EUROPEES KARTELRECHT 1973-1975; KALM IN DE CRISIS?1)
EUROPEES KARTELRECHT 1973-1975;
KALM IN DE CRISIS?1)
door Prof. Mr. Drs.J. Th. Degenkamp
Het vorige overzicht van de ontwikkeling van het Europees karteirecht ging, voor
wat betreft de beschreven periode, enigszins de perken te buiten. Twee zeer be­
langrijke beslissingen van het Hof vanjustitie begin 1973 gegeven, zijn in het ’71­
’72 overzicht opgenomen. Dit overzicht bestrijkt drie jaar kartelbeleid. In het vo­
rige artikel werd reeds gewezen op de jaarlijkse verslagen omtrent het gevoerde
mededingingsbeleid van de commissie. Wie thans regelmatig goed geïnformeerd
wil worden over recente ontwikkelingen op dit gebied, doet er goed aan zich te
abonneren op het Bulletin Europees Karteirecht dat wordt uitgegeven door het
Europa Instituut van de Rijksuniversiteit te Leiden.
De afgelopen drie jaar zijn in economisch opzicht turbulent geweest. De eco­
nomische crisis, die o.a. de landen van de E.E.G. al enige tijd doormaken, heeft
in het algemeen tot gevolg gehad dat het mededingingsbeleid van de verschil­
lende overheden ten opzichte van het bedrijfsleven niet is verscherpt.
Ook op Europees vlak is dit het geval geweest. De laatste drie jaar zijn rustige
jaren geweest, waarin het Hof vanjustitie niet zelden het betrekkelijk actieve op­
treden van de Europese Commissie wat getemperd heeft. Eén uitzondering moet
worden gemaakt op dit wat „kalme” beeld: op het gebied van het zg. intellectuele
en industriële eigendomsrecht (octrooirecht, merkenrecht) zijn door het Hof be­
trekkelijk verstrekkende uitspraken gedaan. Een belangrijk deel van dit artikel zal
dan ook aan deze uitspraken worden gewijd.
 Ontwikkelingen op het gebied van de wetgeving

Vermeldenswaard is uitsluitend de op 26-1 1 1974 door de Raad vastgestelde ver­
ordening 2988/74 (Publicatieblad 1974. L.319, 20-12-1974) die een regeling bevat
voor de verjaring (d.i. het vervallen na verloop van tijd) van de bevoegdheid van
de Commissie tot het opleggen van geldboetes en van de bevoegdheid tot het
innen van opgelegde geldboetes en dwangsommen.
In beginsel geldt een verjaringstermijn van vijf jaar. De verjaringsklok loopt
niet (de verjaring wordt zg. gestuit) zodra een onderzoek is ingesteld en gedurende
een procedure.
Het beleid van de Commissie en de reacties van het Hof van Justitie.
De zg. Suikerzaken (de zaken 40 t/m 48, 50, 54 t/m 56, 111, 113 en 11 4 /7 3 )

In het vorige overzicht werd er reeds op gewezen dat de Commissie bij het opleg­
gen van boetes niet altijd mals optreedt; een aantal suiker industrieën kreeg voor
in totaal 9 miljoen rekeneenheden boetes opgelegd. Dit gebeurde op 2 januari
1973 (Publicatieblad L.140 van 26-5-1973). Bij arrest van 16 december 1975 heeft
het Hof vanjustitie deze beschikking gedeeltelijk vernietigd en de opgelegde geld­
boetes verlaagd tot 1,6 miljoen rekeneenheden! Dit (ongeveer 200 bladzijden telDit overzicht is een vervolg op: „Europees kartelrecht 1971-1972; krijgt het kartelmes kartels?” MAB 48, nr. 10, blz. 484-504.
 m ab blz. 149

