text: </ia«fej. Om een zaak groter voor te stellen, om een aandoening, een
  gevoelen intenser uit te drukken, wordt vaak een meervoudsvorm
  gebezigd: de Romein spreekt dan van corda (plur., „hart"),
  (plur., „borst"), arcw.j (plur., „boog"), vgl. ned. honderd
  uitstaan, duizend rforfc» sterven; eng. „while I at home sate full of
  car« and /ear/' (Milton). Vaak „liegt (bij het bezigen van plurale
  vormen) nicht ein Akt des begrifflichen Denkens vor, sondern ein
  Akt des anschaulichen Denkens. Die Pluralform dient zur Bezeichnung der Intensitat des geistigen oder wirklichen Bildes", *) zo heeft
  't Frans / « «mar, 't eng. /reaz>0MJ, komt 't woord voor „hemel" in
  vele talen in de plur. vorm voor. Ook in andere uitdrukkingen om
  een grote uitgebreidheid aan te duiden (,,es dient der Plural hier
  gewissermassen als Extensivum") -): eng. the high jras, ned. onze
  Oosterse <7<?Z>ÏVOVM. ZO ook de „augmentatieve pluralis": lat. m/na,
  aegwom, en allerlei interessants uit syntaktisch-stylistisch oogpunt.
  Men heeft verder opgemerkt, dat personen en zaken die taboe zijn,
  die orenda bezitten, die centra zijn van bovennatuurlijke, geheimzinnige vermogens, van verborgen kracht, die dus vrees en eerbied inboezemen, vaak op nadrukkelijke, althans op een van de gewone
  afwijkende manier worden genoemd -) ; het streven naar „aus- und
  eindrucksvolle Rede" leidt tot het gebruik van de pluralis. Zoo bij
  woorden voor mysterieuse begrippen als nacht, duisternis: gr. mi&fcï
  (Homerus: w«£ta.r te £ai èraar, „dag en nacht"), lat.teH<?6ra<?= fr.
   téwè&rej, it. Ie tenetre, plur. „duisternis"; namen van wapens en
  werktuigen,") voorwerpen geladen met 'n bijzondere macht: gr. to
  enteo, plur.; de woning en de grond waarop, 't omheinde gebied
  waarin deze staat ^), alles rijk aan orenda, uitingen van menselijk
  spraakvermogen, woorden, vloek, eed enz. enz. „Die Scheu, eine
  höherstehende Person direct anzureden, führte im 16. Jahrhundert
  zur Ausbildung einer neuen Form der Anrede. Der Sprechende betrachtet die Person, zu der er spricht, wie einen unnahbaren Dritten
  i) Deutschbein, Systein der neuenglischen Syntax, Leipzig, 1928, p. 183.
  -) Havers, Zur Bedeutung des Plurals, Festschrift Kretschmer, 1926.
  3) Vgl. bv. Kurt Witte, Singular und Plural, Leipzig 1907, pp. 21 vlgg.;
  Grimm, Pluralgebrauch altenglischer Poesie,
  Diss. Halle 1912, p. 33; 48 vlgg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NJMERl'S-KATEGORIE.
  389
  
  und bezeichnet sie in der gar keine directe Hinwendung zu ihr andeutenden dritten Person". Later, eind XVIIe eeuw voert men het
  meervoud Sie als aanspraak in.*) Respect, ontzag voor orendabezitters als koningen, priesters, voor hogergeplaatsten is een bodem
  waarop de pluralis majestatis („der Plural dient dazu um Ehrfurcht,
  Zurückhaltung usw. auszudrücken" ")) in vele talen kon gedijen.
  En duidt de singularis altijd een enkelvoudigheid aan? Zeggen wij
  niet cfc wenj ü rfer/e/y* i.p.v. a//<? jw-en^M sy« ster/<?/yfc? Vgl. d.
   rf<?r grem^tJW iWon« („hat über 5000 aus dem gemeinen Manne allenthalben erwehlet"")). Deze generieke singularis die een gehele groep
  van gelijksoortige individuen door één van de vertegenwoordigers
  aanduidt kennen vele talen: eng. //K? tfo# w z^Vaw^ etc. Het Sanskrit
  echter bezigt in dit geval zonder voorliefde naar 't schijnt zowel
  enkel- als meervoud: frra/jwaHtt/t />fl/yo/i of frnï/imaMö/r />i*/yö/i, „men
  zal (moet) den brahmaan eren".
  Een volgend punt waarop m.i. bij meer dan een auteur over Indonesische talen misverstand heeft bestaan: Wij Nederlanders, en zo
  ook velen met andere moedertaal, hebben onwillekeurig de indruk,
  dat de singularis de normale status is, de eigenlijke grondvorm is
  van een woord, dat de pluralis een „afleiding" is: /IMW, AMI^M ; a/>/>?/,
  a/>/»e/j; ètnd, Armderen; eng. rfogr, rfo^; fr. ;o«r, ;ourj (vaak slechts
  in de spelling); d. ƒ/«•«</, //«nrfe; in al deze gevallen heeft de pluralis
  een uitgebreidere vorm. Zo komt men tot de gedachte, dat een
  woord in z'n betekenis normaliter enkelvoudig is, dat aan een woord
  an sich een enkelvoudig begrip inhaerent is. Het onderwijs in vreemde
  talen versterkt deze indruk: men pleegt bij de behandeling van de
  naamwoorden uit te gaan van het enkelvoud en aparte hoofdstukjes
  te wijden aan „meervoudsvorming". Uit composita blijkt echter een
  ander karakter van het substantief an sich: 'n /iw/jrfewr is de deur van
  /u'C huis, 'n /jMw/iccr kan echter meer dan één huis bezitten, 'n /;or/o</CHiaAvr maakt horloges, een to»(/«r^ geneest tanden, 'n -ro/iKiwjc/irywr schrijft in de regel romans; in 't Grieks werpt een /t/Zto&O/OJ met stenen, Zj7/io-dcr;;/oj echter wordt gezegd van iemand die
  „een huid heeft als steen" (hier ZJV//O- de stof), /H7>/>O-C/;-O;;K« is een
  renbaan voor paarden, /»/>/>o-&fltf$ iemand die op één paard zit; d.
   Za/tHorst, ZC/JMWC/I. „In E(nglish) the singular form is usually employed even when the idea is manifestly plural; as in //;<• / /
  ftfc
  ' ) Erdniann-Mensing, Grundzüge der deutschen Syntax II, § 27.
  *) Deutschbein, System der neuenglischcii Syntax, p. 186.
  ») Behagliel, Deutsche Syntax, I, p. 454.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  390
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  ; a f/tr^-z/o/wme wowe/" *); in vorm stemt de singularis vaak
  overeen met de naakte stam, die, en daarmee 't begrip van 't substantief op zichzelf, indifferent is ten opzichte van numerus, van
  grammatikaal getal.
