niet. Artikel 123 en artikel 241 der gemeentewet behels­
den, naar algemeene opvatting, slechts het recht van de Kroon
om voorschriften te geven voor de comptabiliteit van den algemeenen dienst. De voorschriften voor de begrooting en de
rekening der gemeentebedrijven vielen daar niet onder. Intusschen behelsden de oude voorschriften daaromtrent reeds re­
gelen, die dus feitelijk een wcttelijken grondslag misten. Nu
echter met ingang van 1 Januari j.1. het wetsontwerp tot vereen­
voudiging van de gemeentewet, het ontwerp van de Staats­
commissie Kooiman, tot wet is verheven, waarbij de artikelen
253 en 265 der gemeentewet zijn aangevuld in dier voege, dat
de begrooting en de rekening van gemeentelijke takken van
dienst worden ingericht volgens voorschriften, door de Kroon,
Gedeputeerde Staten gehoord, te geven, is aan de desbetreffende
bepalingen van de oude voorschriften zoowel als aan de over­
eenkomstige bepalingen van eventueele nieuwe voorschriften
een wettelijke basis verleend.
Gaan wij thans de grondslagen na van de ontworpen compta­
biliteitsvoorschriften en beschouwen wij daartoe in de eerste
plaats het voorgestelde model voor de gemeentebegrooting.
 De hierboven reeds gememoreerde bezwaren tegen de indeeling der hoofdstukken van de oude begrooting heeft de commis­
sie er toe gebracht te streven naar een verdere doorvoering
van het beginsel der functioneele indeeling, al was zij er zich
wel van bewust, dat een indeeling van de gemeentelijke inkom­
sten en uitgaven geheel naar functies een onbereikbaar ideaal

42

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUD KUNDE

is en zal blijven. Ten aanzien van de begrootingsposten was
voorts, in verband met het groote aantal aanvullingen, welke,
naar aanleiding van in de practijk gebleken behoeften, in het
officieele model waren aangebracht, verbetering noodig. De
commissie heeft er dientengevolge naar gestreefd om de functioneele indeeling, ook wat de posten aangaat, zoo ver door te
voeren als haar mogelijk voorkwam zonder met de eischen en
mogelijkheden der practijk in botsing te komen. Zij karakteri­
seert haar te dien opzichte verrichten arbeid zelf aldus, dat
zij op het fundament der oude begrooting een nieuwe huis­
vesting voor de onderscheiden inkomsten en uitgaven der ge­
meente heeft opgetrokken. Daarbij is als richtsnoer genomen de
algcmeene systematiek der administratie, zooals deze ten be­
hoeve van de gemeentelijke archiefordering is uitgewerkt door
de Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten en welke reeds
toepassing heeft gevonden ten aanzien van het model van het
gemeenteverslag (sinds de wijziging der gemeentewet, ingaande
1 Januari j.1., niet meer verplicht) en de lijst van vernietigbare
stukken in gemeentelijke archieven.
De doorvoering van het beginsel der zoo consequent mogelijke
functioneele indeeling bracht mede, dat aan de „bedrijven”
niet meer een afzonderlijk hoofdstuk zou worden gewijd. De
desbetreffende posten zijn opgenomen in het hoofdstuk, waarin
het bedrijf naar zijn functie behoort. Voor de zoogenaamde
productiebedrijven der gemeente is in verband hiermede aan
het model der begrooting toegevoegd een nieuw hoofdstuk, ge­
titeld „Licht-, kracht- en warmtevoorziening”.
 Als gevolg van hetzelfde beginsel en van het voornemen om
ten aanzien van de inkomsten — in tegenstelling met tot nu
voc — liet zoogenaamde kasstelsel in te voeren, kwam ook het
bestaande hoofdstuk I „Vroegere diensten” te vervallen. De
saldi van den gewonen dienst, welke den eersten post van dit
hoofdstuk vormden, zullen in een afzonderlijke paragraaf van
den reservedienst, waarover zoo straks meer, worden verant­
woord. Achterstallige inkomsten en rütgaven zullen, voor zoover
zij onder vigueur van de nieuwe bepalingen nog zullen voorko­
men, worden verantwoord in het hoofdstuk, waar zij naar hun
aard behooren.
Hoofdstuk II „Algemeen beheer” , dat in groote trekken veel
overeenkomst vertoont met hetgeen in de algemeene systema­
tiek, waarover hiervoor sprake was, onder de „gemeente als
orgaan” wordt verstaan, is in het nieuwe model, onder de ge­
wijzigde benaming „Algemeen bestuur” , gehandhaafd. De com­
missie is tot de erkenning gekomen, dat aan het maken van een
uitzondering op de functioneele indeeling der begrooting ten
aanzien van dit hoofdstuk niet te ontkomen zou zijn.
