text: HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  DOOR
  
  J. GONDA.
  Onlangs heb ik in een opstel „Over oude granimatika's en ouds
  in de grammatika"*) in het kort de misvattingen geschetst die m.i. in
  de beschrijving van het Maleis hebben geheerst en nog heersen ten
  opzichte van de „naamvalskwestie". Het overwegend historische,
  terugblikkende, karakter van dat artikel bracht mee, dat naast de
  gegeven kritiek voor nadere toelichting van eigen afwijkende opvattingen weinig plaats was. In het hier volgende, over een ander belangrijk punt in de Maleise grammatika, wil ik trachten het een met
  het ander te verbinden.
  Ook buiten de kring der beoefenaars van de Maleise taal, en wel
  vooral daar, is sinds jaar en dag de opvatting bekend, dat het Maleis
  en verwanten „het meervoud vormt door verdubbeling van het betrokken woord", daarnaast zijn allerlei meningen geuit over het Maleise substantief op zich zelf: 't zou een enkelvoud, een meervoud
  aanduiden, etc.
  «*
  Gaan we nu de geschiedenis van de beschrijving van deze taal na,
  dan zien we — Frederik de Houtman spreekt in z'n vocabularium
  slechts over de „Conjugatie" -) —, dat Seb. Danckaerts in z'n „Grammaticale observatien" (1623), voor zover mij bekend voor de eerste
  maal een regel over het grammaticale getal in het Maleis formulerend, zeer kort het volgende leert: geminatio nominis format numerum pluralem: ro»»/a- : (Zomi*.?, derhalve „meervoud wordt gevormd door verdubbeling van het naamwoord". Roman (1653)
  zegt ^): "De Getalen zijn twee, te weeten, het enckel ende meervoudt,
  maer werdt ( = wordt) het meervoudt van het enckel niet anders
  onderscheyden als met verdubbelinge van de Naem in 't uytspreei) Verschenen in „De Indische Gids" Oct. 1936, p. 865 vlgg.
  ^) Zie over deze oudere auteurs genoemd artikel in „De Indische Gids".
  =>) II, p. 5, uitgaaf van 1674.
  Deel 98.
   25
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  372
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  eken, ofte in 't schryven met dit teecken der verdubbelinge [2] als
  /?od;a, een Koningh, 7?arf/a .fforf/ff, Koningen". Hij voegt er evenwel aan toe: „Edoch en is dit niet altydt een vast teecken van het
  meervoudt getal, want de beste Maleyers dat menigmael nalaten, en
  moet men het alleen uyt de t'zamen-knoopinge van den zin, onderkennen dat van meer als van eene werdt gesproocken".
  Weer uitvoeriger is Werndly, Maleische Spraakkunst (1736),
  p. 86 vlg.: „De getallen der naamwoorden zijn tweederlei, eenvoudig en meervoudig, de welke door geen verandering in den uitgang,
  maar alleen door herhaling of bijzetting van een woordt, 't welk de
  een- of meerheit te kennen geeft, uitgedrukt worden; zijnde het enkele woordt het eenvoudige, en het herhaalde het meervoudige. Deze herhaling geschiedt of met 't woordt tweemaal te schrijven, of wel
  't zelve met een Angka achteraan te beduiden*), het welk niet altijdt
  nodig is, voornamelijk als de zin der reden het meervoudig getal
  blykelyk aanwyst".
   Het werk van Werndly bleef de gehele XVIIIe eeuw en nog daarna toonaangevend. Een klein boekje als de „Grammar rules for the
  attainment of the Malayo Language", gedrukt te Calcutta „by Joseph Cooper, 1798" geeft weer zonder meer (p. 3 ) : „The Plural
  Number is sometimes expressed, by doubling the Singular, as oran :
  oraw-oraw men or humane persons... But, when the Number is expressed, then the species is named only once". Howison^), dezelfde
  voorbeelden gebruikend (ora»<7, coorfa, frafoo) formuleert: „The
  P. N. is frequently expressed by repeating the word in the Singular"
  en voorts, eveneens: „When a Numeral Adjective is made use of,
  the Substantive is for the most part not repeated".
  Ik houd mij hier aan de chronologische volgorde en vermeld nu
  eerst, ofschoon meer dan een van z'n opvolgers een minder goede
  kijk op de zaak hadden, Marsden**) (1812). Deze Engelse auteur
  begint (p. 50, 51) zijn pericoop over geslacht en getal aldus: „Er bestaat eigenlijk in de naamwoorden dezer taal geen onderscheid van
  geslachten, getallen of naamvallen. Het ongerijmde denkbeeld om
  aan dingen of aan de namen van dingen, niet door de natuur tot voortteling van derzelver soorten ingerigt, onderscheidene geslachten toe
  te schrijven, is den eersten uitvinders of den lateren beschavers der
  i) Verwarring van taal en spelling!
  -) Howison, A diet, of the Mal. tongue, I, to which is prefixed a grammar
  of that language, London 1801, p. 7 en 8.
  *) Geciteerd naar de Nederl.-Franse vertaling van Elout, Haarlem 1824.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISË NOMEN EN DE NttMERUS-KATEC.ORIE.
   373
  
  Maleische taal niet voor den geest gekomen . . . Wil men staande houden, dat A'ö?rfa fofii»w, eene merrie, eigenlijk het vrouwelijke is van
  het naamwoord &<T<Fc/a rf/an/an, een hengst, dat doc/iter het vrouwelijke van £OOH, en èontnc/tn dat van &omn<7 is, dan kunnen wij, zonder
  deze stellingen tegen te spreken, antwoorden, dat zulk eene onderscheiding niet tot de spraakkunst behoort, maar dat die woorden,
  even als andere namen van dingen, best in een woordenboek kunnen
  gezocht worden".
