Industrial efficiency a comparative study of industrial life in England, Germany and America by Arthur Shadwell, M. A, M, D.
NIEUWE UITGAVEN.
Industrial Efficiency a comparative
S t u d y of i n d u s t r i a l l i f e in E n g l a n d ,
G e r m a n y an d A m e r i c a by Arthur Shadwell,
111.a~ m, d.
 Een studie, die tot voorwerp heeft een vergelijking van drie
landen met, een uitgestrektheid als America, Duitschland en
Engeland, moet uit den aard der zaak oppervlakkig zijn, kan
niet meer geven dan een beeld in voge]vlucht me~ eeu belichting
van enkele uitstekende punten. Het ziju ongelijksoortige groof
heden, waarvau men ouderdeelen kan vcrgelijkeu, maar zelfs
daarbij is her moeilijk bet gevondene juist te waardeeren, omdat
gelijke feiteu in de appreciatie der volkeu vaak geheel andere
worden eu een objectieve maatstaf niet te vinden is. Daarbi.j
komen dan hog verschillen in de landen zelf: de heterogene
bestanddeelen, waaruit hun bevolking is samengesteld, de ongelijke verdeeling in stedelijke en landelijke bevolking, van welvaart,
van hulpbronnen in de verschillen~le deeleu. Vooral voor Amerie't
geldt (lit bezwaar: terwijl Engeland en Duitschland tot op zekere
hoogte ~dn zi.jn, de Engelschman en de Duitscher zich door
enkele ci...,.'enschappen keumerken, bestaat America uit de meest
eigenaardige aglomeratie vau bevolking, uit eeu aautaI staatjes
met afwijkende wetgeving en toestandea. Telkens bij de lezi.g
van her boven aangekondigd werk doet zich dit gevoelen en
toch heeft de schrijver aan het clad bereikt, dat we door zijn
beschrijvi.gen, aa.gevuld met overzichtelijke statistieken, die
lmuvast geven en rustpunten vormeu, een indruk vau de industrieele beteekenis der drie landen hebben gekregen en meer hog
van de omstaudigheden waaronder de industrie werkt, vau de
uitwassen, die her heersehend systeem heeft gevormd en de wijze,
waarop men (le maatschappelijke vraagstukken heeft bezien en
den omvang, waarin men ze tot oplossing heeft gebracht,. Engeland

395
is industrieel her oudste; op her einde der 18 de eeuw is her die
reusachtige ontwikkeling begonnen, waartoe de uitvindingen, die
daar in dien tijd in de lueht zaten, voerden, her heeft eerder
zijn groote kraeht getoond eu bet behoeft Met te verwonderen,
dat het thans door de geuiale vlugheid en ondernemingslust van
America eu de taaie volharding van Duitschlaud wordt op zijde
gestreefd. Wellicht is her Engelsche yolk door zijn gr()ote
inspanning overspannen geworden eu uit zich dit nu in eeu
behoefte aan rust, aan minder werken, aan meet belangstelling
in sport ell spel dan industrieele ontwikkeling, waartegenover
staat de jaeht naar geld der Alnericauen gepaard gaande met de
ontzaglijke rijkdommen, die in dat land worden gevondeu en
de opening van steeds nieuwe gebieden door bet zich uitbreidellde
verkeersnet.
 tlet merkwaardigst in de snelle groei van Duitschland. In
niet bizonder gunstige omstandigheden verkeerend en door zware
militaire lasten gedrukt, heeft her zich in dertig jaren t.ijds een
plaats veroverd, waardoor bet niet alleeu Engelands concurrent
is geworden, maar her in vele opzichten aehter zich heeft gelaten.
De geest van her yolk weerspiegelt zich in den aard der
productie. In America bestaat bewondering w~or bet groote, her
nieuwe, suelle productie, maar wordt aan de jacht uaar veel de
qualiteit we] eens opgeott'erd; in Duitschland staat degelijkheid
voorop: geell proeven worden genomen, clan nadat her resultaat
als her ware mathematisch zeker vaststaat; Eugeland houdt
tusscheu bciden her midden en vereenigt reelect degelijkheid van
afwerking met snelheid van voortbrengiug. We zul]en Shadwell
in zijn psyehologisch-industrieele bespiegelingen uiet volgen, hoe
interessant zij ook mogen zijn, maar willen ouze introductie
liever vastknoopen aan zijn meer collcrete mededeeliugen omtrent
wetgeving en toestanden en hetgeen hij heeft opgemerkt aangaande den invloed daarvan op de industrie. Her kan niet meet
zijn dan eeu greep hier e,n daar, genoeg, naar we hope,, om
eenige belangstelling voor dit werk van jarell op te wekken.
In de drie landen bestaat een arbeidswetgeving ter besehermiug
van kinderell, vrouwen eu jeugdige persotlell e,I verzekadng win
veiligheid in fabrieken. Het meest opvallende onderseheid t usseheH
Engelaud eo Duitsehlaud is wel, dat in bet eerste de besehermiug
van jeugdige personell duurt tot 18 jaar, in her tweede tot
Eco~. 1907.
 25

