De Indische scheepvaartsubsidies
DE INDISCHE SCHEEPVAARTNUBSIDIES.
Ter orienteering van her arbeidsveld,, w a a r o p men z~ch
b e w e e g t w a n n e e r men her karakter en d,e beteekenis van
zekere scheepvaa~'tsubsidies in beschouwing neemt, is het
goed aan te vangen met de constateering, de~t scheepvaartsubsidies moeten worden aangemert~t als een uiting
van w a k t i s c h e ecolmmie. Meer in het bij~oi~cLer kan word'er~ vastgesteld,, dat scl~eepvaartsubsidies zijn o,nder te
brengen on(ier dat deel der praktische economie, dat
wordt aa-r~geduid met den naam van ,,handelspotitiek" ,
terwij,1 ten slotte wellicht nog nauwkeuriger gesproken
word,t w a n n e e r men de scheepvaartsubsidies naar her
olld~erd~eel ,,verkeerspolitiek" verwijst.
W a a r scl~eepvaartsu,bsid~es in h,et atgem,een de strekldng hebben o m t e
komen tot nationaliseering va~l de
belangrijkste stoo~vaart','efbindingen van bet vaderland, o[
c~e koloni~n en waar bij her verleenen der subsi~dies niet
zelden de eiscl~ gesteld,, wordt tot aan.bouw van de te
bezigen scl~p,en op de nationale werve~, daar is her
6uidelijk dat we hier te doen hebben met een politiek
vaXl mercantJilistisc,hen oorsprong.
Sche,epvaartsu'bsgdies
helnben ortgetwijfeld een proteI_'tic,ni.stische t e n d e n z ; in
elk geval bedoelen zij bevo(wrechting en scheppen als
zoodanig op d,e t~estaand.e wettelij'ke g',etijkstellJng tier
vlaggen uitzo:nderingsgevaJllen, l-let schijn.t mij dan ook
toe, dat d,e sc~,eepvaa~tsu, l:sidies m<)eten worden besckouwd, als een ~ i d d e l om de vrije scheepvaar~politiek
eenigerm.ate in d,e hand te h.ou:den, ten einde ongewenschte gevol,olen van die politiek voor cen nationa~en
har~d,e], scheep~aart er_, ind,astrie te voorkomen.
Dit voor oogen houdeaade zal ik trachten een dlenkbeeld te geven vaaa dea;, aard en de beteekenis v a n de
scheepva,artsubsid~es in NedJerl,aaldsch.-/nd,i~.
 Er bestaan in 1%.-I. cMe ozesu.bsidieerde scheepvaalrt~
lijnen oncl,er Nederland~che vla.,o., te wetela:
1. de Ja.va-CN~a.-Japanli!n, ~)
~) Na her schrijven van dit artikel heeft deze ma.atschappij het
aan subsidie ontvangen bedrag aan den Staat terugbetaald, zoodat
de met haar gesloten overeenkomst is vervallen. Aangezien de overwegingen, die indertijd tot de subsidieering leidden, van blijvende
beteekenis zijn, heeft -de beschouwing van die subsidieering in dit
artikel haar plaa~s behouden.
97
2. de Java-Australie,]ijr~ en
3. de bootverbinding Ba,toekaras-Tjilatjap,
terwijl in N.-I. bo'ven~d~em nog te vermeld.er~ is eer~door
de Retgeering bevoorrecl~te ond, erneming, nametijk:
4. tie Konink)ijke Pa,ketvaart Maatsch,a,ppij.
Zoowel de officieele Reg'eerings-Almaa:ak voor N.-I. als
de Inclische begrootingen vermelden de Koninklijke Pal:
ketvaart Maatscl~appij (K. P. M.) als een .gesu.bs~dieerde
onderneming, doch zooals ik straks zal aaaa.toonen is dit
,min~er jttist doordat de met deze maatschappij geslote~n
algemeene overeenkomst hog slechts rept over een betaling va~ her vervoer van de pakketten der briever~post
en men hier dus Met meer van een ,,st~bsidie" kan
spreken.
In de eerste plaats neem ik n u :

de Java-~Clfina-Japanli~n.
 Reeds gedareaade het fijdvak 188,0 tot 1884 w e r d een
lijn vacn Jaya naar Chitin door d'e Regeering gesubsi~lieerd met een jaarlijl{sch bed.rag van f 40.000.--. Men
meenc~e dat de handel met C'h~a voor groote or~twikkeling vatb.aar was, docl~ toen c~e commercieele rest~lta~er~
.niet in verhou,cling bleken te staan tot de uitga,ven er~ de
Regeerir~g bovendie~ verwachCte dat d,e betrokken oncterr~eming~ de verbind~ng ook wel zon.der subsidie zou onderhouden, w e r a bet subsidie in 1884 ing'etrokken. Tot
1891 bleef de verbindin,g nog zonder su.bsidie intac.% om
in c~at jaar ptaats te nm;zen voor een lijn van een andere
maa.tschappij, die daarmede ech*er in e,en paar jaar tijgs
f 275.0,0r
verloor en in 1893 eveneens de zaak 0pgaL
In 1896 werd daarr.,a een pogimg in bet werk gesteld
om de liZn opnieuw in het leven te roep.en, cbch.'numet
een verlenging naar Japan. Reeds ~;a 11 reizen rrmest
ook deze die n,st wor.den gestaakt om:de~t me,n. tie verliezen
niet v e r d e r aar~d'ur[cl.e.
 Toch. gaven in 1902' we~:ter eenige Nederlanders uit
de scheepv-aartkringen den wensch te kennen de stoomvaart tu,sscl=en Java, China en Japan nogmaals aan te
v,~tten door middel va.n een daarvoor op te richten
naam, looze venn.oo,tscha,p, de ,,Juva-China,-Ja.pa~lijff'. W a a r
bet te voorzien w a s dat in de eerste 3aren met geringe
wi_nst en misschien met verlies g e w e r k t zou moeten word,en, was voor de ond,ernemi, ng een aa~nzienliik kitpitaal
benoodigd e.n om bet bijeenbrer~gen van dat k'apitaal mogelijk te maken meend~e de Minister van Kolonien Van
A s c b van Wijck. (eD diens tij,d.elijke vervaslger Minister
Bergansius), c~at bet gewenscht was o m t e
dezer zake

