text: Evenwel stond in vers 1566 weer: botipak pootung. Mogelijk zijn beide verklaringen goed; toch wijst het parallelisme op sirihpruim.
  182 ~, epitheton bij manang, betekenis niet bekend.
  184 N gaja S , de naam van een vrouw om haar schoonheid en vrouwelijke vaardigheden
  beroemd. Deze naam wordt hoffelijk gegeven aan de echtgenote van de gast
  186 [ndP, een veel voorkomende vrouwennaam.
  39
  
  "Nama nti' nabar tai udah nadai kala' mèh datai nginau garam Lawai;
  "Sema' ka-aus na'mah kala' nginau sungai;
  "Sema' kalapar tai udah nadai kala' datai ngiga' pamakai;
  190 "Nti' gauk-rindu nadai kala' datai namuai".
  Seleka djerita sadua njau djampat njaut;
  Sigi' djaku' njau djampat njambut;
  Basaut basasinga' -singa' ;
  Batimbal njau batingka'-tingka'.
  195 "Apa ku tapuk ka ari sumbuk bulan badjalan?
  "Apa ku amun ka ari tahun padi dimakan?
  "Ku to' datai, uan, dasuruh Tunang Ambai minta' tingkas berambai,
  "Nti' adai tai badjuntai aba' langgai pauh djenggi;
  "Ku dasuruh Tunang Karakau minta' sibau tai tumbuh da kasau
  [buluh laki;
  200 "Ka' minta' kemantan, ngusung uan, tai tumbuh da djamban
  Seleka djerita Manang Kamara' djampat njaut:
  [Pangiran Adji.
  "Ninga-ninga mèh anak akan-akan;
  "Ninga mèh lantang ku ajam-ajam;
  "Ninga mèh utjuku neman-neman.
  205 Buah njempelah kami da Laut Mempawah panéka mèh nutuh;
  "Rian kelabuan tada' nu' kami da Laut Matan panéka ngaruruh;
  "Tada' uri' nu' kami ke bung kili' ai' badapi' aba' pangkal
  [pangerang;
  "Uruh sigi' majuh panéka ngaruruh bakamuh aba' kemajau pegang;
  "Lensat sigi' bangat tengan nelu' geragandjang.
  210 "Sibau lebau tengan bapungu' ;
  "Rian kelabuan tengan bakalu' ;
  "Buah njempelah tengan radu'''.
  Teka angkat laki Talap Djelawat nadai mang-mang;
  Teka ambau Tunang Karakau Burung Kiau nadai lagi' bula' balang.
  215 Teka dagusung njau daguang;
  Dakanar njau dapangkang;
  Dagembar njau dadenjang.
   Njau dadjapai ia tunggal tangkai;
  N j au dami' ia tunggal uti' ;
  220 Njau dadjamah ia tunggal buah;
  N jau disa ia tunggal leka;
  187 Mbar, geen zout meer hebben, van tabar, zoals lapar betekent geen rijst meer
  hebben.
  40
  
  op? / Want als gij geen zout meer hadt, kwaamt gij nooit dit zoeken
  te Lawai; / "In geval gij dorst hadt, kwaamt gij nooit de rivier zoeken; / "In geval gij honger hadt, kwaamt gij nooit hier eten zoeken;
  190 "In geval ge heimwee voeldet, kwaamt ge nooit hierheen als gast". /
  Zo loopt het gesprek van beiden, elkaar vlot antwoordend; / Een
  samenspraak in snel antwoord; / In woord en wederwoord; / Over
  en weer.
  195 "Wat zou ik verbergen vanaf de dageraad tot aan het opkomen der
  maan? / "Wat zou ik verheulen vanaf het begin tot het einde van het
  rij stj aar ? / "Ik kom hierheen, mijn heer, in opdracht van mijn beminde bruid om te vragen een tros tingkas-vruchten, / "Als er zijn, neerhangend tezamen met de overhangende pauh-djenggi; / "Ik ben gezonden door mijn geliefde bruid om te vragen sibau-vruchten groeiend
  aan rijk vertakte bamboe;
  200 "Ik kom naar U om te vragen kemantan-vruchten, die groeien op het
  vlot van Pangiran Adji. / Aldus luidt het snelle antwoord van Manang
  Kamara' : "Luister, gij mijn dierbaar kind; / "Luister, gij mijn spruit,
  die ik zo liefheb; / "Luister, gij mijn bloedeigen kleinzoon.
   205 "Onze wonderbare vruchten van Laut-Mempawah, neem ze zoveel gij
  wilt; / "Onze rijk-dragende durian's zijn talloos te Laut-Matan, laat
  ze vallen zoveel gij wenst; / "Overvloedig onze uri' -vruchten ginds
  stroomaf aan het water, dicht bij de pangkal-bomen in het oude bos; /
  "Uruh-vruchten ook vele, stoot ze af naar hartelust, gemengd met
  kemajau-pegang; / "Lansat ook overvloedig als eieren van de grote
  mier;
  210 "Sibau's dicht opeen in dikke trossen; / "Durian-kelabuan volrijp; /
  "Njempelah-vruchten doorrijp". / Dan staat de man van de Happende
  Vis op en aarzelt niet meer; / Dan vertrekt de dierbare bruigom van
  de Béo zonder te talmen.
  215 Hij rept zich ijlings voort; / Hij nadert (de plaats), komt dichter
  bij; / Hij is er, heeft de plaats bereikt. / Hij grijpt naar elke tak; /
  Hij neemt van elke boom;
  220 Hij pakt van iedere vrucht; / Hij proeft van elke pit; / Hij snijdt af
  197 Deze regel moet met de volgende tot één regel worden verbonden.
  202 akan-akan, van an<Jkonda, een vriendelijke aanspreking.
  207 pangerarn, oud, secundair bos.
  41
  
  Njau dasajat ia tunggal ketjap.
  Teka disi' ka landji' aba' tarandjang;
  Dakatung ka ladung aba' tangkalang.
  225 Temu' djalai badu', udah djalai bajah.
  Teka dagusung ia bandung sarungkung kadjang;
  Guang perau timau mang;
  Djungah bidar dinang pakedjang.
  Dasimpan baban tjukup semua;
  230 Apis tjawis tjukup pangkira.
  Teka angkat laki Talap Djalawat nadai lagi' mang-mang;
  Nge1asebu nuna' abu numpu ka punggang balilang ;
  Teka lajau nuna' kapau tunggalladang;
  Tepalangkung nuna' atung da pangum burung kempat tiang;
  235 Teka taketik nuna' manik umbang patebang.
  Datji kamudi pangidung munsang;
  Kena' tumpa' leban tulang;
  Katung dajung ka bung kabelakang;
  Kajuh kisai upa ngisai djala tengang.
  240 Teka mensujung upa burung terbai;
  Teka madju upa dje1u sigat baguai.
   Sema' katumpul isau ia nadai ngansah;
  Lepa tulang nadai balengah;
  Sema' kaäntjur liur ia nadai ngaludah.
  245 Teka gusung pengkal djalai basinggah;
  Gusung pengkalan djalai rumah;
  Nudju ntuk tungul njunan;
  Nudju tepu batu laman;
  Ngusung pengkal balai kasiban.
  250 Timbau sekiping njau deming ka tebing, dimai ka pantal ;
  
