Toekomstbestendig renoveren
Dit kan in een renovatiecyclus, bij een mutatie, bij veranderende regelgeving of op
verzoek van de bewoner zelf. Dit zijn vraaggestuurde aanpassingen.
Positief: als het mogelijk is om elke woning apart te renoveren.
Neutraal: als het volgens de conceptaanbieder mogelijk is om elke woning apart te
renoveren, maar dit levert bouwtechnische problemen op of is financieel niet rendabel.
Negatief: als het niet mogelijk is om per woning te renoveren.
173

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

2

Zijn de werkzaamheden van het renovatieconcept die binnenshuis
moeten worden uitgevoerd binnen één werkdag te realiseren?

–– Beoordelingsaspect: prefabricage
–– Toelichting: De aanpassing is zodanig uitvoerbaar dat er maximaal één werkdag
activiteiten binnenshuis plaatsvinden.
Positief: als de werkzaamheden binnenshuis binnen één dag mogelijk zijn.
Neutraal: als de werkzaamheden binnenshuis deel uitmaken van een keuzepakket.
Negatief: als de werkzaamheden binnenshuis langer dan één dag duren.
3

Zijn de aansluitingen en verbindingen geschikt om de bestaande
inbouw te verwijderen en te vervangen door andere inbouw?

–– Beoordelingsaspect: uitvoeringstechniek
–– Toelichting: De aansluitingen en verbindingen zijn in staat om blijvend fysieke

veranderingen te kunnen ondergaan ten dienste van de gebruiksflexibiliteit. De
montageruimte die daarvoor nodig is moet altijd toegankelijk zijn.
Positief: als er voorzieningen zijn die aanpassingen in de toekomst mogelijk maken.
Neutraal: als na de renovatie alsnog voorzieningen aangebracht kunnen worden (deze
leiden dan tot meer werk).
Negatief: als er geen voorzieningen zijn die aanpassingen in de
toekomst mogelijk maken.
4

Is de technische levensduur van de verschillende onderdelen op elkaar afgestemd?

–– Beoordelingsaspect: levensduur
–– Toelichting: De technische levensduur van de verschillende nieuw toegevoegde
onderdelen is op elkaar afgestemd.
Positief: als de technische levensduur van de verschillende nieuw toegevoegde
onderdelen op elkaar is afgestemd.
 Neutraal: als de technische levensduur van de verschillende nieuw toegevoegde
onderdelen beperkt op elkaar is afgestemd. Dat wil zeggen dat niet alle
onderdelen zijn bekeken.
Negatief: als de technische levensduur van de verschillende nieuw toegevoegde
onderdelen niet op elkaar is afgestemd.
174

Toekomstbestendig renoveren
TOC

5

Zijn onderdelen aan het einde van hun levensduur te vervangen
en kunnen ze dan ook verwijderd en hergebruikt worden?

–– Beoordelingsaspect: reversibiliteit
–– Toelichting: De te vervangen onderdelen kunnen worden verwijderd en hergebruikt.
Positief: als het mogelijk is de elementen makkelijk te vervangen en te hergebruiken.
Neutraal: als het mogelijk is elementen te verwijderen, maar het hergebruik
nog uitgewerkt moet worden of er sloopwerk plaats moet vinden om
elementen te verwijderen.
Negatief: als het niet mogelijk is om de elementen te vervangen en te hergebruiken.
6

Hebben bewoners invloed bij het renovatieconcept?

–– Beoordelingsaspect: participatie
–– Toelichting: Bewoners kunnen meebeslissen bij de renovatie van hun woning.
Positief: als de bewoners invloed hebben op de uitvoering van de oplossingen.
Neutraal: als de bewoners beperkt invloed hebben op de uitvoering
van de oplossingen. Dit is het geval als er gebruik wordt gemaakt van
bewonerscommissies of keuzepakketten.
Negatief: als de bewoners geen invloed hebben op de uitvoering van de oplossingen.
7

Is productie van onderdelen op de bouwplaats mogelijk?

–– Beoordelingsaspect: productie
–– Toelichting: De productie van uitzonderlijke of specifieke onderdelen kan in de buurt
van de renovatieplek plaatsvinden.
Positief: als de productie van onderdelen op de bouwplaats mogelijk is.
Neutraal: als er plannen zijn om in de toekomst onderdelen te produceren
op de bouwplaats.
Negatief: als de productie van onderdelen op de bouwplaats niet mogelijk is.
 175

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

8

Zijn eenmalige sloopwerkzaamheden nodig om aan te sluiten op de bestaande situatie?

–– Beoordelingsaspect: sloop
–– Toelichting: Er zijn geen eenmalige sloopwerkzaamheden aan de huidige woning nodig

om nieuwe elementenclusters of elementen te verbinden met de bestaande constructie.
Positief: als er slechts eenmalig sloopwerkzaamheden nodig zijn om aansluitingen te
maken tussen de bestaande woning en het renovatieconcept.
Neutraal: als er slechts beperkte sloopwerkzaamheden nodig zijn om aansluitingen te
maken tussen de bestaande woning en het renovatieconcept.
Negatief: als er meermalig sloopwerkzaamheden nodig zijn om aansluitingen te maken
tussen de bestaande woning en het renovatieconcept.
9

Is het mogelijk om woningen samen te voegen tot grotere woningen
of op te delen om kleinere wooneenheden te realiseren?

–– Beoordelingsaspect: inspelen op marktdynamiek
–– Toelichting: De renovatie heeft eraan bijgedragen dat woningsplitsing mogelijk is en
weer ongedaan gemaakt kan worden. Samenvoegingen moeten gemaakt en weer
ongedaan gemaakt kunnen worden.
Positief: als het mogelijk is om woningen samen te voegen tot grotere woningen of op
te delen in kleinere wooneenheden.
Neutraal: als het beperkt mogelijk is om woningen samen te voegen tot grotere
woningen of op te delen in kleinere wooneenheden of als deze vraag niet
van toepassing is.
Negatief: als het niet mogelijk is om woningen samen te voegen tot grotere woningen
of op te delen in kleinere wooneenheden.
10

Zijn plattegrondwijzigingen binnen de woning mogelijk bij dit renovatieconcept?

