Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010
Brussels Studies

La revue scientifique pour les recherches sur Bruxelles /
Het wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over
Brussel / The Journal of Research on Brussels
Collection générale | 2010

Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest tussen de regionale
verkiezingen van juni 2009 en de federale
stembusgang van 13 juni 2010

Les mouvements de voix dans la Région de Bruxelles-Capitale entre
l’élection régionale de juin 2009 et le scrutin fédéral du 13 juin 2010
Shifts in the Brussels-Capital Region electorate between the June 2009 regional
elections and the 13 June 2010 federal elections
Pascal Delwit, Marjorie Gassner, Jean-Benoit Pilet et Emilie van Haute
Traducteur : Saraï de Graef

Édition électronique
URL : https://journals.openedition.org/brussels/797
ISSN : 2031-0293
Cet article est une traduction de :
Les mouvements de voix dans la Région de Bruxelles-Capitale entre l’élection régionale de juin 2009 et
le scrutin fédéral du 13 juin 2010 - URL : https://journals.openedition.org/brussels/792 [fr]
Autre(s) traduction(s) de cet article :
Shifts in the Brussels-Capital Region electorate between the June 2009 regional elections and the
13 June 2010 federal elections - URL : https://journals.openedition.org/brussels/798 [en]
Éditeur
Université Saint-Louis Bruxelles
Référence électronique
Pascal Delwit, Marjorie Gassner, Jean-Benoit Pilet en Emilie van Haute, «Verschuivingen in het
stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en
de federale stembusgang van 13 juni 2010», Brussels Studies [Online], Algemene collectie, nr 41, Online
op 27 septembre 2010, geraadpleegd op 08 juin 2024. URL: http://journals.openedition.org/brussels/
797

The text only may be used under licence CC BY 4.0. All other elements (illustrations, imported files) are
“All rights reserved”, unless otherwise stated.
 het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

www.brusselsstudies.be

Nummer 41, 27 september 2010. ISSN 2031-0293

Pascal Delwit, Marjorie Gassner,
Jean-Benoit Pilet, Emilie van Haute

Verschuivingen in het stemgedrag in het
Brussels Hoofdstedelijk Gewest tussen de
regionale verkiezingen van juni 2009 en de
federale stembusgang van 13 juni 2010
Vertaling : Sara• de Graef
Binnen de Brusselse politieke ruimte heeft de federale verkiezing van 13 juni 2010 niet zulke
spectaculaire verschuivingen in stemgedrag teweeg gebracht als in Vlaanderen of in Walloni‘
wanneer we vergelijken met de verkiezingen van 2007. Desalniettemin zijn er belangrijke veranderingen vast te stellen, voornamelijk de vooruitgang van de Parti Socialiste (PS) en het
electorale verlies van de Mouvement RŽformateur (MR). Binnen het kader van de timing van
het politieke en electorale leven is het toch interessant te kijken naar de laatste stembusgang Ð
de Brusselse regionale verkiezingen van 2009 Ð om de bewegingen te analyseren die hebben
plaatsgevonden op politiek 'korte' termijn, terwijl het politieke leven eigenlijk toch geritmeerd
wordt door evenementen en veranderingen die soms zeer snel de percepties en de representaties rond de partijen en rond het politieke leven be•nvloeden. Het zijn de verschuivingen tussen de regionale verkiezing van 2009 en de federale verkiezing van 2010 die we in deze bijdrage analyseren. Deze analyse baseert zich op een 'exit poll' die door het Centre dÕŽtude de
la vie politique van de UniversitŽ libre de Bruxelles (ULB) afgenomen werd bij 3.000 Brusselaars.
Pascal Delwit is professor politieke wetenschappen aan de UniversitŽ libre de Bruxelles
(ULB), waar hij werkt aan het Centre d'Žtude de la vie politique. Hij is onder andere auteur van
"La vie politique en Belgique de 1830 ˆ nos jours", uitgegeven door Editions de l'UniversitŽ de
Bruxelles (2010, 2de herwerkte uitgave).
 Marjorie Gassner is professor wiskunde aan de UniversitŽ libre de Bruxelles (ULB), waar ze
werkt aan het Centre de l'Žconomie de la connaissance. Ze is onder andere auteur van "ReprŽsentations parlementaires. MŽthodes mathŽmatiques biproportionnelles de rŽpartition des
si•ges", uitgegeven door Editions de l'UniversitŽ de Bruxelles (2000).
Jean-Benoit Pilet is professor politieke wetenschappen aan de UniversitŽ libre de Bruxelles
(ULB). Hij is adjunct-directeur van het Centre d'Žtude de la vie politique en hij is onder andere
auteur van "Changer pour gagner ? Les rŽformes Žlectorales en Belgique", uitgegeven door
Editions de l'UniversitŽ de Bruxelles (2007).
Emilie Van Haute is professor politieke wetenschappen aan de UniversitŽ libre de Bruxelles
(ULB), waar ze werkt aan het Centre d'Žtude de la vie politique. Ze is onder andere auteur van
"AdhŽrer ˆ un parti politique", uitgegeven door Editions de l'UniversitŽ de Bruxelles (2009).
 Contact gegevens :
Pascal Delwit, +32(0)2 650 40 51, pdelwit@ulb.ac.be
Marjorie Gassner, +32(0)2 650 38 43, mgassner@ulb.ac.be
Jean-Benoit Pilet, +32(0)2 650 31 81, jpilet@ulb.ac.be
Emilie Van Haute, +32(0)2 650 48 82, evhaute@ulb.ac.be
Christophe Mincke (redactiesecretaris), +32(0)473 21 02 65
mincke@fusl.ac.be

Brussels Studies is gepubliceerd met steun van het IWOIB (Instituut ter bevordering van het
Wetenschappelijk Onderzoek en de Innovatie van Brussel - Brussels Hoofdstedelijk Gewest)

