VALUTAPROBLEMEN BIJ BEDRIJFSBELEID EN VERSLAGGEVING')
Vreemde va­
luta
Consolidatie

VALUTAPROBLEMEN BIJ BEDRIJFSBELEID
EN VERSLAGGEVING')

door Dr.J. van Helleman
Internationaal werkende ondernemingen komen zowel bij het voeren van een
financieel beleid als bij de verslaggeving in aanraking met valutaproblemen.
Deze vraagstukken staan niet los van elkaar omdat de (financiële) gevolgen van
het bedrijfsbeleid in de verslaggeving tot uitdrukking moeten komen.
I.
Valutarisico’s en bedrijfsbeleid

Ondernemingen met buitenlandse activiteiten lopen het risico dat zij door wis­
selkoersveranderingen verliezen zullen lijden. Deze koersrisico’s kunnen worden
onderscheiden in vermogensrisico’s (het eigen vermogen wordt aangetast) en
winstrisico’s (de winstgevendheid wordt aangetast). Daarnaast kan nog een omrekeningsrisico worden onderkend. Dit houdt in dat in de jaarrekening een koers­
verlies, berekend op grond van de door de desbetreffende onderneming toege­
paste grondslagen voor waardering en resultaatbepaling, tot uitdrukking kan ko­
men.
De volgende middelen staan in beginsel ter beschikking om valutarisico’s te
verminderen:
1. Verlegging van commerciële activiteiten
Hierdoor kan worden bereikt dat betalingen en ontvangsten in dezelfde valuta
geschieden en dat zij min of meer gesynchroniseerd worden.
2. Facturering in eigen of in een relatief stabiele valuta
Wanneer in eigen valuta wordt gefactureerd ontstaan er in het algemeen geen
koersrisico’s. Indien vorderingen in een waardevaste valuta aanwezig zijn, is de
kans op koersverlies gering.
Als door facturering in eigen of in een relatief stabiele valuta koersrisico’s op
de afnemer worden afgewenteld, kan dit de concurrentiepositie van de leveran­
cier nadelig beïnvloeden. In geval van leveringen binnen concernverband kun
nen door middel van de keuze van de factuurvaluta de koersrisico’s daar gelegd
worden waar zij het gemakkelijkst zijn te dragen.
 3. Verkorting of verlenging van krediettermijnen
Wijzigingen van de in acht te nemen krediettermijnen hebben gevolgen voor de
liquiditeitspositie van exporteurs en importeurs, hetgeen tot rentebaten of ren
telasten kan leiden. Deze moeten worden afgewogen tegen mogelijke koersresultaten. Binnen concernverband kunnen „leads and lags” goed worden toegepast
indien de betalingen centraal worden geregeld.
) Dit artikel is een samenvatting van mijn proefschrift. Gebaseerd op deze dissertatie zijn bij Samsom Uitgeverij B.V. twee
publikaties verschenen, t.w. Dekking van valutarisico's en Omrekening van vreemde valuta's.
m a b blz. 615

