De Ondernemersraad voor Nederlandsch indie en het belastingstelsel daar te lande
DE ONDERNEMERSRAAD VOOR NEDERLANDSCH INDIE
EN HET BELASTINGSTELSEL DAAR TE LANDE.
De Ondernemersraad voor Nederlandsch lncli~ heeft in de nota,
door zijn voorzitter Mr. M. W. F. Treub, samengesteld, aan de
hand van in dat college geuite bedenkingen tegen het vigeerend
geheel van belastingen, meer gegeven dan enkel bezwaren tegen
de eischen, die de fiscus aan de in den raad v e r t e g e n w o o r d i g d e
takken van landbouw en nijverheid stelt. Behalve dit wees hij
ook den weg naar verbetering. En dit laatste niet slechts in
dezen zin, dat hij aangaf, hoe men tot verlichting van den druk
op de zwaar getroffen ondernemingen zou kunnen kornen, maar
tevens in deze beteekenis, dat voor de toekomst eerie gedragslijn
vermeden worden kan, die n o o d w e n d i g moet leiden tot vermindering van belangstelling van buitenlandsche kapitalen en
vreemden ondernemingsgeest voor onze koloni~n. Welke laatste
deze van elders te betrekken functies niet kunnen missen, zal
men er zonder schokken de voor toeneming van welvaart noodzakelijke veranderingen in productievorm doorkomen.
 Dat de opzet der nota van Prof. Treub ruimer is dan de titel,
die slechts enkele, speciaal voor de groote ondernemingen van
bijzonder belang te. achten belastingen noemt, zou doen vermoeden, zal wel door niemand betreurd worden. AI ware het
slechts hierom, dat deze opzet bewijst, dat hier niet aan het
woord is de v e r t e g e n w o o r d i g e r van een groep kortzichtige kooplieden, wien bet. maken van groote winst boven alles gaat, en
die daarom aan belasting betalen een broertje dood hebben,
maar de representant van eene vereeniging, wier leden in staat
zijn de zaken te bezien van breeder standpunt dan hun eigen
direct belang alleen. Op verschillende plaatsen in deze memorie
blijkt het duidelijk, hoe men zich in ondernemerskringen bewust
is niet alleen zich zelf te dienen, maar ook her algemeen belang
door het verhoogen van de productie, door het scheppen,
speciaal in de kolonie, van een zeker maatschappelijk inkomen,
Econ. 1922.
 58

850
dat zonder de diensten van deze ondernemersgroep met haar
kapitaal niet zou zijn voortgebracht. En al verschilt men ook,
gelijk hier terloops moge zijn geconstateerd, met Prof. Treub
van meening, als hij zegt, dat hier in bet licht der moderne opvattingen de eenige, zij het clan z.i. ook afdoende rechtvaardiging
der koloniseering te vinden is, al voelt men, d a t e r naast een
economische ook een zedelijke taak voor een koloniseerend volk
moet zijn aan te wijzen, zal zijn arbeid in overzeesch gebied
gerechtvaardigd zijn, er kan geen twijfel bestaan of de wel~,aart
der kolonie, in het bijzonder die der inheemsche bevolking, is
door de ondernemingen van allerlei aard daar te lande, zeer
bevorderd. Op haren invloed, op hare resultaten, ook in dit
opzicht, mogen tie ondernemingen in Nederlandsch Indie met
trots terugzien.
Juist echter omdat er uit dezen hoofde zooveel zakelijks is
aan te voeren tegen eene politiek, die kapitaal en ondernemerskrachten zou afschrikken, is her te betreuren, dat men zijn betoog
heeft aangevuld met middelen, die meer op effect dan kracht
van argumenten berekend zijn. Her opnemen onder de bijlagen
van een brief van Sir Walter Townley ware misschien beter
nagelaten, nu daarin toch niets clan, wel is waar zeer behartigenswaardige, doch algemeene opmerkingen staan. Overigens moet
men erkennen d a t e r harde middelen noodig zijn om her publiek in
dezen tot nadenken en de Indische regeering tot inkeer te
brengen. En als zoodanig zal de brief van een buitenlandsche
autoriteit wellicht dieper indruk maken dan het best gefundeerde
betoog van een landgenoot.