lende) arrest bevat een aantal belangrijke rechtsoverwegingen. Met betrekking
tot de door artikel 85 E.E.G.-Verdrag verboden zg. „onderling afgestemde feite­
lijke gedragingen” werd overwogen dat deze betrekking hebben op een vorm van
coördinatie tussen ondernemingen die, zonder dat het tot een overeenkomst
komt, de risico’s van de onderlinge concurrentie vervangt door een feitelijke sa­
menwerking. Deze samenwerking vormt een onderling afgestemde feitelijke ge­
draging met name in het geval waarbij de betrokken ondernemingen de moge­
lijkheid krijgen hun marktposities te bevriezen; het werken volgens een bepaald
„plan” is daarvoor - naar het inzicht van het Hof - niet noodzakelijk. Verder heeft
het Hof beslist dat ook sprake kan zijn van beïnvloeding van de mededinging bin­
nen de E.G. als afspraken worden gemaakt over de export naar derde-landen, af­
spraken die in casu restituties bij export beïnvloeden. In het kader van de toepas­
sing van art. 86 E.E.G.-Verdrag (het artikel dat het misbruik maken van econo­
mische machtsposities verbiedt) heeft het Hof in deze zaak beslist dat het geven
van zg. getrouwheidskortingen onder omstandigheden het misbruik van een
machtspositie kan opleveren. Bij het verlagen van de boetes heeft het Hof vooral
in aanmerking genomen dat er op het gebied van suiker een marktordening be­
staat, die betrekkelijk stringente productie-quoteringen bevat.
Het Hof overwoog; „Dat ofschoon zulks (t.w. de marktordening JThD) geen
vrijbrief oplevert voor gedragingen die de nadelen welke, uit het oogpunt van het
Verdrag, aan zulk een stelsel kleven (t.w. het weinig ruimte laten voor concurrentie-gedrag) nog kunnen verzwaren, bedoelde situatie niettemin medebrengt dat
het marktgedrag der belanghebbenden niet met de gebruikelijke gestrengheid
kan worden beoordeeld” (rechtsoverweging no. 620).
 Coördinatie van de afzet

In een tweede zaak werd de Commissie door het Hof volledig in het ongelijk ge­
steld. Het betrof hier een beschikking van de Commissie van 21 december 1973
(Publicatieblad L. 19, 23-1-1974) inhoudende een weigering om een ontheffing te
verlenen (op grond van art. 85 lid 3 van het E.E.G.-Verdrag) van het kartelverbod
aan twee Duitse fabrikanten. Deze fabrikanten - van kali-meststoffen - hadden een
regeling op het oog waarbij het product-overschot van de een zou worden ver­
handeld door de ander. De beide fabrikanten zijn de enige aanbieders op de Duit­
se markt. Beslissend voor de negatieve beslissing van het Hof was de afbakening
van de relevante markt; het bestaan van één markt was door de Commissie naar
het oordeel van het Hof te snel aangenomen.
Prijs- en marktafspraken

Weinig succes heeft de Commissie ook gehad in de zaak van de Belgische behangselpapierfabrikanten. Op 23 juli 1974 (Publicatieblad L.237, 29-8-1974) oordeelde
de Commissie dat de Vereniging der Belgische behangselfabrikanten en de leden
inbreuk maakten op de verbodsbepalingen van het E.E.G.-Verdrag. De regeling
hield o.a. in collectieve vaststelling van verkoopprijzen, uniforme algemene ver­
koopvoorwaarden, kortingen e.d. De door de Commissie opgelegde boetes wer­
den door het Hof vernietigd op grond van onvoldoende motivering. Het Hof be­
vestigde bij deze uitspraak het in het verleden gevoerde beleid waarbij werd vast­
m a b blz. 150

