Twee Documenten Betreffende Den Slaven-Handel in De 17E Eeuw
Op huyden den XVII October a° 1672 compareerden voor my
Hendrick Outgers, notaris etc., de heeren Cornelis Cloeck en
Isaacq van den Heuvel, Bewinthebberen van de Geoctrojeerde
West-Indische Compagnie ter camer van Amsterdam als daertoe
gecommitteert by deselve camer, die tot het passeeren van
dese door de vergaderinge der gecommitteerde uyt de respective
camere representerende de vergaderinge der
specieael(ycken)
is geauthoris(eer)t ter eenre, ende den heer Eetevan de Andrea
tegenwoordigh inwoonder deser steede, als last en procuratie
hebbende van de heer Domingo Grillo soo voor sigh selffs als
meede als vooght van don Ambrosio Lomelinos naergelatene
minderjaerige kinderen volgens desselfs procuratie tot Madrid
voor den notaris Antonio Gomez op den tweeden Septemb(er)
1669 gepasseert ter andre syde. Dewelcke verclaerden, alsoo
by den contracte op huyden tusschen de voorn(oemde) partyen,
comp(aran)ten voor my notaris geslooten is gestipuleert, dat de
gem(elte) heeren Bewinthebberen gehouden sullen sijn van tijt
tot tijt te equiperen een genoegsaem getal schepen tot de
inhandelingh van een aental van drie duysent stucks leverbare
slaven, om in den jaere 1673 aen het eylant Curacao gelevert
te worden ende by dese sleghte constitutie van tyden soo hier
te lande als aen Ardra en Angola het soude connen gebeuren,
dat de voorn(oemde) heeren Bewinthebberen daerdoor deselve
equipagie niet volcomentlijck souden connen presteren, dat sy
heeren comparanten uyt consideratien van dien naeder met
malkanderen verdragen ende accordeert waeren, sulcx sy doen
by desen te weten :
Dat de gem(elte) heeren Bewinthebberen in allen gevalle
sullen gehouden sijn in voldoeninge van 't gem(elte) contract
binnen dit loopende jaer van 1672 te equiperen ende af te
senden een schip met een suffisant cargasoen ende ordre om
op de kuste van Africa slaven in te handelen, ingevolge van
74' de gemelte contracte, mitsgaders // nogh binnen dit loopende
jaer 1672 een ander schip te equiperen en af te senden, ten
fine als vooren met een gelijck suffisant cargasoen mits dat

74?

293
tot uytrustinge van 'tselve cargasoen den voorn(oemden) heer
Andrea aen de gen(oemde) Compagnie en camer sal fourneeren
op bodemarie de somma van twaelf duysent guldens op soodanige conditie en opgelt als aen andere bodemers op die
equipagie sal gegeven werden.
 Ende dat dan voorts de voorn(oemde) heeren Bewinthebberen
alle devoiren sullen doen, om de verdre equipagie voor sooveel
bequaemlijck sal connen geschieden van tijt tot tijt te presteren,
en speciael(ijck) tot d' equipage van 't schip en cargasoen
van de camer van de Maese sonder preciselijck geobligeerb te
sijn de volcomen equipagie tot inhandelingh van het volle getal
van drie duysent leverbare slaeven voor den jaere 1673 anders
als voor sooveel bequaemlijck sal connen geschieden te doen
voor sooverre het gem(elte) contract modereerende en veranderende. Belovende parthyen malkanderen den inhoude deses
te sullen presteren en voldoen onder verbant en submisse als
by den gem(elte) contracte.
Actum in Amsterdam, present Paulus Schoonhoven, Johannes
Fabritius en Laurens Bessels als getuygen.
J. FABRITIUS
LAURENSBESSELS,testis.
2. De instructie door de Oost-Indische Compagnie voor
den schipper van het slavenscheepje Jamby opgesteld, waarin
bepaald wordt hoe de slaven aan boord moeten behandeld
worden, en welke victualiën en levensbehoeften moeten worden
medegenomen.
22 Nov. 1685. Da heeren Commissarissen by resolutie
van den 15 deses gestelt, hebben gerapporteert, dat haer E.
nae ingenomen beright hebben opgestelt een lijste van de
victualien en behoeften voor de Slaven, vervolgens een instructie
voor den schipper en hoofden op het scheepjen Jamby gaende om
slaven nae Madagascar, vervattende op wat wyse deselve moeten
werden gegouverneert en getracteert ; item dat haer E. hebben
geconcipieert by forme van missive een ordre voor den Commandeur en den Raet aen de Caep dese vojagie concernerende,
mitsgaders beraemt de premie by den schipper te trecken voor

'

