text: HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7B
  (Proeve van kolonisatie van creoolse klein-landbouwers)
  DOOR
  
  H. SCHÜTZ
  
  Bij de opening van het nieuwe zittingsjaar van de Koloniale
  staten wees Zijne Ex. gouverneur Kielstra met nadruk op de kolonisatieproeven in Suriname, die van het Surinaamse steuncomité uitgaan en door het gouvernement gesteund worden. Waar er
  in de laatste tijd vaak gesproken en geschreven wordt over kolonisatie van uitheemsche krachten, lijkt het mij wel geschikt,
  om het een ander mede te delen over kolonisatie van Creolen in
  Suriname. Ik bepaal mij hierbij tot de Herrnhutter nederzetting, niet omdat deze de eenige kolonisatie is, die op resultaten kan
  wijzen, of omdat deze beter is dan andere, maar dit werk heb ik
  van nabij leeren kennen, en het onderscheidt zich van andere
  dergelijke vestigingen door bepaalde opvattingen, die volgens
  mijn meening tot het slagen van deze onderneming belangrijk
  hebben bijgedragen.
  Gedreven door de nood, die zich in Suriname sterk doet gevoelen, is indertijd ook hier een steuncomité opgericht, dat o.a.
  steun aan kleine landbouwers beoogt. Particuliere giften, maar
  ook een belangrijk gouvernements-subsidie, stelden dit comité in
  staat om zijn werkzaamheden te aanvaarden.
  In Mei 1932 trad de Stadszending in nader contact met dit
  comité en daardoor ook met het gouvernement met het doel om
  zo mogelik bij de kolonisatie van landbouwers een werkzaam
  aandeel te kunnen verkrijgen. Dit lag in de lijn van de Stadszending. Afgezien van evangelisatie stelt de stadszending van de Ev.
  Broedergemeente in Suriname zich ten doel sociale ontwikkeling van de bevolking door middel van voortgezet onderwijs,
  vereenigingen, leeskamer enz. Daarnaast staat het maatschappeWest Indische Gids XVI
  
  18
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  274
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7B
  
  lik werk als armenzorg, wezenvoogdij en arbeidsbeurs. Daar deze
  inrichting het in hoofdzaak moet hebben van giften en ondersteuning uit de eigen kolonie, zijn de middelen uiteraard zeer beperkt, en is afdoende hulp in de meeste gevallen onmogelik. Nu
  zich de gelegenheid bood om althans voor een kleine groep een
  nieuwe toekomst op te bouwen, werd deze kans gaarne aanvaard.
  Toch duurde het nog tot September 1932, voordat de eerste kolonisten naar hun nieuwe vestigingsplaats konden vertrekken.
  De toekomstige Herrnhutter nederzetting kreeg een terrein
  aan het Saramaccakanaal ter beschikking op een afstand van
  14,5 KM van de stad. Dit terrein ligt langs Leiding 7b. De heele
  Saramaccapolder wordt doorsneden door tochtsloten, zogenaamde Leidingen, die op het kanaal lozen en genummerd zijn. De
  eerste Leiding bevindt zich in de buurt van Uitkijk, Leiding elf
  lib ligt het dichtst bij de stad. Hun onderlinge afstand is ongeveer 600 M. De verschillende nederzettingen langs het kanaal
  worden genoemd naar de leidingen, waardoor zij doorsneden
  worden.
  „Leiding 7b" is vooraan het kanaal 600 M breed en heeft
  een diepte van ongeveer 3 KM. Het ligt rechts en links van de leiding en wordt in het Noorden begrensd door de polderdam.
  Daarachter ligt een uitgestrekt zoetwater moeras, waarvan het
  gedeelte ten Noorden van de leiding voor het toekomstige dorp
  gereserveerd is, zo dat men op den duur eventueel irrigatie zou
  kunnen toepassen.
  De bodem is voor het grootste gedeelte zware klei, gedeeltelik
  zeer laag liggend en daardoor moerassig. Er zijn echter ook hoger
  en daardoor lichtere gedeelten.
   Het geheel was bedekt door hoog, ondoordringbaar oerbos met
  zwermen van muskieten. Zoals het hele poldergebied, was ook
  dit bos rijk aan wild. Bruiapen heb ik nog nooit zo vaak en van
  zo dichtbij gehoord, als daar op Leiding 7b. Het kanaal en de leiding zijn rijk aan vis, en vooral de zwamp achter de polder is een
  bekend visterrein.
  Toen in 1932 de eerste kolonisten zich er vestigden, betekende
  Leiding 7b zowat het eind van de wereld. Er bestond een rivierdienst van het gouvernement, die twee keer per week door het
  kanaal naar de Saramacca voer. Een weg erheen bestond eigenlijk niet. Voor autos was de weg bereidbaar ten hoogste tot Leiding 9.
  Nu, twee jaar later, is hierin wijziging gekomen. De autoweg is
  doorgetrokken tot Uitkijk. Personenautos en busjes rijden er ge-
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7 B
  