  Dit was reeds zo in het oer-Indogermaans, in die taalperiode die
  aan het afzonderlijke bestaan van de Indogermaanse talen, Sanskrit,
  Grieks, Latijn, Slavische, Germaanse talen etc, voorafging; op dezelfde stam werd door naamvalssuffixen zowel de naamvallen van
  de singularis (bv. efc'wo-m, accusatief sing.), als die van de pluralis
  (bv. ePwo-tw, paarden, ace. pi.) gebouwd.
   De minder juiste voorstelling: de singularis is in de taal het
  symbool van de normale status van het woord, de pluralis en daarmee
  de uitdrukking van een veelheid is „afgeleid", blijkt uit de bewoordingen en uiteenzettingen van menig auteur. Na enkele inleidende
  opmerkingen spreekt bv. Spat onder „Getal" ^) uitsluitend daarover,
  hoe „het meervoud wordt aangegeven" en geeft daarvan voorbeelden ;
  „hoe het enkelvoud wordt aangegeven" vermeldt hij niet, al kan men
  volstrekt niet uit zich zelf weten hoe de Maleier dat doet. Mees, om
  nog een schrijver te noemen, spreekt alleen over „de gewone meervoudsaanduider" .r^afa^). Evenzo, en meer uitvoerig bv. Walbeehm'*): „Evenmin als het geslacht brengt ook het getal verandering
  in den vorm der zelfstandige naamwoorden. Toch bestaan er evenals
  bij de werkwoorden wel verschillende wijzen, om een veelvuldigheid
  of een meervoudigheid aan te geven . .. Verder kan het meervoud . ..
  volgen uit... Verder kan de meervoud... enz."; typisch is ook de
  opgave van de bladwijzer (p. 365): getal sie meervoud: p. 366 s.v.
  meervoud noemt verscheidene plaatsen, „enkelvoud" ontbreekt. Zo
  ook Kiliaan°): „het getal wordt er evenmin als het geslacht grammatisch aangeduid. Er zijn echter gevallen waarin het meervoudig begrip door... wordt aangegeven". En om nog een te noemen: Ferrand
  over het Malegasi *): „Le substantif n'ayant pas de nombre, si Ie
  pluriel ne ressort pas du contexte, on l'indique par un des adjectifs
  pluriels...". Uitzonderingen zijn hier bv. Gerth van Wijk') en Van
  der Toorn*).
  *) Jespersen, Phil, of grammar, p. 280.
  -) O.c, pp. 70 vlg.
  ") O.c, p. 32.
  "*) De woorden als zinsdeelen in het Javaansch, p. 211 vlg.
  ") Javaansche Spraakkunst, p. 193, § 97.
  ") Essai de grammaire malgache, § 373.
  *) O.c.3, p. 175.
  ^) Minangkabausche Spraakkunst, p. 17, § 36.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  391
  
  Het moge dus duidelijk zijn, dat ook in de Indogermaanse talen,
  waartoe de meeste moderne Europese behoren, de numeruskategorie
  niet noodzakelijk, niet steeds aanwezig is, bovendien, dat in talen die
  de sing, en pluralis, event, dualis als afzonderlijke vormklasse kennen,
  hieraan verschillende betekenis kan inhaerent zijn, volstrekt niet
  altijd die van mathematische veelheid-in-aantal.
  Men heeft — boven zagen we er reeds voorbeelden van — in verband met het Indonesische nomen ook meermalen de term collectiva *)
  gebruikt. Tot in de laatste tijd toe. Esser bv. betoogt dat de Mal.Polyn. appellativa het karakter (hebben) van collectiva, „waarbij het
  . .. van secundair belang is of men de heele groep of soort dan wel
  een gedeelte daarvan of zelfs maar één individu bedoelt. . . . De tegenstelling collectie f-individueel is dus voor de Mal.-Polyn. talen van
  veel meer belang dan die tusschen enkelvoud en meervoud" *). Men
  vindt deze term vrij vaak. Vgl. bv. ook Finck over het Samoa *):
  „Dieser (der Dingnanie) ist im allgenieinen ein nicht weiter zerlegbarer Name mit kollektiver Bedeutung". Zijn de Indonesische nomina,
  in het algemeen, collectiva? Wat pleegt men in de taalwetenschap
  een collectivum te noemen ?
  Reeds de Griekse taalwetenschap kende een onderscheiding met
  afzonderlijke benaming. De Technè gramniatikè van Dionysios Thrax
  verdeelde de naamwoorden o.a. naar de erdoor uitgedrukte begrippen, bv. gre»ï£a, algemene begrippen die meerdere soorten omvatten
  aanduidende (bv. plant), t'dtfea, speciale begrippen aanduidende (bv.
   olijf) en zo ook />m7c/>/tfca*), woorden die „tot omvatten in staat
  zijn", nl. zulke, die zelf singularis in vorm een telbare menigte
  kunnen aanduiden, als hoop, menigte, volk en derg., hiervan onder-,
  scheiden weer />m'c£/jfca"), „omvattende woorden", als „laurierbosje", dat laurieren be-, omvat, „meisjesverblijf", waar meisjes verblijven. De Romeinen ®) noemden voorlaatste groep coUerfiva (bv.
  />O/IM/MJ „volk", COM/ÏO „volksvergadering"); deze waren „positione
  i) Esser, Djawa, 1929, p. 253. Vgl. Wundt, Die Sprache II, pp. 32—35.
  -) Op de bewering van Van Ophuijsen, Mal. spraakkunst- (1915), p. 89, dat
  collectief = meervoud, ga ik niet in.
  3) Finck, Die Haupttijpen des Sprachbaus-, p. 86.
  ') Dion. Thrax, p. 33, 4; 40, 4 (Uhlig); 40, 4 (cf. Priscianus II, 61. 21 collectivum est quod singulari numero multitudinem significat); 31, 1.
  5) Dion. Thrax, p. 42, 1 (zie de adnotatie van Uhlig).
  «) Vgl. Jeep, t.a.p., pp. 133 en 144.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  392
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  singularia intellectu pluralia", in vorm enkel-, in betekenis meervoud
  Ook de laatste groep kwam bij hen voor: />erï<?cfr'ca, die hun naam
  hebben van wat ze be-, omvatten: ro^Jwm, „rozenbed".
  Men heeft later verschillende groeperingen en definities gegeven.
   De Duitse taalgeleerde Adelung ( ± 1733—1806) bv. maakte bij het
  nomen onderscheid tussen vier klassen concreta, nl. eigennamen,
  appellativa, collectiva („die eine Menge von Dingen bezeichnen, an
  welcher man nichts Einzelnes unterscheiden kann oder will" *) ) en
  materialia (die alleen de materie aanduiden); zulks in tegenstelling
  met een voorganger, Meiner, die de 3e en 4e groep tezamen nam
  als substantieven, „die eine ganze Menge auf einmal bezeichnen, aber
  eine solche Menge, worinnen wir im gemeinen Leben keine Einheiten
  oder Individua unterscheiden, wohl aber dieselben durch Mass und
  Gewicht in Einheiten zerschlagen und zertheilen können"*). Beide
  opvattingen vindt men in de latere literatuur vertegenwoordigd *),
  veel wordt de term „collectivum" gebruikt, zonder dat de schrijvers
  nauwkeurig meedelen wat zij er onder verstaan. Men houde zich aan
  de gelijkstelling van collectiva met de perilèptika van de Griekse
  grammatika: een collectief is een substantief dat een veelheid van
  objecten als een eenheid samengevat benoemt*). M.i. terecht protesteert Jespersen er tegen, dat de term in vele werken op een slordige
  wijze gebruikt wordt"). Een collectivum is dus een eenheid bestaande uit een veelheid, het duidt aan iets dat tegelijk één en tegelijk
  meer is: froe/>, éMctac,ra/JmeMf,wo/fc, rforry».