294
de levendige slaven, die hy sal komen uyt te leveren, alles
ten principalen gereguleert nae de wyse by de West-indische
Compagnie gebruyckelijck, soo als dat alles ter vergaderingh
is voorgelesen, waer op sijnde gedelibereert, is het voorsz.
 gebesoigneerde in allen deele geapprobeert en gearresteert,
leggende de voorsz. lijste en instructie mitsgaders premie als
volgt :
van victualien
en andere
Lijste
behoeften,
die de schepen
moeten
mede
voor.
hebben
350 a 400 slaven,
en dat
voor den tijt van drie
maenden,
mitagaders
reglement hoedaenigh
deselve
moeten
werden gespysight en verder
"
gegouverneert.
Ieder slaaf moet voor drie maenden gereeckent hebben een
sack victualie, waervan drie-vierde gort dient te wesen, en een
vierde boonen; dogh dient geleth, dat de bonen eerder bederven
als de gort, oock moeten de boonen niet heel hant op den
neest gedrooght worden, anders gaet de cracht en de substantie daar uyt.
Aen ieder slaaf moet dagelijcx een kop potspijs tsy gort, tsy
boonen gegeven worden, en dat tweemael daegs te koocken,
soo 's morgens als 's avonts, mitsgaders versorght, dat int
koocken wel wort opgepast, oock de ketels schoon Bijn.
Nogh moet ieder slaaf voor drie maenden gereeckent hebben
een aem water, sijnde vier anckers, en moeten de vlees en
speckvaten, die voor die tijt leedigh raecken, mede tot watervaten werden bewaart, soo oock de brandewijn stucken daerin
eenigh broodt sal sijn geweest, en voort alle het andere kleyn
vaatwerck, sonder dat tselve aen schoven off duygen magh '
werden geslagen.
Voor 400 slaven reeckent men dagelijcx 20 pondt speck,
waarvan twee derde in kleyne vierkante stuckgens gesneden
in de gort, en 't andere derde part in de boonen gedaan wort,
dogh moet int koocken wel toegesien worden, dat het door
malcanderen wort geroert, opdat d' een sijn deel daarvan soo
wel krijght als den qnder.
,
De schepen dienen voor 400 slaven mede gegeven te werden:

-

295
eerstelijck 300 '? tamarinde om te dienen voor de siecken en die
met scheurbuyck gequelt sijn.
 Ten tweeden een smal ton peper, dat men cleyn moet stoten,
en int koocken van de spijs daarin doen, en wel doorroeren,
opdat den eenen daarvan soo wel sijn deel krijgt als den ander.
Ten derden 5 a 600 <œ touback, en daarby 30 gros korte
pypen, om voor ieder slaaf drie a vier blaetgens 's weecks uytgereyckt te worden.. - Ten vierden 15 a 1600 pond hard broodt, om nu en dan
voor de slaven te dienen.
Ten vijfden moet het schip tot preservatie van de gesontheyt
van deselve voorsien worden van een off twee oxhoofden asijn,
om weeckelijcx' daermede 't schip eens off twee malen te besprengen, en bovendien alle weecken, off om de veertien dagen
twee off drie gloeyende kogels in pick of harpuys gedaen worden,
als wanneer men de slaven alle moet laten boven komen, en
de presenningen wel dight toehouden, om de roock te beter
daar deur te laten trecken, totdat het schip volcomen droogh is,
als wanneer en eerder niet men de slaven weder omlaegh
moet laten gaen.
Bayten 'twelcke deselve alle dagen moeten werden gereynight,
en tot dien eynde boven gelaten, dan dient in achtinge genomen, dat sulcx niet eerder geschiede, dan wanneer de son
eenigen tijt is op geweest, en de warmte gevoeld word, doordien het 's morgens vroegh te kout is, om uyt haar warme
plaets boven te laten comen, 't welck anders pijn en krimpingh
in haare lichamen verweckt, daarvan dan mager worden, de
teeringh krygen en weghsterven.
Bovendien moet alle morgen het deck en de beddings onder
en boven wel te degen geschrobt en gespoelt worden, en als
geseyt is, om de drie off vier dagen het deck en de beddings
met wat asijn besprenght.
 Wanneer 't goet weer is, moeten sy haere lichamen wasschen
en reynigen, waartoe altijt een grote baly moet claar staan,
dogh wel toegesien worden, dat sy geen sout water komen te

296
nuttigen, want als se dat in haar lijf hebben, teeren sy uyt, en
raecken om hals.
Oock moet wel en scherp geleth worden, dat wanneer het
regent, dat sy onder de presenningh t) off luycken geen water
komen te vangen off te nuttigen, alsoo dat water te teerachtigh
en te rauw is, waarvan sy de loop off de teeringh bene$ens
grote pijn int lijf krygen en twelck de doodt dan veroorsaeckt,
buyten twelcke syluyden mede als het regent moeten onder
niet
gehouden werden, doordien sy dat water en die ' koude
'
kunnen verdragen.
_

