Toezicht op financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen
V E R S L A G G E V I N G • W E T- E N R E G E L G E V I N G • A C C O U N TA N T S C O N T R O L E

Toezicht op financiële
verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen
Een internationaal vraagstuk

THEMA

Prof. Dr. R.G.A. Vergoossen

1 Inleiding
De Europese Commissie wil dat met ingang van
2005 alle beursgenoteerde ondernemingen in de
Europese Unie hun geconsolideerde jaarrekening
opstellen in overeenstemming met de
International Accounting Standards (IASs) van de
International Accounting Standards Board
(IASB)1. Deze verplichting zal worden vastgelegd
in een Verordening van het Europees Parlement en
de Raad betreffende de toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen (Europese
Commissie, 2000a, 2001). ‘Europese’ verordeningen hebben directe werking, in tegenstelling tot de
EEG-richtlijnen die eerst in de nationale wetgeving van de lidstaten moeten worden geïmplementeerd. Het is de bedoeling dat de Verordening nog
dit jaar definitief wordt. Naast de hiervoor aangegeven verplichting zal de Verordening de lidstaten
van de Europese Unie toestaan de toepassing van
de IASs te verplichten of toe te laten voor de vennootschappelijke jaarrekening van beursgenoteerde ondernemingen en voor de geconsolideerde
en/of vennootschappelijke jaarrekening van nietbeursgenoteerde ondernemingen.
De kwaliteit van de financiële verslaggeving
wordt in belangrijke mate bepaald door de volgende – deels met elkaar samenhangende – factoren:
• de kwaliteit van de regelgeving met betrekking
tot de financiële verslaggeving: de regels moeten
volledig, duidelijk en eenduidig zijn;
• de status van de regelgeving: de regels moeten
een dwingend karakter hebben;

• het toezicht op de naleving: om te komen tot een
effectief toezicht is het nodig dat de regelgeving
adequaat is en dat die kan worden afgedwongen.
 De verplichting in de Europese Unie om de IASs
toe te passen, komt tegemoet aan de eerste twee
voorwaarden, hetgeen noodzakelijk is voor een
effectief toezicht op de naleving. Dit laatste is van
groot belang om binnen de Europese Unie een
consistente interpretatie en toepassing van de IASs
te waarborgen. De controle op de naleving van de
IASs is feitelijk het sluitstuk om te komen tot
kwalitatief hoogwaardige financiële verslaggeving.
Hierbij is een rol weggelegd voor het accountantsberoep en voor de beurstoezichthouders.
In dit artikel staat het toezicht op de naleving
van de IASs centraal, in het bijzonder door de
beurstoezichthouders. In de volgende paragraaf
wordt kort ingegaan op de rol van de accountantscontrole. Daarna komt in paragraaf 3 de diversiteit
aan de orde in de wijze waarop in de lidstaten van
de Europese Unie aan het beurstoezicht vorm is
gegeven. In paragraaf 4 worden vervolgens de
ontwikkelingen in Nederland besproken met
betrekking tot het beurstoezicht. In dat kader
wordt aandacht besteed aan het consultatiedocument van het ministerie van Financiën inzake het
toezicht op de financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen. Het artikel wordt
afgesloten met een korte slotbeschouwing in paragraaf 5 waarin wordt ingegaan op het belang van
het beurstoezicht in het proces van wereldwijde
harmonisatie van de financiële verslaggeving.
2 Accountantscontrole

Prof. Dr. R.G.A. Vergoossen RA is hoogleraar
Bedrijfseconomie en Bedrijfskunde, in het bijzonder
Internationale Externe Berichtgeving aan de
Universiteit Maastricht en lid van de directie van het
Koninklijk Nederlands Instituut van
Registeraccountants.
 444

Het is evident dat het de verantwoordelijkheid van
ondernemingsleidingen is dat de IASs adequaat
worden toegepast. De taak van de controlerende
accountants is om dit te verifiëren en over de
bevindingen in de vorm van een accountantsver-