–– Beoordelingsaspect: inspelen op huishoudensdynamiek
–– Toelichting: De renovatie draagt eraan bij dat plattegrondwijzigingen binnen woningen
aangebracht en weer ongedaan gemaakt kunnen worden. Denk aan inbouwconcepten
met flexibele wanden en andere indelingen van de woning zelf. Levensloopbestendig
is het zodanig bouwen van woningen dat mensen er gedurende verschillende jaren van
hun leven in kunnen (blijven) wonen.
 176

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Positief: als het mogelijk is om vergrotingen of verkleiningen toe te laten.
Neutraal: als het eventueel mogelijk is om vergrotingen of verkleiningen toe te laten of
als deze vraag niet van toepassing is.
Negatief: als het niet mogelijk is om vergrotingen of verkleiningen toe te laten.
11

Is het mogelijk installatieaanpassingen te maken tijdens en na de renovatie?

–– Beoordelingsaspect: geschikt voor installatieveranderingen
–– Toelichting: Het renovatieconcept laat installatieveranderingen en -aanpassingen toe
tijdens en na de renovatie.
Positief: als het mogelijk is om tijdens en na de renovatie
installatieaanpassingen te maken.
Neutraal: als het beperkt mogelijk is om tijdens en na de renovatie
installatieaanpassingen te maken of als deze vraag niet van toepassing is.
Negatief: als het niet mogelijk is om tijdens en na de renovatie
installatieaanpassingen te maken.
12

Is het mogelijk de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen?

–– Beoordelingsaspect: voorbereid op klimatologische veranderingen
–– Toelichting: Het renovatieconcept kan de te verwachten grote hoeveelheden

regenwater, nieuwe planten en dieren en een verhoging van de buitentemperatuur
opvangen.
Positief: als er voorbereidingen zijn getroffen om te voldoen aan veranderingen
van het klimaat.
Neutraal: als er zeer beperkt voorbereidingen zijn getroffen om te voldoen aan
veranderingen van het klimaat.
Negatief: als er geen voorbereidingen zijn getroffen om te voldoen aan veranderingen
van het klimaat.
13

Is dit renovatieconcept makkelijk te onderhouden en schoon te maken?

–– Beoordelingsaspect: beheer
–– Toelichting: De opbouw van het renovatieconcept moet het mogelijk maken om
eenvoudig onderhoud te plegen en schoon te maken.
177

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Positief: als er een meerjarenonderhoudsplan is gemaakt en bij de verwerking van
materialen rekening is gehouden met schoonmaken en vervanging.
 Neutraal: als er eventueel een meerjarenonderhoudsplan mogelijk is
en bij de verwerking van materialen beperkt rekening is gehouden met
schoonmaken en vervanging.
Negatief: als er geen meerjarenonderhoudsplan beschikbaar is en bij de verwerking van
materialen geen rekening is gehouden met schoonmaken en vervanging.
178

Toekomstbestendig renoveren
TOC

§ 4.3

Beschrijving en analyse van de renovatieconcepten
Bij de analyse van de renovatieconcepten is bij de beoordeling gebruikgemaakt
van kleuren: groen is positief, geel is neutraal en rood is negatief. Op deze
wijze kan gemakkelijk worden afgelezen hoe het renovatieconcept per aspect
van toekomstbestendigheid scoort.
Ballast Nedam Nul Op de Meter
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Installatie-skid (Bron: Ballast Nedam)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.1 Analyse Ballast Nedam Nul Op de Meter

Het renovatieconcept Nul Op de Meter van Ballast Nedam plaatst geprefabriceerde
geïsoleerde gevelelementen tegen een bestaande voor- en achtergevel. Hierdoor zijn er
nauwelijks sloopwerkzaamheden nodig. De gevelelementen zijn voorzien van kunststof
kozijnen met drie lagen isolatieglas. De kruipruimte onder de vloer en de vlieringvloer
zijn geïsoleerd. Het dak is voorzien van zonnepanelen en op zolder is een installatieunit geplaatst (ook wel een skid genoemd). De skid is voorzien van een warmtepomp,
een warmteterugwin-unit, een boiler, een omvormer en regeltechniek. Deze skid is
eenvoudig te monteren en demonteren. De gasaansluiting is afgesloten omdat de
energie die wordt gewonnen via een warmtepompinstallatie en de zonnepanelen
voldoende is. Voor de gevels en daken zijn prefab elementen ontwikkeld, waarin de
leidingen voor installaties zijn verwerkt. Deze elementen zijn geïsoleerd met glaswol en
voorzien van triple glas tot een Rc van 5 m2 K/W voor de gevel en een Rc van 6 m2 K/W
voor het dak.
 179

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

De renovatie duurt anderhalve week waarvan er twee dagen binnenshuis
werkzaamheden plaatsvinden. Wanneer de keuken en de badkamer worden
gerenoveerd is dit drie dagen binnenshuis. De invloed van de bewoners bij deze
renovatie is beperkt. Zij kunnen zich uitspreken over de indeling van de kozijnen
en de kleur en de soort tegels van de binnenafwerking. Er zijn geen aanpassingen
die een andere indeling van de woning mogelijk maken en ook eventuele
uitbreidingen zijn niet voorzien. De installatie-skid maakt het mogelijk om eenvoudig
aanpassingen te doen aan de installatie. Er zijn geen voorzieningen getroffen
voor klimatologische veranderingen.
Het renovatieconcept van Ballast Nedam NOM is op twee punten positief beoordeeld,
op drie punten neutraal en op acht punten negatief. Wat opvalt, is dat alleen
de geschiktheid voor installatieveranderingen en het beheer bijdragen aan de
toekomstbestendigheid van dit renovatieconcept. Het hart van de installatie is
geplaatst op een skid. Dit is een frame dat in de toekomst eenvoudig weggenomen en
vervangen kan worden. Het concept is voorzien van een 40-jarig onderhoudscontract.
Dit renovatieconcept scoort neutraal op de serie van één, de levensduur en de
participatie, omdat dit concept is ontworpen voor blokrenovaties. Er is een beperkte
invloed van de bewoners mogelijk bij de indeling van de kozijnen. Het feit dat
kozijnen te vervangen zijn binnen de vijftig jaar die staat voor de levensduur van het
gevelelement maakt dat dit concept neutraal scoort op de levensduur.
 Verder scoort dit concept overal negatief. Er zijn geen voorzieningen opgenomen om
in de toekomst eenvoudiger te renoveren, materialen kunnen niet hergebruikt worden,
woningen kunnen niet samengevoegd worden en aan de woningen kunnen er ook geen
uitbreidingen gerealiseerd worden. Dit is niet mogelijk omdat er tegen de buitenzijde
van de woning nieuwe elementen worden geplaatst en deze niet apart weggenomen
kunnen worden. Ook voorziet dit concept niet in aanpassingen die het klimaat in
de toekomst vraagt.
180