  223 land;i', een hoge, ronde, open draagmand, gevlochten van gespleten bladstelen
  van d;aung (vg!. vers 43) vooral om padi van het veld naar huis te brengen.
  tarU4UlJ;tJJng, een kleiner soort mand, als land;i'.
  224 ladung, draagmand bestaande uit een draagplank met opstaande randen van
  cirkelvormig gevlochten rotan, welke naar buiten kunnen worden gebogen om
  meer te kunnen bevatten, waarna zij met rotan over de barang heen worden vastgebonden; in gewone spreektaal meer genoemd d;arai.
  ttJJngkaltJJng, een grote, ronde mand met vierkante bodem van gespleten rotanrepen
  op kleine afstand van elkaar over de hele lengte met rotan tezamen gebonden
  (dilalin); vooral gebruikt voor inzameling van vruchten. Toogkalang is uitsluitend
  een kano-woord, in gewone taal heet zo'n mand d;uah.
  42
  
  en proeft van ieder stukje. / Dan zijn zijn draagmanden gevuld; / En
  tilt hij zijn manden op.
   225 Het is voldoende om op te houden, hij is klaar en heeft genoeg. / Hij
  gaat naar zijn sampan met palmbladeren dak; / Loopt naar zijn prauw
  met opgebouwde boorden van mang-hout; / Hij ziet zijn bidar met
  palmblad bedekt. / Hij bergt zijn zaken, alles voldoende;
  230 Volledig en klaar al zijn bagage. / Dan vertrekt de man van de Happende Vis en talmt niet meer; / Snel als de as voor de pijp van de
  blaasbalg; / Hij vliegt heen als een pakje watten (voor een windstoot) ; / Schiet weg als een pijl van het blaasroer in het lichaam van
  de vlaggen-drongo;
  235 Vliegt heen als wegspringende houtsplinters bij het kappen van
  bomen. / Hij ordent de achtersteven slank als de snuit van een civetkat; / Hij grijpt de pagaai van beenhard leban-hout; / Hij pakt de
  roeiriem achterwaarts zittend. / De pagaai doet het water kolken, als
  wanneer men uitwerpt een werpnet van tengang-weefsei.
  240 Hij ijlt voort als een vliegende vogel; / Snelt vooruit als vlug vlietend
  wild. / Al is het mes bot, geen tijd het te slijpen; / Al zijn de leden
  vermoeid, geen tijd om te rusten; / Al welt het speeksel op, geen tijd
  het door te slikken.
  245 Hij vaart voort naar de plaats van bestemming; / Vaart voort naar de
  aanlegplaats van zijn huis; / Hij richt de sampan naar het houtblok
  bij de badplaats; / Stuurt naar de stenen aan de oever; / Houdt aan
  op de aanlegplaats der prauwen.
  250 De sampan vaart langs de kant en meert tegen de oever; / Wordt
  
  225 temu', of temlJu', tot aan, bereikt.
  227 timau of timboo, de rand van een djalur (dug-out) opbouwen met planken.
  228 djungah, zien van boven af met gestrekte hals of lichaam.
   232 baliloog, het kleine bamboe-pijpje onder aan de twee wijde bamboe-kokers met
  zuigers van kippeveren, welke als blaaspijp dienen voor de Dajakse smidse;
  baliloog is een kana-woord, in gewone taal spreekt men van kasiung.
  234 do poogum, lett. in de bek; Sinji merkte op, dat bedoeld werd in het lichaam,
  maar "da poogum njamoo bunji", "da poogum klinkt mooi", euphonie dus.
  235 _ik, de betekenis van dit woord was Sinji niet duidelijk; in gewone taal wordt
  het niet gebruikt; het houdt verband met vèrweg springen, want neervallend
  zaagsel wordt ook umbang genoemd maar niet memik.
  247 ntuk, een paal, hier synoniem met tunggul njunoo, een houtblok bij de badplaats
  om kleren en zeep op te leggen bij het baden. Oorspronkelijk zou, volgens Buan,
  ntuk een soort offerpaal zijn geweest: tiang kaju jang dipudja.
  250 deming of de-mbi>ng, langs varen; vgl. ngembing dtinding (vers 50).
  dWnai, van imtJi of imbtd, dicht bij.
  43
  
  Datantjang da batang sengkuang nudjai;
  Tambit sakapit tali sakapai;
  Gusung ka udjung djambu bunjai.
  Teka dakatung ia ladung paba J tengkalang;
  255 Dami J landW paba J tarandjang, dema' kampil djaung.
  Keba J rengung patung Tunang Untung Djera Tangkung teka munji
  Ginsit tumit munji rintit kaju babajang;
  [tedung pamentan sarang:
  Biuh tubuh badjalai djauh munji sinuh numuh bunga sengkabang.
  Teka niti djalai lendat tai dababat ganang-ganang;
  260 Niti djalai bingkuk, tai upa manuk nitir tunang;
  Nidjak labak litjak dasurung ungak papung batang;
  Niki' bukit tingi' dapulah utP tangga' buang.
  Datai ka pian Tunang Padan Dudu Bajan, nadai mani J :
  Datai ka tangga' teka datiki' ;
  265 Datai ka ruai teka manuduk diri J ;
  Datai ka pintu tukang sekali' ;
  Datai ka bilik teka manuduk diri'.
   Teka ngumai bini tai olèh meli sapasu padi;
  N gumai tunang tai olèh ngupang ka mampalang kudi;
  270 Teka ngumai amai tai olèh ngibai ka salai tudjuh ambung paningi'
  Dadinga lagi' bedau bareti, dapening lagi' bedau bateli ;
  [ diri
  Dadinga njau bateli, dapening njau bareti.
  Teka ngisai katjinai Njai Tangkup Langai lambar katjambang ;
  Muka' kumu' radu' da tampang;
  275 Bali manjeti olèh nengkebang;
  Ngiba' besa' bala' tampang.
  252 sakapit, syn. sakapai, een touw van meerdere rotans in elkaar gedraaid, dipit.
  255 dl!'ltW' kampil djaung, deze woorden staan hier niet op hun plaats, zoals het rijm
  reeds uitw~ist; het is blijkbaar een stuk van een volgende regel, welke moet
  luiden: Dema' kampil djaung rirang, hij neemt op de rug zijn draagmand van
  gespleten &jaung (vg!. vers 43).
  258 numuh of numbuh, opwekken, doen ontstaan, van tumbuh.
  sVnuh, e!!n droge wind, in 't bizonder in de droge tijd.
  259 lendat, van een weg gezegd, niet meer pijnlijk voor de voetzolen wegens allerlei
  scherpe stompen.
  261 ungak of unggak, opwippen.
  268 sapasu padi, een maat gelijk aan 25 gen tang ; 1 gen tang = 10 léng of mok of
  melkblikje
  2~ K.G.
  269 ngupoog, een oud woord, "bahasa alus benar", een zeer precieus woord voor kopen
  met goud of edelstenen.
   =
  
  44
  
  gebonden aan de overhellende stam van een sengkuang--boom; / Wordt
  vastgemaakt met een ineengedraaid rotan-touw; / Aan een tak van
  een djambu-boom. / Dan neemt hij op zijn grote draagmanden ;
  255 Tilt op zijp landW-mand en de tarandjang en zijn licht rugmandje. /
  Zoevend gaan de benen van de gelukkige bruidegom der Rode Snavel,
  als het geluid van een cobra die zijn nest bewaakt; / Zijn hielpezen
  kraken als het geluid van wiegende boomstammen; / Zijn draaiende
  romp ruist in snelle gang als het geluid van de droge moeson, die de
  tengkawang-bloesem wekt. / Hij volgt een effen pad, breed opengekapt;
  260 Dan weer een bochtig pad, draaiend als een dansende haan om zijn
  wij fje; / Hij stapt door het modderig moeras over opwippende stukken boomstam; / Beklimt een hoge heuvel over een trap van stukken
  hout tegen de helling. / Hij komt aan de badplaats, de trouwe gade
  der Trippelende Parkiet, maar neemt geen bad; / Hij komt aan de
  huistrap en gaat deze op;
  265 Hij komt op de galerij en gaat even zitten; / Hij komt bij de deur en
  stoot deze in één keer open; / Hij komt in het woonvertrek en zet zich
  neer. / Dan roept hij zijn vrouw, die hij heeft geworven met vijf en
  twintig maten rijst; / Hij roept zijn bruid t die hij heeft gekocht met
  een stuk edelsteen;
  270 Hij roept zijn lief, voor wie hij heeft gegeven zeven grote manden met
  gerookt vlees. / Zij hoort iets maar verstaat nog niet, verneemt iets
  maar begrijpt nog niet; / Zij hoort weer en begrijpt nu, zij luistert en
  verstaat nu. / Dan werpt zij, Vogel-met-fraaie-staart, haar katjinaideken van zich af, haar gebloemde katjambang ; / Zij slaat open haar
  deken met bruinrode baan;
  275 Haar bali-weefsel met eigen ontworpen patroon; / Haar linkerhand
  slaat opzij het kleed met crême-kleurige rand. / Dan schrikt hij bij het
  