   Komende tot het getal zegt hij: „Het getal wordt niet door eenig
  verschil in den uitgang of door eene verandering in de gedaante van
  het naamwoord aangewezen; maar zulks geschiedt door middel van
  afzonderlijke woorden, het meer- of enkelvoud te kennen gevende
  als ftö«»'a&, vele, frdrangr, enkele, of wel door de bijvoeging van bepaalde telwoorden. Somtijds echter bedient men zich van eene bijzondere soort van onbepaald meervoud, hetwelk in de verdubbeling
  van het naamwoord bestaat (volgt een afdwaling over spelling). Men
  kan hieromtrent, niet zonder waarschijnlijkheid, stellen, dat in deze
  taal het naamwoord, in zijnen eenvoudigen staat, en niet verzeld van
  eenig ander woord, strekkende tot beperking of uitbreiding van deszelfs beteekenis, eerder voor meer- dan voor enkelvoudig te houden
  is; of, dat men over het algemeen niet zoo dikwijls in het geval is
  van deszelfs meervoud, dan wel van deszelfs enkelvoud door eenig
  bijvoegsel te moeten aanduiden". Hij geeft dan voorbeelden: in errfa
  o-rang' d«7o<?ar, „er zijn mensen buiten", heeft oran# „geen teeken van
  het meervoud noodig", in ada ^or«Hgr rfïïocar, „er is een mens buiten"
  is een woord „dat de eenheid te kennen geeft" onmisbaar. Hij is,
  voorzover mij bekend, de eerste, die hieraan de bespreking van de
  zg. hulptelwoorden (soortwijzers, klassifikatoren) vastknoopt, een
  verschijnsel dat inderdaad met het „getal" (de numerus) in onderling verband gezien dient te worden. De opvatting van Marsden vinden we terug in de bewerking van Werndly's Spraakkunst door Van
  Angelbeek * ) : 'n woord moet zonder dat het van 'n ander woord
  vergezeld gaat, „meestal voor meervoudig gehouden worden"; Marsden's naam wordt er bij genoemd, „alhoewel Werndly vaststelt, dat
  het onbepaald meervoud alleen door de verdubbeling wordt gevormd".
   Een en ander wordt voorafgegaan door de — wel niet op statistieken
  berustende! — opmerking: „omtrent 't getal verschilt de Mal. taal
  met bijna alle andere bekende talen".
  i) Batavia 1823, pp. 63 en 64. Verg. mijn voordracht in Verslag Prov. Utr.
  Gen. v. K. en Wet., 1935, p. 106.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  374
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  Schleiermacher*) zegt er (§ 49) van: „Les noms marquent par la
  desinence ni nombres, ni cas, ni genres... Les substantif s employés
  sans indication precise de nombre, peuvent être pris pour Ie singulier
  aussi bien que pour Ie pluriel, si Ie sens de la phrase ne marque pas
  suffisamment lequel de ces nombres doit avoir lieu. Cependant les
  substantifs, qui par leur signification s'appliquent ordinairement autant a plusieurs personnes, a plusieurs choses, qu'a une seule, marquent généralement Ie pluriel, si Ie singulier n'est pas indiqué particulièrement". „On répète Ie substantif pour marquer d'une maniere
  plus precise Ie pluriel indéfini".
  Een ander begrip vinden we bij Roorda van Eysinga -) : Het enkelvoud wordt veelal als collectivum, of enkelvoud dat eene meerderheid of algemeenheid uitdrukt, gebezigd; als „woord"fcflta,„de woorden hooren" 7»c«c</ar £afcz. Het meervoud wordt verduidelijkt door
  verdubbeling als „koningen" ratf/'a^... Wanneer er 'n bijv. naamwoord of bijwoord (let op de terminologie! J. G.) voor het zelfst.
   nwd. komt, wordt het laatste niet verdubbeld: „tfoeze/a, rad/a,
  Wat nu de verdubbeling betreft, Crawfurd*) betoogt: „A kind
  of plural is occasionally formed by reduplication. The practice of
  repeating the word is frequent in M., and usually implies continuation
  or extension, which will include this kind of plural. It is, however, of
  very limited use, and seems rather of the nature of a collective noun
  than of a general plural". Favre'*), die zich overigens bij Marsden's
  meervoudig karakter van het Mal. woord aansluit („on considère ordinairement comme étant au pluriel les noms mal. qui ne sont accompagnés d'aucun terme qui restreigne leur signification") houdt zich
  aan het oude standpunt: „Ie pluriel s'indique aussi par la repetition
  du nom: ftudaè^ les enfants".
  Gunstig steekt af de behandeling van De Hollander^): „De zelfst.
  naamwoorden hebben in 't Mal. een onbepaalde beteekenis; een bijzondere vorm om 't mv. uit te drukken bestaat niet en uit de zin moet
  opgemaakt worden welk getal het zelf. nw. heeft". Een mv. kan worden aangegeven, „doch in onbepaalden zin, zoodat tevens een ver*) A. A. E. Schleiermacher, De l'influence de l'écriture sur Ie langage...
  suivi de grammaires barmane et malaie, Darmstadt, 1835, §§ 49; 33.
  *) Gids ter beoefening v. h. Mal. voor alle standen, Breda, 1836, p. II.
  *) A grammar and dictionary of the Malay language, London 1852, I, p. 11.
  *) Grammaire de la langue malaise, 1876, § 72.
  ") Handleiding tot de kennis der Mal. taal, geciteerd naar de 10e druk, pp
  18 vlgg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALE1SE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   375
  
  scheidenheid wordt uitgedrukt: 1* herhaling: ftoeawft*, „verschillende vruchten" ". Ook hij knoopt de bespreking van de klassif ikatoren
  hieraan vast. De verscheidenheid dan ook bij Klinkert*): „Het grondwoord kan zoowel enkv. als mv. zijn... Een soort van mvvorm is de
  verdubbeling van het gdwd., doch daarin ligt tevens de beteekenis
  van verscheidenheid". Maxwell ^) zet uiteen, dat als niets op „enkelvoud of meervoud" wijst, „the number remains indefinite, but
  may generally be assumed to be plural". Tugault') daarentegen had
  geleerd: i&ern, poisson; t&aw^, poissons.
  ...
  Latere werken *) zijn op dit punt: het karakter van het Mal. naamwoord ten opzichte van de numerus eigenlijk niet verder gekomen:
  de opmerkingen en opvattingen van hun voorgangers worden herhaald, meer clan eens vinden we onvolledigheid en onjuistheden.
  Slordig is de aanhef van Gerth van Wijk's beschouwing*): „Ook
  voor de getallen heeft het Mal. geen uitgangen; een zelfde substantief kan zonder eenige wijziging of toevoeging even goed enkel- als
  meervoud zijn... uit (het zinverband) moet opgemaakt worden of
  het in het enkel- dan wel in het meervoud staat"; — al verdient z'n
  uitvoerige behandeling waardering. Niet juist is wat Spat zegt ®):
  „Somtijds wordt het mv. aangegeven door herhaling van het woord;
  de verdubbeling is dan te vergelijken met een meervoudsvorm". Men
  zie ook Van Ophuysen, Mal. Spraakkunst^, § 58. Eveneens het schoolboek van Kats, Spraakkunst en Taaleigen*, II, p. 96 (1927): „Mv.
  aangeduid door verdubbeling". In zijn uitvoerige tweedelige Maleise Grammatica staat Tendeloo zeer kort bij onze kwestie stil'):
  „Het Mal. onderscheidt geene... getallen (numeri) door bijzondere
  vormen van het substantivum". Constaterend dat „de meeste (sic)
  casus en numeri niet door bijz. vorm v. h. nomen worden aangeduid",
  ziet hij als gevolg daarvan, dat alleen de wijze waarop nieuwe subst.
  werden en worden gevormd doel van een granimatikale behandeling is.