  Toetst men nu de Maleise nomina aan deze definitie, dan is 't
  duidelijk dat deze, in hun algemeenheid, geen collectiva zijn: ronwaft
  is niet de aanduiding van een als eenheid samengevatte veelheid van
  ') Zie Jellinek, Geschichte der neuhochdeutschen Grammatik II, 197.
  2) Jelünek, t.a.p., p. 196.
   *) Ik herinner even aan de opvatting van Roorda (Over de deelen der rede,
  p. 115): In talen die enkelvoud en meervoud kennen, kunnen deze vormen ook
  de algemene betekenis als benaming van de gehele soort uitdrukken; deze betekenis wordt dan de collectieve genoemd: /?<? u<v/<?r heeft (rf<r nf.«fr.? hebben)
  wollig haar. Een woord dat alleen of veelal in 'n collectieve zin gebruikt wordt
  noemt men 'n collectief (»te<««fcf», fcor«», fi», jftoom/e).
  *) Vgl. de definitie van Marouzeau, Lexique de la terminologie linguistique,
  p. 49: collectif: substantif propre a dénommer une somme ou un assemblage
  de plusieurs objects, abstraction faite des unites composantcs.
  *) Phil, of gr., p. 195; hij definieert: „words which denote a unit made up
  of several things or beings which may be counted separately"; vgl. zjjn System
  of grammar, p. 33.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  393
  
  bv. kamers, oran<7 niet die van een als eenheid samengevatte veelheid van componerende bestanddelen van een mens; roema/t MM is „dit
  (bepaalde) huis",tfc£<?/ro<?/> blijft een veelheid van individuen omvatten, .re&ora/j ro?ma/t is één huis, een rfosy» is weliswaar de naam
  van een eenheid maar tevens een veelheid van 12.
   Er zijn ook in het Maleis woorden die een collectiefbegrip aanduiden, bv. &(7ïwm „kudde", ^errfaram „de maagden als groep aan het
  hof", />OAZH<7 „koppel" etc, maar deze gedragen zich als de niet-coliectiva, hun optreden brengt geen verschillende gevolgen te weeg. Het
  onderscheiden van collectiva in de grammatika is rationeel als ze 'n
  afzonderlijke taalkundige kategorie vormen. Syntaktisch kunnen ze
  zich verschillend gedragen; het komt vaak voor dat ze zelf in de singularis praedicaat en werkwoord in de pluralis bij zich hebben *) :
  gr. /tór p/icuan /iè />/<:*/««, „zo sprak (plur.) de menigte", latijn
  (groep) ... Wiiera />a.m, ned. daf /icf /MJ/-#MM*
  ow; AWM yotfrft' wi/ te 'o«fn, eng. cz/cry «aiiow
  /i<? c/cr<7Vtoofef/ic/r jeafa, d. das Fo/£ /tiV&
  H- /?ai(»(cn''); in het Nieuw-Perzisch bv. heeft het praedicaatswerkwoord bij 'n onderwerp dat collectivum is, wanneer er sprake
  is van personen, meestal de meervoudsvorm. In Middel- en NieuwArmeens overheersen singulare collectiva met plurale functie"*), evenzo in de Keltische talen Cymrisch en Bretons; ze treden dan in de
  plaats van meervoudsvormen^). De laatste drie talen kennen of
  weinig congruentie der adjectiva of geen casusverbuiging; in het oerIndogermaans echter waren collectiva en pluralia niet zozeer door
  verschil in betekenis, dan wel door de syntaktische congruentie onderscheiden; een coll. had adjectief en werkwoord in de sing., een plur.
  beide in de plur. bij zich. Daar in het Maleis geen congruentie bestaat,
  kunnen collectiva er geen syntaktisch op 'n bijzondere wijze zich gedragende kategorie zijn. Collectiva zijn er, voor een gedeelte (/>er—o«)
  een aangelegenheid van woordvorming, vallen in 't algemeen op het
  terrein van het lexikon.
  *) „Dergleichen verbindungen collectiver singulare mit pluralischem pradicate sind fast überall haufig", Joh. Schmidt, Pluralbildungen, p. 34.
  *) Vgl. Kluge. Geschichte der englischen Sprache (Paul, Grundriss) I, 1094.
  3) Vgl. Havers, Handbuch, p. 121.
   *) Zie Holger Pedersen, Kuhn's Zeitschrift, 39, 466 vlgg., ook voor het
  volgende.
  5) Holger Pedersen, Vgl. Gramni. der Keltischen Sprachen, § 410. Vgl. bij
  een en ander ook G. Royen, Grammatiese kategorieën bij het naamwoord, Med.
  Kon. Ak. v. Wet. 81 (1936), pp. 37 vlgg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  394
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGOR IE.
  Om nu te benaderen wat de Maleise nomina, vergeleken met nomina
  in andere talen, die een niuneruskategorie kennen, dan wel zijn, dienen we ons uit de boven gegeven uiteenzetting te herinneren dat we
  onder grammatikaal enkel- en meervoud, synchronisch gezien, in de
  eerste plaats verstaan bepaalde vormkategorieën. Een definitie als
  „pluriel: categorie grammaticale dans laquelle on range soit les
  mots... qui désignent une pluralité d'êtres ou d'objets distincts,
  soit les mots en accord avec eux" *) is onvolledig. Ned. mö« is sing.,
  plur., eng. do# sing., cfogw plur., lat. mensa „tafel" sing.,
  plur. Zo kennen wij in onze taal, zo kennen ook andere talen
  talloze woorden waarbij de singularis en pluralis in overeenstemming
  zijn met de enkel- en meervoudigheid der objecten; dogr is één exemplaar „hond", rfo^i- is meer-dan-één exemplaar „hond" etc. Daarnaast kennen onze en andere talen gevallen, waarbij de grammatikale
  enkel- en meervoudsvormen, synchronisch beschouwd, niet beantwoorden aan een overeenkomstig verschil in de wereld der objecten,
  buiten de taal; lat. agtwc „badplaats" is plur., fr. for /w«e«ej „de
  bril" plur., skt. ö/>os „water" plur., ned. «Kisrefon plur.; niet bv. eng.
  wctor „bericht, krant": a JMTWJ, a <7a//ow.y „een galg" (nieuwe plur.
   vorm gra//ow.ft?.f) *). Men kent de pluralia tantum uit de Latijnse en
  andere grammatika's; men herinnere zich dat enkel- en meervoudigheid der objecten door een plurale tantum niet kan worden aangegeven : lat. awJra = legerkamp en legerkampen; aan eng. m;y irowjt?rj kan men niet zien hoeveel stuks bedoeld worden. Jesperscn^)
  merkte op: „the plural forms j/>ec/ac/«, /rowserj, JCIJJOTJ, in themselves thus from a national point of view denote a 'common number' ";
  „common number" heeft men ook in eng. wfto come ?, «Vto con te// ?,
  't antwoord kan enkel- en meervoudigheid aangeven. Men ziet onder
  „Getal" in werken over een Indonesische taal wel een formulering als:
  „De zelfst. naamwoorden zonder aanwijzing van het getal gebruikt,
  kunnen zoowel enkel- als meervoudige beteekenis hebben"*). Inderdaad is mal. rocji/o/t, „from a notional point of view" een vorm die
  niet aangeeft of over één of meer-dan-één huis wordt gesproken. Toch
  lijkt het mij niet juist om, linguïstisch, hier van numerus communis
  te spreken, omdat deze Maleise woorden op-zich-zelf geen numerusi) Marouzeau, Lexique, p. 145.