gesteld dat ook zuiver nationale kartels kartels waarvan de leden tot één lidstaat
behoren - onder het verbod van artikel 85 kunnen vallen. Het Hof stelt echter
betrekkelijk zware motiveringseisen aan de Commissie in dit soort gevallen.
 Meer succes heeft de Commissie gehad met de zg. Frubo-beschikking (beschik­
king van 25-7-1974, Publicatieblad L.237, 29-8-1974). Bij deze beschikking werd
verboden een overeenkomst tussen de Nederlandse vereniging voor de fruit- en
groentenimporthandel en een vereniging van fruitgrossiers (FRUBO) waarbij een
veilingsysteem voor bepaalde ingevoerde vruchten werd ingevoerd. De grossiers
waren op grond van deze overeenkomst verplicht door hen ingevoerde vruchten
- als het exportland geen E.E.G.-lid was via de importveilingen te verhandelen.
De verplichting via deze veilingen te handelen werd door de Commissie in strijd
geacht met het verbod van art. 85 lid 1 wegens het concurrentie beperkend effect
en de Commissie weigerde een ontheffing te verlenen op grond van art. 85 lid
3 E.E.G.-Verdrag. Het Hof heeft op 15 mei 1975 (Jurisprudentie 1975-4, blz. 563)
een beroep tegen deze beschikking verworpen.
 Ook in 1975 heelt de Commissie niet stilgezeten op dit gebied. Vermeldens­
waard is in de eerste plaats de zg. IFTRA-beschikking van 15 juli 1975 (Publicatie­
blad 1975 L.228, 29-8-1975). Het betrof in dit geval een overeenkomst gesloten
in 1972 tussen ondernemingen die ruw aluminium procederen, de zg. Interna­
tional Fair Trade Practice Rules (IFTRA-regels). De betrokken ondernemingen
hadden ongeveer 8596 van de productie binnen de E.E.G. in handen. Deze regels
beogen in naam „oneerlijke concurrentie” tussen de partners tegen te gaan, de
Commissie was echter van mening dat deze regels een ernstig effect hebben op
de handel tussen de Lid Staten omdat zij het vrije marktgedrag van de onderne­
mingen beknotten. De ondernemingen kregen in dit geval geen boete opgelegd
omdat de overeenkomst onmiddellijk was aangemeld; zoals wellicht bekend is,
vervalt de bevoegdheid van de Commissie een boete op te leggen bij aanmelding
van de overeenkomst. De overeenkomst was door betrokkenen in februri 1975
ontbonden, de Commissie heeft toch de verbodsbeschikking vastgesteld gezien
de ernst van de concurrentiebeperkingen, de betekenis van de betrokken bedrijfs
tak en het feit dat deze overeenkomst de toch al grote rigiditeit van de alumini­
ummarkt nog verhoogde.
Selectieve afzetsystemen

Op het gebied van selectieve afzetsystemen is vermeldenswaard de beslissing van
de Commissie van 13-12-’74 (Publicatieblad L.29, 3-2-1975) een ontheffing te ver­
lenen voor het door BMW voor Duitsland opgezette verkoopsysteem. Als dealer
worden in Duitsland door BMW alleen toegelaten ondernemingen die aan be­
paalde kwalificatie criteria voldoen. Criteria waren o.a.: een bepaalde bedrijfsgrootte, het in dienst hebben van in samenwerking met BMW opgeleid perso­
neel, het aanhouden van een minimumproductassortiment en het verlenen van
minimumgaranties.
 Misbruik van machtsposities

Ook het optreden van de Commissie als handhaver van artikel 86 van het E.E.G.Verdrag (het verbod van misbruik van machtsposities) is niet altijd door het
m a b blz, 151

Hof gesanctioneerd. Bij beschikking van 19-12-1974(PublicatiebladL.29, 3-2-1975)
had de Commissie aan General Motors Continental te Antwerpen een geldboete
opgelegd. General Motors verrichtte de door de overheid voorgeschreven aan
GMC gedelegeerde keuring van auto’s die niet door haar waren ingevoerd (dus
door zg. parallel-importeurs) en verlangde hiervoor - naar het inzicht van de Com­
missie - een buitensporig hoge prijs. Het Hof heeft bij arrest van 13-1 1-1975 (Ju­
risprudentie 1975-8, blz. 1367) beslist dat artikel 86 in beginsel van toepassing is
op de onderneming die een wettelijke exclusieve bevoegdheid heeft als uitvloeisel
van het delegeren van een overheidstaak door een Lid-Staat. Het Hof overwoog
echter dat GMC de prijs had verlaagd tot de werkelijke kosten en het teveel be­
taalde had terugbetaald voordat de Commissie tot een onderzoek was overge­
gaan. In aanmerking genomen deze feiten achtte het Hof de opgelegde boete
(100.000 rekeneenheden) niet gerechtvaardigd.
Na de in het vorige overzicht behandelde Continental Can-zaakis in 1975 weer
een Amerikaanse onderneming „slachtoffer” geworden van het optreden van de
Commissie. De E.E.G. is geen bananen republiek moest de United Brands Com­
pany (Chiquita-bananen) ervaren (beschikking van 17-12-1975, Publicatieblad
L.95, 9-4-1976). De Commissie heeft UBC een boete van een miljoen rekeneen­
heden opgelegd, heeft deze onderneming gelast de inbreuken op artikel 86 te be­
ëindigen en haar een verplichting opgelegd tot het verstrekken van informatie.
 UBC heeft naar het inzicht van de Commissie misbruik van haar machtspositie
gemaakt door:
- het aan de wederverkopers/rijpingsbedrijven verbieden van de verkoop van
groene bananen hetgeen een marktafscherming tot gevolg had omdat alleen
groene bananen over langere afstanden kunnen worden vervoerd;
- het voeren van een ongelijk prijsbeleid ten aanzien van haar afnemers waar­
door grote prijsverschillen (in sommige gevallen van 10096) ontstonden;
- het toepassen van onbillijke prijzen jegens afnemers in Duitsland, Denemar­
ken en de Benelux-landen;
- het weigeren van leveranties aan een van haar voornaamste Deense afne­
mers gedurende een periode van bijna twee jaar.
Als achtergrond informatie omtrent deze zaak het volgende: UBC heeft onge­
veer 1/3 van de wereldbananen-exportmarkt in handen; het marktaandeel bin­
nen de E.E.G. is ongeveer 4096. Sinds 1967 is door UBC ten behoeve van haar Chi­
quita-bananen een strak marketing-systeem opgebouwd. De Commissie besliste
dat UBC met haar dochter United Brands Continental B.V. te Rotterdam één on­
derneming vormt in de zin van art. 86 van het E.E.G.-Verdrag.
Bij het bepalen van de machtspositie van UBC besliste de Commissie dat de
relevante markt in dit geval de bananen-markt en niet de fruit markt in het al­
gemeen was. Op grond van deze feiten stelde de Commissie vast dat UBC een
machtspositie innam op de gemeenschappelijke markt.
 Marktverdelingsovereenkomsten

