INZAKE REKEST VAN DE VEREENIGING VAN ACADEMISCH GEVORMDE ACCOUNTANTS BETREFFENDE DE REGELING VAN DE ACCOUNTANTSEXAMENS
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

regel, den omvang der werkzaamheden, welke op vaktechnische
gronden noodzakelijk zijn, niet kunnen beoordeelen.
Nog meer hebben deze heeren aan te bieden:
„Wij zijn bereid, indien U ons met Uwe accountants­
controle belast, Uwe hoofdboeken gratis bij te houden,
„waardoor de hooge kosten van het aanhouden van een
„duren leider van Uwe administratieafdeeling overbodig
„kan worden.”
Alsof een behoorlijke (levende) leiding van een administra­
tieve organisatie vervangen kan worden door het „gratis bij­
houden der hoofdboeken” (door deze lieden)!
De eenige verklaring welke ik voor het ontstaan der circu­
laire heb kunnen vinden is, dat de onderteekenaars er blijk­
baar niet in gegslaagd zijn een practijk op te bouwen en dit doel
nu tot iederen prijs trachten te bereiken. In dezelfde circulaire
waarin zij hunne geheele moreele bagage over boord zetten,
doen zij tevens een beroep op het vertrouwen van het publiek.
Want het uitgangspunt van de verhouding tusschen cliënt en
accountant is toch in de eerste plaats een groote mate van ver­
trouwen, dat in den accountant wordt gesteld.. De heeren zullen
blijkbaar nog moeten ervaren, dat men op hunne wijze geen
vertrouwen wekt. Hoogstens een gevoel van weerzin.
A. H. GRONDEL
INZAKE REKEST VAN DE VEREENIGING VAN ACADE­
MISCH GEVORMDE ACCOUNTANTS BETREFFENDE DE
REGELING VAN DE ACCOUNTANTSEXAMENS

Het vergt doorgaans eenig heen en weer geschrijf voordat bij
een polemiek het standpunt der wederzijdsche opponenten dui­
delijk wordt en de eigenlijke geschilpunten naar voren treden.
Het blijkt dan maar al te dikwijls, dat men langs elkaar heen
praat, dan wel elkaar verkeerd interpreteert. Zoo verwijt Mr.
 v. G. zijn opponenten, dat zij de vereenigingsopleidingen zonder
meer gelijk stellen met de particuliere opleidingen voor andere
beroepen. Zulks echter ten onrechte, door zijn opponenten
wordt slechts de academische opleiding voor een beroep gesteld
tegenover de niet-aeademische opleiding daartoe en het verschil
tusschen deze twee soorten van opleiding als principieel gekwalificeert. Dat er tusschen de niet-academische opleidingen on­
derling verschillen zijn, wordt daarbij in het midden gelaten.
Men kan Mr. v. G. toegeven, dat zich bij geen enkel ander
beroep het feit heeft voorgedaan, dat de opleiding er toe op zulk
een krachtige wijze door de Besturen van eenige vereeniging is
ter hand genomen als bij het accountantsberoep. Maar die op­
leidingen, hoe goed zij overigens ook zijn, blijven niet-academische opleidingen, zoodat men met een verwijzing naar de
verschillen, die er tusschen die niet-academische opleidingen
bestaan, niet kan bewijzen, dat er tusschen de beste van die nietacademische opleidingen en de academische opleiding geen
principieel verschil bestaat.
Het heeft geen zin verder te polemiseeren over de vraag,
waarin dat principieele verschil nu bestaat. Men overtuigt
elkaar toch niet, omdat het verschil in inzicht in deze voor een
goed deel berust op een waardeeringsoordeel, waarbij men met
logische argumenten doorgaans toch niet uitkomt. Slechts mag
er op gewezen worden, dat als kenmerk voor de academische op­
leiding beschouwd mag worden: het zich gedurende een paar
jaar uitsluitend bezig houden met de beoefening van een be­
paalde wetenschap onder leiding van uitverkoren leerkrachten
en in nauw contact met medestudeerenden.
 Een ander punt, dat naar mijn gevoel in de onderhavige dis­
cussie vei’troebelend werkt, is de verwarring tusschen doel en