4. Termijntransacties
Een (positieve of negatieve) economische voorraad vreemde valuta’s kan worden
gereduceerd door het innemen van een tegengestelde positie op de termijnmarkt. De kosten van deze dekking bestaan naast bankprovisie uit het verschil tus­
sen de overeengekomen termijnkoers en de contante koers op het moment van
afsluiten van het termijncontract. Deze kosten vormen de prijs voor het verkrijgen
van zekerheid met betrekking tot de tegenwaarde in guldens van een vordering
of schuld in vreemde valuta.
5. Financiering met vermogen luidend in vreemde valuta
Vorderingen in vreemde valuta kunnen op verschillende wijze gefinancierd wor­
den. Indien dat geschiedt door middel van discontering van wissels of in het kader
van „export-factoring” kunnen tevens koersrisico’s gedekt worden wanneer de fi­
nanciering geschiedt in vreemde valuta, welke onmiddellijk in eigen valuta wordt
omgewisseld, zonder dat later een verrekening van koersverschillen plaatsvindt.
De relevante kosten van deze vormen van dekking bestaan in het algemeen uit
een hoger rentepercentage voor financiering in vreemde valuta dan geldt voor
financiering in eigen valuta.
 Internationaal vertakte ondernemingen kunnen voor de financiering van hun
buitenlandse dochterondernemingen leningen luidend in lokale valuta aantrek
ken, teneinde de positie in de desbetreffende valuta te verkleinen. Deze leningen
kunnen in beginsel lokaal en, voor sommige geldsoorten, ook op de eurovaluta­
markt worden aangetrokken. Lokale financiering stuit soms op de moeilijkheid
van een „dunne’ kapitaalmarkt. De eurovalutamarkt is in het algemeen slechts
voor grotere ondernemingen toegankelijk.
De relevante kosten van de afdekking van valutarisico’s bestaan in bovenge­
noemde situaties grosso modo uit de hogere rente die voor leningen in vreemde
valuta betaald moet worden vergeleken met de rente die voor leningen in eigen
valuta gerekend wordt. Leningen luidend in „valuta-cocktails” zoals SDR’s, EURCO’s, en EUA’s hebben uit een oogpunt van koersrisicodekking vooral betekenis,
indien de ontvangsten ongeveer dezelfde valutasamenstelling hebben als de be­
treffende „cocktail”.
6. Verzekering van koersrisico’s
Hiermee is de Nederlandsche Credietverzekering Maatschappij N.V. (NCM) be­
last. Herverzekering geschiedt bij de Staat.
7. Contractuele bepalingen
In langlopende contracten kan het zinvol zijn de koers te fixeren of de mogelijk
heid van verrekening open te laten wanneer de wisselkoers bepaalde grenzen
overschrijdt.
Bovengenoemde dekkingsmiddelen verkleinen in het algemeen de economische
voorraad vreemde valuta’s waarover koersrisico wordt gelopen. Zij geven derhal­
ve een dekking tegen het vermogensrisico. Vermindering van het winstnsico is min­
der gemakkelijk. In het algemeen kan dit slechts worden bereikt door beïnvloe­
ding van de kosten- en opbrengstverhoudingen, bijv. door geografische verleg­
ging van activiteiten (zie ook middel 1).
m a b blz. 616

Bij het voeren van een dekkingsbeleid spelen zowel Aorteraoverwegingen als zekerheidsoverwegingen een rol.
Uit kostenoogpunt dient slechts tot koersrisicodekking te worden overgegaan
indien de relevante kosten hiervan niet groter zijn dan het verwachte koersver­
lies.
 Voor de bepaling van de kosten wordt dan uitgegaan van het dekkingsmiddel
of de combinatie van dekkingsmogelijkheden met de laagste kosten. Vanzelfspre­
kend worden hierbij alleen dekkingsmiddelen in de beschouwing betrokken die
in de gegeven omstandigheden toepasbaar zijn. Bepalend voor de grootte van het
verwachte koersverlies zijn de verwachte koersverandering en de omvang van
het bedrag waarover koersrisico gelopen wordt. Vaststelling van het verwachte
koersverloop kan in het algemeen niet met de nodige betrouwbaarheid en nauw­
keurigheid geschieden. De oorzaak hiervan is dat naast economische ook politieke
en psychologische factoren van invloed zijn op de toekomstige koersontwikkeling.
Ook de economische factoren zoals relatieve inflatie, betalingsbalanspositie e.d.
zijn echter niet goed voorspelbaar. Hoogstens kan de waarschijnlijke richting van
het koersverloop van een valuta worden aangegeven, waarbij gebruik gemaakt
kan worden van het feit dat op lange termijn koersveranderingen sterk gecorre­
leerd zijn met de relatieve koopkrachtontwikkeling. Door deze omstandigheden
is de calculatie van de kosten en opbrengsten van het al dan niet toepassen van
bepaalde dekkingsmiddelen vaak onderhevig aan grote onzekerheid. Derhalve
zal bij het achterwege laten van koersrisicodekking, in het geval de relevante kos­
ten hoger zijn dan het verwachte koersverlies, rekening met deze onzekerheid
moeten worden gehouden, door bijv. na te gaan wat de invloed op eigen vermo­
gen en jaarwinst is indien de verwachte koers anders uitkomt dan was voorspeld.
Het ongedekte koersrisico kan dan zo groot blijken te zijn dat het onverantwoord
is zo’n groot risico te lopen. Op grond van zekerheidsoverwegingen kan alsdan
tot dekking worden overgegaan.
Een beleid ter dekking van het vermogens- en winstrisico zal bij nationale onder­
nemingen met export- en/of importactiviteiten in het algemeen een andere in­
houd hebben dan bij internationaal vertakte ondernemingen.
 Bij de eerste groep ondernemingen wordt het vermogensrisico hoofdzakelijk
gevormd door de aanwezigheid van nominale vlottende activa en passiva in
vreemde valuta, bij internationaal vertakte ondernemingen eveneens door inves­
teringen in het buitenland en door de aanwezigheid van langlopende nominale
activa en passiva in vreemde valuta. Door beïnvloeding van de balansverhoudin­
gen van hun buitenlandse dochtermaatschappijen kunnen deze ondernemingen
hun vermogensrisico verkleinen.
Uitgangspunt bij het dekkingsbeleid dient steeds te zijn dat door dekking de
winst op lange termijn niet mag worden verminderd, tenzij de valutarisico’s voor
de ondernemingsleiding onaanvaardbaar hoog zouden worden.
Organisatorisch gezien is centralisatie van het dekkingsbeleid gewenst, tenzij
hierdoor onvoldoende voeling zou kunnen worden gehouden met de situatie „on
the spot”.
Budgettering van dekkingsactiviteiten, gevolgd door budgetverificatie, op de
gebruikelijke wijze, is niet erg zinvol door het veelal ontbreken van duidelijke nor­
men en verifieerbare uitkomsten. Niettemin is het gewenst in de interne bericht­
en