De Commissie heeft voorts een verbodsbeschikking vastgesteld tegen de voor­
naamste Franse fabrikanten van champignonconserven en de Taiwan Mush­
room Packers United Export Corporation (TMPUEC) (Beschikking van 8 januari
1975, Publicatieblad L.29, 3-2-1975). De overeenkomst had betrekking op een verm a b blz. 152

deling van de Duitse markt (de grootste afnemersmarkt van de wereld) tussen
Franse en Taiwanese producenten (de grootste producenten van de wereld) door
het vaststellen van jaarlijkse exportcontingenten en het voeren van een gemeen­
schappelijke prijspolitiek. Omdat de betrokken overeenkomst niet was aange
meld en niet licht was (zie MAB jrg. 48 no. 10, blz. 489) ontbrak de mogelijkheid
van het verlenen van een ontheffing. Aan de Franse deelnemers werd een boete
opgelegd, aan de Taiwanese niet omdat deze onderneming waarschijnlijk niet
wist dat een dergelijke overeenkomst onder het verbod van artikel 85 lid 1 zou
kunnen vallen en had moeten worden aangemeld bij de Commissie.
Het verdelen van markten kan op verschillende manieren geschieden. Onder­
nemingen kunnen „gewoon” afspreken niet op eikaars markten te opereren; mo­
gelijk is echter o.a. ook het verdelen van nationale markten door merkafspraken.
 In 1964 hebben een Engelse en een Franse onderneming een overeenkomst ge­
sloten over het gebruik van hun merken Sirdar en Phildar. Deze overeenkomst
hield in dat de Franse onderneming haar merk Phildar niet voor breiwol in En­
geland zou gebruiken en de Engelse onderneming haar merk Sirdar niet voor
breiwol in Frankrijk. De Franse onderneming verplichtte zich voor breiwol in En­
geland een merk te gebruiken dat niet met Sirdar kan worden verward en de En­
gelse onderneming nam een soortgelijke verplichting op zich met betrekking tot
de Franse markt. De overeenkomst werd op 30-6-1973 bij de Commissie aange­
meld. In 1974 bracht de Franse onderneming toch breiwol onder het merk Phil­
dar op de Engelse markt omdat zij van oordeel was dat de betrokken overeen­
komst in strijd was met o.a. artikel 85 van het E.E.G.-Verdrag. De Engelse rechter
schorste de zaak in afwachting van een beschikking van de Commissie. De Com­
missie heeft een zg. voorlopige beschikking gegeven op grond van artikel 15 lid
6 van kartelverordening no. 17. Op grond van deze bepaling kan de Commissie
aan de betrokken onderneming mededelen dat zij na een voorlopig onderzoek
van oordeel is dat de overeenkomst onder het verbod van artikel 85 lid 1 valt en
niet in aanmerking komt voor een ontheffing op grond van lid 3 van dit artikel.
 Een dergelijke mededeling heeft tot gevolg dat de mogelijkheid van het opleggen
van een boete die door de aanmelding van overeenkomsten wordt voorkomen
- weer herleeft. De Commissie besliste in dit geval voorts dat niet sprake was van
een zg. nieuwe overeenkomst. Deze uitspraak is van belang in verband met de
rechtsgevolgen die in geval van strijdigheid met het verbod van artikel 85 optre­
den. Alle nieuwe karteiovereenkomsten - d.z. overeenkomsten tot stand gekomen
na de in werking treding van kartelverordening no. 17 (13-3-1962) of na de toe­
treding van Engeland - zijn op grond van de jurisprudentie van het Hof van Justitie
nietig en dus niet vernietigbaar: geldig tot de Commissie een beslissing heeft ge­
nomen dat sprake is van strijdigheid met artikel 85 lid 1. De Commissie kwam
tot de beslissing dat sprake was van een oude overeenkomst op grond van de om­
standigheid dat de Franse onderneming zich had verplicht ook handel vanuit an­
dere Lidstaten tegen te gaan. De overeenkomst had dus concurrentiebeperkende
effecten voordat Engeland toetrad tot de E.E.G.
 Collectieve exclusief verkeersregelingen