 Dat het noodzakelijk is een krachtig geluid te doen hooren,
behoeft wel niet nader te worden aangetoond nu intusschen de
cijfers voor de Indische begrooting voor 1923, met haar te kort van
ruim 88 millioen op den gewonen dienst alleen, de waarschuwingen van Prof. Treub zijn komen bevestigen. Wel is onder
deze omstandigheden een belastingpolitiek verderfelijk, die de
bronnen van volkswelvaart zelve aantast, die terughoudt van voornemens tot exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen der kolonie.
Een politiek, die zich aan deze euvelen schuldig maakt, ,,moet",
om een woord van Prof. Treub over te nemen, ,,uitloopen op eene
,,ontgoocheling, waarvan de consequenties in en voor een land
,,als Indi~ hog bedenkelijker zijn dan zij hier te lande zouden
,,wezen".
851
Als men bij de tweede afdeeling, die, na de inleidende beschouwingen der eerste, de grondslagen der heffingen behandelt,
eerie algemeene opmerking zou mogen maken, zou het deze zijn,
dat men hier af en toe verlangt naar een hog lets breeder opzet
van de nota. Bij de bespreking der draagkracht van de belastingschuldigen mist men noode een onderzoek over het verband, dat
noodwendig bestaat tusschen de productievormen in de maatschappij en her toe te passen belastingstelseL
Dit is in de eerste plaats hieronl te betreuren, omdat de Indische
belastingpolitiek der laatste jaren o.a. verdedigd is met het argument, dat de regeering geld noodig heeft om de inlandsche
bevolking tot ontwikkeling te brengen en, aangezien deze zelf
niet in staat is her daarvoor noodige op te brengen, die lasten
wel aan de Europeesche nijverheid moet opleggen. In verband
hiermede is voor volledige beoordeeling van het belastingstelsel
ook onderzoek noodig, in hoever de grens der draagkracht van
de inheemsche bevolking reeds bereikt is.
 Gaat men nu zonder meer uit van de stelling, dat de draagkracht ook onder haar wordt bepaald door het inkomen, dat iemand
heeft ter bestrijding van de uitgaven van zichzelf en eventueel
van zijn gezin, dan aanvaardt men daarmede tevens de conclusie,
dat voorshands van de inlandsche bevolking zelve nagenoeg niets
te wachten is in verhouding tot de kosten van verschillende maatregelen, die ook, ja, dikwijls hoofdzakelijk in haar belang genomen worden. Men kan clan de vraag nog stellen, of het wel
goed gezien is haar op kosten van anderen zulke nuttige zaken
te doen genieten, of dit niet hare energie, toch reeds dikwijls
zoo gering, zal verlammen ? Maar met de ontkennende beantwoording hiervan zou men dan ook op het doode punt zijn gekomen, immers 6f tot stilstand 6f tot belastingdruk op andere
maatschappelijke groepen moeten komen.
Nauwkeurige beschouwing van de inlandsche toestanden leert
evenwel, dat de inheemsche productie, zooals die plaats heeft in
groepen, in den regel grooter dan een gezin, en voor consumptie
der voortgebrachte goederen in hoofdzaak binnen die groep, een
geheel ander karakter heeft dan de individueele voor de markt,
gelijk wij in onze maatschappij haar kennen. Zij wordt, als gevolg
harer bedoeling, niet hooger opgevoerd, dan nood[g is om in de
behoeften dier groep aan de geproduceerde goederen te voorzien.