a b blz. 617

geving op systematische wijze aandacht te schenken aan de aanwezigheid van
koersrisico’s, verwachte koersverliezen en de kosten van dekking, omdat hierdoor
relevante informatie in het kader van de beslissingsvoorbereiding kan worden
verkregen.
II.
 Valutarisico’s en verslaggeving

De aanwezigheid van buitenlandse activiteiten roept bij de jaarverslaggeving in
het algemeen twee vragen op, t.w. volgens welke methode moeten posten in
vreemde valuta in de rapporteringsvaluta worden omgerekend (het omreke
ningsvraagstuk) en op welke wijze moet inzicht worden gegeven in de omvang
en de gevolgen van valutarisico’s (het toelichtingsvraagstuk). Het omrekeningsvraagstuk doet zich vooral voor in het kader van de geconsolideerde jaarrekening,
dat is de jaarrekening van een groep van economisch, organisatorisch en juridisch
verbonden vennootschappen die als een economische eenheid kan worden aan­
gemerkt. De geconsolideerde jaarrekening wordt met behulp van de jaarrekenin
gen van de dochtermaatschappijen opgesteld door, grosso modo, gelijksoortige
posten voorkomend op deze jaarrekeningen en die van de moedermaatschappij
bij elkaar op te tellen (post-voor-post methode) en sommige posten op de jaarre
kening van de dochtermaatschappijen tegen bijbehorende posten op de jaarre­
kening van de moederonderneming weg te laten vallen (eliminaties).
Het karakter van de geconsolideerde jaarrekening (d.i. de jaarrekening van een
economische eenheid) en de wijze waarop deze wordt opgesteld (post-voor-post
methode) brengt mee dat in beginsel hetzelfde vermogen en resultaat zou zijn ver­
kregen indien voor het concern als geheel één administratie zou zijn bijgehouden,
waaraan de jaarrekening van het gehele concern zou zijn ontleend. In het laatst
bedoelde geval zou duidelijker tot uitdrukking zijn gekomen dat in het gehele con­
cern één bepaalde valuta als rapporteringseenheid wordt gebruikt waarin alle
vreemde valuta’s moeten worden omgerekend zodra zij in de administratie wor­
den opgenomen. In deze situatie zou min of meer automatisch worden omgere­
kend tegen de koers van het moment van ontstaan (boeking).
 In de praktijk wordt echter niet gewerkt met één administratie per concern,
maar met één boekhouding per dochteronderneming waaraan de jaarrekening
ontleend wordt met behulp waarvan de geconsolideerde jaarrekening wordt op­
gesteld. Door evenwel posten in vreemde valuta om te rekenen tegen de koers
op het moment van ontstaan (boeking) wordt de situatie van één administratie
per concern zo veel mogelijk benaderd. Hieruit vloeit naar onze mening voort dat
het „temporal principle”, door ons vertaald als tijdstipmethode, in beginsel moet
worden gehanteerd voor de omrekening van posten luidende in vreemde valuta.
Bij toepassing van de tijdstipmethode worden materiële activa die gewaar­
deerd worden tegen historische kosten omgerekend tegen de historische koers;
bij waardering tegen vervangingswaarde tegen de koers op balansdatum. Nomi­
nale activa en passiva worden geacht tegen actuele waarde in de betreffende va­
luta te zijn uitgedrukt, zodat zij worden herleid tegen de koers per balansdatum.
Mutaties in balansposten worden omgerekend tegen de koers waarop deze mu­
tatie betrekking heeft. De waarderingsgrondslag der balansposten, uitgedrukt in
de rapporteringsvaluta, wordt door deze wijze van omrekening niet aangetast,
m a b blz. 618

hetgeen voor een goede interpretatie van de posten op de geconsolideerde jaar­
rekening ook noodzakelijk is.
 Verwerking van koersverschillen