Gesteld kan worden dat ten aanzien van collectieve exclusief verkeersregelingen
een absoluut - een „per se” - verbod geldt. Bij beschikking van 21-1 1-1975 (Publim a b blz. 153

catieblad L.329, 23 12-1975) heeft de Commissie een verbodsbeschikking vastge­
steld inzake de zg. Bomée stichting. Deze stichting is een beroepsvereniging van
Nederlandse fabrikanten en importeurs van cosmetica. De Bomée-voorwaarden
hielden o.a. het volgende in: fabrikanten en importeurs mogen alleen Bomée-artikelen leveren aan grossiers en detaillisten die de verkoopvoorwaarden van de
stichting toepassen; grossiers mogen alleen Bomée-artikelen leveren aan detail­
listen die de voorwaarden toepassen en detaillisten mogen niet aan andere on­
dernemingen leveren. Voorts mogen grossiers Bomée-artikelen uitsluitend be­
trekken van fabrikanten en importeurs die lid zijn van de stichting en mogen de­
taillisten de betrokken artikelen alleen betrekken van fabrikanten en importeurs
die lid zijn van de stichting of bij grossiers die door deze fabrikanten en importeurs
zijn aangesteld. Niet-naleving van deze bepalingen wordt bestraft door een rechtspraakcommissie. De Bomée voorwaarden zijn in 1974 gewijzigd in die zin dat pa­
rallel importen uit andere Lidstaten werden toegestaan. Naar het inzicht van de
Commissie werd de mededingingsbeperking hierdoor echter niet teniet gedaan,
aangezien de betrokkenen niet vrij waren te verkopen aan wie zij wilden.
 Octrooilicenties

Een octrooilicentie is een van het octrooirecht afgeleid recht; door licentieverle­
ning krijgt de licentiehouder het recht bepaalde handelingen te verrichten die an­
ders uitsluitend door de octrooihouder zouden mogen worden verricht. Op 2-12­
1975 (Publicatieblad L.6, 13-1 ’76) heeft de Commissie voor de eerste maal een
octrooilicentieovereenkomst verboden. Dit betrof het volgende geval: Een Franse
uitvinder „Beyrard” heeft met de Association des Ouvriers en Instruments de Pré­
cision (AIOP) in 1951 een overeenkomst gesloten waarbij AlOP een exclusieve li
centie kreeg voor fabricage en verkoop van electrische apparatuur. Deze overeen­
komst bevatte o.a. de volgende bepalingen:
— AlOP mocht uitsluitend exporteren naar landen waar niet aan derden een
licentie is verleend (een zg. voorwaardelijk exportverbod);
— een zg. no attack clausule: AIOP was verplicht geen juridische „aanval” tegen
Beyrard te plegen via b.v. een vordering tot ongeldigverklaring van bepaalde
gedeelten van de overeenkomst;
— de overeenkomst werd gesloten voor de duur van het meest recente, reeds
bestaande of toekomstige, originele of verbeteringsoctrooi;
— AIOP is verplicht royalties te betalen, ook al zijn alle octrooien die bij het slui­
ten van de overeenkomst bestonden afgelopen en ook al exploiteert AIOP de
octrooien die na het sluiten van de overeenkomst zijn verkregen niet;
— wijzigingen of verbeteringen die door een van de partijen in de geoctrooieer­
de apparaten worden aangebracht, komen de andere partij ten goede;
— partijen verbinden zich tegenover elkaar zich te onthouden van concurrentie.
De Commissie is van mening dat bovengenoemde clausules een inbreuk be­
tekenen op het verbod van artikel 85 lid 1. De Commissie overwoog wel dat voor
de elementen exclusiviteit en exportverbod in beginsel wel een mogelijkheid
voor ontheffing bestaat, maar dat in dit geval deze elementen niet los konden
worden gemaakt van de gehele overeenkomst.
 m a b blz. 154