Toekomstbestendig renoveren
TOC

BAM woningbouw Nul Op de Meter
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Nul Op de Meter-woning (Bron:BAM)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.2 Analyse BAM Nul Op de Meter

Het renovatieconcept Nul Op de Meter (NOM) van de Bataafse
Aannemingsmaatschappij (BAM) bestaat uit geprefabriceerde elementen. De
gevelelementen bestaan uit houtskeletbouwelementen die zijn afgewerkt met
polyester. Op deze polyester laag zijn op baksteen gelijkende polyester steenstrips
gelijmd. De gevelelementen worden bevestigd aan het bestaande buitenblad van de
woning. Dit buitenblad wordt eerst mechanisch verankerd aan het casco. De bestaande
gevelindeling wordt niet aangepast en daarom is variatie in de nieuwe gevel zeer
beperkt. Het pannendak is verwijderd, het dakbeschot is schoongemaakt en op het
bestaande dakbeschot zijn elementen met zonnepanelen aangebracht. Bij keuze voor
het comfortpakket worden ook de keuken, badkamer en het toilet vervangen. In de
woning zijn leidingen via bestaande leidingkokers weggewerkt. Tegen de achtergevel is
het hart van de technische installatie geplaatst, om controle en vervanging eenvoudig
mogelijk te maken. Bij verbouwingen uit het verleden (uitbouw of dakkapel) worden
technische aanpassingen gemaakt. Dit renovatieconcept is industrieel vervaardigd en
de basisvorm is universeel. Aanpassingen zijn alleen mogelijk in de vormgeving (kleur
gevel, keuken of badkamer).
 De elementen worden industrieel vervaardigd en de inspraak van de bewoners is
hierbij minimaal. De complete renovatie (inclusief keuken, toilet en badkamer) duurt
tien werkdagen waarvan er vijf binnenshuis plaatsvinden. De invloed van de bewoners
is beperkt. Zij hebben geen individuele zeggenschap. Dit concept is ontwikkeld voor
corporaties en de zeggenschap is via bewonerscommissies geregeld. Zij kunnen zich
uitspreken over de uitvoering en de kleur van de badkamer, de tegels in de keuken en

181

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

het toilet en de keukenfronten. Er zijn geen aanpassingen die een andere indeling van
de woning mogelijk maken en ook eventuele uitbreidingen zijn niet voorzien. Ook zijn
geen voorzieningen getroffen voor klimatologische veranderingen.
 Het renovatieconcept van BAM NOM is op drie punten positief beoordeeld, op twee
punten neutraal en op acht punten negatief. Dit renovatieconcept maakt gebruik van
kunststof kozijnen, polyester gevelbekleding en een glazen badkamer. Hiermee is de
levensduur van onderdelen op elkaar afgestemd. Het achter de woning plaatsen van de
installatie maakt het mogelijk om deze eenvoudig te onderhouden en in de toekomst
te vervangen en of aan te passen. Dit concept is niet ontwikkeld voor uitvoering in de
serie van één omdat dit geen wens was van de woningcorporaties. Wat opvalt, is dat de
participatie van de bewoners is gegarandeerd via een bewonerscommissie en daarom
wordt deze als neutraal beoordeeld. Buiten de aanpassingen die bij de achtergevel
geplaatste installatie kunnen worden uitgevoerd, zijn er geen voorzieningen
opgenomen om in de toekomst eenvoudiger te kunnen renoveren. Weggenomen
elementen kunnen niet worden hergebruikt en kozijnen zullen moeten worden
gesloopt om de nieuwe gevel aan te brengen. In de toekomst zal sloopwerk nodig zijn
om veranderingen te kunnen aanbrengen. Het is niet mogelijk om uitbreidingen aan
de woningen toe te voegen en ook het samenvoegen van woningen of het splitsen
van woningen is binnen dit concept niet mogelijk. Eventuele aanpassingen voor
klimatologische veranderingen zijn ook niet mogelijk.
 BAM woningbouw W&R
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Renovatie Maarssenbroek (Bron: BAM)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.3 Analyse BAM W&R

182

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Het renovatieconcept W&R van de BAM is een procesrenovatie welke is voortgekomen
uit de Toolkit Bestaande Bouw. In de Toolkit is per woningtype aangegeven hoe
gerenoveerd kan worden om een bepaalde energielabelsprong te maken. Er wordt
zoveel mogelijk gebruikgemaakt van geprefabriceerde oplossingen die later eenvoudig
vervangen en hergebruikt kunnen worden. Binnenshuis moet sloopwerk plaatvinden
om aanpassingen aan de installatie te doen. Ook bij de eventuele vervanging van de
gevel is sloopwerk noodzakelijk.
Het resultaat van deze procesrenovatie is een standaardprocesgang met duidelijkheid,
zekerheid (ook over de prijs en planning), kostenreductie, geen fouten, een kortere
doorlooptijd en een goede prijs-waardeverhouding. Dit renovatieproces is ontwikkeld
met de bewoners als middelpunt. Tijdens een renovatie krijgen bewoners veel
mensen in hun woning en kan er veel rommel en geluidsoverlast ontstaan. W&R
heeft naast de technische oplossingen ook een compleet communicatiepakket en
bewonersbegeleiding. Dit alles resulteert in een ontzorging van de bewoners en de
opdrachtgever. De communicatie door de BAM moet ervoor zorgen dat de renovatie
wordt geaccepteerd door de bewoners. Als de bewoners niet akkoord gaan, heeft de
BAM de voorbereiding voor niets gedaan en gaat de opdracht niet door.
 De renovatie start met het in kaart brengen van de verbeteringen in een
referentiewoning. Bij nagenoeg identieke woningen is de basis hetzelfde en kan
extra aandacht besteed worden aan de uitzonderingen. Alle gebruikte elementen
worden geprefabriceerd en zijn gebaseerd op de referentiewoning. De duur van de
renovatie is afhankelijk van de voorgestelde werkzaamheden. De invloed van de
bewoners is mogelijk via keuzepakketten en is daarmee beperkt. Zij hebben geen
individuele zeggenschap. Wat opvalt, is dat bijna geen aanpassingen mogelijk zijn.
Het is wel mogelijk een dakkapel te laten plaatsen, maar andere aanpassingen zijn
beperkt mogelijk. De installatie wordt niet aangepast en ook voorzieningen voor
klimatologische veranderingen worden niet getroffen.
Het renovatieconcept van BAM W&R is op twee punten positief beoordeeld, op drie
punten neutraal en op acht punten negatief. Wat opvalt is dat dit renovatieconcept
vooral ontwikkeld is om de procesgang te stroomlijnen. Er wordt veel gebruikgemaakt
van geprefabriceerde oplossingen die later eenvoudig vervangen en hergebruikt kunnen
worden. Het is voor de bewoners mogelijk om een dakkapel te laten plaatsen. Dit
maakt onderdeel van de diverse keuzepakketten. Het is niet mogelijk om te renoveren
in de serie van één; dit heeft te maken met de focus op de procesgang. Verder wordt
er veel gesloopt, wordt er niet ingespeeld op de marktdynamiek en worden er wel
installatieaanpassingen gedaan, maar deze worden niet voorbereid op toekomstige
veranderingen. Het samenvoegen en het splitsen van de woningen is niet mogelijk. Ook
de veranderingen van het klimaat zijn niet verder ontwikkeld in dit concept.
 183

