UIT EN VOOR DE PRAKTIJK
30

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN REDRIJFSHUISHOUDKUNDE

UIT EN VOOR DE PRAKTIJK
Red.: ABR. MEY en JAMES POLAK
UITWERKING VRAAGSTUK No. 31
Controle van een betonbouwonderneming'
,

(N. I. v. A. examen 1926)

Algem. behandeling van de Controle der Werkenrekening.
Het vraagstuk vermeldt, dat de administratie doeltreffend
is ingericlit en voldoet aan de eisclien van overzicht en con­
trole. Bedoeld is blijkbaar dat de administratie naar voldoende
eisclien van interne controle wordt gevoerd, wat ook blijkt uit
den zin „De hoofdadministratie eenerzijds en anderzijds de
kostprijs-adininistratie der werken, de magazflnboekhouding,
enz. sluiten op elkander aan. Voor elke groep van kosten be­
staan afzonderlijke rekeningen voor de betaalde en de in de
kostprijsadministratie der werken verrekende kosten” (dus
systeem van tegenboeking en controle van de bestede kosten
door verband-contróle. )
Dit brengt ons’ op het hoofdpunt van dit vraagstuk, n.1. hoe
moet de controle van de werkenrekening geschieden. Daarin
ligt trouwens voor een stukproductiebedrijf het hoofdpunt der
controle ; het is immers betrekkelijk eenvoudig om onregelmatig­
heden in het beheer te doen verdwijnen onder de uitgaven. Dus
zal de accountant in het stukproductiebedrijf tot de overtuiging
moeten komen, dat op geen der rekeningen van een of ander
werk iets geboekt werd, dat daarop niet behoorde geboekt te
worden. Hierin heeft dus de accountantscontrole aansluiting
op de efficiëntie-contróle, die immers beoogt na te gaan, dat
niet ten laste van een werk kosten werden gemaakt, die tech­
nisch of economisch niet noodzakelijk waren.
 Indien dus, bij een bedrijf, dat op aanneming werkt, als in
het onderhavige geval, een sterke controle op de efficiëntie in
de uitvoering der werken bestaat, kan de accountantscontrole
daarop aansluiten ten aanzien van de beoordeeling van de juist­
heid van de detail verantwoording van enkele werken. Voor
de juistheid van het totaal der kosten op werkenrekening ver­
antwoord, kan op andere wijze zekerheid verkregen worden.
Het is dan ook in dit verband, dat het vraagstuk zoozeer den
nadruk legt op de voor elk werk gemaakte begrooting en op
de beteekenis, die dit feit voor de controle kan hebben.
Het checken van de werkenrekening met loonbriefjes, materiaalbonnen en dergelijken, heeft weinig effectieve beteekenis
in het controleplan : deze bonnen en briefjes zijn zuiver interne
stukken, waarvan men door pointeering alleen kan nagaan of
ze op het hoofd verboekt werden, dat op het stuk vermeld
staat, zoodat dus daardoor niet vaststaat, dat die kosten voor
dat werk werden besteed, zelfs niet (daardoor alleen althans)
of die kosten überhaupt werden besteed. Aangenomen mag
worden bij eene administratie, die aan „alle eischen van over­
zicht en controle” voldoet, dat maatregelen genomen zijn, ten­
einde fouten in het overboeken op de afzonderlijke ealculatiekaarten snel te achterhalen.
Een voordeel van het vergelijken (door den accountant) van
voor- en nacalculatie is, dat daardoor een vrij groote mate van
zekerheid wordt verkregen, omtrent de boeking op het juiste
werk. Bij de begrooting toch stelt de technicus deductief vast.
hoeveel loon, hoeveel materialen op het werk zullen vallen en de
inschrijvingsprijs is daarop gebaseerd. Waar te dure inschrij­
vingen, d.z. dus te hooge calculaties, niet tot een opdracht zul­