Uitspraken van het Hof van Justitie

Zoals in een vorig overzicht van het Europees kartelrecht reeds is vermeld heeft
het Hof van Justitie de bevoegdheid zg. prejudiciële beslissingen te geven. Door
het geven van een dergelijke beslissing stelt het Hof op verzoek van een nationale
rechter de betekenis vast van een bepaling van gemeenschapsrecht. Nationale
rechters die geconfronteerd worden met zaken waarin het gemeenschapsrecht
een rol speelt zijn bevoegd - en in sommige gevallen verplicht - een zg. prejudiciële
beslissing te vragen aan het Hof van Justitie; de einduitspraak wordt in een der­
gelijk geval gedaan door de nationale rechter met inachtneming van de beteke­
nisvaststelling door het Hof van Justitie.
In het navolgende zullen enkele uitspraken van het Hof worden behandeld die
alle betrekking hebben op de relatie nationale intellectuele en industriële eigen­
domsrechten - E.E.G. recht.
Eerst iets over intellectuele en industriële eigendomsrechten (in het navolgen­
de samen te vatten onder de term „intellectuele eigendom”). Intellectuele eigen­
domsrechten zijn rechten met betrekking tot „producten van de geest”: een idee,
een uitvinding, een merk, een kunstwerk etc.
Zo is het octrooirecht het exclusieve recht dat aan de aanvrager wordt toege­
kend als sprake is van een uitvinding van een nieuw product of van een nieuwe
werkwijze. Dit subjectieve recht geeft aan de eigenaar ervan het monopolie ten
aanzien van de vervaardiging van de geoctrooieerde producten respectievelijk
toepassing van de geoctrooieerde werkwijze in of voor zijn bedrijf, en het in het
verkeer brengen, verder verkopen, verhuren, afleveren of voor een ander in
voorraad hebben ofwel gebruiken van producten.
 Het merkrecht is het exclusieve recht van de eerste deposant (inschrijver) van
een benaming of teken dat dient om de waren van een onderneming te onder­
scheiden. De eigenaar van een merk kan zich o.a. verzetten tegen het gebruik
door anderen van het merk of een daarmee overeenstemmend teken voor de­
zelfde of soortgelijke producten.
Voor alle intellectuele eigendomsrechten geldt het zg. territorialiteitsbeginsel,
dit betekent dat deze rechten werken in het territoir waarvoor het rechtstelsel waarop deze rechten zijn gebaseerd - geldt. Octrooirechten worden per land ver­
leend; op grond van de Benelux-merkenwet geldt het merkrecht voor het gebied
België, Nederland en Luxemburg. Op grond van een op 15-12-1975 gesloten ver­
drag zal in de toekomst een zg. gemeenschaps-octrooi ontstaan, dat zal gelden
voor het E.E.G.-territoir.
Dit „nationale werken” van intellectuele eigendomsrechten maakt het de ge­
rechtigden in beginsel mogelijk de gemeenschappelijke markt in nationale com­
partimenten op te delen. Een bepaalde onderneming kan dit realiseren door in
andere landen intellectuele eigendomsrechten te vestigen of licenties (afgeleide
rechten van het octrooirecht) te verlenen met daaraan gekoppeld im- en export­
verboden. Door deze laatste verboden wordt parallel import tegengegaan en is
discriminatie per nationale markt mogelijk. De vraag is nu hoe deze regelingen
zich verhouden tot het Europees recht, met name tot de bepalingen die betrek­
king hebben op het vrije verkeer van goederen (de artt. 30 en 36 E.E.G.-Verdrag)
en de mededingingsbepalingen (de artt. 85 en 86).
 Artikel 30 E.E.G.-Verdrag bepaalt dat kwantitatieve invoerbeperkingen en alle
maatregelen van gelijke werking verboden zijn; artikel 36 maakt hierop een uit­
m a b blz. 155