 Is dus aan den eenen kant de beschouwing van her gezin als

852
economische eenheid, als aangrijpingspunt voor den belastingwetgever voor deze samenleving reeds minder juis{, bovendien
leidt deze onjuiste blik op de maatschappelijke toestanden tot her
verwaarloozen van een ander verschijnsel nl. dat hier bijna steeds
een zeker quantum voortbrengingskracht ongebruikt wordt gelaten, omdat geen behoefte in de groep wordt gevoeld aan hetgeen
men als restlltaat zijner aanwending kon verkrijgen. En zoo staat
dus de belastinggaarder hier geheel anders tegenover de maatschappij dan in Europa of in de Europeesch-koloniale
kringen, waar elk inkomen met inspanning van alle kracht verkregen is en waar men dus geen vri i productievermogen meer
beschikbaar heeft. Hij behoeft van de inlandsche economische
groepeeringen niets af te nemen van hetgeen hunne leden zonder
zijn ingrijpen voor andere doeleinden zouden hebben besteed,
maar dwingt tot voortbrenging, nu ten bate der gemeenschap, van
een i11komensdeel, ctat anders niet geproduceerd zou zijn. Met
andere woorden: De clraagkracht der inheemsche bevolking is niet
alleen veel grooter dan die van eerie Europeesche bevol.king zou
zijn, welke een met het hare vergelijkbaar inkomen had, maar
moet niet Ol3 individuen en gezinnen, maar op economische eenheden en op vrij productievermogen worden nagegaan, dat zonder
noodzaak ongebruikt blijft.
Door her onderzoek ook over dezen kant van de zaak te doen
Ioopen zou men niet alleen het gevaar hebben aangetoond van
overbelasting van het vreemcte kapitaal en de Europeesche ondernemers, maar - - en zulks vooral indien men feitelijke gegevens
had kunnen bijeengaren met betrekking tot het ongebruikt gelaten
proctuctievermogen, --- een weg gewezen, waarlangs, althans voor
een deel, tot compensatie te komen zou zijn van de verminderde
belasting op de Westersche producenten in de kolonie.
 Maar bovendien: geeft de l)eschouwing van productiegroepen
als voortbrengende het maatschappetijk inkomen, elk voor een
deel, het inkomen dus, waaruit de staat voor de behartiging van
gemeenschapsbelangen een deel heeft op te eischen, niet een ietwat
ander aspect aan de heffing van belasting van naamlooze vennootschappen ? Gaat men uit van de individueele behoeften tegenover
het verkregen inkomen, dan zal men Prof. Treub dadelijk moeten
toegeven, dat een naamlooze vennootschap als zoodanig principieel
geen draagkracht kan hebben, aangezien zij geen eigenlijk inkomen, bestemd Oln voor verschillende behoeften verteerd te wor-

853
den, heeft, doch haar winst onmiddellijk aan andere, natuurlijkc
personen afstaat. Doch is de stelling van den schrijver, dat de
belastingwetgever alleen te maken heeft met de afzonderlijke
individueele inkomens, nog wel uitshlitend met tie geldswaarde
dier inkomens zelfs, volkomen onbetwistbaar ? Wij zagen reeds
boven hoe de belastbaarheid der inheemsche bevolking slechts
zeer onvoldoende bepaald kan worden door enkel op haar inkomen te letten. Verdient her nu in eene kolonie, waar de physieke
personen, die ten slotte de winst der vennootschap deelen en
genieten, in vele gevallen buiten haar grenzen zijn gevestigd, geen
aanbeveling deze tichamen te beschouwen als scheppers
van een zeker deel van het maatschappelijk inkomen, waarbij
stellig niet, gelijk in her evenbedoelde geval, ongebruikte productiekracht aanwezig is, maar waarbij toch wel rekening kan
worden gehouden met de feitelijke verschillen in restlltaat, waartoe
gelijke inspanning leidt als gevolg van de natuurlijke omstandigheden, waaronder die wordt uitgeoefend.
Hier behoeft men niet enkel te denken aan conjunctuurwinsten.