   Om 'n recent auteur te noemen: in z'n Beknopte Maleise Grammai) Spraakleer van het Mal., 1882, p. 23.
  *) Maxwell. A manual of the Malay Language, 1882, p. 46.
  *) Tugault, Gramm. de la langue mal., pp. 29, 55.
  *) Een opsomming tot ± 1900 bij Tendeloo, Mal. Gr. II, 359 vlgg. Ik heb
  niet O//M nagelezen.
  ") Spraakleer der Mal. taal, Batavia, 1889, geciteerd naar de 3e druk; 1909,
  § 2S5, p. 175.
  ") Mal. Taal. Overzicht van de Grammatica, geciteerd naar de 4e druk,
  Breda, 1920, § 61.
  ') I § 54, p. 133; II, p. 151.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  376
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  tica*) formuleert C. A. Mees (pp. 31 vlg.): „Het zinsverband bepaalt in het algemeen of een woord in enkv. of mv. staat. Vanzelfsprekend is het meervoud bij telwoorden... Het co/ZecftV/ wordt
  gebruikt om daar waar het zinsverband geen aanwijzing geeft, zeer
  uitdrukkelijk het mv. aan te duiden; meestal is dit dan owfopanW.
  Er zijn 2 coll.-formaties: Ie. verdubbeling van het stamwoord. ..".
  Winstedt*) spreekt er als volgt over: „The substantive whether
  simple or derivative stands without inflexion for singular and plural ...". Marsden citerend zegt hij dat „it is safer on the evidence
  to say that the indefinite rather than the plural is expressed (nl. door
  't Mal. naamwoord)" en voorts: „reduplication expresses (a) indefinite plurality with variety implied".
   Niet alleen zij die Maleis beoefenden, ook vele auteurs op het brede
  terrein der algemene taalwetenschap hebben zich met de meervoudskwestie in Maleis en verwante talen terloops bezig gehouden. Ik
  doe een greep uit de vele werken en zie af van geleerden die zich
  reeds voor de XlXe eeuw van uit een breder gezichtspunt voor het
  Maleis interesseerden, zoals de Utrechtse hoogleraar Reland, die
  ± 1700 verder zag dan z'n tijdgenooten *); in zijn beschouwingen
  over het Maleis heb ik intussen onze kwestie niet aangeroerd gezien "*). Een gebeurtenis die in de algemene taalwetenschap de aandacht vestigde op de talen van Nederlands-Indië was het verschijnen
  van het uitvoerige driedelige werk van Wilhelm von Humboldt, Über
  die Kawi-Sprache auf der Insel Java nebst einer Einleitung usw.,
  na zijn overlijden in April 1835 uitgegeven in de jaren 1836-9^).
  Dit enorm-uitgebreide werk") handelt op uiterst wijdlopige, niet
  steeds duidelijke wijze, na een inleiding over de „Verschiedenheit
  des menschlichen Sprachbaues und ihren Einfluss auf die geistige
  Entwickelung des Menschengeschlechts", niet alleen over het Kawi,
  dwz. Oud-Javaans, doch ook over met 't Javaans verwante talen. Men
  moet den auteur ten zeerste bewonderen, dat hij met de uiterst ge*) Tweede druk, Santpoort 1931. Zou 't achterwege blijven van kritiek,
  waarover de schrijver zich teleurgesteld gevoelt, niet z'n oorzaak kunnen hebben
  in welwillendheid der tot kritiek bevoegden?
  ") Malay grammar, 2d ed., Oxford, 1927. § 29 en § 64. Vgl. ook zijn Colloquial Malay, Singapore 1916. § 80 (p. 27).
  3) Vgl. Van Ronkel, Kol. Tijdschrift, 8 (1919), pp. 296 vlgg.
  •*) Dissertatio de linguis insularum quarundam orientalium, in Hadriani Relandi Dissertationum miscellanearum pars III, Utrecht, 1708, pp. 57—139.
  ") Abhandlungen der Kgl. Akad. der Wiss. zu Berlin, Aus dem Jahre 1832.
   •) Vgl. onlangs Drewes, Internationale belangstelling voor het Oudjavaansch,
  Rede Batavia, 1935, pp. lö vlgg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  377
  
  brekkige hulpmiddelen van een eeuw geleden een dergelijk monumentaal werk heeft kunnen scheppen, waarin naast veel wat verouderd is
  toch zeer veel staat dat weer nieuwe waardering vindt. Uit zijn arbeid is door latere schrijvers veel geput, talloze malen vindt men het
  als bron van inlichtingen over Kawi (zoals het Oud-Jav. lang genoemd bleef) en over Indonesische talen. Ik meen te moeten opmerken, dat men hier — evenals bij 't gebruik maken van gegevens van
  andere auteurs — meer dan eens heeft voorbij gezien, dat materiaal op
  ontoereikende wijze vergaard en volgens verouderde inzichten beschreven, wel eens niet bruikbaar kon zijn. Leven aan de ene kant
  vele goede en vruchtbare gedachten van vroegere auteurs nog voort —
  zijn er helaas ook van begraven —, aan de andere kant spookt in de
  vakliteratuur nog meer dan een onjuist feit, gegeven, mening, opvatting rond, gevonden in 'n werk als dat van Von Humboldt en bestraald door de glans van een grote naam.
  Over „het meervoud" zegt Von Humboldt *): „Die Malayischen
  Sprachen bezeichnen ihn [Numerus des Substantivums] nur, wo es
  der Deutlichkeit wegen nothwendig scheint, dann aber in der Regel
  durch eigne hinzugefügte Wörter, und ebensowohl den Sing., als
  den Plur
  Der Plur. wird im Jav. bisweilen durch Wiederholung
  des Worts ausgedrückt, und... bisweilen durch Hinzuf ügung der
  Endung /win zu einer wirklichen grammatischen Form ausgebildet...
   /tofo/t-/to/a/i-/iaH, Speisen". Voorts *), de boven geciteerde passage
  uit Marsden aanhalend (..behauptet M. scharfsinnig") : „Die Sache
  ist wohl die, dass man [im Mal.] den Numerus nur da bezeichnet,
  wo man Undeutlichkeit befürchtet, und zur Bezeichnung dann nach
  der Natur der Gegenstande bald den Sing., bald den Plur. wahlt".
