text: 60
  
  pend openbarsten; / Zij gaat de bruinrode vruchten zoeken van de
  moeraszegge ;
  425 Zij gaat timau-vruchten zoeken, "overstapjes" genoemd; / En talmt
  dan weer bij de curculigo met zijn vruchten op de grond. / Dan loopt
  ze stroomaf langs het riviertje, steeds maar verder, met het water dat
  ruiselt tussen de boomwortels; / Zij loopt in een bocht langs de bosreserve; / Zij buigt langs het stuk bos, waar de jong-gestorven baby's
  in de boom worden gehangen;
  430 Zijl passeert de groep tapang-bomen. / Zij loopt voort, de kleine
  Vruchtduif, geheel alleen; / De Baltsende Fazant loopt op haar eentje
  verder. / Zij volgt het spoor van een reusachtig wild zwijn; / Zij volgt
  de prenten van het bruinrode kidjang-hert;
  435 Zij volgt de wissel van het langhalzige hert. / Dan wordt ze gegrepen
  door een windhoos, de punt zo groot als een hoofd; / Voortgedreven
  door een storm in één windstoot; / Overvallen door inééns neerplenzende regen; / Opgeschrikt door een plots inslaande donder.
  440 Dan wordt zij opzij geworpen tot aan de plaats Udjung Penanggung
  Tiang; / Weggeslingerd tot aan N anga N unsa Sabang; / Tot aan
  Linsu' Salalindang; / Zij komt te Pantai Lamai Semanang; / Te
  Liu' Pamanak Arang;
  445 Bij Lubuk Mangku', de woonplaats van de stinkende krokodil met
  gebogen staart; / Zij valt neer aan de badplaats met ronde berm en
  uitgediepte zandkuil. / Zij blijft verslagen met gebogen hoofd inééngehurkt zitten; / En zit daar met haar kin in haar hand; / En geen
  woord komt over haar lippen.
  433 dfC#nUr buda, naam voor een bizonder groot varken. Volgens een verhaal had een
  zeker iemand, Djanur geheten, een bizonder groot varken, dat hij Buda noemde.
   Ondanks vele grote feesten kon de man er niet toe komen dit varken te slachten.
  Het werd steeds groter, zo groot als een uitgestrekte hand met parang omhoog
  gestoken. Het varken liep tenslotte weg en verblijft nu volgens het verhaal aan
  de voet van de berg Kalas op de grens van het tegenwoordige Mualatng- en
  D joog koog-gebied.
  435 tlJl-wnaln, van unan of undan, dragen.
  440 Udjung Penanggung Tioog, een mythische plaats onder water met vele titels
  aangeduid, de eigenlijke naam is Negen Udjung. De bewoners stammen af van
  heilige slangen, vissen, schildpadden en krokodillen; zij zijn buitengewoon sakt;
  (bovennatuurlijk begaafd) en zelfs de geesten en hootu's moeten het tegen hen
  afleggen. Zij huwen niet. Zij kunnen alles maken, zelfs doden tot levenden. Zij
  straffen de mensen als deze kwaad hebben gedaan, doch met mate en steeds
  rechtvaardig. Iedereen, zelfs de zeer stoutmoedige Kling heeft ontzag voor hen
  en men durft niet tegen hun beslissing in te gaan. Van de mannelijke Buah Kana
  kunnen alleen Kling en PwngglJl' deze plaats bezoeken en van de vrouwelijke
  alleen Bundong, de vrouw van Ladja en de Minerva der Dajaks.
  61
  
