text: 284
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  HOOFDSTUK XIX VERWANTSCHAPSRELATIES EN HANDELSPARTNERS
  Op grond van toevallig geconstateerde feiten mocht ik veronderstellen dat
  door de aanleg van een vliegveld de Apmisibil voor de omliggende dalen tot
  een handelscentrum was geworden. Meerdere werkers bleken dagelijks over
  nassa-schelpjes te beschikken, die nog tot snoeren aaneengeregen moesten
  worden. Wanneer enkele werkers bijeen stonden, kon ik ervan ui~gaan dat zij
  kaurischelpen keurden en uit zichzelf niet spoedig het werk zouden hervatten.
  Hoeveel bijlen en kapmessen ik ook bij wijze van betaling onder de mensen
  bracht, de markt leek onverzadigbaar, want mannen, die reeds meerdere
  exemplaren ontvangen hadden, kwamen daarvoor steeds weer opnieuw een
  tijdlang werken. Terloops heb ik in het voorafgaande melding gemaakt van
  het feit dat Denaweng Urfon nassa-schelpjes had ontvangen van j olweng
  Uropmabin (p. 258). Tijdens mijn vrij frequente bezoeken aan beider dorpen,
  resp. Benejakwol en Iburbakon, heb ik nooit leden van de clans Uropmabin
  en Urfon in elkaars mannenhuizen ontmoet; russen beide clans bestaan geen
  huwelijks- of verwantschapsrelaties. Op basis van het gemeenschappelijke
  werk hadden zij elkaar als handelspartners ontmoet. Op het tot meerderen
  gerichte verzoek van Denaweng was jolweng ingegaan; hij van zijn kant had
  bij wijze van tegenprestatie een big gevraagd. Denaweng fungeerde enkel als
  tussenpersoon, doch het is niet zeker of dit toen reeds aan jolweng bekend
  was. Denaweng was daartoe aangezocht door een verwant van zijn vrouw;
  deze woonde op een dag afstand van de Apmisibil. Dit handelscontact buiten
  de normale verwantschapsrelaties om mag men zien als een novum; het
  ongewone karakter uitte zich in het wantrouwen en ongeduld van jolweng,
  die tenslotte zijn toevlucht nam tot geweld: hij rukte pas geplante batatenranken uit.
   Toevallig kwam deze handelsovereenkomst later in het nieuws; hoe intensief er gehandeld werd liet zich in het algemeen slechts gissen. Aan de diverse
  overeenkomsten werd geen ruchtbaarheid gegeven. Om mij een voorstelling te
  vormen heb ik eens aan Sara Uropmabin gevraagd op te noemen hoeveel
  mensen hem nog iets schuldig waren en wat hij bij dezen had uitstaan. De tijd,
  die ik nodig had om een geval kort te noteren, was voor hem ruim voldoende
  om zich het volgende te herinneren. Hij somde enkel de gevallen op waarin hij
  reeds iets had gegeven, maar nog niets terug had ontvangen, met de nadere
  precisering of hij alleen of samen met anderen bezitter van het handelsobject
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  285
  
  was geweest. De uitgezette goederen waren niet alle even belangrijk te
  noemen, een enkel geval betrof slechts twee of drie schelpen, maar daarnaast
  noemde hij bijlen, kapmessen en zelfs een mafum (knotsvormig haarverlengsel). Spoedig had ik een pagina vol met korte aantekeningen, terwijl hij
  van zijn kant nog niet klaar was met zijn opsomming. Door de grote hoeveelheid en verscheidenheid was ik verbijsterd. Tegelijkertijd ontzonk mij de
  moed om de gang van de diverse handelsobjecten nog nader te onderzoeken.
   Bovendien bleken de normale handelscontacten op grond van verwantschap
  en de nieuwe op grond van gemeenschappelijk werk bij hem dooreen te lopen,
  zodat Sara niet meer representatief genoemd kon worden voor het oorspronkelijk karakter van hun handelsbetrekkingen. Doch het feit dat hij met zoveel
  personen handelscontact had en dat hij iedere relatie naar omstandigheden
  kon preciseren, getuigt van het belang dat zij zelf aan dit facet in hun
  samenleving toekennen. Bij wijze van uitzondering, omdat ik het hem had
  gevraagd, gaf hij zijn relaties aan de openbaarheid prijs. In scherp contrast tot
  de frequentie staat de onopvallendheid waarmee al deze relaties tot stand
  komen.
  DIVERSE VORMEN VAN HANDELSCONTACT
  