  mampaloog, classificator, een stuk. Dit atles is wel weer hyperbolische lofprijzing;
  voor de werkelijke adat of betaling van de man geëist, zie Bij dr. Deel 106, p. 9
  en 10.
   273 katjinai, een stuk fraai gebloemd katoen vroeger bij Chinezen gekocht, nu nog
  slechts als erfstuk bewaard.
  katjam!Jang, hetzelfde als katjmai, maar katjambang genoemd, indien gebruikt
  bij de dans.
  275 bali menjeti, ikat-weefsel, gebruikt als deken, met eigen ontworpen patroon.
  In de Mengap wordt dit weefsel ook herhaaldelijk vermeld, vgl. vers 594 e.v.
  (Dunn, o.c. Anthropos 9, p. 894 e.v.).
  nengkebcmg, zelf uitpiekeren, ontwerpen.
  45
  
  Dia' ia tekanjau meda' Tunang Ampi' njau kurus njelipi' upa
  Meda' mata djaga upa dalujang;
  [ènèk berui-' agangi
  Meda' kulit ngalamun tulang;
  280 Dia' ia meda' tulang rusuk tau' dabilang.
  "Ninga di' Amai, to' pedalai unai tai njamai bau semangi;
  "Ninga di' Tunang Untung, to' tambung teretung tumas serenti;
  "To' rian ke1ebuan mempala' sapi;
  "To' pungu' sibau radu', ninga di' Tunang Angku, tai manis nge1i;
  285 "To' tandan sibau masam, Tunang Padan, asa pun tebu;
  "To' sibau manis asa kandis buah kaju;
  "To' rian lusi', di' Tunang Anti',dasilo' sigi' tumas setadjau baru;
  "To' rian benak dasilo' namiak nadai sampai semangkuk batu".
  Teka ngentai gadai Njai Tangkup Langai ninga andai Tunang Amai
  [ mun j i ruai la1ang;
  290 Teka dengut kadengut munji angkis njengkudang;
  Teka dengu kadengu munji mpisu umang.
  "Ngapa mèh munji tai tunsang ngamunga lenga'?
  "Munji orang bedjalai tai tunsang kepala' ?
  "Pia' kala'· batu begaring ka bukit?
  295 "Kala' udjan, mèh Tunang Padan, babalik ka langit?"
  Teka ngerising gigi laki Buluh Bensi ninga bini, upa api derai
  [mengerang;
  Teka teginsit tatjak se1it mansau ka langit djemaringang;
  Teka nganja' tatjak lantjung mansau ka Silung be1akang Padang;
  Teka nganja' tatjak da njawa mansau ka Djawa batap daun la1ang.
  300 Oleh badu'mah sedua balunga', ba-uti'-uti' ;
  Badu' bakanunjum bakenangidji'.
  284 pungu', dicht opeen; wel te onderscheiden van /nmggu', een dode boom.
   285 In deze verzen spreekt een vorm van humor welke bij ons minder ontwikkeld is.
  Men noemt deze vorm kata terbalik, omgekeerd spreken, het tegenovergestelde
  zeggen van wat zou moeten, een vorm van humor welke in het dagelijks leven
  zeer geappreciëerd wordt. Perham wijst in een voetnoot bij zijn vertaling van
  ,,Klieng's War-Raid to the skies" ook op dit soort tegenspraak: "A mystifying
  contradiction, specimens of which are found in other songs, as when Ini Manang
  gives this puzzIing answer to an enquiry about distance: "H you start in the
  morning, you will be a night on the way; if you start in the evening, you will
  get there at once." So above, KIieng spoke of the same house as long and short".
  (H. Ling Roth l.c. Vol. 1, p. 321).
  291 umong, wees; toegevoegd wegens rijm.
  295 Buluh Bensi, een neushoornvog~lt fraaie, witte kuifveren, Berenicornis comatus
  (Raffles). In 1936 gaf schrijver i een artikel over neushoornvogels in "De Tropische Natuur" bij een foto v deze vogel als inheemse naam buluh (Kantoeks).
   46
  
  zien van zijn beminde bruid, mager als vel over been, als het (broedend) wijfje van de neushoornvogel; / Ziende de heldere ogen diepliggend in de kassen; / Ziende de huid slechts bedekkend de beenderen;
  280 Daar ziet hij haar ribben, die men kan tellen. / "Luister, gij mijn lief,
  hier heb ik broodvruchten met heerlijk aroom; / "Luister, gij gelukkige bruid, hier zijn wilde durians van één renti groot; / "Hier heb
  ik kelebuan-durian's, zo groot als het hoofd van een sapi; / "Hier
  een dikke tros volrijpe sibau's, luister gij di~rbare vrouw, zo zoet als
  wat;
  285 "Hier een tak zure sibau's, schone bruid, smakend als suikerrietstengel ; / "Hier zoete sibau's smakend als zure kandis-vruchten; /
  "Hier durian's met dun vruchtvlees, 0 gij geliefde gade, één afgeschraapt
  kan een nieuwe tempajan geheel vullen; / "Hier malse durian's, door
  een kind afgeschraapt, nog geen aarden kom vol". / Dan moet ze
  zachtjes lachen, de vrouw, Vogel-met-fraaie-staart, horend de woorden van haar geliefde bruidegom, als het roepen van de argus-fazant;
  290 Zacht klinkt haar lach als een kirrende egel (in zijn hol); / Zwakjes
  lachend als de roep van de mpisu-vogel (in de struiken). / "Waarom
  praat je toch (zo mal) als de omgekeerde lenga'-bloemen? / "Als
  iemand die op zijn hoofd loopt? / "Alsof ooit een steen tegen de
  heuvel oprolt;
  295 "Alsof ooit de regen, mijn geliefde man, naar de hemel terugvalt". /
  Als de man van Buluh Bensi zijn vrouw zo hoort, komen glimlachend
  zijn tanden bloot als gloeiende vuurkolen ; / Terwijl zijn lippen verschuiven stralen de koperen hulzen (van zijn tanden) tot aan de hoge
  hemel; / Dan verschijnt het gouden bekleedsel, stralend tot Silung,
  voorbij: Padang; / Dan wordt zichtbaar het goud in zijn mond, stralend
  tot Java, waar men de huizen met alang-alang dekt.
   300 Doch nu houden zij op gekheid te maken met elkander; / Nu staken
  ze het lachen en schertsen met elkaar. / Zij neemt nu een tros van de
  
  De Kantuk-Dajaks staan in taal en adat het dichtst bij de Mualangers.
  297 tatjak seUt, een huls van koper of zilver, die over de tanden wordt geschoven
  (selit). Deze hulzen maakte men vroeger zelf; tegenwoordig is nog het ideaal
  van menig Mualang-jongen en -meisje zoveel mogelijk goud in de mond te hebben,
  waarvoor men nu naar de Chinese "tukang gigi" gaat.
  298 tatjak lontjung, tandenhulzen gemaakt van koperen armbanden of lantjung.
  Stlung, volgens Sinji een oude naam voor Padang op Sumatra.
  300 bllkenangiàji', van kenidji', even zijn tanden laten zien uit spot of vrolijkheid;
  in Kana-taal dit woord verlengd tot /Jaketnangidji' terwille van het rhythme.
  47
  