  450 Teka bekerabai-antjai Njai Pantil Punai da ai' mata;
  Bekedengung ai' idung nati mpelaga.
  Legai dua barimai,
  Ibu begajak guju;
  Udah djengaiku nganai ka Njai Pantil Punai tai sesat ngemelai,
  455 Gumuku njalatu ka bunsu sa' Ai' Nabu.
  Rang kiba' ningka' pasema' ka Kumang Sunda' adi' Iba Sawa'
  Gugur Ambun adi' Manang Ntabalang;
  [Manang;
  Tangkai Lubuk adi' Sumuk Neradja Njentang;
  Unging Pasir Tebing adi' Siring Genali Lubang;
  460 Kumang Pantju adi' Peresu Tedung Piang;
  Pupu' Beranjut Sa-udjung Pandjang.
  Njau peluh isak tau' datandjak nanjak seluai;
  Peluh tusur Ratu Djubuh upa tengkudjuh ulu sungai.
   Teka berenti ia ngani bediri tiang lampung;
  465 Teka badu' ia nabu' ngelanguk buah djaung;
  Badu' ia ngasing meling tundjuk udjung;
  Badu' ngebat mangku' dan tenga' landung;
  Badu' ngajam nengelam pungang lintung;
  Badu' ia njepak ngiring anak beringin kebung.
  470 Teka njau njapai ia kalebu" Ratu Lumpuk, labu' dalang;
  Mintjang tapajan Pupu' Injan, labah kumpang;
  Teka ngebu pintu tangkup sebang;
  N gusai lalambai sega' seluang;
  N geming dining rirang mang;
  475 Suruk pituk padung pantang ;
  Dudju tangga' pipih penampang;
  Dudju kaki tangga' tukan;
  Gusung anau mata tepian.
  Teka menung Ratu Riung setegal sadja' ;
  
  455 Ai' Nabu, nog een andere naam voor Negeri Udjung; nabu, plotseling wassen
  van water.
  456 Kumang Sundd', titel voor de beroemde nimf van Negen Udjung; haar eigenlijke naam PUJm' d.i. schuim, wordt als naar gewoonte pas op het eind van de
  litanie van namen genoemd.
  [ba' S(]fUJ(I' Manang, naam van een beroemde ziener van Udjung, de broer van
  Pupu' ; iba', een soort python.
  457 N tabalang, naam van een vis.
  459 Unging, meisje, aanspreektitel zoals dajarng.
  62
  
  450 Dan vallen de tranen van de lieve Vruchtduif, één voor één; / En
  drupt het water uit haar neus als een snoer van kralen.
  Twee legai-bomen dicht biJeen,
  Een ibu-boompje met wuivende kruin;
  Mijn stem heeft verteld van de lieve Vruchtduif, verdwaald bij het
  [zoeken van zegge-vruchten,
  455 Nu gaat mijn mond verhalen van de jongste (waternimf) van
  [A":' Nabu.
   Mijn mond zingt in vergelijkingen van Kumang Sunda', de jongere
  zuster van Iba? Sawa' Manang; / Van Vallende Dauw, de zuster
  van de ziener Ntabalang; / Van de Tangkai Lubuk, de zuster van
  Opkomende Uitgespannen Regenboog; / Van Unging Pasir Tebing, de
  zuster van Siring Genali Lubang;
  460 Van de schone Kumang, de zuster van de Sissende Tedung Piang; /
  Van Pupu' Beranjut Seudjung Panjang. / Zij zweet van de warmte
  (zo overvloedig) dat kleine seluai-visjes er tegenop kunnen zwemmen; / Het zweet van Ratu Djubuh stroomt als snel opkomend
  water in de bovenloop van de rivier. / Zij houdt op met draad winden
  op de pennen van licht hout;
  465 Zij staakt het garen winden tot een bol als een jonge djaung-vrucht; /
  Zij houdt op met het spinnen van de draad trillend aan de top van de
  vinger; / Zij houdt op met het afbinden der draden van het bindraam
  in haar schoot; / Zij houdt op met het vlechten van de gekleurde
  stroken; / Zij houdt op met het vlechten van waringin-motief.
  470 Ratu Lumpuk neemt haar cocosnoot-schalen op en haar dalang-kalebassen; / Pupu' Injau tilt op haar kruik, de gele labah-kumpang; /
  Zij opent de deur met panelen; / Zij trekt aan het touw van seluangrotan; / Zij loopt langs de wand van gespleten mang-hout;
  475 Zij gaat onder de pantang-zolder door; / Zij loopt naar de trap aan
  de voorkant; / Zij loopt naar de voet van de trap; / Zij gaat naar de
  zandige oever van de badplaats. / Dan staat Ratu Riung een ogenblik
  stil te luisteren;
  Genali, naam van een mythische slang.
  462 Een ook in dagelijkse omgang gebruikt hyperbool voor overdadig transpireren.
   476 pipih penampang, titel voor huistrap ; pipih, plat, tegenover rond of bol; de ouderwetse huistrappen zijn zware rechthoekig gekapte balken van ijzerhout met
  uitgekapte treden in tegenstelling met de provisorische, welke bestaan uit een van
  onder nog bolle boomstam met inkepingen; penampcmg, het begin van iets,
  epitheton bij trap aan het begin van een langhuis.
  63
  
