EFFICIËNTIE
26

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
bewijs belastbaar is, al heeft men het bezit ervan verkregen, keerende N.V. Dit geval verkreeg actualiteit bjj de voorgenomen
als vergoeding voor een actief in de N.V. ingébracht. De reden reorganisatie bij de Rotterdamsche Bankvereeniging.
van de reclame zal wel geweest zijn, dat in casn het bedrag, in In dit geval zou men zich er op kunnen beroepen, dat wel
tegenstelling met de usance, vaststond, zoodat men meende, is waar een uitdeeling had plaats gevonden door de amor­
dat de houders wel is waar een zeker bedrag ontvingen doch tisatie van de verkregen winstbewijzen, doch dan de vraag op­
daartegenover het recht op een uitdeeling verloren, waardoor werpen, of hier gesproken kan worden van een uitkeering van
men bij de uitdeeling niets gewonnen had.
winst. Voor deze opvatting zou men steun kunnen zoeken in
Deze redeneering vindt men scherper geprononceerd in B. het hierboven behandelde arrest B. 3203, waarbij ter beoor3290 en B. 3294, waar sprake is van een uitkeering op oprich- ling van het begrip winst wordt uitgegaan van het bij de
tersbewijzen, eveneens tegen inbreng van goodwill, of als ge­ oprichting der N.V., en natuurlijk later, bijeengebrachte ka­
deeltelijke betaling van de ingebrachte activa uitgekeerd, ter­ pitaal en, daar de winstbewijzen in kwestie verkregen zijn,
wijl de maximum uitkeering op elk bewijs ƒ 1000 bedroeg. In tegen afstempeling, of vermindering van het gestorte kapitaal
het laatste arrest gaat de Hooge Raad wat dieper op liet argu­ concludeeren, dat er bij eventueele latere amo rtisatie niet van
ment in, dat de houder wel is waar een zekere uitkeering ont­ winst sprake kon zijn, eer het afgeschreven kapitaal weer aan­
ving, doch dat tevens het op het bewjjs te ontvangen met het wezig was.
 zelfde bedrag verminderd was. Volgens het arrest is dit niet
Hiermede is echter in strijd B. 1139, waar de Raad van
ter zake, daar de beperking van het bedrag ontegenzeggelijk Beroep in den Bosch bepaalde, dat een uitgifte van aandeelen
een beperking is van het recht op een bepaald aandeel in de ter vergoeding van het vroeger op aandeelen afgestempelde ver­
te maken winst. Er bestaat dan echter geen reden om aan te lies, ondanks dit, toch eene belastbare uitdeeling vormde.
nemen, dat het recht op een uitkeering van aard verandert, De Hooge Raad behandelde een geval in B. 2115 ongeveer
indien dit recht beperkt is tot een zeker bedrag.
overeenkomstig met dat der Rotterdamsche Bankvereeniging.
Voor het overige volgt de Hooge Raad dezelfde redeneering Ook daar waren winstbewijzen uitgegeven bjj gedeeltelijke
als in het hiervoor besproken arrest.
 afschrijving van een gedeelte der waarde der oudle aandeelen
Het geval van B. 3203 behandelt een vrjjwel analoog geval. en werden deze winstbewijzen uit de later gemaakte winst
Ook hier is de ambtshalve uitspraak van den Hoogen Raad geamortiseerd. De Raad van Beroep had den aanslag bevestigd
zeer principieel. Een N. V. had 240 aandeelen uitgegeven tegen op grond van het feit, dat de plaats gehad hebbende afschrij­
intrekking van de 120 uitstaande oprichtersbewijzen. Op ving eene definitieve was geweest, zoodat het er niet toe deed,
grond van het feit, dat geene storting in geld had plaats ge­ of die afschrijving al dan niet de reden was van de uitreiking
had, had de Inspecteur een aanslag opgelegd. De maatschappij van de winstbewijzen. In haar toelichting tot de cassatie-aanwas hiertegen opgekomen betoogende, dat de ingebrachte vrage werd betoogd, dat bij de afstempeling der aandeelen
gronden reeds bij inbreng een hoogere waarde hadden gehad. tot op de helft de aandeelhouders de helft slechts prijsgaven