  De handelscontacten kunnen varieren naar verwantschapsrelatie en naar
  afstand. Een soort van handelsvorm kan worden onderkend in het veelvuldig
  gepraktiseerde, schijnbaar zo maar iets geven, aangeduid met de term eron.
  Dit werkwoord bestaat uit het belanghebbend voorwerp met daaraan toegevoegd de uitgang van het actieve werkwoord: ne-ron, mij geven; se-ron, jou
  geven; a-ron, hem geven; u-ron, haar geven etc. Met bijwoorden kan de aard
  van dit geven nader worden geduid. Men kan iemand iets geven met de
  bedoeling het na gebruik terug te ontvangen: tap-fukon. Men kan ook iets
  geven met daarbij de opmerking dokinka fukon, zomaar, gratis. Deze kwalificatie voegde men doorgaans pas toe wanneer ik vroeg wat men in ruil wenste
  of wanneer ik aarzelde het aangebodene in ontvangst te nemen. Zo werd ik
  aanvankelijk nogal eens benaderd door de bewoners van de Apmisibil zelf.
   Voor hen zelf geldt het eigenlijk niet als een handelsvorm. Het is de normale
  vorm van samen delen, waar de verwachting tegenover staat, dat de ontvanger
  zich bereid zal tonen ook het zijne samen te delen. Opvallend was dat ik de
  volgende kwalificatie eerst hoorde in een dorp aan de overkant van de Okbi,
  van mensen met wie ik geen dagelijks contact had: ban-fukon, iets geven
  onder voorwaarde dat de ontvanger te zijner tijd iets terug zal geven.
  Eigenlijk mag de tegengift door de ontvanger zelf worden bepaald, doch
  persoonlijk ervoer ik dat zij mij doorgaans opmerkzaam maakten op hetgeen
  zij wensten.
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  286
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  Tegenover eron (geven) staat het werkwoord dundon, nemen. Een nadere
  kwalificatie bij dundon kan zijn sek, heimelijk, stiekum. liet equivalent voor
  ons werkwoord stelen, althans van levenloze objecten, is de uitdrukking
  sek-dundon, heimelijk iets wegnemen.
  Uit de twee werkwoorden ban-eron (geven met de bedoeling ooit iets terug
  te zullen ontvangen) en dundon (aannemen) is de uitdrukking samengesteld,
  waarmee men de gebruikelijke handelsvorm tussen gemakkelijk te bereiken
  bloed- en aanverwanten aanduidt: bane-dunon, telkens opnieuw geven en
  ontvangen, zonder meteen cr een tegengift tegenover te stellen. Men ziet in
  dit contact een handelsvorm, in tegenstelling tot het bovengenoemde
  dokinka-eron, zo maar gratis iets geven, doch een handelsvorm waarin men op
  elkaars vertrouwen een beroep doet. Deze handelsvorm is een uiting van een
  positieve, vriendschappelijke relatie.
   Een zuivere handelsvorm wordt aangeduid met het werkwoord moron. In
  eerste instantie betekent dit werkwoord 'insteken', bijvoorbeeld een stok in
  de grond steken, een lucifer in het doosje steken etc. Deze term wordt
  gebruikt wanneer iemand iets te ruilen aanbiedt en onmiddellijk een door
  hemzelf bepaald artikel terugverwacht. Zo kwam men bij mij bataten ruilen
  voor zout. Zo kan ook iemand met twee booghouten uit de Apmisibil naar de
  Kiwirok vertrekken, eventueel met een booghout van een verwant, met de
  uitgesproken bedoeling om met twee kapmessen terug te komen, resp. voor
  hemzelf en die verwant.
  Als handelsterm wordt tenslotte ook gebruikt de veelzinnige term siron.
   Dit werkwoord wordt gebruikt in de betekenis van 'nabootsen' en 'gelijk
  worden aan'. liet duidt niet op een identificatie in de zin van 'is hetzelfde als';
  er worden twee onderscheiden voorwerpen verondersteld, die in waarde aan
  elkaar gelijk zijn. Als hulpwerkwoord heeft het de betekenis van 'bijna',
  bijvoorbeeld dikin-siron (gelijk aan omvallen, maar toch nog daarvan onderscheiden, bijna omvallen). Als handelsterm benadert het onze term 'in iets
  and-:rs omzetten', en in zoverre is het een vorm van verkopen; het wordt
  echter zowel van verkoper als koper gezegd, die beiden een bepaald iets in iets
  anders omzetten. Nauw verwant aan het werkwoord siron is het zelfstandig
  naamwoord silo Als handelsterm komt het voor in de samenstelling kot-sil,
  bruidsprijs. De termen siron en sil spelen een belangrijke rol in hun wcrkelijkheidsopvatting, te zijner tijd komen we op beide termen terug. Als handelsterm kan men sil (prijs) nog nader preciseren in het licht van de term
  tungul-min (lett. einde-ding). Elke gift en prestatie vraagt om een tegengift en
  tegenprestatie. Tungul betekent uiteinde, doch kan alleen worden gezegd van
  iets met twee evenwaardige uiteinden, niet bijvoorbeeld van een bijl of een
  sigaret, waarin noodzakelijk sprake is van een ngol (p. 60).
  Is men echter vanuit bijvoorbeeld Iburbakon naar een ander dorp gegaan
  om te dansen, dan mag men in Iburbakon als tungul-min (tegenprestatie)
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  287
  
  verwachten, dat de bewoners van dat andere dorp naar Iburbakon zullen
  komen om te dansen. De termen sil en tungul-min, beide als handelsterm te
  vertalen met ons woord prijs, laten zich onder twee aspecten onderscheiden.
   Terwijl men in tungul-min de gelijkenis naar de uiterlijke verschijningsvorm
  benadrukt, benadrukt men in sil de gelijkenis naar de innerlijke waarde;
  terwijl in de term tungul-min beklemtoond wordt dat de twee partijen zich
  weer in evenwicht bevinden, wordt in de term sil eerder een fase geduid in een
  voortgaande reeks. De term tungul-min laat zich gebruiken in de betekenis
  van ons woord loon, bijvoorbeeld een maaltijd als beloning voor een dag
  werken.
  DE WET VAN HET DOORGEVEN
  