 Deze kunnen zoowel voor natuurlijke als rechtspersonen wellicht
een afzonderlijk belastingobject vonnen, maar er zijn tal van
andere omstandigheden denkbaar. De eerie landbouwonderneming
treft bij ontginning beter grond dan de andere, zij kan gemakkelijker arbeiders in de nabijheid krijgen, de afvoer naar een haven
is minder kostbaar. Dit alles is geen conjunctnurwinst en doeI
toch de inspanning van gelijken aard en omvang grooter winst
maken. Welnn, is dan hiertegenover progressie in de belasting
principieel absoluut verwerpelijk ? Mij schijnt het niet.
Ik vermag niet in te zien dat hierin verandering zou konlen,
als men in aanmerking neemt, wie tie bezitters der aandeelen
zijn. Stelt men hetzelfde geval als Prof. Treub zich denkt hi. dat
van de weduwe, wie een aandeel hoog is toegedeeld en wier
grootste bron van inkomsten het daarop uitgekeerd dividend vormt,
dan zal reeds bij tie bepaling der waarde, waarvoor her haar is
toebedeeld, rekening zijn gehouden met de v66r de bepaling van
het dividend door de vennootschap te betalen belasting. En al
drukt dus stellig op de bron van dit inkomendeel van haar deze
betaling door de vennootschap als zakelijke belasting, ten haren
aanzien is die eigenlijk al geamortiseerd. De progressie hindert
haar ook niet, want om in eene hoogere belastingklasse te vallen
dan tijdens de toedeeling, zou de vennootschap eerst meer winst

854
moeten maken en dus het uitgekeerd dividend daarmede ook
stijgen. Dubbele belasting is er dus in zulk een geval mijns
inziens meet in schijn dan in wezen.
 De steller der nota, zich geheel op het standpunt plaatsend
van het uitsluitend hestaan van individueele draagkracht en inkomen, vindt voor den in dezen gedachtengang slechts als zakelijke belasting te beschouwen ,,inkomsten"belasting eerier vennootschap ten slotte als rechtsgrond, dat de staat den deelhebbers
mogelijk maakt de beperkte aansprakelijkheid, waardoor het
mogelijk wordt op zeer voordeelige voorwaarden deel te nemen
in bepaalde ondernemingen. Her komt mij voor, dat hog sterker
fundeering gevonden kan worden in den feitelijken aard van zulk
eene organisatie, waardoor het den deelhebber mogelijk is met
een deel van zijn vermogen te behooren tot eerie bijzondere, van
zijn persoonlijkheid d.i. zijn individueele voortbrengingskracht
onafhankelijke, haar vreemde economische organisatie, eene van
hem onafhankelijke productieeenheid. Minder de formeele sanctie
van den staat hierop dan wel de door het wezen der zaak veroorzaakte vergemakkelijking van de productie d.i. vall de schepping
van een inkomendeel schijnt mij voor de beoordeeling van tie
rechtvaardigheid der belasting vau waarde. En in dezen gedachtengang verschijnt ook de progressie in dezen in een eenigszins
ander licht, daar dan die productieeenheid zelve meet op den
voorgrond treedt.
Daarnaast komen dan hog de meet opportunistische motieven,
aan de hand waarvan Prof. Treub voor eene kolonie in het
bijzonder aan eene vennootschapsbelasting eene ruimere plaats
te geven dan men elders misschien zou doen, motieven, die men
ten voile erkennen kan, doch waarnaast een gezonde theoretische
fundeering toch ook noodzakelijk schijnt.
Maar wat onder alle omstandigheden noodig is, is zekerheid
van belasting. Oeen ondernemer moet in voortdurende zorg behoeven te zitten of niet de belastingwetgever op een gegeven
oogenblik een streep zal halen door zijne meest zorgvuldige
berekeningen.
 En her moet helaas erkend worden, dat ill dit opzicht de
Indische belastingpolitiek niet aan billijke eischen voldeed. De
steeds hooger opvoering van her aandeel in de winsten van
groote ondernenlingen, dat de fiscus vraagt, de onzekerheid,

855
hierdoor geschapen voor nieuwe gegadigden in zoo ver zi] niet
meer weten of hun later geen nieuwe lasten zullen worden opgelgct, de neiging voorts, die schijnt te bestaan ore, als ergens
een bepaalde tak van nijverheid gunstige jaren heeft, onmiddellijk
speciale maatregelen te nemen om haar in het bijzonder te treffen,
kunnen aan de economisch ontwikkeling der kolonie slechts in
den weg staan.
