text: Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  407
  
  (id.) „(bamboe)rol"; <7/£/>an (id.), ^/ë/>wn „meel"; ÊT/M^M „(kokos)palmstam, -hout"; g^ngw (gewest.) „draagbalk"; ör/oto („gewest.)
  „slecht begaanbaar pad"; <7ra&a<7 „eg"; grra&a/i „grof aardewerk";
  Srra/t „zaag"; firmgraf (gewest.) „grof grint"; 5^0(70 (gewest.) „esv.
  kleine garnaal"; gra/tam (gewest.) „kies"; ^rrangra» „gepunte bamboestok"; örajafe „(grof) grintzand"; j7rcm« (gewest.), gmYn/i- „motregen(en)"; grcnrfa „draaiende slijpsteen"; r/rèwcH „klein (weer)haakje"; grr^wjf» (gewest.) „esv. grote open braadpan"; gr^njêw
  „(bij iem. opgekomen) levendige begeerte, behoefte (om iets te gaan
  doen)"; gTf/vj „geheel afgesleten"; grèfèi „weerhaak"; grifti^ „esv.
  bamboebindwerk"; prnmz/t (gewest.) „achtererf"; gmVmw „esv. bamboepatroon" ; prota<7 „vrachtkar"; grroftogr „grote kist"; <7roZ>o/t „grof
  (gemaakt)"; «TrHmftyw-nan (gewest.) „gezelschap, omgang"; gTMJH&M/
  „kreupelbos, -hout"; (gewest.) „gehucht"; prwm/mw „een voet (poot)
  verloren hebben"; grrwwitn „met weggevreten neus"; gro^o/ „stevig
  paalwerk"; gronow (gewest.) „verwend, lastig (jongen)"; growto/
  „gekookte maïs"; grojofc ,,grof zand"; <7roïya/j „waarvan een groot
  stuk is afgebroken"; prowa/^ maar ook paftn ^rowa/ „ruw, hobbelig";
  ^rrowoM „hol (boom)"; jfe/aian „esv. vergiftigde duizendpoot"; fe/afcana» „haarvlecht"; ^/aèar (gewest.) „ondiepte, (zand)bank"; Waèr/
  (id.) „bruingrijs"; Wa^/<< (id.) „leest, vorm"; &fa£a/i (id.) „(lang)
  doorgespleten bamboe"; jfe/ouiarf „spinragdraad"; fc/flmfti „jasje";
  è/am&M „muskietennet"; tom/ioft „esv. djamboe"; ^^aw/é „esv.
  bandje"; ife/oran (gewest.) „esv. rode mier"; feiaroj „dor blad"; è/aja
  „mat"; &/azc<?r* „sliert vuiligheid (in water enz.)"; Waii'M „bruingrijs" (kip enz.); &/<?cfó& (gewest.) „dansvrouw-zangeres"; Wérfait
  „esv. vruchtboom"; /t/êfec< „aandrift"; é/èféf „resten (in de pijp) van
  gerookte opium"; &fë»;t&Kncm „blaas"; W(?»(fcrè/i „laag neerhangen
  (kain enz.)"; Wêmèr (gewest.) „teer (kind)"; fetëmw (gewest,
  spreekt.) „glad"; è/ë»tMè „esv. aarden pot";fcfëm/>ër(gewest.) „flauw
  vallen"; è/ë«da/i (gewest.) „kokos(noot)"; fefónèom „esv. gouddraad"; fcfënh'/l' „kokosolie"; Wcn<^ „clitoris"; &fó/ï (gewest.) „esv.
   (ijzeren) vechtstok"; jfe/ë/m „(weef)spoel"; Wécam-^/cc^;n „een
  (blijde) glimlach op het gezicht krijgen"; fc/ëctn (gewest.) „scherp en
  vies ruiken"; Wé.toJ (id.) „verkeerd"; fe/ézwin „esv. korte sabel";
  fc/tyaw „dor blad"; è % u j (gewest.) „schuw"; fe/ièa „bast"; Wi/j/>
  „vuiltje in het oog"; £/«£«£ „watertabakspijp"; W«cè/i „glansloos";
  fe/ueüMn „regenboog; spin" ; £/o/>0</ „smerig"; ^roèw (gewest, spreekt.)
  „oorbel", fcrafeafr „overtrek (over zadel enz.)"; £ra£ad „esv. groot
  sleepnet"; A'rafca/i (gewest.) „erf met tuin"; £rafca/ „grof grint";
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  408
  
  INDONESISCHE
  
  LASVORMEN.
  ;a« „esv. mand"; ferawraw (gewest.) „esv. boommier";
  (id.) „vissersknecht"; fcrafan (id.) „halsstuk van slachtdier" ( = £ërrfaw, &ëm/an), èrcgr^n (id.) „uitgeput"; fcrèyèn (id.) „vuilnisbak";
  (grof) „hoer"; £r£»wfr „esv. hert"; iretói „esv. mandje"; fenjië*
  „zweet"; ^roftonan, „esv. slaapvertrek je"; fcruwa „esv. ringworm
  (huidziekte)"; £ro^o& (gewest.) „bandiet etc."; fcro/w „(vrij) leeg
  van binnen"; m/aft' „esv. jasmijn"; 7»/crfè/i (gewest.) „laf, smakeloos"; m/è»3»^/i „met vochtige huiduitslag"; jn/rn/j^ „bol en gevuld";
  Mt/üraf, m/iraf „geschaafd (v. d. huid)", n i / i w „esv. wild eendje";
  wt/owa „esv. vruchtboom"; mraMgrt „maker van houten krisscheden";
  wr^f/! (gewest.) „onhandelbaar"; rurcfet „(id.) roos (in het haar);
  kippevlo"; j;wf»£y „gitzwart"; riimi^w^ „knorrig en ontevreden";
  rarè«&<'/ (gewest.) „koppig volhouden"; Mtrê»ycn (spreekt.) „keurig
  netjes (gekleed)"; wrcnf«7 (id.) „hobbelig, knobbelig"; mr£/>c<7
  (gewest.) „brokkelig"; uiriyt (id. + spreekt.) „klein en zwakjes
  (gewas)"; wrrycm „kanon"; «imi/» „met half open ogen (slapen,
  vrl. v. kinderen)"; mraïu „zuur grijnzen"; mnm</ (spreekt.) „grappig-ondeugend"; ntoywft „flets staan (ogen)"; />/anfcwan (spreekt.)
  „kaal geschoren"; />/a«ca (gewest.) „slaapbank"; /'/awco/i (id.) „in
  de grond vastgezette staak"; />/cfca£ (id.) „plein"; plton/wK, />n<jH/>Mn
  „izabel (paard)"; ^wifru (gewest.) „kamerscherm": .rfiHfrw „id.";
  (id.) „esv. hakmes"; i/a/é „slurf"; f/aw/i „trog, kribbe";
  (grof) „snol"; </lcér „staak"; /rote^ „poreus". Enz. enz.
   Nu mogen sommigen met meer of minder recht in de r of / van
  meer dan een dezer woorden de frequcntatief-liquida willen zien,
  men zal toch moeite hebben, als men al deze termen voor gebruiksen andere voorwerpen, eigenschappen, kleuren, delen van het lichaam,
  personen, dieren, delen van planten, verschijningsvormen, kledingstukken, ruimtelijke grootheden enz. zo zou willen verklaren. Klanksymbolische woorden en dergelijke zijn er zeker bij; vgl. nog
  (7/0^0^ „klokken (vloeistof uit fles)"; gr/oroP „snorken";
  „gebrom (van menigte), geraas (van wind e. a.)"; (7ro/>a£ „krak
  (doorgebroken)"; è/èwèèKan „janken (hond)"; fe/i&ife „giechelen";
  fc/M^'aè-NMfe^ffe „klokken (water in fles, gerommel in de buik etc.)".
  Opvallend is het grote aantal, dat tot „gewestelijke" of spreektaal
  behoort. Over het algemeen zijn het termen die tot de woordenschat
  van weinig ontwikkelden gerekend mogen worden.
  Er zijn verscheiden paren, waaraan het ene lid de liquida niet, het
  andere wel heeft*): frèwdëw (gewest.) „dik touw":
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  
  R. A.viaKern,
  p. 299
  noemt de
  r-woorden
  „sterke
  vormen".
