text: Afrika Focus, Vol.7,Nr.4,1991,pp 411-417
  
  "SENEGAL WAAW" - CD
  Vredeseilanden
  
  Senegal Waaw: Senegal ja! of, hoe niet goevernementele-projecten voor
  ontwikkelingssamenwerking niet altijd een negatieve snaar moeten betokkelen ...
  De Vlaamse niet-goevernementele organisatie voor ontwikkelingssamenwerking
  (kortweg NGO) Vredeseilanden heeft een CD uitgegeven. Een ontwikkelingsorganisatie die muzikale paden bewandelt. Het roept waarschijnlijk wel vragen op.
  Wat heeft een NGO met muziek te maken ? Kan bet dat een NGO die belangeloos
  en op niet-winstgevende basis werkt op de commerciele toer gaat?
  Even wat achtergrond meegeven kan geen kwaad.
  Vredeseilanden en een positieve benadering van de
  ontwikkelingsproblematiek
  Vredeseilanden werkt samen met lokale NGO's en bevolkingsgroepen in Afrika.
  Op dit moment worden projecten begeleid in Togo, Senegal en Rwanda. De laatste
  jaren worden we bier echter overspoeld met negatief nieuws uit dat continent.
  Afrika doet bet inderdaad niet zo goed op dit moment. Politiek gezien is er heel
  wat in beweging: bet afgelopen jaar waren er heel wat moeilijkheden met rebellen
  in Rwanda, en tijdens de afgelopen novembermaand kreeg bet anders zo rustige
  Togo ook af te rekenen met enkele pogingen tot staatsgreep. De meeste Afrikaanse
  landen kijken aan tegen een schuldenberg die een zware domper legt op de
  ekonomische ontwikkeling, en tevens de eigen voedselproduktie afremt. En alsof
  dit nog niet genoeg is, worden sommige landen geteisterd door oorlogen en
  hongersnood.
   Nochtans zijn er, doorheen alles, ook (met de woorden van Thierry Verhelst)
  tekens van hoop. Mensen en groepen aan de basis nemen ondanks bun
  moeilijkheden toch een heleboel initiatieven. Zij geloven (cynici zullen zeggen:
  misschien tegen beter weten in) in een betere toekomst. Je leest er weinig over, je
  hoort er bijna niets van en toch bestaan ze, die basisinitiatieven. Vredeseilanden wil
  nu juist dat bet zuiden bier meer bekendheid en aandacht krijgt door de nadruk te
  leggen op de positieve krachten in Afrika.
  Oat is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Hoe kan je Afrika op een positieve
  manier aan bet grote publiek voorstellen, zonder te vervallen in stereotiepe cliches.
  Artsen zonder Grenzen, bijvoorbeeld, heeft zijn 'Africa is beautiful' aktie gehad,
  