98
staatshulp te verleenen door een gedeelte van her te
1oopen risico o~er te nemen. De minister zag voor dezer~ ma~tregel vold,oend'e aanleiding in het feit, dat bij
de totstandkoming van bedoe!de verbind*hn_g gewich.tige
nationale en koloniale belangen betrokken waren.
 In d,e Memorie van Toelichling van her wetso,r~twerp
tot machc.iging van de Ministers van Waterstaat~ Handel
en Nijverhei4 en va~l Koloni~n tot het sluiten van ee.l~
overeenkomst voor het onderlmu,d~ell van een stoomvaartdienst tussch.en Java, China eta. Japan;, i) t.ooaade de Minister
van Koloni~n aan, dat die hmadel met China en Japan
een periode van ontwikke'lil~g was Lr,,getreden, doch chat
voor eean verdere krachtige ontplooiing van den handel tusschen Ned.-Indi~ en de omliggende Aziatische landen de
weg ge$ffend moest ~orden, die tot die ontplooiing leiden
kon. De Min,~ster was van oor5eel d,at een directe stoomvaaxt tusschen Java en China en Japa~ daarbij behulpzaam kon zij~n*, omdat daard~or het ond'erlinge handelsverkeer met d,e machtigste Aziatische rijken ten sterkste
zou worden aa~gemoedigd. Verd~r w e r d d,e verb'mding
nuttig geach,t vcor den aanvoer van Chineesche werkkrachten voor d,e mijnexl~loitaties in N.I. en voor het
verkrijgen van eeta indirect ha~Jelsverkeer met de Westkust vaa Noord'-Amerika door middel van doorvoercognossementen. Behralve een commercieel belang zag de Minister in de totstandko~ing van de Java-Ch~nh-Japaolijn
e e n staatkundig belang a a n g e z i e n hij het gewensch~achtte,
d~t de Nederla,r~dsche vlag, die zoo goed als geheel uit
c~e Jap.ansche er~ Chineesche havens was verdrongen,
w e d e r trachtte bet verloren terrein te herwitrmen om te
voorkomen,i dat h'et verkeer tusschen de Ned.erlar~dsche
k~)lonien en Oost-Azie in de naas~e toekom~st voor goed
on,tier v r e e ~ d e vlag zou plaa,ts hebben.
Ik ach~ het wel van bcelaag er hier c~e bijzor~dere aandach,t op te vestigen, dat het ui~ar~gsp~nt tier subsid4eering van de Java-C~na-Japanlim is te vind,en in een
politiek, d , i e beoogt ee,n krachtige ontplooii'ng van den
l~and~l tusschen N.-]. en 4e omliggende Aziatischa landen.
 De totsta~d,koming van de Java-China-J~pamlijn is tierhalve niet h,et eind~loel, doch een der middelen. Wanneer men dit in aanmerkin~ r.,eemt is h,et wel opcnerkelijk, da~ de op d~e subsid,ieering van deze l i ~ betrekking
hebbende officieefi_e stukken slechts zeer ter loops over
het ein.d~doel spreken en dat het eigen,lijke streven in
een vrijwel verb~)rgen zir.~etje in de Memorie van AntI) Mere. v. Toel. Wetsontwerp Zitting Tweede'Kamer 1901-1902-170.
 '99
woord maar heel even word.~ aangeroerd. Men had mogen verwacbXen, dat de voor Indi~ gehu.ldigde buitenlandsche verkeers,politiek bij deze gelegenheid wat dial
delijker belicht was geworden en dat daa,rbij zou ztjn
aangetoor~ci dat tiet aanv~:ter~ van de Java-Ch&na-Japanlijn
ir~lerdaad de eerste uiting van die politiek behoorc~e te
zijn. Als een Minister sPreekt van d:e noo6zakelijkheid
van her effenen van den w e g om tot v e r d e r e on,twikkeling van den Ned.-In, dischen handel in Oost-Azi~-te komen. en de Java-China-Japanlijn daarbij noemt als een
d.er mix~elen om den w e g te effenen dan had de Minister tever, s de ,amdere middelen moeten aanduideaa OlI~de
Volksvertegenwoordiging in staat te steller, o~n dooI~ onderlinge verget~king het eerst te b,ezigen middel op zijn
juiste w a a r d e te schatten. Indie~a dat wordt nag;elater,,
indien geen perspectief wordt gegeven, dan valt de encadreering v a a den maatregel w e g en k.rijgt mer~ met e e n
op zich zelf staand genial te doen, dat los van zijn omgeving moet worden beoordeeld,. Aldus is dan ook ges c t i e d met de subsirdieering van de Java-China-Japanlijn, want van de leden der Staten~Ge~eraal schij;nt blijkens de gehouden redevoerin, gen: ~) alleen Dr. Bos rekenin, g gehouden te hebben met de mogelijkheid, clot deze
subsidieering de eerste zou kunnen worden va,n een reeks
maatregelen ter bevordering van den Indischen handes in
Oost-Azi~, speciaa,1 ir~ den vorm van scheepvaart-m~l:sidies, walmeer namelijk de Regeering de lij.n harer politiek v e r d e r zou wenschen door te trekken.
 H o e het zij, : de subsidieering tier J a v a - C t ~ n a - J a p a ~
tijn steunt ma.miskembaar op staatkundige en op co .mmercieele belangen of zooals de consideraaas van de betrokken w e t 2) te lezen g,eeft : de su,bsi.dieering is gewe~asch,t
,,om rederJer~ vaxi nationaal en k.oloniaal belang". V a a
onmidd,ellijk belan.~ voor den Ir~dischen handel, waardt)or
terstond de voordeelen gevoeld, moesten worden, w a s w e l
de om'standigheidl, da.t de Jav~-CNna-Japanlijn overlading
in Singapore va,n, vrac,hten bestemd voor China en Japan
overbodig maa~kte.
W a a r her suk'sidie overigens in verband met de vergemakkeli.iking van bet, ha~16elsverkeer tussctaen II~di~ en
China ell Japan voor zich zel[ spreekt, trekr bet de a a m
clacht, clkat de totsta,~.dkomia0g van d,e li!aq o o k voor her
moederland van zoodranig gewicht geaeht werd,, dat door
de Regeering beslot.en w e r d de uitgaven voor het sttbsiclie gelijketi.ik te verdeelen tusschen Ned.-Ii~di~ en Ne') Zie Handelingen Tweede Kamer 1901.--1902, blz. 1572.
~-) Zie Staatsblad 1902, n o. 1~8 en 1908, n ~ 26.
 100
derland. Naar het mij voorkomt hebben w e hier met een
zeer eigenaardig geval te doen. De betrold~en Memorie
van Toelicl~dng toch motiveert deze koste~xverdeeling in
de eerste plaats aldus, da~t het bevorderen van het ha.ndelsverkeer tussctJen N.-I. en de Oost-Aziatische la~dea
ev~enzeer eer~ Nederlandsch belang te ach.ten is, ,,waar
kapitaal, werkka'ach,t en arbeid in het moe~lerland ir,~zoo
l'moge mate bij d.e~n Noel der cuttuurondernemingen in
onze Oost-Indische bezittingen zi;n be~rokken". D e z e m.otiveerir~g is van atgemeenen aard en als zoo~a~lg is Zij
niet alleen op de subsi.dieering van een stoomvaart~lijn
~;'an toepassing, d,och oGk op Mle anc~ere n~aatreg~
overl'~eidswege om de welvaart in N.-I. te bevor~eren,
l~etwelk dit beteekent, dat Nederland ook in de k0sten
van die andere maatregelen voor de helft zou moeten
bijdxagen. Het spreekt van zelf, dat dit in li)nrechten
strijd zou z{jn met d,e Inddsche fi,n.anci6n.ptol~itiek, die
aanstuurt op volkomen zelfsta.n, digheid van het IndiscNe
[i~antiewezea. In de tweede pla~ats w e r d in d:e Memorie
van Toelichting ten g-unste van de gezamenlijke beta!i~g
van het subsidie op her argument gewezen, dat ten gevolge van de totstaa~fikomin.g ~an de Java-China~Jat~artlij.n Nederla~dscl~e ha.ndelshuizen in het V e r r e Oosten
zullen verrijzen, die ook den invoer van Nacterl~.n~lsche
niiyerheidsprod~.cten zu,llen bevorderen. Even,wel schijnt
ml; ook dit argument niet geheel van bedenkiP~ogen vrij~,
want - - afgezient vat~ het onzekere van, her beoogtle d~el,
voora.1 i.n verba.nd met de zich sn, el ontwikkelel~de ]apansche nij~cerheid ~ zullen de ladingen tier J~va-ChinaJapanli.;n zeker slechts voor ee.n gerin, g deel uit moed~rlarxlsche voortbren,gselen bestaa.n en zal de bedrijfspo!ifiek d,er maatschc~pi~,ij in de eerste ptaats aa.n.dacht moeter~ geven aan her samenbrengen van d,e han~eisbela~lg e n van Chfiraa en Japan en die van Java. A l w e e r was
Dr. Bos de eenige afgeva~ardigde, Clie in het mede-betalen van het moederlaad lets zag war N e t in orde was.
 Het moet ech.ter verwondering wekken, dat g e e n b e s l i s t
protest w e r d aangeteekend teg'en deze eenigszins verborgen s u b s i d i e e r i n g uit de Nederlair~dsche scha,tkist v,a~n een
onderneming in bet V e r r e Ooste]a, die niet alleen niet
uitd~-uk'kelijk in het belang van het moederland w e r k t ,
doch die zelfs als bet e r op aan komt de Ned~erlanc~sche
bela.ngen bij de Ne~lerl.-Indische zal moeten t e n al:hter
stellen.
W a t thams her bedrag van het subsidie betreR her volgende~
Bij de vaststelling van dat bedrag plaatste de Regeering zich op bet stan~i~unt, dat het red,elijk is, dat de