  Open Bijdragen
  Access. This102,
  is an
  open-access
  article
  distributed
  under
  the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   409
  
  „(voorover) gebogen, krom": m&fón&wfe „krom zitten";
  (gewest.) „zich stilletjes uit de voeten maken": «rf/c/cj (gewest,
  spreekt.) „spoedig geheel weg, op (raken)"; nrforfor (spreekt.) „koppig, vasthoudend": «rf/orfor (id.) „koppig en onbeschoft"; dirfw
  „naar ongedierte zoeken, luizen, pluizen": nrfrüfü „naar allerlei (kleinigheden) snuffelen"; tfcttfo (gewest.) „een ander niets gunnen":
  tfr£«£t „afgunstig; gemeen"; »rf<?.r<?/ „zich ergens tussen trachten te
  dringen": «dr&rf/ „zich ergens indringen"; /atwran „soorten versnaperingen": //afrwran (gewest.) „idem"; ;ogrcm „lager deel van een
  vloer (in huis)": ;Vo<7/r0<7a« (gewest.) „voorhuis"; <7a/>;ya£ „gezellig": gra/>;ya£ „(als gastheer) gezellig weten te praten"; t^i/or* „lillig week": gf/én;or* „slap, slodderig" ; gctof (spreekt.) „scheef (gaan,
  bespreking)": (7/éto£ (gewest, id.) „idem"; g^gtV (gewest., verouderd)
  „rug": «gr/t^tV „(als) met een richel (striem etc, opgezet te voorschijn komen uit een vlak)"; <7ota<7-5raW(7 „de kop heen en weer
  schudden (vee)"; <7/o&a<7<z» (gewest.) „zich op de grond wentelen
  (paard)"; fromfror „wijd (vrl. van een broek)"; <7^omèor (spreekt.)
  „(te) wijd (kleding)"; gonfor „doorgespoeld (met water)":
  (gewest.) „door -, afgespoeld"; gwp'a/' „in het donker tasten":
  (gewest.) „idem"; ^ran^OHt (gewest, verouderd) „aarzelen":
  (7am (id.) „idem"; grcwifcc/ (gewest.) „vol vruchten (boom)": ngrëmfrc/ (veroud.) „met dicht gebladerte (bosje)"; <^7a (-^Va) (gewest,
  veroud.) „gejaagd, in opwinding": grnta-griVu (veroud.) „id."; gforfcn,
  ». (gewest.) „2j^-cent-stuk": grrorfcw (id.) (vgl. Pigeaud, s.v.
  n ) ; (/o»^an „(pas ontstane, gemaakte kleine) tussenruimte":
  (veroud.) „uit elkaar geschoven"; ^raWj „sponsachtig saploos van vrucht": Wa/>ë.r* (spreekt.) „sponsachtig"; <7ë«rfoè (veroud.)
  „esv. aarden pot (voor water of rijst)": W^wrfoè (gewest.) „esv.
  kookpot": &/C«C/Ö£ (id.) „esv. waterpot"; fec»tfcro/i „kletsnat (geregend etc.)": ^/ê/»o/z, ^/^ro/t (gewest, spreekt.) „nat geworden (kleren, door regen)"; fco/on „esv. vliegengordijn over slaapplaats van
  kind": &rorfow (fra/ï) „idem"; mt(»)it* (spreekt.) „lekker rond (v.
   buikje v. kind)": »»/p»ft' (id.) „een dik buikje krijgen, hebben; zwanger worden"; (gewest, veroud.) />M/>Mgr: „afbreken"; J;WM/»M</ (gewest.) „brokkelig (houtwerk)"; /»«grëj (gewest, veroud.) „tot de
  grond afgesneden": />rwgrtw „kaalgevreten (gras etc.)" (ook />ro^oj);
  (ojav.) />ë.ra£ „wegspringen": />/ëja< „ineens w."; jafeon (gewest, veroud.) „lies": j/a&aw ,.id."; «wièraA „versperring (van takken)": .y/anfcra/t „rommel"; j»7é/> „geheel onder water verdwijnen": j/êfó/> (gewest, spreekt.) „idem"; jtufa/i (gewest, veroud.) „uitgepakt";
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  410
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  (veroud.) „volop onthalen": .n/mfai/i (gewest.) „afgestoken (vezelbast van kokosnoot) met een puntige stok": j/i<»ito „die stok"; JH^Ö"
  „overladen (met beleefdheden)": jrM&a* (gewest.) „idem"; naast
  mal. /awfaw „vlug":rtanAroy(gewest, veroud.) „vlug, flink"; fa/>afc
  „voetstap, spoor": f/a/>afca« „(voet-, schoen-) zool"; fèefój (gewest.):
  „geheel uitgeput"; té/>afc (gewest.) „esv. houten sirihdoos":
  (id.) „idem", ook /<?/>a&" (gewest.) komt voor; /M7J „duidelijk" : tfófèA „duidelijk verhaal(d)"; frTi'ê „nauwkeurig beschouwen":
  /#fiè (veroud.) „idem"; tóe „stop (in kleren)"; f/wifc (spreekt.)
  „stoppen", /rm't (id.) „idem", fopoü „kroon (van wajangpoppen)":
  /ro/>o« „kroon".
  Ook van deze, voor uitbreiding vatbare, lijst zijn zeer vele woorden spreektaal en buiten het toonaangevende Solo'se milieu in gebruik ; ze behoren weer tot de copia verborum van den gewonen man.
  Ook hier zou men soms aan „frequentatieven" kunnen denken, maar
  in verscheiden gevallen is dit m.i. volkomen onmogelijk*).
  Voorts valt op te merken, dat naast dergelijke disyllaba ook bij
  Pigeaud trisyllaba verschijnen: naast f/ètfffc „dansvrouw": ta/crf<?£.
  Interessant is in de bovenstaande lijst van doubletten, dat er meermalen een semantische differentiatie tussen beide leden van het paar
  bestaat. Deze differentiatie kan ver gegaan zijn. Pigeaud meent bv.
   onder mWawcir naar 7«fconcèr te moeten verwijzen; het eerste (gewest.) betekent „mooi, flink (van een jongen man)", het tweede
  (id.) „met een dansvrouw gaan dansen"; zo verbindt hij ook jnrcMtë/
  „krullend (haar, stengel)" met JHCH<C/ „flink wat (geld) bij elkaar
  hebben" (hier ontgaat het semantische verband mij ten enenmale,
  vergissing?).
  Iedere gedachte aan frequentatieven in de strikte zin des woords,
  gevormd met de „frequentatief-infixen" -o/-, -ar- etc. moet, dunkt
  mij, verdwijnen, wanneer we ons herinneren, dat er ook talrijke woorden in het Javaans zijn (zij het veel minder talrijke dan de r- of /woorden), die op dezelfde plaats een y of soms ook w vertonen. Ook
  hier vinden we deze consonanten in de eerste en in de tweede syllabe*). Voorbeelden (leenwoorden buiten beschouwing gelaten):
  i) Pigeaud, Javaans-Nederlands Handwoordenboek, p. IV „Zo heb ik tot de
  spreektaal-woorden gerekend o.a. vele van de overtalrijke woorden, vaak gevormd door middel van de invoegsels -(o)'-, -(i)r- of -oem- of van voorvoegsels, die allerlei bewegingen, standen, geluiden en gevoelens schilderen."
  *) In dit verband zij ook herinnerd aan het bekende optreden van v of w na
  consonanten in oudere Javaanse woorden, waarin bij veel gevallen van „inverse
  analogie" ook populaire uitspraak eenDownloaded
  factor kan
  zijn geweest.