OKTOBER 2001

MAB

klaring mededeling te doen. Vanwege de internationalisering van het bedrijfsleven en globalisering van de kapitaalmarkten is het van cruciaal
belang dat die accountantscontrole wereldwijd op
dezelfde manier plaatsvindt.
Uit onderzoek blijkt dat verbeteringen op dit
vlak hard nodig zijn. Uit studies van onder meer
Street, Gray & Bryant (1999) en Cairns (2001)
komt naar voren dat relatief veel ondernemingen
op belangrijke onderdelen niet voldoen aan de
IASs, terwijl zij dat in hun jaarrekening wel zeggen te doen en/of in de accountantsverklaring
wordt gesteld dat de IASs worden nageleefd.
Binnen het in 1999 in het leven geroepen
International Forum on Accountancy
Development zijn de grootste internationale
accountantskantoren een project gestart dat er op
is gericht om de kwaliteit van de accountantscontrole wereldwijd op een zelfde hoog niveau te
brengen, onder meer door het ontwikkelen van
wat wordt genoemd ‘a global quality standard for
firms conducting transnational audits’2.
Ook de Europese Unie is actief op dit vlak.
 Zo heeft de Europese Commissie recentelijk,
mede in verband met de eerdergenoemde plannen
ten aanzien van het voorschrijven van de IASs,
(concept)aanbevelingen geformuleerd die er voor
moeten zorgen dat de stelsels van kwaliteitsborging en de onafhankelijkheidsregels in de lidstaten aan minimumvereisten voldoen (Europese
Commissie, 2000b, 2000c). Daarnaast overweegt
de Europese Commissie om de International
Standards on Auditing (ISAs) van het International Auditing Practices Committee (IAPC)
voor te schrijven. In Nederland zal het Koninklijk
Nederlands Instituut van Registeraccountants
(Koninklijk NIVRA) er overigens voor zorgdragen dat de aanbevelingen van de Europese
Commissie spoedig in de nationale regelgeving
worden verwerkt en heeft het de Richtlijnen voor
de Accountantscontrole inmiddels – op een enkele
uitzondering na – in overeenstemming gebracht
met de ISAs.
tie van de euro en daarmee de inwerkingtreding
van de Economische en Monetaire Unie.
De effectenbeurzen van Amsterdam, Brussel en
Parijs zijn inmiddels gefuseerd in Euronext,
terwijl andere Europese beurzen zich bij Euronext
willen aansluiten of gesprekken voeren om te
komen tot andere samenwerkingsverbanden.
Over enige tijd zullen deze ontwikkelingen naar
verwachting uitmonden in de oprichting van een
pan-Europese effectenbeurs. Het is evident dat
er in die situatie behoefte zal zijn aan een
pan-Europese beurstoezichthouder, die onder
meer toeziet op de naleving van de IASs.
 Op dit moment is het beurstoezicht nog een
nationale aangelegenheid. In de lidstaten van de
Europese Unie lopen de wijze waarop en de effectiviteit waarmee de naleving van de geldende verslaggevingsstandaarden wordt afgedwongen, sterk
uiteen. In sommige lidstaten is er met betrekking
tot de financiële verslaggeving zelfs geen sprake
van beurstoezicht. Uit een inventariserende studie
van de Fédération des Experts Comptables
Européens (FEE, 2001) blijkt dat de verschillen
zich onder meer op de volgende terreinen manifesteren:
• het orgaan dat de naleving afdwingt: de effectenbeurs zelf (Zweden), een onafhankelijke beurstoezichthouder (België, Frankrijk, Italië,
Portugal, Spanje), een privaatrechtelijk georganiseerd review panel (Verenigd Koninkrijk) of een
overheidsorgaan (Denemarken);
• de opzet van het mechanisme waarmee de naleving wordt afgedwongen: systematisch alle
beursgenoteerde ondernemingen (België, Italië,
Zweden), steekproefsgewijs (Denemarken,
Frankrijk, Portugal, Spanje) of naar aanleiding
van klachten (Verenigd Koninkrijk);
• de behandeling van de buitenlandse ondernemingen die in een bepaald land beursgenoteerd
zijn: er vindt (nogmaals) een beoordeling plaats
door het bevoegde nationale orgaan (Frankrijk,
Spanje) of er wordt vertrouwd op het beurstoezicht van het moederland (België, Denemarken,
Italië, Portugal, Verenigd Koninkrijk, Zweden).
 3 Beurstoezicht in de Europese Unie
Naast het accountantsberoep is een belangrijke rol
weggelegd voor de beurstoezichthouders ten aanzien van het toezicht op de financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen. In de
Europese Unie zal de implementatie van de IASs
gepaard moeten gaan met het opzetten van een
mechanisme waarmee de naleving van deze standaarden door beursgenoteerde ondernemingen
wordt afgedwongen. Dit is ook van belang in het
kader van de voortgaande integratie van de kapitaalmarkten in Europa als gevolg van de introduc-