396
16 jaar, terwijl ill Engelaud tot 16 jaar een bizonder certificaat
van eeu geneesheer noodig is, dat de persoon voor den arbeid
dien hij zal verriehten, geschikt is; voor vrouweu is de wettelijke
arbeidsdag in Engeland korter dan in Duitschland n.1. 10 uur
in plaats van 11 ell wordt hij bovendien des Zaterdags beperkt
tot 5.~ uur, zoodat dan de arbeid uiterlijk om 4 uur eindigt
en in zeer reel inrichtingen reeds om '2 uur. De half vrije
Zaterdag, in de wet voor vrouwen vastgelegd, komt daar echter
minder voort uit behoefte tot speciale bescherming van de vrouw
dan wel omdat het in Engeland een nationaal gebruik is korter
te werken op Zaterdag. fn Duitsehland is het wettelijk maximum
op Zaterdag voor vrouwen 10 uur ell mag na 5.30 niet meer
gewerkt worden. Tegenover de voor~eelen van de Engelsche
wetgeving staat, dat in Duitsdhland de arbeid van kinderen
onder 13 jaar verboden is, in Eugeland onder 1'2 en dat in het
eerste land de wetgever verplicht is gelegenheid te geven tot
bet volgen vall her voortgezet onderwijs tot 14 jaar.
 Ten aauzien van de veiligheid ill de fabrieken, de bepalingen
en voorwaarden omtreut oprichting enz. treedt de Engelsche wet
zeer in details, in Duitschland wordt meer ann de uitvoering
overgelateu. Sh. recent hierin te ziell een uitvloeisel van de in
Engelaud bestaande gewoonte om alles wat zich toevallig voordoer te regelen zonder een vast plan en systeem voorop te zetten,
waardoor her evenwicht tusschen de belaugen van de ondernemers
en de werklieden wel tens wordt velbroken, zonder dat dit
dezen ten goede komt, want bij de strengere bepalingen in
Engeland is niet bereikt, dat in her algemeen de inrichting der
fabrieken daar op een hooger peil staat dan in Duitschland. Dit
wordt natuurlijk wel voor een deel veroorzaakt door Engelands
vroegere ontwikkeling, maar de locale verordeniugen zijn ook
veela] de reden, dat van herbouwing wordt afgezien. Een vergelijking met de fabriekswetgeving van America is onmogelijk,
daar elke staat zijn eigen regeling heeft.
 De werking der fahriekswetgeving strekt zieh indirect ook
uit buiten haar eigenaardig territoir, daar ze het geheele fabrieksleve,J binnenvloeit. Sterk doet zich dit gevoelen in de regeling
van den arbeidsdag voor anderen dan de speciaal beschermde
personen. Het geven van gemiddelden voor eeu land is hier
zeer moeielijk door de locale en industrieele onderscheidingen,