133

middel. Het sterkst komt dit tot uitdrukking in het jongste
artikel van Mr. v. G. waar hij op pg. 119 schrijft: „........ dat
al bestaat verschil in de wijze van studie tusschen de acade­
mische opleiding en die der drie vereenigingen en al berust
eerstgenoemde opleiding natuurlijkerwijs op breederen grond­
slag dan laatst gemelden, tusschen het doel dier opleidingen geen
principieel verschil bestaat noch kan bestaan.”
Natuurlijk bestaat er t.a.v. het doel eenstemmigheid, dat doel
kan slechts zijn, te zorgen voor een goeden accountantsstand. De
strijd gaat in deze echter om de vraag, met welk middel dit doel
het best bereikt wordt. Bovenstaand citaat vormt intussehen de
basis voor wat m.i. het sterkste argument in het betoog van Mr.
v. G. is; hij wijst er n.1. op dat de vereenigingen er met hun
opleidingen toch in geslaagd zijn een goeden accountantsstand
hier te lande te vormen. „Is het noodig,” aldus Mr. v. G. „be­
wijs te leveren voor mijn stelling, dat de langs den weg der drie
vereenigingen gevormde accountants ook heden, wat bekwaam­
heid en betrouwbaarheid betreft, minstens gelijk staan met de
vooraanstaande accountants in elk ander beschaafd land ? Heeft
ooit iemand vóór den heer Modderaar twijfel aan de bekwaam­
heid van de leden der drie vereenigingen durven uitspreken?”
Nu zij er in de allereerste plaats op gewezen, dat Mr. v. G.
 hier overdrijft; een oppervlakkige kennisname van de geschie­
denis van het accountantsberoep hier te lande is reeds voldoen­
de om te doen inzien, dat het met de onderlinge waardeering
van de opleiding der drie leidende vereenigingen niet altijd zoo
botertje bij den boom is geweest, als uit hetgeen Mr. v. G. hier
schrijft wel zou blijken.
De redeneering van Mr. v. G. leidt tot de conclusie, dat de
academische acountantsopleiding eigenlijk overbodig is, immers
de vereenigingen hebben blijk gegeven voor een goeden accoun­
tantsstand te kunnen zorgen. Ik heb er in mijn vorig artikel
reeds op gewezen, dat het feit, dat drie instellingen van hooger
onderwijs een academische accountantsopleiding hebben ge­
organiseerd er op wijst, dat door menschen, die toch alleszins
tot oordeelen in deze bevoegd zijn, geoordeeld is, dat er wel de­
gelijk behoefte aan een academische opleiding in deze bestaat.
De hoogere eischen, die aan de acountants gesteld worden en
nog gesteld zullen worden, als gevolg van het steeds meer in­
gewikkeld worden der economische verhoudingen, dienden daar­
toe als drijfveer.
Nu hoede men zich voor overdrijving; dit beteekent niet, dat,
om het accountantswerk in al zijn geledingen goed te kunnen
verrichten, persé een academische opleiding noodig is. Zulks is
zeker niet het geval en zal ook in de toekomst niet het geval zijn..
Maar men vergete niet, dat de voorgestelde wettel ijke regeling
het accountantsberoep vrijlaat en slechts een bepaalde categorie
van accountants wil kwalificeer en. Het zijn nu deze gekwalifi­
ceerde accountants, die het hoogere accountantswerk, om het
zoo eens uit te drukken, zullen krijgen te verrichten. Voor deze
categorie van accountants is bedoeld de door de opponenten van
Mr. v. G. geponeerde stelling, dat de academische opleiding
daarvoor de meest wenschelijke is.
 Ter adstructie van deze stelling wijzen zij dan o..m. op de
lijn, die er in de ontwikkeling van het accountantsberoep, in
het bijzonder dan in de ontwikkeling van de opleiding aan te
wijzen valt, n.1. het ontstaan en den groei van het academisch
onderricht, nadat het beroep een bepaald peil bereikt heeft. Te­
vens kunnen zij er daarbij dan op wijzen, dat het accountants­
beroep daarmede een ontwikkeling door maakt analoog aan de
ontwikkeling van andere beroepen.
Ook hier dient men zich voor overdrijving te wachten. Het
pleiten voor de academische opleiding als de meest wenschelijke
beteekent niet, dat men de andere opleidingen als ondeugdelijk
beschouwt en ergo ook degenen, die deze opleidingen volgden.
Mr. v. G. wil zijn opponenten wel steeds in den mond leggen,