OKTOBER 2001

MAB

De FEE kwalificeert Duitsland, Finland, Ierland,
Luxemburg, Nederland en Oostenrijk als lidstaten
zonder beurstoezicht3. De FEE maakt met betrekking tot Nederland overigens wel melding van het
bestaan van de Ondernemingskamer van het
Gerechtshof te Amsterdam als een instantie waar
belanghebbenden terechtkunnen met klachten
inzake de financiële verslaggeving van ondernemingen. De Ondernemingskamer wordt door
de FEE kennelijk niet gezien als een (passief)
toezichthoudend orgaan.
Het zal duidelijk zijn dat zolang er nog geen

445

pan-Europese beurstoezichthouder is, het voor
een consistente toepassing van de IASs in de
Europese Unie noodzakelijk is dat het (nationale)
toezicht op de naleving van deze standaarden op
elkaar wordt afgestemd en op Europees niveau
wordt gecoördineerd. Dit is ook nodig met het oog
op het creëren van een level playing field binnen
de Europese Unie, dat wil zeggen het scheppen
van gelijke voorwaarden en het voorkomen van
concurrentie tussen effectenbeurzen op het gebied
van de regelgeving. Het Forum of European
Securities Commissions (FESCO), de Europese
organisatie van beurstoezichthouders, zou hier een
centrale rol kunnen vervullen als coördinator van
werkzaamheden van de nationale beurstoezichthouders4.
 4 Beurstoezicht in Nederland
In Nederland is er op dit moment geen effectief
toezicht op de kwaliteit van de financiële verslaggeving. Het ministerie van Financiën heeft in
februari 2001 een consultatiedocument naar buiten gebracht waarin ideeën worden gepresenteerd
en vragen worden gesteld omtrent de introductie
in Nederland van toezicht op de financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen.
Het consultatiedocument en de daarop ontvangen
commentaren vormen de basis voor een kabinetsstandpunt dat het ministerie voorbereidt en waarvan het de bedoeling is dat het nog dit jaar aan het
parlement wordt voorgelegd5.
Het consultatiedocument moet worden gezien
in het licht van de hiervoor geschetste Europese
ontwikkelingen, waarbij in aanvulling op de
bestaande rol van accountants een toezichtmechanisme wordt gecreëerd dat waarborgt dat de IASs
binnen de Europese Unie adequaat en consistent
worden nageleefd. In deze paragraaf zal ik ingaan
op de volgende onderwerpen die ook in het consultatiedocument aan de orde komen:
• het orgaan dat wordt belast met het toezicht op
de financiële verslaggeving;
• de aard van het toezicht op de financiële verslaggeving;
• de scope van het toezicht op de financiële verslaggeving;
• de diepgang van het toezicht op de financiële
verslaggeving;
• de sanctiemogelijkheden.
ten rekenen, hetgeen logisch is, gezien de rol van
de STE bij het toezicht op het effectief functioneren van de kapitaalmarkt en zijn onafhankelijke
positie ten opzichte van de marktpartijen. Uit de
schriftelijke reacties op het consultatiedocument
blijkt een grote mate van consensus ten aanzien
van de rol die de STE als toezichthouder op de
financiële verslaggeving moet gaan spelen. De
STE ziet die rol (nu) zelf ook. Dat is overigens
niet zo vanzelfsprekend als het lijkt, aangezien de
STE in het verleden de problematiek rondom het
toezicht op de financiële verslaggeving en zijn
mogelijke rol daarin altijd terughoudend heeft
benaderd.
 Het ministerie denkt met het inschakelen van
de STE dus niet aan een vorm van zelfregulering,
maar aan een onafhankelijk toezichthoudend
orgaan. Dit spoort met de ideeën van de Europese
Commissie ten aanzien van het beurstoezicht
(Europese Commissie, 2000a, p. 10). Het ministerie denkt overigens nog een voortrekkersrol te vervullen (ministerie van Financiën, 2001, p. 3): ‘In
Nederland vindt thans de afweging plaats over de
wenselijkheid en inrichting van een toezichtmodel
dat internationaal geaccepteerd wordt, mede als
voorbeeld kan dienen bij het streven naar harmonisatie en uniformering van het toezicht binnen de
EU, en tot die tijd een comparatief voordeel biedt
ten opzichte van sommige andere landen.’ Het
lijkt mij twijfelachtig of Nederland op het gebied
van het beurstoezicht nog wel een voorbeeldfunctie kan hebben, gezien de wijze waarop dat in een
aantal lidstaten van de Europese Unie en in de
Verenigde Staten al is georganiseerd.
Aard toezicht