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   411
  
  (spreekt.) = grMwaya „gelaatskleur"; fctm/èw (gewest.) =
  „(kook)pan" en andere gevallen waarin fof- wisselt met
  Kif-; tacrm' „esv. vrucht (boom)"; jzti'zt*t = jMwrau „vleugel"; een
  gering aantal dus met te in de eerste syllabe; &yaya/i (gewest.) „rommelig"; frya(£)frya£aM .Jachtig"; öyanamH, -«é (grof) „verdomd";
  fcva«6jw-« (gewest.) „ui"; <73'a>i<7ajH<iw (gewest, spreeekt.) „(verschrikt) in het wilde rondtasten"; fcyan&a&an (gewest.) „overal ruw
  tegenaan lopen";fcyaMfcanawetc. (id.) „zelfbewust-langzaam lopen";
  />a/m &y!ry(<.? (spreekt.) „zielig drijfnat (geregend)"; />ya«/>yanaH
  „licht rinkelen"; />ywr/>yz<raH (spreekt.) „ontzet (van angst)"; wya</a/t (ictya^a/t) „(slechts) op de gis". Met w in de tweede syllabe: (veroud.) £e/>ïwm „moeten niezen"; feé/wan ( = fcé/>yam, èé/>on) „verbijsterd"; to£it'<?/ „zich bemoeien met". Met y in de tweede syllabe
  zijn er vele: aw^yaè^ (gewest.) „in een woeste drom lopen"; am/>yan
  „esv. geroosterde olienoten enz. met suiker";rfaj»i/>yafc*„in gelederen
  (optrekken)", rfam/>yan „samenhangend"; dn;H/>yttfe „op, over elkaar,
  samenvallend e t c " ; <fom/>y0& „tros vol vruchten" = rfow/'o/; dom• />yo» „charivari (aan horlogeketting)"; cfryafc „(in eens) openen";
  cftyar (spreekt.) „(in eens) geopend (gesloten hand)"; èfeyègr „zich
  druk maken"; cèywr (spreekt.) „strooien (voor de kippen)"; ëwibya/r*
  (gewest, spreekt.) „algemeen (tezamen) gedaan"; ewfryafc (gewest.)
  „in de maat"; f/>y<?£* „(onnodig veel) drukte maken (en weinig
  doen)"; «^aftyëy (gewest.) „zonder ophouden (iets blijven doen)";
  M^roHtftyMM (id.) „volhangende (vruchten enz.)"; n^amfcywn (id.)
  „alleen dansen"; gra/n'flfe „vriendelijk, gezellig": ^ra^yafc „gezellig
  weten te praten (gastheer)"; <7a/>ya& (gewest.), fta^yafe „houten sandaal" ; ^ëtya<7 (id.) „gelijkstaande met"; grlfrya^t „bonzen tegen
  (wand etc.)"; «jrëèya/r (spreekt.) „algemeen"; £r?bya/t (gewest.)
  „omspitten"; «örf/cèyafc (id.) „omgeklapt"; <7ë£>3'ar „glimp"; <7cfcya.j
  „flesje"; grrèyu^ (gewest.) „met kracht komen aanstormen op";
  <7c6yMr „(met een plons) in het water springen"; ^rëftyogf „planken
  huiswand"; M^rëm&yafct „(met pretmakers) mee gaan doen";
  .(gewest.) „volhangen"; grcH-iftyon „esv. broek"; gfcmtyar„vermagerd en verslapt"; Mfir/a-Mi&yor „het smaakt (mij enz.) niet";
  (//éJHfcyor-^ZéfJ^yar „flodderig erbij hangen"; #0&yasr „schudden (fles
  etc.)"; <7O&yo<7 „luid en snel (geslagen, gamelan)" ; «öroèycu (gewest.)
  „in stromen (zweten)"; #MJ«ya/[ „allerwege gehoord (gerucht)";
  0umyafe (gewest, spreekt.) „luidruchtig" = #Hmy£&; ^Jtwywr „zeer
  ontsteld"; <7!</>y«fe = <7«/>r«fe „druk; ratelen (praten)"; gregrowïèyafcan
  (spreekt.) „samen pret gaan maken"; nsrra&ycz.f (id.) „in een ogenDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  412
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   blik (weer) op"; ngrcwfyagr „neerpiassen"; <7ramfryan „(vluchtig)
  tokkelen"; grrcwj&yëH* „geruis"; grrcwifcyow „volgehangen (met versierselen)" ; />aft'n grê/'yëA' (spreekt.) „kraken (hout)"; grofcyag „daverend"; <7ro&3»o<7 (gewest.) „ingestort"; «//-owfryaw „rammelen"; />aim
  „tegen elkaar rammelen"; <7ro/>yoA' „met velen opjagen";
  „mee een veeg uit de pan krijgen"; ArcöyoA? „(voorzichtig)
  uitgespoeld"; £cwt/>ya»i, A"ëm/>yKw „luidruchtig"; Av/>yaA- (gewest.)
  „esv. kleppermuziekinstrument"; A'c/'yaA' (id.) „voor het eerst" ;
  (id.) „gewoon (lid van dorpsgemeente etc.)"; A'é/>yar „korrelig";
  (gewest.) „druk", A;<?/>yttA> „kletsen (in water)"; Avpywr „kleine
  spatjes"; Av/>yoA% gë^yoA" etc. „met iets duns zwaaien tegen"; fee
  „schrikken"; è&yêwi^yofe „(een golf) over zich krijgen";
  „hartstochtelijk-opgewonden (ronddansen) enz.";
  (spreekt.) „overal, helemaal rul, los"; />a/m A'/c/iyMr (id.)
  „overal rondgesprenkeld"; A'///>ya« (gewest.), £/<?/>yaw (id.), A'///>?ya/J
  (id.) „niet denken aan";fefom&yar-A'fom&yor(spreekt.) „waterig dun";
  A?Mmë/>yar „zich verkwikt gevoelen"; ^MtH^jwr „in kruimels uiteenspringen"; èo/jyoA-- „in water uitgespoeld"; A'o/^'oA-aw (gewest.) „met
  groot lawaai"; A'o/'yor „doorgelopen (bedorven ei)"; />arm ferawi&ya»
  „overal ronddolen", A>rajn/>yan „met veel lawaai uitvaren tegen";
  fcra/>ya£ „gekletter"; A'ra/>yaA> „esv. omheining"; />afr'n A'rëfn^yo/i
  „uitzwieren etc."; èrë/^yëA; =: èrc/'cA' „kraken"; ferc/^flè „rammelend" ; A'rë/'yaA'-A'rë/jy^A' (spreektaal) „ineens met velen aanpakken";
  „neer (komen) regenen"; fem»/>ym* (spreekt.) „rinkelen";
  „ruisen"; ArroiyoA' „mee profiteren van"; fcrwm^yan*
  (spreekt.) „rinkelen"; Aru«i/>3'!<n^ (id.) „(kort en) hevig gonzen";
  ATM/>3/WA; „opgestreken (geldstukken)"; waftyHMaH „wegzwermen";
  (gewest.) „stralend"; waft/Mfc „grijs (onder het stof)"; >ia„tegen iets aan kletsen (water)"; H^m/iyoA' „neerkletsen op";
  (spreekt.) „wild"; MOw&ya/i-aHjfcya/i „overal verspreid";
  iwfeyan (spreekt.) „onrustig, dwalen"; nawfcy«rt ,,naspringen (drenkeling)"; «a;«/>ya/e „wild aanvallen op"; wa/>3»ttA'(f)
  „(water) in het gezicht werpen"; n^öyt<A'(j) „in nienigte neerkomen";
  «ëèyoA"! „afspoelen"; w?mfcyoA> „doorwaden"; Mëmfryon (spreekt.)
  „opdirken (kind)"; newi/'3'£(7 (gewest.) „mee komen oogsten"; n£/>yëè
  (spreekt.) „dichtslaan"; nraw/>ya« (gewest.) „rondgaan om te arbeiden
  (rijstsnijden)"; ofcyagr (id.) „in beroering (van velen)"; ^(m^yo^ (id.)
  „danspartij"; o(i»)ftyo« (spreekt.) „omhangen (in slierten)"; o&yor
  (gewest.) „schittering" ; w&yar „helle schittering"; wèyan „in een troep
  meelopen (kwajongen)"; o/>yaA" Downloaded
  „misbaar from
  maken";
  (r)o/>yan* (spreekt.)
  Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  413
  
  „feestvieren (lekker eten)"; />;yMr/>;yMratt (id.) „ontzet";
  (id.) „druk (spel)"; jajH/'yw/j „tegelijk aanvallen"; féfryon (gewest.)
  „ongevoelig", naast téÊvyaj (id.), fé^crn, fé^ra; fé&yan (gewest, spreekt.)