134

MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUD KUNDE

dat zij het werk van de ver eeni gingen kleineeren en ver doezelen.
Ik wees er in mijn vorig artikel reeds op, dat dit niet het geval
is en dat men in tegendeel in de kringen van hen, die de acade­
mische opleiding als de meest wenschelijke beschouwen, het
wei'k, dat met name het Instituut voor de ontwikkeling van het
accountantsberoep en de opleiding daartoe, hier te lande gedaan
heeft, hoog aanslaat. Voorstanders van de academische opleiding
zouden wel met blindheid geslagen moeten zijn, als het hun ont­
gaan zou, dat de vereenigingsopleidingen tal van vooraanstaan­
de accountants heeft gevormd, voor wier werk men respect moet
hebben.
 Maar dit alles doet geen afbreuk aan de stelling van de oppo­
nenten van Mr. v. G., omdat niet beweerd wordt, dat de aca­
demische opleiding de alleen-zalig-makende is. De academische
opleiding wordt slechts als de meest wenschelijke beschouwd,
omdat zij de meeste kans geeft, dat degenen, die haar volgen,
zullen kunnen voldoen aau de hoogere eischen, die men in het
maatschappelijke verkeer allengs is gaan stellen en in de toe­
komst nog stellen zal. Dat sterke geesten ook zonder academische
opleiding in het accountantsberoep hun weg kunnen vinden,
wordt daarmede niet ontkent.
„Maar gij wilt de academische opleiding dan toch tot de al­
leen-zalig-makende verheffen, door de opleiding van accountants
tot het speciale domein van het Hooger-onderwijs te laten ver­
klaren,” zal men hier kunnen tegenwerpen. Dit is het gevolg
van het feit, dat men hier noodzakelijkerwijze een keuze moet
doen, daar het niet aangaat de benoembaarheid tot een bepaald
beroep mogelijk te maken langs twee principieel verschillende
wegen. Op de vergadering van het Dept. Rotterdam van de Mij.
van Nijverheid, waar de wettelijke regeling van het accoun­
tantsberoep besproken werd, drukte Prof. C. W. de Vries dit
kernachtig uit met de woorden : één priester, één poort. Men
kieze dan den weg, die de meest wenschelijke is, omdat zij aan
meerderen de kans biedt te voldoen aan de eischen, die er aan
dat beroep gesteld worden. Daarnaast staan dan meer practische
argumenten, waarvan er een is, dat een dergelijke regeling het
minst kostbaar is, omdat men gebruik maakt van de reeds be­
staande academische opleidingen en er dus geen vereenigingsopleiding meer bekostigd behoeft te worden.
Tot slot nog het volgende. Uit de drie artikelen, die Mr. v. G.
 over dit onderwerp schreef blijkt, dat hij geen principieel ver­
schil ziet tusschen de academische opleiding en een goede vereenigingsopleiding; intusschen ontkent hij niet elk verschil. Zoo
schrijft hij, dat de academische opleiding „natuurlijkerwijs op
breederen grondslag” berust, en elders, dat men er voor dient te
waken, dat de in te stellen Instituutsopleiding „op het vereischte
peil blijft en dus (cursiveering van mij, T.) zooveel mogelijk in
overeenstemming is met de academische opleiding.”
Zou het nu in den gedachtengang van Mr. v. G. ook niet logi­
scher geweest zijn indien in de voorstellen van de Commissie
1928 de bepaling was opgenomen, dat bij het afnemen van de
Instituutsexamens deskundigen dienen mede te werken, die bij
voorkeur moeten worden benoemd uit hen, die de academische
examens regelen en afnemen. Een door de opponenten van Mr.
v. G. geuite grief tegen de voorstellen van de Commissie op dit
punt is juist, dat ze het tegenovergestelde inhouden.
Mr. Dr. E. TEKENBROEK.
Naschrift van Mr. Dr. F. C. van Geer
Gaarne maak ik gebruik van de mij door de Redactie van dit
Tijdschrift geboden gelegenheid om te dupliceeren, waarbij ik
niet zal ingaan op quaesties van ondergeschikt belang.
Tusschen de academische accountantsopleiding en de oplei­
ding der „drie” Vereenigingen bestaat, volgens schrijver, een
principieel verschil. Immers, zegt schrijver, weliswaar beoogen