  In 1862 publiceerde Aug. Friedr. Pott een uitvoerig en van materiaal overvloeiend boekje over de woordverdubbeling en verwante
  verschijnselen"). Voor het Maleis citeert hij Schleiermacher*). Dan:
  „In entsprechender Weise finden sich Holl. Subst. mit dem collective n ^<?- vor sich im Mal. sinnentsprechend bei De Wilde durch Wiederholung des Simplex ausgedrückt *). Z.B. .ge&oomte (Gehölz) />oeAon
  />O<?AOM, als Doppelung von /w/wn Baum... gredür/e (Thiere) Mal.
  fcwatan^, Sundaisch .rato .rato... Gefcerg/e (Gebirge),
  i) T.a.p, II, p. 68, 69.
  -) T.a.p., II, p. 341.
  *) Doppelung (Reduplikation, Gemination) als eines der wichtigsten Bildungsmittel der Sprache. Vgl. pp. 180 vlgg.
  •*) Zie boven.
  5) [Reeds in Adelung's Mithridates (1806), I, p. 100: Plur. durch Verdoppelung].
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  378
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   <70<?MOwgr ^O(7«OH(7, buchst. Berg (an) Berg". Dan citeert hij Selberg's
  Reise nach Java, p. 282: „Will man im Jav. eine unbestinimte Mehrzahl angeben... so wird das Subst. verdoppelt, z.B. èwtf/ro fcttd/ïo,
  Pferde". Ook de aangehaalde plaats uit Von Humboldt wordt uitgeschreven. Door Wundt, Völkerpsychologie *) worden Pott en Von
  Humboldt geciteerd, en geleerd, dat in 't Mal. /'oefeow = „boom",
  />oc/io»^ = „woud" (nog mooier dan „geboomte")! Bij SteinthalMisteli*) lezen we over het „Malajo-dajackische" taaitype: „Unbedingt stofflich nimmt sich die Bildung des Plurals aus, wenn man
  ihn überhaupt anzudeuten für nötig findet, was von Rücksichten
  der Verstandlichkeit abhangt: ruma/i r«ma& „Hauser" (n. 3: Mit
  dem Suffix Ö«; //a meuiaèan &ttzcaft-2>tfzc/a/tan d/ttgra er (der Schakal)
  ass nur (rf/wgra) Früchte (iwwa/z)...) oder iaw/afe (eig. viel) nona/i,
  jf<7<ï/a r»»ia/i die (eig. alle) Hauser, ja auch &an/a£ f^^ö/a,) nt»ia/i
  >•/?»/«/;. Stellenweise wird der Begriff in seine Unterarten zerlegt
  oder wohl richtiger die Unterarten zusammcn gestellt, urn den Plural zu erreichen: rorf/a .vr <7<?./rt £erd /><?rH& /H/OH ,,der König aller
  Af f en". Friedr. Muller leert*): „Ein Nominalausdruck der allein
  ohne jede nahere Bestimmung dasteht, bezeichnet in den malayischen
  Sprachen zunachst die Summe aller jener Individuen oder Dinge,
  welche unter den Begriff desselben fallen, also zunachst ein Collectivum oder einen unbestimmten Plural". Wanneer, zegt hij, de veelheid „ganz bestimmt bezeichnet werden soil", „entweder CollectivAusdrücke, welche auf der Wiederholung oder Reduplication beruhen... etc."
  Friedr. Muller wordt door Cassirer*) aangehaald, die de „Substanzwörter der malayo-polynesischen Sprachen, zoals hij nog^)
  zegt, „weder eigentlich konkret, noch eigentlich abstrakt, sondern
  ein Mittelding zwischen beiden" noemt. „ „Mensch" gilt dem Malayen weder für einen Menschen ÏM to«cre?o, noch für Mensch =
  Menschheit in ata/racfo, sondern als Bezeichnung für Menschen,
  i) Wundt, Völkerpsychologie, I, 1, pp. 585.
   -) Fr. Misteli, Charakteristik der hauptsachlichsten Typen des Sprachbaucs,
  Neubearbeitung des Werkes von Prof. H. Steinthal, Berlin 1893, pp. 263 vlg.
  Gegevens over het Mal. ontving Misteli van Niemann en Brandstetter, Vorwort, p. XI.
  ») Grundz. der Sprachwissenschaft, III, 1 (1884), p. 113.
  *) E. Cassirer, Philosophie der symbolischen Formen, I, Die Sprache, Berlin,
  1923, p. 191 vlg.
  ") Ook Cassircr beroept zich meer dan eens op oudere literatuur zonder dat
  blijkt of hij de jongere kent en verwerpt.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  379
  
  die man eben gesehen hat und kennt". „Hier ist also nicht zunachst
  die blosse Einzelheit konzipiert, die dann durch ein sprachliches Formans in die mehrheitsbedeutung umgesetzt wird, sondern aus der
  undifferenzierten Vielheit kann sich auf der einen Seite durch Hinzufügung bestimmter Nomina mit allgemein-kollektivem Sinn die
  Pluralbedeutung, auf der anderen Seite dnrch Anwendung bestimmter
  individualisierender Partikeln die Singularbedeutung entwickeln".
  „Entwickeln" ? Waarom niet liever beginnen met te constateren:
  j<?(7o/a orawgr = „de mensen", jeorflw*/ = ,,'n mens, iemand" en alles
  vaststellen, wat er, synchronisch gezien „aan vast zit", dan — indien
  mogelijk — iets over de historische ontwikkeling binnen het Maleis zelf,
  en daarna — wanneer voor de verwante talen hetzelfde gedaan is —
  de gehele taalfamilie onderzoeken. Dan pas kan hij die lust heeft met
  gerust geweten verder zien.
   M'n bloemlezing wordt te lang*): ik noem nog slechts Graff *),
  die zegt: „in Malay orawgr = 'human being', ora»5r-oraw<7 = 'human
  beings'", en Trombetti •"*), die over de „gruppo Munda-Polinesiaco"
  zegt: „La categoria del numero nel nome è poco sviluppata, poichè
  perdura ancora il processo primitivo del raddoppiamento, per es. Malese „dun'-cton spini" (voorbeeld vermoedelijk van Muller, t.a.p., p.
  115), op p. 260 rad/a-rad/a re". Zeer schamel!