  „samen doen (handelszaak)"; <é/>3'a£ (gewest.) „dekplank (van brug)"
  en andere van dezelfde aard en betekeniskategorieën. Ook hier valt
  het grote aantal „gewestelijke" en spreektaalwoorden op. Er zijn
  onomatopeeën en klanksymbolische woorden bij, er zijn er die gebouwd zijn op een éénsyllabige onomatopoëtische interjectie, vooral
  beginnend met labiaal )>: frj/ur „plomp (in het water gevallen of gesprongen)", ƒ>)»<£ „ineens klotsen". Het aantal woorden voor geluiden,
  onrustige, onregelmatige bewegingen of met geluid gepaard gaande
  bewegingen is relatief groot; gemoedsbewegingen komen er onder
  voor; lichtgeven etc. is weinig vertegenwoordigd.
  Ook het Oud-Javaans kent dergelijke woorden. Ik noem als voorbeeld van de door Brandstetter en Dempwolff niet vermelde woordvorm, de woorden met inwendige cons. -(- w, die met volgende a
  > o werd; &M&wan „tuin" en die met y a > e: fam/>jia£> towt/>è/
  „slaan". Voorts: &r|ct£ (&a-, of fca£rm£, niet-analyseerbaar) „gekletter" ; fcrëtéè (&a-, alsvoren) „gedruis", fcrëfrëi „gewapper";
  (^rërwwf, <7arm«j „krabben"; f/ë<7i<£ „doorslikken"; mal.
  A' „slok". Met r of / in de tweede syllabe: «nfcraf „inkrimpen";
  „veel beweging maken"; gëntfn<& „poezelig"; ca>ii'/w „naar
  voren slingeren"; ;e/>/a& „kappen"; <t»n/>rwf „knijpen"; jtYiörrow „afgrond". Met 3»: am/>;yaJ „esv. bamboe"; a/wytts „wervelwind"
  a» „esv. kiekendief"; ££&;yar „ritselend"; èKmyiw „gudsen"
  „geklemd"; ^M^a^ „zich rekken"; <7<i«<7;yan „verbaasd"
  „ontsteld"; firaryaM „droog"; gras-yafe „levendig";
  „overmoedig"; can.tya/ „vasthaken"; (Mw/yar „schitteren";
  „los hangen"; wan&yul „kleine schoffel". Trisyllaba, die er uit zien
  als gevormd met het infix -ar-, -a/-, maar dit zeker niet zijn: £<zra&a/
  en &anM „grint" (Lautbilder) *), feara^a/ï „esv. visnet"; fcararaj „verdord blad"; &a/a»tfo" „wambuis";fcër£&#£„knarsen" (onom.); tërëcefe
  „snorren" (id.), en andere met fcërë beginnende onomatopeeën;
  feë/ra^n „afgrond"; graraJJ/an „klotsen" (onom.); grarawa/ „haastigonthutst"; graiinfKH „oneffen" ; gra/u-H/an „ruisend, met geraas": njav.
   £7M«toM „gestamp"; <7êZë/>«n (cf. indones. f?/>Mn) „meel"; <rartcë/t
  „kletteren"; ca/a£uto£ „op de kaken slaan"; fra/twban „vijver".
  Er zijn echter reeds bij een oppervlakkig onderzoek in het OudZie Remarks, pp. 164, 167.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  414
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  Javaans verscheiden woorden te vinden, die vocaal -f
  hebben dan ernaast staande kortere vormen zonder dat in vele
  gevallen van een „frequentatieve betekenis" sprake schijnt te zijn. Bv.
  ton&£/> „aanpakken, slaags raken": ta/aw£w/> „de handpalmen tegen
  elkaar klappen of drukken" (kan „f req." zijn) ; gro/'c „tastende zoeken":
  <7«ra/>a;y „idem"; ium/>aè „betreden, opklimmen": /w/i«M/>afe „bestijgen
  (scheepgaan)"; jojar „afdwalen, verdoold raken": .ra/a.rar „idem";
  fwfwr „volgen": fa/wfwr „idem"; j&röfc „vol", fcas£r££att „in het nauw
  gebracht": ,fa/ê.rofc „in het nauw gebracht, in een groot gedrang";
  „afgebroken": />ara/>a/ „id."; ftaèar „uitspreiden, uiteengaan":
  „zich uit de voeten maken, stromen"; sijir „kant": ja/ü/r
  „langs de kant (planten)"; />ë/>£y „gekneusd, het onderspit delven":
  />£r££ëj (Wir. p. 58 J.) „idem"; />c^af „wegspringen": />/ë.raJ „spatten" ; tottdaw: „aanvallen": ta/a«tfan „idem"; <7i7a/> „schitteren":
  „idem"; />a*iw 6un7a/> (zie boven); ftan&afe „lichtgeraakt":
  „overmoedig"; #£#££ j(e)r£/i „kwaadaardig worden": <7arëgrëf
  „vurig, zich verbijten". Zonder twijfel wordt veelvuldigheid uitgedrukt door tan<ü „biggelen, druipen"; frnVtj „druipen" naast ftVu
  „druppel; het neerdruppelen"; njav. jowfccr „neerschieten (v. vogel)" :
  o-j«fcw»6ër-cn (£ri Tafij. 5, 58) „her- en derwaarts vliegen". Misschien is ;'w/iVw/f „verheugd" met ft/wa/f, £w»a/i „idem" te verbinden.
  Etc. Meervoud van onderwerp vinden we o.a. bij &Krafr7 „in menigte
  hangen"; &Mru£>u; „door meer personen tegelijk aanvallen"; gnViww
  „krioelen"; />«ra/u£ „spatten"; jaram&a/t „overstelpen".
  In woorden als to/wHafc „kletteren; molentje" ; rfa/K^rfa^ „wimpel";
  •SM/üafc „uiteengejaagd" zal men uitbreiding met -a/- -M7- mogen zien.
   Merkwaardig is èo/wfe „familie" (Ram.), lasvorm van èwfo „geslacht", leenwoord uit het Sanskrit?
  In het Oud-Javaans vindt men een aantal trisyllaba, waar na de
  eerste consonant een andere vocaal dan a of £ -f~ ^ of £ volgt: /hVwïci»
  „gerinkel"; fcurari/ „in menigte hangend"; fcuraw&aJ „omslingeren";
  &KrM#ëm „kirren" (?); ^wrwcMfe „kletteren"; ^w/oiwr „in flarden
  hangen": njav. èawtr* „er bij hangen, bijna doorgesneden"; £H/KWNM
  „gudsen, suizen"; <7»Va/t;yaj „in geestverrukking"; <7»>»MW „krioelen";
  „sidderen"; grw/tw/)a« „omverrollen"; /w/ma/t „verheugd";
  „flikkeren"; /wafwfc „spatten"; ^wtViaj en />t<r»iw „de tanden
  laten zien"; &Mr?waw „een brommend geluid maken"; »i«rM»«<
  „nors"; wttnn» „te berge rijzen"; .nt/tfcyafc „het benard hebben".
  Hetzelfde in de tweede woordhelft: .ram&Kraf „wegstuiven"; jaw= „vergoeden, vergelden": vgl. j»7tA „afwisselend". Weer
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  415
  
  voornamelijk bewegingen, geluiden, affecten, onregelmatig voorkomen.
  De syllaben «r etc, die hier op dezelfde plaats staan als elders ar etc.
  worden niet voor infix gehouden. Waarom ar etc. dan wel ? — Ook
  elders: tag. /<a/i"A>/t* „gegichel"; tbat. Aa/afcA-aM „met de benen uiteen
  staan": mal. A'awA-aw „idem"; tag. &a/t&£ï& „korst"; jav. A'aran#a«t
  „handvol".
