Jaarverslaggeving op de elektronische snelweg
ACCOUNTANTSVERKLARING

Jaarverslaggeving op de
elektronische snelweg

A C C O U N T A N T S C O N T R O L E

Drs. G.J.W. Steensma

1 Inleiding
De belangstelling voor Internet is de laatste
jaren explosief toegenomen. Dit heeft vooral te
maken met de ontwikkeling van het world wide
web en de grote groei van gebruikers. Het world
wide web heeft een globaal bereik en aanbieders
van informatie kunnen daarom een enorme groep
gebruikers bereiken. Ook ondernemingen maken
steeds meer gebruik van deze vorm van commu­
nicatie. In toenemende mate wordt financiële
informatie via Internet gepubliceerd: jaarrekenin­
gen, kwartaalrapportages, up-to-date beurskoer­
sen, aandeelhoudersverslagen, operationele
informatie, financiële ratio’s en dergelijke
Er zijn pas in betrekkelijk weinig landen
richtlijnen verschenen met betrekking tot jaarver­
slaggeving op Internet. Ondernemingen maken
echter al veelvuldig gebruik van de Intemet­
mogelijkheden en van verscheidene ondernemin­
gen is de jaarrekening reeds op een Internet-site
te vinden. De Internet-sites (websites) van
ondernemingen zijn vaak interactieve mediums
die dagelijks verschillende informatie presente­
ren. In Nederland is tot op heden nog geen
richtlijn verschenen met betrekking tot accoun­
tantsverklaringen op Internet, terwijl van ver­
schillende Nederlandse ondernemingen de
jaarrekeningen met bijgaande accountantsverkla­
ringen reeds op de Internet-sites prijken. Hierdoor
rijst de vraag welke problemen voor een accoun­
tant verbonden zijn aan het verstrekken van een
accountantsverklaring bij de op een Internet-site
opgenomen elektronische jaarrekening.
 In dit artikel worden de mogelijke problemen
besproken, die de accountant zal tegenkomen bij
het verstrekken van een accountantsverklaring bij
een jaarrekening op Internet. In paragraaf 2 wordt

APRIL 1999

E ! ab

allereerst ingegaan op de redenen voor publicatie
via dit andere medium. In paragraaf 3 worden de
reeds verschenen richtlijnen over dit onderwerp
behandeld. In de volgende paragraaf wordt
summier nagegaan of de huidige GBR geen
aanpassing behoeft. In paragraaf 5 worden de
problemen besproken die de accountant zal
tegenkomen bij het verstrekken van een accoun­
tantsverklaring op Internet en worden mogelijke
oplossingen voor de gesignaleerde problemen
geopperd. In paragraaf 6 volgt de conclusie.
2 Overgang naar elektronische publicatie
De vorm waarin de jaarverslaggeving van
ondernemingen de laatste jaren wordt gepresen­
teerd is aan verandering onderhevig. De op papier
weergegeven jaarrekening wordt steeds meer en
meer vervangen door weergave op cd en op
Internet-sites van ondernemingen.
Uit onderzoek van Wildstrom (1997) onder de
high performance ondernemingen in de USA
(Business Week 50 list), blijkt dat 78% daarvan
financiële data weergeven op hun Internet-site en
dat 56% daarvan de volledige jaarrekeningen van
1995 en 1996 weergeven op hun Internet-site.
Onderzoek door Gowthorpe en Fiynn (1997)
onder de eerste 100 ondernemingen uit de Fortu­
ne top 500 list gaf aan dat 89 ondernemingen een

