Metallisme en a-metallisme
METALLISME EN A-METALLISME.
Zoodra, hetgeen van dag tot dag meer noodig wordt, eerlang
de oplossing van het benanwend probleem der stabiliseering van
de valuta's der landen, welker geldwezen meer of min in ontredderden staat verkeert, een vraagstuk hetwelk m.i. in onverbrekelijk verband staat met dat .der herziening van de
vredestraktaten, met ernst zal worden ter hand genomen,
zal nlen onvermijdelijk in die landen komen te staan voor de keuze
van den grondslag tier geldeenheid. Dat wil zeggen, voor de vraag
of men, als v66r den wereldoorlog, de waarde der geldeenheid
zal gelijk maken aan die van zekere hoeveelheid edel metaal, waarvoor dan praktisch enkel bet goud in aanmerking komt, dan wel
een a-metallieke, niet door de waarde van eenig metaal bepaalde,
geldeenheid zal aanvaarden. Het kan natuurlijk zeer wet zijn, dat
ook in bet laatste geval de geldteekens van betrekkelijk geringe
waarde, om redenen van praktijk, uit een weinig kostbaar metaal
worden vervaardigd. Doch de waarde dier geldteekens zal dan toch
met die van het nletaal, waaruit zij zijn gemaakt, niet in verband
staan.
 Naar her zich laat aanzien zal bedoelde keuze allerwege in de
richting van het goud-metallisme worden gedaan. Niet als zoude
de gouden standaard weder worden hersteld, zooals men dien tot
1914 in landen als Engeland of Duitschland heeft gekend, waar
het goudgeld ook in het binnenlandsch betalingsverkeer een niet
onbelangrijke plaats bekteedde, en men, ook voor gebruik binnen
de landsgrenzen, te allen tijde bij de banken zooveel goud kon
verkrijgen als men wenschte. Engeland, waar dit doel, zoo het
werd nagestreefd, zeker hog eerder zou kunnen worden bereikt
dan b.v. in Duitschland, mag reeds dankbaar zijn zoo h et
er in slaagt, binnen niet te langen tijd, de oude goudpariteit van
her pond sterling weder te bereiken. De currency-notes, waarvan
nog steeds voor een bedrag van bijna 3,5 milliard gulden uitstaat, hebben zich zoo volkomen weten in te burgeren, dat
niemand er ernstig aan zal denken, om in deze tijden van algeEcon. 1922.
45

658
meene verarming, terug te keeren tot de noodelooze weelde van
vroeger, toen een niet onbelangrijk deel van het nationaal vermogen
was belegd in goud, met geen ander doel, dan o111 zich bij de
verevening van kleine schulden van het kostbare gele metaal te
kunnen bedienen. En voor landen als Dnitschland of Oostenrijk
is een dergelijke oplossing van het valuta-vraagstuk zeker nog
minder dan voor Engeland denkbaar.
 Men zal het goud-metallisme allerwege toepassen in den zin
van het goud-kernstelsel 2), waarvoor Ricardo reeds in 1816,
onder soortgelijke omstandigheden, als de wereld thans doormaakt, her pleit voerde. Dit is het stelsel, waaronder bijv. ons
land van 1875 tot 1914 heeft geleefd en zich wel bevond, en dat
hierop neer komt, dat het goud, bij de circulatiebank geconcentreerd, enkel dient voor de handhaving der waardevastheid van
het nationale geld tegenover het buitenland, voor de verzekering
m. a. w. van stabiliteit in de wisselkoersen. Alle voorstellen, tot
oplossing van het valuta-probleem in den jongsten tijd gedaan,
gaan in deze richting.
Het moge te betreuren zijn, dat de menschheid zich hog niet rijp
toont om geheel te breken met den goud-waan, en men moge van
meening zijn, dat indien de openbare meening, op grond van deugdelijke geldtheoretische kennis, met meer bekwaamheid ware voorgelicht, reeds thans, in het belang eener zoo zuinig mogelijke
inrichting der volkshuishoudingen, een beslissende stap in de
richting eener a-metallieke geldregeling in de voornaamste staten
had kunnen zijn gedaan. Doch men zal de feiten nu eenmaal moeten nemen, gelijk zij zijn, en wellicht ook kunnen toegeven, dat in
een tijd, waarin de praktijk der ,,freie W~ihrung" dit stelsel tot een
aanfluiting heeft gemaakt, de omstandigheden weinig gunstig zijn
om een a-metallieke regeling van bet geldwezen in te voeren.
Intusschen, al moge dan praktisch de strijd over het goudvraagstuk zijn oplossing in metallistischen zin te gemoet gaan,
daarmede is allerminst gezegd, dat deze oplossing ook de principifiel juiste zou mogen heeten. Juist in een tijd, waarin de a-metallisten hun denkbeelden telkens met een verwijzing naar de
inflaiiepraktijken, waaraan zooveel regeeringen schuldig staan,
als staats-gevaarlijk, en voor de ontwikkeling tier yolks1) Zie in gelijken zin Mr. Cal. Vissering, Correspondentieblad van de
Broederschap van Notarissen, 1922, No. 9, bl. 279.