101
betrokken on..ciernen~ing, zoodra zij winsten gaat behalen.,
de gestorte bedfagen a a n den staat terug betaalt.
Door den Staat wordt gegeven een subsiclie vm~:
f 300.000'...--- per jaar gedurend'e de eerste vi~f jaren,
[ 250.000.-- per jaar ge~nrende de tweede vi]f jarent,
f 200.04,0.- per jaa.r geduren~le cte derd,e vij,f jaren.
 Ter zake van d,e terugbetaling r a n d'e ge~oten subsidies is bepaald, dat aan den Staat wordt uitgekeerd ~f5
van l~etgeen van c~e wir~st tier onc~erneming' overbgj{t indien aan (le aand.eelh,ouders meer daa 5 % over her gestorte kapitaal zal worde,n uitgekeerd. Var~ het resteerende 3/5 d,eel van de overwinst worclt d,an eerst nog
4 .go over het gestorte kapi:taal aan de ve,nnootsctlapluitgekeerd om ten slotte r a n het dan nog overblijvende
bedrag N aan d,en Staat en 88 aan de vemmotseha~ toe
te kennen. De terugbemlingen ~eme'n d~s eerst eer~ aa,nrang w a n n e e r er een dividend van minstens 5 % uit.gekeerd word,t. Er w a r e n e r ,
c~ie aa.nvant~eli]k meender~,
dat deze maa.tregel er toe zou leiden, dat er nimmer
m e e r dan 5 % uiN'ekeer8 zou word.en,, ~ c t ~ t e r e c h t k a r t
men aannemen da,t de aarJc~eelho~ders van een scl~eet~vaartond.erneming, die haar werkkring in llet-Verre Oosten heeft, op c~en d~ur niet tevreden zouden zijr~ met
een divi~endl, dat niet bm-en 5 % stijgt. H e t i s d'an ook
gebleken, d~at het divid.en~ hooger werd. e/1 dat dientengevolge begonnen moest worde,n met terugbetafing aan
dei,~ Staat. Het subsidie aa,n de Java-Ch~ina~-Japantij,n.heeft
derhalve bet karakter van een reme~oos voorsctmt, zoodat de Staat alleen de rente van de subsidie-bedragen
mist.
 W a n n e e r men nu de voorwaard.en in oogenschou,w
neemt, die van regeeci.ngswege aan de toekenning va~r~
het subsidie verbonden zijn, clan ziet men chat d~e voorwaarden c~e volger~J,e zaken betreffen"
1. het vastffeg;gen d,er vaarbeurten en routes;
2. het vrije p o s t v ~ r r o e r ;
3. de waarborg van het nationale karakter d,er ol~.,derneming ;
4. de bevor~ering van den Ne&erl~ln.dsch~n scheepsbouw.
Ad lum. De vaarbeurten ei'., d,e te volg'en routes zija~.
aldus omschreven, dat jaarlijks m.et geregelde tusschenpoozen 13 reizen moeten worcten afgelegd, w a a r o p m o e t e n wor(ien aangedaan Soerabaja, Semarang, Batalvia,
Hongkong, Sha,nghai, Yokohama., Kobe en Amoy, waarvan de Javaansche h a v e n s en Hongkong zoowel op de
hee~reis als op de tertNreis. In 1907 werd daarbij be~
paald~, dat elk d,er 13 reizen desverkiezend kan w o r d e n
Eco~r. 1 9 1 9