  275
  
  regeld langs, en Leiding 7b is een officiële stopplaats voor de
  Saramaccadienst geworden.
   Toch brengt de verre afstand enkele moeilikheden met zich
  mee. Zo is het transport naar en van de vestigingsplaats duurder
  dan bij andere landbouwkolonies. Aan de andere kant is een zekere isolatie van de settlers tegenover de stadsbewoners niet ongewenst. Maar de afstand is tevens ook de oorzaak, dat velen terugdeinzen bij de gedachte aan een vestiging, zo ver van de metropool. Het valt ook niet mee, om het stadsleven met zijn gezelligheid te verwisselen met het primitieve buitenleven. Doch
  daarover later meer. Toen de eerste settlers in 1932 zich naar hun
  nieuwe woonplaats begaven, betekende dat een expeditie naar
  het bos, ver van alle beschaving. Zij werden dus voorzien van de
  meest noodzakelike gereedschappen en ontvingen enkele levensmiddelen, waarop zij de eerste dagen moesten teren. De grootste
  moeilikheid vormde het vraagstuk van huisvesting. Gelukkig
  werd er op een vrij groote afstand van de Leiding een huisje gevonden, dat per boot te bereiken was, en waar de kolonisten de
  nacht konden doorbringen.
  Zeer gewaardeerde steun ondervond trouwens de nederzetting
  van de gouvernements landbouwopzichter, de heer J. Warner,
  die het toezicht over de polder heeft, en sedert de eerste dag met
  volle toewijding zich aan dit werk gegeven heeft.
  Zo togen de eerste vier settlers aan het werk: werkloze timmerlieden, losse arbeiders, delvers van de plantages, bosarbeiders.
  Toen hun eerste kampjes klaar waren vestigden zij zich voor goed
  op hun nieuwe woonplaats. Van deze eerste vier is er één helaas
  overleden. De andere drie bevinden zich nog op Leiding 7b en
  zijn nu, na amper twee jaar, zelfstandig, onafhankelik van ondersteuning, vrije mensen op eigen grond, in eigen huisje.
   Elke settler krijgt ter beschikking een terrein van 1,6 tot 1,9
  HA. Dit is oerbos, dat eerst opgeruimd dient te worden. Het
  eerste werk is dan ook bomen vellen, wieden en branden. Zodra
  er ruimte is voor een huisje, wordt er een kamp opgezet, met blad
  gedekt en bescherming biedend tegen de ergste regen. Veelal
  bestaat dit kamp enkel uit een afdak in tentvorm. Tusschen de
  stronken in wordt dadelik maïs gezaaid, terwijl om het huis heen
  en langs de leiding aardvruchten, bananen en suikerriet worden
  geplant.
  In de eerste tijd ontvangt de settler steun, en wel 50 cent
  per werkdag. Daarvoor wordt het werk door de gouvernementsopzichter gekeurd, die een wekelikse staat opmaakt, waarbij het
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  276
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7B
  