beide opleidingen hetzelfde doel, nml. te zorgen voor een goeden
accountantsstand, doch de weg, waarlangs de academische op­
leiding naar dat doel streeft, verschilt principieel van dien der
drie Vereenigingen.
Volgens hem is slechts de academische opleiding in staat ac­
countants te kweeken, die opgewassen zijn tegen de taak om in
moeilijke gevallen, zooals het tegenwoordige economische leven
ze biedt, deugdelijk werk te leveren.
 Schrijver tracht die stelling te staven door een beroep:
A. op liet feit, dat de instellingen van Ilooger Onderwijs een
academische accountantsopleiding hebben georganiseerd,
B. op den groei van het economische leven en den aard van
die opleiding.
Aan het sub A vermelde beroep kan echter m.i. geen kracht
worden toegekend.
Het is naar mijne meening onaannemelijk, dat de stichters
van de academische opleiding deze hebben ingesteld omdat zij
de opleiding der drie Vereenigingen ondeugdelijk achtten. Het
feit dier stichting op zich zelve zegt natuurlijk niets.
Ik heb vroeger betoogd, dat de academische opleiding 1°. kon
worden ingesteld omdat de opleiding der drie Vereenigingen een
peil had bereikt, waaraan het llooger Onderwijs zich kon aan­
sluiten, 2°. is ingesteld geworden, opdat ze accountants zou
kweeken naast de opleiding der drie Vereenigingen, zoodat
beide opleidingen een goeden invloed op elkaar zouden uitoefe­
nen.
De geachte schrijver tast dit betoog met geen enkel woord aan.
Beide categoriën van accountants zullen m.i. voor onafzienbaren tijd naast elkaar blijven bestaan, waarbij de leden dier
Vereenigingen de overgroote meerderheid zullen uitmaken. Nu
vaststaat, dat die leden tot dusverre gezorgd hebben voor de
ontwikkeling en de hooghouding van den Nederlandschen ac­
countantsstand, kan die taak met vertrouwen aan die leden
blijven toevertrouwd, mits de wetgever eenige waarborgen geeft,
waaronder dezen, dat aan de academische opleiding de haar toe­
komende invloed worde toegekend.
De Regeeringscommissie 1928 stelt dienovereenkomstig voor
om die taak op te dragen aan de organisatie van alle weten­
schappelijk ontwikkelde accountants, hetzij zij zijn voortgeko­
men uit de „vrije Maatschappij”, hetzij zij afkomstig zijn van
een academie.
Dat voorstel ware alleen dan „averechtsch”, wanneer de ge­
achte schrijver gelijk had en beide categoriën van accountants
uit hoofde van het principieele verschil in de opleiding van elke
categorie onmogelijk met elkaar zouden kunnen samenwerken.
 De bewering van mr. dr. Tekenbroek, dat alleen langs den
weg der academische opleiding eerste-klasse-aceountants kunnen
worden gevormd, berust echter zuiver op een veronderstelling,
waarvan de gegrondheid nog moet blijken.
Nog nimmer zijn stemmen uit de praktijk vernomen, die heb­
ben beweerd, dat de leden der drie Vereenigingen niet opgewas­
sen waren tegen hun taak, of wel, dat een bepaalde taak slechts
door een academisch gevormden accountant kon worden ver­
richt.
Daarmede is niet gezegd, zooals schrijver meent, dat de acade­
mische opleiding overbodig is. Laatstgemeld© opleiding toch
kweekt niet alleen zelve goede accountants, maar bevordert te­
vens, dat de Vereenigingsopleiding op het vereischte peil blijft.
Uit het bovenstaande volgt, dat schrijvers beroep sub B
eveneens ongegrond is. Hij blijft in gebreke te bewijzen, dat de
academische opleiding principieel verschilt van die der drie
Vereenigingen. Naar mijne meening is integendeel bewezen, nu
vaststaat, dat het beoogde doel ook langs den weg der Ver­
eenigingsopleiding wordt bereikt, dat het door schrijver be­
doelde verschil niet bestaat.
MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE

Onjuist is dus de stelling van mv. dr. Tekenbroek, dat de wet­
gever in de noodzakelijkheid zou verkeeren bij een regeling van
liet accountantswezen uitsluitend uit te gaan van de academi­
sche opleiding, omdat de wetgever daarnaast de vereenigingsopleiding als een minderwaardige niet zou kunnen erkennen en
doen handhaven.
Voor den wetgever bestaat derhalve theoretisch niet de minste
aanleiding om niet voort te bouwen op de elementen, die de
geestelijke kern uitmaken en voor onafzienbaren tijd zullen uit­
maken van den Nederlandschen accountantsstand: de energie
en het organisatievermogen van de zooeven vermelde, uit de
vrije Maatschappij voortgekomen accountants, in samenwerking
met de academisch gevormden.
Deze laatsten hebben trouwens bij die samenwerking alle
belang.
 Dit blijkt duidelijk, indien we ons voor oogen stellen
welke gevolgen het stelsel des geachten schrijvers in de praktijk
zou hebben.
De wetgever zou, volgens hem, liet recht op een bepaalden
accountantstitel moeten verleenen alleen aan de academisch ge­
vormden en „de anderen ”, ook de leden der drie Vereenigingen,
aan hun lot moeten overlaten.
In dat geval zou de wetgever m.i. zeer ondankbaar handelen
ten opzichte der drie Vereenigingen. Deze zouden in die om­
standigheden wellicht bezwaar moeten maken haar opbouwend
werk, waarop de wetgever den stempel van minderwaardigheid
had gedrukt, voort te zetten. Alsdan zou het groepje der acade­
misch gevormden aanstonds worden doodgedrukt door de
„beunhazen ’’, waardoor onherstelbare schade, ook aan het insti­
tuut der academische opleiding, werd toegebracht.
Indien de drie Vereenigingen daarentegen, ondanks de be­
perkte regeling van het accountantsberoep waarbij hare leden
werden uitgesloten, haar werk zouden voortzetten, zou de wette­
lijke regeling eveneens volkomen mislukt zijn: de bestaande ver­
warring en afbrekende concurrentie bleven bestendigd, hetgeen
ten slotte ook ten nadeele zou strekken van de academisch ge­
vormden zelf.
EXAM EN-VRAAG STUKKEN

Red. : Drs. ABR. ME Y en Drs. J. PAARDEKOOPER

Examen Ned. Handels Hoogeschool Mei 1931; opgave No. 3
(Zie M.A.B. blz. 108) Controle fabrieksondememing
De onderhavige opgave behoort tot de aantrekkelijke soort;
zij is duidelijk; is gebaseerd op een administratie die aan alle
eischen voldoet ; weerspiegelt een vaker voorkomend type van
administratie (massaproductie met verband tusschen hoeveel­
heden grondstof en product) ; bij de techniek van de controle
zijn verschillende bekortingen mogelijk. Zij is f eitel ijk niet
moeilijk, doch bevat toch meerdere belangwekkende punten.
 In het navolgende is niet gepoogd een voorbeeld van een
goede „examen-uitwerking” te geven; het algemeen type van
administratie is naast het bijzondere geval voor oogen gehouden ;
op enkele punten is verder ingegaan dan noodig is.
Inkoop-administratie :
a. Hoeveelheden:
Zooals steeds is het verkrijgen van groote zekerheid betref­
fend de werkelijk ontvangen hoeveelheden ingekochte goederen
(hier grondstoffen) van groot belang. Een afwijking tusschen
gefactureerde en werkelijk ontvangen hoeveelheden kan directe
schade voor de onderneming beteekenen (bij onderwicht ed.)
In dit geval komt daarbij het verband met rendements-cijfers en