6

02
vervangen door twee reizen, namelijl~ een tusschen Java
en China en een. tusschen Java en japan. Op de reizen
naar China moet Hong'lmlN, Shaltghai en Amoy worden
aangedaan en op de reize~ naar J a p a n : Yokol~ama er~
Kobe.
Ad 2urn. BlievenmNen en voorwerpen van de pak2
ketpost moeten zonder vergoeding worden overgevoerd.
Door deze bep~ling word't cl~s van de onderneming ee.n
kostelooze dienst gevord,erd, wamd~or het subsidie, do.t
zooals wij za.ge~ eigeNijk bestaat uit de rente vaa de
uit te keeren bedragen, voor een belangrij'k deel vergoeding rindS.
 Ad 3urn. Het nationa,le karakter d,er on,dei:neming
wordt gewaarborgd door den eisch, dat her personeei d:.er
stoomschepen Nederlanders zijn of behooren tot de in,
5eemsche bevoNing van N.-I. en door den eisch, dat de
onderneming zelf een Ned'erlandsche vennootschap i s ,
waarv .a:n de besttmrders en de vertegenwoordigers Ned,erlanders zijn.
A d 4urn. De bevordering van den Nede~landsc~a,en
scheepsbouw %ndt plaats door de bepalil~g, dat alle
schepen der onderneming in Nederlan~l gebouwd moet e n worriers. Ongetwijfeld, hebber~ w-ij bier te doen met
een protectionistische bepaling; wel kan men niet zeg~
gen dat ten aan.ziea van c~en Nederlandscher~ sc'heepsbouw in bet algen~een een protectie-politiek gevoerd
wordt, doch opmerkelijk is bet, d,at de Regeering niet
sclaijnt te aarzelen om c~en scl~eapsbouw incidenteel in
beschermi.'ng te nemen. Aangezien d~ze beschermir~g ook
is toegepast bij l~et toekennen van a.ndere subsidies aoa~
I.ndische scl~eepvaartond,ern,emingen en de Nedertanzlsohe
scheepsbouw zich daardoor den bouw van een groot
aantal stoomschepen buiten vreemde concurrentie toevertrouwd zag, is deze maatregei stellig van groot be~ang
te acNen.
Dat de subsidieering tier Java-CMna-Jaga~li]m goede
gevolgen heeft gehad, karl in de eerste plaats w o r d e n
opgemaa.kt uit den welstand der onderneming zelf, die
over 1913 reeds 8 % dividend uitkeerde en over her
jaar 1917 zelfs 20 %. De vloot der m~a~tsc~ppij!breN~de
zich gestadig uit ea~ bestaat thans uit 11 g r o o t e stoomschepen, metende tezame~ ruim 60.000 register tonnen.
 Het hamdelsverkeer ham sores zoo plotseling toe, dat d~
maatschappij bli~)kens haar verslagen telkens genoo~zaakt
was schepen te charteren. T a l r i j k e reizen werd~.n door
de maatschappij boven het contract met d,e R e g e e r i n g
ondernomen, maar wat vooral van zeer g-root belang
moet word~en geach~ is de uitbreiding van den dienst

~103
der maatscha,ppij naar de Westkust va~a Amerika, waartoe h,et oorlogs;aar 1915 een zeer gunstige gelegeaaheid
hood,. Onder den naam van Jawt-Paeifielijn is thaws met
behulp van de stoomvaartmaatschappizien Nederlan,d en
Rotterdhmsche Lloyd, een geregelche dienst ontstaaa~ van
Java via Manilla en Hongkong naar San Francisco, warardoor bet m o g e l i k is geworder., op Nederlandsche schepen de reis om de wereld te maken. Het behoe[t geen
betoog, d~t her voor de v e r d e r e economisch, e ontwikkel i n g van N.-I. van bet g'rootste gewicht is, dat deze bezitting tha,ns ook recbtstreeks reel Noord~Amerika verbond.en is e~ aldus profiteeren kan van de groote v r a a g
daar te lande naar rubber, tin, kapok, pe,per, enz., ter2
wijl andersom Noord~-Amerika ve!e artikelen uit haar
grootm4ustrie in Indi~ zal ku~nen afzetteaa.
Zoo ziet men, dat bet subsidie waardoor de oprichting der Java-China-~apanlijn mogelijk werd, inderda~c~
ri)ke vruchten drwagt. De waa.rd.e van het handlelsverkeer tussehen Jav,a er~ China en Japan ham, blijkens de
officieele Ned.-Indische handelsstatisdeker~, in bet tier~jarig tijdvak 1904 tot 1914 (her laa,tste xtormale jaar)
van bijna 40 lrdllioen gulden toe tot bijna 84 m i l l b e n
's jaars en verd~abbelde dlus, zoodat men ook te die~a
opzichte uiterst voldaan kan ziin.
H i e r m e d e van d,e Java-China,-Japanlij,n ,'ffstappende kom
ik. tot
de "Java-Australi~-li~n.
 Reeds in het midd~en der 19e eeuw w e r ( I t e r v e r g r o o ting van het wederzi~dsch afzetgebied voor de producten van Java en Australi~ een stoomvaartdier.st ingericht
op rekening vaa~ de regeerirrg van Queen,sla~d', m.etsu~sidie van bet Ne~.-Ind~sche gouve,rnement. D e z e 'dienst
moest echter na een zestal reizen om fina,~deele redehen worden gestaakt en sinds dden werdea3 hog w e l v e r schillend,e pogkngen van Nederlandsche zijde in bet werk
gesteld om een blijvend,e verbinding in bet leven te 1-oe~
pen (waaronder in her bijzonder genoemd moet worden
de op knitiatief van de firma Reynst en Vinju te Batavia georganiseerde dienst), doch M deze pogirrgen mislukten on4ar~ks geldel"ken stetm van de Regeering. Va~raf 1881 w e r d dan. ook de v e i b f ' n d ~ g tusschen Java en
Australi~ alleen onderhou.den door een drietal Engelsche
en een Dlfitsehe onderneming, die de havens van Java
slechts aand~eden als tusschenstations.
 Deze toesta,nd d.uurde voort tot 1908 toen de politiek
van Gouv.-Generaal Van Heutsz zich ook in d e z e aa,n-