Op verschillende gronden nam de Raad A'an Beroep dit niet onder voorwaarde, dat het afgeschreven bedrag aan hen moest
aan en concludeerde, dat de aandeelen waren uit gereikt uit worden teruggegeven in aandeelen ter vervanging van de hen
de winst.
toegekende winstbewijzen.
De Raad onderzocht echter in de tweede plaats, of uitkee­ Men kon dus bij amortisatie niet spreken van uitkeering
ring zonder storting had plaats gehad en kwam tot de slotsom, van winst, doch van schuld aflossing en aflossingsplicht.
dat dit niet het geval was geweest, daar aangenomen moest Men ziet de zelfde argumenten, die men bij dergelijke amor­
worden, dat het afstaan van een winstaandeel, ter verkrijging tisaties steeds gebruikte. Ze werden dan ook als niet terzake
van 2 aandeelen een storting is, daar „de N.V. werd bevrpcl zijnde afgewezen.
 van een verplichting tot winstuitkeering waartegenover voor De Hooge Raad overweegt, dat de uitkeering zonder stor­
haar geen voordeel stond”. Tegen dezen uitspraak werd door ting niet van karakter verandert, doordat in de statuten aan
de N.V. cassatie aangeteekend.
houders van winstbewijzen het recht is toegekend deze om te
De Hooge Raad besliste ambtshalve, dat de Raad van Be­ wisselen tegen aandeelen.
roep een onderzoek had ingesteld, of de onderneming sinds
vraag, of men moet aannemen, dat deze uitdeeling
haar oprichting in of door het bedrijf, in waarde was toege­ uitOpdedewinst
is geschied, gaat de Hooge Raad niet speciaal
nomen. Dit onderzoek was echter overbodig geweest, daar èn in. Alleen vermeldt hij in de conclusie, dat van een herleving
het Wetboek van Koophandel èn de Wet op de D. & T.B. (de der oude aandeelen geen sprake is, waaruit wel te concludee­
laatste blijkens art. 6) van het beginsel uitgingen, dat de
valt, dat hij zich met de opvatting van den Raad van Be­
maatstaf voor de bepaling van het verlies, dus ook van de ren
roep, dat eene afstempeling als definitief is te beschouwen,
winst, is de waarde, die het bij de oprichting der N.V. bijeen­ meegaat.
gebrachte kapitaal had. AVel is waar werd in de uitspraak
J. H. HAGEMAN
gezegd, dat de onderneming was ingebracht tegen winstaandeelen, echter ten onrechte, de „afstand” was in werkelijkheid
EFFICIËNTIE
geen inbreng, of storting, nu daartegenover indertijd geen
Red. I. ROET Jzn.
aandeelen waren toegekend. Ten overvloede was het volle ka­ (Bijdragen en mededeelingen
zende men aan den Secretaris
pitaal bij oprichting geplaatst. Op grond van een en ander
der Redactie)
was de aanwezige meerwaarde niet anders te beschouwen dan
als winst.
 UITBETALEN VAN WEEKLOONEN
Verder besliste de Hooge Raad, dat de Raad van Beroep
ten onrechte het afstaan van een winstaandeel had aangemerkt Naar aanleiding van hetgeen R. A. D. in het Novembernum­
als een storting, op de verkregen aandeelen, terwijl het nomi­ mer schrijft, het volgende:
naal kapitaal nog wel uit de winst wras gevormd. Als zoodanig Destijds heb ik het medegemaakt, dat in een (Nederlandsche)
is alleen te beschouwen inbreng van kapitaal, hetgeen hier fabriek, met 2800 tot 3000 arbeiders, Zaterdags aan ieder ar­
niet het geval was. Ambtshalve werd dus de aanslag van den beider zijn werkelijk verdiend weekloon werd uitbetaald (in pa­
Inspecteur gehandhaafd.
pieren zakjes). Niet alleen het behandelen (tellen, afpassen
De hier behandelde jurisprudentie is mede van belang, voor enz.) en bewaren (speciale brandkast) van het kleingeld vor­
het geval dat de winst bewijzen verkregen, zijn tengevolge van derde veel werk, maar ook het „opdrijven” ervan bracht steeds
een verleening van steun aan een momenteel in moeilijkheid ver- tcrugkeerende moeilijkheden met zich. Donderdag en Vrijdag