  Wat bij een revue als deze, waarbij vaak dezelfde of ongeveer dezelfde opmerkingen terugkeren, opvalt is, dat in meer dan één der
  meer algemene werken de gegevens uit grammatika's van Maleis en
  event, verwanten zonder kritiek worden overgenomen, dat nergens
  wordt gevraagd wat de schrijvers onder de door hen gebezigde terminologie verstaan, waarop hun opvattingen berusten, of de auteurs
  behalve als in meerdere of mindere mate en op verschillende wijze
  kenners van het Maleis of verwanten ook in het algemeen op
  de hoogte zijn met de stand van en de stromingen in de algemene
  i) Vgl. bv. nog G. Gerland, Kulm's Zeitschrift 9, 53 (1860), die Von Humboldt, Kawi-Sprache II, 69 citeert: „plur. in 't Jav. wordt dikwijls slechts door
  verdubbeling met of zonder „eine grammatische Silbe" gevormd"; A. H. Sayce,
  Introd. to the Science of Language (1880), II, 207; cf. I, 137 vlg.; Henry
  Sweet, The history of Language, p. 47: in 't Mal. is „man-man = men".
  -) W. L. Graff, Language and languages, New-York—Londen, 1932, p. 155.
  Jammer, dat ook hier in het korte overzicht over „Malay-Polynesian or Austronesian Languages" enkele onjuistheden staan, zo: „The population of Indonesian
  tongue amounts to about 50 millions, waarvan 2/3 Ned. onderdaan". „Kavi...
  is the name for Old Javanese". „Official Javanese is called kromo, the vernacular goes by the name of ngoko (cf. Von Humboldt)".
   •*) A. Trombetti, Elementi di Glottologia, pp. 94; 260.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  380
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  taalwetenschap van hun tijd en op dit terrein zelfstandig methodisch
  konden (kunnen) werken. Op dit punt ontbreekt aan de zeer vele
  speciale spraakkunsten, waarvan een groot deel intussen geen hogere
  pretentie heeft dan 'n school-, althans leerboek-voor-aanvangers te
  willen zijn, wel iets. En het is verwonderlijk te zien, dat men dit zo
  weinig heeft opgemerkt, dat men niet alleen feiten-zonder-meer, eenvoudige gegevens, maar ook interpretaties, opvattingen, verklaringen
  zo veel ziet overgenomen zonder veel kritiek, zonder gerechtvaardigd
  wantrouwen. Al is begrijpelijk, dat de Algemene Taalwetenschap,
  welker beoefenaren vaak met ontleend materiaal moeten werken, aan
  het hierin liggende gevaar vaak is blootgesteld, het woord van Epicharmus, van nuchter zijn en wantrouwen, komt ons hier toch wel
  eens over de lippen.
   Zolang personen met ten opzichte van kennis van „taalwetenschap"
  blanke of nagenoeg blanke hersenen, met een vlug en vaardig opmerkingsvermogen en met 'n zeker reproductievermogen begiftigd, vergezeld van min of meer tweetalige lieden die nu en dan als tolk
  kunnen optreden tijdens een verblijf van voldoende duur onder een
  bevolking van vreemde taal zich er toe zetten om, als Pigafetta en
  De Houtman deden, gehoorde en gebruikte woorden, zinswendingen
  uit die vreemde taal, en zelfs kortere en langere gesprekken weer te
  geven, dan zullen ze eens foutjes en fouten maken in feitelijkheden,
  een woord eens misverstaan, een inadaequate vertaling geven, een
  „houterige" zinswending gebruiken, hun te boekstelling-op-het-gehoor-af van de vreemde taal zal geenszins beantwoorden aan moderne wetenschappelijke principes, toch heeft dergelijk werk groot
  praktisch nut voor degenen die na hen komen, en zal meer dan eens,
  mits met de juiste kritiek bestudeerd, voor de wetenschap van zekere
  waarde blijken te zijn. Zodra we echter te doen krijgen met auteurs
  die het taaigoed gaan indelen, classificeren, die de grammatikale
  kategoriën trachten te beschrijven, de verschijnselen gaan benoemen,
  hebben we niet langer een naïeve, min of meer gebrekkige, weergave
  van feitelijkheden, maar een interpretatie, feitelijkheden en groepen
  feitelijkheden gezien in 'n bepaald licht, samengebracht in 'n bepaald
  schema voor ons. Een schema dat, in mensenbrein bestaande, aan
  verandering onderhevig is. Terminologie door de eerste interpretator
  aangewend zal meer dan eens door lateren die er andere begrippen
  aan verbinden zijn overgenomen mèt de benoemde feitelijkheden en
  verschijnselen, ten aanzien waarvan derhalve misvattingen ontstaan,
  geheel daargelaten de vraag of de interpretatie van de eerste classiDownloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   381
  
  ficator en nomenclator de juiste was. Dat personen die in de XVIIe,
  XVIIIe, XlXe eeuw een theologische of militaire opleiding hadden
  gehad, in wier hoofden als onomstotelijke algemeen-geldigheden
  vastzaten de indelingen en formuleringen die ze op de Latijnse school
  van die dagen voor de klassieke talen hadden opgedaan — dwangbuis waarin ook hun moedertaal werd geperst —, die de mening
  waren toegedaan dat het Maleis als „Oosterse taal" na staat aan
  het Hebreeuws en Arabisch, dat zij vele misvattingen omtrent de
  Maleise taal huldigden, dat hun zienswijzen in het licht van de tegenwoordige wetenschappelijke opvattingen veelal niet meer bestaan
  kunnen, met dat te constateren zeg ik niets nieuws *). Ik zou echter
  op de wenselijkheid willen wijzen van een kritisch onderzoek naar
  datgene wat van de oude en verouderde opvattingen nog steeds is
  blijven hangen, waarbij de vraag zal moeten werden gesteld in hoeverre classificatie en terminologie uit vroegere tijd tot ons gekomen
  een juister begrip van de granimatikale verschijnselen van de Maleise
  taal volgens de tegenwoordige taal wetenschappelijke opvattingen in
  de weg staan.
  Ik heb met opzet een groot aantal citaten doen voorafgaan en kan
  daarnaar dus in het onderstaande zonder onderbreking van mijn
  betoog verwijzen.
  Interessant is nu te zien hoe de opvattingen zich hebben ontwikkeld; daarnaast echter ook de vraag, onder welke invloeden de
  auteurs hebben gestaan. Was men de weg, door De Houtman zo
  verdienstelijk aangegeven, blijven bewandelen, en had men 't Maleis
  uitsluitend blijven leren met behulp van naar het leven opgetekende
  gesprekken, clan zou nooit de zo vaak herhaalde mening ingang
  hebben gevonden dat 't Mal. c.s. ,,meervoud" vormen door verdubbeling. Met den eersten theoreticus komen de onduidelijke begrippen, waarvan velen het slachtoffer zijn geworden.