  -) Meer voorbeelden bij Tobler, Zeitschrift für Völkcrpsychologie
  Sprachwisscnschaft, 14, p. 418. Let ook op lat. «miiartai (plur.) — fr. /o
  en derg.; zie bv. Zauner, Romanische Sprachwissenschaft, II, § 28.
  •••) Phil, of grammar, p. 197, vgl. p. 198.
  •*) Hendriks, Het Burusch van Masarete, 's-Gravenhage, 1897, p. 9,
  
  und
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  395
  
  kategorie kennen; rocinn/i is grammafikaal m.i. niet common number,
  doch anumerisch te noemen.
   In het Nederlands bestaan voorts woorden als mi/&, p/ös, y><rr, f/iec,
  jtfooMi, yJ, »«?.#, £awd enz., in 't Duits i?öMc/j, S/M/, £M, enz., in 't
  Engels zewfar, ^af, folter, j/ea-m*), enz. enz., stof- en massa-aanduidende woorden, die in de als eenheid gevatte, samenhangende stof,
  massa, geen onderscheidingen, onderverdelingen aangeven; het aangeduide is op-zich-zelf niet een begrensd, aan bepaalde vorm gebonden ding of begrip. Genoemde Nederlandse enz. woorden „hebben
  geen meervoud"-). Dwz. in de samenhang van de grammatikaie
  structuur van het Nederlands zijn deze woorden formeel enkelvoud.
  Vergelijken we bijv. mens - »ien.y<?n, W f e r - £m"&£m-, <?ï - ejVmz,
  dan is in de enkelvoudsvormen 't ontbreken van -en, - j , -en?re karakteristiek. Doch dit ontbreken van 'n dergelijk element (-en, -J, -m-n)
  heeft pas betekenis wanneer het systematisch contrasteert met de aanwezigheid er van er naast. *) Op zich zelf is 't ontbreken van dit element, van een bepaalde klank of klankgroep. grammatikaal, zonder
  zin. Daarnaast hebben wij in het Nederlands stof- en massa-aanduidende woorden die steeds pluraJia zijn: watten, /terrem»; zo in
  Engels o<ifa „haver" (bij ons singularis), W'C/MÖ/S-, rfre^j, „droesem",
  in het Duits 7^a/;a/jV», etc. Deze woorden sluiten zich formeel aan bij
  de in de genoemde talen bestaande meervoudsvormen.
  Het lijkt mij dienstig er met een enkel voorbeeld op te wijzen dat
  andere talen op dit punt andere bijzonderheden vertonen, andere
  klassificaties maken. In het Oost-Iraanse Af gaans (met inheemse
  naam Paschto) geldt de regel, dat „nouns denoting any substance
  which is composed of, or naturally separate into an indefinite number
  of similar particles, are considered plural, e.g. water, wheat"'*).
   Voorts: „Following from the last, the material of which anything is
  composed, when it itself is composite in nature, is conceived of as plural, e.g. wool, as consisting of an aggregation of hairs". Zo zijn daar
  de woorden voor: tarwe, mosterd, suiker, gras, zweet, bloed, water,
  *) Duitse voorbeelden bv. bij Paul, Prinzipien der Sprachgcschichte'*, § 187.
  *) In. speciaal-, technisch-, vak-gebruik kan het incidenteel anders zijn: chemici spreken bv. van fuifccrj. „lm modernen kaufmarmischen Stil sind Pluralbildungen zur Bezeichnung verschiedener Arten (Sorten) sehr beüebt: 7'I/C/KT,
  i?«Vre... Oefe, Sa/rc usw. Diese Bildungen sind meist sehr jungen Ursprungs".
  Erdmann-Mensing, Grundzüge d. deutschen Syntax, II, p. 20.
  3) Uitvoeriger bv. bij W. L. Graff, Language and languages, New-York,
  1932, pp. 208, 211.
  4) D. L. R. Lorimer, Pashtu, I, § 17.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  396
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGOR1E.
  melk (grammatikaal) pluralia, evenzo die voor zijde, vlas etc. Voorts:
  „Nouns denoting many substances when used with a particular or
  limited signification are singular, when used in an extended sense are
  plural".
   Dit brengt ons er toe, ons te herinneren, dat in talen die de numeri
  sing, en plur. bezitten deze kategorieën geheel verschillend kunnen
  corresponderen met de klassen van objecten buiten de taal. De
  Noord-Amerikaanse Algonkin-talen onderscheiden een „levende klasse", waartoe alle personen en dieren behoren, maar ook een aantal
  zaken die noch persoon noch dier zijn, en een „levenloze klasse";
  „knie" behoort in 't Blackfoot niet tot dezelfde klasse als „elleboog",
  „oog" niet tot dezelfde als „oor"; „mond" is in 't Blackfoot levend,
  in het Cree levenloos. Een van de kenmerken waardoor de beide
  klassen zich laten onderscheiden is verschil in pluralisuitgang*). Op
  Ceylon heeft het van huis uit Indo-Arische Singalees de nominale
  classificatie in manlijk, vrouwlijk en onzijdig vervangen door een
  tweedeling: levend en levenloos worden daar in de taal ieder in een
  afzonderlijke nominale klasse ondergebracht. De laatste groep heeft
  een andere pluralis-formatie en wel een compositum bestaande uit
  de stam van het woord en -t'o/ : «wvaratw/ „steden", waarbij bv. de
  Instrumentalis-uitgang van -wa/ die van de singularia is^). Als nominatief en accusatief pluralis treedt de naakte stam op, slechts waar
  deze casus formeel identiek zouden zijn met de nom. sing heeft de
  plur. ook daar -WJ/. Dit laat zien, dat de classificatie bezield — niet
  bezield door morphologische tendenzen doorkruist wordt. De andere
  moderne Indo-arische talen zijn op dit punt eveneens leerzaam *):
  de meeste hebben slechts twee genera en neigen hier meer daar minder
  tot het onderscheiden van bezield en niet-bezield. In 'n aantal woorden is door de phonetische ontwikkeling het formele verschil tussen
  sing, en plur. dat het oudere Indo-Arisch maakte, gedeeltelijk te
  loor gegaan. De taal heeft die uniformiteit als hinderlijk gevoeld en
  nu, met duidelijk uitgesproken voorkeur voor de „bezielde woorden"
  'n nieuwe pluralisformatie ontwikkeld: een tweede woord, hetzij appositioneel, hetzij determinerend aan het naamwoord toegevoegd'). De
  *) Vgl. bv. J. P. B. de Josselin de Jong, „Levend" en „levenloos" in het
  I d g . . . . etc, Diss. Leiden 1913, pp. 124 vlgg., waar literatuur.