len leiden, kan men dus de gegevens in die begroetingen als
een maatstaf aanvaarden voor de beoordeeling van de juiste
kosten op elk werk.
 Het verband tusschen begrooting en nacalculatie wordt ge­
stoord door drieërlei omstandigheden.
a.
Verandering van bestek (bijwerk of minder werk).
Hiervan zal een staat van meer en minder werk worden op­
gemaakt door den aannemer en den aanbesteder, bovendien zal
bijwerk van eenigen omvang schriftelijk worden opgedragen.
Hier is dus quantitatief aansluiting bij de verantwoording te
vinden; de prijzen vindt men van de andere kosten.
b.
Door ernstige tegenvallers in de uitvoering.
Het kan bijv. voorkomen, dat de Beton-Maatschappij een
havenwerk (betonnen kademuur) maakt en dat de beschoeiing,
die voor de uitvoering daarvan gemaakt is, onder den druk van
een sterken vloed bezwijkt en het werk inon deert. Hieruit
ontstaat een kostenvermeerdering, die niet als bijwerk ver­
rekend wordt.
Voor dergelijke gevallen zal men echter supplementaire begrootingen aantreffen en rapporten van een lid der Directie,
die de schade heeft opgenomen. In kleinere gevallen van dien
soort zal men steeds een raming moeten vinden van de kosten
van een der technici van de onderneming. Met eenige tech­
nische wijziging blijft dus het verband met de begrooting be­
staan.
c.
Verhoogde kosten door inefficiënte uitvoering.
 Hieronder zou ik ook willen behandelen, de hooger dan voor­
gecalculeerde kosten, wanneer het werk te goedkoop gecalcu­
leerd wordt. In deze gevallen zal de administratie reeds bij het
maandoverzicht van uitgevoerde werken de aandacht van de
Directie gevestigd hebben op de afwijkingen en deze zal de
technische motiveering hebben nagegaan uit de rapporten van
uitvoerders en opzichters. (Zoo deze maandoverzichten niet be­
staan, voere men die in). De accountant zal de belangrijkheid
dier afwijkingen moeten beoordeelen, zal moeten nagaan of de
motiveering door hem na te gaan is en zal in elk geval, de
grootere afwijkingen in zijn rapport aan Commissarissen moeten
vermelden, opdat dit college zich daarvan een denkbeeld kan
vormen en event. maatregelen nemen. In dien deze verschillen
zoodanig zijn, dat van belang wordt, dat aandeelhouders daar­
van kennis nemen, vermelde men zulks in de accountants­
verklaring. Natuurlijk is deze laatste vermelding niet noodza kei ijk, wanneer, de accountant, de zekerheid van het totaal
der uitgaven verkregen hebbende, het verlies door inefficiëntie
voldoende uit de resultatenrekening blijkt.
Techniek der Controle.
Grondstoffenverbruik.
 Men controleere den aankoop van grondstoffen met facturen;
waar slechts enkele massa-artikelen gebruikt worden (behou­
dens de materialen, die van ondergeschikte beteekenis zijn) late
men in het inkoopboek quantiteiten opnemen en legge men dus
bij de controle naast de bedragen de hoeveelheden vast. Het
verbruik vindt men uit inventarisatie, men neemt voor zoover
mogelijk mede op, hoewel dit bij massa-artikelen als deze
nogal bezwaren heeft, acht ik dit van zooveel beteekenis, omdat
hier een nauw contact tusschen aankoop en behoefte zal be­
staan en groote voorraden dus alleen maar toevallig en voor
enkele dagen aanwezig zullen zijn. Men vergelijke voorts maan­
delijks de kolommen der quantiteiten en bedragen van alle
grondstoffen in het recapitulatieboek van gereedgekomen wer­
ken en van de maandlijst van werken in uitvoering (d.w.z. de