  predikaat: goed, vrij goed of slecht wordt toegekend. Deze steun
  bedraagt in totaal 85 gulden, en is voldoende voor ongeveer 28
  weken, mits er geregeld gewerkt is.
  Aan gereedschappen ontvangt ieder kolonist het volgende: een
  houwer (kapmes), een schop, een bijl, een „tjap" (tuinhak) en een
  vijl om de gereedschappen scherp te houden. Verder kan hij nog
  een vork ontvangen, die echter vrij duur is (ongeveer 2,50 gulden), en daarom van de ondersteuning wordt afgetrokken. De
  gebruikelike gereedschappen kosten ongeveer 5 gulden bij elkaar.
  Deze gereedschappen zijn over het algemeen voldoende voor de
  eerste tijd en vooral de houwer is een universeel instrument, waarmee men alles doen kan bomen omhakken, plantgaten uitdiepen,
  palmbladeren splijten en vlees snijden als het moet.
   Zodra het kamp eenigszins bewoonbaar is geworden, komt de
  vrouw uit de stad zich bij haar man voegen en brengt het meest
  noodzakelike huisraad mee. Haar reiskosten en de transportkosten worden uit de steun betaald en zijn door de afstand in verhouding tot de beschikbare som vrij hoog. Aan de andere kant
  belemmeren de hoge vervoerkosten een ongemotiveerd vroegtijdig verlaten van de nederzetting bij de eerste teleurstelling.
  Na enkele maanden wordt de primitieve woning vervangen
  door een beter huis, dat blijvend is. Het eerste kamp is tegen die
  tijd vrijwel op, en men laat het dan aan zijn lot over, of degradeert het tot kippenhok.
  Voor de bouw van het woonhuis werd in het begin ongeveer
  40 gulden besteed. Dat zulk een huisje geen villa, onder architectuur gebouwd, kan worden, spreekt vanzelf. Voor die 40 gulden
  werden wat ongeschaafde planken geleverd en troelie (palmbladeren) als dakbedekking. Voordat echter de settler zijn bouwmateriaal ontving, moest hij in een proeftijd van enkele maanden,
  soms zelfs van een half jaar, tonen, dat hij van goede wil was, zoodat dit kapitaaltje niet verloren was.
  Hierbij bleek echter op den duur, dat het uitgetrokken steunkapitaal te klein was, juist door de groote afstand van de stad en
  de daardoor ontstane transportkosten. Het bedrag is daarom
  later ook iets hoger geworden. Ook bleek de troelie op de duur
  niet te voldoen. Na enkele maanden begonnen de daken te lekken
  en rotte de troelie op vele plaatsen.
  Daarom wordt er nu een ander systeem toegepast.
   Wie tegenwoordig aan het huizenbouwen toe is, krijgt voor
  ƒ35.— aan hout en voor / 18.— aan gegalvaniseerde dakplaten
  geleverd. Wie vroeger timmerman was, bouwt zelf zijn huis en
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7 B
  