 65g
welvaart noodlottig hooren bestempelen, is her dringend noodig,
dat zij deze theoretisch scherp en zuiver telkens weer naar voren
brengen en verdedigen. Aan de toekomst kan dan, in rustiger
tijden, de belangrijke taak blijven voorbehouden, uit te maken wat
er is van de stelling, welke ik hier nog eens beknoptelijk wensch
te verdedigen, dat eene a-metallieke geldregeling, ik zeg niet
evenzeer, doch beter dan een metallieke in staat is her doel te
verwezenlijken, door elke deugdelijke regeling van her geldwezen
nagestreefd, t.w. de waardevastheid der geldeenheid te waarborgen.
Hierover toch zaI men, vermoed ik, het wet aigemeen eens zijn,
dat, nu de tijdfactor in her economisch leven een zoo aanzienlijke
rol speelt, slechts dan her geldwezen behoorlijk is geordend, wanneer her zoo deugdelijk mogelijke waarborgen biedt, dat de koopkracht der geldeenheid eene naar tijd en plaats onveranderlijke zij.
Zoodra bet geld ophoudt in her ruilverkeer, evenals her kilogram,
de meter of de hektoliter, een zuiver passieve verbindingsschakel
te zijn, sticht her kwaad naast her nut dat her, voor zoover ook
dan hog als ruihniddel gebruikt, ongetwijfeld eveneens blijft opieveren. Zooals mijn zoon her op bl. 121 zijner ,,Inleiding tot de
leer der waardevastheid van her geld" zeer gelukkig formuleerde:
,,her ruihniddel mag de natuurlijke vorming van prijzen en inkomsten niet verstoren".
Daarbij neem ik den term ,,koopkracht" natuurlijk in algemeenen zin. In het economisch leven zijn onafgebroken
dynamische krachten werkzaam, welke de verhouding tusschen de waarde- en prijs-bepalende factoren, voorraad en
behoefte, met betrekking tot de afzonderlijke goederen en diensten
wijzigen. De prijs dier goederen, in den geldvorm uitgedrukt, zal
dientengevolge evenzeer aan stage verandering onderhevig zijn.
 De koopkracht der geldeenheid ten opzichte van die goederen kan
derhalve niet onveranderlijk zijn. Meer hog, her ware niet gewenscht ore, gesteld al dat het mogelijk zou zijn, aan de geldeenheid in dezen zin een onveranderlijke koopkracht te waarborgen. In de wisseling der geldprijzen van de afzonderlijke goederen vinden zoowel het verbruik als de voortbrenging een richtsnoer, hetwelk de volkshuishouding niet kan ontberen bij haar
streven naar een zoo productief mogelijke bestemming van de
energie waarover zij beschikt. Doch dergelijke prijswisselingen
behoeven de koopkracht der geldeenheid in algemeenen zin niet

660
aan te fasten. Wanneer door prijsstijging van goed A. een grooter
deel der geldinkomens voor de betaling van dit goed moet worden
besteed, zal voor andere doeleinden een kleiner deel dan te voren
beschikbaar blijven, en zoodoende de geldprijs van goed B. of C.
daling ondergaan. De koopkracht der geldeenheid is dan tegenover
A. gedaald, tegenover B. of C. gestegen, doch in algemeenen zin,
zij het, wegens de uiteenloopende samenstelling der individueele
behoeften-schema's, ook niet voor alle economische subjekten,
zal zij gelijk gebleven zijn.
Het zijn de algemeene indexcijfers, welke de koopkracht der
geldeenheden van de verschillende landen in dezen zin tot uitdrukking trachten te brengen. Aan hun geschiktheid voor dit doel
moge, ook in Nederland, nu zij enkel met de prijzen van
goederen, en deze bovendien in zeer beperkten getale, plegen
te rekenen, hog vrij war ontbreken. De vraag, op welke
wijze en in welke mate zij te verbeteren zijn is een probleem
op zich zelf, hetwelk ik thans wil laten rusten. Oenoeg zij het in
het voorafgaande hog eens beknopt te hebben aangeduid, in welken
zin de term koopkracht der geldeenheid moet worden verstaan.
 Zoo vaak nu het algemeen indexcijfer in dalende of stijgende
richting verandering ondergaat, bewijst dit feit, dat de koopkracht
der geldeenheid is toe- of afgenomen. Er is dan wijziging gekomen
in de verhouding tusschen den beschikbaren voorraad ruilmiddelen,
in de verschillende vonnen waarin het mode.rne ruilverkeer deze
kent, en de behoefte aan ruilmiddelen, zooals zij zich op grond
der ontwikkeling van bet bedrijfsleven op ieder moment doer
gelden. Wie met nlij aan de regeling van het geldwezen den eisch
stelt, dat in de koopkracht der geldeenheid geen verandering mag
komen, opdat het economisch leven zich ongestoord kunne ontwikkelen naar de richtlijnen, welke door voorraad en behoefte met
betrekking tot de goederen en diensten zelve getrokken zijn, moet
dus ver/angen, dat de geldcreatie zich met groote soepe/heid aanpast aan de wisselende geldbehoefte. De keuze tusschen een metallistische geldregeling en eerie a-metallistische zal derhalve in
dezen gedachtengang worden beheerscht door het antwoord op de
vraag, welke dezer beide de beste waarborgen biedt voor een volkomen aanpassing der geldcreatie aan de geldbehoefte.