Drs. C.J.W. Steensma RA is in juli 1994 afgestudeerd aan de
UvA, afstudeerrichting bedrijfseconomie. In juni 1998 studeerde
hij af aan de postdoctorale accountantsopleiding van de Vrije
Universiteit Amsterdam. Na 3,5 jaar werkzaam te zijn geweest als
openbaar accountant bij Coopers&Lybrand N.V. is hij momenteel
werkzaam als financial controller bij Philips Components B.V.
189

website bezaten, waarvan 58% een jaarrekening
op de website publiceerde en 34% mede met
accountantsverklaring.
 Onderzoek door Pronk en Gelderman (1997)
onder 180 Nederlandse beursgenoteerde onderne­
mingen wees uit dat in Nederland in veel mindere
mate gebruik wordt gemaakt van publicatie van
de jaarstukken en de accountantsverklaring op
Internet. Slechts 23% van de Nederlandse beurs­
genoteerde ondernemingen presenteerde finan­
ciële informatie op Internet en slechts 6% daar­
van presenteerde de volledige jaarrekening.
Er is een aantal redenen op te noemen voor
het overgaan tot publicatie van jaarrekeningen in
elektronische vorm, waarvan de belangrijkste
kostenbesparing is. Andere redenen zijn investor
relations, nieuw medium en reclame/promotie.
Volgens onderzoek van Koops (1997) kost het
jaarverslag van de gemiddelde beursgenoteerde
onderneming in Nederland ƒ 34,- per stuk. Een
onderneming zoekt natuurlijk naar middelen om
deze kosten te verlagen. De variabele kosten van
het persen van een cd met daarop de jaarrekening
zijn veel minder. Het verschaffen van informatie
via Internet is voor ondernemingen een nog
betere mogelijkheid om deze kosten omlaag te
brengen. Het bereik is veel groter en de kosten
betreffen alleen het plaatsen van de jaarrekening
op de Internet-site.
3 Recente ontwikkelingen
Door de Audit Issues Task Force (AICPA.
USA) is een interpretation op AU Section 550
uitgegeven (1997), getiteld ‘Other information in
Electronic Sites containing audited Financial
statements’. Hierin wordt ingegaan op de jaarre­
keningen van ondernemingen op electronic sites.
In deze ‘interpretation’ worden de volgende
zaken weergegeven. De gepubliceerde jaarreke­
ning op een Internet-site wordt niet gezien als een
document, maar als een manier om deze informa­
tie te distribueren. Een jaarrekening wordt
volgens deze interpretatie dus niet meer als
verantwoording gezien. Dit houdt in dat het voor
de accountant niet mogelijk is om deze informatie
van een accountantsverklaring te voorzien.
 Een tweede aspect uit deze ‘interpretation’ is
dat accountants de informatie die is opgenomen
op een Internet-site niet hoeven te lezen en de

1 90

consistentie van de overige opgenomen informa­
tie niet hoeven te beoordelen in relatie tot de
originele documenten. Dit houdt in dat als een
onderneming zijn jaarrekening met accountants­
verklaring opneemt op een Internet-site, de
accountant niet hoeft vast te stellen dat deze
overeenkomt met de jaarrekening (conventionele,
papieren versie) waarbij de accountantsverklaring
is afgegeven. Met andere woorden: de accountant
heeft geen enkele verantwoordelijkheid met
betrekking tot de op een Internet-site opgenomen
jaarrekening.
Volgens Frielink (1997) is het opnemen van
een accountantsverklaring bij een jaarrekening in
een elektronische databank die voor een ruime
groep van gebruikers bereikbaar is, anders dan
het op enig later tijdstip publiekelijk beschikbaar
stellen van een eerder gedrukt jaarrapport, een
nieuwe openbaarmaking in de zin van GBR-1994.
 Zo'n openbaarmaking mag een registeraccountant
reglementair slechts gedogen indien zij tezamen
met de verantwoording waarop de verklaring
betrekking heeft geschiedt. De accountant zal de
op te nemen jaarrekening in de databank moeten
controleren om te voorkomen dat fouten deze
jaarrekening tot een andere verantwoording
maken dan waarop zijn verklaring betrekking
heeft. Voor de opname van een jaarrekening op
een Internet-site geldt hetzelfde als de opname
van een jaarrekening in een databank. Het betreft
hier ook een nieuwe openbaarmaking, echter naar
het lijkt niet in alle gevallen. De jaarrekening kan
namelijk gelijktijdig (op het moment dat de
conventionele jaarrekening wordt openbaar
gemaakt ) en in hetzelfde formaat als de conven­
tionele jaarrekening worden opgenomen op de
Internet-site. Als de jaarrekening echter in een
ander formaat op een Internet-site wordt opgeno­
men, waarbij gebruik wordt gemaakt van de
talloze mogelijkheden van dit nieuwe medium
(bijvoorbeeld hyperlinks), is sprake van een
nieuwe openbaarmaking. De accountant dient
zich in dit geval er dan ook van te overtuigen dat
de jaarrekening opgenomen op een Internet-site
overeenkomt met de eerdere verantwoording
waarbij een accountantsverklaring is afgegeven.
In Nederland betekent dit, dat een accountant zijn
voorafgaande uitdrukkelijke toestemming moet
verlenen tot (nieuwe) openbaarmaking van de
jaarrekening (artikel 12, lid 2, GBR).
Een ander aspect van de ‘interpretation’ op
AU 550 betreft de overige informatie die is