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BËDRIJFSHUISHOUDKUNDE
naar die werken vervoerde materialen) met het verbruik uit
inkoopen en voorraadopnamen vastgesteld en vervolgens (bjj de
controle met begrootingen van de nacalculaties)het begroote materialenverbruik met het werkelijke, daarbij speciaal nagaande
de verschillen uit bijwerk, minder werk, stroppen, inefficiëntie
enz. Bij deze controle lette men speciaal op de (op die ultimo)
op de werken aanwezige materialen, volgens de rapporten der
uitvoerders, men legge deze gegevens vast en vergelijke later de
afloop van die voorraden op de werken, uit de materialen­
ver bruiksstaten der uitvoerders in de volgende weken. Men
lette voorts ook regelmatig op het verband tusschen de volgens
voorcalculatie benoodigde, reeds verbruikte, op het werk nog
aanwezige grondstoffen en de aanvragen der uitvoerders.
Een speciaal toezicht is noodig op het ijzervlechten, men ver­
gelijke de productie van op voorraad gevlochten bewapeningsmateriaal met de loonadministratie en lette bij de voorraadopname ook op de betr. hoeveelheden gevlochten ijzer. (Groots
invloeden kunnen fouten hier niet hebben t.a.v. de materialen,
omdat de verrekening in beide gevallen in K.G. gaat).
 Loonen.
Hier moet op kantoor, zoowel als op ’t werk gehouden worden,
een soort van wekelijksche loon-rekening-courant, waarop, naar
de tarieven en de prestaties het verdiende loon van alle arbei­
ders wordt ingevuld en waaruit de loonlijsten worden opge­
maakt. Voor de uurloonen van de werkbriefjes van de uitvoer­
ders voor de groepsaccoorden worden kaarten gehouden in den
geest van de modellen, die Lilienthal daarvoor geeft.
Waar in de loonen van elk der groepen arbeiders, vlechters,
cementeurs etc. een zekere overeenkomstigheid bestaat, kan men
de loonen controleeren door te baseeren op het aantal werklieden
van de verschillende groepen op het werk en het aantal uren
door die lieden gewei’kt ; men vindt dan dus het loon naar uren
en soorten van arbeid. De controle op het aantal arbeiders, voor­
al met de veel gebruikte losse werklieden op het werk aan­
genomen, ontleene men aan het verband tusschen de opgaven
in de rapporten van de uitvoerders van het aantal werklieden,
het verbruik van materialen en de vordering van het werk,
men lette hierbij op de goedkeuring van de Directie en ver­
gelijke de genoemde punten met de weekrapporten van den
inspecteur, die de werken afreist en eveneens ten aanzien van
aantal arbeiders en vordering van het werk rapporteert. Van
op ’t werk aaxigeixonxen los volk moet opgave aan het kantoor
gedaaix met de redexx waarom benoodigd, meix ga ook na of
deze opgaven de Directie en daarna den loonklerk gepasseerd
zijn.
 De ovex’sclxotten (wat het accoord-looxx boven uurloon haalt)
zijn moeilijk te controleeren, men kaïx door dexx omvang niet
alle loonlijsten geheel controleeren ïxxet de opmakiixg. Meix bepale zich ertoe na te gaaxx bij eiken lijst het aantal werklieden
iix accoordloon en de gemiddelde verhooging, die het accoordloon boven stxxklooix geeft. Bij stei'ke afwijkingen controleere
men de betreffende loonlijst ixx alle fiixessen exx ook zonder dien
is gewenscht elk kwartaal een aantal uuxlijsten to the bottem
te verificeeren, om to zien of de interne controle — op de lijs­
ten — werkt.
De contrôle op het bazenloon is verder eexxvoudig.
Verbruik Centerhout.
Het hout is na herhaald gebrxxik pas verzaagd, dus gemiddeld
duurt het een zeker aantal jareix eer het verzaagd is. De accoun­
tant controleere de houtaankoopen exx de afschrijving op verzagexx xxa dit gemiddeld aantal jaren. De aankoop vaxx zeker
jaar moet dus over x jarexx verdeeld afgeschreven worden.
31