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
werden gewoonlijk bepaalde winkels, liet kantoor der tram en
der coöperatie afgeloopen; vaak was dit echter niet voldoende.
Vrijdag gingen dan in den regel twee man op den trein naar de
provinciale lioofdstad om bij den Rijksbetaalmeester de noodige
pasmunt op te halen. Ik vond dit alles, hoewel het een geijkt
gebruik gold, tamelijk omslachtig en overbodig, vandaar mijn
raad voortaan in geheele guldens uit te betalen en de loonrest
naar de volgende week te doen overgaan. De uitbetalingslijst
(11 c.M. breed, hoogte gewoon folio) kreeg de volgende indeeling:
Uitbetaling ddo: .......................... Afdeeling ..........................
 N um m er
a rb e id e r :

V e rd ie n d
lo o n :

L o o n te g o e d :

1712
1715
1716

18,58
16,80
2 0 ,1 0
' ’
17,45

19,28
17,20
2 0 ,9 0
—
1 8 ,-

'
1718
a

72 ,9 3

b

c

7 4 ,1,38

De kolom „loontegoed” wordt als volgt gesteld:
eerst alles wat links van de lijn staat, welke guldens van
centen scheidt (zie voorbeeld ƒ 74.—)
vervolgens alles wat rechts van die lijn staat (zie voorbeeld
ƒ 1.38)
De administratie der loonresten is bijzonder eenvoudig: de
lijst van de volgende week wordt (nadat de kolom „verdiend
loon” is ingevuld) naast de overeenkomstige lijst van vorige
week gelegd, zoodat de kolom „loontegoed” vlotweg kan worden
afgeschreven. Men heeft n.1. slechts rekening te houden met
hetgeen rechts van de guldendijn in de kolom „loontegoed ’’ van
vorige week staat.
Controle: verdiend loon (a) plus rest vorige week = uitbe­
taald loon (b) plus rest van deze week. Of in be­
dragen : ƒ 72.93 plus ƒ 2.45 = ƒ 74.— plus ƒ 1.38.
Valt een arbeider uit, dan wordt zijn plaats op de uitbeta­
lingslijst door een horizontaal streepje onbruikbaar gemaakt,
teneinde aansluiting op vorige lijst te behouden.
Op het papieren loonzakje wordt het verdiend loon vermeld.
De arbeider doet dus goed, zijn loonzakje van vorige week te
bewaren.
De door mij aangewezen vereenvoudiging (het was in 1910)
bleek in de practijk geheel te voldoen.
 Een paar jaar later (1912) bracht ik een fabriek in het
buitenland tot dezelfde vereenvoudiging. Aanvankelijk was de
directeur er niet voor te vinden, omdat hij vreesde dat de ar­
beiders op het inhouden van de loonrest zouden antwoorden met
een staking. Deze directeur beweerde, dat iedere gelegenheid
tot staking door zijne arbeiders gretig werd aangegrepen. Ik
heb die bewering niet kunnen eontröleeren, doch gaf den direc­
teur den raad, ieder arbeider één franc loon-voorschot te geven.
Waarmede ook deze zwarigheid was opgelost, zonder staking.
A. H. Gr.
VERREKENING IN NATURA BIJ DE SPOORWEGEN