  Teka dadjapai ia tingkas baramai tungal tangkai;
  Njau dadjamahia tungal bengkah;
  Njau dami' ia tungal igi' ;
  305 N jau da-isa ia tungal leka;
  Njau daketjap ia tungal sajat.
  Teka sedenang tama' ruang;
  Teka nenguli tama' gigi;
  Teka bagurung tama' rekung;
  310 Teka kenjang njau bakasang-kusung;
  Teka kenjal nuna' buntal dasemung;
  Teka penuh nuna' daluh da Lubuk Bintung;
  Teka bisi'mah tuni' salipi dagantung.
  Baru'mah njawa Punai Ara udah ngisa sera tai ulih laki ia ari
  315 Baru'mah kaki ia ka' badjalai;
  [tanah Djawa kas makai;
  Baru'mah tubuh ia ka' babuang-buai;
  Baru'mah djari ia kas mentjapai.
  Sanara rinda dabunga,
  Sakaju nu' ku gemi da pungang panti;
  320 Olèh njawaku djarita ka Punai Ara udah ngisa sera olèh laki ia ari
  Gigiku nenili ka bini ia mudji laki.
   [tanah Djawa,
  "Sadja kering mah tulang, mèh tunang, dagemar ka bes i ;
  "Sadja terik mah urat dagemar ka tansi;
  "Sadja lantang mah penjuan, mèh Tunang Padan, dagemar ka tabu'
  325 "Sadja djaga mata, mèh Tunang Peradja, daganti sigi.
  [tali;
  "Sadja ngai mah ku djerara' nuna' amin padi;
  "Sadja ngai ku unjam nuna' punggang lidi;
  "Sadja ngai ku ruat, mèh Tunang Padat, nuna' pon tebu rempi".
  Batimal sedua njau batingka' ;
  330 Basaut sedua njau basasinga'.
  306 sedenatng, ook sedendarng, zeer lekker.
  310 dasemung, semung of sernbung, opblazen.
  311 da/uh, een lange prauw met opgebouwde boorden.
  Lubuk Bintung, een vroeger zeer visrijke diepte in de Belitang-rivier boven
  Ba/ai Sefruak.
  nuna' of nunda', navolgen.
  313 sera, begin van zwangerschap en overdrachtelijk voor bizondere spijzen, waar een
  vrouw in zulke omstandigheden naar verlangt, alsook het verlangen zelf: njera
  to', njera nja', naar dit of dat verlangen.
  318 gemi of gembi, een kleine boom.
  pungang of pwnggang, rand, uiteinde.
  zure tingkas-vruchten; / Zij grijpt van elke soort wat; / Zij pakt van
  alles iets:
  305 Zij proeft van iedere pit; / Zij smaakt van elk afgesneden stukje. /
  En overheerlijk glijdt het naar binnen; / En honigzoet gaat het door
  haar tanden; / (Smakelijk) klokkend door het keelgat.
  310 Zij is voldaan, geheel bevredigd; / Bolrond als een opgeblazen kogelvis; / Vol als een prauw aan de (visrijke) Bintung-diepte; / De buik
  gevuld als een hangende, volle zak. / Zodra de mond van de Vruchtduif de spijs heeft geproefd door haar man van Java gebracht, is haar
  eetlust teruggekeerd;
  315 En willen haar benen weer lopen; / En wil haar lichaam zich weer
  bewegen; / En willen haar vingers weer grijpen.
   Een senara-boom rijk bloeiend,
  Ik heb een gemi-boom (staan) aan het eind van het bruggetje;
  320 Mijn mond heeft verteld, hoe de Vruchtduif de begeerde spijs heeft
  [geproefd, door haar man gebracht van Java-land,
  Nu zullen mijn tanden vertellen, hoe de vrouw haar man bezingt.
  "Hoe sterk zijn uw benen, gij mijn bruidegom, zo sterk als ijzer; /
  "Hoe taai zijn uw spieren, sterk als vistouw ; / "Hoe lang is uw adem,
  mijn edele gemaal, gelijk een rol touw;
  325 "Hoe sch~rp uw ogen, mijn dierbare echtgenoot, als het damar-pitje
  (van de ziener). / "Tot geen prijs wil ik van u scheiden, als de rijstkorrels in een draagmand ; / "Tot geen prij s van u losraken, als de
  punten der latjes ( uit het weefgetouw); / "Tot geen prijs van u
  scheiden, gij mijn schone bruidegom, als een ontwortelde suikerrietstengel" . / Een samenspraak der getweeën over en weer;
  330 Een gesprek met elkander in woord en wederwoord. / "Zou er iets
  
  322 dagemor van gemor of gembar, gelijk.
  325 peradja, eigenl. heimelijke geliefde, evenals amai of amb~; hier echter synoniem
  voor dierbare.
  sigi, een klein kopje gevuld met damar alleen gebruikt door de ziener, waarmee
  hij allerlei kwade geesten bezweert, welke zeer bang zijn voor dit lampje.
  326 ngai of nggai, niet willen.
  amin of ambin, een kleine open draagmand van rotan gevlochten, mond en bodem
  even wijd, met band van boomschors op de rug gedragen = damin, zonder b.
  327 unjam, losschieten van de kleine latjes, lidi, uit het weefgetouw, zodat het weefsel
  opnieuw moet worden opgezet. De latjes zijn gemaakt van bamboe of bemban
  (Donax arundastrum) of aping (een palmsoort).
  49
  4
  
  "Kira ngamo' di', Tunang Angku', njau dapeliskas;
  "Teka kira mimpi njau kukebau lepas".
   Ari diganti Buluh Bensi udah makai mawang muni, bukai malam;
  Randang dabilang udah makai selang mawang, bukai bulan.
  335 Teka mutut Ruai Bangkut nuna' madu ngkalulut;
  Niau bisi' nuna' madu muanji';
  Njau mentan nuna' madu ranjuan;
  Njau njemung nuna' madu rangung.
  Keba' kandung kaniung Kuku' Anggung njau pengudjung menteran;
  340 Kandung melai ntung Njai Pantai Punai upa ka' njuntai ka djalai
  Kandung mia' ntung Punai Djangka tuntun kelempetan;
  [pian;
  Kandung padi ntung Tiung Bali tumas sepenjulan.
  Besai kemai na' kemamaja;
  Mansang kamang kandung Dajang Ruai Lalang njau bererupa.
  345 Langkung tjundung ke darung,
  Gembi da tisi panti;
  Udah rekungku bagurung ka ia udah kandung,
  Baru' gigiku nelili ka sedua belabuh bapenti berat djari.
  Djerita Tunang Gara aba' bini ia njau tunggal kali' ;
  