   De r en de / nemen in het systeem der talen, waarin ze voorkomen,
  vaak een afzonderlijke plaats in. Zij staan wat mondopening en klankvolheid (Schallfülle) betreft tussen consonanten en vocalen in; ze
  kunnen als vocalen optreden en syllaben vormen (fadr = z/aaVr,
  to/Z = ta/W; skt. A>rfa/i, &/^/a/t); zij kunnen ook als consonant optreden bv. tussen twee vocalen (g^toren) of na een consonant
  (rfnV). De volkomen vocalen en volkomen consonanten vormen systemen, waarvan de leden „houvast" aan elkaar hebben: i, w en w hebben
  dezelfde sterke tongheffing (hoge of gesloten vocalen) en relatief
  gesloten mondopening, e, o, ö liggen lager, de a-klanken hebben de
  laagste tongstand en de wijdste mondopening. Maar er is tevens een
  andere indeling mogelijk: de tongmassa kan meer vóór, of meer
  achter in de mond geconcentreerd zijn; het eerste vindt plaats bij
  de e en t, het tweede bij de o en w. Zo staan de vocalen, en eveneens
  de consonanten, op enkele na, in onderling verschillende relatie. De
  /> heeft bv. met de 6 zijn articulatieplaats gemeen en niet geaspireerdzijn (beide labiaal), met de />/i zijn stemloosheid (in tegenstelling tot
  ft en ft/i), met de £ zijn stemloosheid en niet geaspireerd-zijn etc. De
  liquidae vormen echter een groepje, dat buiten het systeem der vocalen
  en buiten dat der consonanten staat. Wij voelen de r- en /-klanken
  als een afzonderlijke klasse, die in oppositie staat tot de andere
  klassen i ).
   De regelmatige, in vele talen normale syllabe is zoo gebouwd, dat de
  mondopening van de aanvang tot de vocaal groter, vandaar tot het
  einde kleiner wordt *). Welnu, de kleinste mondopening (nul, geen
  opening) hebben ƒ>, £, &, fc, d, #.; dan volgen ƒ, Ï>, J, 2, de Nederl. </
  etc, dan de nasalen, daarna / en r, dan y, w, dan i, «, w, vervolgens
  <?, o, ö, dan a. Een woord als />/rai7.rf vormt dus een syllabe, evenzo
  £/#.?/, ftrM^A'; maar niet /r/>aitó; hier wordt de r vocalisch en het
  geheel wordt tweesyllabisch; immers van r tot /> wordt de mond
  *) Vergelijk over een en ander ook N. S. Trubetzkoy, Grundzüge der Phonologie, Travaux du cercle linguistique de Prague, VII (1939), p. 132 vlg.;
  N. van Wijk, Phonologie (1939), bl. 45 vlg.
  *) Uitvoeriger bv. bij M. Grammont, Traite de phonétique (1933), p. 99.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  416
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   weer gesloten en na de /> gaat hij weer open. Hieruit volgt dat / en r,
  evenals de nasalen en 3» en w, zich zonder dat de eenheid van de syllabe
  wordt aangetast tussen aanvangsconsonanten van de eerste en tweede
  kategorie en een vocaal (of ook andersom: tussen vocaal en volgende
  dergelijke consonanten) kunnen voegen. En op deze wijze ingevoegd
  wijzigen zij het geheel van het woordbeeld niet zo dat het onherkenbaar wordt. Veelal wijzigen ze de reële betekenis van het woord niet,
  wel lenen ze zich zeer goed om een nuancering hetzij in reële betekenis, hetzij in gevoelswaarde uit te drukken. Dat, wanneer eenmaal
  in een syllabe een extra r etc. optreedt, deze licht aanleiding kan
  geven tot een svarabhakti-vocaal, doet aan de geldigheid van het
  bovenstaande niet af; ook de nieuwe combinatie wijzigt de betekenis
  in de regel niet wezenlijk. Deze svarabhakti-vocaal heeft (althans bij
  de Germaanse lasvormen *)) neiging te harmoniëren met de vocaal
  van de syllabe waarin hij is bijgekomen; in de Germaanse voorbeelden
  is echter, hiertegen in, tevens een sterke voorliefde voor de a. Dat
  die vocaal in Indonesische woorden in de antepaenultima <" is, is
  geheel in overeenstemming met de neiging van de vocaal in die talen
  op die plaats tot pëpët te worden. Dat er incidenteel invloed van
  volksetymologische aanknoping op de kleur van de vocaal kan uitgaan
  ligt voor de hand.
   We zien dan ook in^de praktijk herhaaldelijk dat speciaal de r en
  de /, ook wel y, w, »i, W plaatsen innemen, die de volkomen consonanten niet kunnen bezetten. In het Sanskrit bv. staan aan het eind van
  een woord nooit twee consonanten; de combinatie r + consonant is
  echter mogelijk. In het Nederlands staan (van enkele zeldzame woorden afgezien) aan het begin van een woord slechts de verbindingen
  van drie consonanten: j/>r, .sir, .rc/ir, J-/>/, en van de 28 mogelijke
  tweeconsonantische Anlaut-groepen zijn 9 r-verbindingen (&r etc),
  7 /-verbindingen (.?/ enz.); voorts JTJW, £«, JW; fw, &w, dw, ^w; s;', f;,
  5/>, ,r£, JC/I*). In het Engels staan aan het begin van een woord geen
  drie consonanten, behalve wanneer de laatste r, / (of w) is; vele combinaties van twee consonanten komen in Anlaut niet voor, behalve
  wanneer de 2e r, / (of w) is: />ray, iray, />&ry; J/>/J7 ; nooit />A', />f, ƒ>»»
  etc. In het Frans vindt men aan het woordeinde gewoonlijk een vocaal
  of slechts één consonant; vrij vaak treedt echter occlusief -f r of /
  op: OMjfcrt?, tot/e, enz.
  *) Schroder, o.c, p. 240.
  *) J. van Ginneken, De Nederlandsche consonantgroepen, Onze Taaltuin,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  VII, p. 33 vlgg.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   417
  
  Gaan dus ! e n r (en in mindere mate ÏV, y, w, n), meer combinaties
  met consonanten aan dan de volkomen consonanten, uit tal van voorbeelden blijkt hun belangrijke rol bij de uitbreiding tot grotere eenheden, hun hoge mate van „inschuifbaarheid". In allerlei talen vindt
  men naast elkaar woordvormen zonder en vvoordvormen met een / of
  r (of ook y) méér, doubletten met als enig verschil het al of niet
  aanwezig zijn van een liquida. Bv. gr. xaj^dfcü: xay^Adfco
  „schreeuwen"; ned. rfm'iien: zaans demen, d<?n<?n „koppig doorzetten" ; 6r«Wen: mned. frw//ew „razen, tieren", fr«/d<?r£n; /ri/>/>e/ew: <i/>/>^/cn; naast ned. &a&èe/e«: deens Wa&re, odeens t/afc/e, eng. Wafr
  „babbelen", vgl. ook ned. ftrafrfo/tfn; fc/a^w: mned. etc. fca^n; noors
  </wjen: grrajeH, J & K K „de tanden laten zien, grijnzen";
  „huiveren, rillen": ouder deens firryje „huiveren", f r. argot
  „larron, filou": &/<?ƒ/<?« *). Het betreft hier primitieve woorden of
  woorden, die onder invloed van primitieve tendenzen staan. Ook het
  optreden van een niet-etymologische y na consonant kan men in verschillende talen waarnemen. In het Noors bv. is het een welbekend
  verschijnsel: no. &ƒ<?#<?, ouder deens t a ^ e , duits fra^Vn „blaffen";
  />;orfre „kletsen" : ouder deens />adr<? „idem" e.a., maar ook in woorden
  alsft/Vr<7e„bergen"; in Friese dialekten is y na medeklinker in Anen Inlaut welbekend. Het verdient intussen onderzoek welke fonetische waarde de y in de hier behandelde Javaanse woorden heeft *).
   Alvorens met deze opmerking te vervolgen breng ik in de herinnering terug, dat r en / vaak in bepaalde klankgroepen een zekere symbolische waarde hebben, een bijzondere gevoelstint verlenen aan de
  woorden, waarin ze voorkomen: ned. //i^foren, //J/J^H, ƒ/?/.?, //aww
  (een zekere bewegelijkheid en onbestendigheid wordt door deze ƒ/gesuggereerd); <jr/j«/x?n, gr/j&ftcren, ^ " d e n , (7/0^ ( = J/O/O, <7forf; nitsfn,
  rfrMwc», 6rMÜ^;j; eng. /n<»7, cwr/, /itr/. Vaak zijn er blendings (mengwoorden bij), vaak hebben dergelijke groepen hun impressieve waarde
  pas gekregen door een toevallige omstandigheid: enkele woorden
  met een zekere gevoelswaarde hadden of kregen dergelijke klankcombinaties. Ook in suffixen: in du. </;eürete/n en dergelijke: heeft -f/n
  een bepaalde, deprimerende gevoelswaarde; fr. -mV suggereert oni) L. Sainéan, Les sources de I'argot ancien II (1912), s.v.