Na hetgeen op het gebied van heffingen in de laatste jaren
in onze koloni(~n geschied is, is de ongerustheid in ondernefilerskringen wel begrijpelijk. En in de Staten Generaal ~n in nietofficieele Iichamen is aan deze onrust herhaaldelijk uiting
gegeven. War de schrijver der nota dienaangaande zegt, kan
dan ook hier wel onbesproken gelaten worden. Men moet, in her
belang der econumische ontwikkeling van de kolonie, terug op
her in die jaren gevolgde pad. Men kan bet vreemde kapitaal
niet missen.
 Speciale productenbelastingen, als in eenigen tak van bedrijf
in eene bepaalde periode groote winsten worden gemaakt, uitvoerrechten, gebaseerd als zij zelfs in het gunstigste geval
zijn op een gemiddelden kostprijs, werken als hefting geheel
anders in op de bestaansvoorwaarden van de eene onderneming
clan op die van de andere. Her stelsel van uitvoerrechten had in
OllZe Indische fiskale wetgeving te voren steeds her karakter van
herring ten aanzien van die producten, ten aanzien waarvan het
land een natuurlijk monopolie dan wel exceptioneel gunstige
productievoorwaarden bezit en waarbij de voortbrenging als
zoodanig weinig of geen kosten medebrengt. Slechts onjuist
economisch inzicht kan ze toepassen in gevallen, waar de productie op zich zelf een ingewikkeld en kostbaar proces is, dat
bij de eerie onderneming dientengevolge belangrijk kan verschillen
van dat op de andere. AI moge hier gradueel verschil zijn, al
is de eene herring in IndiO lets minder plomp dan de andere en
daarmede in uitwerking iets minder nadeelig, nooit is de werking
volkomen billijk.
Laat ons hopen dat de vrees van Prof. Treub, d a t e r gevaar
zou bestaan, dat een ,,voorloopige" voortzetting van deze economisch nadeelige en tegen het rechtsgevoel strijdende heffingen
een bedenkelijk permanent karakter zou kunnen gaan dragen,
ongegrond blijkt. De Minister van Ko!onifin en anders de Staten
Generaal zullen hebben te waken tegen bestendiging van deze

856
algemeen afgekeurde belastingen, als de Indische regeering, die
in den aanvang dergelijke voornemens koesterde, hun alsnog dit
karakter langs dezen weg zou wenschen te geven.
 In de derde afdeeling, die de techniek der heffingen behandelt,
wijdt Prof. TreLlb alleereerst eenige woorcten aan de inderdaad
meet dan zonderlinge terugwerkende kracht, die aan enkele
Indische belastingordonnanties gegeven is. De vraag rijst, of dit
niet meer bij de principieele behandeling der heffing thuis behoord had. Her geldt hier toch niet een kwestie van toepassing
van belastingrecht, maar van her materieele ontstaan van belastingplicht. En her is uitermate bedenkelijk, indien producenten
achteraf voor verplichtingen worden gesteld, waarop zij bij hunne
berekeningen geen acht konden slaan.
Nu kan men hiertegen m. i. niet met reden aanvoeren, dat her
ging om een jaar, waarin meet winst is gemaakt, dan zich te
voren liet voorzien. In zulke perioden geldt weer een ander
bezwaar, dat n.l. winsten, aangelokt door de hooge dividenden,
snel belegging zoeken. Reserveering voor achteraf hog blijkende
belastingen, die, keurde men de gevolgde gedragslijn goed,
noodzakelijk zou women, ware juist in zulk een tijd dubbel
nadeelig. Om nu hog te zwijgen van her laedeeren van her
rechtsgevoel, dat juist bij dit achteraf opeischen van een aandeel
in de winst wel in het bijzonder gekwetst wordt. Een financieel
wanbedrijf, aldus karakteriseert Prof. Treub datgene, wat hier
geschied is en daarmede is zeker geen woord te veel gezegd.