Alsser geschaft wort, moeten de mans en de vrouwen ieder
bysonder en van den anderen gesepareert tien en tien aen een
back gestelt worden, mitsgaders versorght, datter altijt tweeoff
drie matrosen benevens een stuyrman off hooghbootsman wel
oppassen en letten., dat de slaven de spijs ordentelijck komen
te nuttigen, d' een niet dubbelt en d' ander enckelt krijght, en
vooral mede, dat de kost niet verwaarloost wort.
Dat wyders ieder slaaf nae den eeten sijn drincken krijght,
en dat tweemael daags ieder drie a vier mutsges, sijnde seven
en acht mutsges daegs buyten tgene tot de spijs nodigh is.
Men moet dagelijcx wel toesien, of er oock eenige sieckte
onder de slaven comt te ontstaan, mitsgaders maecken dat die
van de gesonde werden gesepareert, en aen bysondere backen
gestelt, mitsgaders apart geleyt, en door de meesters en schipper
dagelijcx wel worden gevisiteert, en door de meester wel gecureert, en van de schipper met goede potspyse en andere verversinge voorsien.
 Als het moy weer is en de slaven boven sijn, moet men
haar altijt wat te doen geven, tsy dat men haar werck laet
plucken, waartoe de schepen een eynd oud swaar touw dient
mede gegeven te werden, om haar dagelijcx int werck te
houden, doordien de ledigheyt haar niet als (tot) quaet doen
verweckt en alle vuyligheden doet bedencken.
Men moet alle dagen ondersoecken, wanneer de slaven boven
1) Geteerd zeildoek, dat men over luiken of goederen werpt, om ze
tegen instortend water te beveiligen.
'

297
sijn, off sy oock eenigh yserwerck off stucken van ysere hoepen
of- messen off spyckers, die sy weeten te scherpen, versteecken
mochten hebben, daar sy seer veel quaet mede weeten te doen.
Soo moet mede wel geleth worden, dat de slaven van de
matrosen niet geslagen, geschopt off mishandelt worden, maar
als sy quaet gedaan hebben moet daarover geklaeght en aengewesen worden waarin dat quaet bestaat, om haar alsdan na
verdiensten door haar eygen volck te laten straffen.
De kaffers moet het hair op de kam worden afgeschoren,
en dat soowel de vrouwen als de mans, doordien het hoofd
veeltijts vol ongedierte is.
,
Soodanigh schip moeten voor de reys werden medegegeven
55 a 60 quartiers greene gesaagde plancken, om de beddingen
voor de slaven daervan te maecken, oock mede eenige grene
off vuyre juffers, beneffens 3 a 4 eycke barkoens 1), om buyten
boort onder het gemackhuysge gebruyckt te worden; insgelijcx eenige Noorse deelen tot een schut by de grote mast te
maecken, om de vrouwen van de mans aff te schutten, hetwelck
nootsaeckelijck moet geschieden.
 Doch is tot de combuys van node om die op te metselen
een oxhooft kalck, een vath sout en een oxhooft goutsmits
uytgebrande koolen en tot de vloer te maecken anderhalf duysent straetklinckers, oock spyckers van elcke soort wat, om
tot de combuys beddings en anders te gebruycken.
Soo langh men int handelen van de slaven is, dienen deselve
met Orange appelen en limoenen off andere verversinge soo
veel mogelijck nae de gelegentheyt van de tijt voorsien te
worden, om daerdoor de sieckte en scheurbuyck uyt deselve
te weeren.
Wanneer men int overnemen besigh is, en voornamentlijck
als men omtrent het landt is, moeten de mans in de boeyen
gehouden worden.
Aldus gedaen, gearresteert en vastgestelt by de Bewinthebberen
1) Rondhouten, windboomen.
298
van de Oost-Ind(ische) Comp(agnie), ter camer van Amsterdam,.
desen 22 Novemb(er) 1685.
Den schipper nae Madagascar om slaven gaende, sal op
syne komste aen de Westcust van Sumatra vooraf opbrengen
de helft van het ingekoft getal, en voor de wederhelfte
premie genieten als volght :
Soo boven de helft 50 koppen uytlevert sal voor ieder trecken
10 stuyvers, voor 100 20 stuyvers, voor 150 30 stuyvers,
voor 200 40 stuyvers, voor 250 50 stuyvers, met dien verstande, dat het getal boven de vijftigh en beneden de hondert
sal werden betaelt tot een gulden het stuck ende soo verder
de tusschen getal(l)en nae deselfde proportie.
Kinderen van twee tot seven jaeren sullen twee voor een
hoofd gereeckent werden.
Die beneden de twee jaeren out sijn werden onder de moeder
gereeckent.
Present de heeren van Dam, van Beuningen van Polsbroeck,
Rodenburgh, Decquer, Temminck en Bernard.
'

_.