104
gelegelaheid deed geldJen. Deze Landvoogd ke~ade namelijk aan een natioiu~le verbind~.ng van N.-I. met Australit~
zeer reel waard,e toe. Hij acl~tte zulk een verbha~ling
een gebiedenden eisdh des tijds en zag daarin door de
daarvan te verwacl~ten or~twikkeling yam ha,ndel e,n verkeer en her nauwer toehalen der handelsbetrelddmgert
tussch.en I n d ~ en h.et Austra!ische yolk, her eenig,e
blanke yolk in het V e r r e Oosten, ee~ l~rcwhtigen facto,"
tot versterking o~zer positie in Oost-AziO. De heer V a n
Heutsz 1let dan o ok niet na om bij de NeO:erla~dlsche
scheepvaal-tondernemingen d~ noodige belangstellin~voor
d,e verbinding op te wekker~ met bet gevolg, 6at 4e Koninklijke Paker
Maatschappij besloot om met steun
van de stoomvaart-maatscda,z~pp4jen Nederland en Rotterdamsche Lloyd de gewenschte verbindin,g tot stan.ct te
brengen.
In J.uli 1908 werd, de lija~ op AtLstrali~ geopend~,, d~e
vanaf Jamuari 1909 door een nCaaaa,delijksch,en dienst on4erhouden werd. Ten einde den dienst aan geen er&ele
bepaling te t-inden opda,t de lijn zich op geheel natularlijke wijze zou ku.nnen c~twik~elen, Yroeg d,e K. P. M.
 aanvankelijk geen subsidie aaaa, doch toen de verliezen
hog a~un~erkelljk grooter bleken dan verwach~t werd~ zag
de maatschappij zieh in 1.911 genoodr
zich om g e l
d,eliiken steun tot de Regeering te wenden, welke steun
c~aarna ook verleend werdv
Op welke gror~den werd, nu deze stem5 verschath ? Na4at gebleken is, dat d,e subsi, dieerin.g van d,e Java,-ChinaJapanlijn door de Regeet"ia~g als een der mic~d,elen genoemd w e r d tot on,tplooiing van den hmadJel van N e d e r l . Indie met de omiig~gertde Aziatiscl'~e landel:,, ha dJ men
mogen verwachlen dat men van r e g e e r i n g s w e g e d~l~elijk had, laten mtkomen, chat ook de subsidieering van de
lijn na.ar Australi~ ~ al heeft men hier niet met een
Aziatisch land te doen - - roll, omen in het gedachte s~bsidie-stelsel past. Doch,, niets daaavan. Na een opsmxt-.
ruing van de arti'kelen, die in her har, delsverlreer tusschen Ned,.-Ir~die eaa Australie waren opgenomen en hog
opgenome,n zouden kunnen word~en, word,t in d,e Mere.
v. Toelichting w-m het betrokk;en wetsont~verp ~) metl,egel,
d eeld,, dat de Minister yam Koloni~n geheel instemt met
her gevoelen van de In~sch,e Regeering ,,dat her belang
van Ned,.-Indie vordert om door her verleeneaa van financieelen steun tot her in stand houden van de verbinN n g met AustrNie me6e te weeken". Dit klinkt al zeer
slap, her onthoudt tier subsi,dieeri~ag een ruggegraa~t en
1) Mere. v. Toelichting Zitting Tweede Kamer 1910--1911-201.
 105
geeft dan ook weinig d.unk van een doelbewhst strevea
4er Regeering om Ned.-Indi~ ook door mid4el van de
nationale scheepvaart tot een eco,nomisch steunp,unt in
Oost-Azi~ op te werken. Waarom maakte de R e g e e r i n g
4e in 1908 door Gouv.-Gen. Van Heutsz gebezig~l~
woorden niet tot de h,are en w e e s zij er niet op, d~t
(le nationale verbinding" met Austra,li~ ,,als een krachtige factor tot versterking onzer positie in Oost-Azie w a s
aan te merken" ? Evenwe[ : de Volksvertegenwoord~ging
nam genoegen met 4e motiveering en het subsidie w e r 4
toegestaan. Het trekt de aand, acht, dt~.t 4e consklerans van
de betrokken w e t ~), even,Ns van die betreffende 4e JavaCh4na~Japanlij.n, s.preekt van een subsidieering ,,om re~e.nen van ~ationaal en kolonia.al belang", doch w e hebben hier waarsch~j~lijk slech,ts te doen met de a,m,,btelijke gewoonte om zooveel mogelijk overeerbkomstig een
antecedent te wei-ken.
 Het subsid~e d,er Java-Australi~-lijn welxl vastgestel4
op de helft van het verlies, dat ~oor de K. P. M. n~et
her onderhoutden van d,eze lijn ~anaf haar o p e n i n g in
1908 had geledten el:, wel]icht e,og zou lijden,, met ~ e n
verstande dat h,et su,bsidSe bet bedca~g van f 1 5 0 . 0 0 0
's jaars niet mag overtreffen. In d,e prakt[jk bleek l~et noodig steeds dit m.aximum,-bed'rag uit te keerer~ en ook op
d~e loopenr.le In,dische begrooting treffen w e dit bed~:a~
nan. In her verslag tier Maa,tsohappij over her jaar 1'91g
wordt verme'ld, dat d,e ontvaa~sten d,er lijn geleid, eli}k
vooruitgaan, maar hog lang niet voldoende w a r e n c ~ op
te w e g e n tegen 4e stij,ging der bedaijfskosten, welke l~et
in 4e vaart bre~gen van groote schepen med~ebraeh,. In
h.et verslag over 1914 wordt daarna me4edeelino gedaan
van den tegenslag 4oor cben oorlog teweeggebra,cl~,imet
name c~oor het uitvoerverbecl c~at in AustrNie uitgevaardigc~ werd, in welk verbod ook die goederen, b e g r e p e n
waren, welke het l~oofd~l:,estand~deel d er gewone lading
uitmaakte. B?i}kens d~e verslagen over 1915, 19.1,6 en
1917 tra.d, echter w e e r verbetering in dtoor ae toeneming
van her goed, erenverv,oer op d,e uitreizen. Her laat zich
evenwel aanzien, dat bet subsidie wel tot h,et laa,tste
jaar 192,0 zal moeten worden uitgekeerd. Het moet aamgenomen worden, dat d,e Regeeringscommissaris aar~ deze
zaak voortd~urende am~,d,a:cht schenkt.
Intlussch.e~ is ook dtit subsid,ie slechts een renteloos
voorschot en zal h,et later in elk geval van de winst moeten worder, terugbetaald naar verhvuding van het d~or
ieder der partijen gedragen verlies.
 ~) Zie Staatsbiad 1911, n ~ 301,