Wij zullen den schrijver niet volgen op den weg fangs alle
bedenkingen, die tegen de lndische regelingen zijn in te brengen.
Slechts ~ n punt vorme eene uitzondering omdat, hier blijkt, hoe
de belastingtechniek een beletsel w:~rmd tegen gezonde economische ontwikkeling.
 Het geldt hier het verschil van opvatting dat bestaat en zeer
gemakkelijk ontstaan zal tusschen de administratie en de bedrijfsleiders, als het gaat om reserveeringen. De administratie moet
zien naar den toestand op her oogenblik der heffingen, doch de
bedrijfsleider bovendien naar de mogelijkheden, die de toekomst,
bijvoorbeeld met het oog op concurrentie van bijna in exploitatie
komende ondernemingen in andere landen, biedt. De belastingambtenaar kan de noodzakelijkheid van afschrijvingen uit overwegingen als deze laatste niet beoordeelen, hij zou deskundige

857
op het gebied vail alle bedrijfstakken moeten zijn om dit wel te
kunnen. Zoo zal hij dns eene beslissing nemen op grond van
fiskale overwegingen en licht weigeren van fiskaal standpunt war
toch uit economisch gezichtspunt, bedrijfsmogelijkheid der
onderneming in volgende jaren, niet slechts geoorloofd, doch
bepaald noodig is.
Dat dit nog erger wordt door administratieve beslissingen,
die uit een oogpunt van praktijk billijkheidsoverwegingen laten
zwijgen, gelijk Prof. Treub er aanhaalt, behoeft geen betoog.
En dit moge nu al wat verzacht worden door aan te geven, hoe
men aan moeilijkheden kan ontkomen door zijne boekhouding
anders in te richten, het is wel de omgekeerde wereld als de
belastingadministratie, in stede van zich te baseeren op de methoden, die her economisch leven volgt, er naar streeft aan dit
leven bepaalde, haar gemakkelijke methoden voor te schrijven.
 Van veel belang schijnt mij ook de door grafische voorstellingen
onder de bijlagen verduidelijkte aantooning in deze afdeeling van
de willekeurige heffingen waartoe de ordonnanties aanleiding
geven. Bij een gelijk winstpercentage loopen de heffingen niet
alleen voor verschillende soorten van ondernemingen, maar ook
voor die van gelijken aard, als er een klein verschil in kostprijs
bestaat, sterk uiteen. Van geleidelijkheid in opklimming der schaal
is hier geen sprake. De qualificatie ,,luk-raak" heffingen - - een
oordeel van den Heer de Oeer in de Staten Generaal - - is hier
zeker weer niet te sterk.
Ten slotte is tegen de regeling van her beroep, welke om de
betrekkelijk ruime bevoegdheden, der administratie gegeven,
bijzondere zorg zou hebben vereischt, zeer veel aan te voeren.
De ineest afdoende waarborg voor onpartijdigheid in de beslissingen dient hier te worden ge/~ischt. En deze is stellig niet aanwezig, als de directeur van Financi~n, de hoofdambtenaar, die
tegenover den Landvoogd de verantwoordelijkheid voor den dienst
der belastingen draagt, tevens voorzitter is van den Raad van
Beroep. Tegenover de belastingschuldigen en hun rechtvaardigheidsgevoel is zulk een combinatie van tegenstrijdige plichten bij
een departementschef niet oorbaar te achten.
Ik heb uit deze afdeeling slechts enkele grepen kunnen doen.