  480 Tebelanga ia semirah mpa"'.
  Ninga tutung abing gerintjung munji pedamerak;
  Ninga terinting abing munji dakusak.
  Meda S ka kiba' Ratu Ngaja S , njau meda s ka kanan;
  Malik ka mua Pupu sPerua, malik ka kanan ka belakang.
  485 Teka meda s ia Sumuk Buluh Sekaju;
  Pamping Lampuing Idu, Tjubit Mit Teman Siku;
  Tjawan Bantan Pameli Baru.
  Teka dapangkang Dajang Pupu' Mandang, dakanar-kanar;
  Basemak-semak, dagemar-gemar;
  490 Dasemak-semak teka dapangkang-pangkang;
  Dakepi S -kepi s, dadenjang-denjang.
  Teka dadjapai ka lundjai tunjuk kanan;
  Dapegai berang djari perakuan.
  "U I anakku, akan-akan, dis lantang kuajam-ajam".
  495 Teka dema S daparung belakang, datanggung ngau bau-djangang
  Debai S mam S ka landau langki S ;
  Debai s njelam ka lubuk dalam.
  "Boh, mamoh ka landau belusuk".
  Debai' kedenang ka landau pandjang.
  500 Dagasak latak da tapak kaki;
  Dabasuk ampik da asam pipi;
  DaletW daki-' da dada djari.
  Debai s badu s djalai temus, udah djalai bajah.
  Tjelap angkat ka darat.
  505 Saruk kain kaki benang punggung sengkilung ka bentang uang;
  Tubuh dalimuh ka selampai dagang.
  Teka dema S ngau parung belakang;
  Teka datanggung ngau bau-djangang;
  Lumpuk sa' Ai' Barenuk teka balang njauk ka tumpuk langgai
  510 Teka pulai Sarung Urai nadai mang-mang;
  [tawang;
  Angkat nadai bula' balang.
  Datai ka tangga' teka datiki S ;
  Datai ka pintu kebu sakali' ;
  Datai ka bilik teka manuduk diri'.
   481 tutung, slaan op een gong; hier voor het geluid van koperen belletjes, ahing, die
  het meisje aan voeten en pols draagt.
  498 mmnoh, een woord uit het Djangkang-dialect van Sanggau ter wille van euphonie
  
  64
  
  480 Verwonderd het hoofd opzij, slechts kort als de tijd voor een betel-
  
  pruim. / Zij hoort een rinkelend geluid van belletjes; / Zij hoort het
  geluid van een tinkelende bel, die wordt geschud. / Zij kijkt naar links,
  Ratu Ngaja S en dan ziet ze naar rechts; / Zij wendt zich naar voren,
  Pupu s Perua, wendt zich naar rechts en naar achter.
  485 Dan ziet ze de jonge Bamboe-spruit; / Spruit van de geneeskrachtige
  gemberwortel, Tjubit-kommetje dat past in de elleboog; / Bantankopje pas gekocht. / Langzaam komt ze naderbij, Dajang Pupu' Mandang, nader en nader; / Dichter en dichter, steeds dichterbij;
  490 Zij nadert voetje voor voetje, zeer voorzichtig; / Zoetjes en zoetjes
  nadert ze steeds meer. / Zij grijpt naar de top van haar rechtervinger ; /
  Zij pakt haar bij de schouder, bij de pols. / ,,0 mijn kind, mijn kind,
  gij mijn lieve schat".
  495 Dan neemt zij het op haar rug en draagt het op haar schouder. / Zij
  brengt het naar de badplaats om te baden; / Zij brengt het naar de
  stille diepte om te duiken. / "Kom we gaan baden in de diepe landau" . /
  Zij draagt het om te zwemmen naar de lange diepte.
  500 Zij schuurt de modder van haar voetzolen; / Zij veegt het vuil van
  haar wangen; / Zij wast de binnenkant van haar armen en handen
  af. / Dan neemt ze het uit het water; ze houdt op, het is voldoende. /
  Fris en koel brengt ze het op de kant.
   505 Zij trekt het rokje aan met rode rand en vouwt het strak om de
  heupen met de gordel van geldstukken; / De gebloemde borstdoek
  slaat ze om het lichaam. / Dan draagt ze haar op de rug; / En torst
  haar op de schouder; / Lumpuk van Ai' Barenuk laat haar drinkwater ongeschept achter aan het eind van het moeras;
  510 Sarung U rai keert zonder dralen naar het huis terug; / Zij gaat en
  talmt niet. / Aan de trap gekomen, gaat ze deze op; / Bij de deur
  gekomen, duwt ze deze in één keer open; / In het woonvertrek gekomen, zet ze zich neer.
  belusuk, een soort armband als langkiS doch anders van kleur, epitheton voor een
  badplaats met afgeronde berm.
  asmn pipi, het middelste van de wang, koon, dat men wel rood kleurt.
  503 dja/ai, soort redengevende conjunctie.
  506 sel(Jl/npai dagang, fraai gebloemde, zijden omslagdoek, vroeger gekocht van Chi·
  nezen, nu niet meer verkrijgbaar en als kostbaarheid bewaard.
  65
  5
  