106
De aan d,e subsidieering verl?onden voorwam'~len komen geh,eel avereen met d~ie gesteld ter zake va~n de
subsidfieel-ir~g van de Jax~a-China-JagaNijn. Ook in (lit
geval is geeisch~ vrij postvervoer en aar~bc~uw va~ de
schepen op nationale welwen. Over her rmtionMe karakter der ond~erneming behoefde d~tmaal niet g.erept te
worc~en, omdat de .K. P. M. reeds door een overeenkomst met de Regeering daaraan gebonden was. Aartgaan(ie de v a~rbeurten en de routen w e r d bepaaldl, dat
elke maand ~4n reis gemaakt zou worden, waarbij zoow e l op de l~een- als op de terugreis zou word, en aang e d a a n : Ba,tavia, Semarang, Soerabaja, Brisbane, Seydh e y en Melbourne.
Maar beh, alve deze voorwaarc~en treft men in de aangegane overeenkomst hog een, bepaaing aan met zeer
merkwaardigen inh~)ud. In axt. 15 van die overeenkomst
leest men namelij'k: ,,De maatsckappij verbind~ zich
geen vervoereor~tracten veer steenkolen van Australi~ naar
Ned.-Indie af te sluiten tot vrach,~en benerSe~ d'.e ,,cOdarent rate" va,n den dag van a[sluiting." De verk~laring
van deze bepaai,ng vi~d(t men h~ her slat ~,an de Mem.
v. Toelichting op her wetsontwerp, w a a r men leest, a~t
de bepa,ling heeft te voorkomen, da.t de mark~prijs der
kolen op Java, waarbij ook he~ Gouvernement uithoofde
van bet kolenbedrijf op Sumatra groot belang h~ee[t, wordt
gedru,kt door d:en aa,n,voer van kolen tot abnorma,le prijzen ~toor m4r2del ~-an de o~esubsidieerde lijn.
Ziebier d,as alweer een v,erborgen protectie-n~aatregel.
 Terecht teekende her \,'aorl. Verslag tegen de bepaaimg
verzet aan en werd er de ~m:,4ach,t van den Minister op
gevestig4, dat het niet juist is om aan 4,e verbruikers
de gelegenheid, te ontnemen am zich op de meest voorde elige wijze vaal de r.oodige kolen te voorzien. Her
komt mij ech,ter veer, d.~ behalv.e dit economisch argument hog geldt eer~ argument van tactischen a~ard, hieruit bestamN'e 4at h,et l',ezwararlijk aan,gaat de bedoelde
be.palil~g uitsl~u.itend; te doen gelden veer een staatsexp/oitatie en dat de R e g e e r i n g eigenlgk veer d,e consequentie staat, c~at zij bi[lijkheiC,sh,alve meet voorsch.rijven, dat geen en,kel in,voerartikel bened,en de ,,current
rate" naar Ned. Indifi v e r v o e r d mag wol<len em concurrentie met de moe0erlandsche producten te vaorkomen, hetwelk w e l zeer bedealkelijk worden zau.
 H o e weinig 4e Regeering over dit punt heeft 4oorged,achr bewijst w e l her volgende. In bet Voorloopig Verslag w e r d van an~dere zijde tegen de subsidieering bezwaar gemaakt, omdat Australie deardoor va.n Ned~rlarrdsche zijd,e geholpen zou worden in haar conct~rren-

107
tie met de Ne4erlar~dsche t-oter. De Minister van Kolon,i~n antwoordlde dl.tarop, dat dit b e z w a a r door hem Met
als ernstig gemeend besch~t~wd werd, omdat de Nederla,ndsche w e t g e v e r de belangen van den Indisehen consument bezwaarlijk kon acMerstellen bij die van den Nederlandschen producenL Het merkwaardige van l~et geval is
nu, dat Boor ever~he4oelde bepaling de Regeering zelf
d,e belangen van den Ir~d4schen consument wel achter
stelt bij ha ar eigen belangen a,ls ontginner van koteamijnen! Deze zaak klop~ r.,iet en n.b.m, heal de Reg*eering juister gehar~eld d~)or de bepa]ing geheel w e g te
laten, want geen enkele ond, erneming zal op den, d~a~r
beneden den current rate kunnen vervoeren., terwijl ~ls
het er op aan ,kom,t om de Australische kolen, in IrMta
te introdu,ceerea d~.arv:oor van Engelsche zij&e wel bet
noodige zM wor~len verrich,t.
Hiermede kunnen we afsch,eid nemen, van 4e J~vaAustralielijn en .daarbij uit die o[ficieele l~an.d.elsstafistieken aa~nteekenen,, d,at de w a a r d e van c~en ha~d~lsom~, et
tusschen Java ea~ AustrMie ~:anaf het jaar 1908 ( w a ~
in de lijn geopen~ werd~) van nog geen f 10 mflli~)en is
gestegen tot f 30 millioen in 19.14, zoo4at de l~,an,d'elsomzet in den tinct van 6 jaxen met 200 ~o is toe4"enomen.
 Beh'alve de subsidies toegekend aan d,e Java-Ch~na-,Japamlijn ell aan d e JavatAustrali~ Lijn, waarbij z~ch d~s
de buitenlandsct~,e hand.elspolifiek deed gelden, besta~t in
Neck-Indi~ nog sinds 1910 eei,J onbedui6end susid~e toegekend aan een in den Archipel zelf werken4e on~Mrnemin.g. Ik heb bier bet oog op
de

Batoekaras-Tjilatjap-verbinding.
Deze verbind~r~g, die or~derh~uden mag worden 4oor
stoom- of motorbooten en die loopt langs de zuid~kust yaw
Java, is in hand~en van de ,,Vervoer- en Har~d,el-moJatschappij S o e k a p o e l a ' . Aangezien de subsidieering van
deze lijn bij besluit van den Gouv.-Generaal w e r d toegekend e n (~aarover d~s geen, openbare stukken bestaan,
kan slechts wor(~en medegedeeld, dat her subsid~e f 200.per maand bed.raagt en voor den tied van 10 jaar w e r d
verleen4, indlien namelijk de zuivere winst der onderneruing minder bedraagt dan 10 ~o. Her !ijntje moet tweemaal per w e e k worden bevaren. Bij g e b r e k aan openbare gegevens kan ik niet v~ermelden" welke 4e motiveering van d.e toel~en,ning ~a~ het subsidie was, 5och wanneer men in aanmerking neemt, dat Tjilatja,p ~e r~)ornaamste h,aven van Java's Zuidkust is, dan is het d~idelijk, dat bet lijr~tje zal kunnen N.,d~'agen tot het ver-