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

1

Inleiding
In Brussel hebben de federale verkiezingen van 13 juni 2010, in vergelijking met
deze gehouden in 2007, niet gezorgd voor een even spectaculaire verschuiving in
het stemgedrag zoals in Vlaanderen of Walloni‘. In Vlaanderen heeft de spectaculaire doorbraak van de N-VA indruk gemaakt. De partij, geleid door Bart De Wever,
heeft er 10 procent1 meer behaald dan de beste score die de Volksunie behaalde bij
de nationale verkiezing van 1971. In Walloni‘ zijn de meest in het oog springende
verschuivingen de sterke vooruitgang van de Parti Socialiste, die er haar beste score
haalt sinds 19912, en de zware nederlaag van de Mouvement RŽformateur, die er
haar slechtste resultaat sinds 1987 3 behaalde.
 Zelfs al is de omvang van de verschuivingen niet van die aard in het Brussels Gewest, toch zijn er belangrijke veranderingen waar te nemen. Laat ons in het bijzonder de vooruitgang van de Parti Socialiste onderstrepen. De PS komt dichter bij
haar historische score van de regionale verkiezingen van juni 2004, toen ze de liberale lijst nipt voorbijgestoken had. Daar tegenover staat de electorale achteruitgang
van de MR, die onder de grens van de 30% komt. De MR behoudt er zeer nipt het
statuut van grootste partij tegenover de lijst getrokken door Laurette Onkelinx. In het
Nederlandstalig spectrum van Brussel is het meest opvallende gegeven de zeer
belangrijke terugval van het Vlaams Belang. Nederlandstalig extreem rechts verliest
47,6% van haar stemmen van de ene federale verkiezing op de andere.
Binnen het kader van de electorale cyclus is het interessant om te kijken naar de
stembusgang van laatstleden Ð de Brusselse regionale verkiezingen van 2009 Ð om
in het Brusselse spectrum de verschuivingen te analyseren die voorgekomen zijn op

1 Het is cruciaal te praten over procentpunten. In tegenstelling tot een veel voorkomende fou-

tieve interpretatie wint een partij die van 10 naar 15% gaat geen 10 procent maar 10 procentpunten. In percentage wint ze in het onderhavige geval 50% (5 naar voren ten opzichte van het
referentiepunt 10).
2 Pascal Delwit, Ç La voie Žtroite dÕune refondation du parti socialiste (PS) È, in Pascal Delwit,

Jean-Michel De Waele (red.), Les partis politiques en Belgique, Brussel, Editions de lÕUniversitŽ
de Bruxelles, 1997 (2e editie).
3 Pascal Delwit, La vie politique en Belgique de 1830 ˆ nos jours, Brussel, Editions de lÕUniversitŽ de Bruxelles, 2010 (2e editie).
 P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

2

deze ÔkorteÕ termijn. Zelfs in een korte tijdspanne zijn er gebeurtenissen die soms
snel de percepties en de vertegenwoordiging van de partijen en van het politieke
leven be•nvloeden. Verschillende belangrijke elementen kunnen onderstreept worden:
a) In vergelijking met de regionale verkiezingen van juni 2009 gaat de PS vooruit en
wint ze 3,05 procent, dat is 13,1% meer dan haar score in 2009. Deze vaststelling is
belangrijk want de socialistische score van 2009 werd reeds beschouwd als een
goede prestatie. Het gaat dus om vooruitgang ten opzichte van een hoog referentiepunt.
b) In tegenstelling tot wat we in de Waalse politieke ruimte hebben kunnen vaststellen 4 valt de MR niet terug in vergelijking met de regionale verkiezingen van 2009.
Integendeel, de lijst behaalt 0,64 procent meer. Het resultaat van 2009 was weliswaar bescheiden voor de Brusselse MR, maar dezelfde vaststelling geldt voor het
Waalse spectrum waar de MR toch achteruitgegaan is in vergelijking met de behaalde prestatie in 2009.
 c) In 2009 hoopte Ecolo op 20% van de stemmen in het Brusselse Gewest en zo in
de hoofdstad de tweede pion op het politieke schaakbord te worden. Deze twee
doelstellingen werden niet behaald maar Ecolo zette toch een uitstekende prestatie
neer, waardoor ze onder andere Ð naast een ministerpost Ð een staatssecretaris in
de nieuwe uitvoerende macht verkregen, waarbij de keuze viel op Christos Doulkeridis. Een jaar later kregen de groenen, geleid door Olivier Deleuze, een zware terugval te verduren: - 5,9 procent of 32,9% minder dan hun score van 2009. Daarenboven verliest Ecolo haar status van derde partij aan het Centre dŽmocrate humaniste
(cdH).
d) Bij de regionale verkiezingen van juni 1999 dreigde de Parti Social ChrŽtien (PSC)
in Brussel te verdwijnen in de politieke marginaliteit 5. Bij de Brusselse regionale verkiezingen van 2004 slaagde het nieuwe Centre dŽmocrate humaniste er echter in
zichzelf heruit te vinden en komaf te maken met de idee van verdwijning. Sindsdien
heeft de cdH echter een hoogtepunt bereikt. Na een terugval in 2009 hebben de
humanisten opnieuw een achteruitgang in Brussel gekend. Gecombineerd met de
terugval in de kieskring Nijvel heeft dat in het kader van de lijstverbinding 6 geleid tot
het verlies van drie Brabantse zetels voor cdH. De humanisten hebben geen gedeputeerde meer in Waals-Brabant. Het herwinnen van het statuut van derde partij in
het Gewest is slechts een schrale troost.
e) Het is interessant vast te stellen dat het percentage stemmen uitgebracht voor
Nederlandstalige partijen licht gestegen is. In 2009 hadden de Nederlandstalige

4 Pascal Delwit, Marjorie Gassner, Jean-Benoit Pilet, Emilie van Haute, Ç Les transferts de voix

en Wallonie lors des Žlections fŽdŽrales du 13 juin 2010 È, Nota nr.1, Centre dÕŽtude de la vie
politique de lÕULB.
 5 Pascal Delwit, Ç Le parti social chrŽtien : jalons dÕun futur incertain È, in Pascal Delwit (red.),

Le parti social chrŽtien. Mutations et perspectives, Brussel, Editions de lÕUniversitŽ de Bruxelles, 2002, pp. 9-30.
6 Wat de regels rond verkiezingen betreft, verwijzen wij naar Jean-Benoit Pilet, Changer pour
gagner ? Les rŽformes des lois Žlectorales en Belgique, Brussel, Editions de lÕUniversitŽ de
Bruxelles, 2007.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

Verkiezingen

Federale 2007

Regionale 2009

Federale 2010

Vlaams Belang

3,15

1,97

1,65

Lijst Dedecker

0,39

0,42

0,30

Open Vld

2,86

2,60

2,35

PS

21,30

23,29

26,34

MR

31,88

26,46

27,10

FN

2,83

1,69

0,98

cdH

14,29

13,14

12,12

CD&V-N-VA

2,11
1,67

1,63

2,19

2,05

0,56

1,93

CD&V
SP.a

1,22

N-VA
Ecolo

13,98

17,94

12,04

Groen!