   ") Vgl. Geiger, Litteratur und Sprache der Singhalesen, p. 60, waar bijzonderheden.
  *) Over een en ander uitvoeriger Bloch, L'Indo-aryen du Veda aux temps
  modernes, Parijs, 1934, pp. 150—156.
  *) Bloch, t.a.p., pp. 154 vlg. merkt op: „Ceci s'applique surtout aux noms
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE XUMERUS-KATEGORIE.
   39?
  
  toegevoegde woorden hebben betekenissen als „groep, mensen (volk),
  allen, en derg."; de nieuw-Arische talen maken hier gebruik van een
  procédé dat a! ouder is op Indisch taalgebied, passen dit op grotere
  schaal toe en geven het een grammatikale functie. In het Sanskrit
  komt bv. menigmaal een compositum met -/awaA „volk, mensen, lieden" als tweede lid voor dat een groep mensen samenvat: />rt\rya-/atttf/i „de gezamenlijke dienaren, als groep, die. Dienerschaft", jtfrï-/awaijt „het vrouwvolk", „de vrouwen",frajK//?w-/öJ?aè„de gezamenlijke
  verwanten"; soms nemen ze meervoudsvorm aan: /««ü/i, met dezelfde
  betekenis, iwmtotóli, „de mannen", zo ook bv. 7o£a/t f»fo£<j&„Ie
  monde, les gens, people"*). Het Hindi bv. kent dezelfde combinaties,
  maar daar nemen ze in 't algemeen een plurale verhaalvorm bij zich:
  .«/rö/otta, „vrouwen", fran^/nt/ana, „kinsfolk". Daar treden ook $SK
  „menigte" (skt. <7<ÏH<7-) en /<?<y ( < /o/>'«-) op „added to Nouns as suffixes, giving them a plural meaning, with something of a collective
  force" *). Men ziet dus dat op hetzelfde taalgebied op het stuk van
  de numerus een gehele ontwikkeling kan plaats hebben: in het Sanskrit is £«/>//* „aap", A'a/wya/t „apen", £a/>t-</a«a/r „een schare apen", in
  het Hindi is &<//>/ „aap", A-«/>igaH .,apen". N.-W. Indische talen hebben
  zelfs „hulpwoorden tot meervoudsvorming" die aan het Iraans ontleend zijn. Het Newarï bv., een Tibeto-Burrnaanse taal in Nepal,
  drukt de plur. niet steeds uit, daar de meervoudigheid van de besproken objecten meestal uit de samenhang blijkt; is het nodig de meervoudigheid daarvan te doen uitkomen, dan bezigt men achter het subst.
  komende woorden met de betekenis „menigte, veelheid"; deze zijn
  niet alle van Newarï-origine: <7<u;. en ro& (7ofco) zijn bv. IndoArisch*). Precies zo heeft het Maleis gedaan: ^gra^a roewttiA „de
  huizen"; dit .r<?<7a/a is wel zo goed als zeker < skt. jaA'a/o „al(le), geheel"; ook het Bengali kent ja^öfo als meervoudigheidswijzer.
   Er is nog een ander punt dat de aandacht verdient, nl. de verbinding met telwoorden. „Wo solche (d.i. Zahlwörter) ausdrücklich
  zum Plural hinzutreten, sind JJV, die Zahlen .rc/foÉ als solche, die
  eigentlich bedeutsamen Coëfficiënten der gezahlten Grosse, er nur
  animés, peut-être suivant une conception „primitive" dans laquelle l'inanimé
  est considéré en masse et non fragmenté en individus pareils". Terecht laat hij
  echter volgen „on aperc.oit aussi une raison morphologique".
  *) Vgl. Speyer, Sanskrit Syntax, p. 14.
  2) E. Greaves, Hindi Grammar, Allahabad 1933, § 92.
  *) Vgl. A. Conrady, Das Newari, Zeitschr. d. deutschen morgenl. Gesellschaft, 45, p. 20.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  398
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   ein blasser Exponent" *). „Darum", vervolgt Tobler, „steht dennauch,
  eigentlich ganz richtig, in vielen Sprachen <7m«/e tó Zfl/t/wör^rn das
  Substantiv im .SVwoHfar und die Pluralform desselben ist ein Pleonasmus, wie ihn die Formsprachen auch sonst zur Bezeichnung der Congruenz lieben". Tot deze talen behoort bv. het Hongaars, waar men
  de meervoudsvormen gaarne vermijdt en ze niet bezigt wanneer „die
  Mehrheit des durch den Stamm ausgedrückten Begriffes schon anderweitig bestimmt, oder wenigstens angedeutet ist"; zowel bij de
  bepaalde als ook bij de onbepaalde woorden-van-hoeveelheid, telwoorden enz., heeft het bijbehorende nomen singulare vorm. Ook bij
  benamingen van maten en gewichten (vadem enz.) en bij andere
  woorden die een zekere hoeveelheid of maat aangeven als zak, wagen,
  korf heeft het volgende subst. sing. vorm. Dezelfde eigenaardigheid
  vindt men ook elders. In de Indogermaanse talen is zo iets niet
  onbekend. Het Nieuw-Perzisch heeft eveneens als regel dat een subst.,
  waarbij een hoofdtelwoord attributief staat de sing, vorm heeft *):
  ƒ>««•/ j«7, ,,vijf jaren" ; zo ook bij 'n woord voor „enige" ; reeds in het
  Middel-Perz. was de sing, gebruikelijker dan de plur.; Iraanse dialekten vertonen dezelfde eigenaardigheid, bv. het Yaghnöbï: rfw
  Ha'Hïfc „twee broden"^). Ook de in vele opzichten zo belangrijke taal
  het Hettitisch, dat geen volledige pluralis heeft, kent niet de dwang
  om bij een telwoord een meervoudsvorm te bezigen '). Evenwel zijn
  ook talen als Duits, Nederlands e.a., die in het algemeen die dwang
  wel kennen, niet geheel zonder dit gebruik. Zeggen wij niet meestal:
  stuur Jne MJOH, een leger van 50000 «ia»; vgl. du. i6"0 dienstfahige
  ; ook in de Skand. talen: iOO A/anrf „100 man"; eng. i500
  = 1500 man voetvolk®). De Hongaarse linguist Simonyi vond
  dit taalgebruik onlogisch; het heeft echter niets met logika te maken;
  Jespersen noemt het wijze economie der taal om overbodigs weg te
  laten"). „Ihren Ausgang hat diese Konstruktionsweise (im Neu*) Tobler, Zeitschr. für Völkerpsych. und Sprachw., 14, pp. 411 vlg.