APRIL 1999

IfflAB

opgenomen in de jaarrekening op een Internet­
site. Hiervan hoeft de consistentie niet beoordeeld
te worden in relatie tot de gecontroleerde jaarre­
kening.
 In Nederland moet de accountant volgens
richtlijn 720 (1996) en artikel 393, lid 2 (Titel 9,
BW2) kennisnemen van de andere gegevens in de
jaarrekening om materiële tegenstrijdigheden met
de gecontroleerde jaarrekening te kunnen ontdek­
ken. Deze controlestap is nodig omdat een
materiële tegenstrijdigheid twijfel kan oproepen
met betrekking tot conclusies getrokken op basis
van de controlewerkzaamheden.
Een laatste aspect uit de ‘interpretation’ op
AU 550 betreft het feit dat op diensten die
worden verleend met betrekking tot informatie
opgenomen op elektronische sites (lees Internet­
site), andere auditing standards van toepassing
zijn, bijvoorbeeld specifieke overeengekomen
werkzaamheden. Kenmerkend voor dit soort
werkzaamheden is dat de accountant alleen maar
verslag doet van de feitelijke bevindingen uit
hoofde van deze werkzaamheden en geen zeker­
heid verschaft. Dit zou betekenen dat als dezelfde
jaarrekening met accountantsverklaring die eerder
is openbaar gemaakt, opgenomen zou worden op
een Internet-site en de accountant vaststelt dat
deze met elkaar overeenkomen, de accountant
geen zekerheid zou kunnen verschaffen.
De ‘interpretation’ op AU 550 komt in zijn
geheel niet overeen met de richtlijnen die op dit
moment in Nederland gelden. Ook de ‘interpreta­
tion' zelf, los gezien van de Nederlandse richtlij­
nen, is zeer inconsequent. De Amerikaanse
interpretatie lijkt te zijn ingegeven door proble­
men die samenhangen met de opname van
jaarrekeningen op een Internet-site en de claimgevoeligheid van de Amerikaanse accountant.
4 GBR en elektronische jaarrekeningen
De jaarrekeningen en bijgaande accountants­
verklaringen op Internet zijn een geheel nieuwe
ontwikkeling, waarbij de vraag rijst of de gedrags- en beroepsregels voor registeraccountants,
zoals deze gelden volgens de GBR-1994 nog
toereikend zijn en of deze geen bijstelling behoe­
ven. In deze paragraaf zal summier worden
ingegaan op het nu geldende GBR-1994 en zullen
mogelijke probleemgebieden worden besproken.
 APRIL 1999