   De grammatikale numeri („getallen") vinden we reeds bij de Grieken onderscheiden, die in hun taal 3 hadden [3 onVAwoi; /tem'fcoj,
  door de Romeinen vertaald met jm#w/ara, diufcoj, dwa/w (in het
  Latijn nagenoeg niet vertegenwoordigd) en />fó//mMfr'*0.y, bij />/è//t«$,
  menigte, Lat. />Zt<ra/w]. Bij de Romeinse grammatici die kennis en
  terminologie aan de Griekse ontleenden vinden we definities die
  laten zien dat zij in deze granimatikale vormklassen — al merkten
  i) Vergelijk bv. Berg, Inleiding tot de studie van het Oud-Javaansch, pp.
  199—202.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  382
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   ze enige zeer in 't oog springende uitzonderingen, evenals hun Griekse
  leermeesters, reeds op*) — een trouwe weergave zagen van eenvoudigheid en veelvoudigheid in de wereld der verschijnselen:
  «MWMTtw („getal") „est incrementum quantitatis ab uno ad plura
  procedens" "), «»mcn« „is die vorm van uitdrukking (woord) die
  een onderscheiding in hoeveelheid kan maken"'). De invloedrijke
  granimaticus Donatus (IVe eeuw) wijdde in z'n meer uitvoerig werk
  verscheiden regels aan het getal, in z'n kleiner geschrift, de voor het
  onderwijs zo geschikt geachte Ars minor'*) slechts dit: „Hoeveel
  getallen van de naamwoorden zijn er? Twee. Welke? De singularis,
  als cte.s£ ;/!<?«ƒ c;- (/HV 7//fl<7J.s7<?r), pluralis <i<?£e mew/cry (7n' »!«<7"(•j/ri""). Wel een minimum van lering over een verschijnsel, waaraan,
  naar we zullen zien, zeer vele kanten zitten. In de Renaissancetijd en
  daarna verdiept men zich al evenmin bijzonder in het grammatikale
  getal: „Eerst verstaande, dat het Enkel ghetal maar een, ende het
  Meervoud veelen bevat, dat zij Singularis ende Pluralis noanen"
  leert de eerste Nederlandsche Renaissance-grammatika"). Men vindt
  ook elders weinig diepgaande leringen: ,.Tn Ansehung der Zahl
  zweyerley" zegt bv. de Duitser Aichinger (1717—1782)"). Men mag
  veilig aannemen dat ook de eerste auteurs (en alleen de eerste ?) over
  Maleise grammatika zich niet verder het hoofd gebroken hebben;
  alleen om te laten zien wat de denkbeelden in hun tijd waren moet
  ik zover van het Maleis afraken. Vandaar dat bv. Roman ook voor
  het Maleis, als iets geheel van zelf sprekends, twee getallen „constateert".
  De fout die men lang gemaakt heeft en vaak nog maakt is, dat
  men eerst kategorieën heeft geponeerd en pas daarna naar de taal,
  naar een taal, heeft gekeken en de taal verschijnselen er ingewrongen.
   Dit is een averechtse methode. De wetenschappelijke onderzoeker en
  beschrijver heeft van de taal zelve zoals die gesproken wordt uit te
  gaan, heeft de feiten zoals zij zijn te verzamelen en te ordenen. In
  de zo verkregen stof zoeke hij naar regelmaat, op grond daarvan
  *) Zie beneden.
  -) Diomedes, vgl. Jeep, Zur Gcschichte der Lehre von den Redetheilcn, p. 132.
  3) Priscianus, Gr. Lat. Keil II, p. 172, 2.
  •*) Vgl. mijn opmerkingen Indische Gids, 1936, pp. 872 vlgg.
  «) Donatus, Gr. Lat. Keil IV, p. 355, 18.
  *) Tweespraak van de Nederduitsche Letterkunst, ed. K. Kooiman, Diss.
  Leiden, 1913, pp. 76 vlg.
  *) Geciteerd bij Jellinek, Geschichte der neuhochdeutschen Grammatik, II,
  p. 181.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MAS.K1SE NOMEN ES DE NITMERUS-KATEGOR1K,
  
  383
  
  trachte hij tot vormkategorieën te komen, uitkomsten te formuleren.
  De kategorieën waartoe hij komt zijn kategorieë» die in de gesproken
  taai leven, ook ai zouden de sprekers ze niet kunne» formuleren.
  Het zijn "linguïstische kategorieën, geen logische. De mening dat
  taalkundige kategorieën identiek zijn met logische heeft lang gegolden, schijnt bij velen nog te geiden» doch is onjuist en misleidend.
  Het is reeds vaak gezegd, maar 't is goed 't af en toe nog eens te
  overdenken: „It must be borne in mind that the ultimate ideas of
  language are by no means identical with those of psychology, still less
  with those of metaphysics" *).
   Zij die overal logika willen zien, die het systeem van welke andere
  taal ook als een logisch systeem wiiien opvatten, die er van uitgaan
  dat een taal logisch moet zijn, en dat dus een naar een logisch
  systeem ingerichte grammatika overal bruikbaar zou zijn, vergissen
  zich. „La langue logique ideale n'est qu'un rêve" *. Grammatikale
  en logische kategorieën vallen zelden samen. Hoe zou 't ook anders
  te verwachten zijn? Een grarnmatikaai systeem, zoals dat van een of
  andere taal thans bestaat, dat historisch geworden is en product van
  talrijke verschillende tendenzen, heeft een geheel ander ontstaan en
  functie dan het systeem der logika.
  Logisch spreken z<m een zeer ongewoon spreken zijn. zoals logisch
  denken iets anders is dan 't gewone, 't dagelijkse denken van de
  „spraakmakende gemeente"*). De taal van „het volk" — en niet
  alleen daar — is volstrekt niet alleen uiting van consequent, wetenschappelijk denken — al is er „logische Arbeit" in „aufgespeichert"'*) —, maar ook van gevoel, fantasie. „Will man Belege dafür
  geben, dass die natürliche Sprache keine verkörperte Logik ist, so
  gerat man einigermassen in Verlegenheit, wie man die Auswahl treffen soll"°). Ook wanneer logika ontbreekt, kan grammatikale correctheid bestaan, andersom kan een logisch-richtige gedachte op grammatikaal incorrecte wijze worden uitgedrukt.
  Een bij de bespreking van taal verschijnselen vaak gevolgde werkwijze schijnt mij het bouwen van een zogoed als 't gaat sluitend
  i) H. Sweet, Words, logic and grammar (1876), in Collected papers, arr. by
  H. C. Wyld, Oxford, 1913, p. IS.
  *) J. Vendryes, Le langage, p. 193.
  3) Een en ander neemt natuurlijk niet weg dat logisch spreken toch spreken,
  „dass das formulierte Denken ein sprachliches ist" (Deutschbein, System der
  neuenglischen Syntax, p. 6).
  <) Vgl. Erdmann, Logik I-, § 22, ook geciteerd door Deutschbein, t.a.p.