Toezichtorgaan

In het consultatiedocument worden de volgende
drie alternatieven genoemd ten aanzien van de
vraag hoe actief de STE zich zal moeten
opstellen6:
1. goedkeuring van de financiële verslaggeving
door de STE is vereist alvorens de onderneming tot publicatie kan overgaan;
2. de financiële verslaggeving moet worden
gedeponeerd bij de STE, die vervolgens steekproefsgewijs de gedeponeerde stukken aan het
toezicht onderwerpt;
3. in eerste instantie wordt volstaan met de verplichte deponering van de financiële verslaggeving bij de STE, maar de deponeringsplicht
wordt aangevuld met een klachtenprocedure.
 Het ministerie van Financiën denkt duidelijk in de
richting van de Stichting Toezicht Effectenverkeer
(STE) als het orgaan dat het toezicht op de financiële verslaggeving tot zijn takenpakket zou moe-

Het is evident dat de eerste twee alternatieven een
actieve toezichthoudende rol voor de STE impliceren. Bij het derde alternatief is de toezichthoudende rol meer passief van aard, waarbij de STE

446

OKTOBER 2001

MAB

uitsluitend in het geweer komt nadat overtredingen door derden worden gemeld of een klachtenprocedure is gestart.
In het consultatiedocument wordt een actief toezicht wenselijk geacht. Deze wens gecombineerd
met de constatering dat het toezicht een preventieve
werking moet hebben en niet mag leiden tot oponthoud in de openbaarmaking van de financiële verslaggeving, impliceert een voorkeur voor alternatief
2. De voorkeur voor het steekproefsgewijs beoordelen van gedeponeerde stukken vindt brede steun
in de schriftelijke reacties op het consultatiedocument. De STE kan naast een aselecte steekproef
ook selecte streekproeven trekken, bijvoorbeeld:
• de jaarrekeningen die zijn voorzien van een
geclausuleerde accountantsverklaring;
• de gedeponeerde stukken van ondernemingen in
het eerste jaar van beursnotering;
• de gedeponeerde stukken van ondernemingen in
een bepaalde bedrijfstak naar aanleiding van
recente ontwikkelingen;
• de gedeponeerde stukken van bepaalde ondernemingen naar aanleiding van klachten of negatieve publiciteit.
Bovendien kan de STE thematische onderzoeken
entameren gericht op een specifiek onderdeel van
de financiële verslaggeving, bijvoorbeeld naar
aanleiding van (actuele) ontwikkelingen in de
regelgeving of in de verslaggevingspraktijk.
 Het toezichtmodel waarvoor in Nederland
uiteindelijk wordt gekozen, moet voldoende zijn
afgestemd op het (actieve) beurstoezicht zoals dat
in de andere lidstaten van de Europese Unie is of
wordt opgezet. Dit gecombineerd met een centrale
coördinatie van de activiteiten van de nationale
toezichtorganen door een organisatie als FESCO
moet er voor zorgdragen dat in de lidstaten gelijke
voorwaarden worden geschapen en oneerlijke
concurrentie tussen effectenbeurzen wordt voorkomen. Daarnaast is het van groot belang dat in
Nederland en in de andere lidstaten van de
Europese Unie wordt gestreefd naar een toezichtmodel dat acceptabel is voor de beurstoezichthouder in de Verenigde Staten, de Securities and
Exchange Commission (SEC). De SEC zal
waarschijnlijk niet eerder bereid zijn om tot
erkenning van de IASs over te gaan. Dit betekent
dat Europese ondernemingen met beursnoteringen
in zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten
tot die tijd niet kunnen volstaan met financiële
informatieverschaffing gebaseerd op de IASs.
Aangezien de Amerikaanse kapitaalmarkt veruit
de grootste is in de wereld, is erkenning door de
SEC onontbeerlijk willen de IASs uitgroeien tot de
wereldstandaard voor de financiële verslaggeving7.
OKTOBER 2001