1,22

1,26

1,60

R.W.F.
0,40

0,29

0,26

PTB+PVDA+

0,55

0,87

1,55

Front Des
Gauches

0,37

0,44

0,81

Parti Populaire

3,47

Wallonie
DÕAbord

0,39

PROBRUXSEL
Belg.Unie

0,31

1,75

1,33

0,10

0,70

EgalitŽ

1,08

Pirate Party

0,33

Anderen

3,14

3,35

Vergelijkende evolutie van de resultaten van de partijen in de Brusselse
politieke ruimte

3

partijen 11,2% verkregen. Bij de federale verkiezingen van 13 juni 2010 behaalden ze 12,1%
van de correct uitgebrachte stemmen.
 f) Ten slotte werd ook het politieke landschap
van de Nederlandstalige partijen in het Brussels
Gewest be•nvloed door de duidelijke vooruitgang van de N-VA, naar het voorbeeld van de
situatie in Vlaanderen. De Vlaams nationalistische partij maakt een onverwachte doorbraak
in Brussel door van 2.600 stemmen in 2009
naar 9.000 in 2010 te gaan, wat 16% van de
Nederlandstalige stemmen is.
In een nota over Walloni‘ 7 hebben wij een eerste evaluatie gemaakt van de verschuivingen in
stemgedrag tussen de regionale verkiezing van
juni 2009 en de federale verkiezing van 13 juni
2010. In de voorliggende bijdrage stellen we
dezelfde analyse op voor Brussel. Welke stemverschuivingen vinden plaats tussen 2009 en
2010 en welke omvang hebben ze?
Door gewoon af te gaan op welke partijen
stemmen winnen en welke verliezen, vervalt
men al te vaak in simplismen. De realiteit is
meestal veel complexer dan een oppervlakkige
blik laat vermoeden8. Uit deze studie zal blijken
dat de realiteit regelmatig ver verwijderd is van
de clichŽs. Wel is het zo dat we een zekere
coherentie terugvinden betreffende het verlaten
van en het kiezen voor partijen 9. In deze studie
zullen we niet dieper ingaan op het kiesgedrag
van personen die voor de eerste keer stemmen.
Onze studie en onze analyse zijn gebaseerd op
een systematische methode die uniek is in Belgi‘: een exit poll georganiseerd door het Centre
dÕŽtude de la vie politique van de UniversitŽ
libre de Bruxelles (ULB). In onderzoek om electoraal gedrag te begrijpen, hebben exit polls

7 Pascal Delwit, Marjorie Gassner, Jean-Benoit Pilet, Emilie van Haute, Ç Les transferts de voix

en Wallonie lors des Žlections fŽdŽrales du 13 juin 2010 È, Nota nr.1, Centre dÕŽtude de la vie
politique de lÕULB.
 8 Jean-Benoit Pilet, Ç Les transferts de voix entre partis entre les Žlections rŽgionales de 2004
et le scrutin fŽdŽral du 10 juin 2007 È, in Pascal Delwit, Emilie van Haute, Le vote des Belges
(Bruxelles-Wallonie, 10 juin 2007), Brussel, Editions de lÕUniversitŽ de Bruxelles, 2007,
pp. 111-128.
9 Stefano Bartolini, Peter Mair, Identity, Competition and Electoral Availability: The Stabilisation
of European Electorates 1885-1985, Cambridge University Press, Cambridge, 1990.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

4

twee grote voordelen. Ten eerste worden de kiezers niet be•nvloed door het resultaat van de verkiezingen en de commentaren die daar rond gegeven worden. De
antwoorden van de respondenten kunnen dus als eerlijk beschouwd worden en zijn
minder be•nvloed door effecten van sociale wenselijkheid. Ten tweede zijn er op de
dag van de verkiezingen zelf meer burgers beschikbaar om te antwoorden op vragen rond electorale kwesties. Door dit te doen wordt de relatieve bias weggewerkt
die veroorzaakt wordt door de moeilijkheid om mensen te bereiken die minder ge•nteresseerd zijn in politiek of die uit sociaal en cultureel kansarme milieus komen. De
grootste moeilijkheid bij deze exit polls is dat er geen omvangrijke vragenlijst kan
afgewerkt worden. De burgers zijn slechts bereid een beperkte tijdsperiode te besteden aan het beantwoorden van een vragenlijst. De selectie van de themaÕs die
behandeld moeten worden en de vragen die gesteld moeten worden is dus moeilijk.
 Tijdens de exit poll op 13 juni 2010 werden 3.000 Brusselaars bevraagd in achttien
gemeenten van het Gewest. De gemeente Etterbeek weigerde de noodzakelijke
toestemming te verlenen. Het aantal interviewers en het aantal kiesbureaus waarin
dezen aanwezig waren, werd bepaald op basis van de socio-demograÞsche kenmerken van het Gewest en de gemeenten. Om de stemverschuivingen van de ene
verkiezing naar de andere te kunnen analyseren, werden drie vragen gesteld:
a) Voor welke partij hebt u vandaag gestemd voor de Kamer?
b) Voor welke partij hebt u vandaag gestemd voor de Senaat?
c) Voor welke partij hebt u gestemd bij de Brusselse verkiezingen in juni 2009?
De partijen werden voorgesteld met hun acroniem en de naam van de lijsttrekker.
De vragenlijst werd ofwel in het Frans ofwel in het Nederlands afgenomen naargelang de voorkeur van de respondent.
Gezien de bescheiden scores van de Nederlandstalige partijen in Brussel, moet de
extrapolatie voor deze partijen met meer voorzichtigheid bestudeerd worden dan bij
de Franstalige partijen10. In het vervolg van deze uiteenzetting stellen wij eerst voor
elke partij haar getrouwheidspercentage voor, dat wil zeggen het aantal kiezers dat
trouw bleef van de ene verkiezing tot de andere. Vervolgens analyseren we het gedrag van de kiezers die niet dezelfde stem uitbrachten als in 2009. Ten slotte ontleden we de kiezers die voor een andere partij kozen en wij berekenen de saldi tussen
nieuwe kiezers en kiezers die de partij verloren heeft.
 De vergelijking baseert zich op de resultaten die de politieke partijen behaalden bij
de regionale verkiezing van juni 2009 en de federale verkiezingen van 13 juni 2010,
waarbij het Brusselse deel van het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde (geaggregeerd resultaat van de kantons Anderlecht, Brussel, Elsene, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Gillis, Sint-Joost, Schaarbeek en Ukkel) ge•soleerd wordt. Er bestaat een
blinde vlek in de voorgestelde extrapolatie: het stemgedrag van Belgen in het buitenland die in een Brusselse gemeente gestemd hebben bij de federale verkiezingen. Deze kiezers hebben niet gestemd in juni 2009 en konden uiteraard ook niet
bevraagd worden tijdens de exit poll over hun stem van 2010.
10 Voor de Franstalige partijen situeert het interval van vertrouwen zich op +/- 1,92 aan 95% en

voor de Nederlandstalige partijen op +/- 4,90 aan 95%.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