Hoofdstuk III „Openbare veiligheid” is herzien in verband
met de eischen, welke door de opgaaf, die de gemeentebesturen
op grond van de Financieele Verhoudingswet moeten verstrek­
ken, gewijzigd. Moeilijkheden werden ondervonden in verband
met het streven naar een logisch functioneele indeeling der
uitgaven van het orgaan „Politie” ; zij bleken onoverkomelijk.4)
In verband met de instelling van een afzonderlijken „kas­
dienst” , waarover wij straks zullen spreken, was samenvoeging
van de hoofdstukken VII en XIV mogelijk. Ook de hoofd­
stukken X en XI (Landbouw en Handel en Nijverheid) werden
vereenigd.
Hoofdstuk V III „Onderwijs, kunsten en wetenschappen”
werd gewijzigd, evenals Hoofdstuk IX, dat in den vervolge
„Maatschappelijke steun en voorzorg” zou heeten.
Hoofdstuk X II „Belastingen” onderging naamsverandering

en werd „Dekkingsmiddelen van algemeenen aard” gedoopt.
 Daar de commissie verwacht, dat bij gebruik van het nieuwe
model de behoefte aan een restanten-hoofdstuk niet meer zal
worden gevoeld, kon Hoofdstuk XV „Overige inkomsten en uit­
gaven” vervallen.
De indeeling der hoofdstukken van den kapitaaldienst is na­
genoeg gelijk aan die van den gewonen dienst; een uitzondering
betreft het hoofdstuk „Burgerlijke dienst en kasmiddelen” (bij
den kapitaaldienst alleen „Burgerlijke dienst” genaamd) en het
hoofdstuk „Onvoorziene uitgaven” , dat alleen bij den gewonen
dienst voorkomt.
Wat de rangschikking der posten op de onderscheidene
hoofdstukken betreft, ook daarin is meer systeem gebracht.
Eerst komen de zoogenaamde functioneele posten, welke als
regel gesplitst zijn in drie categorieën, te weten de personeels­
uitgaven, de zakelijke uitgaven en de bijdragen, waaronder de
subsidiën zijn begrepen. Dan volgen de zoogenaamde categori­
sche posten, nl. die inkomsten en uitgaven, die wel per hoofd­
stuk of paragraaf, maar niet per post functioneel worden in­
gedeeld, zooals inkomsten en uitgaven terzake van pensionneering, verzekering, grondlasten, rente en aflossing van geldleeningen, bijdragen aan den kapitaaldienst c.a. De commissie
verwacht, dat deze vrijwel uniforme indeeling aan de over­
zichtelijkheid der begrooting ten goede zal komen; met behulp
van de begrooting alleen is op eenvoudige wijze na te gaan,
hoeveel de gemeente, met uitzondering van de takken van
dienst, voor haar personeel, voor subsidiën enz. uitgeeft.
Om de begrooting meer doorzichtig te maken is aan de afdeelingen „Gewone” en „Kapitaaldienst” een nieuwe, derde, afdeeling toegevoegd: „Reserve-, kas- en v erre k e n d ie n stO p
zichzelf was het uit de beide overige afdeelingen lichten van
talrijke zoogenaamde administratieve en kasposten zeer noodig.
 In verschillende gemeenten toch heeft men getracht zich in de
practijk te redden door naast de officieele gemeentebegrooting
ten behoeve van de leden van den raad een van evenwichtige
posten gezuiverde begrooting van reëelc inkomsten en uitgaven
samen te stellen.
Het kenmerk van deze nieuwe afdeeling is de evenwichtig­
heid der posten. Daardoor onderscheidt deze dienst zich van
den gewonen en den kapitaaldienst, waarbij de evenwichtig­
heid niet een kenmerk doch een eisch is van goed financieel
beleid; bij den gewonen dienst wat betreft den dienst in zijn
geheel, bij den kapitaaldienst wat betreft elk hoofdstuk — of
eiken post -— afzonderlijk.
Naast de evenwichtige posten (kasposten, verzamelposten en
verrekenposten) bevat deze afdeeling in het eerste hoofdstuk
ook de batige en nadeelige saldi van den gewonen dienst van
vorige dienstjaren en de saldi, inkomsten en uitgaven van re­
serves en fondsen. De commissie heeft dus getracht deze fond­
sen, die, zooals wij hiervoor reeds hebben opgemerkt, niet als
tak van dienst ingevolge artikel 252 der gemeentewet kunnen
worden beschouwd, in de centrale gemeenteadministratie tot
uitdrukking te brengen en ze op deze wijze onder openbaar
toezicht te stellen. Opgemerkt dient te worden, dat voor- en
nadeelige saldi van hoofdstukken van den kapitaaldienst in
vorige dienstjaren niet naar de derde afdeeling van de be­
grooting, doch naar de overeenkomstige hoofdstukken van den
loopenden kapitaaldienst moeten worden overgeboekt.