  277
  
  krijgt daarvoor nog meer materiaal. Een niet deskundige bouwt
  onder leiding en met hulp van een timmerman, die daarvoor loon
  ontvangt. Met het gewone materiaal kan men een huis van 10 x
  10 voet opzetten met één kamertje en een klein zoldertje, natuurlik ongeverfd.
  Wie als timmerman het extra materiaal verdiend heeft, kan er
  twee kamertjes van maken, wat al voorgekomen is. Als de eerste
  oogsten wat meevallen, kan er ook nog een klein galerijtje op
  overschieten. Ook dit is al aan sommigen gelukt.
  En het spreekt, dat een zelf gebouwd en zelf verdiend huis vaster aan de woonplaats bindt dan een huurhuisje of woonkrot.
  Een éénkamer huisje kost op het oogenblik, met bijzonder voordeelig materiaal opgezet, ongeveer / 75.—.
  Als na 28 weken de steun ophoudt, is de eerste oogst binnen,
  zo als gezegd is dat meestal maïs, die vrij gemakkelik afgezet kan
  worden.
  Toch komt er dan voor de kolonisten een moeilik ogenblik.
  Zorg voor het dageliks brood is er niet. Immers, zij hebben
  aardvruchten, bananen, vis en wild makkelik bij de hand.
  Maar het contante geld ontbreekt.
   Door de nood gedreven heeft men zich toen toegelegd op de
  leverantie van brandhout. Van het begin af werden de settlers
  gewezen op de waarde van het hout op hun perceel. Maar toch
  waren de meesten er niet toe te bewegen, om dit hout te zagen en
  te kloven. Volgens de oude traditie werden de bomen omgehakt
  en de stronken maar ook de goede stammen verbrand.
  Toen men echter zag, dat de bakkerijen behoorlik voor brandhout betaalden en de afzet verzekerd was, heeft men hierin een
  uitkomst voor moeilike tijden leren zien en tegenwoordig is de
  levenrantie van hout een vaste bron van inkomsten.
  Proeven om houtskool te branden hebben gefaald. De zware
  klei leent zich minder tot het maken van kolenmeilers.
  Voor de twede oogst kan, als het terrein wat beter gerooid is,
  rijst geplant worden, waarvoor zich vooral de moerassige gedeelten lenen. Op de hogere gedeelten, vooral als die wat lichter
  zijn, kan pinda en citrus geplant worden.
  De moeilikste tijd breekt voor den kolonist aan één of anderhalf
  jaar na de vestiging. Dan komt er meestal een tijd van bijzondere geldschaarste. Het dageliks brood levert de grond, maar
  er is een groot gebrek aan contant geld.
  Wat de oogst opbrengt gaat in de verdere uitbouw en afwerking
  van het huis zitten, in de aanschaffing van een behoorlike vracht-
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  278
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7B
  
  boot, van huisraad en nieuwe kleding. Dat is de periode, waarin
  de pionier gevestigd landbouwer wordt. De kinderen moeten naar
  school, moeten kleren hebben. Ook is de verleiding heel groot, om
  een koe of wat geiten te gaan houden, allemaal dingen, die geld
  kosten. Gelukkig konden enkelen door los werk, wegenaanleg,
  timmeren enz. een bijverdienste vinden, die hen over deze moeilike tijd heenhielp.
  Zoo is het dus mogelik om met een regeringssteun van ongeveer / 150.— een flinke werklooze tot klein-landbouwer te maken.
  / 85.— werd er aan ondersteuning verstrekt, / 40.—, later meer,
  aan bouwmateriaal. De rest werd besteed aan vervoerkosten,
  gereedschappen, plantmateriaal, en kleinere uitgaven.
  Iedere settler ontvangt, zoals gezegd, 1,6 tot 1,9 HA. Dit stuk
  is voor de eerste 6 jaren vrij van huurpacht. Later betaalt hij
  / 10.— per HA. De meeste hebben tot nu toe een derde tot de
  helft van hun terrein in cultuur gebracht. Hij, wien dit terrein te
  klein is, kan nog zulk een perceel erbij krijgen, maar dan moet hij
  dadelik huurpacht betalen. Tot nu toe is dat niet voorgekomen,
  maar de mogelikheid bestaat. Op het ogenblik, October 1934,
  zijn er 118 menschen op Leiding 7b gevestigd, te weten 69 volwassenen en 49 kinderen.
  In de loop der twee jaren zijn er twee settlers overleden, vier
  moesten weggestuurd worden, deels wegens ongeschiktheid, deels
  wegens zwakte en ziekte, zodat zij het werk niet aankonden. Er
  is nog ruimte voor ongeveer 30 gezinnen. Helaas is de trek erheen
  niet zoo groot als men wel zou kunnen verwachten.
  Daarbij komt, dat toekomstige settlers in 't vervolg medisch
  gekeurd moeten worden, en dat de Stadszending wel degelik informeert, voordat zij een nieuwe settler accepteert.
   Jonge mensen melden zich zelden aan, en de ouden van dagen,
  die zich daar wel zouden willen vestigen, kunnen het werk niet
  aan en worden niet aangenomen.
  Waardoor onderscheidt zich nu deze nederzetting van de Stadszending van andere dergelijke kolonisatiepogingen in Suriname?
  In de eerste plaats worden door de Stadszending alleen gezinnen op Leiding 7b toegelaten.
  Hierdoor wil men de stad ontlasten van noodlijdende gezinnen
  met al de kinderellende, die daarvan het gevolg is. Een gezin, dat
  zich eenmaal gevestigd heeft, verhuist ook niet zo gemakkelik
  als een vrijgezel en vormt dus een meer constante kern. Bovendien
  hoopt de Stadszending hierdoor het gezinsverband te versterken
  en de luchtige huweliksopvattingen te bestrijden.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7 B
  