 Maar ik geloof dat zij voldoende zijn om aan te toonen, dat herziening vail deze wetgeving dringend noodig is. Als men dan nog

858
in aanmerking neemt, dat zij slechts een keuze vormen uit het
rijke, in dit hoofdstuk door Prof. Treub bijeengebrachte materiaal
van technische moeilijkheden, hetwelk cuhnineert in de laatste
paragraaf, die aan de hand van de jongste ramingen twijfel uitspreekt, of enkele der behandelde heffingen zelfs de kosten van
perceptie in tie komende jaren wel zullen opbrengen, dan zal men
begrijpen, hoe bier van uitstel geen sprake mag zijn en hoe voortdurende aandrang tot herziening van dit geheel van belastingen
moet worden uitgeoefend tot de lndische regeering daaraan gehoor
gegeven heeft.
Met belangstelling vangt men daarna clan ook de lectuur van
de laatste afdeeling aan, waarin de herzieningsdenkbeelden van
den schrijver zijn neergelegd. Menige nuttige wenk wordt bier
gegeven, niet alleen met betrekking tot de belastingtechniek, maar
tot het heele financieele beleid. Hoe noodig dit is, zal ieder, die
de lndische financieele politiek der laatste jaren heeft gevolgd,
begrijpen. Mogen de wenken van een deskundige op dit gebied
als Prof. Treub niet zonder gevolg blijven.
Dat bezuiniging v66r alles noodig is, her is reeds uit den treure
betoogd. Zonder evenwicht tusschen ontvangsten en uitgaven is
de credietwaardigheid van her land, waarvan voor de groote
werken, in verband ook met economische ontwikkeling noodig, nog
wel dikwijls gebruik zal moeten worden gemaakt, niet verzekerd.
 Maar bovendien betoogt de Heer Treub terechtl dat in eene kolonie,
die als Ned. Indi~5 zoo afhankelijk is van de uitkomsten van cultures en mijnbouw, eene politiek behoort te voeren, waarbij wisseling in de inkomsten zooveel mogelijk vermeden wordt. Het
komt mij voor, dat niet alleen verwezenlijking van des schrijvers
denkbeeld, vaststelling van her door vennootschappen verschuldigd bedrag op grond van de gemiddelde winst der laatste jaren,
hieraan bevorderlijk zal kunnen zijn, maar dat het geheele financieele beleid zich daarnaar zal moeten richten en ook in gunstige
jaren een meer voorzichtig karakter dragen dan in het afgeloopen
lustrum her geval was.
Zou het gelukken hiertoe te komen, dan zou een maatregel als
de heffing van opcenten op de inkomstenbelasting, waaraan de
schrijver terecht aanstoot neemt, in de toekomst vermeden kunnen
worden. Zulk een middel tot her cre~eren van een sluitpost - ware her intusschen slechts zoo ! - - op de ontvangsten, is buiten-

859
gewoon gevaarlijk. Opcentenheffing door de regeerillg op haar
eigen belastingen is, zoo betoogt de Heer Treklb terechi, slechts
geoorloofd te achten voor een bijzonder, tijdelijk doel.
 Dat de lndische regeering zal hebben terug te komen op haar
voornemens om ook in de toekomst, zij het in ietwat anderen vorm,
winstgevende takken van nijverheid met speciale belastingen te
treffen, is almede een eisch van gezond financieel beleid. Bij de
konlende begrootingsbehandeling zal het zaak zijn terdege naar
de voornemens van het koloniaal gouvernement op dit punt te
informeeren. Ook al zou in de toekomst de vaststelling der begr0oting en daarmede de verzorging van her geldelijk beheer in
bijzonderheden worden overgelaten aan de in Ned. lndi~ gevestigde
organen, dergelijke groote lijnen van financieel beleid zullen ook
dan hog in Nederland zijn uit te zetten. De door de Indische
regeering aangekondigde herziening van enkele belastingregelingen
moet zich al dadelijk bewegen in de richting van verbetering van
taft economisch oogpunt aan het fiskale recht daar te lande
klevende gebreken.