Bij toepassing van de tijdstipmethode ontstaan koersverschillen op nominale ac­
tiva en passiva en voorts op materiële activa die tegen huidige prijzen zijn gewaar­
deerd. De vraag of deze koersresultaten in de winst en verliesrekening dan wel
in de reserves moeten worden verwerkt kan naar onze mening niet beantwoord
worden los van het in de jaarrekening toegepaste winstbegrip. Van het gehan­
teerde winstbegrip (of: instandhoudingspostulaat) hangt het immers af of bepaal­
de vermogensveranderingen al dan niet als winst moeten worden beschouwd. Zo
zal bij toepassing van substantialistische winstbepaling (vervangingswaardestelsel,
lifo, ijzeren voorraad) de waardestijging van de betreffende materiële activa als
zijnde „schijnwinst” buiten het perioderesultaat worden gehouden, terwijl bij toe­
passing van nominalistische winstbepaling dezelfde „schijnwinst” in beginsel wel
als perioderesultaat zal worden getoond. „Schijnwinst” die ontstaat ten gevolge
van koersveranderingen, bijv. bij waardering tegen huidige prijzen, zal bij toepas­
sing van substantialistische winstbepaling (bijv. vervangingswaardestelsel) derhal­
ve niet als periodewinst worden verantwoord (maar bijv. op de rekening Her­
waardering worden geboekt), terwijl dezelfde „schijnwinst” bij nominalistische
winstbepaling wel in de winst- en verliesrekening zal worden verantwoord. In het
algemeen geldt dat koersresultaten verwerkt moeten worden overeenkomstig
het gekozen instandhoudingspostulaat (d.i. het toegepaste winstbegrip).
Waardering tegen huidige prijzen

In de Verenigde Staten wordt de tijdstipmethode toegepast in combinatie met
waardering tegen historische kosten. Een belangrijk bezwaar hiervan is dat zowel
specifieke prijsveranderingen als wisselkoersveranderingen buiten beschouwing
worden gelaten bij de bepaling van vermogen en resultaat. Hierdoor wordt ge­
abstraheerd van factoren die voor de beoordeling van de economische verhou­
dingen waarmee de onderneming wordt geconfronteerd van grote betekenis
kunnen zijn.
 De kritiek die in de Verenigde Staten op de uitkomsten van de tijdstipmethode
wordt geleverd, kan dan ook in belangrijke mate worden teruggevoerd op het
feit dat het traditionele „accounting model” met waardering tegen historische
kosten wordt toegepast. Hierdoor wordt namelijk op materiële activa geen koersresultaat geboekt, omdat historische kosten worden omgerekend tegen een on­
veranderlijke historische koers, terwijl dat op monetaire activa en passiva (omge­
rekend tegen de koers op balansdatum) wel het geval is. Indien bijv. de monetaire
passiva groter zijn dan de monetaire activa, zal derhalve bij waardestijging van
een buitenlandse geldsoort op de desbetreffende buitenlandse investering een
verlies worden geleden, gemeten in eigen valuta, terwijl een winst zou worden
verwacht.
Wanneer de materiële activa tegen huidige prijzen zouden zijn gewaardeerd
en dientengevolge eveneens tegen de koers op balansdatum zouden zijn omge­
rekend, zou dit verschijnsel zich niet hebben voorgedaan.
m a b blz. 619

Op grond van het voorgaande verdient het aanbeveling in de jaarrekening te
waarderen tegen huidige prijzen en om te rekenen conform de tijdstipmethode.
Een grote internationaal vertakte onderneming die deze aanbeveling reeds in
praktijk brengt is Philips.
Betekenis van de post Koersverschillen