397
een bezwaar, dat zich ook weer vooral in America doer gelden;
toch recent Sh. te kunuen zeggen, dat ill Duitschlaud de werkdag ongeveer ] "~ 1~ uur langer is dan in Engeland en men
in America, bij alle verschillen, meet de Duitsche dan de
-a
o"
E%elsche
s/andaard nadert. In Engelaud is in de textiel industrie
de laugste werktijd 55 uur per week, bij het machinewezen
wisselt hij van 4,8 tot 5689 met een gemiddelde van 5 ~ Men
kan zeggen in Engeland is de S uren dag normaal, her gemiddelde
per week 54_. uur, waartegenover in Duitschland een gemiddclde
staat van 60 uur, dat hog vaak overschreden wordt. Een statistiek
van eenige Hirsch-Dunkersvhe u
van machine en metaalbewerkers over 460 plaatsen geeft, de volgende uitkomst voor 190,3.
Percentage van plaatsen waar gewerkt werd
onder 10 uur 7
10 uur 5889
l O - - 1 1 uur ]r
11 uur 13~
ll--]~

uur 7

In ]900 was 't percentage, waar de werktijd 1~
uur
was hog {.
In America wisselen de werkuren per week van 4,8 tot 84,.
Hiertusschen een gemidde|de te zoeken, is vrijwel onmogelijk
en wordt m~g bemoeilijkt doordat veeM met nacht- en dagploegen
wordt gewerkt en de naeht op 14, uren wordt gerekend, waartegenover een naehtploeg vau 6 naehten sleehts 5 in arbeid is.
 Zoowel in America als in Duitsehland bestaat een tendens den
arbeidsdag te verkorten, war in America sheller gaat dan in
Duitschland, mede doordat daar w'el openba.re instellingen bij
haar werken den S uron dag hebben ingevoerd, en sommige
staten deze bij bepaalde indus,'riei~n verplichtt.nd stellen b.v. bij
wegwerkers, mijnwerkers e.n. De grondwettigheid van dergelijke
maatregehm is in America veeM betwist en sommige reehters
stellen ze buiten toepassing. Her. rechterlijk t~etsingrecht is
hier een barrigre tegen nuttige en noodige beperkingen van de
vrijheid. Van belang is, dat in Engeland de dag vroeger begint
dan in Duitsehland en dus ook vroeger eindigt, wat op de
technis,~he ,mtwikkeling van de be/.,olking v'ul grooten invloed is.
Bijna overal in Engelaud wordeu awmdklassen in allerlei vakken
gegeven, die zeer druk d . . r werklieden worden bezocht, in

398
Duitsehland komen zij natuurlijk ook voor, maar daar worden
z i j ' s middags gehouden en door een geheel andere categoric van
menschen gevolgd.
De Engelsche industrieelen klagen sores, dat zij door de korte
arbeidsdagen worden achtergesteld bij hun concurreuten in Duitschland en America, maar her is wel eigeuaardig dat bij den
langeren werktijd in America eu de veelal sheller arbeidswijze,
die daar gevolgd wordt, her Amerikaausche product in qualiteit
bij her Engelsche achterstaat, een bewijs, dat de lengte van
den arbeidsdag op de plants van een laud op de wereldmarkt
ten slutte geen beslisseuden invloed oefent.
Een kenmerkende statistiek van de productiekosten geeft Sh.
nog, ontleend nan Brunner.
Voor de productie van een gelijke hoeveelheid alcali in Engeland,
Duitschland en America was
In