  *) Vgl. bv. H. Zwaardemaker en L. P. H. Eykman, Leerboek der phonetiek
  (1928), p. 190. N. Adriani, Sangireesche Spraakkunst, p. 152 merkt op, dat o/,
  het (Streck)infix, graag -f- * uitgesproken wordt, d.i. gemouilleerd: „een versterking van het infix, een bredere en meer golvende wijze om de / uit te
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  spreken." via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  418
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   gunstige eigenschappen: ^awc/ien^ fturarrmV, ^o/froHMmV; - m m en
  -<?/c< zijn verkleinend: mowc/i^row, a<7Me/?f; -oi7/<? is „ongunstig verzamelend" : /erait7/e, /oMmaiWe. Het is een objectief vaststaand en
  boven reeds gememoreerd feit, dat bv. de r in vele talen in onomatopoëtische en andere primitieve woorden (niet in kinderwoorden!)
  voorkomt en dan dienst doet een indruk te wekken die adaequaat is
  aan die van krakende, knetterende, grommende, ratelende etc. geluiden, van brekende dingen, van trillende en sidderende bewegingen
  etc. *): gr. xgdfa) „krassen van raven; schreeuwen o.a. van dieren",
  „idem (van kraaien, mensen, enz.)", xAcófü) „klokken, honen";
  „klinken"; yfyyga?„dwarsfluit"; lat. /rcHeter*?„knarsetanden";
  ned. fcrowew; prowMi^n, /rowwwdew, grraifoten, fr. /nV-/rac, grrond«j, enz. enz.; dat r en / in woorden die zwakkere geluiden, geluiden
  van een zekere duur aanduiden en andere geluidswoorden veel voorkomen; bijzonder vaak bij geluiden die herhaald worden, die samengesteld zijn, die uit reeksen korte geluiden bestaan; vgl. eng. c/aw£,
  c/a/>, c/tcfc, crac£, />/o/>; ned. />/oc/, roe/ etc.
   Ook in de Indonesische talen bevatten zeer veel primitieve woorden
  r of Z: bv. werkwoordelijke tussenwerpsels, soend. r?/> „stil worden",
  r£m „aan het werk gaan", ra/» „komen". Er is echter behalve deze
  uit drie klanken bestaande vorm van het „werkw. tussenwerpsel" nog
  een andere*): cons, -f- r -f- voc. - j - cons.: soend. fcrai „vertrekken",
  èrafc „(met een maaltijd) aan de gang gaan"; />rw£ „(uit)werpen";
  />rM« „op de loop gaan"; />rofe „ontmoeten"; sro<7 „naderen en zich
  neerzetten bij". Er zijn ook bij de primitieve monosyllaba in Indonesische talen vele paren: veel in het Atjehs: «/>*: mTr* „getjilp";
  soend. w. t. W/i: &rè/i „zichtbaar worden"; w. t. />£/ „breken, knappen" : />r£f; w. t. t o / : £>ro/ „te voorschijn komen"; mal. rfam: dram,
  dêraw „geluid van een trom"; (fw/'-rfa/): <f(<?)ru/>-d(£)ra/> „het gestamp van vele mensen". Men mag aannemen dat de r (en evenzo
  in andere gevallen event, andere klanken) het door het woord uitgedrukte affectieve element souligneert, het een zekere nadrukkelijkheid
  verleent. Maar ook in langere primitieve woorden: mal. £»o& „(onom.)
  cluck of a frightened fowl"; fcmofc „kraaien (haan), kakelen, klokken", £o£ofc-ifemo£ „kakelen en kraaien". Er zijn ook twee- en drielettergrepige „werkwoordelijke tussenwerpsels", die emfatischer
  i) M. Grammont, Traite de phonétique, p. 389; Remarks, p. 87 vlg.
  °) R. A. Kern, wiens artikel over de Soendase umpak basa (Bijdr. 102,
  p. 81 vlg.) mij onder de ogen komt nadat het bovenstaande is geschreven,
  spreekt hier van de sterke vorm.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   419
  
  zijn *): /ëdod (w. t.) „slaan"; de drielettergrepige zijn uitgebreid met
  vocaal -f r of P) : tw&: &£»•£«/£& voor „openscheuren". Soms staan
  één- en meersyllabige vorm naast elkaar, soms niet. In het Javaans
  is op rfê/(-déf) „kleine rukjes geven aan" gebouwd nrfr^dëf „trillen
  (als draad, waaraan men trekt)".
  Is in vele gevallen in primitieve woorden deze klank vanaf den
  beginne aanwezig geweest, in andere gevallen kan men aantonen, dat,
  wanneer er twee overigens gelijke woorden naast elkaar staan, waarvan een de r of / wel, de andere niet heeft, het woord zonder de
  liquida de oudere gedaante vertegenwoordigt en dat het woord met
  de liquida onder invloed van klankexpressieve of -symbolische tendenzen, van analogie, blending etc. is ontstaan. Zo is f r. /roncfe „katapult"
  </o«rf£, lat. /Mwrfa „slinger, werpnet"; fr. ^rrwigöto (1611) een „alteration" van #M*«#a/É?/ (12e eeuw) „esv. paard"; ned. /rif?»«?/ew is
  jonger dan /<?m<?fctt en /»>»«?fen; fr. ft-n^fc (1328) „richel, lijst" < n e d.
  /twgre/, teng^/, 16e eeuw frtn^te; ned. donder misschien een jongere
  vorm naast z>o«cter; eng. grmf „solecism for ^w/"^); mengl.
  naast s/>of; eng. /raar/e „champagne" „a perversion of /iz.z?" 3);
  rfo/c^er, .y/-, .y/ogr- „a very heavy blow" ^) ; du. i"r/jra«^(e)
  „Hürde" *); noors j&rnA'A'a : s&M&fca „vore; rimpel"; oijsl.
   sfcofcfcr „du. ranzen" "); het is bij deze woorden niet steeds zeker hoe
  de beide vormen zich verhouden. Ook in het Oer-Germaans en OerIndogermaans komt men tot verscheiden doubletten : wortels die naast
  een vorm cons, -f- r (zelden /) -f- vocaal de vorm cons, -f vocaal
  hebben. Voor het Germaans komt Noreen") tot deze formulering:
  er zijn woorden met anlautende cons. + r -f- wortelvoc, waarnaast
  een vorm zonder r ; en er zijn woorden die tussen anl. cons, en wortelvoc. een r „eingeschoben" hebben; „von den vielen Beispielen sind
  die meisten etwas unsicher; viele brauchen nur Reimwörter zu sein".
  Men vergelijke bv. ahd. ^/>re/iAoM, ned. j/>re&£w met ags. j/>ecaw naast
  s/>r£caw en dergelijke, waarvan Noreen een lijst geeft. Ook op Indonesisch gebied valt in een aantal gevallen aan te tonen, dat een woord
  met r een jongere gedaante vertegenwoordigt: njav. jrëMéwé „zon"
  <ojav. jan/iyowwé; <ra/>«7o „welgemanierd" <to/>jt7a; frusta „tevrei) Vgl. Kern, o.c, p. 84.
  *) Bijzonderheden, Kern, p. 85.
  *) E. Partridge, A dictionary of slang and unconventional English (1937), s.v.
  *) H. Schroder, Paul u. Braune's Beitrage z. Geschichte d. deutschen Sprache
  und Literatur 29, p. 503.
  ' ) A. Noreen, Atlisl. Gramm.", § 312, 4 Anm.
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  *) A. Noreen, Urgerm. Lautlehre,Downloaded
  p. 220 vlg.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  Dl. 102.of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0• Unported28
  (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  420
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  den, behagen scheppen in" naast /«J/O (beide literatuurwoorden) <skt.