 De afzonderlijke administratie van de overschotten en de te­
korten van den gewonen dienst acht de commissie gewenscht
om in de begrooting en rekening beter tot uitdrukking te doen
komen de verhouding tusschen de gewone inkomsten en uit­
4) De opgaaf inzake de Financieele-Verhondingswet moet bevatten
netto-uitgaven terzake van politie, lager onderwijs en armenzorg. In gaven, welke tot het dienstjaar zelve behooren. Meer dan een
verband niet de instelling van het Werkloosheidssubsidiefonds is hier­ algemeene suggestie om het begrootingsbeleid te regelen, los van
de saldi van vorige jaren, moge in deze onttrekking, gegeven
in tijdelijk wijziging gebracht.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
liet formeel karakter van de voorschriften zoowel als
van het begrootingsmodel, uit den aard der zaak niet
worden gezien. Het blijve aan den raad van iedere ge­
meente, onder toezicht van Gedeputeerde Staten en de Kroon,
overgelaten om telken jare bij de begrooting de bestemming
c.q. de dekking van de saldi van vroegere dienstjaren te re­
gelen.
In het bijzonder vestigen wij er de aandacht op, dat hoofdstuk
I van de nieuwe afdeeling, nl. ht hoofdstuk „Reservedienst” ,
feitelijk niet voldoet aan den eisch van evenwicht tusschcn
de daarop voorkomende posten; immers, de evenwichtigheid
wordt hier slechts verkregen door de saldi bij sluiting van den
dienst over te brengen naar den volgenden dienst. De saldi
van de reserves en fondsen, verantwoord in paragraaf 2, geven
dan aan, in hoeverre nog middelen ter belegging beschikbaar
zijn.
43

BOEKBESPREKING
Statistiek voor den Handel in Brandstoffen I (1935);
Economisch Instituut voor den Middenstand..
 Deze eerste proeve van samenstelling eener vergelijkende
bedrjjfsstatistiek voor den Handel in Brandstoffen is samen­
gesteld op basis van een door een Commissie van Advies vast­
gestelde vragenlijst. Van 49 deelnemers zijn ten slotte cijfers
ontvangen, welke de toets der critiek konden doorstaan. Wan­
neer men in den vervolge de vragenlijsten vroeger uitzendt,
zoodat de handelaren de antwoorden in het slappe seizoen kun­
nen opstellen, kan men wellicht een grooter aantal deelnemers
in het onderzoek betrekken.
Is deze statistiek voldoende representatief? De medewerkers
vormen ongeveer 1 % van het totaal aantal in Nederland ge­
vestigde detailhandelaren in brandstoffen. Voor deze statistiek
zijn speciaal de bedrijven, welke 1—10 personen vast in hun
dienst hebben, van belang. Volgens de Bedrijf stelling zijn 57 %
éénmans-zaken en 38 % zaken van 2—5 personen. Van de te
bespreken statistiek zijn deze percentages resp. 16 % en 63 %.
Hieruit blijkt, dat over het algemeen de grootere zaken cijfer­
materiaal hebben verstrekt.
Uit de statistische onderzoekingen doen wij een greep en ver­
melden eenige belangrijke zaken.
Eerst wordt onderzocht het algemeen exploitatiebeeld. De
opzet is als volgt: Van elke zaak met een nummer opgegeven,
worden eerst eenige bijzonderheden (vermeld onder A), het
bedrijf betreffend, vermeld, daarnaast wordt dan het econo­
misch resultaat gedemonstreerd ( B ) ; dit leidt tot de volgende
kolommen (tabel 1).
De eerste beide paragrafen van het hoofdstuk „Verrekendienst” dienen ter verantwoording van de posten, die in het
oude begrootingsmodel als „verzamelposten” werden aange­
duid. Voor de sluiting van het dienstjaar zullen de op dezen
dienst voorkomende posten door middel van bevelschriten tot
overboeking naar de posten van inkomst en uitgaaf, waarop de
bedragen naar hun aard belmoren, worden overgeboekt.