  331 peliskos, een uitroep ter afwering van vermeend gevaar; een kort bezwerend
  woord.
  ngamo', van ambo' of ambu', willen; hier pregnant voor: kwaad willen, dreigen.
  332 kebau lepas, een ceremonie vooral naar aanleiding van een kwade droom. De
  persoon, die de kwade droom heeft gehad, wordt bewuifd met een kip; daarna
  wordt de lel ingesneden, zodat er wat bloed uitkomt, waarmee het voorhoofd wordt
  bestreken. Dan wordt de kip losgelaten door het defaeceergat in de vloer bij de
  deur van het woonvertrek binnen en er wordt een kom water door het gat
  nagegoten onder de woorden: "Tabw ai' tOOM mimpi; tjeTap ai' tjeTap penghidup kami", d.w.z. moge het neutrale water de droom neutraliseren; moge het
  koele water ons leven verkoelen.
  335 mutut, reeds zichtbare zwangerschap tegenover sera, nog niet zichtbaar.
  ngkaTulut, kleine bijtjes, die hun nest van datmw maken in een holle boom, aanvankelijk niet groter dan een pink, maar na vier of vijf jaar, aldus Sinji, is het
  nest te zwaar zelfs voor twee man; eerst als de gehele boomruimte is gevuld, verhuizen ze.
   337 mentcm, van pentcm, steeds (wakend) aanwezig zijn.
  338 madu raugung of ranggung, honig welke wordt afgezet in de verlaten cellen van
  de uitgekomen poppen.
  339 kaniung, een rietgras met dikke bloeiaar ; de zich langzaam ontwikkelende bloei-
  
  50
  
  kwaads dreigen, 0 gij mijn geliefde vrouw, het wordt bezworen; /
  "Zou er een kwade droom zijn, ik verdrijf ze met kippebloed".
  De dagen zijn elkaar opgevolgd, sinds Buluh Bensi de mawang-vruchten heeft gegeten, en zo ook de nachten; / De manen zijn geteld, sinds
  zij de selang-vruchten heeft gegeten, reeds meerdere maanden.
  335 Terwijl groeit de zwangerschap der Argus-fazant als het damar-nest
  der kleine bijtjes; / (Haar schoot) wordt gevuld zoals de honig (in de
  raten) der bijen; / Wordt gevuld als de honig (in de nesten) der
  wespen; / Zij zwelt als de bijgezette honig in de verlaten cellen; /
  Hoog zwanger is Kuku' Anggung als de peervormige rammelaar aan
  de schacht van de harpoen;
  340 De schoot van de Vruchtduif is als (de dikke bloeiaar van) de zegge,
  overhangend langs het pad naar de badplaats; / De schoot van de
  V ruchtdui f is als (de dikke bloeikolf van) het mia' -kruid op kniehoogte; / Zij is zwanger, Tiung Bali, als de rijsthalm over een span
  lengte; / Zwaar gezwollen in korte tijd; / Nog toenemend in omvang,
  de schoot van de Argus fazant, zeer duidelijk zichtbaar.
  345 Een langkung-boom hangt over het ravijn,
  Een gembi-boom staat langs de vlonder;
  MiJ:n keel heeft bezongen, hoe zij zwanger was,
  Nu zullen my·n tanden verhalen, hoe beiden beginnen de verboden
  [werkzaamheden te bespreken.
  Het woord van de schone bruidegom tot zijn vrouw, aldus antwoordt
  hij ;
  
  kolf hoog aan de stengel is een symbool van een gunstig gevormde en verlopende
  zwangerschap, welke l1kanáung kcmmng" wordt genoemd.
   Kuku' Anggung, een neushoornvogel, Rhyticeros spec. De Mualangers onderscheiden twee of drie soorten kuku'; kuku' anggung heeft geen zwarte band
  op de kale keelzak.
  pengudjwng mentercm, lett. het eind van de schacht, n.m. van een harpoen.
  Vroeger bond men wel aan het eind van de schacht een peervormige rammelaar.
  342 penjultOO, een span tussen duim en wijsvinger.
  343 kemai of kembai; in volgend vers k~g.
  na' of tuJa'.
  kemamaja, betekenis onduidelijk, nda' kemamoja betekent zoveel als: in korte
  tijd, spoediger dan verwacht.
  348 bapenti, penti, pantam.g en mali, zijn synoniemen voor verbodsbepaling; de verbodsbepalingen omtrent allerlei werkzaamheden gaan in rond de vierde of vijfde
  maand van de zwangerschap.
  51
  
  350 Njau ba-andai ia aba s Tunang Andai njau tunggal igi S :
  "Nti S nabu s , ninga dis Tunang Angku, nang dP ngelanggus buah
  [djaung;
  S
  "Nti ngani, dP Tunang Bini, tua njau bapenti berat djari, nang
  [di S badiri tiang lampung;
  "NtP ngebat, ninga dP Tunang Padat, tua njau bapenti amat da
  [bulan mpat, nang dP mangku S dahan tengga S landung;
  "Nti S ngasing, di' Tunang Ganding, nang di' meling tundjuk udjung;
  355 "Nti' ngajam, ninga dP Tunang Padan, nang di' nenggelam
  [punggang lintung;
  "Nti' njepak, ninga dP Tunang Ansak, nang di' ngiring anak
  [beringin kebung".
  M elebu s kupantap timpus,
  Gemba da tisi panti;
  U dah kuju 'ku bed jaku' ka penti tai indu S ,
  360 Baru S gigiku nelili ka penti tai laki.
   Teka munji beli Tunang Bini aba S laki nganti S kena s djual;
  Munji tutuk kena s tingkal;
  Munji tanda s Tunang Kedeka s Mentebas Lemba s basaut basasingaS
  [nganti S kena S timbal;
  Teka munji dagang Dajang Telit Benang aba s Ambai Tunang
  [nganti S pulang modal:
  365 "Ninga mèh, tunangku, tai ngupang ku ka mempalang kudi;
  
  351 nabll', draad opwinden tot een bol, tabu'; iemand anders moet het begin maken
  en verder mag de zwangere vrouw doorwerken.
  La,nggll s , een nog niet volwassen vrucht.
  352 djrori, handen, in Mualang-dialect; berat djari, lett. zware handen d.i. handen, die
  niet mogen werken.
  ngcmi, draad opwinden tot een streng; dit gebeurt op twee stokken in een houten
  blok gestoken; nu doet men het veel op de voeten en ook op een vierhoekig
  raamwerk, dat kan draaien op een spil; dit laatste instrument, eigen vinding van
  nog zeer jonge datum, komt meer in gebruik.
  De vrouw moet dus weer iemand anders vragen om even de stokken in het blok
  te steken en het begin te maken met opwinden. Zulke onderlinge diensten worden
  als vanzelfsprekend bewezen.
  353 ngebat, afbinden van ikat-weefsel; dit doet men met vezel van cllrculigo.
  tlta, wij beiden.
  tengga S , het afbind raam, dat men bij het werken op de schoot houdt;
  tengga S landung, een groot en lang bindraam.
  dan, lett. takken, bedoeld zijn de vier houten van het raam.
   52
  
  350 Hij spreekt met zijn dierbare bruid aldus: / "Als ge draad opwindt,
  luister gij mijn geliefde bruid, wil dan niet (zelf) beginnen met het
  maken van een bol als een djauh-vrucht; / "Als ge draad windt, gij
  mijn vrouw, onze handen zijn nu gebonden, dan moogt ge niet de
  licht-houten pennen vastzetten; / "Als ge wilt afbinden, luister gij
  mijn dierbare bruid, onze handen zijn streng gebonden sinds de vierde
  maand, neem het houten bindraam niet op uw schoot; / "Als ge wilt
  spinnen, gij mijn wederhelft, ge moogt de draad niet laten trillen
  aan de top van de vinger;
  355 "Als ge wilt vlechten, luister gij, schone bruid, ge moogt de gekleurde
  stroken niet tussen de andere doorwerken; / "Als ge wilt siervlechten,
  luister gij beminde vrouw, ge moogt geen waringin-motief maken".
  Ik hak een tnelebuJ-stam recht door,
  Een gembi-boom langs de vlonder,'
  Mijn 'wangen hebben verhaald de verboden van de vrouw,
  360 Nu zullen mijn tanden verhalen de verboden van de man.
  Het gesprek van de vrouw met haar man klinkt als een koopgesprek
  bij accoord gesloten; / Klinkt als het rijststampen juist in de maat; /
  Als het rhythmisch hakken aan beide kanten van de stam, zo klinkt het
  gesprek van de beminde man en de MentebaJ-vogel, in woord en
  wederwoord; / Als een koop afgesloten tegen kostprijs tussen de
  Vogel-met-fraaie-staart en haar geliefde echtgenoot.
  365 "Luister, gij mijn bruidegom, die mij hebt betaald met een stuk edel-
  