  515 Teka: "Ngumai manjadi'ku, tai dulau adai:
  "Ngumai aka'ku tai tuai".
  Dadinga aka' tua njau bateli-teli;
  Dapening-pening njau bareti-reti.
  "Apa di' kumai, di' sanua'ku tampung njawa?
  520 "Apa di' padah ku, di' bunsu panudi ada"?
  Saleka djarita sadua njau basinga'-singa' ;
  Sigi' djaku' njau batingka'-tingka'.
  "Ku ngumai mèh uai nadai sagena-gena;
  "Ku madah nadai sadja-ada.
  525 "Meda' mèh suli' olèh ku nemu da tepian ilj', tai ngamajau balang I
  "Meda' mèh anak, djaku' Mani Riak, kupinta'-pinta' manang I
  "Sadaiku tai olèh nadjang I"
  Teka dapeda' Meningan tua' beteli-teli;
  Dapantau njau bareti-reti.
   530 "Sadja untung di' njurung, nadai talah kilahl
  "Tuah di' njamung, nadai talah kalangkah I
  "Lantang semung, di' alang panampung, tuntu daberi' Lamamang
  [Mulung ari Kampung Sagu' Ningang;
  "Tuntu daberi' Sagani Bedji, tai tu run ari kaki udjan sajang;
  "Amang daberi' Selaledjah, ninga di' Mani Riah, tai barumah
  [mitang-itang;
  535 "Amang daberi' Telu' Burung ari kerubung njiur unang;
  "Lantang siko' tai temu' datai kito', tuntu daberi' Mat jan Buntu'
  [ari Kampung Tapang.
  "Teka tjepi' ka nasi' olèh di' Ngamunga Lepang;
  "Kepal ka umpan tunggal gampalang;
  "Parnu' ka telu' olèh di' Ndu' manuk kapajang;
  540 "Rupai ka salai olèh di' tai rangkai dapanggang;
  "Latja ka pedja sanganan dagang;
  "Agih ka gerih kelP kumpang".
  Ari Ruai Peridi da Ai' Babuli njau baganti malam;
  
  516 pening of pending, horen.
  519 sC1l1f,Ud', aanspreking voor jongste broer of zus.
  523 ooi, eigenlijk uitroep van verwondering, echter ook veel gebruikt als toevoeging
  bij een aanspreking, ongeveer als "hé jij I"
  532 lcmtcmg semung of sembung, een kind nog in de moederschoot behandeld door de
  ziener en daarom ook genoemd anak nwncmg.
  Lamcmwxng of Lamambcmg, een genus-aanduidend woord als sengÏ<mg, demia e.a.
  66
  