  Het systeem van de onderlinge goederenruil wordt beheerst door de
  algemene wet, die negatief wordt aangeduid met de term mingil. De met dit
  bijwoord gekwalificeerde handeling wordt afgekeurd, omdat hij ingaat tegen
  de kosmisch ge interpreteerde levenswet van het voortschrijdend veranderingsproces, waarop niet teruggekomen kan worden, bijvoorbeeld tena-mingilanweron, zijn eigen kind opeten, tena-mingil-don, zijn eigen kind trouwen.
  Etul-mingil (lett. eigen hand) is de korte uitdrukking voor iets terug nemen
  met de ene hand, wat men met de andere hand gegeven heeft. Dit is een
  deformatie; de daad zal zichzelf straffen.
   Geeft iemand bij wijze van siron (omzetten in iets anders) aan een ander
  een bijl, maar zou hij deze bij gelegenheid voor zichzelf benutten, dan zal de
  bijl schampen en hem zelf verwonden. Gewoonlijk kocht ik bij de mensen
  bataten op bestemd voor mijn huisjongen. Verkocht de huisjongen zijn eigen
  bataten aan mij en zou ik hem vervolgens zeggen deze bataten op te eten, dan
  wist hij zich geen raad, want etui mingil. Bij het inzamelen van de bruidsprijs
  kan een dorpsgenoot van de bruidegom bijdragen met een bijl; nadien kan hij
  bij het ontvangen van de tegengift van de verwanten der bruid een bijl
  terugnemen. Dit kan echter alleen als het om twee verschillende exemplaren
  gaat, ongeacht het feit of er ogenschijnlijk onderscheid waarneembaar is of
  niet. Bij het opnoemen van de in een bruidsprijs vervatte bijlen zal men zich
  niet beperken tot het noemen van het totale aantal, doch van ieder exemplaar
  herinnert men zich van wie het afkomstig is en in wiens handen het is
  overgegaan. Wanneer er in de bruidsprijs en in de tegengift sprake is van een
  snoer kauri-schelpen, betreft dit twee onderscheiden snoeren, die individueel
  conform de wet van het doorgeven hun weg vervolgen.
  Deze wet geldt niet enkel degene, die de ruilhandeling verricht, doch
  tevens al degenen, die nauwer verwant zijn aan de gever dan aan de ontvanger.
  Toen Bipnit Urfon als tegengift voor een bijl een varken had geschonken,
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  288
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  konden zijn kinderen zich niet bij de gasten aansluiten om van het vlees mee
  te eten (p. 211). Doordat hun vader de handeling had verricht, gold deze
  handeling ipso facto als door henzelf gesteld. Toen de oude Talarweng
  Kasipmabin een half verwilderd varken had bestemd voor zijn kleinzoon
  Kobarweng Uropmabin en dit varken tijdens de drijfjacht door Ioka Kasipmabin werd gepijld, mocht deze van het vlees geen stuk voor zich zelf
  reserveren: hij was nauwer verwant met de gever Talarweng Kasipmabin dan
  met de ontvanger Kobarweng Uropmabin. Geeft de zoon aan zijn vader een
  bijl, dan mag hij na vaders dood deze bijl niet terugnemen, doch ook zijn
  jongere broers niet. Wel zou een half-broer zich deze bijl na vaders dood
  mogen toeëigenen, omdat deze in verwantschap verder van de gever afstaat
  dan van de ontvanger.
  Doorgaans is bezit persoonlijk bezit. De woning is het eigendom van de
  vader. De boog, die hij aan zijn zoon geschonken heeft, is persoonlijk bezit
  van de zoon en niet tegelijk op één of andere wijze nog bezit van de vader.
   Geeft een derde iets aan een minderjarige, dan heeft de vader geen recht om
  over dit geschonkene te beschikken. Doet de vader dit toch, gebruikt de vader
  bijvoorbeeld de schelpen van zijn zoon zonder deze hierin te kennen, dan mag
  de zoon zich terecht bestolen achten. Het is mogelijk op grond van een onderlinge overeenkomst iets in gemeenschap te bezitten (alimnon), bijvoorbeeld
  tuinen, varkens of schelpen. Een zoon kan naar eigen keuze met voorbijgaan
  van de vader zijn schelpen in bewaring geven aan de moeder. In zekere mate
  geeft hij de moeder daarmee ook het recht zelfstandig over deze schelpen te
  beschikken. Zijnerzijds kan de zoon de gemeenschap van goederen ook weer
  ongedaan maken. Op grond van persoonlijk bezit kan een ieder wat hij wil van
  de hand doen, zonder zich te storen aan de potentiële erfgenamen. Een moeder
  kan zich rechtens niet doen gelden wanneer haar zoon 's middags in plaats van
  met zijn eigen draagnet thuiskomt met dat van een ander, ook niet als zij het
  eerste net zelf had geknoopt.
  HET DWINGEND KARAKTER VAN VRAAG EN AANBOD
  
  Hoewel zij zelf geneigd zijn het persoonlijk karakter van het bezit te
  benadrukken, blijkt uit de wijze waarop handelspartners elkaar bejegenen dat
  de notie persoonlijk bezit zeer relatief moet worden verstaan. De praktische
  gedragswijze is afgestemd op de fundamentele relaties, die men aantreft in het
  bovenpersoonlijk kader van de groep. De ouderen zijn verantwoordelijk voor
  het welzijn van de jongeren en de jongeren zijn ondergeschikt aan de ouderen.
   Een oudere broer voelt zich moreel schuldig wanneer hij niet van zijn
  suikerriet heeft meegedeeld aan zijn jongere broer; een jongere broer voelt
  zich moreel schuldig wanneer hij zijn oudere broer niet heeft laten delen in de
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  289
  