MAB

Scope toezicht
Bij de scope van het toezicht op de financiële
verslaggeving kunnen twee aspecten worden
onderscheiden, namelijk het toezichtsubject en het
toezichtobject. Het toezichtsubject betreft de
(categorieën van) ondernemingen die aan het toezicht zijn onderworpen en het toezichtobject heeft
betrekking op (de verschijningsvorm van) de
financiële verslaggeving die onder het toezicht
valt.
 In het consultatiedocument wordt aangegeven
dat het toezichtsubject uitsluitend zou moeten
bestaan uit de categorie beursgenoteerde ondernemingen. Voor het efficiënt functioneren van de
effectenbeurzen die steeds verder internationaliseren, is de betrouwbaarheid van de informatieverschaffing van essentieel belang. De kosten
verbonden aan het toezicht op de financiële verslaggeving van niet-beursgenoteerde ondernemingen wegen in de ogen van het ministerie van
Financiën niet op tegen de voordelen daarvan.
Uit de gepubliceerde commentaren op het consultatiedocument blijkt dat de ideeën omtrent de
onder het toezicht te onderwerpen categorie(ën)
ondernemingen enigszins uiteenlopen. Het
Koninklijk NIVRA geeft aan dat overwogen kan
worden het toezicht uit te breiden tot de zogenaamde instellingen van openbaar belang (public
interest entities), waardoor bijvoorbeeld ook nietbeursgenoteerde financiële instellingen onder het
toezicht vallen. De STE en Euronext willen de
groep uitbreiden tot de ondernemingen die zich
voor hun financiering wenden tot de openbare
kapitaalmarkt. Hiertoe rekenen zij ook de nietbeursgenoteerde ondernemingen die effecten uitgeven buiten de besloten kring van ondernemer en
direct betrokkenen. Naar mijn mening moet het
toezicht op de financiële verslaggeving – conform
hetgeen het ministerie voor ogen staat – (vooralsnog) worden beperkt tot de ondernemingen die op
grond van Europese regelgeving worden verplicht
de IASs toe te passen, dat willen zeggen de beursgenoteerde ondernemingen. Deze beperking van
de scope van het toezicht is gerechtvaardigd vanuit de overweging dat het belang van een adequate
controle van de naleving van de IASs is gelegen in
het wegnemen van inefficiënties in het internationale kapitaalverkeer.
 Bijzondere aandacht verdient de onderlinge
afstemming van het door de drie financiële toezichthouders – De Nederlandsche Bank (DNB),
Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) en STE –
uitgeoefende c.q. uit te oefenen toezicht. DNB
bijvoorbeeld houdt al toezicht op de financiële
verslaggeving van – beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde – beleggingsinstellingen (op