 De derde paragraaf van dit hoofdstuk heeft een gelijksoortig
karakter als de beide vorige. Deze paragraaf is aangewezen
voor de verantwoording van uitgaven van diensten der ge­
meente, welke naar hun aard belmoren tot en omgeslagen moe­
ten worden over onderscheidene posten der begrooting. In de
eerste plaats moge hier worden gedacht aan den dienst van
openbare werken, doch ook andere gemeentelijke diensten zijn
denkbaar, ten aanzien waarvan een zelfde methode ware te
volgen. De omslag geschiedt ook hier — per maand of per
kwartaal — door middel van een bevelschrift van overboeking.
A. A lge m ee n e b i j z o n d e r h e d e n
B. E x p l o i t a t i e b e e l d
In kleine gemeenten, waar geen dienst van openbare werken
1 . Nummer
1 . Omzet
is en de desbetreffende kosten direct kunnen worden verrekend,
zullen de desbetreffende uitgaven aanstonds in den gewonen
150 .0 0 0 inw.
2. I n k o o p
2. V e s t i g i n g s p l a a t s
150.000 "
dienst kunnen worden verantwoord.
2 0.00 0
j}. B r u t o W i n s t
Tenslotte de memorie van toelichting tot de begrooting. Het
G roothandel
_3. S a m e n s t e l l i n g v / d o mz et
In k o o p c o m b.
 volgens de bestaande voorschriften vastgestelde model B voor
’ ( i n i° g e l d orazet)
_4. T o t a l e k o s t e n
In d u strie
n aar:
" ( in c l.a fs c h r.)
S lijters
de memorie van toelichting bevat niet meer dan een kolommenP articu lieren
5..
N e tt o W inst
indeeling. Met betrekking tot den inhoud bevat artikel 11 der
6.
G
e w a a r d e e r d lo o n
begrootingsvoorschriften de noodige bepalingen. De commissie
„
,
^ ^ Anthraciet
” v / d Comm.e i g e ­
S a m e n s t e l l i n g v / d omz e t ^ - ^ Z - Co ke s
is van meenin g, dat de ervaring heeft geleerd, dat deze bepa­
n
a
ar)
( i n $ y / a o m z et i n
E ierkolen
tonnen) n a a r:
~~—- ^ D i v e r s e n
7. E c o n .r e s u l t a a t
lingen in het algemeen niet toereikend zijn om de memorie
van toelichting te doen beantwoorden aan haar bestemming,
nl. de grondslagen van de ramingen duidelijk en volledig aan
Elk d e z e r fa c to re n
_ _
,
%
( T i jd e l ij k e a r b e i d e r s
jj. Personen ( a a n t a l)
( o m g e r e k e n d t o t mani n g u ld e n s en in
te geven.
 p r o c e n t e n v / d orazet.
( jaren.
Daarom wil de commissie de gemeenten meer aan een bepaal­
6. V ervoerm iddelen
den opzet van de memorie binden, waarvoor nog te meer reden
( V r a c h t a u t o , p a a r d en w a g e n , e n z . )
is, nu bij de vaststelling van het model van de begrooting zelve
zooveel mogelijk is gestreefd naar beperking. Dit heeft de com­
missie er toe geleid ook voor de memorie van toelichting een
Daarenboven zijn de bedrijven gegroepeerd in 6 groepen, on­
zoo volledig mogelijk uitgewerkt model samen te stellen, zoodat dit het karakter van een bindende leidraad heeft gekregen. derscheiden naar de grootte van de omzet; van elke groep is
De commissie heeft met de samenstelling van deze model-toe- het rekenkundig gemiddelde van de factoren onder B. vermeld.
Het economisch resultaat van groep 1 (omzet < ƒ 5.000) is
lichting een zeer uitgebreid en nauwkeurig werk verricht.
In een door velen gekoesterden wenseh wil de commissie zoodanig, dat hier van een bestaans-mogelijkheid geen sprake
voorzien door het voorschrift, dat het wordt toegestaan om is. Deze zaakjes zijn hoofdzakelijk in dorpen gevestigd en verde toelichting tot de begrooting in plaats van in een afzonder­ koopen de goedkoopere soorten huisbrand uitsluitend en detail.
Groep II (omzet 5.000—15.000) geeft een „bestaantje”.
lijke memorie op te nemen in de begrooting zelve.
Groep III met de voor een detailhandel reeds behoorlijke
Het nieuwe model van de begrooting is wel een van de voor­
naamste wijzigingen, die door de nieuwe voorschriften worden omzet van ƒ 15.—25.000 geeft een positief economisch resul­
taat. Naarmate de omzet grooter wordt, blijkt het percen­
gebracht.
 Toch zijn er nog enkele belangrijke nieuwigheden, die de tage brandstof aan particulieren geleverd, af te nemen, hoe­
wel deze terugloop niet regelmatig is. Een bruto winst onder
vermelding waard zijn.
J. II. TEXTOR.
(Wordt vervolgd)
".
