Het MAB vóór 50 jaar
Het MAB vóór 50 jaar
April, mei, juni 1946
Prof. Dr. M.A. van Hoepen

Hel april-nummer openl met een bijdrage van
M.C. Wintersteijn over "De externe controle bij
banken’. Uit de bijdrage blijkt, dat in die tijd
banken in het algemeen de jaarrekening niet mede
lieten ondertekenen door de externe accountant,
dit in tegenstelling tot hypotheekbanken en
levensverzekeringsmaatschappijen. Van een
afzonderlijke accountantsverklaring was ook bij
die laatste typen ondernemingen geen sprake.
 Wintersteijn beschrijft welke administratieve en
organisatorische maatregelen compensatie moeten
bieden voor het bij de controle niet kunnen voort­
bouwen op de goederenbeweging. Het steunen op
de interne controle wordt naar de geest der tijd als
van een minder kaliber beschouwd, maar toch nog
voldoende om tot een oordeel te kunnen
komem'Hel eindbesluit blijft dus, dat de interne
organisatie, de interne contrôle, den externen
accountant de middelen moet verschaffen, om zijn
verantwoordelijkheid bij de controle van een bank
te kunnen dragen. En op deze wijze uitgevoerd is
die controle ook economisch verantwoord.’ In de
huidige tijd is men geneigd zich af te vragen,
waarom men van stonde af aan de vraag niet
geheel heeft omgekeerd, als het steunen op de
interne controle bij banken economisch verant­
woord werd geacht, waarom dan ook niet bij
huishoudingen met een overwegende doorstroming
van eigen goederen (en adequate interne controle)?

vennootschapsrecht’, de tweede aflevering zal
volgen in het september-nummer. De aanleiding is
een soort Cadbury-rapport van vijftig jaar gele­
den, toen Cohen-rapport geheten, over wenselijke
wijzigingen van de Companies Act 1929. Valk­
hoff bespreekt uitgebreid de voorstellen van het
Cohen-rapport (die het lang niet allemaal gehaald
hebben) en transponeert een aantal voorstellen ook
naar de Nederlandse omstandigheden. Naast een
versterking van de publiciteitsgedachte en de
verantwoordingsfunctie ook in de richting van de
factor arbeid, vallen een groot aantal ‘corporate
governance’-achtige voorstellen op die gericht zijn
op versterking van de effectiviteit van de controle
(statutaire leeftijdsgrenzen, ontslagrecht directors
ongeacht statutaire bepalingen, auditors die ook
bij private companies niet in dienst van de ven­
nootschap mogen zijn e.d.).
 Tamelijk modern doen de voorstellen aan rond
consolidatiekring en -plicht: bij de definitie van
dochtermaatschappij wordt aansluiting gezocht bij
de mogelijkheid de meerderheid van de bestuur­
ders te benoemen of te ontslaan, er wordt een
toerekeningsregel ontwikkeld (een dochter van de
dochter is ook dochter van de moeder) en er wordt
verplichte overlegging van een 'verenigde balans
en winst- en verliesrekening’ bepleit voor de
'holding-company met die van de door haar
beheerste dochtermaatschappijen’.
Prof. Mr. J. Valkhoff doet een eerste aflevering
plaatsen over ‘Vernieuwing van het Engels

Mr. L.H. Schiethart besluit (afgezien van het
Repertorium van literatuur) het april-nummer met
een bijdrage onder de titel: 'Het begrip 'Boschbedrijf’ in den zin van het Besluit op de Inkomsten­
belasting 1941'. Een tamelijk tijdgebonden
bijdrage waarin het opvalt, dat voor generatorhoutfabrieken wel de toepassing van de vrijstelling
uit hoofde van het ‘boschbedrijf’ wordt bepleit.
Prof. Dr. M .A. van Hoepen is hoogleraar bedrijfshuishoudkunde en accountancy EUR, partner Deloitte & Touche
Registeraccountants, lid Raad voor de Jaarverslaggeving, plv.raad Ondernemingskamer.
334