  515 Dan: "Kom eens hier, mijn broer, eerder geboren; / "Kom eens hier,
  mijn broer, ouder dan ik". I Haar broer hoort haar duidelijk; I Hij
  hoort haar en verstaat het. I "Waarom roep je mij, zusje, mijn bloedeigen zuster?
  520 .,Waarom roep je me, mijn jongste zusje, laatstgeborene?" / Een
  gesprek van de twee over en weer; / Een samenspraak in woord en
  wederwoord. I "Ik roep je heus niet voor niets; I "Ik vraag je te
  komen niet voor niemendal.
   525 "Kij,k eens deze kleine door mij gevonden aan de badplaats benedenstrooms, het lieve kind 1 / "Kijk eens dit kind, zegt Mani Riak, mijn
  dierbaar kind door de ziener verkregen 1/ "Mijn kleine, mijn dierbaar
  pand!" I Meningan de oudere ziet het en verstaat het; I Hij aanschouwt het en begrijpt het.
  530 "Wat een geluk is jou te beurt gevallen, niet te beschrijven! I "Wat
  een onverwachte zegen voor jou, onovertreffelijk ! / "Een godenkind,
  o jij mijn jongste zus, stellig geschonken door Lamamang Mulung van
  Kampong Sagu S Ningang; / "Stellig een gift van Sagani Bedji, die
  neder daalt langs de rand van een regenbui bij zonneschijn; / "Mogelijk
  geschonken door Selaledjah - luister jij Mani Riah - die woont in
  het zwevende huis;
  535 "Mogelijk een gift van Te1u' Burung uit de schaal van de rode klapper; I "Dit kind hier aangekomen is stellig geschonken door Mat jan
  Buntu S van Kampong Tapang. / "Geef jij het rijst, dit lieve kind; /
  "Kneed een rijstbol voor haar; / "Pel jij een ei voor haar af van je
  eigen kepajang-kip;
  540 "Breek een stukje gerookte vis voor haar af, droog geroosterd; I
  "Geef haar wat ingemaakte vis van de Maleise handelaar; / "Bereid
  haar een gekerfd, gezouten en gebakken keliS-visje". I De dagen en
  de nachten zijn elkaar opgevolgd sedert Ruai Peridi te Ai' Babuli is
  
  (vg!. vers 150). Het is een wezen, dat zetelt in een sago-boom of muluh.
  ni:ngang, veel bijeen.
  533 Saga;ni Bedji, een soort geest o.a. aangeroepen bij terugkeer van een sneltocht.
  534 SelaJedjah, een geest wonend in een huis, dat zwevend hangt tussen hemel en
  aarde.
   536 Matjoo Bun.tu s , een geest in de gedaante van een soort kiekendief, welke graag
  reeds rottend vlees, buntu S of buntau, eet; hij nestelt bij voorkeur in de hoge
  tapang-bomen.
  537 Ngamwnga Lepang, letter!. gelijk de lepang-bloesem, titel voor het meisje; lepang,
  langwerpig ronde, groene, geribbelde vruchten van een slingerplant als groente
  gegeten.
  67
  
  Ranang dabilang njau baganti bulan.
  545 Teka besai kemai Njai Pantil Punai upa datiup;
  Mansang kemang Ruai Lalang upa dapuput;
  Tubuh bauh upa datimuk;
  Pinah baka gelung gamusuk.
  Nama dalatja Dara Pupu s Peru a ka tjenana bunga kumpang;
  550 Datji Riak ManP ka tagari tai darunti batang;
  Dasampu s ka laju S kedumpai kalang;
  Dapangkung ka munung dapantjung punggang.
  Bantu N du S Pupu $ nadai seleman;
  Timang Daja Pupu$ Manda aba s Daja Ruai nadai samatjam;
  555 Timau Lumau aba S Burung Kiau nadai sagurau rawan;
  Tibu S Ndu S na S semajah minan.
  Ndu S Telingu S Menu S da Lambai Liti s dasuruh beladjar nabu'
  Belad j ar ngasing meling tund juk ud j ung ; [ngalanggu S buah dj aung ;
  Beladjar ngajam nangelam punggang lintung;
  560 Ngebat mangku S dan tengga S landung;
  Belad j ar ngani S bediri tiang lampung;
  Beladjar njabung raung berapung da Nanga Lempa$ sampai da
  [tangai punggang titi;
  Nuduk pipit bapantuk da tangkar djawa S, djelingka S lima$ ka
  [tangkar padi;
  Ngarau buau bekajau, dua ba-ipas-ipa s, dua belaki bini;
  565 Suruh ngatju Ratu Pengamuru badudjung lungga S, dudjung
  [datampung mata besi;
  S
  Kidjang bateradjang batigaS-tiga batumpu kaki;
  Njabung remaung negung da bulan lima s , negung da kandung bulan
  [kemali;
  