108
levendigen vaaa den uitvoer uit die haven, terwi~l het
daarbij tevens van nut kan zijn bij d'e bevordering van
d,e welvaart der betrokken gewesten.
Besch'ouwen we th,ans de b,evoorrech,te positie van

de Koninklijke Paketvaart Maatsehappi~.
 Zooals ik reeds ill d,eu~ aanvang opmerkte, ka.n m~n de
K. P. M. niet meer een g e s u ~ s i ~ e e r d e or~d~elmeming
noemen. Doch waar bet bier een ondernemialg betreft,
~ e in de L~im~en~n~dsch~e verkeerspolitiek van N~6.-h~die
buiten kijf d,e voonuaanaste rol speelt en steeds een officieus karM~,ter heeft gedragen en nbg d,raagt, daar meen
ik niet te la~ogen xmlaten deze oncl'erneming in beh,a~d,eling te nemen.
Aanvaaakeli.lk mocht de K. P. M. zich ook voor bet
on,cl,erhouden van de bhm.dn.landscl',.e,sclaeeDva~artve~'b~ndi~a~
gen van Ned.-In'die in de uitkeering van een regeeril~ss u b s i d e verl;:eugen. De ooraprong van dat sub.si~e vin,den we in een overeenkomst, dfie in 1850 door de Ii~dische R e g e e r m g gesloten wer4 met een ondernemen~den
Nederland.er; dea~ keer W. Cores de Vries. Tot d,at jaar
werd, en n,mnel0k 8e gouv.-ambtenaren, de troepen en de
post in Ned.-In,die vervoerd d~oor stoomsch,epen van de
gouv.-ma,rine. G ezien d,e g'eringe sterkte onzer vaoot en
de in bet mi4d.en tier 19e eeuw reel voorkon~ende woelil~gen in d,e bezittingen buiten Java en Ma.doera is t~et
te verklaren, dat de h~disohe Regeering omt;eek naar
een m~ddel om onnoodige Bel'asting van werkzaamhed'erL
d,er gouv. marine te k.tmnen voorkom~en en zoo. ligt h,et
voor de l~al:,d:, d,a,t, toen zich de gelegcna~eid l:ood, met
een reeder overee~gekome:n werd,, dat een subsidie zou
worden u itgekeerd bij inrichting van een stoomvaartdienst tusschen een a.antal hoo'.idlplaatsen in c~en~Indisc~,en
archipel, onder ~;oorwaard,e dat met de pa.rticuliere 't,o o ten de officieele verscl~epingen zouden k.tmnen plaats
vinden.
 Nu doe ik opmerken, dat dit aan den heer Cores d,e
Vries uitgekeerd su.bsidie (dat f 100.000 's jaars bech,oeg) a,1 .direct een ei.gel~a~rdig karakter vertoond,e. Er
was na,i~eli]k geen kwestie van bevordering vaa:, den
nieuwen stoomvaartd,ienst als zoodanig, geen kwestie va~l
overheidszorg vooi d e economische ontwikkelie,g van de
betrold;en landstreken. Al]een de belangen van een middel van staa,tsbestuur, de marine, stondm:, op d,en voorgrond. Ha,d de Regeering dus de mid,delen .gehad om de
marine uit te brei@en, din:, was er vermoedelijk niets
van her subsidie gekomen, om~dat de Reg~eerin,g da.n zelf

109
had kunnen zorgen voor de versch.'epir.gen var a~ilbtenaren, troepen en poststukken. Gloed beschouwd) mag men
clan ook e~genlijk niet van eeal ,,subsidie" spreken, want
naar ik meen laat h:et spraakgebruik niet toe een ,,sx~bsidle" te noelI~en wat in wezen een vergoeding voor bewezen diensten of aan,gegane verplichtingen is en wat
voorts in bet rech,tstree~che eigenbelang is van de natuurlijke of va.n d,e rechtspersoon, die het subsid~e mekent. Het komt mij dan ook voor, dat de toekenning aan
l~et zoogenaamd.e su~sid4e aan den heer Cores de V,ries
eenvoudig is te besch,ouwen als een integreerend deel
~~an de met h,em gesloten ,,overeenkomst onder een bezwarenden fitel", waarvan art. 1.350 B . W . zegt, dat
zij een zooclanig~e is, welke ieder der partijen in de verplichtting brengt om iets te g~even, te doen of niet te
doen. In h'et ond~rhavige geval is de kern d,er overeenkomst de verbintenis va~ d~en reeder om verscheping van
officieele personen e~:, goed,eren te verzorgen en daarteget, over d,e vierbin.tenis van de regeering om damwoor
een zekere sore t e beta.len.
 De overeenl~om,st met den heer Cores de Vries liep
in 1.~65 af en de Regeerin~g beslo~,t de bediening vaa~ tie
In~ciische stoomvaartverbind~ngen (ot: zooal.~j men dat l~oemt:
van de Indlische p~r
openbaar aan te bestedien.
Ik vestig er d,e aandacllt op, dat we hier al wedEer met
een h.oogst merl~vaarddg geval te d:oen h e b b e n " eea overh,eict, d,ie gel~eel vrije stoomvaart.vefbi~dingen in aal~besteding brengt. Men lette er wel op, dat van l~et verleenen vml een mor~opolie tegen een v,ergoed~ing var~ paxticuliere zij6e geen sprake is e n d , at dus na de aanbested,ing en na h,et aangaan vau de dtaaruit volgencle overeenkomst de stoom~:aart in Indi~ geheel v r i j blijft en
ook op her oogenblik geheel vrij is. In den grolw.l van
de zaak worclt d,an ook bij een overeenkomst tot bed4ening va~, de In~sch,e paketva,art d~oor de eene partij,
d,eTl reeder, aan tie-and,ere partij, de regeering, ,,zor~der
eenige baat" een voord,eel toegekend,, bestam:,d,e uit ~e
zekerheicl van beschik,king over gerffgeld~e stoom~aartverbinddr~gen e~, m o e t da~s d,eze overeen,komst in tege~stelling van de overeenk.omst met den h.eer Cores d~e
Vries volg.ens art. 1350 B.W. gel~oem'cl,worden een ,,over.
eenkomst om niet". I~., d,eze overeenlr
om niet nam
men bepalingen op, d~e iec~er d,er l~rtijen verplichlLn.
 gen oplegde, welke bepa;lin.gen echter gevoegelij.k tot een
afzonderli)ke overeen,komst onder een bezwarend~n titel
l ~ d d e n kun.ne~J worden same~ge,bracht. Met anclere woord e n : in 1865 was bij de openbare aa,r~bested~ng v a a d'e
Indisch.e paketvaart Mleen de koste,nbere,kening voor de