JUNI 1996

[fflAB

die voor houtskoolbedrijven, als zijnde houtver­
werkende industrie, wordt afgewezen. Als naoor­
logs chroniquer vermag auteur dezes niet meer dit
fijnzinnig onderscheid op juiste waarde te schatten.
Het mei-nummer wordt door de redactie
geopend met de constatering (met voldoening) dat
door de toegenomen medewerking van auteurs ook
de omvang van het blad kon toenemen. Het mei­
nummer omvatte 48 pagina’s (een verdubbeling
ten opzichte van bijvoorbeeld het februari­
nummer). De papierschaarste, waarde redactie
later in 1946 een beroep op zal doen om rubrieken
te schrappen, was daarvoor toen blijkbaar geen
beletsel.
 Prof. Dr. P.J.A. Adriani opent het mei-nummer
met een bijdrage onder de titel: 'Belastingen als
bedrijfskosten’. De aanleiding vormt een uitspraak
van de Kantonrechter te Zaandam van 5 april
1945 in een zaak betreffende een aanspraak op
een gedeelte van de winst van een afdeling van
een NV. Een daarover uitgebracht deskundigen­
rapport was niet unaniem over de vraag of de
vennootschapsbelasting, de vermogensbelasting en
de ondernemingsbelasting (welke laatste als
grondslag zowel de winst als het vermogen kende)
als kostenfactoren dienden te worden beschouwd.
Adriani’s conclusie is duidelijk: ongeacht de
grondslag (winst of vermogen) dienen de drie
genoemde belastingen als kostenfactor te worden
beschouwd. Alleen ten aanzien van de vennoot­
schapsbelasting is de argumentatie wat merkwaar­
dig: de commerciële winst kan afwijken van het
belastbaar bedrag. Zou de conclusie anders
hebben geluid indien de belastingheffing zich zou
aansluiten bij de commerciële winstberekening?
Het toerekeningsvraagstuk (het ging over de winst
van een afdeling) wordt casuïstisch opgelost.
Interessant is echter het uitgangspunt: de vennoot­
schapsbelasting dient te worden berekend over het
resultaat van de afdeling alsof zij zelfstandig
belastingplichtig was.
 J.E. Spinosa Cattela doet uitgebreid verslag
van een enquête die Dunn & Bradstreet in 1941
hield onder 1500 banken, 1500 financiële leiders
van grote ondernemingen, 1500 specialisten op het
gebied van goederenkrediet en 1500 accountants
(allen uit Amerika). Een aantal vragen en de
beantwoording daarvan doet in onze tegenwoordi­
ge ogen wel enigszins merkwaardig aan. Zo meent

JUNI 1996

EJ ab

45% van de ondervraagde accountants dat de
balans niet verbeterd zou worden indien uitdruk­
kelijk vermeld zou worden welke posten wel en
welke niet in de controle zi jn betrokken. 89% van
de accountants meent dat niet de volle verant­
woordelijkheid voor de voorraad hoeft te worden
aanvaard. 30% van de accountants is van mening
dat zelf opgelegde of door de opdrachtgever
voorgeschreven beperkingen in het onderzoek in
het geheel niet in de accountantsverklaring ver­
meld behoeven te worden. 98% van de bankiers en
89% van de financiële leiders meent overigens dat
dat wel moet gebeuren. Een forse verwachtingskloof lijkt me, ook toen al.
H.P.L. van Gestel levert een zeer omvangrijke
bijdrage over ‘De ontwikkeling van de controle bij
de Rijkscomptabiliteit’. Uitgebreid worden
geschetst de externe controle-lijn (volksvertegen­
woordiging en Algemene Rekenkamer) en de
interne controle-lijn, waarbij de Minister van
Financiën een toenemende invloed op het alge­
meen financieel beleid en dat van zijn ambtgeno­
ten wordt toegeschreven. De auteur pleit voor het
(naast de Algemene Rekenkamer) instellen van
een onafhankelijk Instituut voorde Rijkscomptabiliteit.
 Drs. S.C. Bakkenist levert een bijdrage over
merkenrecht en -waardering onder de titel: ‘Vormt
het eigendom van de Duitsche merken een waardebezit voor den Nederlandschen staat?’ Na de
bevrijding waren alle vermogenswaarden van
Duitsers in Nederland verbeurd verklaard en aan
de Nederlandse staat toegevallen, daarmee ook de
Duitse merken, octrooien en patenten. In het licht
van de tijdsomstandigheden komt de auteur tot de
conclusie, dat de Duitse merken (in tegenstelling
tot octrooien en patenten) geen waarde hebben
voor de Nederlandse samenleving, noch door ze
zelf aan te wenden, noch door ze te zijner tijd
weer aan Duitsland te verkopen. Interessant is dat
tamelijk hedendaags aandoende noties als identificeerbaarheid, separeerbaarheid en koppeling met
kwaliteits- en prijsimago een belangrijke rol
spelen in het betoog.
In het juni-nummer maakt de redactie (met
excuses voor de vertraging) melding van de
benoeming van C.A. Blazer en R.A. Dijker tot
buitengewoon hoogleraar en van Mr. B. Moret tot
lector in de Accountancy aan de Nederlandsche