135

productiecijfers. Het constateeren van de hoeveelheden in het
productie-proces verwerkte grondstoffen zal hier waarschijnlijk
geschieden door telling van het aantal gevulde bakken. Indien
dat vullen eenige speling toelaat is het mogelijk voorraadstekorten weg te werken door onvoldoend vullen. De rendementscijfers zullen dan iets te laag zijn, wellicht echter nog niet op­
vallend te laag!
Wenschelijk zijn derhalve de volgende organisatorische maat­
regelen :
De functionaris, die met ontvangst en voorraadsbeheer be­
last is, dient zelfstandig opgaven in van de ontvangen hoeveel­
heden, per partij ; zoo mogelijk zonder de juiste hoeveelheden
die hij moet ontvangen, vooraf te weten. Controle met factuur
geschiedt door een ander; dit kan niet de accountant zijn, want
betreffend afwijkingen moet direct event. gecorrespondeerd
worden.
De controle op vulling der bakken en de aanteekening daar­
omtrent geschiedt door een ander dan den voorraad-beh eerder.
Af en toe, dus niet slechts aan het eind van het boekjaar, vindt
controle plaats tusschen werkelijk aanwezigen en administratieven voorraad, door een ander dan den voorraadbeheerder.
 Of aceountantspersoneel hierbij toezicht zal uitoefenen hangt
af van de vraag in welke mate de accountant de betrouwbaar­
heid van voorraadscontróle door personeel der onderneming
reeds heeft kunnen toetsen en van de vraag of en in welke
mate toezicht door aceountantspersoneel inderdaad de betrouw­
baarheid verhoogt: het kan zeer wel zijn dat de aard van het
artikel en de techniek van de constateering van den werkelijken
voorraad meebrengt dat toezicht, medewerking of zelfs zelf­
standige voorraadsopname door aceountantspersoneel wezenlijk
de betrouwbaarheid niet in het minst verhoogt, althans niet in
een mate die de kosten loont.
Zoo mogelijk wordt administratief-automatische voorraads­
contróle tot stand gebracht door afzonderlijk bewaren van par­
tijen en voorraads-administratie per partij (door een ander dan
den voorraadbeheerder).
De accountant berekent uit de ingekomen facturen de totaal
hoeveelheid van elk der drie soorten granen over een contróleperiode (b.v. een maand). Dit kan geschieden door hoeveelheidskolommen in het inkoopboek op te nemen, en inschrijving en tel­
ling te controleeren. Wellicht zijn deze kolommen echter niet
noodig voor eenig ander doel, daar reeds een meer uitgebreide
voorraadsadministratie bestaat. Dan kunnen zij achterwege blij­
ven en zal het economischer zijn de hoeveelheden door den assis­
tent-accountant in één lijn met een schrijvende telmachine te
doen optellen, inplaats van de regelmatige inschrijving en
controle daarop enz. te laten plaatsvinden. De accountant con­
troleert de verkregen totaal-hoeveelheden met de door hem
berekende totalen van de opgaven van den functionaris, die met
in ontvangstname is belast.
De accountant controleert steeksproefsgewijze of aan voren­
, besproken organisatorische maatregelen de hand wordt gehou­
den. Volledige controle op de partij-ge wijze voorraad-administratie achten wij niet noodig.
Het emballageverbruik vormt een aanvullende controle op de
verkoop-administratie. Daarom constateert de accountant de
ingekochte hoeveelheden (vaten b.v.) en periodiek de nog aan­
wezige voorraden.
b. Kwaliteit.
 Het behoort tot de taak van de Directie maatregelen te tref­
fen dat steeds gecontroleerd wordt of de kwaliteit van ontvan­
gen goederen in overeenstemming is met de met den leverancier
getroffen overeenkomst. In principe blijft deze kwestie buiten
de verantwoordelijkheid van den accountant ; hij kan zelf geen
kwaliteiten beoordeelen en kan in de meeste gevallen ook langs
administratieven weg geen afwijkingen constateeren. Uit drie-.