Overige kosten.
Deze worden niet speciaal gevraagd; de vervoerkostexx wordexx naar rato van de gebruikmaking daarvan omgeslagen
(hulpbedrjjf) aan de hand vair de expeditierapporten. Contróle aaxx de hand daarvan. Werken iix onderaaixneming wor­
den direct belast eix vanaf de betreffexxde factuur gecontro­
leerd.
Termijnen.
Meix controleere de contracten, voor elke aanneming is een
contract, waarin de bijzonderheden vaix de aaixixeming, ook
t.a.v. de verrekening van bijwerk (bestek nalezen). Men kan
uit den stand vaix het werk, blijkens uitvoei’dersrappoi*ten, controleeren of de ontvangst der termijnen op tijd verantwoord is.
Kostexx kuxxxien alleen verantwoord worden op werken, waarvaix
contracten zijn.
BEOORDEELING

POGEN. Uw looncontróle is veel te omslachtig. Ook vergeet
U dat portierscontrôle hier geen zin heeft, van de 300 à 500
werklieden zijn er verschillexide los, terwijl liet werk in ver­
schillende plaatsen wordt uitgevoerd.
 Voor materialenverstrekking zou ik bon- en budgetsysteem
in het algemeen gecombineerd toepassen. Ook Uw grondstoffencontróle is te omslachtig. Voor de controle van het hout vgl.
ook de officieele uitwerking. Zooals U ondei’stelt, gevaar voor
opzettelijk te liooge calculatie bestaat praetisch niet, omdat men
dan bij inschrijving de order toch niet zou krijgen. U zult groote
verschillen in de begrooting toch zeker onder aandacht van
commissarissen moeten brengen. Uw uitwerking is goed maar
wat oppervlakkig.
6 punten.
T KAN BETER. De analogie met de rekening-courantcontróle gaat hier niet geheel op, zie voor dit punt de officieele
uitwerking. Vergelijking van voor- en nacalculatie is absoluut
noodzakelijk.
Vgl. voor de looncontróle der losse krachten de officieele uit­
werking. Uw contrôle op de goederexivoorraad gaat te ver ver­
gelijk hiervoor de officieele uitwerking. Het zal wel niet steeds
mogelijk zijn eexx maand per zitting af te werken. Uw uitwerkixxg is verder goed doordacht.
6i/2 punten.
L. I j . V. Indien IJ alleeix voor de werkexx per balansdatum
in uitvoering de materialen specifiek nagaat, kuntU toch xxiet
voorkoxxxen, dat er op de werkexx onderling verschuivingexx plaats
vixxden.
Wat betreft Uw opslagpercentage voor indirecte kosten, zal
men deze kosten ïxaar hun aard moeteix scheidexx, en naar deze
onderscheidixxg afzonderlijk veri’ekenen. Uw uitwerking is wel
goed, maar zooals U deze opzet voldoet zij xxog niet, zooals U
zelf aangeeft, aan een absolxxte juistheid vaix het resultaat van
ieder werk op zichzelf. Voor de behandeling van de verschil­
len in voor- en nacalculatie vgl. officieele uitwerking.
(iVt punten.
 STROOHALM. U behandelt in Uwe uitwerking veel meer
dan de bedoeling der opgave is. In dergelijke opgave moet U

32

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

zich wel rekenschap geven van. wat bij alle controles voorkomt,
en wat speciaal in het aangegeven geval naar voren komt. Om
dit laatste is het juist te doen, en dit komt bÿ U weleens in
het gedrang. Uw werkwijze is verder veel te omslachtig. U kunt
in vele gevallen aansluiten op de controle der efficiëntie, vgl.
officieele uitwerking. Ook behandelt U niet het belangrijke
punt van de verschillen door U in voor en nacalculatie ge­
constateerd.
51/2 punten.
VRAGENBUS

Vragen omtrent onderwerpen, die voor den accountant in de
uitoefening van zijn beroep van belang kunnen zijn, kunnen
worden ingezonden bij den Secretaris van de Redactie.
De Redactie is bereid, om de grenzen, waarbinnen de vragen,
die voor beantwoording in aanmerking komen, zoo ruim moge­
lijk te stellen, zoodat zoowel die van juridischen, als die van
bedrijfshuishoudkundigen aard daar binnen vallen, mits de
vragen slechts blijven binnen het gebied, dat het blad dienen
wil.
De beantwoording geschiedt door één der medewerkers of
redactieleden individueel, zoodat de antxuoorden niet mogen
worden geacht steeds de meening der Redactie in haar geheel
weer te geven.
VRAAG No. 11
Ingekorte aandeelen op de Effectenrekening

In de onlangs gepubliceerde statuten eener nieuwe
naamlooze Vennootschap is geregeld de inkoop van aandeelen
dier Maatschappij door de vennootschap zelve. De statuten be­
vatten o.m. de volgende bepaling: „De naamlooze vennootschap
„brengt deze aandeelen op de balans onder het hoofd effecten”.
 Hoe moet de houding zijn van den accountant ten opzichte van
de onderteekening van de balans dier vennootschap, indien in­
koop van aandeelen heeft plaats gehad?
Antwoord. M.i. rijst hier geen moeilijkheid, daar de statuten
niet verhinderen, dat de toedracht der zaak duidelijk uit de
balans blijkt. De accountant is gerechtigd om deze balans te
onderteekenen, zelfs zonder voorbehoud, ook al heeft hij be­
zwaar tegen de keuze van het hoofd van rekening. II ij zal dit
echter slechts mogen doen, indien uit de balans het aandeelenbezit afzonderlijk blijkt.
L.
BOEKBEOORDEELING