447

grond van de Wet toezicht beleggingsinstellingen
en het Besluit toezicht beleggingsinstellingen).
Daarnaast zijn er bij banken en verzekeringsmaatschappijen sectorspecifieke verslaggevingsaspecten die onder het (prudentiële) toezicht van DNB
respectievelijk de PVK vallen. Het is dan ook
nodig dat tussen de drie financiële toezichthouders
duidelijke afspraken worden gemaakt over de
‘werkverdeling’ en onderlinge informatie-uitwisseling. Daarbij is het mijns inziens wenselijk
dat het toezicht op de financiële verslaggeving
onder auspiciën van de STE plaatsvindt. Dit laat
onverlet dat de daadwerkelijke uitvoering van
toezichthoudende activiteiten ten aanzien van de
sectorspecifieke verslaggevingsaspecten aan DNB
c.q. de PVK kan worden overgelaten.
Is het standpunt van het ministerie met betrekking
tot het toezichtsubject in het consultatiedocument
stellig geformuleerd, ten aanzien van het toezichtobject is dat minder het geval. Het ministerie zegt
namelijk dat overwogen kan worden het toezicht
niet te beperken tot de reguliere jaarrekening,
maar uit te breiden tot het halfjaarbericht en de
financiële paragrafen van het prospectus en het
biedingsbericht. In de meeste commentaren komt
naar voren dat het voor de hand ligt het toezicht
ook te laten gelden voor halfjaarberichten en de
relevante passages in prospectussen en biedingsberichten gezien het belang van deze stukken voor
een goede werking van de kapitaalmarkt. Ik zou er
overigens voor willen pleiten dat het toezicht op
de financiële verslaggeving zich bovendien uitstrekt tot de persberichten waarin voorlopige of
definitieve (jaar)cijfers worden bekendgemaakt.
In de oordeels- en besluitvorming van kapitaalverschaffers spelen persberichten vanwege de
nieuwswaarde en de tijdigheid van de informatieverschaffing immers een belangrijke rol.
 Diepgang toezicht
In de ogen van het ministerie van Financiën zou
het toezicht in principe de vorm van een zogenaamde desktop review moeten aannemen,
waarbij de STE zich baseert op de door ondernemingen gepubliceerde en door de accountant
gecontroleerde jaarrekening. De STE zou wel de
mogelijkheid moeten hebben om aan ondernemingen een nadere toelichting te vragen.
Het ministerie merkt op dat het niet de bedoeling kan zijn dat het werk van de controlerend
accountant wordt overgedaan. De visie dat moet
worden voorkomen dat door de STE duplicering
plaatsvindt van werkzaamheden die al door de
controlerend accountant zijn verricht, vindt
terecht brede steun in de schriftelijke commenta-

448

ren op het consultatiedocument. De opmerking
van het ministerie conflicteert echter met zijn
zienswijze dat het toezicht zich niet alleen moet
richten op de correcte naleving van de verslaggevingsstandaarden, maar ook op de getrouwheid
van het gegeven beeld (zie ministerie van
Financiën, 2001, p. 8). Als de STE zich tevens op
laatstgenoemd terrein zou begeven, zou dat
gemakkelijk tot een duplicering van werkzaamheden kunnen leiden. De toetsing of de jaarrekening
een getrouw beeld geeft van de financiële positie
en behaalde resultaten, is immers primair het
werkterrein van de controlerend accountant.
Bovendien kent het beurstoezicht op de financiële
verslaggeving beperkingen met betrekking tot het
oordeel dat kan worden gevormd over het functioneren van een onderneming en de daarmee
samenhangende getrouwheid van het beeld dat
wordt gegeven.
 Het beurstoezicht is een zaak tussen de STE en
de onderneming. Daarin past het niet dat de STE
rechtstreeks de controlerend accountant benadert
en inzage krijgt in zijn dossiers. Hij dient dan ook
buiten het toezicht op de financiële verslaggeving
te staan. Dit laat onverlet dat de onderneming zich
in een gesprek met de STE laat bijstaan door haar
accountant. De accountant zou in voorkomende
gevallen overigens wel in de gelegenheid moeten
worden gesteld om te worden gehoord omtrent de
door de STE gestelde tekortkomingen in de financiële verslaggeving van zijn cliënt, althans voorzover hij die van een accountantsverklaring heeft
voorzien (naar analogie van art. 1001 Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering inzake de rechtspleging bij de Ondernemingskamer).
Sanctiemogelijkheden
De opvatting van het ministerie van Financiën dat
de STE alleen doeltreffend kan optreden wanneer
zij beschikt over adequate sanctiemogelijkheden
in het geval de financiële verslaggeving niet
voldoet aan de daaraan gestelde eisen, wordt
onderschreven in de commentaren op het consultatiedocument. Het ministerie denkt aan sancties,
zoals het (in de toekomst) moeten aanpassen van
de financiële verslaggeving die niet voldoet aan
de van toepassing zijnde IASs, het openbaar
maken van berispingen, het geven van boetes en
het opleggen van dwangsommen. Bij de bepaling
van de zwaarte van de sancties zullen de aard en
materialiteit van de onregelmatigheid of fout en
de vraag of er sprake is van opzet, een rol spelen.
Het ministerie ziet voor de Ondernemingskamer (of andere rechtelijke instantie) een rol
weggelegd indien een onderneming persisteert in
een weigering tot aanpassing en ook financiële