E I ab

In het GBR-1994 wordt meermalen gesproken
(artikel 6, artikel 14, artikel 17, artikel 28 en
artikel 29) over stukken of bescheiden. Volgens
Koenen (1989) is een stuk: ‘een geschrift, akte of
een oorkonde en bescheiden; een geschreven
stuk, bewijsstuk of akte’. Er wordt dus een
verantwoording in fysieke vorm bedoeld. Aange­
zien een verantwoording op een Internet-site geen
fysieke vorm kent, zouden deze artikelen dus
aanpassing behoeven. In plaats van stukken of
bescheiden, zou de benaming jaarrekening of
verantwoording gebruikt kunnen worden of er
zou aan de artikelen kunnen worden toegevoegd
dat het ook om stukken in niet-fysieke vorm kan
gaan.
Artikel 12, GBR-1994 is zeer interessant in
het licht van een jaarrekening op Internet. Bij een
openbaarmaking op een Internet-site kan sprake
zijn van een nieuwe openbaarmaking. De accoun­
tant moet dan vooraf zijn toestemming verlenen.
Als de jaarrekening op Internet gelijk is aan de
papieren versie is er geen sprake van een nieuwe
openbaarmaking, maar betreft het een uitgave in
een andere vorm (zie ook paragraaf 3). Op een
Internet-site verandert de omgeving (de andere
gegevens op een Internet-site) van een site
dagelijks, waardoor het lijkt alsof er steeds weer
sprake is van een nieuwe publicatie. De accoun­
tant zal volgens artikel 12, lid 2, GBR-1994
steeds weer opnieuw zijn toestemming moeten
verlenen tot openbaarmaking van zijn verklaring.
Dit zal leiden tot een niet-werkbare situatie. De
jaarrekening dient daarom duidelijk afgebakend
of duidelijk onderscheidbaar te zijn van de andere
gegevens op een Internet-site waarop geen
accountantscontrole is toegepast zodat niet steeds
opnieuw toestemming is benodigd (immers de
jaarrekening verandert niet mee met de omge­
ving). Daarom hoeft dit artikel dan geen bezwaar
te vormen.
 In artikel 28, GBR-1994 wordt gesteld dat de
verklaring van de accountant mede betrekking
heeft op de gezamenlijk met de verantwoording
openbaar gemaakte stukken. Bij een jaarrekening
op een Internet-site zou dit betekenen dat de
verklaring ook betrekking zou hebben op de
andere informatie die naast de jaarrekening op de
site te vinden is. Een nog bijkomende moeilijk­
heid is dat deze informatie steeds verandert. In de
conventionele vorm is de jaarrekening te vinden
in een fysiek afgebakend stuk, het jaarverslag;

191

waarin naast de jaarrekening ook het directieverslag en andere informatie openbaar wordt ge­
maakt. Betekent dit dan dat de accountant de
andere informatie op een ‘ongoing’ basis zou
moeten controleren? Hierdoor zouden de lasten
de baten gaan overstijgen. Dit kan nooit de
bedoeling van dit artikel zijn geweest. Maar hoe
nu om te gaan met die andere informatie op een
Intemet-site? De enige manier waarop voor een
accountant enigszins houvast op deze informatie
kan worden verkregen, is door de jaarrekening op
een Internet-site af te bakenen van de andere
informatie. Dit alleen geeft de onderneming nog
steeds te veel speelruimte met betrekking tot de
inhoud van deze andere informatie. Hoe kan de
accountant het gehalte van deze andere informatie
beïnvloeden? (Zie ook paragraaf 5.1.)
5

Problematiek bij op Internet
gepubliceerde accountantsverklaringen

Er zijn vier problemen aan te wijzen met
betrekking tol accountantsverklaringen bij de op
Internet gepubliceerde jaarrekeningen: overige
gegevens op een Internet-site, beveiliging Inter­
net-sites, identificatie en publicatiemoment en het
internationaal bereik van Internet.
 5.1 Overige gegevens op een Internet-site
Internet is een interactief medium waarop
ondernemingen op een Internet-site hun informa­
tie weergeven in delen die 'pages' worden
genoemd. Deze 'pages' zijn verbonden door
hyperlinks met andere informatie die elders op de
Internet-site staat vermeld. Een Internet-site van
een onderneming bevat naast de jaarrekening nog
talloze andere financiële en niet-financiële infor­
matie en hyperlinks naar andere lnternet-sites. Bij
het 'browsen' (lezen of doorlopen) door de gebrui­
ker van de Internet-site moet goed duidelijk zijn
welke informatie bij de jaarrekening hoort en
waarop de accountantsverklaring betrekking heeft.
In de Practice Alert van de SEC (1997) worden
aanbevelingen gedaan met betrekking tot een
aantal aspecten van elektronische jaarrekeningen
en wordt ingegaan op AU 550. De volgende zaken
zijn opgenomen in de Practice Alert:
a 'the auditor does not have an obligation to
read or consider information included in an
electronical site’ (zie ook opmerkingen op AU
Section 550 in paragraaf 3);