  opbrengst van de jacht op na/-alut (Jett. sacrale vogel). Op de vader rust dc
  morele verplichting de bruidsprijs te verzamelen voor zijn zoon, maar in deze
  verplichting delen zijn broers; de zoon is moreel niet in staat de vader zijn bijl
  te weigeren, zo deze er hem om vraagt. Op deze persoonlijke verantwoordelijkheid voor het welzijn van de jongere wordt een beroep gedaan via de
  gebruikelijke argumenten dena-neron in verband met primaire levensbehoeften en jol-sepneron in verband met gebruiks- en waardegoederen (p. 2Iv.); in
  het eerste geval heet het leven er mee gemoeid te zijn, in het tweede geval het
  welzijn ervan af te hangen. De persoonlijke ondergeschiktheid ligt ten grondslag aan het gebruik dat de wet van het doorgeven niet alleen de handelspartner geldt doch ook diens jongere verwanten. Tegen deze achtergrond lijkt
  de inhoud van de notie persoonlijk bezit te vervagen en plaats te maken voor
  de notie persoonlijke verantwoordelijkheid voor een gemeenschappelijk bezit.
   Deze in eerste instantie aan de handelsvorm dokinka-eron (gratis geven) en
  ka/don (behoefte te kennen geven) toekomende karakteristieken werken door
  in alle handelsvormen. Hieraan ontlenen deze handelsvormen enerzijds een
  persoonlijk gericht, anderzijds een overrompelend agressief karakter. Niet
  voor niets gebruikt men in verband met de handel de aan de strijd ontleende
  term fisilki (dappe~). Ik meen dat aan dit aspect in de handelscontacten ook
  uiting gegeven wordt in de diverse op de handel gerichte vormen van magie.
  Hier zij herinnerd aan hetgeen reeds vermeld is in verband met de omamen,
  een aan een touwtje gebonden haarlok. De bezitter van een dergelijke haarlok
  kan door te trappen tegen een ewen-alut (sacrale pandanus) zich op handelstocht van succes verzekeren in die zin, dat degene die hij iets wil vragen niet
  in staat zal zijn weerstand te bieden (p. 96). In deze con tekst past ook, lijkt
  mij, het gegeven dat ondanks de intensiteit waarmee de handel bedreven
  wordt, slechts weinig concrete handelsovereenkomsten in de openbaarheid
  terecht komen. De individuele handelspartner hoopt op grond van het onofficiële, persoonlijke contact van een transactie meer voordeel te kunnen
  behalen dan hem zakelijk toekomt.
  Voor concrete feiten moet ik teruggrijpen naar mijn persoonlijke ervaring.
  Bij voorkeur kwam men mij iets zogenaamd voor niets aanbieden wanneer er
  verder geen mensen in mijn huis waren, bijvoorbeeld net na het vallen van de
  avond. Met een stralend gezicht waaruit enkel welwillendheid en vriendschap
  af te lezen was, maar tegelijk bedachtzaam in verband met de desondanks
  altijd mogelijke aanwezigheid van anderen, hield men mij de gave voor.
   Doorgaans zonder zich van de wijs te laten brengen wanneer ik het aangebodene weigerde, hielden zij aan of legden zij het eenvoudig ergens neer, voor
  zij mijn huis verlieten. Toen ik eens op een middag met een gast door Sikintil
  wandelde, kwam één van de locale invloedrijken op mij toe met een klein stuk
  varkensvlees: 'ban-fukon, je accepteert het nu maar, want je hebt een gast,
  later kun je wel eens iets teruggeven'. Schijnbaar had hij slechts mijn belang
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  290
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  voor ogen, ik zou mijn gast een hem passende maaltijd kunnen voorsehotelen.
  Ik moet deze invloedrijke nageven dat dit motief hem zeker ook bij deze geste
  voor ogen stond. Voordat we uit elkaar gingen, had hij mij echter tevens
  terloops laten weten dat hij mijn shirt mooi vond. Elke gift is een uitdaging,
  waarop antwoord mag worden verwacht.
   Tegenover dit op eigen initiatief aanbieden van hun gaven stond een
  ogenschijnlijk onbeperkt recht mij hun noden kenbaar te maken (kaldon). Op
  grond van bepaalde uitingen mag worden gesteld dat niet ieder recht heeft tot
  vragen. Wanneer er in een dorp een varken was geslacht, wist ieder kind of hij
  bij de verdeling welkom was of niet; zo niet, dan zou het er ook niet heen
  gaan om te kijken. Wil het vragen betamelijk zijn, dan moet er een bepaalde
  relatie zijn, waarop de bij wijze van eis geformuleerde vraag kan worden
  gefundeerd. Doch welke relatie hiervoor minimaal vereist was, is mij nooit
  duidelijk geworden. Ik zelf was althans in zo'n positie geplaatst dat iedereen
  recht had mij zijn behoeften kenbaar te maken. Weigert men op een verzoek
  in te gaan, dan is het gevaar groot dat de goede naam door het slijk gehaald
  zal worden (p. 227). Zij zelf zullen echter ook niet altijd voor een vraag door
  de knieën gaan; anderzijds wordt deze afwijzing zo diplomatiek geformuleerd
  dat de afgewezene zich eerder op grond van de woorden bevestigd dan
  beschaamd moet voelen. Men verweert er zich tegen met gezegdes als:
  'natuurlijk, een bijl heb jij nodig, doch die ik heb is al zo afgesleten, dat je er
  niet veel plezier meer van zou hebben'; een goed verstaander weet echter dat
  de door hem ter keuring voorgelegde schelpen te licht zijn bevonden. Karakteristiek voor hun gedragswijze is het volgende voorval: een jonge onderwijzer
  van elders afkomstig wilde een meisje trouwen van de clan Setamanki; recht
  op een deel van de bruidsprijs had een jongen van de clan Setamanki, die aan
  de kust verbleef. Toen de onderwijzer hem in een brief vroeg wat hij wenste
  te ontvangen, antwoordde de jongen in de volgende trant: 'bapa guru, jij hebt
  mij jarenlang voor niets les gegeven, nu voel ik mij niet gerechtigd jou bij
  wijze van bruidsprijs iets te vragen, daarom vraag ik je mij niets te geven'.
   Onomwonden luidt echter het antwoord: ik stem niet in met jouw voorgenomen huwelijk met een meisje van mijn clan, blijf met je vingers van onze
  meisjes af.
  Naar ik meen bij wijze van zelfbescherming tegenover schaamteloos vragen
  voegt men sprekend over eigen bezit doorgaans hier onmiddellijk de kwalificatie tala (slecht) aan toe, bijvoorbeeld wanneer men mij bataten verkoeht en
  in het draagnet overhandigde, zei men bij voorbaat al: 'het draagnet moet ik
  wel terug hebben, het is immers toeh al erg min'. In het eerder geciteerde
  verhaal Mopsiwokom (p. 29) komt een passage voor waarin dit gebruik tot in
  het absurde wordt uitgebuit. Een man die ergens op bezoek is geweest zonder
  overigens welkom te zijn daar van hem bekend is dat hij zich niet aan de
  regels van de gastvrijheid houdt, staat op het punt weer te vertrekken, maar
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  291
  
  dan schiet hem plotseling te binnen dat hij zijn ebon tala (slecht booghout)
  vergeet. De mensen in het mannenhuis zoeken naar zijn boog, maar als zij
  niets vinden, geven zij hem één van hun eigen bogen. Even later staat hij weer
  voor de deuropening, hij stottert en is dus moeilijk te verstaan: hij had niet
  zijn boog bedoeld, doch zijn men saklop (draagnet vol met gaten). In het
  mannenhuis wordt er naar gezocht en als men het niet vindt, geeft men één
  van de eigen draagnetten. Pas weg is hij al weer terug: niet zijn draagnet, maar
  zijn takol tala (versleten bijl) was hij vergeten. Er is natuurlijk geen bijl door
  hem achtergelaten, maar de gastheren houden de eer aan zichzelf en geven
  hem één van hun bijlen. Hij komt terug: niet zijn bijl, maar zijn ekjang tala
  (hoofdtooi van casuarisveren, in slechte staat) had hij achtergelaten. Zij geven
  hem een ekjang van henzelf. Daarna blijkt hij zich te herinneren zijn reptielenpijl, 'waarvan de punt toch al los zit' te hebben laten staan. Hierop wordt
  door de gastheren gezamenlijk beraadslaagd of zij er niet beter aan doen hem
  terstond het meisje te laten trouwen, dat zij in het dorp hebben opgenomen:
  'dan zal hij ons tenminste eten komen brengen.'
  In het verhaal Dawamki, de kabong die een jongen bleek te zijn, vraagt deze
  aan het eind van zijn verblijf van de moeder en de dochter een bijl en een
  draagnet. Hij ontvangt deze ook. Ik vraag mij af of het wellicht ongepast is
  dat een gast met lege handen heengaat of dat hij in dit geval rechten kon doen
  gelden, omdat hij voor hen een varken had gepijld. Ik herinner mij dat
  aanvankelijk met name de kinderen na zich vermaakt te hebben met plaatjes
  kijken of iets dergelijks, dus na een bezoek (tekmonkulon), de neiging
  vertoonden iets uit mijn huis te willen meenemen; wat was minder belangrijk.
   In bovengenoemd verhaal Dawamki haalt deze voordat hij vertrekt heimelijk
  u:t al de huizen de bijlen en draagnetten. Even later volgt het meisje hem
  (p. 135). Is dit vragen om gebruiksvoorwerpen, zoals in boven geciteerde
  passage uit Mopsiwokom, een verkapt vragen om de dochter te mogen
  trouwen of is het aanbieden van de dochter bedoeld om hem aan henzelf
  schatplichtig te maken?
  Naast de vele, slechts binnen beperkte kring bekende handelscontacten
  tussen leden van eenzelfde clan of individuele leden van onderscheiden clans,
  treft men enkele hoogtepunten aan, die ver boven het individuele of familiale
  niveau uitstijgen en clans in hun geheel raken. Het meest opmerkelijke
  hoogtepunt is telkens weer de officiele overreiking van de bruidsprijs. Verwacht mag worden dat hierop door de verwanten van de bruid met een
  tegengift wordt geantwoord, hoewel gewoonlijk kleiner van omvang en met
  minder ceremonieel dan de bruidsprijs zelf. Minder opvallend, maar toch op
  bovenpersoonlijk niveau ligt ook de uitwisseling van giften tussen de man met
  zijn verwanten en de vader van zijn vrouw met diens verwanten in verband
  met de geboorte van een kind. Een officieel karakter tenslotte wordt ook
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  292
  