OKTOBER 2001

MAB

sancties niet het gewenste effect hebben. Daarnaast zou de Ondernemingskamer als beroepsinstantie kunnen gaan fungeren voor ondernemingen die het niet eens zijn met de sancties opgelegd
door de STE.
 Verenigde Staten is overigens actief van aard en
steunt in grote mate op de accountantscontrole bij
de ondernemingen die onderworpen zijn aan het
toezicht van de SEC.
5 Slotbeschouwing

L I T E R AT U U R

Het ziet er naar uit dat binnen niet al te lange tijd
in Nederland een vorm van actief toezicht op de
financiële verslaggeving van beursgenoteerde
ondernemingen wordt geïntroduceerd. Deze rol
zal worden toebedeeld aan de STE. Het actieve
toezicht zal waarschijnlijk bestaan uit het steekproefsgewijs en/of thematisch beoordelen van
gedeponeerde jaarstukken door middel van zogenaamde desktop reviews. Halfjaarberichten en
de financiële paragrafen van prospectussen en
biedingsberichten, alsmede persberichten zullen
mogelijk ook worden onderworpen aan het beurstoezicht.
De introductie in Nederland van een actief
beurstoezicht op de financiële verslaggeving moet
worden gezien in het licht van het streven om binnen de Europese Unie te komen tot een onderlinge
afstemming en coördinatie van het (nationale)
beurstoezicht in de lidstaten. Dit laatste is cruciaal, zodat de IASs niet alleen Europabreed
worden voorgeschreven, maar dat de naleving
van die standaarden ook Europabreed wordt afgedwongen. Hierbij is een centrale rol weggelegd
voor een op Europees niveau gecoördineerd of
opgezet beurstoezicht. Het bevordert de integratie
en efficiëntie van de kapitaalmarkten in de Europese Unie en het schept in de lidstaten gelijke
voorwaarden en voorkomt oneerlijke concurrentie
tussen de effectenbeurzen.
 Daarnaast is een adequaat beurstoezicht in de
Europese Unie – centraal of decentraal – van
groot belang om te komen tot erkenning van IASs
door de SEC in de Verenigde Staten. Deze erkenning is onontbeerlijk willen de IASs uiteindelijk
uitgroeien tot de wereldstandaard voor de financiële verslaggeving. De terughoudendheid die de
SEC nog steeds tentoonspreidt, komt met name
voort uit een gebrek aan effectief toezicht op de
naleving van de IASs. In de ogen van de SEC is
de kwaliteit van de financiële verslaggeving gebaseerd op de IASs daardoor onvoldoende gewaarborgd. De Europese Unie heeft in het proces van
wereldwijde harmonisatie van de financiële verslaggeving de sleutel feitelijk in handen. Dit heeft
als consequentie dat het beurstoezicht in de
Europese Unie c.q. de lidstaten van de Europese
Unie voor een belangrijk deel zal (moeten) worden gemodelleerd naar het voorbeeld van de SEC
in de Verenigde Staten. Het beurstoezicht in de