1 92

b 'the auditor may discuss concerns about
security of information integrity published on
Internet’ (zie paragraaf 5.2);
c 'the auditor may discuss the fact that the
annual report published on Internet should
have distinct boundaries around it's annual
report. Specifically when users either enter or
leave pages of the annual report, they are
warned with a message’.
In deze paragraaf wordt alleen ingegaan op c.
 In de Practice Alert wordt de accountant geadvi­
seerd een duidelijk onderscheid tussen de jaarre­
kening waarop de accountantsverklaring betrek­
king heeft en andere financiële informatie te
maken. Er dient een waarschuwing te verschijnen
wanneer een gebruiker de 'pages' van de jaarre­
kening verlaat of betreedt. Een duidelijke pagina­
nummering van de informatie behorende bij de
jaarrekening kan in sommige gevallen ook
voldoende zijn. De accountant die toestemt met
de openbaarmaking van zijn verklaring op
Internet, moet zich ervan overtuigen dat het voor
de gebruikers van de jaarrekening goed duidelijk
is op welke financiële informatie de accountants­
verklaring betrekking heeft.
Een omgekeerde redenering zou van toepas­
sing kunnen zijn bij de andere financiële informa­
tie op een Internet-site. Er zal een melding
moeten komen die aangeeft dat op deze informa­
tie geen accountantscontrole is toegepast. Alleen
is de accountant er met deze strategie nog niet.
De onderneming kan naast de jaarrekening
allerlei financiële informatie plaatsen die onjuist
is of zaken op de site zetten die in strijd kunnen
zijn met de jaarrekening. Wanneer een onderne­
ming besluit om een jaarrekening op een Internet­
site te plaatsen, moet de accountant dan ook met
het management afspreken dat er geen conflic­
terende informatie, misleidende informatie,
informatie in strijd met de goede smaak, naast de
gecontroleerde jaarrekening op de Internet-site
wordt geplaatst. Deze afspraak kan door de
accountant geformaliseerd worden door vermel­
ding van deze commitment door het management
in een bevestiging bij de jaarrekening. Als deze
afspraak wordt overtreden zal de accountant
maatregelen moeten treffen. Dit kan hij doen door
contact op te nemen met het management en hen
te bewegen de overige informatie te verwijderen
van de Internet-site. De strengste maatregel zal

APRIL 1999

!E!ab

zijn om de toestemming voor publicatie van de
accountantsverklaring in te trekken.
 5.2 Beveiliging van Internetsites
De Internet-site van een onderneming bevindt
zich gewoonlijk op de zogenaamde Webserver.
Een Webserver is gericht op het geven van
toegang voor derden, terwijl het eigen netwerk
normaliter niet toegankelijk is voor derden. Om
een eigen netwerk te beschermen tegen ongeauto­
riseerde toegang van buitenaf, wordt tegenwoor­
dig een firewall gebruikt. Een firewall bestaat uit
software en hardware die fungeert als een toe­
gangspoort tot het eigen netwerk. Een Webserver
wordt gewoonlijk niet binnen deze firewall
geplaatst, omdat de functie van de Webserver
gericht is op het verlenen van toegang voor
derden. Op een Webserver bevindt zich dan ook
alleen maar informatie die de onderneming bereid
is te delen met de buitenwereld. Een Webserver
kan tot op heden nog niet adequaat worden
beveiligd tegen ongeautoriseerde wijzigingen of
inbreuken van buitenaf. Normaliter wordt dit
opgelost door bij inbreuken op de informatie op
de Webserver de informatie in zijn geheel te
verversen of de geleden schade te herstellen.
De accountant loopt dus een risico met
betrekking tot ongeautoriseerde wijzigingen in de
jaarrekening waarop zijn accountantsverklaring
betrekking heeft. Dit risico beperkt zich niet
alleen tot inbreuken van buitenaf, maar heeft ook
betrekking op ongeoorloofde wijzigingen van de
onderneming zelf. Een automatische melding met
betrekking tot ongeoorloofde wijzigingen van de
jaarrekening naar de controlerend accountant
hoeft niet adequaat te zijn, aangezien gedurende
de verstreken tijd inmiddels vele gebruikers de
Internet-site bezocht kunnen hebben.
 De accountant zal daarom de beveiliging van
de Webserver bij de algemene controle en in het
bijzonder bij de controle van het geautomatiseerd
systeem moeten betrekken. Een algemene voor­
waarde voor toestemming van de accountant voor
openbaarmaking van de accountantsverklaring bij
een op de Internet-site gepubliceerde jaarrekenin­
gen is de garantie van het management dat zij zal
streven naar een veilige Internet-site waarop de
jaarrekening met verklaring is geplaatst. Hier­
naast zal de beveiliging van de Webserver mini­
maal aan de volgende technische eisen moeten

