Boekbespreking
Com m issarissen

Boekbespreking
Mr. A. G. Lubbers
Bestuur en toezicht, keerzijden van
één m edaille
Kluwer Deventer, 1983, 18 blz. prijs ƒ 5,55
De Amsterdamse hoogleraar in het privaat­
recht Lubbers heeft zijn afscheidscollege ge­
wijd aan de wettelijke regeling van het toe­
zicht op het bestuur en daarbij aandacht
besteed niet alleen aan het rechtspersonen­
recht, maar ook aan een ander deel van zijn
leeropdracht het familierecht. Zijn uitgangs­
punt is ‘dat bestuur gepaard dient te gaan
met toezicht zodra sprake is van bestuur
waarbij andermans of gemeenschappelijk be­
lang gemoeid is’.
Bij zijn rondgang door het privaatrecht stuit
Lubbers op een aantal rechtsverhoudingen
waar aan deze norm niet geheel, of in het
geheel niet is voldaan. Zo is er de echtgenoot
die het bestuur uitoefent over de goederen
van de andere echtgenoot of over de gemeen­
schappelijke goederen. De rechter kan, indien
deze echtgenoot te kort schiet of weigert in­
formatie over de stand van de goederen te
geven, weliswaar op verzoek van de andere
echtgenoot die ander met het bestuur belas­
ten of zelfs de gemeenschap opheffen, maar
toezicht in eigenlijke zin is dit niet.
Elke rechtspersoon heeft tenminste twee or­
ganen: een bestuur en een algemene verga­
dering; dit laatste orgaan heeft een toezicht­
houdende funktie. Uitzondering is de stichting;
deze kent geen verplicht toezicht, al wordt dat
meer en meer gebruikelijk. Toezicht ont­
breekt nog al eens bij non-profit organisaties.
 Zijn er fulltime bestuurders, hetgeen vrij zel­
den voorkomt, dan is er in de regel wel een

7-328

toezichthoudend orgaan. In verreweg de meeste
gevallen is het bestuurslidmaatschap echter
een onbezoldigde nevenfunktie. De dagelijkse
leiding van scholen, ziekenhuizen en soortge­
lijke instellingen berust in de regel bij bezol­
digde fulltimers die als ‘directie’ wordt aan­
geduid. Het bestuur fungeert hier in feite als
toezichthoudend orgaan.
Lubbers bepleit voor dergelijke organisaties
het commissarismodel. Dit in tegenstelling
tot Van Wersch, de schrijver van het stan­
daardwerk op dit gebied: Democratisering van
het bestuur van non-profit instellingen (Nij­
megen 1979) die het zgn. beleidsbepalende
model verdedigt: een bestuur belast met het
algemeen beleid en de directie met het dage­
lijks beleid. De stelling van Lubbers dat de
aansprakelijkheid van een onbezoldigde part­
time bestuurder van een stichting een andere
zou zijn dan die van een bestuurder van een
NV lijkt mij interessant, maar vooralsnog on­
bewezen. Datzelfde geldt voor zijn opvatting,
dat als een bestuur van een non-profit orga­
nisatie overgaat tot delegatie van taken en
bevoegdheden aan de directie, haar aanspra­
kelijkheid niet verder zou gaan dan die van
commissarissen bij een structuurvennoot­
schap.
In ieder geval een glashelder betoog van ie­
mand die - het blijkt uit veel leerzame terzij­
des - zijn levenlang op dit terrein werkzaam
is geweest.
Prof. mr. C. A. Boukema.