  MANNENINHETDRAAGNET
  
  steeds gegeven aan het voldoen van schulden in verband met een sterfgeval.
  Zo de betrokken dorpen ver uit elkaar liggen, wordt de officiele overdracht
  gevierd met een nacht dansen in het ontvangende dorp. Voordat men tot de
  officiele overdracht in staat is heeft zich op minder opvallende wijze op lager.
   niveau reeds intensief handelscontact voltrokken, waarbij doorgaans een belangrijke rol is gespeeld door de locale isoomki (invloedrijken). Aan de hand
  van enkele concrete gevallen zullen we elk van de boven aangeduide hoogtepunten van handelscontact in detail uitwerken.
  HET VERZAMELEN EN OVERREIKEN VAN DE BRUIDSPRIJS
  
  De term kot-sil is samengesteld uit kot, echtgenote en sil, prijs. Vaststaande uitdrukkingen zijn kotsil non-manon, lett. rondgaan om de bruidsprijs
  te vragen, gezegd van de bruidegom en zijn vader, en kotsil do-unon, lett. de
  bruidsprijs meenemend gaan, d.i. het overbrengen van de bruidsprijs naar de
  verwanten van de bruid.
  Toen loka Kasipmabin trouwde, werd de bruidsprijs bijna geheel buiten
  loka om door zijn vader Binade verzameld. De bruidsprijs, die Baman Uropmabin moest afdragen voor zijn (tweede) vrouw Asung Kasipmabin, werd
  verzameld door hemzelf, zijn vader Miminsine en door twee vaders broers
  zonen, ]olweng en Kunopmen. De bruidsprijs van Bakonsonki Uropmabin
  werd grotendeels verzameld door zijn vader Aserbir. Toen Kuweldirban
  trouwde, werd de bruidsprijs niet verzameld door zijn vader Anseripki Setamanki te Sironaip, maar door zijn moeders broer Kangfungmut Uropmabin,
  omdat Kuweldirban zich toentertijd bij de verwanten van zijn moeder te
  Iburbakon had aangesloten. Op de vraag wie de bruidsprijs heeft te verzamelen zo ]enweng Uropmabin wil trouwen, antwoordde men dat dit de taak was
  van zijn moeders broer Damenweng Kasipmabin. Ondanks de aanspraken die
  de oudste broer van de overleden vader op het kind en de moeder doet
  gelden, zijn zij bij haar verwanten blijven wonen (p. 190).
   Voor het bijeen brengen van de bruidsprijs kan de vader van de bruidegom
  zich richten tot zijn eigen verwanten en tot zijn schoonzoons. De bruidegom
  zelf kan zich hiervoor wenden tot de verwanten van zijn moeder. Toen Baman
  Uropmabin het meisje Faplep Taplor trouwde tegen een huwelijksaccoord
  met de Kasipmabin in, werd het grootste deel van de benodigde bruidsprijs
  verzameld onder moeders verwanten. Toen hij meteen daarna ook de bruidsprijs voor zijn tweede vrouw Asung had te betalen, waren er onder de
  verwanten van zijn vader slechts twee vaders broers zonen, die mee hielpen;
  de rest werd verkregen via de man van zijn te Oktsop gehuwde zuster
  Kewonip.
  Ik heb de moeite genomen van drie huwelijken de bruidsprijs nader te
  onderzoeken. Van één dezer drie beschik ik over de gegevens van wie en op
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  293
  