   *) Vgl. ook H. Jensen, Neupersische Grammatik, §§ 126, 116, 276, 312.
  *) Vgl. W. Geiger, Grundriss der iranischen Philologie, II, 1, 338. Zie b.v.
  ook Christensen, Contributions a la dialectologie Iranienne, Meded. Deense
  Akad. v. Wet., hist.-ph., dl. 17, 2. § 127.
  *) Zie E. H. Sturtevant, A comparative grammar of the Hittite language,
  §§ 182, 183.
  ") Vgl. Erdmann-Mensing, Grundzüge der deutschen Syntax, II, pp. 28 vlg.;
  Behaghel, Geschichte der deutschen Sprache, p. 346; Jespersen, Modern English
  Grammar, II, pp. 49 vlgg.
  ") Phil, of grammar, p. 208.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGOR1E.
  399
  
  hochdeutschen)", zegt Paul*), „aiierdings von solchen Fallen genommen, in dene.n eine wirkliche Pluralform zugrunde liegt, die uur
  lautlich mit der Singularform zusammcngefallcn ist... Wenn aber
  die altertümlichen Formen sich gerade nach Zahlen erhaiten haben,
  und ihrer Analogie andere Wörter... gefolgt sind, so muss das besondere Ursachen habcn. Das Sprachgefühl empfindet in den altertümlichen Verbindungen so wenig wie in den analogisch nachgeschaffenen eine Pluralform. Es ist eben gerade nach einer Zahl kein
  Bedürfnis zu einem besonderen Ausdruck für die Mehrheit... So
  ist man zu einer gegen den Numerus gleichgültigen, zu einer absoluten Form gelangt...".
   Nu worden in onze taal namen van maten, gewichten, munten,
  tijdperken ook na een ander hoofdtelwoord dan één in de regel in de
  enkelvoudsvorm gebezigd: 4 wwter M>en, 2 /iï<?r #?<?/£, 3 />o«
  <5 grwW^M f<5 grw/rfow is 6 geldstukken van fl. 1) waard, 7 «»r g
  (maar 7 ««««te»), en dat wel wanneer ze een aanduiding zijn van
  maat, hoeveelheid van het getelde. In het Duits waar tegenwoordig
  hetzelfde gebruik heerst — welverstaan: in Oud- en Middelhoogduits
  zijn er maar weinig gevallen van bekend —, komt bij dergelijke substantieven bovendien geen casusflexie in genitief en datief voor. Vgl.
  2 ^4cjfeer LaM<fj, 20 Sw»wf .Sïro/f, mhd. se/je» wiarc w » gro/ii^; ook in
  't Eng.: .rtone bv. is gewoonlijk -s-loos na numeralia: /erfe ... iwigifo 5
  .J/OMÉ?, J coM/>/t- o/ (fwr/cj, 5 èrace o/ ^rcy/joïniJj, •/ /oof water, etc.").
  In het Duits vindt dit gebruik z'n oorsprong in uitgangsloze onzijdige
  pluralia en komt voornamelijk voor bij de eensyllabige manlijke en
  onzijdige woorden der sterke declinatie, die in 't algemeen een neiging vertonen de verbuiging op te geven, andere woorden hebben
  er zich bij aangesloten''). De voornaamste grond voor het wegblijven
  van de plurale vormen schijnt echter „darin zu liegen, dass bei ihnen
  in Verbindung mit Zahlwörtern die Erinnerung daran schwand, dass
  sie für sich bestehende und zahlbare Dinge bezeichneten, d.h. die
  Erinnerung an ihre substantivische Natur; diese wurde vielmehr in
  dem weiter hinzugesetzten, ursprünglich im Apposition oder in abhangigem Genetiv stenenden, appellativen Substantivum gesucht. Dai) Prinzipien°, § 188.
  *) Jespersen, A modern Engl. Gr. II, pp. 57 vlgg.
  3) Behaghel, Deutsche Syntax, I, § 341 spreekt van „ein scheinbarer Sgl." in
  rfm P/unrf en derg. Vergeleken bij /io«rf - /IO»K/<?» is ^o«</, waarnaast /»onrf?M
  (Statenbijbel Luc. 19, 13) in de huidige taal singularis, wat ook de geschiedenis
  moge wezen.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  400
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATECOR1 !C.
  durch wurde das die Massbestimmung enthaltende Wort zu einer
  rein formelhaften Erweiterung oder Erlauterung des jedesnial vorhergehenden Zahlwortes und (ebenso wie die Numeralia fast samtlich)
  flexionslos" *). Zo heeft men 5 .S>üc£ Fïeft (eng. 5 /t«w/ o/ ratf/p),
  4 Laiè .Brctf, (vgl. ook 5 7/wf Zwever), en dergelijke, waarbij in de
  laatste gevallen de oude betekenis van La/b (door 't jongere 7?ro?
  verdrongen benaming van „brood") en ƒƒ«; ( = oorspr. iets wat op
  'n hoed lijkt) -), vergeten of vervaagd is. Wij in het Nederlands kunnen bij aanduidingen van maten, gewichten etc. eender doen: -^
  iwe/fe als 4 Late .örof, 4 LïVer Mi7c/t (ook echter 4 Fajj BtVr), iö
  j«ife^r, 5 i»«rf &O/<?M, 5 <?/ /aten, -/ &a/>fro«£n,J />m£ m A , niet alleen
  dus bij de moderne gestandariseerde maten, maar ook bij de oude die
  plaatselijk in waarde konden verschillen en vaak varieerden naar 't
  geen te meten was'). Bij 7»e/&, jit/few, èrow/, /aten en derg. hebben
  we te maken met stof- en massa woorden, de er vóórkomende woorden als t'/, /»/»/; ƒƒ»/, La/ft, zijn maataanduiders resp. classificatoren,
  classificerende woorden; deze zijn zelf ten opzichte van de numerus
  indifferent "*). Hiermee zijn de Indonesische nomina -f zg. hulptelwoorden (numeratieven, soortwijzers, numeral coefficients, class
  words) te vergelijken; waarop ik beneden terug kom®). Ik wijs er op
  dat 't met ned. .rfw&.y, dat zo vaak in Maleise e.a. grammatika's met
  de Indonesische soortwijzers wordt vergeleken"), niet geheel eender
  ') Erdmann-Mensing, § 24, p. 30.
  -) Als deze verklaring juist is: Grimm, Deutsches Wtb. IV, 2, 1893; Wdb.
   der Ned. Taal, VI, 788; Middelned. Wdb. s.v. /iort.
  *) 't Engels heeft deze eigenaardigheid nog in 't moderne leven behouden :
  melk gaat per />inf, petroleum per <yo//o«, bij 'n apotheker is 'n oimce iets
  anders dan bij een kruidenier, etc.
  •*) Anders bij de classificatoren die bij benamingen van 'n menigte dieren
  van dezelfde soort wel gebruikt worden : f<•« JC/IOO/ r/.f.svn, cc» /o/i/r/ /mm/Vu,
  <*c»i ^/«c/if ^afr»yj?»«, col r/»i://f e f»irft'w; deze hebben meervoudsvormen: 3
  JY7IO/C« Aari»^f>(, etc.