Koersverschillen ontstaan ten gevolge van het in aanmerking nemen van koers­
veranderingen. Wanneer dit zal geschieden hangt af van de toegepaste omrekeningsmethode. Bij de „monetary - nonmonetary method” en waardering tegen
historische kosten, zullen alleen koersverschillen op monetaire activa en passiva
worden geboekt, terwijl bij de „closing rate method” ook op materiële activa
koersverschillen tot uitdrukking komen. Bij de tijdstipmethode komen koersver­
schillen naar voren bij alle posten die tegen huidige prijzen worden (of geacht
worden te zijn) gewaardeerd.
 Kan nu uit de omvang van een dergelijke post koersverschillen een conclusie
worden getrokken met betrekking tot het succes van het gevoerde dekkingsbeleid?
Naar onze mening kan dat in beginsel niet of op slechts gebrekkige wijze. Dek­
king van koersrisico’s is namelijk slechts rationeel indien de relevante kosten niet
groter zijn dan het vermoedelijke verlies, tenzij het ongedekte bedrag zo groot is
dat de ondernemingsleiding zo’n groot risico niet acceptabel acht. Op zichzelf kan
een grote post koersverliezen derhalve aanvaardbaar zijn, indien tengevolge van
dekking de winst meer zou zijn gedaald dan bij niet-dekken.
Voorts dient er rekening mee te worden gehouden dat niet alle effecten van
koersrisico’s en dekking daarvan op de post koersverschillen worden geboekt. Te
denken valt aan extra arbeidskosten van de valutamanager, de hogere of lagere
rente bij financiering met vermogen in vreemde valuta, de premies van koersverzekeringen, de lagere prijzen of geringere afzet bij facturering in eigen valuta,
de opbrengsten van „leads en lags”, de kosten en opbrengsten van termijncon­
tracten etc.
Uit het bovenstaande volgt dat de post koersverschillen een beperkte betekenis
heeft, doordat de inhoud afhankelijk is van de toegepaste wijze van waarderen
en omrekenen, terwijl vele effecten van koersveranderingen niet op deze post ge­
groepeerd zijn. Daardoor ontbreekt de mogelijkheid om via de externe verslag­
geving een nauwkeurig inzicht te krijgen in de gevolgen van de economische ri­
sico’s die een onderneming ten gevolge van wisselkoersveranderingen loopt.
Evenmin kan een goed beeld worden verkregen van de getroffen dekkingsmaatregelen, de kosten daarvan en van de gunstige gevolgen die zij hebben gehad op
vermogen en resultaat.
Ter verkrijging van een globale indruk van de omvang van het balansrisico dat
een internationaal vertakte onderneming loopt, kunnen de activa en passiva ge
splitst worden per valuta of per valutagebied.
 Hieraan kan de grootte van omzet en bedrijfsresultaat worden toegevoegd. Mi­
nimaal dient daarom per valuta (of: land) vermeld te worden: Omzet, Bedrijfsre­
sultaat, Vaste activa, Werkkapitaal, Langlopende schulden en vorderingen. Aan­
sluitend op deze specificatie kan in het directieverslag uiteengezet worden of en
m ab blz. 620

in hoeverre deze grootheden door koersveranderingen zijn beïnvloed. Voorts ver­
dient het aanbeveling te vermelden welke maatregelen zijn getroffen om verlie­
zen ten gevolge van koersveranderingen te vermijden, bijv. het aanbrengen van
evenwicht tussen nominale activa en passiva in een bepaalde valuta; termijndekking van kortlopende posities, afstemming van ontvangsten op uitgaven per va­
luta etc. Vooral wanneer een onderneming in belangrijke mate betrokken is bij
buitenlandse activiteiten en er aanzienlijke koersveranderingen optreden, is het
valutarisico en de middelen om zich daartegen te wapenen vaak zo’n belangrijk
element in het bedrijfsbeleid, dat het een verkeerde indruk van de werkelijkheid
zou geven indien hiervan in de externe verslaggeving geen gewag zou worden
gemaakt.
Hoewel grote internationale ondernemingen in het algemeen het valuta-as­
pect bepaald niet verwaarlozen, is het van de Nederlandse „internationals” toch
vooral AKZO die bij tijd en wijle in haar jaarverslag aandacht schenkt aan het ge­
voerde dekkingsbeleid.
Omrekening in de praktijk