Toelichting op de Voorschriften betreffende de inrichting der
boekhouding van de ontvangers der gemeenten, bewerkt door
W. Wagenaar, II. D. G. Groeneveld en N. L. Reuvecamp.
Alphen aan den Rijn — N. Samson 1926.
Door Gedeputeerde Staten van alle provinciën werden in 1924
eensluidende voorschriften uitgevaardigd voor de inrichting der
gemeentebegrooting en -rekening. Teneinde de boekhouding van
den ontvanger aan den daardoor geschapen nieuwen toestand
aan te passen, werden op grond van de voorstellen, ingediend
door den Kring van Griffiers der Provinciale Staten, door Ge­
deputeerde Staten van alle provinciën de z.g. „Boekhoudvoor­
schriften 1924” uitgevaardigd, welke niet voor alle provinciën
geheel eensluidend zijn, doch in hoofdzaak met elkaar overeen­

stemmen. Deze boekhoudvoorschriften werden in 1926 aange­
vuld en gewijzigd in verband met het Koninklijk besluit van
28 Maart 1925, waarbij een nieuwe regeling van de betalingen
tusschen Rijk en gemeenten werd getroffen.
 Het hier aangekondigde boek geeft een systematisch overzicht
der Boekhoudvoorschriften een uitvoerige toelichting daarbij,
(met praktische toepassingen en modellen) en een beschouwing
over de Contrôle op het beheer van den Ontvanger. Het met
groote deskundigheid geschreven werk munt uit door duidelijk­
heid en praktischen zin. Het is een uitmuntende handleiding
voor hen, die met het beheer, de controle en de administratie
der gemeente-financiën te doen hebben en is ook voor de stu­
deerenden voor de accountants-examens een goed studie-boek.
L.
De Ondernemingsvormen van R. Liefmann, vertaald door
A. C. V. Schülink (Utrecht, Erven J. Bijlcveld).
Ofschoon de beteekenis van Liefmann’s theoretische arbeid
hier te lande naar mijn meening te hoog wordt aangeslagen, is
het hier in Nederlandsche vertaling aangeboden werk een bruik­
baar boek voor oriëntatie op het gebied der praktische beschrij­
ving van de associatie-vormen, waaronder het private bedrijfs­
leven werkt. E r ware nog wel iets te zeggen over het feit, dat
voor het vertaalde werk — dat hoofdzakelijk zijn afzet moet
vinden bij hen, die de bedrijfseconomie hier te lande bestudeeren
- een markt schijnt te bestaan; doch dat zou ons buiten het
kader der boekaankondiging voeren. Daarom zij alleen nog ge­
zegd, dat mij bij vluchtig doorbladeren de vertaling goed toe­
schijnt.
L.
Het Betalingsverkeer door J. F. Holkema Kohl (110. 2 van
de serie-uitgaaf Handelseconomisch Boekerij).
(Rotterdam, Nijgh cfc van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij).
 Ik weet niet, voor wie dit boekje is geschreven. Zelfs weet
ik niet, waarom het überhaupt geschreven is. Zeker niet, om
de meer dan oppervlakkige wijze, waarop in de Algemeene In­
leiding talrÿke problemen worden overhoop gehaald, als voor­
beeld van theoretische behandeling te demonstreeren. Maar toch
ook weer niet om met de daarop volgende zeer summiere
beschrijving en opsomming van gebruiken, formulieren en in­
stellingen in het betalingsverkeer den studeerenden een ver­
teerbaar studie-boek te verschaffen. En tenslotte is ’t werkje
ook als handboek niet bruikbaar, omdat het ook daarvoor
een te beknopte behandeling geeft van tal van moeilijke en be­
langrijke onderwerpen.
Ik heb bij het doorlezen van dit boekje den indruk gekregen,
dat de schrijver tot nuttiger arbeid in staat is. Des te meer
betreur ik het, dat hij zich, zooals uit het voorberieht blijkt,
na eenig verzet toch nog heeft laten overhalen, om de massa
alleen en zelfs niet in de eerste plaats aan de Nederlandsche,
maar ook de buiten]andsche, vooral aan de Duitsche literatuur)
met een volmaakt overbodig werkje te vergrooten. Moge hij een
volgend maal zijn pen in dienst stellen van een beter doel.
L.
ONTVANGEN BOEKWERKEN

liet Topdboek, deel I, uitgave van J. Muusses, Purmerend,
prijs, met deel II en III, die weldra verschijnen, ing. ƒ 15.—,
geb. ƒ 20.—.