   Men pleegt de uitbreiding van een woord met een enkele consonant
  op de in dit opstel besproken wijze geen Streckform te noemen. Ontstaat er echter na het optreden van die consonant een svarabhaktivocaal, dan wel. Principieel verschil is er niet. Ook het optreden
  van „streckende consonanten" is een algemeen en primitief verschijnsel. De kindertaal kent het: „Le terme enfantin est souvent
  amplifié par l'addition des liquides, dentales etc", constateert Sainéan,
  die als leerzaam voorbeeld de woorden voor de kreten en de liefkozingsnamen van de kat behandelt*). Bij „de primitieve woorden" „il
  s'agit en premier lieu du redoublement, ensuite de l'addition de liquides, l'un et l'autre phénomène ayant pour but de donner aux mots
  enfantins ou onomatopéiques, primitivement monosyllabiques plus de
  consistance, plus d'ampleur" *).
  Vatten we samen. Het lijkt mij in de eerste plaats aan geen twijfel
  onderhevig, dat er in de Indonesische talen „las-vormen" voorkomen,
  waarvan een deel een uitbreidend element heeft waarvan de gedaante
  niet samenvalt met die van een der bekende affixen. Het is aannemelijk, dat er onder de driesyllabige woorden van overeenkomstige
  gedaante, waarnaast geen tweesyllabige staan, ook uitgebreide woorden, Streckformen zijn. Een uitvoeriger taalvergelijkend onderzoek
  dan hier nodig was zal er nog menige aan het licht kunnen brengen.
  Hiermee is echter volstrekt niet gezegd, dat alle trisyllaba zo ontstaan
  zullen zijn. In de tweede plaats zijn er Streckformen, die een uitbreidend element bevatten, dat wel in gedaante overeenkomt met een der
  bestaande affixen. In de eerste plaats die met «MI, ém zijn uitgebreid.
   Een principieel bezwaar aan te nemen, dat ook deze syllaben „streckend" kunnen optreden zie ik niet. Men kan, zoals boven reeds gedaan is, er op wijzen, dat «m ook in zuivere niet verder ontleedbare
  onomatopeeën voorkomt. Daaraan kan men toevoegen, dat het zich
  in dergelijke woorden zelfs met er etc. kan verbinden : ojav. &M7Mérë&<?/
  „knarsen", grumm.rm „sidderen", grwwwrwn^rwn „luid klinkend"; njav.
  grwwr^n/èn „kletteren van water door een pijp", mal. grew/egr-Mf
  „beven". In het Bataks beschouwde Van der Tuuk^) deze groep als
  een afzonderlijke: „zamengesteld afgeleide werkwoorden". Hieronder
  rekent hij werkwoorden met iiw èn ar: JMJHannsró£ „luid snikken
  *) L. Sainéan, Les sources indigenes de l'étymologie frangaise 2, p. 410.
  *) Ibidem, p. 407.
  3) H. N. van der Tuuk, TobascheDownloaded
  Spraakkunst,
  § 88. 07/14/2024 06:14:32AM
  from Brill.com
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  421
  
  van velen" e.a. „De meeste dezer werkwoorden zijn klanknabootsend,
  en schilderen door de r een knetterend, klapperend, ratelend geluid,
  dat verder is toegepast geworden (sic) aan 't geen zich onregelmatig
  aan 't oog voordoet". Er zijn ook MW -(- <?/ of o^-woorden, die voor
  het grootste deel evenals de vorige groep met gr of /( <A aanvangen *);
  „(zij) hebben zeer zelden een gangbaar woord tot stamwoord". Deze
  woorden zijn met de Maleise <7?w<?r<?-, <jr£j»£/ë-woorden te vergelijken;
  van verstarde infixen is m.i. geen sprake.
   Hiermee wil ik niet beweren, dat het infix -JMM- in woorden als
  oudjav. A'uwifwnf genetisch niet met het „primitieve" «m kan samenhangen. Dit is een punt, dat nader onderzocht moet worden. Wel doet
  zich ook hier weer de vraag voor: waar ligt de grens tussen het
  primitieve en relatief stabiele en arbitraire taalsysteem?^). Immers
  ook hier vertoont de bouw van Indonesische talen een punt van overeenkomst met wat in verschillende andere talen typisch is voor „primitieve" woordbouw ^). Speciaal interessant zijn de woorduitbreidingen
  met de liquidae.
  Dat er a/-woorden zijn, waarin al geen infix is, betoogde ook
  Adriani *): van het Sangirese praef ixfca/i*-,fra/w*-,/»a/t*- is de betekenis onzeker, het bevat niet het infix -a/-, tenminste niet dat wat
  frequentatieven vormt; er zijn niet veel voorbeelden van. Bij />a/tn/a*-) „omslaan (van een prauw)" bestaat een nevenvorm:
  P „zich omkeren (van een op de rug liggend kind)",
  waaruit, zo betoogt Adriani, blijkt, dat het woord geen frequentatief
  infix bevat. Bij enige woorden met />ara-, />afa- kan er twijfel aan
  betaan, of zij het frequentatieve -a/- bevatten. Bij de meeste pleit
  volgens Adriani de betekenis ervóór: bv. />ara/»uo* „huppelen". In
  een woord als /la/agrunlin echter „houten in de vorm van een schaar
  gekruist om een stellage op te bouwen" (bij grtmft'n „schaar") duidt
  />a/a- gelijkenis aan, verg. bis. ja/ag'onJwi „getimmerte in de vorm van
  een geopende schaar", jav. jrtgrwnfïnën „kriskras". Uit mijn hierboven
  gemaakte opmerkingen meen ik te mogen concluderen, dat er ook
  Streckformen met ar, £r, o/, c/ zijn, evengoed als met wr, a/ etc., en
  dat er naast deze ook liquida zonder vocaal als woorduitbreiders kunnen optreden.
  Een argument voor het aannemen van gelijkwaardigheid van ar-,
  i) Ibidem, § 91.
  *) Zie Bijdragen, 99, p. 447 vlg.
  3) Ibidem, p. 433.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  *) N. Adriani,
  Sangireesche
  p. 139
  vlg. distributed under the terms
  via Open
  Access. This Spraakkunst,
  is an open-access
  article
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  422
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  a/- Streckformen met uit de norm vallende trisyllaba zie ik in de
  driesyllabige umpak basa van afwijkend type (2>ttra/to/ etc.) *), die
  dezelfde functie hebben als de regelmatig gevormde driesyllabige
  umpak basa.
  Een ander argument kan men ontlenen aan de combinaties met
  />afm etc. De Javaanse grammatika's leren, dat de „samengestelde
  frequentatieven gevormd worden" door />ah« -f- een vorm met infix
  -ar-, -ér-, -r-, -o/-, -?/-, -/- in de eerste syllabe van het grondwoord.
  Maar het feit doet zich voor, dat />aftri ook optreedt voor woorden,
  die die klanken in hun laatste deel hebben, ja voor woorden, die geen
  / of r, maar een andere half vocaal bevatten; ja zelfs voor woorden,
  die ook die niet bevatten, maar een (al of niet volledige) reduplicatie;
  ook voor trisyllaba: />w $n«&£r£f „zich overal met straaltjes verspreiden"; /m ««fcurêfc (spreekt.) „vol gepeuter (schrift)"; ƒ>«/éèmi „hier
  en daar een haartje"; — />« />a/iM&ran „heel-hoog gaan zitten"; ƒ>«
  cë«a«/i<n „allen, geheel met het hoofd vooruit"; — £atin ijMjrjw
  „zielig drijfnat (geregend)"; />n c?Man<zn „schuwe blikken in het rond
  werpen", />« rë«aw«fc „hulpeloos erbij staan"; — />n cë&rnëw „strak
  staan (spieren)", />» c?£?m& (spreekt.) „geheel peuterig", naast
  /'M c/£>è£ra'&; — in reduplicatieve formaties: /m po/mfm „zeer netjes
  aangekleed"; />« cc&<?«&a« (spreekt.) „allen opkrabbelen"; />w m i è ^ - r
  „(steeds maar) verlegen grijnzen"; — ƒ>« cénfcwïvëè „vol kuilen";
  />n c?n»ia& „met gespannen aandacht rondkijken"; — soms komen
  liquidae in beide syllaben voor: /m f/ën&raH „overal prikken voelen";
  ƒ>« c/<?/>r<?< „geheel bemorst, bespat".