  welke grond elk onderdeel van de bruidsprijs werd verkregen. Voor een juist
  inzicht zouden ook de motieven aangegeven moeten worden, op grond
  waarvan de ene vaders broer wel bijdroeg, terwijl een andere zich afzijdig
  hield. Bovendien zou van elke bijdrage de reeds afgelegde weg en de verdere
  weg moeten worden nagegaan. Als ik noteer dat Miminsine, de vader van
  bovengenoemde Baman Uropmabin vijf booghouten in de Oktsop bemachtigde, is duidelijk dat zijn dochter en schoonzoon daarginds als tussenpersonen zijn opgetreden. Van deze bogen zijn sommige door de schoonzoon
  gekocht, andere door Miminsine zelf van de mensen die hij bij zijn schoonzoon aantrof. Elke boog heeft zijn eigen geschiedenis. Een consequent doorgevoerde uitwerking van elks individuele geschiedenis zou echter niet stroken
  met de aard van deze studie.
   Voor zijn tweede vrouw Asung Kasipmabin moest door Baman Uropmabin
  worden opgebracht: 1 papegaai, 3 bijlen, 3 kapmessen, 1 snoer kaurischelpen,
  5 bogen en 10 draagnetten. Van elk object kunnen de volgende gegevens
  worden verstrekt:
  1 papegaai:
  door de bruidegom gekocht van Anseripki Nalsa voor een bijl;
  deze bijl had hij gekocht voor een big van Olman in de Oktsop.
  bijl J:
  door de vader van de bruidegom gekocht van Mamin Kasipmabin in de Oktsop voor kaurischelpen.
  bijl 11:
  door de vader van de bruidegom gekocht van Ngiliweng Kaladana voor kaurischelpen; deze had kaurischelpen nodig voor
  zijn bruidsprijs; vader Miminsine heeft deze schelpen bij wijze
  van bun-fukon (betaling volgt later) elders moeten vragen.
  bijl lIl:
  door de bruidegom van mij verkregen voor gepresteerde arbeid;
  hij had deze bijl al doorgegeven aan zijn vader.
  kapmes J:
  door vabrzo Kunopmen gekocht te Kigomedip in de Oksibil
  voor een hond.
  kapmes 11:
  door vabrzo Jolweng gekocht van mobr Tikjapmut Kaladana
  voor kaurischelpen.
  kapmes lIl:
  door bruidegom ontvangen van zijn halfzuster Kewonip; door
  haar gekocht van Salki in de Oktsop voor een big.
  draagnetten: door vader aangeworven bij verschillende personen.
  bogen:
  door vader verworven bij schoonzoon in Oktsop.
   Uit bovenstaand overzicht blijkt dat er zeer weinig in het eigen dorp Jburbakon werd aangeworven. Hier tegenover staat het geval van Bakonsonki
  Uropmabin, die bijna alles binnen het eigen dorp ontving; slechts twee
  booghouten waren afkomstig van zijn moeders verwanten, overigens ook
  woonachtig binnen de Apmisibil. Terwijl Baman Uropmabin tegen een
  accoord in op eigen initiatief huwde, onderwierp Bakonsonki zich aan de
  door beide clans getroffen schikkingen. Zijn bruidsprijs omvatte de volgende
  objecten: 3 bijlen, 1 kapmes, 14 snoeren nassa-schelpjes, 5 bogen, 17 draag-
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  294
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  netten, enkele doosjes lucifers en kleren. In het geval van Ioka Kasipmabin
  werden alle elementen bijeengebracht door zijn vader binnen het gebied van
  de Apmisibil. Ioka kende alleen de herkomst van de bijlen en de kapmessen.
  De in de bruidsprijs vervatte kabong werden hem verstrekt door twee in zijn
  dorp woonachtige moeders-broers. Voor de bruidsprijs van loka moest het
  volgende worden verzameld: 5 bijlen, 2 kapmessen, 25 snoeren nassaschelpjes, 7 bogen, 10 draagnetten en 4 kabong. Als toelichting bij het
  element schelpen kan ik vermelden dat ik aanvankelijk het werk aan het
  vliegveld betaalde met kauri-schelpen en nadien ben overgestapt op nassaschelpjes.
  Doorgaans wordt de bruidsprijs overhandigd in het dorp van de verwanten
  van de bruid. Enkele gevallen zijn mij bekend dat de verwanten van de bruid
  naar het dorp van de bruidegom kwamen om de bruidsprijs af te halen. Zij
  waren bang dat op grond van de verre afstand der beide betrokken dorpen het
  overhandigen van de bruidsprijs op de lange baan geschoven zou worden.
   In sommige gevallen werd de bruidsprijs vóór, in andere gevallen na de
  huwelijkssluiting aan de verwanten van de bruid overhandigd. Men acht zich
  in deze niet aan een bepaalde volgorde gebonden. Ter illustratie laat ik hier
  een verslag volgen van de overhandiging van de bruidsprijs door Baman
  Uropmabin voor zijn bruid Asung Kasipmabin.
  Op de middag voor de huwelijkssluiting begaven bruidegom en bruid,
  vergezeld van de vader van de bruidegom en de twee vaders broers zonen, die
  actief bij het verzamelen van de bruidsprijs betrokken waren geweest, zich
  naar het dorp Fisilkop. Gewoonlijk sluiten vele mannelijke en vrouwelijke
  verwanten van de bruidegom zich hierbij aan, ook personen die niet in het
  verzamelen betrokken zijn geweest. Bij aankomst in het dorp trad de bruid op
  haar vader toe met de kabong, bestemd voor het zegeningsritueel (p. 148).
  Terwijl de vader zich met de kabong terugtrok in het sacrale mannenhuis,
  overhandigde de bruid persoonlijk aan haar moeder een kapmes. Onderweg
  had Kunopmen Uropmabin, vabrzo van de bruidegom, het door hem bijgedrp,gen snoer kaurischelpen zelf om de hals. In het dorp aangekomen ontdeed
  hij zich van dit snoer en hing het de bruid om de hals. Met het snoer om trad
  de bruid op haar broer Weripki toe, ontdeed zich hiervan en hing het
  vervolgens hem om de hals. Ondertussen legde de vader van de bruidegom de
  andere voorwerpen neer op een liggende boomstam binnen de kom van het
  dorp. Deze voorwerpen werden door de hieronder genoemde personen weggenomen met de daarbij vermelde bestemming:
  1 papegaai:
  weggenomen door broer van de bruid, doorverkocht aan vabr
  Bakajap Kasipmabin voor varkensvlees.
  bijl I:
  weggenomen door broer van de bruid, doorverkocht aan voornoemde vabr Bakajap voor een bijdrage in de voor de bruidegom bestemde tegengift.
   S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  295
  
  bijl 11:
  