   5) Havers, Handbuch der erklarenden Syntax, p. 33.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  384
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEfiORIE.
  systeem op grond van „letterlijk" opgevatte grammatikale terminologie. Wanneer men die terminologie dan ook heeft ingevoerd bij
  talen, waarvoor ze niet deugt en die weinig of niets bieden wat er
  aan beantwoordt, zijn grote verwarring en eindeloze in de lucht hangende discussies het gevolg. Een ieder die onderwijs geeft in een der
  hier bedoelde talen zal wel eens de ervaring hebben opgedaan, dat
  dubbelzinnige terminologie het tegendeel van verhelderend werkt.
  Niet alleen bij leerlingen: ook de leraar kan er zich zelf strikken
  mee spannen. En werkelijk in de taal bestaande onderscheidingen
  en nuanceringen, die ook voor „de praktijk" van groot belang zijn
  worden er vaak door verdoezeld.
  Hoe vaak komt bij voorbeeld het grammatikaal geslacht (genus)
  niet in botsing met het natuurlijk geslacht (sexe) ? Men denke aan
  de bekende voorbeelden: fr. fa sewÊmeZ/e, „de schildwacht", duits
  der Z)»V«j*6ofe, ned. «rt />aartf, Art meü/e, /ief ï/enty'e, it. /a •?ƒ>/«
  „de spion", sanskrit dörd/» „echtgenote" is grammatikaal zelfs manlijk-meervoud. Dit is niet onlogisch, het is a-logisch. Het is verstandiger zich bij dergelijke verschijnselen met de Romeinse grammatici
  op auctoritas en consuetudo (spraakgebruik) te beroepen *) dan er
  zich over te verbazen of te ergeren dat ze niet „auf Vernunft gegründet" zijn.
   En om op de numerus, op het getal, terug te komen. Heeft het een
  logische reden, dat in het Duits bv. bij woorden die een eigenschap,
  en niets anders, aanduiden een vormverandering optreedt al naar ze
  worden gebruikt bij een enkel- dan wel bij een meervoudig substantief : is <7Mf iets anders in rfer <7*(<e Mann dan inrf«V</«<<?« Manner?
  Sanctius verklaarde het in strijd met de rede, dat „sommige Griekse
  dialekten" drie numeri kenden"): „neque rationi consonum est, aliquos Graecorum . . . recepisse Numerum Dualem", maar ook Hegel
  bewees op filosofische gronden, dat er slechts zeven planeten konden
  zijn, kort voordat de achtste ontdekt werd*). En betoogde de grote
  graecus Gottfr. Hermann in 1801 niet op filosofische wijze, dat er
  slechts zes naamvallen konden zijn (nee plures esse quam sex casus
  possunt, nee pauciores esse debent), kort voordat de studie van het
  Sanskrit in Duitsland gevestigd werd, een taal die er acht bezit?'*)
  *) Vgl. Jeep, Zur Geschichte der Lehre von den Redetheilen bei den lateinischen Grammatikern, pp. 127 vlg.
  *) Sanctius, Minerva, ed. Perizonius, I, 4 (1714, p. 30).
  •*) H. Reckendorf bij Havers, Handbuch, p. 33.
  *) G. Hermann, De emendanda ratione Graecae Grammaticae, Leipzig, 1801.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN nE NÜMERUS-KATECOR1E.
   385
  
  Deze zelfde Gottfr, Hermann, wiens taalkundige denkbeelden berustten op een mengsel van Aufklarungsideeën en de filosofie van
  Kant, verklaarde de dualis uit 't begrip der „Allheit", immers volgens de „Kategoricntafel" van Kant werd de „Quantitat" in Einheit,
  Vielheit en Allheit onderscheiden. Was Sanctius' moedertaal en de
  taal waarin hij was opgevoed en die hij schreef, waarin hij dacht, in
  het bezit van drie numeri, zoals bv. het Sanskrit, dan had hij wellicht
  een andere kijk gehad. Zeker in een groot aantal gevalle» dringt de
  natuur der dingen een onderscheid tussen enkel- en meervoudigheid
  te constateren, maar zijn er niet vele begrippen, waarbij men van
  aantal niet kan spreken, zijn er niet verscheiden zaken die in de
  natuur paarsgewijze voorkomen?
  Het niet onderscheiden, in de taalkunde, tussen grammatikaal getal
  en meervoudigheid in de wereld der objecten, vergezeld van de leer
  dat „het meervoud" in de grammatika aanduidt, althans behoort aan
  te duiden meer dan één persoon of zaak en van het dogma van de
  noodzaak van tweedeling, overbodigheid van meer dan twee numeri,
  heeft veel verwardheid gesticht die tot de huidige dag in vele grammatika's, ook in die van Indonesische talen, rondwaart. Zie bv.
   Spat*): „De substantieven kunnen zonder eenige vormverandering
  voor het enkel- en voor het meervoud dienen: roma/t is dus zoowel
  huis als huizen", of Sundermann"): „Will man den Singular bestimmt ausdrücken, so muss man ein Zahlwort gebrauchen". Men
  stelt vast dat er formeel geen numeruscategorie bij het substantief is
  en gaat daarna over enkel- en meervoud spreken alsof een Nederlands enkel- en meervoud *) als /j«w-/»«^n de norm zou zijn waarnaar het Maleis dient te worden beoordeeld, alsof er op het gebied
  van de numerus geen andere onderscheidingen mogelijk zouden zijn
  en — last but not least — zonder te trachten zo volledig mogelijk de
  Indonesische taal op dit punt te karakteriseren.
  Er zijn toch talen die van het Nederlands en andere moderne
  Europese talen, die hier stilzwijgend tot norm worden gesteld, afi) Maleische TaaH, § 61.
  *) Niassische Sprachlehre, p. 57.
  *) Men zal opmerken dat vele boeken bestemd zijn voor praktisch aanleren
  van een Indonesische taal door Europeanen en geen of weinig wetenschappelijke
  pretentie hebben. Ik ontken geenszins dat het ondanks dergelijke onjuistheden
  z'n nut heeft terstond Nederlandse enz. aequivalenten naast Maleise enz. woorden en uitdrukkingen te plaatsen, doch waarom zou men ook in „slechts" praktische werken niet trachten te vermijden in verouderde taalbeschouwing te
  blijven steken?