   In het Oud-Javaans, althans in de thans uitgegeven teksten, komen
  /w/m-verbindingen weinig voor, doch het interessante is, dat />a?iw niet
  aan (a)r (o)/- woorden gebonden is: />a<i« fcitr^m'fe „aan alle kanten
  kermen"; />aftwfcwnYa/)„overal flikkeren", naast pah'w />ara/'a/ „overal
  afbreken"; />aft' j^ëm&a/n' (Kor. 66, 33); />aft' jM/fèja^ „overal heen
  afdwalen". Voor het Soendaas merkte Oosting op, dat />aft«
  „meervoudsvorm" van „blinken, schitteren" „zou moeten zijn
  n7a/>" *). Dwz. grMnïo/» vormt een uitzondering.
  De bekende regel der Javaanse spraakkunsten, dat bij de
  formatie in het grondwoord geen „ingevoegde" liquida of a -|- liquida
  optreedt, wanneer het grondwoord reeds een medeklinker gevolgd
  door r of / tot beginklank heeft, komt hierop neer: in deze formatie
  Zie boven, p. 389.
  H. J. Oosting, Soendasche grammatica,
  § 126.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  423
  
  zijn de steeds met liquida voorziene woorden gelijkwaardig aan de
  ad hoc met liquida uitgebreide vormen. Ja zelfs op andere wijze driesyllabige woorden delen in deze gelijkwaardigheid: />aft« frcc&rèr
  „overal verstrooid"; />arfm /lancofo/ = />a<tw cro/of „overal
  springen" *).
  Aan de ene kant dus gelijkwaardigheid van (a)r (a)/ met primitieve
  woorduitbreidende elementen en (ruimer) gelijkwaardigheid van met
  ar a/ uitgebreide woorden met trisyllaba van andere gedaante, aan de
  andere kant kan men toch niet ontkennen, dat ar in de Javaanse
  „frequentatief" een systematisch optredend infix is, evenals het
  „meervoudvormende" ar in het Soendaas, dat bij verschillende woordsoorten optreedt daar waar sprake is van een veelheid, veelvuldigheid,
  van een „in meer dan een opzicht" en ook wel daar, „waar het onnodig is", dwz. het meervoudig begrip toch reeds blijkt.
   Staan we daarom bij dit element nog stil. Interessante punten van
  overeenkomst met de Javaanse woorden die r of I etc. bevatten
  vertonen woorden in het Bataks. Zoals boven reeds is opgemerkt, is
  er een groep van „werkwoorden", die een geluid of beweging van
  velen aanduiden: intransitiva als Ji«Marm<70& „luide snikken van
  velen"; zij worden gebezigd van meer dan een persoon of voorwerp,
  waaraan een zelfde toestand wordt waargenomen. Gelijkwaardig wat
  betreft gebruik en betekeniskategorie zijn woorden als rwmangriofc
  „snikkend schreien"; er is een groepje met n<ma -(- nasaal aanvangende dergelijke woorden *); inplaats van nemanr/ada/* heeft het Dairi
  <7i<mmzda/> „neervallen". Daarnaast een groep klanknabootsende
  woorden, die meestal met /t <fc of met (7 beginnen, terwijl hun
  grondwoord slechts zelden een gangbaar woord is: duwtarede „biggelen (van tranen)"; een derde soort met ar — en deze tevens met
  a/ — zijn die, welke met mar- aanvangen'): „Dikwijls zijn deze werkwoorden afgeleid van een woord, dat meer dan twee lettergr. heeft,
  of wel meerlettergrepig geworden is door middel van 't voorh. Aa,
  of de ihhechtsels 0/ en a r ; bv. wardyarMm&Mn „dicht"; wiargra/wjafe
  „trappelen i n . . . " etc. „Zoo hun stamwoord niet op gemelde wijze
  drielettergrepig is gemaakt, dan vertoont het in zijn laatste lettergrepen twee verschillende klinkers, die in de tongvallen, die een halfklinker hebben, door een ; (d.i. 3») of w gescheiden zijn: ww/>ate;ya&
  „kakelen", mar;agrtm>a etc. Minder vaak staat tusschen syllaben een
  *) Vgl. H. N. Kiliaan, Javaansche Spraakkunst, § 82.
  ") Van der Tuuk, o.c, § 87.
  ») Van der Tuuk, o.c, § 52, 5; Downloaded
  89.
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  424
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   liquida: «targwH&Mra „fijn als waterstof". „Deze werkwoorden bootsen een geluid na, dat een zekeren duur heeft, een beweging, die zich
  verschillend aan het oog voordoet, en verder een hoedanigheid, die
  zich door onregelmatigheid als het ware als een beweging voordoet:
  «7flr£ar«/MJ (mand.) „kroezelig zijn van het haar", »Har/am&i«Dan
  „welig groeien van onkruid" ". Wederom dus trisyllaba met r Z y w,
  ook in de tweede syllabe weer dezelfde semantische kategorieën').
  „Sommige dezer werkwoorden hebben de a van het inhechtsel in M
  veranderd"*): dit is een onjuiste formulering, beter is: hebben niet
  ar maar «r: ««ir/wrow/o/;. Dan zijn er nog r-woorden die met wattaanvangen, bv. wia«$raro<70 „verkrachten". „Van de meesten is het
  stamwoord niet gangbaar": vgl. Maleise uitdrukkingen als wett^/otafc
  „de doppen van een kokosnoot verwijderen"; mcttpë/ttgrKf „klapperen
  (van de tanden)", mé«$tfjK/>ar „(van een vogel die geslacht wordt)
  krampachtig spartelen", maar mêM0ë/o.rofc „steeds maar door wrijven"
  bij #o.ro& „wrijven". Ook hier kan een halfvocaal in de tweede woordhelft optreden. Ook hier is „in de beteekenis het begrip opgesloten
  van een onregelmatigheid, die ahw. een beweging is". Er zijn ook /woorden, die met «KIM- aanvangen *): waMdafore „zich kaal vertonen".
  „Zondert men het voorhechtsel en inhechtsel van dezen vorm af, dan
  verkrijgt men woorden, die in beide lettergrepen denzelfden klinker
  vertoonen, en waarin de eerste met een d begint". Er zijn tenslotte
  nog enkele ^-woorden, die met />a aanvangen: />ato/t«dan „zich dooreenstrengelen". Derhalve: enkele sterk aan zekere semantische kategorieën gebonden, ten dele ook in overige woordgedaante bepaalde
  groepen; in een deel daarvan is pluraliteit van personen of objecten te
  constateren.
   In het Karo-Bataks worden geen nieuwe woorden met inwendige
  a/ en er meer gemaakt, er zijn er slechts weinig"). Van de meeste,
  die Neumann opgeeft, is het grondwoord „onbekend"; m.i. wil dit
  zeggen, dat ze niet analyseerbaar zijn. In het algemeen duiden de
  uitdrukkingen van deze gedaante aan een geluid of beweging die
  zich herhaalt: örtVudwè Wfófc£« „mijn buik rommelt"; £ë/t/>«?r „stuiptrekken" ; ook substantieven hebben deze gedaante: jlro«to« „muziek*) Vgl. ook de opmerking van Van der Tuuk, p. 112 Aanm., die er op wijst,
  dat vele benamingen van geluiden en van dieren naar hun geluid dezelfde
  gedaante hebben.
  *) Van der Tuuk, o.c, § 89.
  *) Van der Tuuk, o.c, § 93.
  Downloaded fromSpraakkunst,
  Brill.com 07/14/2024
  *) J. H. Neumann, Schets der Karo-Bataksche
  § 112. 06:14:32AM
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  425
  
  instrument". „Bij grc/arfa/) „omvallen, flauwvallen" is echter alleen een
  toestand te constateeren; mogelijk hebben wij hier te denken aan den
  persoon zelf, „dien het draait voor zijn oogen" ", veronderstelt Neumann; m.i. is hier eerder te denken aan de affectief-soulignerende
  functie van de liquida *): het grondwoord is misschien #£da/) „wegzinken (in water, modder enz.)".
  