ii0
voor de Regeering te verrichten diensten in den vorm
van verscheping van gouv. a,mbtenaren en gouv. goederen voor med~ediin,gin.E va:baar.Deze kosten~erekeni;ng
werd door een zekeren Engelschman her laagste opgegeven, namelijk f 6.97 per m~ijl en zoo w e r d d,e bediening van de h~disct~e paketvaart aaaa dien, Engelsclmaaa~
geguncl teg'en een subsidde tot hetzelf6a bech-ag, waarbij
d'us acht te geven is op de omstandigheid~ da,thet ,,g.u,nl:e,n" van de bediening van c~e geheel vrije paketvaart
een feitelijke onbestaaabaarheid is en dat her subsidie
hier slechts een betaaing of belooning beteeken,t.
De zooeven bed'oeld, e Engelschman droeg zij:~ overeenkomst over op de Ned. lndische Stoomvla.art-MaatschaDp:j,
d4e later ook voor her laagste inschreef voor het tijdlvak
1.87~6~1890 en wel tegen een subsidie o[ vergoedkr~g van
f 3.90 per te bevaren mijl. De maatschappij ech,ter was
wel in den vorm een Nederland~sche ondernem.h~g, doch
was in werkelijM~eid, z~dver Engelsch ingerich,~ :~ de~schepen werd,en in Engeland g'ebouwd:, een groot deel van
bet personeel was Engelsch en Singapore werd her middelpmlt van bet bedri:.f gemaa,kt, ook voor bet cl~kkei~ en
bersteltem.
 Een d,ergelijke toestantd wercl door de Regeering on,gewenscht geacht en bij d'e overweging van her openstellen van een nieuwe inschrij-dl:g bij bet aIloopen van het
bestaand,e contract in 1890, werd nagegaan wat gedaan
zou kaannen word, en om het nationaal karakter tier ontc~erneming te waarl~orgen. Dit h,ad natuurlijk een politiek
c~oel, want h~et had inderdaad ernstige sta~l:utie in de
Indische stoomvaart ter_, g,evoLi~e kunl:en hebben indien ged,urend,e her contract met d~e Engelsche onderneming moeilijkh.eden met Engeland~ voorgekomen waren. Bover~die~ eclaI.
ter wensch,te men aan den Nederlandschen scheepsbou~v
de voordeelen te bezorgen, die tot nog toe aan Engelax~cl ten deel vielen. En in d:e derde plaats werd de
eisch gesteld dat de Indische paketvaart-on,d~erneming zou
moeten moed~ewerken tot ontq~ikkeling van de Buitenbezittingen door bet vrij~illig openen van nieuwe lijnen, vooral
c~aar w a a r het verkeer nog van geringen omvang was
en l~og niet d~re,ct loonend zou zi:l:. Men wilde dat de
ond,ernemkng door l~ge vrachten h,et verkeer in die streken zou opwerken en daard,oor de welvaart der bevolking zou helpen l:evord,eren. W a a r we d'us tot nog toe
slech,ts te doen ha,d.d,en met de bel~oefte aan particutiere
scl~eepsruimte voor officiee]e personen en goederen, welke
scheepsruimte door het subsidie eenvoudig beta~aldlwerd,
d,aar zien we een aanmerkelijke verandering in den bestaanden toestand komen doord,at het subsidie moet gaan

iii
d,ienst doen als een middel om een nationale scheepvaartorJderneming mogeli..k te maken en om d~aard~or
w e a e r den na,tionalen scheepsbou.w te steunen en~ de eConomische on~wikkeling van Ned.-h~cl.ii~ te bevordJere'rL. Her
subsidie krijgt daarc~oor opeens ee.n absoluut anc~er karakter of beter gezegd de gel<tel~.ke uitkeeri.ng van overheidswege word,t daardoor eigenlijk een ioerkelijk subsidie.
 Kenmerkend is her dan ook dat van een nieuwe c~penbare aanbesteding werd afgezierL, zoodra het niei meer
gold een betaling van bewezen diensten. ]!Jet is dafid,elijk, dat de zuinigh.eid de wijsheid bedriegea zou als de
Regeerin,g bij het tockennen van een subsidie her zwaartepunt zou zoeken in de geringheict ~an bet uit te keeren bechag' en niet in de zekerheicl, dat het met het
subsid4e beoogd.e d~)el za~l worden bereikt, ~;ooral a.ls het
een zaak betreft waarbij het ook aankomt op bet voldoen aan een moreele-verplichting, in casu her bevorderen ~:a.n d,e economiscY.e m:,twikkeling Yaa Ned.-Indi0,
welke verplichting zich lliet tot een \,olkomenomsch,rijx,ing in een overeenkomst !ee,nt. D e ' w e t g e v e n d e macht
b.esloot dan ook in 1.888 om m.achtiging te verleenen tot
l~et aangaan van een onderh.and~scl".e overeenkomst voor
het tijdaak 1891--19'05 met geheel deskundige en volkomen betrouwbare personen, zijnde d.e heeren J. Boissevain en P. E. Tegelberg, Directeuren ~an de Stoom~
vaart-Maatschappij Nederland, en Win. Ruys, Directe~lr
~,an fl,e ~oomv'aart-MaaJtsch.appi} Rotterd~a~nsch.e L l o y d ,
welke personen in h,etzelfde jaar de Koninkli2,ke Pa~ketvaart Maatschappij opricMten en daaraan met goedkeuring va,n d~e Regeering cl,e overeenkomst overda-oegen.
 Niet alleen her karakter, doch ook de wijze van toekenning van het subsid.ie werd in de nieuwe o v e r e e m
komst verand~erc!. Tot nog toe werd voor Rile bij 4e overeenkomst vastgestelde stoomxaa,rtv..erbin,dingen een gelijke sore voor elke te bevaren geogra,phische mijl l?etaald,. In d.e nieuwe overeenkomst werd d'aaraan een
eincte gemaakt en voor c~e verschillende diensten verschillend,e sommen vastgesteld en wel in verl~ot~d~g van
de aan elken dienst verbonden kosten en de aaaruit te
verwacbten inkomsten. Her subsidie varieerde van [ t.5.0
tot f 20.-- per te bevaren mijl, waardoor her j.aariijks te
betalen subsidde met bijna f 30'0.000 steeg en claardoor
bijna verd~bbelcl werd.
De overeenkomst met de K. P. M. werd reeds in 1899,
d,us zeven jaren v66r zijn beeindiging verlengd tot ~flt.
1915. De oorzaak hiervan was, d'at door den commercieel en Minister Cremer nagegaan werd of op het subsidie
van f 6,60.000.-- niet kon worden bezuinigd wa~meer

112
aan c~e maatschappij reeds een aantal jaren v66r de beeindighag vaa bet loopende con.tract de zekerheid ~-erschaft ken word, en dat bet contract zou worden vcrlcngd.
De maatschappij was bereid op die voorwaarde een vermindeling van get subsidie te a~anva.arden ea ald~tswerd
een subsidie-tarief vasNesteld loopende ~a.n f 1.;-0 tot
[ 10.-- per te bevaren mijA, waar4oor ruim f 250.000
's jaars bezuinigd werd,. In de Mere. v. Toelichting van
her d.esbeueffen,de wetsontwerp 1), word,t o.m. het volger~'de
opgemerkt: ,,De K. P. M. be'eft zich tot dusver op lo[waard.ige wijze gekweten yaw de verplichtir~gen ~ie haar
werden opgelegd door de overeenkomst, tot de uiwcc.