APRIL 1999

IfflAB

voldoen: adequate beveiliging tegen inbreuken,
meldingssysteem ongeoorloofde wijzigingen via
E-mail naar de controlerend accountant en
jaarrekeninggegevens op de Internet-site moeten
voor gebruikers na een ongeoorloofde wijziging
niet meer toegankelijk zijn. Als de beveiliging
zodanig is dat de accountant deze adequaat acht,
kan hij toestemmen met openbaarmaking van zijn
verklaring bij de jaarrekening op Internet.
5.3 Identificatie en publicatiemoment
Onder de belanghebbenden bij een jaarreke­
ning kunnen twee groepen worden onderschei­
den: de aandeelhouders tijdens de jaarlijkse
algemene aandeelhoudersvergadering (AvA) en
de overige belanghebbenden. Reeds enkele
weken voor de AvA kunnen de aandeelhouders
van verschillende grote ondernemingen al over
een exemplaar van de jaarrekening beschikken.
Deze jaarrekening wordt gebruikt om het bestuur
van de onderneming decharge te verlenen tijdens
de AvA. Dit gaat dus via een exemplaar in
conventionele vorm (papier). Dit heeft meer
praktische redenen. Voor alle belanghebbenden
(eerste gebruikersgroep) is duidelijk dat het om
dit (papieren) exemplaar gaat. dat vervolgens
gedeponeerd zal worden bij de Kamer van
Koophandel (KvK). Voor deze gebruikers is de
jaarrekening als zodanig geïdentificeerd en zijn
beide publicatiemomenten duidelijk (exemplaar
ten behoeve van de AvA en acht dagen na de
AvA bij de KvK).
 Er zal ook een exemplaar van de jaarrekening
na de jaarlijkse AvA op een Internet-site worden
geplaatst, die voornamelijk gebruikt zal gaan
worden door de tweede groep van gebruikers. De
jaarrekening op de Internet-site zal door hen
worden geïdentificeerd als de jaarrekening van de
onderneming. Deze jaarrekening zal alleen vaak
een heel andere vorm krijgen dan de jaarrekening
die gebruikt is tijdens de AvA. Een conventionele
jaarrekening bevindt zich in een jaarverslag,
samen met de overige gegevens en het directieverslag. Maar de jaarrekening op een Internet-site
bevindt zich te midden van allerlei andere gege­
vens waarop geen accountantscontrole is toege­
past. De jaarrekening zal daarom een nieuwe
identificatie en afbakening behoeven waarin de
publicatie op een Internet-site ook past. De defini­
tie zal breder geformuleerd worden, omdat op
Internet de mogelijkheden voor het plaatsen van