zondering: gerechtvaardigd zijn beperkingen ter bescherming van o.a. „de indus­
triële en commerciële eigendom”, tegelijkertijd wordt echter bepaald dat deze
laatste beperkingen geen middel tot willekeurige discriminatie noch een verkapte
beperking van de handel tussen de Lidstaten mogen vormen.
In 1966 deed het Hof van Justitie een belangrijke uitspraak over de verhouding
van het Europese mededingingsrecht en de nationale merkrechten in de zaak
Consten-Grundig. Deze zaak lag als volgt: Grundig probeerde op basis van het
merkrecht zijn afzet organisatie per Lidstaat te regelen. In elke Lidstaat stelde
Grundig een exclusieve wederverkoper aan. Aan deze wederverkopers droeg
Grundig het merk „Gint” over. De wederverkopers zouden dit merk kunnen ge­
bruiken om neven (parallel)-importen tegen te gaan. Voorts legde Grundig aan
haar afnemers - waaronder Duitse grossiers - exportverboden op. Een Franse on­
derneming - Consten - maakte gebruik van het feit dat sommige Duitse grossiers
zich niet hielden aan het exportverbod, werd voor de rechter gedaagd en stelde
dat er sprake was van schending van het kartelverbod van artikel 85 lid 1. Het
Hof besliste dat de kartel-bepalingen van het E.E.G.-Verdrag ook van toepassing
waren op intellectuele eigendomsrechten, in dit geval dus het merkrecht.
Betrof de Grundig-Consten zaak vooral de relatie tussen het Europese mede­
dingingsrecht en nationale merkrechten, in de hierna te behandelen zaak Van
Zuylen-HAG ging het vooral om de relatie: het Europees vrij verkeer van goede­
ren recht-nationale merkrechten.
 In deze zaak lagen de feiten als volgt: Door de Duitse HAG A.G. werd in 1907
in Duitsland het merk „HAG” (voor coffeïne-vrije koffie) ingeschreven en in 1908
in België en Luxemburg. In 1925 werd het merk internationaal ingeschreven, een
inschrijving die op grond van het zg. Verdrag van Madrid HAG A.G. bescherming
verleende in verschillende landen ten aanzien van dit merk. In 1928 werd door
HAG A.G. in België een dochteronderneming opgericht; in feite een kleindoch­
ter, want de aandelen van HAG S.A. (België) waren voor 100% in handen van de
Nederlandse dochter: N.V. Koffie HAG. In 1935 werd het Belgische HAG-merk
overgedragen aan de Belgische dochter. Deze Belgische dochter werd in 1944 geconfisceerd door de Belgische staat als vijandelijk vermogen en daarna verkocht
en geleverd aan de familie Van Oevelen. In 1971 droeg de Belgische HAG S.A.
haar Benelux-merken HAG over aan Van Zuylen; deze produceert zelf geen kof­
fie, maar betrekt het artikel bij HAG S.A. In 1972 gaat de Duitse onderneming
HAG A.G. onder haar merk „HAG” koffie verkopen aan Luxemburgse detaillis­
ten. Van Zuylen begint daarop een actie tegen HAG A.G. en deze laatste beroept
zich op het vrij verkeer van goederen.
 In zijn uitspraak besliste het Hof dat in dit geval, waarin de merken dezelfde oor­
sprong hadden, het verbieden om in een Lidstaat een product in de handel te bren­
gen, dat in een andere Lidstaat rechtmatig van een merk is voorzien, onverenig­
baar is met de bepalingen inzake het vrije verkeer van goederen. De Duitse HAG
A.G. mag dus doorgaan met de verkoop onder HAG-merk in België en Luxem­
burg, maar omgekeerd mag ook Van Zuylen op de Duitse markt met het HAG­
merk gaan opereren!
Op grond van bepaalde uitspraken van het Hof is een tijdlang gedacht dat het
octrooirecht anders behandeld zou worden dan het merkrecht. In 1971 besliste
het Hof nog dat „een merkrecht zich bovendien daarin van andere rechten van
industriële of commerciële eigendom onderscheidt, dat men deze laatste meestal
m a b blz. 156