Ik wensch nu in bet volgende nog eens beknopt de gronden aan
te geven, waarom ik meen ten eerste, dat een metallistische geldregeling bedoelde waarborgen in beginsel nimmer geven kan, en

661
ten tweede waarom dit met een a-metallistische, en slechts met een
zoodanige, wel her geval is.
Uit het wezen der metallistische geldregeling volgt, dat ter
verzekering van de waardegelijkheid tusschen de geldeenheid en
zeker kwantum goud, aan drie voorwaarden moet zijn voldaan.
 Het recht tot aanmunting van standaardgeld moet, zij het tegen
vergoeding der aanmuntingskosten aan den staat, en met beperking tot kwantiteiten van niet al te geringen omvang, aan ieder
die er van gebruik wenscht te maken zijn verzekerd. Aan het vervoer van standaardgeld en standaardmetaal over de grenzen, in
beide richtingen, mogen geen belemmeringen door den staat worden in den weg gelegd.'Ander dan standaardgeld moet te allen
tijde in onveranderlijke verhoudingen in standpenningen inwisselbaar zijn.
 Elke dezer drie voorwaarden is essentieel voor her stelsel
in dezen zin, dat, indien slechts eene daarvan niet is vervuld, de
waardegelijkheid van geldeenheid en standaardmetaal niet meer
is verzekerd. Is de aanmunting niet vrij, clan ontbreekt het middel
om, indien de waarde der geldeenheid zou stijgen boven die van
de hoeveelheid standaardmetaal er in vermunt of er door vertegenwoordigd, die waardegelijkheid te herstellen. Worden aan de inof uitvoer van her standaardmetaal in gemunten of ongemunten
toestand hinderpalen in den weg gelegd, dan kan eveneens de gel deenheid in waarde met die van haar metallieken grondslag verschillen, en nu zoowel in plus als in minus, al naar mate hetzij de invoer
of de uitvoer is verboden of bemoeilijkt 2). Zoodra toch de geldeenheid meer waard werd dan het metaal hetwelk er aan ten grondslag ligt, moet de omvorming van standaardmetaal tot geld (rechtstreeks of door middel van omzetting in bankpapier) de verstoorde
gelijkheid herstellen, waarvoor de vrije aanvoer van dit metaal is
vereischt. En indien omgekeerd de geldeenheid in waarde daalde
beneden het metaal, dan moet de mogelijkheid, om den geldvoorraad door afvloeiing van dit laatste in te perken, in laatste instantie
her middel bieden om de verstoorde waardegelijkheid te herstellen,
wat derhalve onbelemmerenden uitvoer veronderstelt. Ontbreekt
2) De ervaring hier te lande sedert her voorjaar van 1919 met de waarde
onzer geldeenheid, den gulden, opgedaan levert hiervan de bevestiging. In
Augustus 1914, foen de vrije uitvoer van goud verboden werd, heeft ons
land den gouden standaard losgelaten.
 662

eindelijk de gewaarborgde inwisselbaarheid van ander dan
standaardgeld in standaardmetaal volgens onveranderlijke verhoudingen, dan zou bet genoemde geld en daarmede de geldeenheld een van die van het standaardmetaal onafhankelijke waardebeweging kunnen volgen, en wel in dezen zin, dat de waarde der
geldeenheid beneden die van het standaardmetaal kan dalen
(goud-agio). Zij kan er echter niet boven uitgaan, zoolang her
recht van aanmunting van standaardgeld gewaarborgd blijft.
Uit dit een en ander volgt nu, naar her mij voorkomt, onverbiddelijk, dat her metallisme principieel niet in staat is om de
verwezenlijking van her doel eener goede geldregeling, dat gelegen
is in de waardevastheid der geldeenheid, te waarborgen. Die verwezenlijking bleek immers gebonden aan een doelbewuste, soepele,
aanpassing van de geldcreatie aan de wisselende geldbehoefte.
Daartoe rltl is het metallislne nimmer ill staat. Niet daarin
is mijn hoofdbezwaar tegen het metallisme gelegen, dat her
voor een zoo simpel doel, als de onderlinge verrekening van de
waarde van schulden en vorderingen, zich bedient van een zoo
kostbaar instrument als goud en zilver, waarvan bij een metallistische geldregeling te alien tijde een vrij aanzienlijk bedrag
geTmmobiliseerd bij de circulatiebanken renteloos moet worden
in voorraad gehouden, dat zij dus een zeer kostbare oplossing van
bet geldvraagstuk biedt. Mijn hoofdbezwaar bestaat hierin, dat
dit stelsel principieel niet bij machte is om den eisch der waardevastheid van her geld te verwezenlijken, zoodat de offers, welke
het aan de volkshuishouding oplegt, het doel, waarvoor zij worden
gebracht, niet bereiken.