  ") Vgl. nu ook Royen, t.a.p., pp. 19 vlgg.
  ") Gerth van Wijk, § 295 leert: (de Mal. soortwijzers) „zijn gelijk aan ons
  •Jfiiii- bij telwoorden gebruikt". Minder onjuist drukken anderen zich uit: v. d.
  Toorn, § 204: de betekenis komt overeen met ons ^/IIA-J; Oosting, Soend. Gr.
  § 300: een zeer gevoeglijke vertaling . . . is ons .f/»t.s-,- Spat, § 108 vergelijkt het
  „eenigszins". Etc. — Vgl. Woordenboek der Nederl. Taal, XVI, 339 vlg.:
  „Stuk... één uit een verzameling, een groep, een geheel, een aantal v a n . ..
  De naam van de soort, de verzameling enz. volgt achter J/IIA\ ofwel wordt in
  het verband genoemd of is daaruit althans op te maken . . . a . . . /l In dien zin,
  dat het begrip van de soort waartoe het i/»A- behoort, op den voorgrond staat...
  Onmiddellijk voorafgegaan door een hoofd- of onbepaald telwoord is het mv.
  stuks, althans tegenwoordig-, het gewone".
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN E.N' DE NUMERCS-KATEGORIE.
   401
  
  staat: wij zeggen weliswaar: w«rf A'cwte» <fe &ana?tr?t
  niet, voorzover mij bekend, Z S£HA' of J
  zoals 10 J/MA'S Ï-W; wel weer <.-<?» 20 jh/A\r /»/«/<?«, (niet 2$ S/HAM" AWH/),
  o/ /Ö &aK<7M£M; ook echter ÜCH /raai j/«A' «nïrf; <rr « « j
  w # te siVn; <?*» J<«A' ftröot/ is niet hetzelfde als I L<M&
  e t c ; de meervoudsvorm (naast jfufcAvn met andere betekenis) is voor
  mijn gevoel aan 't verstarren. Even onjuist is het een uitdrukking
  A>O/>/><?M, in £?H JC/»/> fc»t<»t</ ««?ƒ 2ö £o/>/>en te stellen naast mal.
  />em»/>ora» % a ora«gr „3 vrouAven"; &o/>£<?« is hier „opvarenden,
  matrozen", zoals in ';; i'/oo/ Ï'«H -/O ^r/Zrw, ;«7 = schip; we hebben
  hier gevallen van betekenisverandering van een woord als
  nl. die welke men wel metonymie noemt; we zeggen niet 20
  MW/rooj, evenmin als -^0 ^'t/fenj z//oof. Wel bv. maw bij collectiva zoals />o/ifiV, &cM;a»«/ngr; 2ö wia« /»o/j'izV, 5 WKIM /wHja>i«t*H<7 en derg.
   J/HA'?, maar
  
  Houden we nu gevallen als rfm' Loifr öro/, enz. in gedachte en bezien we dan een eigenaardigheid van het Singhalees*). Hier wordt
  bij verbinding van nomen en telwoord onderscheid gemaakt al naar
  er sprake is van levenloze en levende wezens. In het laatste geval
  wordt het subst. in plur. vorm gevolgd door het telwoord, dat een
  verbinding aangaat met -rf<wAf (uit skt. /<ma-, mensen, volk*)): WHm'«ii /««-(/CHPA", „mensen, een drietal personen"*). Het NieuwPerzisch gaat verder en ook hier is de toestand product van latere
  ontwikkeling. In het Oud-Perzisch luidt „deze 9 koningen" «Mafy / X
  met een cijfer geschreven) jrjföw&vö; ada»i /iada £aN»iatö>£ wor/iyajèji = ik met weinige mannen"*). In het N.-Perz. daarentegen
  zegt men rfw j ^ / a r /)i3'örfc „twee man voetsoldaten („twee man infanterie")", ya£ jt/d A'itöè „één (band) boek", ra«d raj OJ/>, „enige (kop)
  paarden" °). Er testaan dus een aantal woorden (waarvan meer dan
  één leenwoord uit het Arabisch), die tussen hoofdtelwoord en subst.
  staan en al naar de betekenisklasse van het subst. verschillend zijn").
  Na deze talen, waar het gebruik in oudere phasen niet bestond, hoe
  de jongere zich ten opzichte van de oudere ook verhouden, bezien we
  *) Vgl. Geiger, t.a.p., pp. 65 vlg.
  2) Zie boven, p. 397.
  •*) Bij levenloze wezens echter gebruikt men deze vorm : telwoord in statnKedaante plus subst. + -<*&, of wel men gebruikt uitdrukkingen van 't type
  Sanskrit rf/ic»»-io/a»« „koeien-hoiiderdtal", d.i. „100 koeien".
  •*) Inscr. van Darius I te Bisutün, § 53; § 13.
  ") Enige voorbeelden bij Horn, Neupersische Schriftsprache, Grundr. iran.
  Phil., I, 2, p. 115.
  ") Een opsomming bij H. Jensen, Neupersische Gramm., § 127.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  402
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  enige andere. Het Japans kent eveneens dergelijke classificatoren*),
  die, al komen ze soms niet voor, over het algemeen gebezigd worden:
  owwa ro&M-Ht», „vrouwen zes personen", d.i. „6 vrouwen"; en wel in
  verbinding met een telwoord en zo dat ze niet door elkaar gebruikt
  mogen worden. De meeste zijn van Chinese origine; de inheemse verbinden zich met de Japanse telwoorden ('t Japans heeft nog een tweede reeks numeralia, van Chinese herkomst), maar niet hooger dan 10 ' ).
  Iets overeenkomstigs zeer vaak in het Turks, ook daar bij „mens(en)"
  een woord voor „man", bij vee een voor „kop" etc.; deze taal kent
  een meervoudsvorm, nl. door aanhechting van -/er of -tor, bij telwoorden wordt echter het enkelvoud gebezigd. Ook het Siamees heeft
  „Numeralwörter"; deze taal kent geen numeruskategorie; naar de
  samenhang blijkt of een woord een éénheid of meer-dan-éénheid aanduidt; is de onderscheiding noodzakelijk dan wordt voor de „Einzahl"
  bv. M/ywgr (één), voor de Mehrzahl bv. tóï (verscheidene) achter het
  subst., resp. de classificator gezegd.
  Er zijn vele talen die de numeruskategorie niet kennen. Duidelijk
  is de uiteenzetting van Maspéro over het Chinees •"•): „II n'y a aucune
  categorie grammaticale; ni genre, ni nombre, ni temps, ni mode, etc.