Cairns, D., (2001), International Accounting Standards
survey 2000: an assessment of the use of IASs in
the financial statements of listed companies,
David Cairns International Financial Reporting,
Henley-on-Thames.
Committee of wise men (onder voorzitterschap van A.
Lamfalussy), (2001), Final report of the committee
of wise men on the regulation of European securities markets, Brussel, 15 februari (Lamfalussy-rapport).
Europese Commissie, (2000a), Mededeling van de
Commissie aan de Raad en het Europees
Parlement; Strategie van de EU inzake de financiële verslaggeving: verdere maatregelen, Brussel,
13 juni.
Europese Commissie, (2000b), Aanbeveling van de
Commissie inzake waarborging van de kwaliteit
van de wettelijke controle in de Europese Unie:
minimumvereisten, Brussel, 15 november.
Europese Commissie, (2000c), Consultative paper on
statutory auditors’ independence in the EU: a set
of fundamental principles, Brussel, 15 december.
 Europese Commissie, (2001), Voorstel voor een
Verordening van het Europees Parlement en de
Raad betreffende de toepassing van internationale
standaarden voor jaarrekeningen, Brussel,
13 februari.
Fédération des Experts Comptables Européens, (2001),
Enforcement mechanisms in Europe: a preliminary
investigation of oversight systems, Brussel, april.
Forum of European Securities Commissions, (2001),
FESCO’s response to the EU’s new accounting
strategy; the final report from the Expert Group on
Accounting, Parijs, 28 februari.
Ministerie van Financiën, (2001), Introductie toezicht
op verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen, Den Haag, februari (consultatiedocument).
Street, D.L., S.J. Gray en S.M. Bryant, (1999),
Acceptance and observance of International
Accounting Standards: an empirical study of companies claiming to comply with IASs, International
Journal of Accounting, nummer 1.
Vergoossen, R.G.A., (1999), International Accounting
Standards: Esperanto of Babylonische spraakverwarring?, Datawyse/Universitaire Pers Maastricht.
OKTOBER 2001

MAB

449

NOTEN

1 Het begrip ‘beursgenoteerde ondernemingen’
omvat alle ondernemingen waarvan effecten worden
verhandeld op een gereglementeerde markt en alle
ondernemingen die een emissieprospectus opstellen
overeenkomstig de richtlijn waarin de vereisten voor
een beursnotering zijn vastgelegd teneinde te worden
toegelaten tot de handel op een gereglementeerde
markt (Europese Commissie, 2001, p. 6).
2 Zie persbericht International Federation of
Accountants d.d. 18 januari 2001.
3 De gegevens van Griekenland ontbreken in het
onderzoek van de FEE.
4 Zie de reactie van FESCO (2001) op de
Mededeling van de Europese Commissie (2000a)
inzake de verdere maatregelen met betrekking tot de
financiële verslaggeving in de Europese Unie. Zie ook
het Lamfalussy-rapport (Committee of wise men,
2001) waarin aan de Europese Commissie voorstellen
worden gedaan om het wetgevend proces in de
Europese Unie met betrekking tot de Europese effectenmarkten te versnellen. Het is de bedoeling dat
een comité van toezichthouders (European Securities
Regulators Committee) daarbij een belangrijke adviserende rol gaat vervullen.
 450

5 Op de website van het ministerie van Financiën
(www.minfin.nl) waren per 1 juli 2001 van de volgende organisaties de schriftelijke commentaren op het
consultatiedocument gepubliceerd: De Nederlandsche
Bank, Euronext Amsterdam, Koninklijk Nederlands
Instituut van Registeraccountants, Nederlandse
Orde van Accountants-Administratieconsulenten,
Nederlandse Vereniging van Banken, Pensioen- en
Verzekeringskamer, Raad voor de Jaarverslaggeving,
Stichting Toezicht Effectenverkeer, Verbond van
Verzekeraars, Vereniging van Beleggingsanalisten en
VNO-NCW. Daarnaast heeft het ministerie één
schriftelijke reactie ontvangen die op verzoek van de
afzender niet is gepubliceerd.
6 In het consultatiedocument spreekt het ministerie van Financiën in neutrale termen over ‘de toezichthouder’ of ‘een toezichthouder’. Ik heb het in het
vervolg over ‘STE’, aangezien het voor de hand ligt
dat deze organisatie de rol van toezichthouder op de
financiële verslaggeving gaat vervullen.
7 Zie Vergoossen (1999) waarin uitgebreid wordt
ingegaan op de voorwaarden waaraan moet worden
voldaan om te komen tot één wereldstandaard voor
de financiële verslaggeving.
OKTOBER 2001

MAB.