 Het metallisme kent het probleem der waardevastheid van
het geld slechts in den zin der waardegelijkheid tusschen
standaardmetaal en geldeenheid, waarbij het dan voor her
eerste kiest een zeer waardevolle stof van groote duurzaamheld, op welks waarde dientengevolge de jaarlijksche wisselingen in den omvang der productie van die stof slechts
betrekkelijk geringen invloed oefenen. De beide genoemde
eigenschappen van bet standaardmetaal in onderling verband
waarborgen, voor zooveel dit dan mogelijk is, bet behoud van den
eenmaal geproduceerden voorraad daarvan, war tengevolge heeft,
dat de verder beschikbaar wordende hoeveelheid vloeit in een
reservoir van reeds zfi~r aanzienlijken inhoud, waardoor de waarde
van een eenheid uit dien voorraad door de uitkomsten der jaar-

664
via den invloed van de daar optredende stijging van heI algemeen
prijspeil op de internationale goederenbeweging, ook daarbuiten,
moet verzwakken. Gelijk omgekeerd teruggang der goudproductie
de koopkracht van het geld moet doen toenemen.
AI laten de tot dus ver gebruikelijke algemeene indexcijfers,
als maatstaf ter bepaling van de koopkracht van het geld ook nog
zeer veel te wenschen over, toch geven zij, wanneer men let op
de wisselingen in den omvang der goudproductie, ontwijfelbaar de bevestiging van hetgeen op grond der theorie als
gevolg van die veranderingen moest worden verwacht. Ik verwijs hier naar de belangrijke graphische voorstelling door Cassel
op bl. 410 van zijn Theorefische National6konomik aan het
verband tusschen de curve van den goudvoorraad en die van het
prijspeil gewijd 4). En Bendixen had geen ongelijk, toen hij de
werkzaamheid der goudproducenten in haar gevolgen voor het
economisch leven principieel op 66n lijn stelde met de geldproductie
door den staat.
 De groote four van de onlangs ill dit tijdschrift besproken
,,Briefe eines Bankdirektors" (Alfr. Lansburgh, redacteur van het
maandschrift ,,die B a n k " ) , aan welke over het geheel zeer helder
en zaakkundig geschreven werkjes ik ook mijnerzijds overigens
gaarne hulde breng, is, dat zij het vraagstuk der getdcreatie in een
metallistisch geldstelsel in her duister laten. De schrijver stelt her
in den zesden brief van her eerste deeltje zoo voor, als of her geld
ontstaat ingevolge diensten bij tie voortbrenging der goederen
bewezen, en in verhouding tot de waarde dier diensten. Langs
dien weg komt men echter niet tot den oorsprong van het geld.
Deze ligt bij den gouddelver, die het gevonden goud munten laat
of her aan een circulatiebank verkoopt, en daarnaast, in het moderne verkeer, bij de bank die aan haar clifinten credieten opent
boven her bedrag door haar deposanten aan haar in contanten
toevertrouwd. Met betrekking tot den omvang der bankkredieten
4) Dat her parallelisme van beide curven niet nog volkomener is, moet
deels worden geweten aan het feil, dat her door Cassel gebruikte indexcijfer geenszins het algemeen prijspeil van goederen en diensten tot uitdrukking brengt, deels daaraan, dat de goudproductie niet meet uitsluitend
beslist over den omvang van den geldvoorraad, sinds ook de relatieve ontwikkeling van het bankwezen hier een gewichtig woord heeft mede te
spreken. Indien met name de gebruikte indexcijfers vollediger waren geweest, dan zou het nauw verband der beide curven n6g duidelijker zijn gebleken, dan in Cassel's graphiek nu reeds het geval is.
 665
zijn regelen te stellen, ter verzekering van een geldcreatie, welke
de waardevastheid der geldeenheid niet in gevaar brengt. Maar
ten opzichte der goudproductie zijn dergelijke regelen geheel
ondenkbaar, wijl zij in omvang beheerscht wordt door oorzaken,
welke met den eisch der waardevastheid van het geld in geen enkel
verband staan ~).
Kan dus her metallisme, de zaak van algemeen standpunt
beziende, dezen eisch nimmer brengen tot zijn recht, de zaak
beziende van her standpunt der afzonderlijke landen worden de
bezwaren tegen het metallisme nog ernstiger.
Gesteld al dat regeering en bankbestuur in een metallistisch
land, ten voile doordrongen van het overheerschend belang eener
waardevaste geldeenheid, deze met alle middelen wenschen te
verzekeren, dan hog loopt hun streven gevaar te stranden, niet
enkel op den invloed welke wisselingen in den omvang der goudproductie oefenen op het wereldprijsniveau, en daardoor dus tevens
op het prijspeil binnen de grenzen van het eigen land, maar evenzeer op de fouten in de geldpolitiek van andere metallistische
landen, waar, uit welke oorzaken dan ook, de verzekering der
waardevastheid van her geld wordt veronachtzaamd. Indien hier
de geldeenheid deprecieert, zal er her goud wegvloeien, en daardoor onvermijdelijk de waarde der geldeenheden ook elders dalen.