Alleen in de Verenigde Staten bestaan er uitgebreide voorschriften voor de om­
rekening van posten luidende in vreemde valuta en voor de wijze van verwerking
van koersverschillen.
Deze voorschriften zijn neergelegd in FAS-8, uitgevaardigd door de Financial
Accounting Standards Board en in 1976 van kracht geworden. Kort gezegd hou­
den zij in dat voor de omrekening gebruik moet worden gemaakt van de tijdstipmethode en dat koersverschillen volledig in het jaar van ontstaan in de winst- en
verliesrekening moeten worden opgenomen.
 In andere landen, waarvan met name het Verenigd Koninkrijk, Canada, WestDuitsland en Nederland zijn onderzocht, zijn geen bepaalde omrekeningsmethoden voorgeschreven. Hierdoor is de verslaggevingspraktijk in deze landen ter
zake van de herleiding van posten in vreemde valuta nogal gevarieerd.
In Canada vertoont de praktijk grote gelijkenis met die van de Verenigde Sta­
ten voordat FAS-8 van kracht werd. Canadese ondernemingen hanteren namelijk
in overwegende mate de „current-noncurrent”-methode en omrekening tegen
„de koers op balansdatum, uitgezonderd vaste activa”. Koersverschillen worden
meestal ten gunste of ten laste van het resultaat gebracht.
Engelse ondernemingen passen daarentegen in overwegende mate de „closing
rate”-methode toe. Koersverschillen verwerken zij op diverse wijzen; in belangrij­
ke mate echter ten gunste of ten laste van de reserves. Met betrekking tot de si­
tuatie in Nederland is door ons een onderzoek ingesteld onder alle in 1973 ter
beurze genoteerde ondernemingen.
Van de 239 onderzochte ondernemingen bleken er 109 buitenlandse dochter­
ondernemingen te hebben evenals een geconsolideerde jaarrekening. Van deze
ondernemingen gaf ruim een derde in de toelichting op de balans en de winst­
en verliesrekening geen uiteenzetting van de toegepaste omrekeningsmethode,
terwijl bij de overige ondernemingen de toelichting vaak erg onduidelijk en on
volledig was, hetgeen het onderzoek zeer bemoeilijkte.
Van de ondernemingen die wel de gevolgde omrekeningsmethode vermeld­
den past 7096 „de koers op balansdatum” toe. Koersverschillen worden in ongem a b blz. 621

veer evenveel gevallen (4096) ten gunste of ten laste van de reserves gebracht als
direkt of indirekt in de winst- en verliesrekening verwerkt.
In West-Duitsland is de consolidatie van buitenlandse dochterondernemingen
niet voorgeschreven. Wellicht hierdoor komt dat in de praktijk ook slechts in een
betrekkelijk gering aantal ondernemingen voor, zodat geen algemene uitspraken
met betrekking tot de door Duitse ondernemingen toegepaste omrekeningsmethoden gedaan kunnen worden.
 In het Verenigd Koninkrijk en Nederland wordt toepassing van de koers op ba­
lansdatum vaak gecombineerd met waardering tegen historische kosten, hetgeen
rekening houdend met de relatief zwakke positie van het pond sterling bij Britse
ondernemingen tot overwaardering en bij Nederlandse ondernemingen, reke­
ning houdend met de relatief sterke positie van de Nederlandse gulden tot on­
derwaardering van de desbetreffende materiële activa kan leiden.
In deze landen worden, anders dan in bijv. de Verenigde Staten, koersverschil
len vaak ten gunste of ten laste van de reserves gebracht, ook door ondernemin­
gen die op nominalistische wijze hun winst bepalen. Bij koerswinsten leidt dit tot
deflattering en bij koersverliezen tot flattering van de jaarwinst.
Ondernemingsvaluta’s

In de praktijk worden jaarrekeningen van internationale ondernemingen ge­
woonlijk opgesteld in de valuta van het land van vestiging van de moedermaat­
schappij. Deze rapporteringsvaluta wordt bijna nooit gewijzigd, zelfs niet indien
door het vasthouden aan deze traditioneel bepaalde geldsoort grote verslaggevingsproblemen zijn ontstaan (vgl. Koninklijke / Shell). Op zichzelf is het echter niet
voor de hand liggend dat grote internationale ondernemingen blijven rapporte­
ren in een valuta, waarin niet langer de meerderheid van hun transacties en in­
vesteringen is uitgedrukt en waarin evenmin de meerderheid van hun aandeel­
houders rekent. Een logische oplossing van dit probleem zou zijn niet langer een
nationale valuta als meetstok te hanteren, maar een „ondernemingsvaluta”, wel­
ke is samengesteld uit de nationale valuta’s van de landen waarin de onderne­
ming werkzaam is. Sommige internationale instellingen hebben reeds enige er­
varing met een soortgelijke rekeneenheid.
m a b blz. 622.