Wel niet algemeen bekend zal zijn ’t geen Ir. H. F. Thijssen
:n de aflevering *) van 10 Januari mededeelt over verrekening
in natura bij de spoorwegen.
Wij laten hier een gedeelte van het artikel volgen:
„De Nederlandsche Spoorwegen hebben op 19 stations aan­
sluiting met buitenlandsche spoorwegen. Het spreekt van zelf,
dat deze aansluitingen aanleiding geven tot tal van verrekeD Van „De Ingenieur”.
27

niugen, niet alleen van die, voortvloeiende uit het rec.htstreeksch vervoer van reizigers, bagage en goederen, maar ook
van die, voortkomende uit verschillende diensten, die elkan­
der wederkeerig bewezen worden. Op vele plaatsen strekt het
bedrijf der ondernemingen zich slechts uit tot de Rijksgrens;
hierdoor is het niet te vermijden, dat de treinen over de grens
vervoerd worden door die onderneming, welke niet met de uit­
voering van het bedrijf op dat baanvak belast is. Den meest
volkomen toestand, dien men zich denken kan, treffen we
slechts op één grensbaanvak aan, n.1. te Baarle-Naussaugrens,
waar het station zoodanig gebouwd is, dat de grenslijn zuiver
midden door het hoofdgebouw loopt. In dit geval behoeft geen
der beide aansluitende spoorwegondernemingen treinen op een
vreemd baanvak te vervoeren, omdat de treinen juist op de
grens van locomotief en personeel kunnen verwisselen.
 Het vervoer van treinen op lijnen, behoorende aan een an­
dere onderneming, geeft natuurlijk aanleiding tot allerlei vei’rekeningen, aan gezien elke dienst, die de eene onderneming
ten behoeve van een andere bewijst, vergoed dient te worden.
Bij de Europeesche spoorwegen is reeds sedert lang een ver­
goeding in natura bekend. Deze wordt toegepast ter verreke­
ning van de kilometers en bagagewagens van een spoorwegon­
derneming op de lijnen eener andere onderneming afleggen.
In een centraal bureau wordt aanteekening gehouden van de
askilometers door genoemde voertuigen op vreemde ljjnen af­
gelegd. Blijkt nu b.v. dat Nederlandsche voertuigen meer as­
kilometers op Zwitsersche lijnen hebben afgelegd dan omge­
keerd het geval is geweest, dan stelt Zwitserland bjj een vol­
gende dienstregeling meer Zwitsersche rijtuigen in het verkeer
naar Nederland. Deze verrekening kan echter ook over andere
spoorwegondernemingen loopen. Staat Nederland b.v. gelijk­
tijdig in schuld bij Duitschland, dan kan Zwitserland zijn schuld
aan Nederland ook delgen door wat meer rijtuigen in Duitsch­
land te laten loopen; hierdoor wordt dan de Zwitsersche
schuld aan Nederland opgeheAmn.
Toen tijdens en na den oorlog de betaling in geld door de
groote verschillen in de Avisselkoersen tot moeilijke verwikke­
lingen aanleiding gaf, AAmrd met de Duitsche Rijksbanen over­
eengekomen alle wederzjjdsche beAvezen diensten, A’oortsprui­
ten de uit het grensverkeer, in natura te verrekenen en alle
betaling in: geld uit te sluiten.
 Als eenheid werd aangenomen het vervoer van een reizigers­
trein OArer een afstand van één kilometer, waaronder het stel­
len van het benoodigde locomotief- en treinpersoneel is be­
grepen; dit is de éénheidskilometer. Hoewel deze Avjjze van
berekening niet op groote nauAvkeurigheid aanspraak kan ma­
ken en het meer voor de hand zou liggen „één askilometer”
of „honderd askilometer” als eenheid aan te nemen, is zulks
nagelaten ter Aville Aran een eemmudige administratie; hierte­
gen bestaat des te minder bezAvaar, omdat de Arersc,billen, die
door het verAmer van lichte treinen Amndaag ten Amordeele van
de eene partij komen, morgen allicht weer geAvjjzigd zijn in
tegengestelden zin.”
In verband met het grootere brandstofverbruik en de grootere personeelbezetting wordt voor één goederentrein-kilometer 1.3 eenheidskilometer berekend. Voorts is de waarde er
van voor verschillende verrichtingen bepaald en de schadevergoedingsquestie geregeld.
„Wanneer de overeenkomst Avordt opgezegd, moet de partij,
die bij het eindigen nog schuld heeft, door Amrvoer van treinen
op de lijnen der andere partij haar schuld inrijden. Alle beta­
ling in geld in derhaUe uitgesloten.
Deze wijze van verrekening, die sedert 1 Juni 1921 met de
Duitsche spoorwegen geschiedt, heeft goed Amldaan. De over­
eenkomst, aangegaan voor den tijd Amn 2 jaar, kan door ieder
der partijen met 6 maanden worden opgezegd. Zij treedt dan
buiten werking bij het einde van den geldigheidsduur der