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

BJW Duurzaam wonen
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Renovatievoorbeeld (Bron: BJW)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.4 Analyse BJW Duurzaam wonen

BJW Duurzaam wonen is een renovatieconcept waarbij de woning wordt voorzien van
een nieuwe gevel, dak, keuken, badkamer en een nieuwe installatie. De gevelelementen
bestaan uit houtskeletbouwelementen waarin voorzieningen zijn aangebracht voor de
installatie. Deze elementen zijn in diverse gevelafwerkingen leverbaar. Beperkingen
zijn ingegeven door de welstand en de plaatsen waar de installatie aanwezig is. De
verdiepingshoge gevelelementen zijn onafhankelijk van elkaar aan te brengen en
te verwijderen. Hierdoor is het ook mogelijk om na de renovatie aanpassingen te
maken. Zo is het mogelijk na een aantal jaren een erker in de gevel aan te brengen. Het
betreffende gevelelement wordt dan uitgenomen en vervangen door een gevelelement
met erker. Dit geldt ook voor eventuele aanpassingen die aan de installatie moeten
plaatsvinden. De installatie wordt op de zolderverdieping geplaatst (‘de motorkap’)
en is daar te vervangen door het openen van het dak. In plaats van repareren worden
units of elementen weggenomen en vervangen door nieuwe of andere units met
behulp van klik- en spanverbindingen. Zo worden alle elementen onafhankelijk
van elkaar aangebracht.
 Tijdens de renovatie wordt in één dag de gevel en het dak weggehaald (eventueel
worden dan een keuken- of badkamerunit ingeschoven) en vervangen door een nieuwe
gevel. De keuken- en badkamerunit zijn binnen één werkdag te plaatsen. Het personeel
van BJW wordt in de fabriek getraind voor de werkzaamheden die buiten moeten
plaatsvinden. Wat opvalt, is dat de invloed van de bewoners beperkt is. Zij mogen een
keuze maken uit vooraf geselecteerde oplossingen. Panels bepalen in combinatie met
architecten het keuzeaanbod. De sloop is de eerste maal zeer rigoureus, de complete

184

Toekomstbestendig renoveren
TOC

gevel en het dak worden dan verwijderd. Bij renovaties en aanpassingen in de toekomst
zijn de sloopwerkzaamheden nihil. De nieuwe gevel- en dakelementen maken het
mogelijk steeds weer nieuwe indelingen toe te passen. Op deze wijze is het mogelijk
om in te spelen op verandering in de markt en het huishouden. Ook is het mogelijk om
aanpassingen aan de installatie te maken. Alleen is het niet mogelijk om te voldoen aan
de veranderingen die het klimaat in de toekomst verlangt.
Het renovatieconcept van BJW is op acht punten positief beoordeeld, op twee punten
neutraal en op drie punten negatief. Bij dit renovatieconcept worden gevels en daken
compleet vervangen. Hierdoor is het mogelijk veel te prefabriceren, te werken in de
serie van één en ervoor te zorgen dat er in de toekomst zoveel mogelijk ingespeeld
kan worden op marktdynamiek en huishoudensdynamiek. Ook bestaat er de
mogelijkheid om installaties te vervangen wanneer dit nodig is. De bewoner heeft
een beperkte keuzevrijheid. Er kan alleen gekozen worden uit vooraf geselecteerde
oplossingen die bewonerspanels maken in samenwerking met architecten. Voor het
aanbrengen van nieuwe gevel- en dakelementen moet er zeer veel gesloopt worden.
 In de toekomst is het mogelijk om elementen door middel van klikverbindingen te
vervangen. Op deze wijze is alleen demontage van de oude en montage van de nieuwe
elementen nodig. Wat verder opvalt, is dat geen rekening gehouden wordt met
eventuele klimatologische veranderingen.
Bouwhulpgroep Alliantie+
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Componentenrenovatie (Bron: Bouwhulpgroep)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.5 Analyse Bouwhulpgroep Componentenrenovatie

185

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Het renovatieconcept Alliantie+ van de Bouwhulpgroep is een samenwerkingsverband
van diverse bedrijven. Deze bedrijven hebben negen componenten ontwikkeld
voor de renovatiemarkt. Deze componenten zijn: dak, gevel, casco, uitrusting,
installatie, ruimte, buiten, toegang en gebouwinstallatie. De knooppunten tussen
deze componenten zijn zo ontwikkeld dat de bouwvolgorde niet belangrijk is. Het is
mogelijk om elk component te demonteren en te vervangen. Elk component kan in
drie uitvoeringen worden ontwikkeld: conserveren, renoveren of transformeren. Bij
het conserveren blijft de oorspronkelijke kwaliteit qua casco en ruimte zoveel mogelijk
gehandhaafd. Hierbij richt men zich op comfort, uitstraling en duurzaamheid. Bij
renoveren ligt het accent op vernieuwen. De woning wordt aangepast aan de huidige
eisen en het is mogelijk om ruimtes opnieuw in te delen. Onder transformeren wordt
verstaan dat er vele oplossingen mogelijk zijn. Het is dan ook mogelijk om over de
grenzen van de woning en het casco heen te gaan. Wat opvalt, is de mogelijkheid
om stap voor stap naar energieneutraal of ‘Nul-Op-de-Meter’ te gaan. Hierbij wordt
rekening gehouden met energie (besparen en opwekken duurzame energie), milieu
(beperken grondstoffen en hergebruik materialen) en innovatie (verbeteren kwaliteit
en optimaliseren kosten-kwaliteit).
 Het renovatieconcept van de Bouwhulpgroep is op acht punten positief beoordeeld, op
twee punten neutraal en op drie punten negatief. Het renovatieconcept is opgebouwd
uit negen verschillende componenten die zo zijn ontwikkeld dat de bouwvolgorde niet
relevant is. Zo is het mogelijk om elk component op elk gewenst moment te vervangen.
De serie van één is het uitgangspunt geweest van alle ontwikkeling. Dit geeft de
bewoner veel keuzevrijheid. Diverse uitbouwen en dakkapellen zijn in ontwikkeling
en voor de installaties wordt nog een apart component ontwikkeld dat eenvoudig
aanpasbaar is. Het hergebruik van de diverse elementen moeten verder ontwikkeld
worden, want voor het aanbrengen van nieuwe elementen zijn sloopwerkzaamheden
nodig. Verder valt op dat het niet mogelijk is om woningen samen te voegen of te
splitsen. Wel bestaat de mogelijkheid voor het plaatsen van een zolderopbouw en
dakkapellen. De installatie is een aparte component en eenvoudig aanpasbaar. Verder
is opvang van regenwater mogelijk.
 186