5

1. De Franstalige partijen
1.1. Mouvement rŽformateur (MR)
In 2009 had de MR het statuut van eerste partij in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest herwonnen ten koste van de PS. Maar deze prestatie kon de electorale en
politieke moeilijkheden van de MR in
Brussel-hoofdstad
MR
echter niet verber121.905
gen. De score van
2009 was lager dan
die van 2004, die
nochtans ook als
zeer slecht beschouwd werd. En
cdH
Ecolo
MR
PS
Open-Vld
PP
Pro Bruxsel Anderen
de lijst van hervor4,81
2,64
76,44
4,65
0,99
7,37
0,90
2,21
mers was niet in
5.858
3.214
93.179
5.668
1.207
8.983
1.095
2.701
staat geweest het
resultaat van de
Opsplitsing van de MR-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
 federale verkiezingen van 2007 te
herhalen. Voor de
tweede opeenvolgende keer moest de MR de teugels van het Gewest afgeven aan
een PS-cdH-Ecolo coalitie aan Franstalige kant en Open-VLD-CD&V-Groen! aan
Nederlandstalige kant. Een jaar later stijgt de MR lichtjes boven het resultaat van
2009, wat een beter resultaat is dan in Walloni‘.
De MR heeft een redelijk hoog getrouwheidspercentage bij zijn kiezers van 2009:
76,4%. Meer dan drie kwart van de hervormingsgezinde kiezers van 2009 zijn trouw
gebleven aan de partij. Waar kiezen de burgers voor die niet meer voor MR gestemd
hebben? De belangrijkste partij die ontrouwe liberale kiezers voor zich heeft kunnen
winnen is de Parti populaire/Personenpartij (PP). Meer dan 7% van de MR-kiezers
van 2009 (- 8.983 stemmen) kozen voor Òcomplexloos rechtsÓ, naar Brussel gebracht door ŽŽn van haar co-voorzitters Mischa‘l Modrikamen. Iets minder dan 5%
hervormingsgezinde kiezers opteerde deze keer voor cdH (- 5.858 stemmen) of
voor de PS (- 5668
stemmen). De overcdH
Ecolo
PS
Open-Vld
Pro Bruxsel
Anderen
loop ten voordele
van Ecolo is daar8.532
13.072
5.332
989
1.412
2.626
entegen bescheiden (- 3.214 stemmen). Transfers
binnen de liberale
familie bestaan ook,
maar in een zeer
beperkte mate: 1%
van de MR-kiezers
MR
heeft gekozen voor
Open-VLD (- 1.207
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan MR gestemd hebben.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

6

stemmen).
 De MR heeft ook nieuwe stemmen gewonnen. In absolute cijfers komen zij vooral
van Ecolo (+ 13.072 stemmen), vervolgens van cdH (+ 8.532 stemmen) en ten slotte Ð in mindere mate Ð van de PS (+ 5.332 stemmen). Terwijl de MR 1.200 kiezers
van 2009 heeft zien stemmen voor Open-VLD, proÞteert ze omgekeerd ook van de
verandering van 1.400 kiezers die in 2009 voor de Vlaamse liberalen kozen en deze
keer voor de Franstalige hervormers. Het onderzoek naar de saldi is positief voor de
MR maar negatief ten aan zien van de PS (- 336 stemmen) en vooral ten aanzien
van de PP, maar de MR wint netto van Ecolo (+ 9.858 stemmen) en van cdH (+
2.674 stemmen).
1.2. Parti socialiste (PS)
In Franstalig Belgi‘ is de PS de overduidelijke overwinnaar van deze verkiezingen,
zowel in Walloni‘ als in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. A priori wordt er dus
verwacht dat de PS een getrouwheidspercentage heeft dat hoger ligt dan haar electoraat van 2009.
De verwachting wordt bevestigd: meer dan 83% van de socialistische kiezers van
de regionale verkiezingen van 2009 in Brussel heeft opnieuw een stem uitgebracht
voor de PS, oftewel 89.473 kiezers. Toch heeft een aantal kiezers gekozen voor een
andere politieke formatie. Naar welke partijen hebben deze ex-socialistische kiezers
zich gericht? Twee partijen doen hun voordeel aan voormalige PS kiezers: cdH (5.495 kiezers) en MR
(- 5.332 kiezers).
 Het electoraat dat
geen tweede keer
PS
voor de PS stemde,
107.303
komt dus voornamelijk uit de centrumstroming van
de socialistisch
kiezers. Daarnaast
heeft ook een linkcdH
Ecolo
MR
PS
SP.a
PP
PTB
Anderen
ser segment de PS
5,12
1,55
4,97
83,38
0,19
0,49
1,78
2,51
verlaten. Het gaat
5.495
1.665
5.332
89.473
208
531
1.912
2.687
echter om een beperkte groep kieOpsplitsing van de PS-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
zers die voornamelijk gestemd hebben
op de Parti du travail
de Belgique/Partij Van De Arbeid (PTB+/PVDA+) (- 1912 kiezers) en Ecolo (- 1.655
kiezers). Binnen de socialistische familie zijn de transfers naar de Nederlandstalige
zusterpartij zeer bescheiden. Een schatting leert ons dat iets meer dan 200 kiezers
van de PS naar SP.a overgingen.
Naast het tamelijk trouwe PS electoraat heeft de socialistische partij haar verkiezingsoverwinning ook te danken aan de komst van kiezers van andere partijen. In
absolute cijfers komt de grootste groep van deze kiezers van de Franstalige groenen. 13.562 Ecolo-kiezers van 2009 hebben deze keer gekozen voor de PS. De