28

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

dienstregeling, wan rin de opzeggingstermijn is afgeloopen.
Met de Belgische spoorwegen wordt thans een soortgelijke
overeenkomst gesloten”.
Aangezien zulk een manier van afrekenen in natura, wel­
licht ook in andere bedrijven — zij het dan met een andere
eenheid — kan worden toegepast, achtte de schrijver het de
moeite waard hierop de aandacht te vestigen.
(Handelsbl.)
A. H. G.
Installatie ......................
Grondstoffen ..............
Bank ..............................
Goederen in Bewerking.
Grondstoffen ..............
 P a ssiva Kapitaal ......................
Bank ..........................
Winst ..........................
P ro d u ctie in K .G ........................
K osten Grondstoffen ..............
Afschr. Installatie .......
UIT EN VOOR DE PRAKTIJK
Loonen ..........................
Onderhoud Installatie ...
Red.: A. H. GRONDEL, ABR. MEY, JAMES POLAK
Totaal overige fabr. kosten (incl. afschr. en
onderh. gebouw) ...
In deze rubriek worden elke maand een of meer opgaven ge­
Algemeene Onkosten en
publiceerd, waarvan ieder abonné de uitwerking aan de redactie
verkoopkosten (incl.
kan inzenden.
salaris directeur) ...
Be oplossingen moeten vóór den 25sten der maand, volgend
Interest ......................
op die, waarin de opgave is gesteld, worden toegezonden aan
den rubriekredacteur, wiens naam bij de desbetreffende op­
gave werd vermeld. Ze worden beoordeeld onder de initialen
van den inzender (wiens naam en adres op het werk moeten
zijn vermeld) of onder door hem te geven motto.
Op het couvert te schrijven „Oplossing”.
Het papier slechts aan een zijde te beschrijven. Losse vellen
papier aan elkaar hechten.
Voor werkstukken welke men terugverlangt, gefrankeerd
couvert bijvoegen.
Voor elke opgave worden punten gegeven (maximum 10). Hij
of zij, die het hoogste aantal punten voor 6 uitwerkingen ver­
krijgt, ontvangt van den uitgever een boekwerk, betrekking
hebbende op het vak. —- Zij, die eenmaal een prijs ontvingen,
blijven verder buiten mededinging.
OPGAVE XII
Afd. II
(Beoordeeling der wenschelijkheid van vervanging eener
f abrieksinstallatie)
In te leveren vóór 25 Februari bij JAMES POLAK,
Mauritsweg 13a, Rotterdam