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Burgers van der Wal SMILE
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Database SMILE (Bron: Burgers van de Wal)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.6 Analyse Burgers van de Wal SMILE

De Variabele hebben het ‘SMILE-concept’ bedacht. De Variabele is een
samenwerkingsverband van vier vastgoedonderhoudsbedrijven Burgers van der
Wal, Burghouts, Hagemans en Jacobs. SMILE staat voor Smart Maatregelen In
Lagere Energielasten. SMILE bestaat uit een uitgebreide database die is gevuld met
waarden van energiebesparende maatregelen, de kosten en de effecten voor diverse
woningtypen. De maatregelen variëren van het na-isoleren van de begane grondvloer
tot het volledig inpakken van de bestaande schil in combinatie met zonnepanelen
op het dak. SMILE is ontworpen om de financiële gevolgen van de toepassing van
energiemaatregelen voor verhuurder én bewoner te berekenen. Zo is men in staat
te berekenen wat de energielasten voor de bewoners zullen worden. Ook berekent
het hoeveel een investering aan extra huurinkomsten oplevert. Het geeft inzicht
in het maximaal aantal te renoveren woningen, de besparing van het gasverbruik,
de stijging van de woonlasten en de stijging van de huuropbrengsten binnen het
investeringsbudget van de opdrachtgever. Het is zo mogelijk om te bepalen of er
binnen het budget beter veel naar label B moet worden gerenoveerd of beperkt naar
Nul op de Meter. Zo is het mogelijk om te renoveren in de serie van één bij mutaties.
Hoekwoningen kunnen worden omgebouwd tot drie verhuureenheden en er zijn
prefab uitbouwen leverbaar van 24m². Op deze wijze is het mogelijk om in te spelen
op de markt- en huishoudensdynamiek. Met het aanbrengen van een gescheiden
rioleringssysteem is er beperkt voorbereid op klimatologische veranderingen.
Aanpassingen aan de installatie zijn niet mogelijk.
 187

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Het renovatieconcept van Burgers van der Wal is op zeven punten positief beoordeeld,
op één punt neutraal en op vijf punten negatief. Bij dit renovatieconcept is het mogelijk
om mutaties binnen één werkdag uit te voeren. Renoveren in de serie van één is
mogelijk. Ook is het inspelen op de marktdynamiek en huishoudensdynamiek met
dit concept mogelijk en is de levensduur van alle onderdelen op elkaar afgestemd.
De woningen worden voorzien van een gescheiden rioleringssysteem en goten
en hemelwaterafvoeren zijn vergroot met oog op klimatologische veranderingen.
Het renoveren in diverse cycli zorgt voor veel sloopwerk en het is niet mogelijk om
elementen te hergebruiken. Ook zijn aanpassingen aan de installatie niet mogelijk.
Dit renovatieconcept is ontworpen om de financiële gevolgen van de toepassing van
energiemaatregelen voor de verhuurder en bewoner te berekenen. Wat opvalt, is dat
geen voorzieningen worden getroffen om in de toekomst eenvoudig de aangebrachte
maatregelen weer weg te nemen of aan te passen.
 Built4U Passiefhuisrenovatie
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Passiefhuisrenovatie (Bron: BUILT4U)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.7 Analyse Built4U Passiefhuisrenovatie

In Built4U werken Kingspan Unidek, Van Dillen, Zehnder en een drietal adviseurs
samen. Built4U renoveert huizen uit de jaren vijftig, zestig en zeventig tot
energiezuinige woningen. Built4U is een passiefhuisrenovatie waarbij er gewerkt
wordt met een nieuwe prefab schil die is afgewerkt met steenstrips. In deze
prefab schil is ruimte voor isolatie en de-installatietechniek. Op het dak worden
zonnecollectoren of zonnepanelen aangebracht. De kozijnen worden voorzien van
drievoudige beglazing en de begane grondvloer wordt geïsoleerd. In de schil kunnen
extra installaties worden toegevoegd. De opbouw van deze renovatie vindt plaats op

188

Toekomstbestendig renoveren
TOC

een uitbreiding van de bestaande fundering. Op deze fundering wordt de schil van de
begane grond aangebracht, de schil van de verdieping en daarna het dak. De renovatie
duurt in totaal vijf werkdagen waarvan er twee dagen binnenshuis werkzaamheden
moeten plaatsvinden. Tijdens de renovatie kunnen de bewoners in hun huis blijven.
De werkzaamheden bestaan uit het slopen en vervangen van de kozijnen en het
aanbrengen van de nieuwe installatieonderdelen.
De participatie van de bewoners is beperkt tot de kleur van de steenstrips en de
voordeur. Dit is niet per bewoner mogelijk. Een bewonerscommissie stelt de kleuren
en materialen vast. Er zijn aanpassingen om in de toekomst eenvoudiger te renoveren.
Wat verder opvalt, is dat het niet mogelijk is om in te spelen op verandering in
het huishouden of van de markt. Ook is het niet voorbereid op klimatologische
veranderingen. Het is wel mogelijk om de gasinstallatie te vervangen door all electric.
 Het renovatieconcept van Built4U is op drie punten positief beoordeeld, op twee
punten neutraal en op acht punten negatief. Bij dit renovatieconcept zijn alle gebruikte
elementen met minimaal dertig jaar economische levensduur op elkaar afgestemd.
Het is mogelijk om de huidige gasinstallatie eenvoudig te vervangen door all electric.
Ook is het mogelijk om afspraken met betrekking tot een onderhoudstraject te maken.
De invloed van de bewoners is zeer beperkt. Door middel van een bewonerscommissie
is de kleur van de voordeur en de steenstrips te bepalen. Het heeft de voorkeur
om alle woningen op dezelfde manier te renoveren. Voor het plaatsen van nieuwe
dak- en gevelelementen zijn veel sloopwerkzaamheden nodig; niet alleen nu maar
ook in de toekomst. Verder valt het op dat het niet mogelijk is om in te spelen op
de marktdynamiek en de huishoudensdynamiek. Dit concept is ontwikkeld voor
de bestaande woning en er zijn geen verdere voorzieningen mogelijk. Ook verdere
aanpassingen met betrekking tot klimaat zijn niet ontwikkeld.
 189