Engeland
Duitsehland
America

de verhouding v~m
her aantal arbeiders,

de wzrhouding
van her, loon.
,le w~rhoucling der
productiekosten.
100
181
110

100
78
135

100
10
148

De productiekosten bedroegen in Engeland bijna 50 pCt.
 minder dan in America, war gedeeltelijk zeer zeker veroorzaakt
wordt door een eveuredig mindere uitgave nan loonen, maar
zeer zeker ook voor een goed deel door de meerdere capaciteiten
van den Engelschen arbeider boven den Ameriknanscheu. Ill
Engeland werd met miuder arbeiders en miuder kosten hetzelfde
tot stand gebracht als in America. We zijn hiermede tevens
gekon~en op den looostandaard iwl de drie landen. Hieromtrent een
eenigszins duidelijk beeld te geven is zeer moeilijk, hog moeielijker
dan bij de vergelijking van de leugte van den werkdag. Immers
de waardeering valz bet loon kan slechts geschieden in verband
met nitgave voor levensonderhoud en de incest minitieuse prijsstatistiek kan bier ook gcea licht geven, omdat men zou moeten
kennen den geheelen levensstandaard van een bevolking, de qualiteit
der waren, die gebruikt worden ea dergelijke meet. Sh. geeft
tallooze statistieken, waaruit hij de algemeene conclusie trekt,
dat het loon in America hooger is dan in Engeland, in Duitschland minder, waartegenover staat, dat in America de huishuur
ongeveer tweemaal zoo hoog is als in Engeland, terwijl Duitschland

399
tusscheu beidcn staat, en het voedsel tell gevolge van de coGperatieve winkels in Engeland goedkooper is dan in de beide
andere lauden, waartegenover staat, dat Duitschland met zijn
uitgebreid verzekeringswezen de arbeiders een voordeel boven
de Engelsche ell s
werkers verzekert.
 De meest zuivere maatstaf voor bet loon is dat van per uur
betaalde unskilled labourers. Dit bedraagt in Engeland per dag
vau 3 tot 4 sh; in Duitschland ~,6 tot 3 sh; in America
3 tot 7 sh; als gemiddelde verhouding kan men nemen
100: 78.6: 142.8. Wat deze oppervlakk~ge berekening eenige
waarde geeft is, dat verschillende becijferingen, voor andere
categorieO~ van arbeiders, resultaten geveu, die uiet al te zeer
uiteenloopen, althans in de volgorde der drie landen geen
wijziging brengen. Evenals de lengte van den arbeidsdag heeft
de loonhoogte op de positie der arbeiders een grooten invloed,
die zich niet beperkt tot hun individueel leven, maar zich
uitstrekt tot de industrie waarin gewerkt wordt.
l~uime looneu openen de mogelijkheid eener fysiek en moreel
krachtiger ontwikkelde bevolking, wat een geheel land moet
ten goede komen. De loonhoogte is voor de produetiekosten zeer
zeker van belang maar vormt daarvau slechts een kleine factor.
De bovenvermelde statistiek van .Brunner toout aan, dat de
verhoudiug tusschen de loonen niet dezelfde is als die tusschen
de productiekr
Niettegenstaande her 101.m. ~o pCt. minder
loon in Duitsehland zi.ju de productiekosten van dezelfde hoeveelheld alkali toeh ~ pCt. hooger dan ill Engeland.
 De vergelijking van de huishuur moet natuurlijk ook op een
eenheid worden teruggebracht. Sh. neemt daarvoor die van een
ongemeubelde kamer in verschillende industrieele centra, bij voorkeur geeu hoofdsteden en viudt dan als gemiddelde voor EL,geland
1 sh. 3 d. per week; voor Duitschland ~ sh.; voor America
sh. 6 d. Echter is overal de huishuur iu de laatste jaren diet
oubelangrijk gestegeu. Veel zeggen ous deze gegevens niet voor her
iuzicht in de oeconomische positie tier arbeiders. De vorm van
behuizing, de aard der woniug ziju factoren, die mede in aanmerking
komeu. In Engelaud leeft by. de arbeidende bevolking meestal
in afzonderlijke huisjes van 3 of 4 kamers, in Duitschland is
de huurkazerne meer in zwaug, in America zijn het groote
huizen, waarin verschillende families onderkomeu vinden.
400
Eeuig beeld geeft de bevolking per huis, die in Engeland
gemicldeld 5,2; in Duitschlaud 8,9; in America 5,:3 bedraagt.
Hoe weiaig echter een dergelijk gemiddelde zegt, ziet men
uit de cijfers van de 10 grootste stedcn der drie landen:
Engeland 4,,9 ; Duitschland ~6,5 ; America 8,~ ; terwijl de hoofdsteden de zaak in eea nog geheel under licht stellen: Londen
7,9; Berlijn 4,6,6; New-York 13,7.
Voor de beoordeeling van her eigenlijke woningvraagstuk is
belangrijk hetgeeu Sh. mededeelt omtrent her aantal bewoners
per kamer. Engeland verschijnt bier in een zeer guustig daglicht.
 Het vraagstuk der overbevolking ten aanzien van de woonruimte
is daar niet acuut. Een vrij uitvoerige statistiek van 1901
noemt als in dit opzicht onvoldoende behuisd 8,~ pCt. van de
bevolking, wat in landelijke districten daalt op 5,8 pCt., in
stedelijke stijgt op 8,9 pot. De crnstigste toestand bestaat aan
de Tyne waar her cijfer 34,5 pCt. is. Als normale maatstaf
voor behuizing neemt men in Engeland 2 personen per kamer;
daarboven is overbevolking. In America bestaat een statistiek,
die geeft het aantal kamers per familie eu per persoon en die
betrekking heeft op ~
families in 33 staten. Het gemiddeld
aantal kamers per familie is 4,97; per persoon 1,0r Shadwells
algemeene conclusie is, dat in America de toestand iu dit
opzicht niet slecht is, geheel anders dan in Duitschland. Hij
geeft daarvan slechts locale statistiekeu o.a. van Barmen waar,
naar de Engelsche maatstaf berekend, de overbevolking bedroeg
16 pCt.; in Essen in de huizen van Krupp, die rain of meer
als model gelden is her aantal personen per kamer 2,1.
Ik geloof, dat het alles te zamen gevaarlijk is te snel algemeene conclusies te trekken en dat noodzakelijk sterke locale
distincties moeten worden gemaakt. De algemeene iudruk is
wel, dat in l)uitschland de woningsquestie meet op den voorgrond treedt dal~ in de beide andere lauden en dat is zeer verklaarbaar ook. Duitschlaud is een jong opkomend land, waar als 't
ware nog dagelijks nieuwe bronnen van bestaan worden gevouden,
wat tot een sterker accres van bevolking voert dan in Engeland,
dat in zekeren zin tot een stadium van rust is gekomen. Eukele
cijfers mogen bier nog een plaats viuden willekeurig bijeengezocht. Een vergelijking van het aantal sterfgevallen en geboorten
per 1000 inwoners geeft in 1901 een geboorteoverschot van:

401
Dui~schland.
D~sseldorf.
Essen . . ..
Elberfeld.
Barmen.
Crefeld.
 Solingen.
. 19,3
25,4
. 17,-. 16,9
. 13,3
. 20,7

Engeland.
Bolton
Oldham.
Blackburn
Bradfort.
Sheffield.
9,3
5,-7,-6,'3
. 12,6

Ook de sterke afname van de emigratie uit Duitschland wijst
op den toenemenden bloei van dat land enill verband daarmede
op de grootere' moeilijkheid van behuizing. In 188~ bedroeg
bet aautal emigranten per 10.O00 inwoners 4,8,6 ill 1901: 3,7.
Ik heb getracht eenigszins een denkbeeld te geven van hetgeen
in Shadwells werk wordt besproken, daarbij natuurlijk tallooze
grootere en kleine details of geheele ouderwerpeu ter zijde latende.
Speciaal verdient hog de aandacht wat hij zegt over ,benevolent
institutions,, wat we zouden kuunen noemen model fabrieken,
instellingen gebaseerd op welwillendheid van den ondernemer
jegens zijn werklieden. Ofschoon hij bet nut van dergelijke
inrichtingen erkent, leveren zij toch geen oplossing van het
maatschappelijk vraagstuk, den strijd tusschen arbeid en kapitaal.
Zij veronderstellen een zekere patriarchale verhouding, die verdwijnende is, zij zijn in strijd met de democratische ontwikkeling
dezer tijden, met de vervorming van de individueele onderneming
tot een corporatieve, met het bewustzijn ook, dat men niet
meer wenscht gunsten, maar recht, war bij de organisatie van
den arbeid meer en meet doordringt. ,,Justice under the newer
conditions will be far less dependent oil individual goodwill
and far more generally diffused.,,.
Mr. D~ VRIES ~E~r~S.