Het fabriekje, aan welks balansen en winstrekeningen onder­
staande gegevens ontleend zijn, is begin 1920 opgericht en
steeds zoodanig van orders voorzien geweest, dat men het be­
drijf °P normale capaciteit kon laten doorwerken.
 Thans (begin 1925) zou eene belangrijke verbouwing der in­
stallatie noodig zijn, welke begroot is op ƒ 5.000.—. Men neemt
aan, dat de installatie daarna nog 10 jaar mee kan, zondat dat
ander dan het gewone jaarlijksche onderhoud noodig zal zijn.
Men heeft echter offerte voor een nieuwe installatie (vol­
gens verbeterd systeem) die, inch plaatsing, ƒ 40.000.— zou
kosten.
Deze installatie kan dezelfde hoeveelheid grondstof verwerken
als de oude, doch wordt door 3 in plaats van 4 man bediend.
Het product is iets beter. Men rekent daardoor eene prjjsverhooging te kunnen doorvoeren, welke geschat wordt op 10 %
der bewerkingskosten (productiekosten-grondstof).
A ctiva

W in st .........................................
O p b ren g st ..................................
1920 1921 1922 1923 1924
45.000 40.000 35.000 30.000 25.000
2.000 1.750 1.600 1.500 1.550
2.000
| geen voorniad op 31 Dec:ember
50.000 50.000 50.000 50.000 50.000
20.000 14.000 11.000 4.000 —
5.400 5.480 2.570 350 728
20.000 19.500 20.500 21.000 20.000
20.000 17.500 16.000 14.800 14.000
5.000 5.000 5.000 5.000 5.000
10.000 9.800 9.700 9.000 8.900
15.00 1.850 1.900 2.300 2.400
—

—

—

—

10.200 10.000 10.300 10.250 10.000
8.500 8.600 8.800 8.400 8.600
1.400 1.020 730 400 72
56.600 53.770 52.430 50.150 48.972
5.400 5.480 2.570 350 428
62.000 59.250 55.000 50.500 49.400

Volgens den leverancier zal de nieuwe installatie 20 jaar lang
dienst kunnen doen en zullen de onderhoudskosten slechts
ƒ 1200.— per jaar bedragen. Voorzichtigheidshalve rekent men
dat de laatste het eerste jaar 10 % hooger zullen zijn en zullen
toenemen.
De overige productiekosten zullen gelijk blijven.
De tijd noodig voor de plaatsing der nieuwe installatie wordt
gelijk geacht met die voor de verbouwing.
Het bij de bank afgeloste crediet kan teruggenomen worden.
Door verleening van crediethypotheek op het gebouw kan dit
een ƒ 15000.— worden verhoogd.
 a. Is het economisch tot vervanging over te gaan?
b. Indien ge die vraag niet absoluut kunt beantwoorden van
welke, U onbekende, gegevens hangt het dan af en kunt ge door
deze willekeurig aan te nemen tot een antwoord komen?
c. Kunt ge eene algemeene formule opstellen, die antwoord
geeft op deze vraag? (door dus voor alle noodige gegevens
notaties aan te nemen).
UITWERKING OPGAVE No. 9

Ter beantwoording eener ons gestelde vraag en ter vermijding
van misverstand voortvloeiende uit den naam dezer rubriek
willen wij beginnen op te merken, dat we van geen bankinstel­
ling schema’s, zooals ze in dit vraagstuk verlangd worden,
kennen. Dit neemt niet weg, dat vragen naar de hier bedoelde
gegevens regelmatig voorkomen, zoodat het hier dus gaat om
een systematiseering van het verlanglijstje.
In de uitwerkingen vinden we verschillende vragen, die zeker
idet van belang ontbloot zijn. Wanneer we ze niet alle over­
nemen is dat uit overweging, dat men zich tenslotte ook hierin
moet beperken en een accumulatie van alles wat de verschil­
lende uitwerkers verlangen wel eens ten gevolge zou kunnen
hebben, dat de gegevens te laat inkwamen.
Zoowel van industrieelen als van provinciale kassiers (van­
zelfsprekend hebben we niet gedacht aan zuivere kassiers in
den zin van art. 74 W. v. K., maar aan hen die tevens in meer­
dere of mindere mate het bedrijf van bankier, commissionnair
in effecten, wisselkantoor enz. uitoefenen) kan verlangd wor­
den:
A. maandelijk (vóór de helft der volgende maand) een door
cliënt op te stellen kort maandoverzicht;.