  411
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  maar hoe mooi men bet ook wilde laten overkomen, de hongere blikken en dikke
  buikjes waren nooit ver weg, bet milde kopje van Elisa Waut ten spijt.
  Het 'echte' Afrika is nu eenmaal een onbekende voor bet grote Vlaamse publiek.
  Vredeseilanden wil, in de mate van bet mogelijke, Afrika zelf aan bet woord laten.
   Afrikanen zijn immers bet best geplaatst om bun verhaal te vertellen, om zelf aan
  te duiden waar bet in Afrika om te doen is tegenwoordig. Daartoe organiseert de
  NGO sedert een tweetal jaar regelmatig zogenaamde exposure-trips naar zijn
  projectzones. Daar kunnen mensen aan deelnemen die Afrika aan den lijve willen
  ondervinden. Het nadeel is natuurlijk dat je hiermee maar heel weinig
  geinteresseerden aan bun trekken kunt laten komen.
  Omdat Afrika meer is dan hongerige buikjes en mislukte staatsgrepen, omdat de
  Afrikaanse maatschappij ook, doorheen alles, echt 'leeft', groeide dan ook de idee
  om een deel van dat levensechte aan bet publiek voor te stellen en daarmee een
  deel van de sluier die precies nog altijd over dat duistere kontinent ligt, op te
  heffen.
  Muziek
  Dat men, als gevolg van deze redenering bij de muziek als kulturele uitdrukking
  terecht kwam is eigenlijk geen toeval, maar eerder een gelukkige keuze.
  De Afrikaanse muziek krijgt de laatste tijd immers meer en meer belangstelling.
  Youssou Ndour en Mory Kante hebben een tijdje terug al de Europese oren doen
  opengaan voor Afrikaanse muziek (al of niet gecoached door blanke sterren, zoals
  bier Peter Gabriel). Paul Simon trok naar zuidelijk Afrika en vond daar bet
  Graceland waar sindsdien heel wat anderen zich aan gelaafd hebben.
  Vredeseilanden wil duidelijk de openheid die ten opzichte van de Afrikaanse
  muziek gekreeerd werd, benutten om Afrika - meer bepaald Senegal - zichzelf te
  laten voorstellen aan zijn donorpubliek in Vlaanderen.
   De organisatie zocht kontakt met de Senegalese (in Gent wonende) muziek- en
  literatuurexpert, Ababacar Ndaw en met Piet Chielens, hoofdredakteur van
  GANDALF, een gespecialiseerd tijdschrift voor "muziek met wortels" (dit is
  muziek die wortelt in een kultuur, in een traditie eventueel, maar altijd in een reele
  samenleving). Tussen haakjes: men kan zeggen dat Ababacar Ndaw zowat heel
  Senegal in zich verpersoonlijkt; hij lijkt dus ideaal geplaatst om de "Senegalese"
  muziek te inventariseren. Z'n voorouders waren Mauretaniers, zijn vader een
  Serer, zijn moeder een Wolof - dit zijn 2 van de 17 etnieen uit Senegal. Hij is
  geboren op Goree, bet 'slaveneiland' voor de kust van Dakar, maar woonde later
  in de Casamance in bet zuiden van Senegal.
  413
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  In augustus trokken Piet en Ababacar naar Dakar om originele Senegalese tracks
  op te sporen. Ze kwamen terug met een rijke muziekcocktail. De CD bevat
  traditionele griot-muziek, maar ook aktuele Senegalese hits: Doxamdeme (het derde
  nummer) is zo'n hit die wekenlang nummer een stond in de hitparades in Senegal.
   Seytane (de zevende track) stond in het novembernummer (1991) van Telemag, de
  Senegalese Joepie, op nummer 14 genoteerd. Naast deze moderne "klassiekers"
  staan er ook heel wat exclusieve opnames op: van de 15 nummers op de CD zijn
  er maar twee eerder in Europa uitgebracht: dat van Pascal Diatta & Sona Mane
  (Adjilabone, track 5) en het korastuk van Dembo Konte & Kausu Kuyateh
  (Simbomba, track 13). Zelfs in Senegal zijn slechts drie tracks van de CD eerder
  op cassette verschenen: die van Cheikh Lo, Coumba Gawlo Seek en Souleymane
  Faye. Van exclusiviteit gesproken !
  
  Ben en ander vindt zijn verantwoording in het feit dat een van de belangrijkste
  kulturele en artistieke fenomenen in het Senegal van het laatste decennium muziek
  is. Muziek verenigt mensen van alle slag. Muziek slaat de brug tussen stad en
  platteland, tussen traditie en vernieuwing, tussen het profane en het religieuze !even
  en maakt er ook onverbrekelijk dee! van uit. Dit in tegenstelling tot de Senegalese
  literatuur en film die eerder kultuurprodukten zijn, voorbehouden aan een op het
  Westen gerichte intellektuele elite.
   De Senegalese radio en televisie hebben in belangrijke mate bijgedragen tot het
  succes dat de Senegalese muziek kent bij de brede lagen van de bevolking. In de
  traditionele en sterk geislamiseerde maatschappij hebben deze media van muziek
  een waarde op zich gemaakt. De muzikant werd een referentiefiguur en kreeg de
  status van sociaal model waaraan menig Senegalees zich spiegelde. De moderne
  Senegalese muziek, waartoe zowel de populaire dansmuziek als de geengageerde
  muziek behoren, haalt zijn originaliteit uit de harmonieuze synthese van diverse
  melodieen en ritmes: mandingo-sound, soukouss, reggae, zouk, rock, jazz,
  Latijnsamerikaanse muziek. Bovendien mag men de Senegalese muziek van vandaag
  tot de meest gediversifieerde rekenen van West-Afrika. In het buitenland gekend
  door de mbalax van Youssou Ndour of in mindere mate door de wan.go van Baba
  Maal, omvat de Senegalese muziek een enorme varieteit van andere ritmes zoals
  de sowruba, de bugarebu of de mbadantane. In dezelfde muziekstijl kan men vaak
  meerdere strekkingen onderscheiden.
  Op de CD "Senegal Waaw" vindt men varianten op het mbalax-ritme zoals de
  rockmbalax van Souleymane Faye of de regga-mbalax van de groep Safari-bi (Ce
  Feu-ci).
  Ben ander kenmerk van de Senegalese muziek betreft de zang. Zoals de ritmes,
  geeft de zang een speciaal cachet aan deze muziek waardoor deze zich onderscheidt
  van andere moderne Afrikaanse muziek. De moderne zangers ontlenen hun
  inspiratie aan de griot-traditie, (griot: typisch Westafrikaans verteller die zichzelf
  op lokale instrumenten begeleidt; behoort tot een kaste), aan de djangues
  