193

informatie vele malen groter zijn. Deze identifica­
tie en afbakening zou in de volgende vorm kunnen
geschieden: ‘Een jaarrekening (jaarverslag)
waaronder wordt verstaan: balans, winst- en
verliesrekening, toelichting, overige gegevens en
directieverslag zal bij publicatie afgebakend
moeten plaatsvinden of duidelijk onderscheidbaar
worden gemaakt van andere informatie, waarop
geen accountantscontrole is toegepast.’
De publicatie van de jaarrekening op een
Internet-site lijkt ook geen vast publicatiemoment
meer te kennen. Voor de conventionele jaarreke­
ning is dit duidelijk, het publicatiemoment vindt
acht dagen na de jaarlijkse AvA plaats, door
nederlegging van een exemplaar bij de Kamer
van Koophandel. Nadien is de jaarrekening
verkrijgbaar door opvraging bij de Kamer van
Koophandel of bij de vennootschap zelf. De
jaarrekening bevindt zich in de conventionele
vorm in een duidelijk afgebakende omgeving,
namelijk in een jaarverslag (boekje), tezamen met
het directieverslag en overige gegevens. Echter,
op een Internet-site verandert de omgeving (de
andere gegevens op een Internet-site) dagelijks,
waardoor het lijkt alsof er steeds weer sprake is
van een nieuw publicatiemoment. De jaarreke­
ning dient daarom duidelijk afgebakend of
duidelijk onderscheidbaar te zijn van de andere
gegevens op een Internet-site (zie hiervoor ook
paragraaf 5.1).
 5.4 Internationaal bereik van Internet (world
wide web)
Aangezien gebruikers van Internet overal ter
wereld gevestigd kunnen zijn, noodzaakt de
publicatie van de jaarrekening op Internet ook tot
het vermelden van de algemeen aanvaarde
grondslagen voor jaarverslaggeving en de ge­
bruikte algemeen aanvaarde controlerichtlijnen.
Aangezien deze nog steeds van land tot land
variëren, moet duidelijk zijn van welk land de
algemeen aanvaarde grondslagen voor de jaarver­
slaggeving en de algemeen aanvaarde controle­
richtlijnen zijn gehanteerd. Het is namelijk voor
de gebruikers van jaarrekeningen op Internet niet
altijd even duidelijk welke thuisbasis een onder­
neming heeft.
Uit onderzoek van McAllister et al. (1997) op
de websites van tien multinationale ondernemin­
gen bleek dat niet altijd duidelijk was van welk
land de algemeen aanvaarde grondslagen voor de

1 94

jaarverslaggeving en de algemeen aanvaarde
controlerichtlijnen gehanteerd waren. Op basis
van de identificatie van de gebruikte algemeen
aanvaarde grondslagen voor de jaarverslaggeving
en de algemeen aanvaarde controlerichtlijnen zijn
jaarrekeninggebruikers beter in staat om de
betrouwbaarheid en de relevantie van financiële
informatie te beoordelen.
Deze problematiek zal in mindere mate gelden
voor een in Nederland afgegeven accountantsver­
klaring, aangezien in Nederland de statutaire
vestigingsplaats reeds in de inleidende paragraaf
van de accountantsverklaring wordt genoemd.
Mede om verwarring te voorkomen bij een
jaarrekening opgesteld in een andere taal en op
een Internet-site in een ander land dan het land
waar de statutaire zetel is gevestigd, is het aan te
bevelen dat de accountant uit voorzorg het land
noemt waarvan de algemeen aanvaarde grondsla­
gen voor de jaarverslaggeving en de algemeen
aanvaarde controlerichtlijnen zijn gebruikt.
 6 Conclusie
De volgende problemen zijn geïdentificeerd
bij publicatie van de accountantsverklaring bij
een jaarrekening op een Internet-site: overige
gegevens op een Internet-site, beveiliging van
Internet-sites, publicatiemoment en identificatie
en internationaal bereik van Internet. Deze
problemen zijn niet onoverkomelijk. De accoun­
tant zal alvorens toestemming te geven voor
publicatie van zijn verklaring op Internet een
aantal zaken in acht moeten nemen. Voor de
gebruikers van de jaarrekening moet goed duide­
lijk zijn op welke financiële informatie de ac­
countantsverklaring betrekking heeft. Dit kan
geschieden door een zorgvuldige afbakening van
de gecontroleerde jaarrekening van de andere
informatie die op een Internet-site wordt gepre­
senteerd. Hierdoor zal voor alle belanghebbenden
duidelijk zijn welke gegevens als jaarrekening
worden geïdentificeerd en wat het publicatiemo­
ment is. De accountant moet duidelijke afspraken
maken met het management over de andere
informatie(omgeving) die naast de jaarrekening
op een Internet-site is geplaatst en de veiligheid
van de Internet-site. Deze afspraken kunnen door
de accountant geformaliseerd worden door
vermelding in een bevestiging bij de jaarreke­
ning. De beveiliging van de Webserver waarop de