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  386
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
   wijken. Het Sanskrit bv. kent de dualis, een vorm die men bezigt
  wanneer er sprake is niet alleen van twee van nature bij elkaar behorende zaken of samengevoegde zaken, maar ook van twee willekeurige, bekende noch genoemde zaken. Ook andere talen kennen
  hem al is omvang van aanwending en striktheid van gebruik verschillend. In verscheiden talen is hij verloren gegaan: zo in het Pali
  en de Prakrits en in vele andere Indogermaanse talen. Elders kan
  echter de ontwikkeling andersom zijn verlopen: volgens de opvatting
  van Pater Schmidt is de grote rijkdom aan numerusformaties in de
  Melanesische en Polynesische talen (waar men bv. dualis, trialis,
  quatralis kent) niet oorspronkelijk, maar een secundaire ontwikkeling *). Elders weer worden de namen van in de eerste plaats de van
  nature dubbel aanwezige zaken, zoals lichaamsdelen, in de taal op
  een bijzondere wijze (door een eigen praefix) gekenmerkt, in een
  eigen klasse ondergebracht, waarbij (door wisseling van praefix)
  singularis en pluralis onderscheiden worden.
  Zover over het leerstuk der tweedeling. Dat grammatikaal getal niet
  adaequaat is aan meervoudigheid, veelvuldigheid in de wereld deiobjecten, roep ik in herinnering door te wijzen op fr. rwraur')
  „schaar" (één voorwerp, maar 't woord is meervoud), eng. jiatVj
  „trap", eng. «mmgw „aangeslibd land", eng. .?/>tfcfac/<?.r „bril", skt.
   /i „huis", lat. aw/ra „legerkamp", duits en ned. P/Vm/i^cH, PJMA'. Daarentegen zijn />aar, dor;)"» en dergelijke woorden enkelvoud. Duits 5n7/e „bril" was oorspronkelijk een meervoudsvorm, nog
  Goethe schreef: „die alte Hausmutter, mit Brillen auf", doch werd
  op den duur, zonder dat er aan de zaak zelf iets veranderde, als
  enkelvoud opgevat. Evenzo werd nederl. .sropw ,,schoenen" als singularis opgevat, waarbij een nieuwe pluralis sco<7m?(n) ontstond; omgekeerd is meer dan een op -en eindigende sing, als plur. beschouwd, bv. raven (middelhoogduits rafort), waarbij een nieuwe sing,
  roa/ ontstond.") Wat wij „een bril" noemen, heet in het Frans: HH<?
  ') P. W. Schmidt, S. V. D., Die Sprachiamilien umi Sprachenkreise der
  Erde, pp. 318—321. De conclusie van Cassirer, Philosophic der symbolischen
  Fortnen, I, p. 203 dat „der Riickgang des Duals" „ein allgemeiner sprachlogischer Zusammenhang ausdrückt" zal nog eens aan volledig onderzoek van het
  materiaal getoetst moeten worden.
  -) D.w.z. hedendaags-frans; hoe rwcan.r in vroegere stadia der taal op te
  vatten is, kan waar we spreken over de plaats van dat woord met z'n huidige
  betekenis in het tegenwoordig geldende schema der taal, buiten beschouwing
  blijven.
  *) Vgl. bv. Schönfeld, Hist, grammatika van het Nederlands-, p. 91. — Over
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  387
  
  />OJVC rfe /«ncWw (plur.), ons ,,'n broek" is in 't Engels a /»aj'r o/
  ^OMJ«-J (plur.), „brief" is in het Latijn Zitterae (plur.); wij geven
  
  „loon", de Fransman #a<7<?j (phir.) aan matrozen en dienstboden,
  maar .yoZde (sing.) aan soldaten; het Hongaars heeft de namen van
  lichaamsdelen die in paren voorkomen in het enkelvoud: het aequivalent van „ogen", „oren" enz. is daar grammatikaal enkelvoud.
   „School grammar defines the class of plural nouns by its meaning
  „more than one" (person, place, or thing), but who could gather from
  this that oata is a plural while wfteaf is a singular? Class-meanings
  . . . do not coincide with the meaning of strictly-defined technical
  terms. To accept definitions of meaning, which at best are makeshifts, in place of an identification in formal terms, is to abandon
  scientific discourse".*) Bovendien houde men in het oog, dat in een
  taal die geen dualis kent de pluralis iets anders is dan in een taal,
  als het Sanskrit, waar de dualis levend is en consequent gebruikt
  wordt; in vele gevallen is een Nederl. of Franse pluralis aequivalent
  met een uit het Sanskrit, maar niet in bv. „mijn oren", „mes oreilles";
  dit wordt in het Sanskrit weergegeven met tonwu (dualis).*) Een
  verschil in gebruik van de pluralis tussen twee talen kan bv. ook dit
  zijn: de ene kan datgeen wat aan één persoon, aan één wezen toekomt in de singularis of dualis noemen, dat wat aan meerderen
  hoort in de pluralis (zo doet bv. het Sanskrit), de andere pleegt deze
  onderscheiding in vorm niet steeds te maken, ja gebruikt clan gaarne
  de singularis: een Grieks voorbeeld: „zij waren gewoon feestelijke
  optochten te houden mcto oy/urfoj A-a»rforafoj„met schild en speer" ".
   Het gebruik van enkel- en meervoudige vormen is dus niet steeds
  in overeenstemming met enkel- en meervoudigheid van objecten. De
  grammatikale kategorie van de pluralis kan echter, buiten het besprokene, nog andere functies hebben. In „het zijn niet allen Rembrandts die schilderen" is 7?rwtZ>ra;id/.f niet „meer dan één Rembrandt", maar personen als R.; eng. tf/r .VM-//<\Ï = de jaren tussen 59
  en 70: a man IM //N? .n.vf;V.r. *)
  „Allgemein menschlich ist . . . der Plural der affektischen Verallgemeinerung, der sich namentlich in erregter Frage und im Ausruf
  leicht an Stelle eines logisch berechtigten Singulars einstellt"*):
  afwijking van het middelnederl. taalgebruik t.o.v. liet moderne vgl. bv. Stoett,
  Middelnederl. Synt., §§ 197 vlg.
  i) L. Bloomfield, Language, p. 266.
  -) Vgl. ook F. de Saussure, Cours de linguistique générale, p. 161.
  ») „Plural of Approximation", Jesperscn, Phil, of grammar, pp. 191 vlgg.
  "•) Havers, Handbuch, p. 161.
  Dee! 98.
  26
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 01:08:24PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  388
  
  HÉT MALEISE NOMEN EN DE NUMERUS-KATEGORIE.
  „jullie mannen zijn suffercis" zal de verontwaardigde echtgenote, „jullie vrouwen zijn kletskousen", de man, ieder tot zijn wederhelft zeggen, zo ook duits a'tV.yp 7/a^/»A'^w van één schelm. De „intensieve pluralis" kan aandoeningen des gemoeds tot uitdrukking brengen, zoals
  haat en jaloezie bij den Italiaan: #Zi odt, /e gfe/asü?, f r. /wfl»iOM«,eng.
  