Wij hebben de waarheid dezer stelling in de laatste jaren aan den
lijve ondervonden. De door den oorlog ontstane gelddepreciatie
in de oorlogvoerende landen deed, ondanks het ook daar afgekondigd verbod van gouduitvoer door particulieren, het goud er
wegstroomen, en ons land kreeg er een geweldig stuk van mee.
 Het Icon dien goudstroom niet keeren, tenzij het, aan her te kwader
ure uitgevaardigd verbod van gouduitvoer, op her voetspoor van
Zweden en Span]e, een verbod van goudinvoer tegen den tot dusver
geldenden muntprijs had toegevoegd, en daarmede den gouden
standaard volkomen had Iosgelaten. Ons land deed dit niet, en
het gevolg was, dat zijn goudvoorraad van omstreeks f 160 millioen in 1912/13 tot f 730 millioen op 13 April 1918 steeg, war
onze biljettencirculatie, welke hog in de eerste helft van 1914
8) Bi] eerie a-metallisfische geldregeling is vermeerdering van de goudvoorraad voor bet algemeen prijspeil onverschillig, en staat zij gelijk met
toeneming der productie van welk ander goed ook. In de goudproduceerende
landen zou uitbreiding der goudproductie dan ceteris paribus zelfs verlagend werken op her prijsniveau.
667
Het a-metallisme omgekeerd is tot waarborging van een waardevast geld principieel w~l in staat. Ook de metallist Lansburgh, in
den zesden aan het valutavraagstuk gewijden brief, erkent, dat
een gezond geldwezen los van het goud zeer wel zich denken
laat 7). Er ware reeds veel gewonnen, indien dit inzicht door alle
metallisten werd gedeeld. Men moet echter verder gaan, naar her
mij voortkomt, en erkennen, dat enkel bet a-metallisme het gestelde
doel kan verwezenlijken. In dit stelsel immers geschiedt de geldcreatie door organen die, zoo zij daartoe worden gedwongen,
inderdaad volkomen in staat zijn ore, door de regeling der
geldrente, den geldvoorraad zich bij de geldbehoefte te doen
aanpassen, en de waarde van her geld derhalve, nu deze,
gelijk de waarde van alle goederen, berust op de verhouding tusschen voorraad en behoefte, constant te doen blijven.
 Den behoeftefactor, zeker, beheerschen deze organen niet. De
omvang daarvan wordt bepaald door de ontwikkeling van her
bedrijfsleven, welke in hoofdzaak buiten hen omgaat. Doch den
voorraadfactor kunnen zij naar welgevallen regelen, ongehinderd
daarbij door hetgeen elders moge geschieden. Gelddepreciatie en
inflatie buiten de grenzen van een land met a-metallieke geldregeling zal de waarde van de geldeenheid in het laatstgenoemde
onveranderd laten, indien er de vaste wil bestaat om die waarde
onverzwakt te handhaven.
Op de details eener a-metallistische geldregeling zal ik thans
daardoor mogelijk wordende bezuiniging op her goudgebruik, zal hoodwending her gele metaal tegenover goederen en diensten bij vroeger vergeleken op lager peil houden, en van al her overige nog afgezien duurzaam
herstel der v66r-oorlogsprijzen in goud-guldens, goud-francs enz. verhinderen.
7) Hij werkt daarbij her stelsel uit langs dezelfde lijnen welke ik destijds
in mijn aanvaardingsrede over ,,de toekomst van bet goud" had aangewezen, n.l. door aan de organen met de geldcreatie belast den eisch te stellen,
de wisselkoersen niet te doen stijgen boven de daarvoor eenmaal aanvaarde pariteit met her buitenland, lk sloot mij, dien eisch destijds stellend,
aan bij de totdusver geldende praktijk in zake de handhaving der internationale waardevastheid van de geldeenheid, welke zich beperkte tot de
handhaving der wisselprijzen binnen de grenzen door de goudpunten
bepaald, lk heb sedert echter, gelijk men weet, op grond van tegen dit
denkbeeld gemaakte bedenkingen, mij vereenigd met her stelsel om het
algemeen prijspeil in plaats van de wisselkoersen te bezigen als toets voor
de waarde der geldeenheid.
668
niet ingaan, o111 de aandacht niet af te leiden van de hierboven
toegelichte kern van mijn betoog. De regeling zou inderdaad een
zeer eenvoudige kunnen zijn en, komt het later tot invoering van
her stelsel, van zelf zich wijzen.
 Liever sta ik, ten besluite van dit opstel, hog een oogenblik stil
bij de voornaamste bezwaren, welke tegen het a-metallisme plegen
te worden aangevoerd. Het zou toch kunnen zijn dat, ook al moest
worden toegegeven, dat in dit stelsel de waardevastheid van het
geld beter verzekerd is dan bij de bestaande geldregelingen, her
a-metallisme andere bezwaren ontmoet van z66 ernstigen aard,
dat verwezenlijking er van op dien grond zou moeten worden
ontraden.