  414
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  (religieuze liederen), aan de bakk (lied van de traditionele krijger; dit lied bestaat
  uit ritmische rijmen, die gezongen worden voor het gevecht met de bedoeling
  aansluiting te vinden in de grote rij van legendarische voorouders en voorvechters;
  het heeft ook de funktie van peptalk waarmee de krijger zichzelf oppompt tot grootse <laden; hierbij weze genoteerd dat worstelen zowat de traditionele, nationale
  sport is in Senegal: vooraleer de worstelaar aan zijn gevecht begint, zingt
  hijzelf/het publiek zichzelf/hem moed in) of aan de kassaks (initiatie- en besnijdenisliederen). Ze hememen in vele gevallen oude melodieen genomen uit het
  repertorium van de traditionele muziek. Deze melodieen worden herzien en
  herschreven in een meer modeme stijl, beter aangepast aan de smaak van vandaag.
  De Senegalese muziek wordt tegenwoordig gekarakteriseerd door twee tendensen;
  de traditionele muziek gespeeld op lokale instrumenten (kora, xalam, balafon) en
  de modeme muziek, gekomponeerd en gespeeld op westerse instrumenten maar
  geassocieerd met traditionele perkussie- (sabar, djembe, bugarebu) of andere
  instrumenten.
  Op de CD "Senegal Waaw", worden deze verschillende stijlen in de Senegalese
  muziek gegroepeerd.
  De CD ten voeten uit
  De opnamen werden ter plaatse uitgevoerd door Chielens en Ndaw. Ook Ian
  Anderson (hoofdredakteur van Folk Roots, een Engels muziektijdschrift) verleende
  zijn medewerking. De BRTN werd eveneens betrokken bij het opzetten van een en
  ander, en Nina Verhaeghe nam het openingsnummer op (haar radioprogramma over
  de Senegalese marabouts, de lokale islamitische priester-bemiddelaars, dat werd
  uitzonden op de Afrika-leeft-dag van radio 1, had haar blijkbaar ook op dit vlak
  bruikbaar materiaal geleverd!).
  De CD start met een anderhalve minuut durende veldopname. Tegen een achtergrond van straatlawaai en voorbijrazende auto's horen we de onschuldige
  religieuze gezangen van een talibe, een bedelknaapje uit de koranschool. We zitten
  meteen op de juiste golflengte.
   Daama komt de kora-speler Keba Cissokho op de proppen. Cissokho is een van de
  zonen van Soundjoulou Cissokho, in Senegal algemeen beschouwd als de beste
  kora-speler. Hij behoort tot de kaste van griots, muzikanten van geboorte die aan
  de kost komen door het machtige verleden van de adel te bezingen. De laatste tijd
  aan lager wal geraakt, weerspiegelt Keba Cissokho hier met zijn diep doorleefde
  bluesstem o.a. zijn ellendig bestaan in Pikine, een gore voorstad van Dakar. Zuiver
  muzikaal gezien is hij zowat de Senegalese tegenhanger van de Malinees Toumani
  Diabate.
  415
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Er volgen dan o.a. een aantal bijdragen van traditionele muzikanten uit de
  Casamance. Voor een aantal luisteraars kunnen die wat kitscherig overkomen: bet
  akoestische gitaargetokkel (met vage Guinese kora-invloeden) van Pascal Dlatta en
  aan bet vraag- en antwoordspel van zijn vrouw Sona Mane Iijken soms minder
  'echt'.
  Naast de al genoemde leuke nummers, is er ook een opvallend stukje van bet
  virtuoze kora-duo Dembo Konte (Gambie) en Kausu Kuyateh (Casamance).
  Simbomba, bun tweede in Europa verschenen plaat, is zonder meer een tijdloos
  juweeltje dat elke traditionele muziekliethebber in huis moet halen. Als laatste
  uitschieter krijgen we een briljant nummer op xalam (een viersnarige luit) van de
  in Senegal alombekende griot Boucounta Ndjaye die ooit al eens live speelde met
  Youssou N'Dour. Een uitstekende keuze.
   Nu, de Latijnen wisten bet al: de gustibus et coloribus non disputandum : stijlen,
  genres, ritmes: iedereen heeft zo zijn eigen 'dada'. Een raad nochtans: ontdek zelf
  de muziek op de CD, laat je meevoeren op de lokale ritmes en haal eruit wat je er
  wil uithalen. Zelfs voor een volslagen leek als schrijver dezes (mijn enige maar
  misschien wel relevante link met Senegal is dat ik er een aantal jaren heb verbleven
  en gewerkt en dus de sfeer direct terug kan opsnuiven en voelen doorheen de
  muziek) is bet duidelijk dat bier authentiek en aangenaam beluisterbaar materiaal
  geleverd is.
  Naast een rijke muzikale oogst hadden Ababacar en Piet ook nog de titel voor de
  CD op zak. SENEGAL WAAW is Wolof - een van de vele talen die in Senegal
  gesproken wordt, en zeker de taal van Dakar en omstreken - voor SENEGAL JA!
  In bet Nederlands is "waaw" een uitroep van bewondering. Bewondering voor de
  rijkdom van de Senegalese kultuur ? Meteen een ideale dubbele bodem die de titel,
  en de CD, een dimensie meer geeft.
  De CD biedt meer dan een aantal flitsende nummers. Het begeleidend boekje bevat
  24 pagina's achtergrondinformatie bij de nummers. Ababacar Ndaw
  bekommentarieert de muziek en laat ons zo van dichtbij kennismaken met enkele
  facetten van de hedendaagse Senegalese maatschappij. Er moet bier wel opgemerkt
  worden dat bet boekje heel onoverzichtelijk oogt: iedere bladzijde vormt een
  kleurrijk amalgaam van tekst en tekeningen: iets rustiger had ook gekund. Het feit
  dat de Franse en Nederlandse tekst regel voor regel op een aantal bladzijden
  afzonderlijk door elkaar staan, vergemakkelijkt de lezing zeker niet. De lettertypes
  die gehanteerd worden zijn ook niet altijd lezersvriendelijk.
   Besluit: doen!
  SENEGAL WAAW wil bet zuiden een stem geven. We denken dat Vredeseilanden
  daarin geslaagd zijn. Immers, Senegal Waaw mag dan een initiatief zijn van
  