een voorwerp van groter belang en grotere waarde dan dat van het enkele merk
wordt beschermd”.
 Deze hoop van het bedrijfsleven is de bodem ingeslagen bij het zg. Centrafarm
octrooi-arrest van 31-10-1974. In dit geval lagen de zaken als volgt: De Amerikaan­
se vennootschap Sterling Drug Ine. is eigenaar van verschillende nationale oc­
trooien w.o. een Engels en een Nederlands octrooi betreffende de werkwijze voor
de bereiding van een bepaald geneesmiddel. De verkoopprijs van dit geneesmid­
del is in Engeland ongeveer de helft van de Nederlandse prijs. Importeur Cen­
trafarm maakte van dit prijsverschil gebruik en importeerde uit Engeland naar
Nederland. Sterling Drug achtte dit een inbreuk op haar octrooi en daagde Cen­
trafarm voor de Nederlandse rechter. De Hoge Raad vroeg aan het Hof van Jus­
titie een prejudiciële beslissing en het Hof besliste o.rn. het volgende:
„Overwegende dat uit kracht van de verdragsbepalingen inzake het vrije ver­
keer van goederen, en in het bijzonder artikel 30, invoerbeperkingen en alle
maatregelen van gelijke werking tussen de Lidstaten zijn verboden;
dat luidens artikel 36 deze bepalingen echter geen beletsel vormen voor ver­
boden of beperkingen van invoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van be­
scherming van de industriële of commerciële eigendom; dat echter ...  m a b blz. 157

Kort gezegd: onverenigbaar met het E.E.G.-Verdrag is het gebruiken van een oc­
trooihouder van zijn recht om parallelimport te verbieden van producten die
door hemzelf of met zijn toestemming in andere Lidstaten in de handel zijn ge­
bracht.
 De Nederlandse overheid schoot snel na deze uitspraak de farmaceutische in­
dustrie te hulp en wijzigde met ingang van 1-11-1974 het zg. Besluit verpakte ge­
neesmiddelen. Volgens de nieuwe nationale bepalingen mocht een geregistreerd
verpakt geneesmiddel uitsluitend worden ingevoerd door de officiële importeur
en door een parallel-importeur alleen als deze beschikt over een goedgekeurd
dossier t.a.v. het geneesmiddel. De gegevens voor dit dossier moeten zijn verstrekt
door de officiële importeur. Omdat de officiële importeur deze gegevens kan wei­
geren, heeft hij het in zijn macht parallel importen tegerl te gaan. Centrafarm
ging door met de parallel invoer, werd voor de strafrechter gedaagd, stelde dat
het betrokken besluit in strijd was met artikel 30 van het E.E.G.-Verdrag omdat
het besluit een maatregel was van gelijke werking als een kwantitatieve beper­
king van de invoer en heeft in beginsel gelijk gekregen van het Hof van Justitie
dat op 20-5-1976 in deze zaak uitspraak heeft gedaan. Het Hof besliste: „Een na­
tionale regeling of handelwijze die ertoe leidt dat de importen zodanig worden
gekanaliseerd dat slechts enkele handelaren daartoe kunnen overgaan, terwijl an­
deren ervan worden uitgesloten, vormt een maatregel van gelijke werking als een
kwantitatieve beperking in de zin van artikel 30 van het Verdrag”. Dit soort maat­
regelen is naar het inzicht van het Hof alleen toegestaan als „duidelijk valt aan
te tonen dat iedere andere regeling of handelwijze kennelijk de redelijke moge­
lijkheden van een normaal functionerende administratie te boven gaat”. De speel­
ruimte van de nationale overheden is dus klein geworden en daarmee voor oc­
trooi- en merkhouders. Uit voorgaande uitspraken van het Hof van Justitie blijkt
nogmaals hoe belangrijk de plaats van de rechter is in dit rechtsstelsel en het be­
leidsmatig aspect van deze uitspraken.
m a b blz. 158.