  354 'I'Igasmg, werken met het spinnewiel, gasmg.
  meling, in elkaar draaien, twijnen; hier voor het draaien van de wordende draad
  op de punt van de spoel, terwijl men de watten tussen duim en wijsvinger houdt
  en langzaam omhoogtrekt.
  355 lintung, donker verven met een kleurstof uit boomschors, vermengd met roet.
   356 rmak beringm kebung, een vlechtmotief ontleend aan de bloemen van beringm
  kebung met rond het hoofdmotief kleinere ornamenten, ooak genoemd. Het is
  een oud vlechtmotief in het bizonder op hoeden, tanggoi, van fijn gespleten bamboe
  en op kleine mandjes, tongkmg, van gevlochten rotan o.a. gebruikt voor het zaaizaad.
  ansak, lett. aanvuren, ophitsen; hier: vurig beminde.
  357 timpu$, dwars op een liggend stuk hout kappen.
  363 tl1fndd;J, kappen aan de kant, waar de boom moet vallen.
  timbal, kappen aan de andere kant. Bij het gemeenschappelijk vellen van grote
  bomen door twee of vier man, moet dit juist in de maat gaan.
  53
  
  "Ninga mèh, ambaiku, tai ngibai ku ka salai tudjuh ambung
  [paninggi' diri;
  "Ninga mèh, tunangku, djaku' Ndu' Talingu' Mendu', tai mambu'
  [ku ka telu' tudjuh djagang padi;
  "Ninga mèh, Tunang Kedeka', djaku' Menteba' Lemba?, nang
  [mèh mulah ntaja' nti' nisi' aba', nang mèh ngiga' djelan;
  "Nti' babubu, ninga mèh lakiku, nang mèh nampun resan;
  3ïO "Nti' meti', ninga mèh tunang, nti' mèh kadiri', nang mèh
  [ngentak tiang mutan;
  "Nti-' meninggang, ninga mèh tunang, djaku' Dajang Ruai Lalang,
  [nang mèh nangkal tiang djawan;
  "Ninga mèh Tunang Umpuk, nti' mandjuk, nti' nisi' nuduk, nang
  "Nti" mapit, nang mèh ngarinding dahan;
  [mèh bat jut juk umpan;
  "Nti-' ngasu', mèh lakiku, nang mèh narumbu busan.
  375 "Nti-' ka dalam rimba', ninga mèh Tunang Kedeka', nang mèh
  [mungga' sawa' sabela' panening;
  "Nti' ka dalam darung, ninga mèh Tunang Untung, nang nantjung
  [tedung sabela' penaring;
  366 ambung, een grote draagmand van boomschors of bamboe of ander materiaal geimproviseerd om slechts één keer te gebruiken, b.v. om bij feesten een varken
  te halen van elders, ook om gerookt vlees te weken in de rivier vóór het gebruik
  bij een feest.
   367 mmnbli', lett. stuksmijten, in kc:ma-taal gebruikt voor het pellen van een ei; hier
  worden bedoeld al de eieren, die zijn opgegaan bij het huwelijksfeest.
  djagan, een vierkante zeef van gevlochten rotan voor het ziften van de padi;
  deze zeven worden niet gebruikt voor eieren: een hyperbool.
  368 ntajiJ', een soort fuik, welke met de mond stroomopwaarts wordt gezet. Is er
  iemand anders om de eerste stokken voor de fuik in de rivier te steken, dan mag
  de man zelf verder werken.
  djelan, een ondiepe plaats, waar men een fuik pleegt te zetten.
  369 babubu, een buhu wordt met de mond stroomaf gezet.
  resan, allerlei takken in het water; deze takken en stokken zoekt men bijeen en
  maakt daarmee een soort afdamming, sabar, waartussen men de stokken steekt,
  tampwn, om de fuik vast te zetten.
  370 meti' van peti', een springlans van een aangepunte bamboe door een elastische tak
  gespannen, ook genoemd belantik (vgl. de tekening in de appendix).
  mutan, een horizontale stok, waarover een rotan-ring loopt, welke de "trekker"
  vormt van het toestel (vgl. de tekening in de appendix).
  371 meninggang, van peninggang, een val bestaande uit een opgetrokken boomstam,
  welke op het wild valt, dat onder de val doorloopt (vgl. de tekening in de appendix
  en de afbeelding bij vers 370 en 373 in de fotobijlage.
  mmgkal, tang kal, inkappen n.m. van twee palen, waarop een dwarshout rust,
  djcrwan geheten, waaraan de opgetrokken boomstam hangt. Ook hier vormt een
  rotan-ring de "trekker" gelijk bij een peti'.
  372 mandjuk, van pandjuk, een soort strik van boomschors aan een gebogen tak,
  welke het wild in de strik omhoogtrekt.
   S4
  
  steen; / "Luister, gij mijn geliefde, die voor mij hebt gegeven zeven
  grote manden met gerookt vlees; / "Luister, gij mijn echtgenoot, zegt
  de Wiegende Vogel, die mij hebt betaald met zeven rijstzeven vol
  eieren; / "Luister, gij mijn beminde gemaal, zo spreekt de Menteba'vogel, wil geen fuik zetten, als er geen anderen bij u zijn, en geen
  ondiepte zoeken; / "Als ge een bubu gaat zetten, luister gij mijn man,
  dan moogt ge niet de stokken in de ondiepte steken;
  370 "Gaat ge een springlans zetten van bamboe, luister gij mijn man, en
  ge zijt alleen, dan moogt ge de mutan-stokken niet in de grond stampen; / "Als ge een peninggan-val gaat bouwen, luister gij mijn echtgenoot, zo spreekt de Argus-fazant, dan moogt ge de djawan-palen niet
  inkappen; / "Luister, gij beminde bruidegom, als ge een pandjuk-strik
  gaat zetten, en er is niemand voor het beginwerk, dan moogt ge het
  aas niet bevestigen; / "Als ge een valraam opstelt, dan moogt ge de
  kleine takken niet wegkappen; / "Op jacht met de honden, gij mijn
  man, moogt ge geen wild opjagen uit een verborgen hol;
  375 "Indien in het oerbos, luister gij beminde bruidegom, hak dan geen
  pythonslang door, zelfs al steekt deze over het pad; / "Indien in de
  vallei, luister gij dierbare echtgenoot, hak dan niet de kop af van een
  cobra, zelfs al wil deze bijten; / "Indien ge bij een hol komt, luister
  
  nuduk, het eerste begin van een werk verrichten.
  373 mapit, van papit, een raamwerk van gespleten bamboe, opgesteld op een verbindingshout tussen twee bomen voor wild, dat over dit hout naar de andere boom
  wil overlopen. Het raamwerk is op de grond verbonden aan een opgetrokken
  stuk hout, dat omlaagvallend de val in het raamwerk sluit.
   Een zelfde soort raamwerk maar wat kleiner en door een gebogen tak naar boven
  dichtgetrokken heet sidvk (vgl. de tekening in de appendix en de afbeelding bij vers
  370 en 373 in de fotobijlage).
  ngorinding, wegkappen van kleinere takken, zodat het wild alleen de tak of het
  hout kan volgen, waarop het valraam staat.
  374 n.arumbu, van t{/IYumbu, een warreling van takken en wortels rond een gat, waarin
  dikwijls wild verscholen zit, met name een busan, een soort grote civetkat, althans
  daarop gelijkend.
  n{/IYumbu busan, een jachtterm voor het opjagen van wild uit verborgen holen
  en gaten.
  375 sabelrP, gelijk, even, b.v. sabelo' tlWi, even oud; hier echter, meende Sinji,
  moest het zoveel betekenen als walcw,pun, zelfs indien. Op deze betekenis berust
  de vertaling, welke echter onder voorbehoud wordt gegeven.
  patnening, tening, spannen van een touw; hier zou het betekenen, dat de python
  in zijn volle lengte over de weg steekt. Het python-vlees wordt hogelijk gewaardeerd en het is dan ook een groot verlies een zo gemakkelijke vangst te laten
  schieten.
  376 pen{/IYing, van taring, giftand; een cobra, zich oprichtend om te bijten, zal men
  trachten de kop af te slaan.
  55
  