Dat ik onder zoodanige verbeteringen niet meen te moeten
begrijpen de verandering van de progressieve heffingen van thans
door een zuiver proportioneele belasting op de winst, zal na hetgeen ik boven dienaangaande reeds opmerkte, duidelijk zijn. Naar
het daar betoogde meen ik thans ie mogen verwijzen.
 Nog minder zou ik mij kunnen vereenigen met een voorstel als
dat van Prof. Treub om her Nederlandsch kapitaal in Indi~ op
anderen voet te behandelen bij de belastingheffing dan bet buitenlandsch bezit. Daargelaten de moeilijkheden van politieken aard,
die zonder twijfel uit zulk eene regeling zouden kunnen voortvloeien, meen ik dat de consequentie van de beschouwing van
Ned. Indi~ als eerie zelfstandige eenheid binnen het algemeene
staatsverband is, dat daar op gelijke wijze belasting wordt geheven van alle kapitalen van eiders en bet met hunne hulp verkregen gedeelte van het maatschappelijk inkomen. Na hetgeen
de Heer van Gijn dienaangaande reeds in de Economisch Statistische Berichten aanvoerde, behoef ik hier niets meer bij te
voegen. Alleen zij mij de opmerking geoorloofd, dat m.i. de
beschouwing der van vennootschappen geheven rechten als zakelijke belasting aan elke bedenking tegen de hefting bij de bron
zelf het zwijgen moet opleggen.
Voor de noodzakelijke algemeene herziening van her Indisch

860
belastingstelsel acht Prof. Treub eerie staatscommissie noodig,
waarin beoefenaars van de wetenschap der financi~n met praktisch ervaren belastingambtenaren en vertegenwoordigers van
belanghebbenden zitting hebben. Dit denkbeeld verdient stellig
ernstige overweging. Door dergelijke samenwerking van alle
belangen in deze kan een resultaat verkregen worden, dat zooveel
mogelijk allen bevredigt.
 Zooveel mogelijk. Want uiteraard - - en her is een gelukkig
verschijnsel, dat de erkenning daarvan uit dezen kring kwam - zal her buitenlandsch kapitaal in eene kolonie steeds een. betrekkelijk zwaren last moeten dragen, iets dat in het algemeen weinig
verheugend is, gezien ook de noodzakelijkheid om alles te vermijden, dat af zou kunnen schrikken van belegging. En aan den
anderen kant, ook de regeering van Ned. Indi~ zal zich niet moeten
voorstellen, dat zij kan doorgaan op den de laatste jaren gevolgden weg en hare taak zoo uitgebreid opvatten als zij toen
deed. Zij zal de tering naar de nering hebben te zetten en zich
hebben te beperken tot behartiging van die belangen, die, als van
algemeenen aard, wam-lijk regeeringstaak kunnen worden geacht.
Bovendien: niet her wenschelijke, maar het noodzakelijke van
eenigen maatregel, her Olavermijdelijke hog eerder, zij criterium
inzake her geoorloofde van uitvoering.
Daar, in het lndische financieele beleid, ligt ten slotte de grondoorzaak der vicieuse toestanden van thans, dit zij niet uit het oog
verloren. Dit maakte noodig het uitzien naar middelen tot verhooging der ontvangsten, hoe dan ook. Hier moet dus ten slotte
ook het aangrijpingspunt voor de verbeteringen liggen. Een meer
gematigde politiek, die her kapitaal en den ondernemingsgeest van
elders aantrekt instede van z e a f te schrikken, is op den duur in
het financieel, maar dadelijk in het waarachtig belang van la.nd
en yolk in Ned. lndiO.
 Zakelijk te hebben aangetoond, welke gebreken aan den tegenwoordigen toestand op fiskaal gebied daar eigen zijn, den weg
te hebben gewezen naar verbetering, zie daar de verdienste dezer
nota. A1 zal men zich, gelijk ook ik, wellicht niet met elk onderdeel van haren inhoud kunnen vereenigen, dat zij haar doel moge
bereiken, zal ieder wenschen, die her wel meent met onze koloni~n
en hunne ontwikkeling.
j. c. KIELSTRA.