  279
  
  Een twede eisch is, dat de settlers op Leiding 7b Creolen zijn,
  zodat er een dorpsverband ontstaat van zuivere rasgenoten, misschien dat zich zo op den duur een zeker volksverband zal gaan
  ontwikkelen. Ook ontgaat men daardoor de wrijving en het wantrouwen tussen Creool, Javaan en Britsch Indiër.
  In de derde plaats moeten alle settlers leden van de Ev. Broedergemeente zijn. Hierdoor wordt de godsdienstige concurrentie
  vèr gehouden en, wat de hoofdzaak is, er wordt een centraal punt
  van levensopvatting en levensgemeenschap geschapen.
  Van het begin af heeft het streven voorgezeten om in de nieuwe nederzetting een dorpsgemeenschap te verkrijgen, die een
  tegenwicht tegen de verleiding van de stad moet vormen en een
  vergoeding voor al wat men buiten de stad moet missen.
   Om deze reden is er ook langs het kanaal een stuk gereserveerd
  voor de Stadszending. Hierop is op het ogenblik een winkel gevestigd. Financieel is deze onafhankelik van de Stadszending, maar
  deze heeft zeggenschap bij de benoeming van de winkelhouder.
  Verder is er een gedeelte gereserveerd voor een toekomstige
  begraafplaats, en een ander stuk voor een sportterrein.
  Misschien dat hierop ook nog kampeerterreinen zullen komen
  of week-end-huisjes. Maar dat is op het oogenblik nog toekomstmuziek. Wel vormen de mooie bamboestoelen een prachtige achtergrond voor een buitenhuisje, en onder hun ranke twijgen is er
  heerlike schaduw voor een zitje.
  Een centraal punt tussen weg en kanaal is opengehouden voor
  een kerk — vergaderlokaal.
  Het grote bezwaar tegen het leven buiten de stad in het district is de isolatie. En dit bezwaar telt bij een kolonisatie als op
  Leiding 7b dubbel zwaar, omdat er stadsmensen overgeplant
  worden in de rimboe. Bij de donkere tropennacht met haar korte
  schemering is om half acht het leven buiten practisch afgesloten.
  Daar ontstaat de behoefte aan gezellig samenzijn dubbel sterk.
  De stad met haar verlichte straten biedt de mogelikheid tot conversatie. De stad biedt, zij het ook bescheiden, mogelikheden tot
  gezelligheid en verzet.
  Op het district ontbreekt dit.
  De donkerheid met haar muskieten en ontwakend dierlik leven,
  de gebrekkige communicatie- dit alles sluit deze mogelikheden
  uit. En daar de Creool van nature gezelligheid zoekt en er niet
  goed buiten kan, is de isolatie van het district een schrikbeeld
  voor de stadsbevolking. Niet voor niets kruipt de hele bevolking
  in de nauwe krotwoningen op de dichtbevolkte stadserven.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  280
  