   Les grammariens européens du chinois parlent de singulier et pluriel,
  de temps passé et futur... Ce sont des formules commodes, mais
  fausses. ... Les grammaires disent ordinairement que Ie pluriel des
  noms désignant des personnes se forme par Ie suffïxe «ten: ;V«,
  l'homme, /en ?»<?«, les hommes. ... Seulement il faut en voir l'emploi. Le P. Wieger, dans ce qu'il appelle les flexions du substantif au
  singulier et au pluriel, declare: „On peut faire suivre le nom du mot
  wen, ad libitum." Avec cette particule s'ajoutant ad libitum, que retrouve-t-on de notre categorie du pluriel, qui s'impose a nous nécessairement, dès que nous pensons a plusieurs objects? Les Chinois ne
  pensent jamais par singulier ou pluriel, ni même par collectif. Si le
  nombre est indifferent, s'il va de soi, s'il est fixé exactement par un
  nom de nombre, ils laissent le mot tel quel, et disent simplemcnt ;VK.
  Ce n'est que s'ils veulent marquer nettement qu'il s'agit de plusieurs
  i) „Words of this kind are, in Japanese grammar, termed „auxiliary numerals". „Auxiliaries <o the numerals'' would be more strictly correct", Chamberlain, A handbook of colloquial Japanese, § 157; classificatoren of precieser mimeratieven verdient m.i. de voorkeur boven het in grammatika's van Indones
  talen eveneens zo geliefde „hulptelwoorden".
  -) Vgl. bv. Chamberlain, t.a.p., §§ 157 vlgg.
  *) Henri Maspero, La langue chinoise, in Conférences de l'institut de linguistique de l'université de Paris, 1933, Parijs, 1934, pp. 34 vlg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   403
  
  et non d'un seul qu'ils ajoutent Ie suffixe «t^n. lis ne sont jamais
  obliges d'employer cette particule". Van de „Sprache vom I^ake Macquarie" gesproken in de nabijheid van Hunter's River: „Die Kategorie der Zahl erscheint am Nomen lautlich nicht ausgedrückt.
  Maèoro bedeutet sowohl „Fisch" als „Fische", ftfrm sowohl „Vogel"
  als „Vogel", A'orc sowohl Mann als Manner*)". Van de Dippil-taal,
  eveneens in Australië: „Am Nomen erscheint keine lautliche Bezeichnung der Zahl; rfön bedeutet sowohl „Mann" als „Manner"^).
  Van de Noord-Amer. Indianentaal Hupa (aan de Trinity River in
  Calefornië) wordt gemeld*), dat: „Only a few [6 worden genoemd]
  Hupa nouns change their form to indicate the plural". Tenslotte citeer ik nog Boas*). „Because", zegt hij, „for the purpose of clear
  expression, each noun must be expressed either as a singular or as
  a plural °), it might seem that this classification is almost indispensable". Er op wijzende dat andere talen dan die waaraan wij gewend
  zijn geheel indifferent zijn t.o.v. deze onderscheiding, vervolgt hij
  „It is entirely immaterial to the Kwakiutl (N.-Amer. Indianenstam),
  whether he says there is a house or there are houses. ... In Siouan,
  also, a distinction between singularity and plurality is made only in
  the case of animate objects".
  Het moge uit deze opmerkingen o.a. duidelijk zijn geworden, dat
  wat in het Duits en Nederlands bv. slechts in een minderheid van gevallen voorkomt, nl. „ontbreken van meervoudsvormen", het „unanwendbar" zijn van de numeruskategorie bij stof- en massa-benamingen, en „singulare" vorm van het nomen bij telwoorden bij maatnamen etc, elders in veel grotere omvang heerst, ja de gewone wijze
  van zeggen is.
   Beschouwen we nu 't Maleis in verband met 't besprokene en wel
  ter vereenvoudiging voornamelijk in verband met de genoemde Nederlandse gevallen. In het Maleis maakt het, gelijk bekend, geen
  verschil in vorm, of men bv. wil zeggen „Masri ging naar het loket
  om een kaartje te kopen" en „de mensen verdrongen zich om kaartjes te kopen": Mcurï fom>en £<?>w.ffcé?/o£é?£fondafewtemfo/t
  resp. ora»<7fcerrfin'dtMioe&a fo&èt feereWf foncfaé mem&eti
  1) Friedr. Muller, Die Sprachwissenschaft, II, 1, p. 5.
  2) Ibidim, p. 43.
  *) P. E. Goddard, Handbook of american indian languages, I, p. 109.
  *) Boas, Handbook of american indian languages, I, p. 37.
  ") Dit gaat zeker in z'n algemeenheid niet op!
  Deel 98.
  27
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  404
  
  HET MALÉISE NOMEN EN DE NUMÈRUS-KATEGÓRIË.
   wij zeggen m i A'aar/yV en A'flar/yVj, niet A'aartyV. In Zw/ari7HC«fln'A' Avréta blijkt niet of van een of meer paarden sprake is: wij
  /ié# /xwrd of </<? /-aarrf?», niet / w n / . Wij kunnen niet zeggen:
  . . . ït'flflr JH^MJ £'w zwten icorf, de Maleier zegt ?em/>a/ ora»(7 «icmfcajoc/i fcaA'm/o; etc. Wel zeggen wij: rfc fcan ïc-aar /«c/A» m ü * ) , er
  w j / j m rftV .f/00/, rf/c A'<?/c/ ïwar stoom m JJ. Derhalve bij stof- en
  massa-namen plegen wij in tegenstelling met de andere appellativa
  singularia geen onbepaald lidwoord te gebruiken; hiermee is het Maleise gebruik in 't algemeen te vergelijken. Bij ys, y'rrt';-, enz. kunnen
  wij geen hoeveelheid-aanduidende woorden voegen - ) ; wel echter
  enige woorden die een onbepaalde hoeveelheid aanduiden: zw/ ys,
  tcf/HfV/ //sir. De Maleier kan, evenmin als wij J A'o/w, 3 iHiviiw,
  zeggen //ga oraw^ of //</« (3, of ander hoofdtelwoord) + ieder ander
  subst., wel echter fran/aA' oraHgr, en dergelijke; ook £>efora/>a roe7;;a/i, waar wij wr.sr/fc/tf<?n vnc/A' etc. niet zeggen. Bij aanduiding van
  'n be]>aalde hoeveelheid moeten wij ons bedienen van telwoord -fmaataanduiding: j A'n» ;HC/A*, 2 /vG. i / ^ r ; waar wij spreken van cc«
  /root/, 2 ftrorfen, heeft de Duitser z'n J, 2 Lfl/7; />;-o/ (Eng. i, 2 /oo/
  o/ 6rc(z</j; de Maleier moet zich, in het algemeen, bedienen van een
  telwoord + numeratief: 5 &ofö/j ;'or»(a/i of ronxw/i J ÜOCÖ/I, 5 f Aw
  A'ocrfa of A'oc(/fl J rA*or; =*= 25 verschillende numeratieven zijn. ieder bij
  een bepaalde kategorie van objecten, in gebruik. Benamingen van
  maat, waarde, tijdmaat enz. zijn hiervan uitgezonderd; ze krijgen
  geen numeratief: jrrf/ViHi ,,één uur", //;;;« rot'/>//a/j, fl. 5.—, /i't/a -Hiè'/er,
  3 meter. Dus als ons fl. 5.—, 3 M., 5 liter, waarvan als maat-, gewicht-, waarde-aanduiding slechts één numerus pleegt voor te komen.
  