P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

7

cdH is ook een
belangrijke aanbrenger van stemmen voor de socialistische lijst. Meer
dan 9.000 humanistische kiezers van
2009 hebben deze
keer gekozen voor
de lijst getrokken
door Laurette OnPS
kelinx. De liberale
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan PS gestemd hebben.
 bijdrage is bescheiden, maar toch van
belang: 5.668 kiezers die in 2009 voor de MR kozen, stemden deze keer voor de PS. Net zoals de
verschuiving naar de SP.a zeer klein was, is dat ook zo in de andere richting: slechts
iets meer dan 200 voormalige SP.a kiezers, opteerden tijdens deze verkiezing voor
de PS.
cdH
9.075

Ecolo
13.562

MR
5.668

Sp.a
229

Groen !
397

Anderen
3.986

Het bestuderen van de balans voor de PS toont aan dat de grootste winst ten koste
gegaan is van Ecolo (+ 11.897 stemmen). Het is voornamelijk dankzij de verschuivingen in stemgedrag tussen deze twee partijen dat de electorale overwinning behaald werd door de PS. De nettobijdrage is er ook vanuit de cdH maar in beperktere
mate (+ 3.580 stemmen). Wat de MR betreft, daar compenseren het aantal verlaters
en nieuwkomers elkaar ongeveer; de PS heeft een licht positief saldo (+ 336 stemmen). Alles samen genomen vertonen de Franstalige socialisten enkel een negatief
saldo wat betreft PTB+.
1.3. Centre dŽmocrate humaniste (cdH)
We vermeldden reeds dat de cdH al aan het begin van de jaren 2000 erin geslaagd
was een bepaalde drempel van politieke en electorale geloofwaardigheid te herwinnen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest na de jaren 1990. Vooral de catastrofale
verkiezing in 1999 zorgde voor enige verslagenheid. De humanisten hebben inderdaad slechts twee
burgemeesters in
de Brusselse ruimte
cdH
maar ze hebben
opnieuw de grens
60.527
van 10% kunnen
overstijgen en die
van 15% kunnen
benaderen. De verkiezing van 2009
cdH
Ecolo
MR
PS
CD&V
PP
Anderen
toonde echter de
57,50
6,58
14,10
14,99
0,68
1,43
4,72
broosheid van dit
herstel. Die van
34.800
3.982
8.532
9.075
409
868
2.861
2010 bevestigt dit
Opsplitsing van de cdH-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
 feit, zelfs al hebben

P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

8

de humanisten de derde plaats van Ecolo kunnen afnemen.
Voor de cdH is het getrouwheidspercentage van 2009 alarmerend. De humanisten
behouden slechts 57,50% van de kiezers die in 2009 voor hen hadden gestemd,
wat ronduit zwak ik gezien er slechts ŽŽn jaar tussen de twee verkiezingen zit. De
vertrekkende kiezers van cdH gaan in de eerste plaats naar de PS: 15% van de
humanistische kiezers van 2009 hebben deze keer een stem uitgebracht voor de
PS (- 9.075 stemmen). Maar 14,10% van de kiezers van cdH hebben ook gekozen
voor de MR (- 8.532 stemmen). Een niet verwaarloosbaar segment Ð 6,58% Ð heeft
gestemd voor Ecolo (- 3.982 stemmen). Dit vertrek van verschillende belangrijke
segmenten van het electoraat van cdH naar drie andere politieke formaties stellen
de centrale ideologische coherentie van cdH en/of van haar electoraat in vraag. De
omvang van deze uitstroom naar partijen die linkser of rechtser zijn wat betreft socio-economische kwesties en met verschillende proÞelen wat betreft samenlevingskwesties is opmerkelijk.
Daarentegen moeten we vaststellen dat de transfers naar de PP redelijk beperkt
zijn. Weinig humanistische kiezers van 2009 werden verleid door de partij geleid
door Mischa‘l Modrikamen (- 868 kiezers). Net zoals bij de socialistische familie was
het aantal overlopers naar zusterpartij CD&V onbeduidend (- 409 stemmen).
 Hoewel de cdH veel kiezers verloren heeft, heeft ze er toch ook enkelen voor zich
gewonnen die tijdens de regionale verkiezing van 2009 niet voor cdH gestemd hadden. In absolute cijfers kwamen de nieuwe kiezers voor de humanisten voor ongeveer een gelijk aantal uit liberale (+ 5.860 kiezers) als uit socialistische (+ 5.495 kiezers) hoek. De bijdrage van Ecolo is meer bescheiden (+ 3.278 stemmen). We stellen ook vast dat zeer weinig kiezers van CD&V van 2009 in 2010 gestemd hebben
voor cdH (+ 223 stemmen).
Ten slotte is de balans voor cdH negatief ten opzichte van de drie andere grote democratische Franstalige partijen. Het saldo is het meest negatief ten opzichte van de
PS (- 3.580 stemmen), vervolgens
Pro Bruxsel
Ecolo
MR
PS
CD&V
Anderen
ten opzichte van de
992
MR (- 2.674 stem3.278
5.858
5.495
223
5.591
men) en ten slotte
ten opzichte van
Ecolo (- 704 stemmen). In de drie
vergelijkingen is de
negatieve balans
bescheiden op basis van absolute
cdH
cijfers, maar deze
vaststelling moet
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan cdH gestemd hebben.
voorzichtig worden
ge•nterpreteerd. Ten
eerste de vergelijking gebeurt immers op basis van de regionale verkiezing van
2009, waarbij er reeds een humanistische terugval had plaatsgevonden. En ten
tweede Ð rekening houdend met haar statuut als tweederangs politieke actor Ð kunnen de saldi slechts relatief gelimiteerd zijn.
 P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