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

BVR-groep Reno+
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Reno+ (Bron: BVR-groep)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.8 Analyse BVR-groep Reno+

Het Reno+ concept van de BVR-groep is ontwikkeld voor de doorzonhuurwoning
uit de periode 1945-1974. Het bestaat uit drie keuzepakketten die oplopen in
uitrustingsniveau: een basispakket, een variantpakket en een optiepakket. Het
basispakket levert minimaal energielabel B, het variantpakket levert energielabel A
tot A+ en het optiepakket levert energielabel A+ of A++. Er zijn thema’s ontwikkeld
waarin een keuze gemaakt kan worden uit duurzaamheid, exclusiviteit en
levensloopbestendigheid. Per thema is het mogelijk het (basis)uitrustingsniveau aan
te passen en te verfijnen. Dit zijn collectieve woningverbeteringen. Om tegemoet te
komen aan de individuele woonwensen zijn de drie thema’s deels vertaald in varianten
die als ‘bouwstenen’ fungeren. Op deze wijze kan zowel aan de wensen van eigenaar/
bewoners als aan de wensen van de huurders tegemoet worden gekomen. Bouwstenen
bestaan uit het verplaatsen van de badkamer, het aanbrengen van een erker of een
dakkapel, een vaste trap naar zolder of een andere kamer- en/of keukenindeling.
Verder zijn er pakketten voor de particuliere woningbezitter ontwikkeld. Hierbij is het
mogelijk een keuze te maken uit vijf pakketten die de bewoner zelf of door BVR kan
laten uitvoeren. Deze pakketten zijn zo samengesteld dat het mogelijk is deze achter
elkaar uit te voeren. Als de financiën ontoereikend zijn, kan ervoor gekozen worden
om de pakketten in opeenvolgende jaren uit te voeren. Dit alles resulteert in een scala
aan aanpassingen die het mogelijk maken op elk niveau te renoveren tot het gewenste
resultaat is bereikt.
 Het renovatieconcept van BVR is op acht punten positief beoordeeld, op nul punten
neutraal en op vijf punten negatief. Dit renovatieconcept biedt de bewoner veel

190

Toekomstbestendig renoveren
TOC

vrijheid. Het is mogelijk te kiezen uit diverse pakketten met energielabels van B
tot en met A+ en er kan een keuze gemaakt worden uit de thema’s duurzaamheid,
exclusiviteit en levensloopbestendigheid. De renovatie kan uitgevoerd worden in de
serie van één. Het is mogelijk om onderdelen van het basispakket binnen één dag
uit te voeren. Wat opvalt, is dat het niet mogelijk is woningen samen te voegen of te
splitsen, maar binnen het levenslooppakket is het wel mogelijk om uitbouwen en
opbouwen te realiseren. Er wordt gebruikgemaakt van de bestaande installaties en
leidingen. Hierdoor zijn veranderingen moeilijk te realiseren. Ook voorbereidingen op
klimatologische veranderingen zijn niet mogelijk.
Caspar de Haan Schilrenovatie
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
aanbrengen gevelisolatie (Bron: Capar de Haan)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.9 Analyse Caspar de Haan Schilrenovatie

Caspar de Haan heeft zich als groot vastgoedonderhoudsbedrijf vooral toegelegd op
het verduurzamen van de buitenschil. De keuze hiervoor komt voort uit het feit dat
corporaties voor de interne mutaties gebruikmaken van kleine lokale aannemers. De
buitenschil wordt eerst gereinigd met een melkzuur waarna de regen het metselwerk
in drie weken ‘schoon’ regent. Na inspectie van het metselwerk wordt de spouw gevuld
met isolatiemateriaal. De kozijnen worden voorzien van HR++ glas en voorzien van
ventilatieroosters. Het dak wordt aan de buitenzijde voorzien van een isolatiepakket
waardoor de pannenlijn stijgt. Het is ook mogelijk aan de binnenzijde tussen de
gordingen te isoleren. Uiteindelijk zullen alle woningen door kunnen groeien naar ‘Nul
op de Meter’.
 191

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Het renovatieconcept van Caspar de Haan is op vijf punten positief beoordeeld, op twee
punten neutraal en op zes punten negatief. Dit renovatieconcept is ontwikkeld om
de schil te verduurzamen. Verder is het mogelijk om in de serie van één te renoveren
en de levensduur van de materialen is op elkaar afgestemd. Zo wordt er gewerkt met
demontabele kozijnen. De vrijgekomen kozijnen van de bestaande schil worden
weggenomen, geïnspecteerd en hergebruikt. Hierdoor is het mogelijk om de schil te
renoveren zonder veel te slopen. Binnen dit concept is het mogelijk om grondgebonden
woningen op de begane grond om te bouwen tot seniorenwoningen. Op de verdieping
worden studio’s gemaakt voor één of twee personen. Er wordt geen rekening houden
met veranderingen van installaties en er worden geen voorbereidingen getroffen
op klimatologische veranderingen. Het inspelen op huishoudensdynamiek en het
aanpassen van de installatie is niet mogelijk.
Droste BV Plan 5
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Plan 5 (Bron: Droste BV)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.10 Analyse Droste BV Plan 5

Plan 5 van Droste aannemingsbedrijf staat voor idee, planning en uitvoering van de
duurzame renovatie in vijf dagen. Droste doet dit in samenwerking met Kamphuis
(sloop en asbestsanering) en Klein Poelhuis (installatietechniek). Het concept is
ontwikkeld voor doorzonwoningen die gebouwd zijn tussen 1960 en 1980. Er wordt
gebruikgemaakt van geprefabriceerde gevel- en dakelementen. De oude gevels
worden geheel weggenomen omdat het hier doorzonwoningen betreft. Zo ontstaat
ook de mogelijkheid om een nieuwe gevelindeling toe te passen. De dakelementen
zijn voorzien van geïntegreerde PV-panelen. Hierbij worden ook de goten
en dakranden vernieuwd.
 192