Hetloslaten van den gouden standaard beteekent her prijsgeven
van een bepaalde gebruiksmogelijkheid voor her goud, en dientengevolge een waardedaling van dit laatste. De ervaring, opgedaan toen in het eind der vorige eeuw het zilver als standaardmetaal werd uitgeschakeld, levert het bewijs, dat de waarde der
voor muntdoeleinden gebruikte edele metalen in aanzienlijke mate
op deze bestemmingsmogelijkheid berust, en dat dus hetgeen op
theoretische gronden van een overgang naar het a-metallisme voor
de waarde van her goud zoude te wachten staan, ook in de werkelijkheid zich zoude voordoen. Het zilver is destijds niet enkel
tegenover her goud, maar ook tegenover goederen en diensten
sterk in waarde gedaald. Daaruit volgt dan echter, dat het prijsgeven van den gouden standaard een verlies zou beteekenen voor
de landen die, op grond hunner tot dusver geldende geldregelingen,
over een meer of rain belangrijke hoeveelheid van dit metaal beschikken, en inzonderheid voor landen die, als her onze, in de
laatste jaren hun goudvoorraad sterk zagen toenemen. Ziedaar
een eerste bezwaar dat aan den overgang naar het a-metallisme
verbonden schijnt.
 Zeker is her te betreuren, dat, ondanks de waarschuwingen
waaraan het niet heeft ontbroken, Nederland heeft gemeend een
niet onbelangrijk stuk van zijn nationaal vermogen te moeten
beleggen in goud, en dit hog wel op een tijdstip, toen het intreden
der waardedaling daarvan tegenover goederen en diensten reeds
ontwijfelbaar vast stond. Gelijk het niet minder te betreuren valt,
dat ons volk op zoo groote schaal zich later het snel deprecieerend
papier-geld van met name Duitschland heeft in handen laten stoppen. Wat her goud betreft, tenzij w U mochten wenschen duurzaam

670
het a-metatlisme voor her b e d r a g van dit meerdere een verrijking
van ons volk. En om deze zoo g root mogelijk te doen zijn ware
het zeker wenschelijk dat, zoo het tot a-metallistische geldregelingen komen mocht, wij bij de invoering daarvan niet achteraan
sukkeIen, maar voorop gaan. In dat geva] zal de verkoop vail onzen
goudvoorraad, indien wij dien vooraf weder hebben weten terug
te brengen tot een meer normaal bedrag dan her tegenwoordige,
den prijs van het goud in de wereldmarkt niet zeer sterk doen
dalen. Wachten wij tot anderen ons voor zijn, dan zal de sore
der nuttige goederen, die wij voor ons goud kunnen koopen,
natuurlijk kleiner zijn.
Slechts voor de eigenaars der goudmijnen, en daarmede reverts
voor de landen waar de goudproductie een waardevol uitvoerartikel verschaft, zou het ontnemen van de geldfunctie aan het
goud natuurlijk een benadeeling beteekenen. Noch Nederland, noch
zijn koloni'~n behooren echter tot de goudproduceerende landen.
 Zeker zouden ook wij van de benadeeling dezer laatste eenigermate den weerslag gevoelen, in zooverre de koopkracht voor onze
exportartikelen in die landen, of in andere waarmede zij rechtstreeks handelen, er door zoude worden aangetast. Maar per saldo
zouden wij, mits niet achteraankomend met de hervorming, door
deze toch blijken te zijn gebaat.
Een tweede bezwaar, o . a . door Diehl tegen het a-metallisme
aangevoerd 1~), is gelegen in de vrees, dat het publiek aan een
dergelijk geldstelsel geen vertrouwen zou schenken, en bet daaruit
voortspruitend geld dus als ruihniddel onbruikbaar zou zijn. Er
is echter niet de minste grond om aan te nemen, dat bij het geld,
naast de algemeene waardebepalende factoren, voorraad en behoefte, nog een derde factor, her vertrouwen, een rol zoude spelen.
W a n n e e r men telkens leest van verschijnselen in Oostenrijk en
Duitschland, die onder den naam van ,,vlucht voor de kroon en
voor de mark" worden samengeval, heeft men enkel te doen met
volkomen begrijpelijke, ja onvermijdelijke, gevolgen van de
geldpolitiek, welke in die landen wordt gevolgd, doch geenszins
11) jahrb, f. Nat. Oek. und Stat. 1916, Band 52, bl. 721 v.v. Daartegen
Heyn in Weltw. Archiv 1917, bl. 62 v.v. Vgl. ook Dr. van Dorp, in Economist 1917, bt. 791 v.v. over dit punt. Laatstgenoemde meende overigens,
ter verklaring van de veranderingen in de waarde van de geldeenheid, zich
nog te kunnen beroepen op wisseling in den stand der betalingsbalans
(t. a. p. bl. 862).