  weggenomen door vader van de bruid, doorverkocht aan
  vabrzo Bubunok Kasipmabin voor een varken.
  bijl 111:
  weggenomen door vader van de bruid, doorverkocht aan
  vabrzo Binade Kasipmabin voor een kapmes, bestemd voor de
  tegengift aan de bruidegom.
  kapmes I & 11: weggenomen door vader van de bruid, in naam van diens in de
  Oktsop getrouwde dochter Kewonip.
  De draagnetten en bogen zijn alle door de vader van de bruid van de
  boomstam weggenomen; hun bestemming was de bruidegom niet bekend. Het
  overzicht toont aan, dat het grootste deel van de bruidsprijs door de ouders
  en de broer van de bruid later is omgezet in varkensvlees en varkens. Een deel
  werd besteed voor het verzamelen van de voor een tegengift benodigde
  objecten. De bruid was de laatste uit te huwen dochter, terwijl er in hun gezin
  geen Z00ns meer waren die nog moesten trouwen; de verwanten konden
  onbekommerd de waardegoederen in consumptiegoederen omzetten: varkens
  en vlees.
  Ter vervollediging van het beeld laat ik hier materiaal volgen ontleend aan
  een verslag van Bakonsonki Uropmabin. Op zijn huwelijksdag is een aan hem
  zelf toebehorend varken geslacht. De ene helft werd bestemd voor de bruidsprijs, de andere liet men in het dorp achter en vond later van daaruit zijn
  bestemming. Een poot werd gegeven aan zijn moeders verwanten in ruil voor
  twee bogen; de andere poot aan de onderwijzer, bij wie de bruid had school
  gegaan.
   Op weg naar de verwanten der bruid droeg ieder zelf zijn bijdrage in de
  bruidsprijs mee. De bruid droeg om haar voorhoofd de nassa-schelpjes en in
  een draagnet de helft van het varken en twee kabong. Bij aankomst in het
  dorp overhandigde de bruid een kabong aan de vader voor het zegeningsritueel, de andere aan de moeder. Het varkensvlees werd in zijn geheel de
  vader ter hand gesteld, die het later onder zijn verwanten heeft verdeeld. De
  andere deelnemers overhandigden hun bijdrage persoonlijk aan de bruid, die
  het doorgaf aan haar vader. Deze stapelde de goederen vervolgens op op een
  liggende boomstam: onderop de bogen, daarop de draagnetten, vervolgens de
  bijlen en het kapmes, helemaal bovenop de lucifers. De kleren zijn later
  ondershands overgereikt.
  De moeder van de bruid trad meteen naar voren om alle lucifers weg te
  nemen, met het oog op de omstanders als verontschuldiging aanvoerend, dat
  zij al lang het gemis als een pijn had ervaren. De bestemming van de andere
  goederen kende de bruidegom niet. Nadat ieder zijn deel had weggenomen, is
  men bijeen gaan zitten, genietend van de taro en bataten, die door de moeder
  en de bruid ondertussen waren bereid. Toen zij naar het dorp van de
  bruidegom waren teruggekeerd, is het daar achtergebleven varkensvlees verdeeld onder de mensen die in de bruidsprijs hadden bijgedragen.
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  296
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  In het kort de voorafgaande gegevens samenvattend krijgen wij het volgende beeld: ieder van de deelnemers neemt zijn bijdrage mee op weg naar het
  dorp van de verwanten der bruid. Pas in het dorp zelf overhandigen zij hun
  bijdrage aan de bruid. De bruid reikt haar naaste verwanten datgene toe, wat
  door hen individueel is gevraagd, d.i. haar vader, moeder, broers en zusters.
  Wat aan de verdere verwanten toekomt, wordt in een bepaalde volgorde
  neergelegd, zodat ieder het hem toekomende kan wegnemen.
  DE TEGENGIFT VAN DE VERWANTEN VAN DE BRUID
  
  De overdracht van de bruidsprijs behoort door de verwanten van de bruid
  te worden beantwoord met een tegengift. Omdat hierin minimaal een geslacht
  varken moet zijn vervat, wordt deze tegengift gewoonlijk aangeduid met de
  uitdrukking 'geven van een varken'. Vaak zijn hierbij nog andere objecten
  inbegrepen, gelijksoortig aan de elementen van de bruidsprijs. Hoe groot deze
  tegengift zal zijn hangt af van de verwanten der bruid; de bruidegom en diens
  verwanten hebben af te wachten totdat zij uitgenodigd worden naar het dorp
  van de verwanten der bruid tc komen.
  In antwoord op de bruidsprijs, ontvangen van Baman Uropmabin en diens
  verwanten, verzamelden Talarweng Kasipmabin en zijn zoon Weripki: 2
  bijlen, 2 kapmessen, 2 bogen en 8 draagnetten. Deze voorwerpen waren als
  volgt aangeworven:
  bijl I:
  verworven door Weripki van mobr
  bijl 11:
  verworven door Weripki van mobr
  kapmes I:
  gekocht door Talarweng van brzo Binade Kasipmabin voor een
  kapmes uit de bruidsprijs.
  kapmes 11:
  gekocht door Talarweng van getrouwde do Afol voor een
  kapmes uit de bruidsprijs.
  2 bogen:
  verworven door Weripki in de Oktsop
  8 draagnetten: verworven hoofdzakelijk in eigen dorp.
   Baman en diens vader Miminsine werden door Talarweng uitgenodigd naar
  Fisilkop te komen om het in de tegengift vervatte varken in ontvangst te
  nemen. Dit varken was reeds in het bezit van Talarweng voor hij de bruidsprijs
  in ontvangst had genomen. Dit varken liet hij door Baman neerschieten, met
  andere woorden, hij droeg dit dier in zijn geheel aan hem over. Toen het
  varken was geslacht en het vlees gesmoord, werden de stukken vlees door de
  vader en broer van de bruid uit de smoorkuil gehaald en neergelegd aan de
  voeten van de bruid, die op de grond plaats had genomen. Op dit varkensvlees
  stapelden zij successievelijk de draagnetten, de bijlen, de kapmessen en bovenop de bogen. De hierbij gevolgde ordening is vrijwel het tegenbeeld van de bij
  het opstapelen van de elementen der bruidsprijs in acht genomen volgorde.
  Toen de vader en de broer van de bruid zich hadden verwijderd, legden
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  297
  