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Na afstemming met de eigenaar/bewoners worden de buitengevels vervangen, het dak
vernieuwd en voorzien van zonnepanelen. Dit alles vindt plaats in vijf werkdagen. Op de
eerste dag van de renovatie wordt er een steiger geplaatst, wordt het dak gedemonteerd
en voorzien van een prefab kap met een isolatiewaarde van 4,0 m2K/W. De tweede
dag wordt de zonzijde van het dak voorzien van zonnepanelen en de schaduwzijde
van dakpannen. De derde dag worden de voor- en achtergevel op de begane grond
verwijderd en vervangen door prefab gevelelementen voorzien van vlasisolatie en
keramische baksteen. Op dag vier worden de voor- en achtergevel op de verdieping
verwijderd en vervangen door prefab gevelelementen. Dag vijf (de laatste dag) worden
de goten gemonteerd en de vensterbanken aangebracht. Ook is er dan tijd voor klein
timmerwerk en zal er schoongemaakt worden.
Als laatste wordt de omvormer van de zonnepanelen aangesloten en vindt de
oplevering plaats. De woning is dan gerenoveerd naar A++ en zal circa 4000 kWh per
jaar opleveren. De invloed van de bewoner is bij deze renovatie beperkt. Dit concept
is niet ontworpen voor de serie van één, maar deze is eventueel wel mogelijk. De
bewoners hebben inspraak over het kleurgebruik en de gevelindeling. Het inspelen op
de marktdynamiek is niet mogelijk en ook zijn er geen voorbereidingen getroffen voor
klimatologische veranderingen. Het is eventueel wel mogelijk om aanpassingen in de
indeling van de woning te maken.
 Het renovatieconcept van Droste Plan 5 is op vier punten positief beoordeeld, op
drie punten neutraal en op zes punten negatief. Dit renovatieconcept is eventueel
mogelijk in de serie van één, maar aansluitingen met naastgelegen woningen moeten
nog ontwikkeld worden. De participatie van de bewoners is beperkt, ze hebben alleen
inspraak op het kleurgebruik en gevelvullingen. Wat opvalt is dat er bij toepassing van
dit concept veel gesloopt moet worden en niet ingespeeld wordt op de marktdynamiek.
De weggenomen gevels worden vervangen door houtskeletbouwelementen die
op het bestaande casco gemonteerd kunnen worden. De gevelelementen worden
op het casco gemonteerd door middel van makkelijk toegankelijke schroefbare
bevestigingsmiddelen. Dit betekent dat zij ook eenvoudig weer wegenomen kunnen
worden bij een aanpassing of volgende renovatie.
Binnen deze gevelelementen wordt gebruikgemaakt van montagekozijnen.
De montagekozijnen kunnen later eenvoudig vervangen worden. Verder is er
gebruikgemaakt van geïntegreerde PV-panelen, een nieuwe mechanische ventilatiebox
en een eventuele nieuwe cv-ketel. Deze kunnen in de toekomst niet eenvoudig
vervangen worden. Het is niet mogelijk om woningen samen te voegen en er worden
geen voorbereidingen getroffen voor klimatologische veranderingen.
 193

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Dura Vermeer Nul Op de Meter
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Nul Op de Meter (Bron: Dura Vermeer)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.11 Analyse Dura Vermeer Nul Op de Meter

Het NOM-concept van Dura Vermeer bestaat uit het plaatsen van een isolerende
schil om de bestaande woning. De geprefabriceerde schil wordt geplaatst tegen de
bestaande buitengevel. Deze nieuwe schil bestaat uit een houtskeletbouwelement
dat aan de buitenzijde is voorzien van isolatie met steenstrips. In deze elementen zijn
ventilatiekanalen opgenomen. Op de bestaande fundering zijn beugels aangebracht
waar de nieuwe gevel op rust en deze worden bevestigd aan het bestaande buitenblad.
Er is gebruikgemaakt van de bestaande gevelindeling en van bestaande kozijnen.
Door het toepassen van buitengevelisolatie ontstaan er diepe vensterbanken die als
extra ruimte gebruikt kunnen worden. Het pannendak wordt schoongemaakt en op
het bestaande dakbeschot worden elementen met zonnepanelen aangebracht. De
installatie is buiten de woning geplaatst om onderhoud en vervanging makkelijker
te laten plaatsvinden.
De houtskeletbouw-gevelelementen worden nu nog met de hand gefabriceerd, maar
in de toekomst wordt dit geautomatiseerd. De elementen worden geprefabriceerd
en de inspraak van de bewoners is hierbij minimaal. Om de nieuwe gevelelementen
tegen de bestaande gevel te kunnen plaatsen, moeten de bestaande kozijnen worden
gesloopt. In de verdere ontwikkeling wordt de installatie buiten de woning geplaatst
om onderhoud en vervanging eenvoudiger te kunnen laten plaatsvinden. Verder is het
mogelijk om tegelijk de keuken, de badkamer en het toilet te vervangen. Er zijn geen
aanpassingen in de woningindeling mogelijk en eventuele uitbreidingen zijn door
de stapelingen van de gevelelementen niet mogelijk. Ook zijn geen voorzieningen
getroffen voor klimatologische veranderingen.
 194

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Het renovatieconcept van Dura Vermeer NOM is op vier punten positief beoordeeld,
op nul punten neutraal en op negen punten negatief. Dit concept is ontwikkeld voor
grote hoeveelheden woningen. Het valt op dat er niet in de serie van één gerenoveerd
kan worden en dat de participatie van de bewoners nihil is. De gevelelementen worden
gestapeld aangebracht wat betekent dat het niet mogelijk is deze later te vervangen.
Alle gebruikte materialen in dit renovatieconcept zijn gebaseerd op een levensduur van
veertig jaar. In de nieuwe schil zijn de ventilatiekanalen aangebracht. Deze zijn hierdoor
eenvoudig te onderhouden en te vervangen. Het is niet mogelijk om in te spelen op de
marktdynamiek en ook de mogelijkheid om vergrotingen of verkleiningen toe te passen
is niet mogelijk. Verder zijn er geen voorbereidingen getroffen voor klimatologische
veranderingen. De installatie wordt in de toekomst buiten de woning geplaatst
waardoor het plegen van onderhoud en het vervangen van onderdelen eenvoudiger is.
Faay Prefab badkamer/toilet
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Aanvoer Prefab badkamer/toilet (Bron: Faay)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.12 Analyse Faay Prefab badkamer/toilet