  416
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Vredeseilanden, toch is het in de eerste plaats een Senegalees produkt. De
  muziekselektie werd gemaakt in samenspraak met Aziz Dieng, een Senegalees
  producer. Ababacar Ndaw zorgde voor de inhoudelijke omkadering.
  Ik denk, · tezamen met de 'auteurs', dat het voor de Vlaamse luisteraar een
  uitnodiging zal zijn om Senegal in de diepte te leren kennen. De conclusie is
  duidelijk: Senegal verdient ons respekt, niet ons medelijden !
  
  Praktisch
  Technisch detail: codenummer = VE 001. Bij FNAC (Brussel, Antwerpen en
  Gent) is de CD te koop aan 750 fr. FNAC zorgt voor gratis distributie en
  promotie.
  Bij Vredeseilanden kunt u 'm bestellen door 800 fr. (verzendingskosten inbegrepen)
  te storten op rekeningnummer 230-0042677-17 met vermelding CD-Senegal Waaw
  (een gekruiste cheque opsturen mag ook). Wie 1.800 fr. stort, krijgt de CD
  toegestuurd en ontvangt een fiskaal attest van 1.000 fr. voor de belastingen.
  Met dank aan: Vredeseilanden, Piet Chielens, Marc Demeyere (de Abrahams die
  me de weg naar de mosterd wezen ... ).
  Bespreking door:
  Patrick Van Damme
  Faculteit Landbouwwetenschappen (RUG)
  Coupure Links 653
  9000 Gent
  
  417
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Every issue of AFRICA FOCUS provides in the AFRICA REVIEW a survey of
  one or two African countries. The choice is related, if possible, to articles
  published in the issue.
   The survey of the following countries has already been published :
  ALGERIA in Vol. 7, 1991, nr. 3
  ANGOLA in Vol. 4, 1988, nr. 3-4
  BENIN in Vol. 5, 1989, nr. 1-2
  BURUNDI in Vol. 7, 1991, nr. 2
  BOTSWANA in Vol. 6, 1990, nr. 2
  CAMEROON in Vol. 7, 1991, nr. 4
  IVORY COAST in Vol., 7, 1991, nr. 2
  KENYA in Vol. 7, 1991, nr. 1
  LIBERIA in Vol. 4, 1988, nr. 1-2
  LIBYA in Vol. 4, 1988, nr. 3-4
  MADAGASCAR in Vol. 6, 1990, nr. 1
  MALI in Vol. 5, 1989, nr. 3-4
  MOROCCO in Vol. 6, 1990, nr. 2
  NAMIBIA in Vol. 7, 1991, nr. 4
  NIGERIA in Vol. 5, 1989, nr. 3-4
  RWANDA in Vol. 6, 1990, nr. 1
  SWAZILAND in Vol. 7, 1991, nr. 3
  SOUTH-AFRICA in Vol. 5, 1989, nr. 1-2
  TANZANIA in Vol. 7, 1991, nr. 1
  TOGO in Vol. 4, 1988, nr. 1-2
  ZAIRE in Vol. 4, 1988, nr. 1-2
  ZIMBABWE in Vol. 6, 1990, nr. 3-4
  
  418
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:04:01AM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  