335

Economische Hoogeschool.
Voorts attendeert de redactie op de in het juni­
nummer opgenomen bijdrage van Prof. Ten
Doesschate over liet object van de bedrijfshuishoudkunde en de verhouding tussen bedrijfshuishoudkunde en staatshuishoudkunde. De redactie
meldt dat Prof. Limperg zich bereid heeft ver­
klaard hierop te reageren. Later blijkt dat plaats te
vinden in drie afleveringen (september, oktober en
november). In deze rubriek over het eerste kwar­
taal heb ik aangekondigd aan deze discussie
alsdan aandacht te besteden.
banken en levensverzekeringsbedrijven). De
tweede vorm van specialisatie die de auteur noemt
(die op bijzondere werkzaamheden als kredietonderzoek, mechanisatie en cost-accounting) acht hij
vooral slechts dan toelaatbaar als die plaatsvindt
in samenwerking met een algemene accountant of
als specialisatie binnen een groot kantoor, dit als
rem op de ‘vernauwing van de gezichtskring'.
 Ook in het juni-nummer is een ‘corporate
governance’-bijdrage opgenomen van Prof. Dr.
P.P. van Berkum over ‘Het aandeel als machtsin­
strument in het licht der concernvorming'. De
auteur bespreekt diepgaand verschillende wijzen
van en beweegredenen tot concernvorming. Een en
ander is in belangrijke mate geënt op de Duitse
literatuur. Opvallend hedendaags komen over de
aandacht voor de positie van de minderheidsaan­
deelhouder. de invloed op marktverhoudingen en
kartelvorming en het relativeren van de wenselijk­
heid van beschermingsconstructies door middel
van oligarchische clausules.
M.C. Wintersteijn reageert met zijn artikel:
‘Ordening van het accountsberoep in Nederland’
op de bijdrage van W.N. de Blaeij in het februari­
nummer. Op een aantal aperte uitdagingen van
Wintersteijn (zoals over de wenselijkheid van
afschaffing van de niet-universitaire accountantsopleiding) reageert De Blaeij in zijn naschrift niet.
Wel verduidelijkt De Blaeij dat het hem in februa­
ri bij de titelbescherming (van Geregistreerd
Publiek/Overheids Accountant) niet ging om het al
of niet in dienstbetrekking staan, maar om de
vraag of men als accountant een functie in het
economisch leven vervult (wel titelbescherming
c.q. -recht) dan wel of men door diplomering als
accountant een functie in het bedrijfsleven,
aangeduid als leidende functie, heeft verworven
(geen recht op titel).
Th. M. van Erp gaat in op:'Enkele aspecten
van het specialisatievraagstuk voor den accoun­
tant’. Vermoedelijk tegen de toenmaals gangbare
opvatting in, betoont de auteur zich geen verklaard
tegenstander van branchespecialisatie (als voor­
beelden worden genoemd textielfabrieken, spaar­

Zoals gebruikelijk besluit het Repertorium van
literatuur het nummer. Voor het eerst wordt ook
weer melding gemaakt van ingekomen boeken,
waaronder de 8e druk van N.J. Polak’s: ‘Eenige
grondslagen voor de financiering der onderne­
ming’ (prijs ƒ 7,25).
336

JUNI 1996

GfflAB.