Faay Prefab levert prefab oplossingen voor het aanbrengen van badkamers, keukens
en toiletten. Voor een ingrijpende renovatie wordt een prefab unit volgens het
‘doos-in-doosprincipe’ gemaakt. Dit is een op maat gemaakte kant-en-klare unit,
inclusief leidingen en elektra, die in de bestaande woning ingeschoven kan worden.
 De unit moet in één keer geplaatst kunnen worden. De badkamer is een prefab
unit die compleet in de fabriek wordt gemaakt. De badkamer is een onderdeel van
de woningrenovatie. De indeling is in overleg met de fabrikant te bepalen. Via een
keuzesysteem hebben bewoners grote invloed op de verschijningsvorm van een
badkamer of toilet. Ook is het mogelijk om diverse watersystemen aan te brengen; grijs,

195

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

geel en schoon water. Hierbij is het ook mogelijk om aanpassingen voor minder validen
of ouderen in te bouwen. De badkamer wordt in z’n geheel bij de te renoveren woning
geleverd en bestaat uit een kant-en-klare unit die met behulp van een huiskraan of
hulpwerktuig wordt geplaatst. Voor het plaatsen van de unit moet de gevel worden
weggenomen om de unit de woning in te schuiven. Bij een gevelrenovatie is het dus
een optie om direct de badkamer (of het toilet) te vervangen.
 Het renovatieconcept van Faay Prefab is op zeven punten positief beoordeeld, op drie
punten neutraal en op drie punten negatief. Dit renovatieconcept is toegespitst op de
natte ruimtes in de woning; de badkamer, het toilet en eventueel de keuken. De prefab
unit wordt ten volle benut als het mogelijk is om tijdens de renovatie openingen in
de gevel te maken. Door deze openingen kunnen de prefab units daarbinnen worden
aangebracht. Het maken van een opening in de gevel die groot genoeg is om de prefab
badkamer of het toilet in de woning te plaatsen, is ook direct een beperking van dit
concept. De prefab elementen zijn in de serie van één te realiseren. Het valt op dat
de levensduur van alle producten op elkaar is afgestemd en dat zowel het sanitair
als de wanden opnieuw te gebruiken zijn. Alleen het inspelen op marktdynamiek,
huishoudensdynamiek en de geschiktheid voor installatieveranderingen binnen de
woning zijn binnen dit concept niet van toepassing.
Faay Renovatie badkamer/toilet
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Renovatie badkamer/toilet (Bron: Faay)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.13 Analyse Faay Renovatie badkamer/toilet

196

Toekomstbestendig renoveren
TOC

Faay Renovatie levert oplossingen voor het renoveren van badkamers, keukens en
toiletten. Hiermee is het mogelijk om binnen één dag te renoveren. Het verschil met
de prefab oplossingen van Faay heeft te maken met de separate onderdelen. De
renovatiebadkamer of het -toilet bestaat uit geprefabriceerde aparte onderdelen,
zoals wanden, vloer, plafond, wastafel, douche en toilet die in de fabriek zijn gemaakt.
 De wanden bestaan uit een frame waarop een afwerking naar keuze kan worden
aangebracht. Alle onderdelen worden binnen één dag ter plekke gemonteerd. De
geprefabriceerde vloer-, wand- en plafondelementen worden aangebracht waarna de
sanitair-elementen worden geplaatst. Hierna zijn de ruimtes gebruiksklaar. Met deze
oplossing is tijdelijke uithuizing voor de bewoners tijdens de renovatie niet nodig.
Tijdens de werkzaamheden is er weinig overlast doordat er gebruik wordt gemaakt
van prefab panelen. De gebruikte prefab panelen zijn uitneembaar en vervangbaar.
Het is mogelijk om met grote en kleine elementen een badkamer, keuken of toilet
te renoveren. Het zijn beperkte renovaties, alleen de badkamer, keuken en het
toilet worden gerenoveerd.
Het renovatieconcept van Faay Renovatie is op negen punten positief beoordeeld,
op drie punten neutraal en op één punt negatief. Dit renovatieconcept is toegespitst
op de natte ruimtes in een woning. In tegenstelling tot de prefab badkamer zijn de
onderdelen van de renovatiebadkamer en het -toilet samen te voegen in de woning.
Op deze manier kunnen alle onderdelen binnen één dag ter plekke gemonteerd
worden. De uitvoeringen kunnen per ruimte verschillen door het keuzesysteem.
Alle producten hebben een gelijke levensduur en zijn onderling uitwisselbaar. Het
is mogelijk om diverse watersystemen aan te brengen; grijs, geel en schoon water.
Alleen het inspelen op marktdynamiek, huishoudensdynamiek en de geschiktheid voor
installatieveranderingen binnen de woning zijn binnen dit concept niet van toepassing.
 197

Analyse van de toekomstbestendigheid van renovatieconcepten
TOC

Heijmans Zero Ready
Serie van één
Prefabricage
Uitvoeringstechniek
Levensduur
Reversibiliteit
Participatie
Productie
Sloop
Inspelen op marktdynamiek
Zero Ready (Bron: Heijmans)

Inspelen op huishoudensdynamiek
Geschikt voor installatieveranderingen
Voorbereid op klimatologische veranderingen
Beheer

Figuur 4.14 Analyse Heijmans Zero Ready

Zero Ready is een renovatieconcept van Heijmans waarbij woningen in tien dagen
energieneutraal opgeleverd worden. De buitenschil wordt verwijderd (metselwerk,
kozijnen en dakpannen) en het binnenspouwblad blijft aanwezig. Hierna wordt de
woning voorzien van geïsoleerde sandwichpanelen (dikte 230 mm) die inclusief de
buitenafwerking worden aangevoerd. Door het wegnemen van het buitenblad en het
plaatsen van deze relatief dunne sandwichpanelen verandert de rooilijn van de woning
niet. Dit voorkomt problemen met de benodigde vergunningen. De sandwichpanelen
zijn geplaatst op de bestaande fundering. De buitenafwerking wordt uitgevoerd in
verschillende materialen zoals steenstrips, leisteen, beplating of hout.
De begane grondvloer wordt geïsoleerd. Daarna worden de installaties vervangen en
worden de PV-cellen en een zonneboiler aangebracht. De VR-ketel wordt vervangen
door een HR-ketel en in de gevel worden voorzieningen aangebracht voor een Climarad
(verwarming met ingebouwd ventilatiesysteem) warmteterugwinunit. De kozijnen
blijven op de bestaande plek, maar worden vervangen door kunststof kozijnen met een
driedubbele beglazing welke luchtdicht is verwerkt.