  Baman en zijn vader alle andere voorwerpen weer opzij om eerst het varken
  onder hen beiden te kunnen verdelen. Voor zichzelf en zijn bruid behield
  Baman de kop en de nek; de rest van het varken kwam toe aan zijn vader. De
  vabrzo Jolweng en Kunopmen, die beiden direct in het verzamelen van de
  bruidsprijs betrokken waren geweest, hadden reeds eerder van de bruidegom
  elk wat varkensvlees en een big ontvangen. Alleen Kunopmen had nog niets
  voor de door hem bijgedragen kaurischelpen terug gekregen.
   Nadat de bruidegom en zijn vader onderling het varkensvlees hadden
  verdeeld, hebben zij de rest van de tegengift meegenomen naar hun dorp
  Iburbakon. Daar werd het als volgt verdeeld:
  bijl I:
  verkocht door vader van de bruidegom voor varkensvlees.
  bijl II:
  verkocht door broer van de bruidegom voor kaurischelpen.
  kapmes I:
  door bruidegom ter hand gesteld aan Kunopmen in ruil voor
  de door hem verstrekte kaurischel pen.
  kapmes 11:
  door bruidegom verkocht aan mobr Damdon voor kaurischelpen.
  boog I:
  door vader van de bruidegom ter hand gesteld aan een gaststrijder (p. 274).
  boog 11:
  door de bruidegom ter hand gesteld aan Mukon Uropmabin in
  ruil voor een voor de bruidsprijs bijgedragen boog.
  draagnetten: 1. bruidegom
  1. moeder van de bruidegom
  1. broer van de bruidegom
  2. bruid
  3. vader van de bruidegom met de volgende bestemming:
  1. voor zichzelf
  1. voor broer
  1. voor schoondochter.
  Uit dit laatste blijkt dat de vele draagnetten niet voor gelegenheden als
  bruidsprijs en tegengift worden bewaard, doch na als zodanig van dienst te
  zijn geweest gewoon in gebruik worden genomen. In zekere zin geldt dit voor
  al de in bruidsprijs en tegengift vervatte voorwerpen. Wat ontvangen wordt,
  wordt ook bijna onmiddellijk weer in het gewone handelsverkeer opgenomen
  of naar bestemming gebruikt.
   In bovenstaande overzichten stoot men op het eerder vermelde verschijnsel
  dat een boog, bestemd voor de bruidsprijs, werd terugbetaald met een boog,
  afkomstig uit de tegengift. Deze op zich weinig aantrekkelijke ruil wordt voor
  de betrokkene naderhand vergoed. Op grond van zijn bijdrage in de bruidsprijs heeft hij recht op een deel van het bij deze gelegenheid beschikbare
  varkensvlees. Tuki Urópmabin toonde zich verontwaardigd, toen zijn vabr
  Kangfungmut bij gelegenheid van het huwelijk met zijn derde vrouw hem niet
  bedeelde met varkensvlees, hoewel Tuki als bijdrage voor de bruidsprijs een
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  298
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  bijl had verstrekt. Bij de verwanten van de derde vrouw van zijn vaders broer
  Kangfungmut is Tuki zijn bijl terug gaan halen.
  Door bij te dragen in de bruidsprijs van iemand anders kan een trouwlustige jongeman soms de aan zijn eigen bruidsprijs nog ontbrekende elementen bemachtigen. Van de vader van een bruidegom wordt overleg en doorzicht
  gevraagd om bijvoorbeeld een kapmes in ruil te geven voor de noodzakelijke
  kaurischelpen, ondanks het feit dat hij voor de bruidsprijs van zijn zoon ook
  kapmessen nodig heeft, waarvoor dan weer andere relaties moeten worden
  aangesproken. Het bijeenbrengen van al de onderscheiden elementen van een
  bruidsprijs is praktisch alleen uitvoerbaar voor degenen, die over vele connecties en relaties beschikken. Tegen deze achtergrond moet de terloops vermelde uitspraak worden gewaardeerd dat een isoomki gelijk Bipnit Urfon
  voor vijf personen de bruidsprijs had verzameld (p. 209v.).
  'INPLAATS VAN HET KIND'
  
  Als een kind levensvatbaar blijkt te zijn, hebben de verwanten van de
  moeder recht op een betaling, welke wordt aangeduid met tena-sibi (lett.
   inplaats van het kind). Door hen wordt het tijdstip van betaling nader
  bepaald. In de praktijk blijkt men doorgaans bij ieder kind iets anders te
  vragen, bijvoorbeeld voor het eerste kind een kabong, voor het tweede kind
  kaurischel pen, voor het derde kind een stenen bijl, etc. Hieruit valt reeds te
  concluderen dat deze vorm van contact gewoonlijk beperkt blijft tot het
  gezin, waarin het kind is geboren en de ouders of broers van de moeder van
  het kind.
  Dat er van het tena-sibi een veel grootser gebeuren kan worden gemaakt,
  dan mij door mijn informanten was voorgehouden, bleek toen ik over dit
  onderwerp Baman Uropmabin aansprak. Deze gaf mij het volgende verslag van
  de tena-sibi voor zijn oudste zoon Kobarweng. Zijn schoonvader Talarweng
  Kasipmabin had aan Baman om nassa-schelpjes gevraagd om aan dit gebruik te
  voldoen. Door Baman, diens broer Alutbali en hun vader Miminsine werden
  hiertoe 15 snoeren bijeen gebracht; hierbij kwam nog een snoer van Baman's
  vabrzo Kangfungmut en een snoer van Baman's vabro Nofutwok. Toen zij het
  gezamenlijk gingen overreiken, droeg de vader van Baman, Miminsine, de
  snoeren om zijn voorhoofd. Aan het kind Kobarweng zelf viel de taak toe de
  snoeren aan Talarweng te overhandigen; het kind was op de schouder mee
  naar diens dorp genomen. Talarweng beantwoordde later dit gebaar met een
  half varken; conform het overreiken van de snoeren schelpen stelde hij dit
  varkensvlees ter hand aan zijn kleinzoon.
  Omdat echter alleen de schoonvader iets had ontvangen, is Baman opnieuw
  aan het verzamelen gegaan, bestemd voor de andere naaste verwanten van zijn
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  299
  
  vrouw. Van een moeders broer ontving Baman hiertoe een draagnet. Zijn
  schoonmoeder had gevraagd om kauri-schelpen. Baman had daar op dat
  moment niet de beschikking over; daarom heeft hij aan bovengenoemde
  moeders broer nassa-schelpjes gegeven met de opdracht deze voor hem om te
  zetten in kaurischelpen. Zelf ruilde Baman nassa-schelpjes voor een draagnet.
  Een boog ontving hij van zijn broer Alutbali, die hem verstràt was door een
  broer van zijn vrouw. Tijdens de ceremoniele overreiking door het kind,
  kwamen de goederen als volgt terecht:
  bij mova Talarweng twee draagnetten en een boog
  bij momo Wakon het snoer kauri-schelpen
  bij mobr Weripki zes snoeren nassa-schelpjes.
  Voor haar kaurischelpen heeft momo Wakon via haar In de Oktsop
  getrouwde dochter Afol een groot stuk varkensvlees gekocht. Mobr Weripki
  kocht voor zijn nassa-schelpjes een big.
  De overreiking van de tena'sibi werd nu door Talarweng beantwoord met
  een heel varken. Baman heeft het varken gedeeld met zijn vader Miminsine en
  zijn broers Alutbali en Ngulanweng.
  Alleen voor het eerste van zijn drie kinderen heeft Baman momenteel de
  tena-sibi voldaan. Volgens zijn zeggen is hij van plan aan deze verplichting
  voor zijn tweede kind te voldoen, wanneer dit kind groot genoeg is om de
  hem toekomende rol in het ceremonieel te vervullen. Niet onmogelijk is, dat
  gebrek aan middelen voor tegengift bij de ontvangende partij in het uitstellen
  van het ceremonieel een woord meespreekt. Sterft een kind, voordat aan de
  tena-sibi is voldaan, dan hebben de verwanten van de moeder van het kind
  recht op abol-min, hetgeen omschreven kan worden als schuld in verband met
  een dode.
  