672
grondslag der geldstelsels t6ch ontoereikend voor de waarborging
van vaste wisselprijzen.
 Eindelijk het laatste, en schijnbaar zeer krachtige argument
tegen het a-metallisme, t. w. dat de grondstof voor de daarbij
aanvaarde geldeenheid onbeperkt beschikbaar is, zoolang er hog
boomen groeien in bet woud, waar!egenover de productie der edele
metalen praktisch een relatief zeer beperkte is, en dit, voor zooveel
te voorzien valt, wel steeds blijven zal. Hierop antwoordt ik
twee~rlei. In de eerste plaats, dat een der voorwaarden voor een
deugdelijke a-metallistische geldregeling deze is, dat de staat,
behoudens de verzorging van het verkeer met pasgeld van beperkte
kwijtingskracht, niet enkel van de geldcreatie zich rechtstreeks
onthoudt, doch bovendien met betrekking tot de geldcreatie door
de circulatiebank - - aan welke de zorg voor de regeling van het
geldwezen behoort te zijn o p g e d r a g e n - in geenerlei opzicht
tegenover anderen in bevoorrechte positie mag verkeeren. En
voorts, dat, welke regeling men zich denken moge ter verzekering
van de waardevastheid van het geld, deze voor haar goede werking
steeds gebonden is aan de voorwaarde, dat de handhaving der
waarde van de geldeenheid wordt erkend als een plicht van de
eerste orde voor de overheid. Is die voorwaarde vervuld, dan
biedt het a-metallisme geenerlei gevaar; is zij het niet, dan is ook
de handhaving van het metallisme niet verzekerd.
 Blijf ik op de aangevoerde gronden ten volle overtuigd, dat de
ontwikkeling van het geldwezen gaat in de richting van het
a-metallisme, welks verwezenlijking, naar mijne meening, door
de economische feiten der laatste jaren en het daarmede samenhangende: zeer verblijdende, dieper doordringen van de wetenschap in de geldtheoretische problemen, ten slotte zal blijken meer
bevorderd te zijn dan geschaad, evenzeer geef ik toe, dat voor
de naaste toekomst daarop nog niet te rekenen valt. Het eerste
en boven alles noodige is thans de stabiliseering der valuta's. En
indien de menschheid hog niet rijp is voor her tot stand brengen
daarvan op niet-metallieken grondslag, dan zal toch een groote
vooruitgang worden bereikt, indien deze met toepassing van het
goudkernstelsel wordt verwezenlijkt. Daarna blijft dan echter de
weg vrij naar een geldregeling geheel los van her goud, aan welke
de toekomst behoort.
Utrecht, Juli 1922.
C.A. VERRIJNSTUART.
674
directe belastingen, indirecte belastingen en accijnzen, w a a r v a n
de hefting bij de wet van 12 Juli 1821 is bepaald, en voegde
daarbij: ,,zullende deze 1589 opcenten vervangen worden, wat a a n belangt de indirecte belastingen, door een z e s d e van de registratie-,
zegel-, griffie- en hypotheek-, m i t s g a d e r s successie-regten, op den
tegenwoordigen voet geheven wordende, zoo lang geene v e r a n d e ringen in de voor die regten b e s t a a n d e wetten zullen zijn g e m a a k t . "
Deze bijvoeging nu moest worden geschrapt.
Oroote v e r b a z i n g onder de leden der T w e e d e K a m e r !
Van die verandering was hun niets bekend a).
 Toch had de Minister van FinancRn wel degelijk tijdig aan de
Kalner kennis gegeven van de wijziging in het w e t s o n t w e r p a a n gebracht 4). Het was geschied bij brief van 8 D e c e m b e r 1823.
 Alhoewel na deze officieele mededeeling in het oorspronkelijk
a a n g e b o d e n ontwerp van wet op de griffie der T w e e d e K a m e r
de a a n g e w e z e n verandering was gemaaM, zoodat de Voorzitter
daarvan kennis droeg, w a s door een samenloop van o m s t a n d i g heden verzuimd, aan de leden der K a m e r van de wijziging kennis
te geven, en bij de o p e n b a r e behandeling meenden zij nog met
het ongewijzigde ontwerp te doen te hebben. N a a r hun bedoeling
werd her ontwerp g o e d g e k e u r d zooals her o o r s p r o n k e l i j k luidde,
m a a r f o r m e d w a s dit niet het geval; het w a s her gewijzigde ontwerp dat door de T w e e d e K a m e r met het gewone formulier van
bekrachtiging aan de Eerste K a m e r gezonden werd 5), dat door
deze werd a a n g e n o m e n en aan den Koning met her grondwettelijk
welke inzonderheid in tijden van oorlog, naar voorkomende omstandigheden (moesten) worden geregeld." ,,Deze uitgaven, en de middelen tot
bestrijding derzelve, (werden) slechts voor een jaar vastgesteld."
a) Van Hogendorp schrijft t. a.p.: ,,Ik had nooit iets van zulk eene
verandering, van eene nieuwe redactie, tot op dit oogenblik toe, vernomen.