9

1.4. Ecolo
Voor de Franstalige groenen is het resultaat van de federale stembusgang van juni
2010 een grote desillusie gebleken, dit zowel in vergelijking met de regionale verkiezingen van juni 2009 als in vergelijking met de federale stembusgang van 2007. In
ŽŽn jaar tijd is de de achteruitgang van de partij in Brusselzeer duidelijk geworden:
zelfs de score van 2007 werd niet behaald. ƒŽn van de verklaringen voor dit verlies
ten opzichte van 2009 is het zeer lage getrouwheidspercentage van de Ecolostemmen van 2009. Net zoals we hebben kunnen vaststellen voor Walloni‘ 11, behoudt Ecolo slechts iets meer dan de helft van haar kiezers van 2009. Dit bevestigt
eerderevaststellingen met betrekking tot de situatie van Ecolo in Walloni‘ : de groenen hebben er een zeer wisselend electoraat. Voornamelijk de PS en de MR proÞteren hiervan.Het vertrek van Ecolo-kiezers is in de grootste mate ten voordele van de
PS en van de MR. De PS haalde 13.562 kiezers binnen die in 2009 voor Ecolo gestemd hadden. De MR verzamelde een gelijkaardig aantal Ecolo-kiezers (- 13.032
stemmen). Het vertrek naar de cdH, daarentegen, is meer bescheiden (- 3.278
stemmen). Het overlopen, van ECOLO-kiezers naar andere partijen blijft trouwens
niet beperkt tot de
drie traditionale
Franstalige partijen.
 Er wordt niet enkel
Ecolo
overgelopen naar
82.663
de drie grote Franstalige democratische partijen. We
stellen ook een
noemenswaardig
vertrek vast naar
cdH
Ecolo
MR
PS
Groen !
PP
PTB
Frt des G Anderen
vier andere politieke
3,97
52,04
15,77
16,41
1,80
1,64
1,75
1,12
5,52
partijen met uiteen3.278
43.015
13.032
13.562
1.490
1.363
1.449
929
4.555
lopende vproÞelen:
zusterpartij Groen!
Opsplitsing van de Ecolo-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
kreeg er in 2009 ,
1.490 Ecolo- kiezers bij , de twee uiterstlinkse partijen PTB+/PVDA+ 1.449 stemmen), hetFront des
gauches 929 stemmen, en, tenslotte, de PP 1.363 stemmen. Het deel van de Ecolo
stemmen die de PP weet te recupererenbetreft hoogstwaarschijnlijk dat deel van het
electoraat dat een proteststem wil uitbrengen, met name kiezers die Ò hun ontevredenheid over het functioneren van het politiek systeem wensen uit te drukkenÓ12 . In
elk geval toont de omvang en de diversiteit van de kiezers die Ecolo verlieten na
2009 de complexe Ôideologische inhoudÕ van Ecolo aan. Ecolo trekt zeer uiteenlopende electorale segmenten aan met zeer heterogene ideologische proÞelen op
11 Pascal Delwit, Marjorie Gassner, Jean-Benoit Pilet, Emilie van Haute, Ç Les transferts de voix
en Wallonie lors des Žlections fŽdŽrales du 13 juin 2010 È, Nota nr.1, Centre dÕŽtude de la vie
politique de lÕULB.
12 Marc Hooghe, SoÞe Marien, Teun Pauwels, Ç MŽÞance politique et comportement Žlectoral
en Belgique È, in Kris Deschouwer, Pascal Delwit, Marc Hooghe, Stefaan Walgrave (red.), Les
voix du peuple. Le comportement Žlectoral au scrutin rŽgional de juin 2009, Brussel, Editions
de lÕUniversitŽ de Bruxelles, 2010.
 P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

cdH

MR

PS

3.982

3.214

1.665

PTB
523

Groen !
452

Pro Bruxsel
975

Ecolo

Autres
2.200

10
socio-economisch
en op samenlevingsvlak. Hen op
duurzame manier
verbinden ten voordele van Ecolo is
een zeer moeilijke
uitdaging voor de
Franstalige groenen, zowel in Walloni‘ als in Brussel.
Ondanksde zware
verliezen van haar
electoraat van 2009
ontvangt Ecolo ook
nieuwe kiezers. Deze komen hoofdzakelijk van de cdH en MR. Ecolo wint 3.982
kiezers die in 2009 op de humanisten stemden, en 3.214 liberale kiezers . De bijdrage vanuit het socialistisch electoraat is veel beperkter (+ 1.665 stemmen). Binnen
de ecologische familie stellen we vast dat 452 kiezers van Groen! de omgekeerde
keuze gemaakt hebben en di keer voor de Franstalige groenen hebben gestemd.
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan Ecolo gestemd hebben.
Met uitzondering van de cDH, is het saldo van Ecolo in vergelijking met de andere
partijen negatief. Hoewel Ecolo netto 704 stemmen meer behaald dan de cDH, is
hun verlies ten opzichte van de PS (- 11.897 stemmen) en de MR (- 9.818 stemmen) groot.
 1.5. Parti populaire/Personenpartij (PP)
De Parti populaire/Personenpartij is een politieke nieuwkomer. De partij werd in november 2009 boven de doopvont gehouden door twee mediatieke personaliteiten:
de advocaat Mischael Modrikamen, verdediger van een deel van de kleine aandeelhouders van Fortis, en Rudy Aernoudt, vroeger kabinetschef van liberale ministers
en kortstondige vleugelman van LiDŽ (LibŽral et DŽmocrate). De PP hoopt het
rechtse electoraat van het Franstalige politieke spectrum voor zich te winnen en
verwijzen daarbij
naar de Spaanse
Parti populaire (PP)
cdH
Ecolo
MR
PS
Vlaams Belang
Anderen
en de Franse Union
3.325
868
1.353
8.983
531
557
pour le mouvement
populaire (UMP).
Hun ideologische
opstelling is deze
van een ÒcomplexloosÓ rechts alternatief. Met een ultraliberale houding ten
aanzien van socioPP
economische kwesties en een ambivaDe electorale herkomst van de kiezers van de PP.
lente houding ten

P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

11

aanzien immigratie -en veiligheidskwesties trachten ze twee verschillende segmenten/posities binnen het electoraat aan te spreken. Hoewel de verwachtte doorbraak
is uitgebleven, hebben ze dankzij de verbinding met de kieskring Brussel-Halle Vilvoorde toch een ŽŽn verkozene in het arrondissement Nijvel.
 Waar heeft de PP deze stemmen kunnen winnen? Uit een eerste analyse blijkt dat
de PP electoraal voornamelijk uit drie poelen heeft gevist voor het bekomen van
haar toch wel zeer bescheiden resultaat. op drie ÔsokkelsÕ voor het bekomen van
haar toch wel bescheiden resultaat. Een eerste sokkel Ð en veruit de belangrijkste Ð
bestaat uit liberale kiezers, zonder twijfel het meest rechtse deel van het Brussels
electoraat van de MR. Niet minder dan 8.983 MR-kiezers hebben deze keer voor de
PP gekozen. . De tweede poel is een belangrijke transfer van extreem rechtse kiezers, komende zowel van het Vlaams Belang als van het Front National. Deze twee
partijen hebben een moeilijke verkiezing gekend. De derde poel komt van Ecolo.
Voor die nieuwe kiezers van PP die van Ecolo, FN of Vlaams Belang komen kunnen
wij voor een deel van proteststemmen spreken. Daarentegen, het aantal kiezers die
vanuit het electoraat van cdH of PS komen is zeer zwak, om niet te zeggen, zelfs
onbeduidend in het geval van de socialisten.
2. De Nederlandstalige partijen
2.1. Open-VLD
Hoewel deOpen-VLD de eerste Nederlandstalige partij in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft, vertoont haar electoraat een een zwak getrouwheidspercentage.
De Vlaamse liberalen hebben slechts iets meer dan de helft van hun kiezers van
2009 weten te behouden. De partij die hier het meeste voordeel uit haalt, is de grote
winnaar van deze stembusgang aan Vlaamse kant: de N-VA. De Vlaams-nationalistische partij overtuigde maar liefst 12,65 % van het VLD-electoraat van 2009 (1.512 stemmen). Daarnaast verliest Open-VLD 12% van haar electoraat van 2009
aan haar zusterpartij MR (1.412 stemmen). Het vertrek naar andere Nederlandstalige
democratische formaties zijn veel beperkter: samen trekken CD&V, SP.a en Groen!
slechts 12,76% van de Vlaamse liberale kiezers van 2009 aan.
 Open-VLD
10.085