  HERRNH UTTER NEDERZETTING LEIDING 7B
  
  Daarom wordt er getracht om in Leiding 7b een dorpsleven te
  ontwikkelen. De percelen meer achterop zijn eenzaam en afgelegen. De nieuwe settlers mogen dus in het vervolg kiezen, of
  zij op hun eigen perceel willen gaan wonen, of dat zij hun huisje
  langs de weg bouwen en verder achterop hun stuk land nemen.
  Daardoor wordt de lintbebouwing langs de leiding voorkomen
  en krijgt men een meer compact dorp.
  En daarom ook is er als middelpunt de kerk gekomen, die niet
  alleen wat de ligging betreft een middelpunt vormt, maar ook
  een geestelik centrum zal worden.
  Het kerkgebouwtje zelf, een aardige open hal, met blad gedekt,
  is door de kolonisten zelf gebouwd. De Stadszending heeft er
  geen cent toe bijgedragen. Zelf hebben de leden van de kerk het
  materiaal uit het bos gehaald, zelf hebben zij het gebouwd na
  hun dageliks werk, opgezet en gedekt. Zij hebben daardoor een
  werk samen en vrijwillig verricht, dat een getuigenis is van hun
  eendrachtige samenwerking, een tastbaar bewijs, voor wat er
  in een gemeenschap bereikt kan worden. Dit monumentje van
  samenwerking bindt hen natuurlik opnieuw aan hun nederzetting.
  Dat dit werk ook de voortdurende belangstelling heeft van het
  gouvernement heeft Z. Exc. gouverneur Kielstra opnieuw laten
  blijken en trouwens ook uitgesproken, toen hij persoonlik op 28
  October j.l. bij de opening van dit kerkje aanwezig was.
  Dit kerkje zal ook dienst doen als een vereenigingslokaal, waar
  de zaken, de nederzetting betreffende, besproken, waar lichtbeelden vertoond kunnen worden, waar lezingen over gezondheidsleer, landbouwpraktijk enz. gehouden kunnen worden. Kortom
  dit zal een centraalpunt van geestelik leven dienen te worden.
  Wat nu de toekomst van deze nederzetting betreft, deze ziet
  er vrij hoopvol uit.
   Rijkdommen zullen er niet verworven worden, maar zij biedt
  toch de mogelikheid tot zelfstandig levensonderhoud voor een
  gezonde Creolenbevolking.
  Misschien blijkt het op den duur, dat de percelen te klein zijn.
  Sommige deskundigen vinden twee HA te weinig voor een gezin.
  Anderen wijzen erop, dat bij intensieve bewerking gezinnen op
  Java van een kleiner stuk land kunnen bestaan.
  Een perceel moet een gezin kunnen voeden en er moet bovendien nog een zekere winstmarge voor contant geld overblijven.
  Behalve dus, dat er op elk perceel voldoende veldgewassen voor
  het dageliks onderhoud geplant moeten worden, zou het wense-
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  HERRNHUTTER NEDERZETTING LEIDING 7 B
  
  281
  
  lik zijn, om er bijvoorbeeld een twee tot driehonderd sinaasappelstruiken te planten, die dan een zeker exportartikel kunnen
  leveren.
  Dat zal de tijd echter moeten leren, en een energiek arbeider
  kan er immers nog een tweede perceel bijkrijgen, als hij dat wenst.
  Op het oogenblik kan een flinke werker bij niet al te hoge eisen
  op Leiding 7b voor zich en zijn gezin de kost verdienen.
  Waar men zo vaak sceptisch staat tegenover alles, wat in Suriname ondernomen wordt, is tegenover dit plan, dat in de loop
  van twee jaren zijn levensvatbaarheid heeft bewezen, een zekere mate van optimisme geoorloofd en gewenst.
  Laten wij ons toch verheugen over elk lichtpunt in Suriname,
  al is het nog zo bescheiden.
  Paramaribo, 5 Nov. 1934.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:13:01AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  