  "Nti' ka dalam tarumbu, ninga mèh lakiku, nang mèh nanggam
  [peresu tedung kuning;
  "Nti' ka rumbang batu, nang mèh bakebu pintu bungsu telandjing".
  Kandung senua' Punai Djangka' adai lima bulan;
  380 Kandung Unta' Uli Ruai Peridi setaun padi dimakan;
  Kandung Djera Tangkung tjukup semilan bulan.
  Ari diganti njau bukai kali' ;
  Randang dabilang bukai igi'.
  Teka ngumai Sidin Empulu Lilin, orang tuai;
  385 Ngumai Badju Tusup Pelumai;
  Ngumai uma' suba' ngadai;
  Ngumai apang ngerumpang dulang ngelai.
   "Amang bararak ku, uan nai, nuna' akar tuba;
  "Amang ka' balantang ku nuna' keladi la;
  390 "Amang ka' nelesak ku nuna' padi duma;
  "Amang ka nuki' ku, uan nè', nuna' pisang raja".
  Keba' teka angkat lndai Amat nadai bula' balang;
  Teka amau Sidin Kerakau nadai mang-mang.
  Teka bedinding bidai pakan pelintang;
  395 Teka bakatung lesung Sidin Karung ka tengah luan;
  Ngantung tampaut temeran langkang.
  Teka adai udih anak pinta' manang;
  377 nanggam, dichtstoppen van de uitgang van een hol.
  378 vakevu p-Pntu, lett, de deur openen; hier: binnengaan.
  bungsu, jongste; toevoeging atleen wegens euphonie.
  379 kandung senua' , een te vroeg eindigende zwangerschap; senua' , van te voren;
  hier echter is de term slechts bedoeld om de zwangerschap der vrouw te prijzen
  met zoveel mogelijk epitheta omantia, zonder te letten op de eigenlijke betekenis
  ervan.
  380 katndung Unta' Ulv; Unta' UU is een figuur uit de mythe omtrent Drom Djrontung; zij, Unta' Uli, was een vol jaar zwanger en zij heeft aanvankelijk de
  verbodsbepalingen aangaande de zwangerschap aan de mensen geleerd. Duurt een
  zwangerschap langer dan de gewone periode dan spreekt men van "kcmdung
  Unta' UU".
  Ruai Peridi, lett. argus fazant met talrijk kroost.
  384 Empulu lilm, een vogel, Pycnonotus spec.
  385 Badju Tusup Pelumai, een ruw geweven baadje zonder mouwen, atleen gedragen
  door oude vrouwen; tusup, ruw naaien of doorstikken; pelumai of pelumbm,
  zoals een lumbai, d.i. een band van doorgestikte boomschors, waar men tegen
  leunt om het weefgetouw te spannen.
  386 uma" moeder; een woord uit het z.g. Ulu-Maleis, een Maleis dialect gesproken
  als algemene voertaal in het midden- en boven-Kapuas-gebied.
  suva', aanvankelijk.
  ngadm, baren; arkd, geboren worden.
  387 apang, de gebruikelijke vorm is apai, vader.
   S6
  
  giji mijn man, wil dan niet de sissende gele cobra erin opsluiten; /
  "Komt ge bij een steengrot, ga dan niet de woning van de telandjing
  binnen". / De onvoldragen zwangerschap der Vruchtduif is vijf
  maanden;
  380 De zwangerschap der Argusfazant is een rijst jaar ; / De zwangerschap
  der Rood-Snavel is volledig negen maanden. / Meerdere dagen zijn
  verlopen; / Meerdere maanden zijn geteld. / Dan roept men de grootmoeder, Empulu-vogel met waskleurige veren, de oude vrouw;
  385 Men roept de vrouw met het ruw geweven baadje; / Men roept de
  moeder, die haar het leven schonk; / Men roept de vader, die haar de
  houten badschotel maakte. / "Ik zal, naar het schijnt, een nieuwe
  spruit krijgen, ja moeder, als de tuba-liaan; / "Ik zal, naar het schijnt,
  een nieuwe uitloper vormen als de caladium-knol;
  390 "Ik ga, naar het schijnt, opnieuw vrucht geven als de rijsthalm op het
  veld; / "Ik ga, naar het schijnt, een nieuwe scheut vormen, gelijk de
  pisang doet". / Dan staat de moeder op zonder talmen; / En begint
  de geliefde oude vrouw te regelen zonder dralen. / De rotan-mat met
  dwarsrepen van boomschors wordt gebruikt als afsluitende wand;
  395 Dan tilt zij, de dierbare grootmoeder, het rijstblok naar binnen; / En
  hangt op de lus van ongeklopte boomschors. / Dan wordt geboren het
  kind, van de ziener geschonken; / Wordt geboren de kleine, rose als
  
  ngelai, een harde houtsoort, ook merbau genoemd, Intsia spec. Zulke houten badschotels zijn ook nu nog in gebruik.
  388 amang, misschien; wel te onderscheiden van amcmg = ambcmg, druk bewegen in
  het water, zwemmen.
   bararak, de tuba, een liaan (akar), welke visgift oplevert, wordt als een stek in de
  grond gestoken, schiet dan uit en de nieuwe scheuten stijgen op als lianen om
  een steun te zoeken.
  urm, eerbiedige aanspreking zowel tegenover mannen als vrouwen.
  nai of ndai, verkorting van indai, moeder; wel te onderscheiden van nai, fijne
  bloem of poeder.
  389 kekrdi la, een Cala&iMm spec.
  390 nelesak, telesak, opnieuw in de aar schieten van padi, die reeds is gesneden.
  duma, samentrekking van da uma, op het veld.
  394 Een gedeelte van het woonvertrek dicht bij de stookplaats wordt afgeschermd voor
  de VJ\"Ouw, die moet bevallen.
  395 bakatung lesung, het rijstblok wordt van zijn gewone plaats n.m. de dieper
  liggende, smalle gaanderij, teluk, vóór de woonvertrekken, naar binnen getild en
  tegenover de stookplaats gezet. Op het rijstblok worden planken gelegd en op deze
  aldus schuin liggende planken ligt de vrouw met de voeten naar de haard. Zij kan
  zich optrekken aan een lus van boomschors aan een balk bevestigd.
  396 temerrm, boomschors reeds van de boom afgetrokken; de algemene naam voor
  boomschors is kapuas.
  397 udih of mudih, een modaal partikel.
  57
  