MR

CD&V

SP.a

Open VLD

Groen !

N-VA

Anderen

11,81
1.412

5,44
650

3,95
472

54,76
6.547

3,38
404

12,65
1.512

8,02
959

Opsplitsing van de Open-VLD-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
Omgekeerd heeft
de Open VLD 1200
franstalige liberale
stemmen weten af
te snoepen, ofschoon het netto
saldo licht negatief
is (-250 stemmen).
Daarnaast hebben
de Vlaamse liberalen een deel van het
CD&V-electoraat
voor zich weten te
winnen (- 777
stemmen). Alge-

P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

MR
1.207

CD&V

SP.a

Groen !

Anderen

777

420

187

1.482

12
meen gezien stellen
we vast dat de balans tussen de
voornaamste partijen vrijwel neutraal
is. De terugval in
vergelijking met de
regionale verkiezing
van 2009 komt Ð
qua netto saldo Ð is
hoofdzakelijk te
verklaren door de
transfer ten voordele van N-VA.
Open-VLD
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan Open-VLD gestemd hebben.
 2.2. Socialistische Partij.anders (Sp.a)

Bij de stembusgang van 2010 behaalden de Vlaamse socialisten hun laagste electorale score sinds 1945. In Brussel kende de SP.a een kleine terugval in vergelijking
met 2009. Met 66,5% is het rententiepercentage bij de partij relatief hoog. Het is
vooral Groen! die stemmen van SP.a voor zich wist te winnen (- 810 stemmen) en in
mindere mate ook Open-VLD, die iets meer dan 4% van de socialistische kiezers
afsnoepte (- 420 stemmen). Wat de NV-A betreft, daarentegen, was de SP.a een
zwakke leverancier van stemmen. De NV-A heeft haar succes duidelijk niet te danken aan socialistische stemmen. De transfer naar zusterpartij PS bleef, zoals reeds
vermeld, zeer bescheiden.
SP.a
8.265

PS

CD&V

SP.a

Open VLD

Groen !

N-VA

Anderen

2,27
229

0,88
89

66,46
6702

4,16
420

8,03
810

2,70
272

15,50
1563

Opsplitsing van de SP.a-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
De nieuwe SP.a kiezers komen voornamelijk van de twee groene partijen Ecolo
(+ 791 stemmen) en Groen! (+ 541 stemmen), en ook Ðhetzij in mindere mate - van
Open-VLD. De balans tussen SP.a enOpen-VLD is in dat opzicht ongeveer in evenwicht (+ 52 stemmen).
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

13

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

Ecolo
791

PS

CD&V

Open VLD

Groen !

Anderen

208

385

472

541

347

SP.a
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan SP.a gestemd hebben.
 2.3. N-VA
Wat kunnen we zeggen over de partij die op 13 juni 2010 de verbeelding heeft getart? In 2009 had N-VA voor het eerst zonder kartelgenoot CD&V deelgenomen aan
de regionale verkiezingen. Haar core bij deze verkiezing laat bijgevolg geen gedetailleerde analyse toe. Volgens onze indicaties zou N-VA bijna heel hun electoraat van
2009 hebben behouden. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het succes van
de Vlaams-nationalistische partij gebaseerd op de belangrijke bijdrage van drie partijen die aan de rechtse of extreem rechtse kant van het politieke spectrum staan:
het Vlaams Belang levert de grootste bijdrage (+ 1.578 stemmen). Daarna volgen
Open-VLD (+ 1.512 stemmen) en de partij van de eerste minster, CD&V (+ 1.339
stemmen). De transfers vanuit linkse partijen, SP.a en Groen!, daarentegen, zijn totaal onbeduidend. Het zou interessant zijn na te gaan of deze vaststellingen aan
Vlaamse kant bevestigd kunnen
Vlaams Belang
worden. , In dat
N-VA
CD&V
SP.a
Open-Vld
Anderen
geval zouden ze
2.586
1.578
1.339
272
1.512
1.513
kunnen aantonen
dat de uitzonderlijke
vooruitgang van de
N-VA niet gebaseerd is op de bijdrage van het nationalistischanarchistische electoraat van de vroegeN-VA
re Volksunie 13.
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan N-VA gestemd hebben.
13 Emilie van Haute, Jean-Benoit Pilet, Ç Regionalist Parties in Belgium (VU, RW, FDF) : victims

of their own success? È, Regional and Federal Studies, 2006, vol.16, nr.3, pp.297-313 ; Pascal
Delwit, Emilie van Haute, Ç LÕimplosion et la Þn dÕun parti : la Volksunie È, LÕAnnŽe sociale,
2002, pp. 13-24.
 P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