 Onderscheidene leden gaven zelfs hunne volslagen onkunde op dit stuk aan
de Kamer te kennen. Andere leden toonden aan, dat her gevolg van de
verandering zijn zou eene verzwaring van de indirecte belastingen, dat is,
ruim tjen millioenen, met vijftien en een half opcenten."
4) De reden der verandering was gelegen in de omstandigheid, dat - eenige weken na de indiening der begrooting - - op 12 November 1823 de
onfwerpen van wetten, houdende veranderingen in de regten op her zegel,
de registratie en griffie, de hypotheken en de successie, alsmede omtrent
de vreemde geldligtingen aan de Tweede Kamer waren gezonden.
~) Van Hogendorp noemt ,,her verzenden aan de Eerste Kamer van een
ontwerp met zekere verandering, niettegenstaande de geheele Tweede Kamer
betuigde van geene verandering te weten", ,,een wonderlijk verschijnsel".
675
formulier werd toegezonden; en dat ten slotte door den Koning
bekrachtigd werd. Z66 is het ontwerp geworden de wet van
29 December 1823 (Stbl. no. 59).
Hetgeen voorgevaIlen was, gaf der Tweede Kamer - - na het
houden van eene geheime zitting - - aanleiding, den Koning te
verzoeken, de heffing der 15{ opcenten op de rechten der registratie, zegel, griffie en successie, te schorsen.
 De Koning aniwoordde daarop, ,,dat het bed'oelde misverstand
niet [kon] leiden tot eenigen twijfel omtrent het aanwezen of de
kracht der wet van den 29sten December 1823, zoo als zij lag,
en bij de Eerste Kamer aangenomen, en door [Z. M.] gepronulgeerd was, even weinig als tot eene voorziening van ['s K0nings]
zijde alleen, aangezien de werking eener wet, in de grondwettelijke
vormen door [den Koning] met gemeen overleg tier StatenGeneraal daargesteld, niet anders kan worden gestuit of veranderd, dan op de wijze bij de grondwet bepaald, namelijk door
eerie nadere wet." Evenwel verklaarde de Koning zich voor her
overige alleszins gezind, de zaak in verdere overweging te nemen,
ten einde, zoodra mogelijk, volgens de grondwettelijke vormen,
eene voordracht over dit onderwerp aan ,,Hun Edel Mogenden"
te doen.
Kort daarop, nadat de Tweede Kamer den Koning verzocht had,
inmiddelS de hefting der genoemde rechten te wijzigen, verscheen
in Staaisblad no. 18 een Koninklijk besluit, gedagteekend
27 januari 1824.
 Na vermetdfng van hetgeen tusschen Regeering en Tweede
Kamer was voorgevallen en van de wijziging in her ontwerp
der Middelenwet aangebracht, overweegt dit besluit: ,,dat her
aldus veranderd ontwerp, na de raadplegingen der Tweede
Kamer over hetzelve, is voorzien geworden van het formulier van
a~nnemfng bij art. 109 der grondwet voorgeschreven, en claarna
aan de Eerste Kroner is gezonden; dat de Eerste Kamer, alleen
dat veranderd ontwerp officieel ontvangen, en daarop, na overwegit~g, hee~t gesteld bet formulier van aanneming bij art. 111
tier- grondwet bepaald; dat vervolgens her meergemeld ontwerp
door Ons is afgekondigd met het formulier bij art. 120 der grondwet vermeld, waardoor hetzelve; volgens art. 119 der gron-dwet,
kraeht van wet verkregen heeft; dat de uitvoering diet wet met
0pzigt tot w f van art. 1, niet twijfelachtig zijn kan, vermits bij
art. 1 en 6 der wet van den 27sten April" i820 (staatsb/ad no. 8),

676
ter bestrijding v a n ' s Rijks uitgaven, begrepen in de eerste afdeeling der begrooting over het tienjarig tijdvak, aanvang nemende
met 1820 en eindigende met 1829, onder ander.en zijn aangewezen
de registratie-, zegel-, griffie- en hypotheek-'regten, met de tiende
verhooging, en her regt van successie volgens de wetten en verordeningen op die regten bestaande, en aangezien bij art. 2 onderdeel II der wet van den 12den Juli 1821 (staatsblad no. 9), in
het nieuwe stelsel v a n ' s Rijks belastingen ook de toenmalige
registratie-, zegel-, griffie en hypotheek regten alsmede het regt
op de successien.zijn opgenoemd; dat het algemeen belang der
ingezetenen de uitvoering dier wet vordert, ten einde er geen
te kort ontsta in de opbrengst der indirecte belastingen, zoo als
die bij de wet van den 12den Juli 1821 tot grondslag van het
nieuw stelsel van belastingen is geraamd, en derhalve niet behoeve
te worden overgegaan om in zoodanig te kort te voorzien door eene
verhooging der opcenten op de grondlasten, bet personeel, de patenten en accijnsen; dat, hoezeer naar den stelligen letter der grondwet, de wet van den 29sten Dec. 1823 (staatsblad no. 