  Teka adai akan badudu-dundang.
  Adai suli' suti' ngemajau balang;
  400 Teka adai tjubit mit taman siku;
  Teka adai pamping lampuing idu;
  Teka adai tjawan bantan pameli baru;
  Adai sumuk buluh sekaju.
  Ari diganti bi rang malam;
  405 Randang dabilang birang daganti bulan;
  Taun dapun padi damakan.
  Teka besai lantang sadai Burung Punai na' kamamaja;
  Mansang kemang lantang Ruai Lalang na' demata-mata;
  Besai kemai-kemai upa dapuput;
  410 Mansang kemang upa datiup;
  Besai kemai upa djeman tepuk;
  Mansang kemang upa datimuk.
  Njau batusu njatu perupa mampisa' ;
  Mua Punai Ara berupa bala' kebala';
  415 Kulit kuning gelung lada'-lada'.
   Njau bebuk panjai Njai Pantil Punai upa rundai daun radjang;
  Njau bapipi pantji upa tisi tjermin dagang;
  Njau bamua bala' upa rawa' bulan mansang.
  Mani' tau' kediri' kedenang ketjapang;
  420 Anti' ke laman durung Djera Tangkung tau' begelung lantjung
  [djengkung kelindang;
  Anti' ke laman bil ik tau' bat jutju' marik buah engkerbang;
  Anti' ke mpalai dulau tau' batikam tadjau ngau padi mawang.
  Njau gah ngiga:' mia' aba' pangkat bela' buah kekah;
  
  401 lampumg, een soort gemberwortel, alpinitJ,; wordt gebruikt bij kraamvrouwen om
  fijn gestampt en met water gemengd het lichaam te bestrijken ter bevordering
  van de bloedsomloop.
  idu, medicinaal.
  411 djematn tepuk, een uitdrukking voor snelle groei, zowel voor gewassen als voor
  kinderen.
  414 bala' kebala', een schoon, verzorgd gelaat. Het meisje begint haar gezicht te
  verzorgen, een teken, dat zij remcrája of puber wordt.
  415 lad<;', een geel-blanke huidskleur.
  416 radjang, een algemene naam voor allerlei epiphyten.
  420 kelirndang, een varensoort.
  421 engkerb:ang, een heester met rode bessen. Kinderen die mij deze bessen brachten,
  vertelden mij, dat ze te zacht zijn om aan elkaar te rijgen. Het is blijkbaar slechts
  
  58
  
  de nog onrijpe kemajau-vrucht; / Wordt geboren het kind, dat men
  liefkozend in de armen wiegt;
  400 Wordt geboren het kleine tjubit-kommetje, dat past in de elleboog; /
  Wordt geboren de spruit van de geneeskrachtige gemberwortel; /
  Wordt geboren het bantan-kopje, pas gekocht; / Wordt geboren de
  jonge bamboe-scheut.
   De dagen volgen elkander op en vele nachten;
  405 De manen worden geteld, vele nieuwe manen; / Een rijst jaar is verlopen. / Het wordt groter, het dierbare kind, de Vruchtduif, in korte
  tijd; / Het meisje groeit op, de Argusfazant, onverwacht snel; / Zij
  wordt groter en voller, als iets dat wordt opgeblazen;
  410 Zij groeit en neemt toe in omvang als bij het inblazen van lucht; /
  Groter en voller als een vruchtbaar groeiend gewas; / Groeiend en
  zwellend als iets dat wordt gemest. / Zij krijgt kleine ronde borsten
  nog als puistjes; / Het gezicht van de Vruchtduif wordt glad en
  schoon;
  415 Haar lichtgele huid is zeer blank. / De lieve Vruchtduif heeft reeds
  lang haar als de hangende guirlandes van epiphyten; / Zij krijgt schone
  wangen als de gebogen lijst van een spiegel; / Haar gelaat straalt met
  de glans van de wassende maan. / Zij gaat nu zelf baden al zwemmend
  en handen plassend;
  420 Als zij gaat (spelen) op het erf van de rij stschuurtj es, de Vogel met
  rode snavel, dan maakt zij zich armbanden van de spiraalvormige
  varentop ; / Gaat ze op het erf achter het woonvertrek, dan rijgt ze
  zich een gordel van de rode engkerbang-vruchtjes; / Gaat ze naar
  de vóór-ladang, dan kent ze reeds het spel met de mawang-rijsthalmen. / Zij gaat met haar gezellinnen mia'-vruchten zoeken, die klap-
  
  een speelse beschrijving, omdat de rode bessen doen denken aan de rode kralen
  van een gordel, bentoog marik, door vrouwen gedragen. De bladeren van deze
  heester worden ook gebruikt voor het donker verven van ikat-weefsel.
  422 mpalai, een kleine ladang gewoonlijk gemaakt vóór de grote ladang om wat
  vroege rij st te hebben.
   batikam tadjau, een spel tijdens het oogsten: treft men een padi-stengel met een
  zeer kort stengellid vlak onder de aar, vrij zeldzaam, dan werpt (tikam) men
  deze een nabije kameraad toe, die deze moet oprapen, onderzoeken en bij wijze
  van scherts moet terugbetalen met een tadjau-martavaan. Dit gaat over en weer,
  waarbij men elkaar. toeroept, hoeveel tadjoo's men schuldig is.
  423 mia', een Zingiberacee, met 2-3 meter lange, duimdikke, groene stengels en
  brede bladeren; ongeveer een halve meter boven de grond komt uit de stengel
  opzij de bloeiwijze van wit en gele bloemen; deze bloeiwijze rekt zich bij vrucht-
  
  59
  
  Njau gah ngemelai buah mirah;
  425 Njau gah nginau timau buah tingkah;
  Njau gah baras ngelema' buah da tanah.
  Teka ngili' ai' kepanj ai ia bed jalai birang ren j ang ;
  Ngeliut djulut sambang temawang ;
  Ngelingkung gupung pengantung anak adjang;
  430 N engah lalau kampung tapang.
  Bedjalai Njai Pantai Punai kedadiri' ;
  Bedjalai Ruai Luajan mengulang nangilïJ.
  Teka njau nginsur nur djanur buda;
  Taterudi ka kaki kidjang njala;
  435 Ta-unan kantasan rusa' munja.
  Teka da-ntung pujung utjung tumas mesa' pala';
  Darimpi S kudi' sakali mansa' ;
  Da-unan udjan sakali nata' ;
  Dasigur guntur sakali mangka'.
  440 Teka tepelangkong ka Udjung Penanggung Tiang;
  Tepelanting ka Nanga Nunsa Sabang;
  Temu' ka Linsu' Salalindang;
  Datai ka Pantai Lamai Semanang;
  Temu s ka Liu' Pamanuk Arang;
  445 Temu' ka Lubuk Mangku S dinang peleku' gajau butang;
  Tentung ka tepian kerung ulih ngerawang.
  Teka nangkung-nujung merarunu' ;
  Nugau-nujau sandi' dagu';
  Seleka djerita nisi' djaku'.
  zetting tot twee, drie span lengte; de bruine, knikkervormige vruchten hebben
  een dunne, harde schaal, welke men tussen de tanden zet, waarop ze met een
  lichte krak openbarsten. Het vruchtvlees wordt gaarne gegeten door kinderen.
   424 melai, een soort zegge (cyperus); de bruinrode vruchten worden gestampt en met
  zout gegeten.
  425 timau, een ficus-soort met zeer talrijke vruchten op de wortels en uitlopers rond
  de boom, waar men bij het lopen overheen stapt (tingkah).
  428 djulut, lett. reserveren, afzonderen zoals bij vruchtbomen en bijenbomen door de
  ondergroei rondom· weg te kappen; hier bedoeld een overgebleven, gereserveerd
  stuk bos (zie vers 60).
  429 gupung, lett. insluiten; hier een andere naam voor een overgebleven stuk bos,
  ook wel aangeduid door dubbelvormen als djulut-gupung, sambang-tembawang,
  tembawcmg-keblJlUll,g, lalau-tikung; deze laatste meer voor een bestand van bomen
  waarin bijen plegen te nestelen.
  cmak-adjmtg, baby's onder drie maanden gestorven; deze worden, gewikkeld in
  een mat, in de takken van een boom opgehangen.
  432 Ruai Luajoo; luajoo, een baltsplaats in het bos van de rum, argusfazant.
  