14

2.4. Vlaams Belang
Na de belangrijke terugval van het Vlaams Belang bij de regionale stembusgang van
2009, bevestigt de partij hier haar politieke en electorale achteruitgang in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest, waar ze
nochtans een beVlaams Belang
paalde periode de
9.072
andere Nederlandstalige partijen gedomineerd heeft, en
het erop leek dat ze
de gewestinstellingen wist te
FN
PP
N-VA
Vlaams Belang
Anderen
verlammen. 14
6,14
6,67
17,40
65,38
4,41
Het Vlaams Belang
557
605
1578
5.931
400
heeft slechts twee
Opsplitsing van de Vlaams Belang-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
derde van haar
sinds de verkiezingen van 2009 sterk
verzwakt electoraat weten te behouden. De kiezers die afhaken gaan bijna uitsluitend naar rechtse partijen. Het zal niet verbazen dat de belangrijkste transfer naar
N-VA is. 17,4% van de Vlaams Belang-kiezers hebben dit keer gekozen voor de
Vlaamse nationalisten (Ð 1.578 stemmen). Zelfs het Front national Ð dat electoraal
ook in moeilijkheden zit Ð haalt 6,7% van de kiezers van Vlaams Belang van 2009
binnen (- 605 stemmen). Tenslotte heeft ook de PP een bescheiden deel van electoraat van het Vlaams Belang van 2009 (- 557 stemmen) overgenomen.
Anderen
1.112

Vlaams Belang

Deze verliezen worden slechts gedeeltelijk gecompenseerd. We kunnen
geen enkele opvallende beweging
vaststellen waarbij
electoraat van een
bepaalde Nederlandstalige of Franstalige partij naar het
Vlaams Belang
overloopt.
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan Vlaams Belang gestemd hebben.
 14 Pascal Delwit, Jean-Michel De Waele, Andrea Rea, Ç Les Žtapes de lÕextr•me droite en Bel-

gique È, in Pascal Delwit, Jean-Michel De Waele, Andrea Rea (red.), LÕextr•me droite en France
et en Belgique, Complexe, 1998, pp. 57-83.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

15

2.5. CD&V
In Vlaanderen kenden de Vlaamse christen-democraten een zware electorale nederlaag. Op 10 juni 2010 behaalde CD&V haar zwakste electorale prestatie sinds het
instellen van het
algemeen stemrecht. In het Brussels Hoofdstedelijk
CD&V
Gewest kon CD&V
7.696
desalniettemin de
schade beperken.
Desondanks vertoont ze een uitzonderlijk laag rencdH
CD&V
SP.a
Open VLD Groen !
N-VA
Vl. Belang Anderen
tentiepercentage.
Minder dan ŽŽn op
2,90
45,72
5,00
10,10
4,25
17,40
1,09
13,54
twee Vlaams chris223
3.519
385
777
327
1.339
84
1.042
ten-democratisch
kiezers van 2009
Opsplitsing van de CD&V-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
hebben in 2010
opnieuw voor CD&V
gestemd. 31% van het CD&V-electoraat heeft voor een andere Nederlandstalige
democratische partij gestemd. Dat is vooral de N-VA. N-VA haalde op haar eentje
17,4% van het christen-democratisch electoraat van 2009 binnen (- 1.339 stemmen). Daarnaast verzamelde Open-VLD iets meer dan 10% van de CD&V-kiezers
(- 777 stemmen). SP.a en Groen! recupereerden elk 5% van de CD&V-kiezers. Het
aantal transfers naar de Franstalige zusterpartij cdH is vrijwel onbeduidend: 223
stemmen.
 De CD&V zelf trekt een belangrijk deel van het electoraat van Lijst Dedecker (1.030
stemmen) en van Open-VLD (650 stemmen) aan. De nieuwe kiezers die van cdH
komen zijn beperkt maar zijn toch net iets meer dan de slechts ÒverlorenÓ stemmen.
In netto saldi is de
balans dus ongecdH
SP.a
Open VLD
Groen !
Lijst Dedecker
Autres
veer in evenwicht
1.030
voor CD&V, wat de
409
89
650
212
1.317
quasi status quo
van haar score verklaart. De CD&V
verloor een substantieel aantal
stemmen ten voordele van N-VA,
maar heeft er een
CD&V
niet verwaarloosbaar deel ÒgerecuKiezers die in 2009 voor een andere formatie dan CD&V gestemd hebben.
pereerdÓ uit het
electoraat van Lijst
Dedecker.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

16

2.6. Groen!
Tot slot bespreken we de situatie van de Vlaamse groenen? Groen! heeft een tamelijk goed getrouwheidspercentage. De Vlaamse groenen behouden 63% van hun
electoraat van
2009. Drie politieke
formaties halen
Groen!
voordeel uit on5.807
trouwe Vlaamse
groene kiezers:
SP.a die meer dan
9% van het Groen!electoraat binnenhaalt (- 541 stemEcolo
PS
CD&V
SP.a
Open VLD
Groen !
Anderen
men), zusterpartij
6,84
7,78
3,65
9,32
3,21
62,81
6,39
Ecolo die iets min397
452
212
541
187
3.647
371
der dan 8% van de
Vlaamse groene
Opsplitsing van de Groen!-stemmen van 2009 bij de federale verkiezing van 2010.
 stemmen van 2009
verovert (-452
stemmen) et de PS
die op haar beurt iets minder dan 7% van de stemmen voor Groen! kon afsnoepen
(- 397 stemmen). Naar het voorbeeld van wat we hebben kunnen aßeiden voor de
SP.a is het vertrek naar de N-VA onbeduidend.
Ecolo
1.490

CD&V
327

Wat betreft de nieuwe kiezers proÞteert Groen! Van 1.500 Franstalige groene stemmen. Groen! is zo de (grote) begunstigde ten opzichte van Ecolo (+ 1.048 stemmen)
en ten opzichte van SP.a waar het saldo ook positief is (+ 269 stemmen). Er blijkt
dus in een electoraal
segment van 3 ˆ
4.000 Brusselse
SP.a
Open-Vld
Autres
kiezers een wisse810
404
806
lend stemgedrag te
zijn tussen Ecolo,
Groen!, SP.a en
zelfs PS.
Groen!
Kiezers die in 2009 voor een andere formatie dan Groen! gestemd hebben.
P. DELWIT, M. GASSNER, J-B PILET, E. VAN HAUTE, Ç Verschuivingen in het stemgedrag in het Brussels Hoofdstedelijk
Gewest tussen de regionale verkiezingen van juni 2009 en de federale stembusgang van 13 juni 2010 È,
Brussels Studies, Nummer 41, 27 september 2010, www.brusselsstudies.be

Brussels Studies
het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel

17

3. Samenvatting
De hoofddoelstelling van deze bijdrage Ð die de verschuivingen in stemgedrag tussen de partijen bij de federale stembusgang van 13 juni 2010 in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest analyseerde Ð was om verder te gaan dan een bespreking van de
bruto resultaten en de verschillen voor elke partij met vroeger behaalde resultaten.