APRIL 1999

IfflAB

Intemet-site draait, zal aan minimale technische
eisen moeten voldoen en zal moeten worden
meegenomen in de controle van het geautomati­
seerde systeem. Het is aan te bevelen dat wanneer
een jaarrekening, opgesteld in een andere taal en
op een Internet-site in een ander land dan het land
waar de statutaire zetel is gevestigd, de accoun­
tant het land noemt waarvan de algemeen aan­
vaarde grondslagen voor de jaarverslaggeving en
algemeen aanvaarde controlerichtlijnen zijn
gebruikt.
In Nederland zullen de regelgevende instan­
ties voor de beroepsgroep van registeraccountants
snel moeten inspringen op de voortschrijdende
technische mogelijkheden om jaarrekeningen
openbaar te maken. Het gebrek hieraan kan tot
situaties leiden waar de gebruikers van de jaarre­
kening, en de eer van de stand schade oplopen.
 LITERATUURLIJST

AICPA, (1997), Audit Issues Task force, Interpretation to AU
550, Other information in documents containing audited
financial statements, Journal of Accountancy, maart,
p.114.
McAllister, J.P., L.L. Orsini en J.D. Gould, (1997), Global
auditing and accounting confusion, Journal of accountancy,
september, pp. 89-91.
Bakkes, K.J.N., (1997), De accountant en op Internet gepubli­
ceerde jaarrekeningen, De Accountant, nr. 2, oktober,
pp.106-107.
The CPA Letter, maart 1997.
APRIL 1999

EJAB

Frielink, A.B., (1997), Accountantsverklaring in een databank,
De Accountant, februari, nr. 6, p. 391.
Frielink, A.B. en A. Schilder, (1995), De GBA verklaard, vierde
druk, Stenfert Kroese.
Gowthorpe, C. en G. Flynn, (1997), Reporting on the web: The
state of the art, Accountancy International edition, augus­
tus, pp. 58-59
International filing, (1997), Accountancy international edition,
january, p. 76
Kamp, B., (1996), Jaarrekeningen in elektronische databanken,
De Accountant, december, nr. 4, pp. 270-273.
Koning, W.F. de, (1997), Internet beveiliging, Nieuwsbrief
Accountancy, augustus, pp. 12-15.
Koops, R., (1997), artikel uit Financieel Dagblad, 15 augustus.
Koreto, R.J., (1997), When the bottom line is online, Journal of
Accountancy, maart, pp. 63-65.
Labhart, P. en R. Volkart, (1997), Das Internet als medium für
investor relations, Der Schweizer Treuhänder, nr. 6-7, pp.
515-522.
NIVRA, (1996), Richtlijnen voor de accountantscontrole.
Pronk, P. en M. Gelderman, (1997), Jaarverslaggeving via
internet: de stand van zaken in Nederland, De Accountant,
nr. 3, november, pp. 165-169.
SEC, (1997), Practice Section Professional Issues Task Force,
Practice Alert, 97-1.
Simpson, K., (1997), Glossy, expensive and useless, Australian
Accountant, september, pp. 16-18.
Spaul, B. en G. Green, (1997), Digital accountability, Accountan­
cy international edition, mei, pp. 49-50.
Spaul, B. en G. Green, (1997), Want to be an information
engineer, Accountancy international edition, juni, pp. 46-47.
Wildstrom, S.PL, (1997), Surfing for annual reports, Business
week, 14 april.
195.