  548 pinah of pindah baka, voorkomen, gestalte.
  549 tjencma, welriekende bloem van de kumpang-boom, welke in de haarwrong wordt
  gestoken.
   558 meTing, trillend draaien; de vertaling: "aan de trillende punt van de vinger" is
  minder juist; beter is: "trillend aan de punt van de vinger", daar a\1een de
  draad trilt en de vingers, n.l. wijsvinger en duim, zonder te trillen de wordende
  draad langzaam uittrekken.
  562 De vleehtmotieven in deze en de volgende regels beschreven, zijn bijna niet meer
  bekend. Men moet ze vooral zoeken op oude hoeden van bamboe gevlochten, welke
  nog zelden meer worden gemaakt.
  Verschillende van de hier genoemde motieven worden ook gebruikt bij het weven
  en zo hebben wij deze aangetroffen op een oud koppensne\1ers-jasje. Zie de foto's
  en de tekeningen.
  68
  
  aangekomen; / De manen zijn geteld en de maanden elkaar opgevolgd.
   545 Zij is gegroeid en groter geworden, het meisje Pantil Punai, als opgeblazen; / Zij is uitgegroeid en voller, Ruai Lalang, als bij inblazen
  van lucht; / Haar lichaam is gezond als een goed verzorgd gewas; /
  Haar hele gestalte snel uitgegroeid. / Want zij wordt verzorgd door
  de maagd Pupu S Perua met de welriekende bloemen van de kumpangboom;
  550 Verzorgd door Riak Mani met de geurige liaanstengel van de tagari
  uit de boom getrokken; / Ingewreven met de verwelkte bladeren van
  kedumpai-kalang; / Zachtjes geklopt met munang-takjes met afgekapt
  uiteinde. / De diensten van Pupu' zijn velerlei; / De verzorging van
  Daja Ruai door Daja Pupu" Manda is niet slechts op één wijze;
  555 De opvoeding van Burung Kiau door Lumau is volle ernst; / Haar
  onderricht is zeer grondig. / Zij zegt Ndu' Telingu' Mendus van
  Lambai Liu' garen te leren oprollen tot een bol als van de jonge
  djaung-vrucht; / Te leren garen spinnen aan de trillende punt van
  de vinger; / Te leren vlechten met doorgestoken gekleurde stroken;
  560 Draden af te binden met het spanraam in de schoot; / Garen te winden op de pennen van licht hout; / Te leren het vlechtmotief van de
  afdrijvende pad tot de monding van de Lempa', tot aan de voet van
  de brug; / Te ontwerpen (het motief) van de rijstmussen pikkend op
  een gierststengel, heen en weer springend met vijven op een rijsthalm ; / Af te werken (het motief) van de buau-geesten op sneltocht,
  loerend twee bij elkaar, mannetje en wijfje;
  565 Zegt haar uit te werken (het motief van) Ratu Pengamuru met een
  lunggaS-mesje op het hoofd, dragend een ijzeren mesje in het haar; /
  Van de trappende kidjang-herten drie bij drie met gestrekte hoeven
  tegen elkaar; / Van de brullende tijger bij wassende maan, schreeu-
  
  563 ooduk, iets beginnen te maken, ontwerpen.
   djelingka S , heen en weer springen.
  564 ngamu, eigenlijk: snel iets afwerken.
  buau, een soort spook, ha:ntu, in de gedaante van een bt'l"uk-aap, M acacus
  
  nemestrmus; deze belaagt voorbijgangers, die door dit wezen geraakt, zwaar
  ziek worden.
  565 Ratu Pengamuru, een jaloerse vrouw, die in heur haarwrong een lungga S -mesje
  verborgen houdt, waarmee zij de minnares van haar man wil treffen; een lungga S mesje zoals hier bedoeld, wordt gebruikt bij het "ikatten" of afbinden der draden
  vóór het verfbad, om de curculigo-vezels, waarmee men de draden omwindt,
  telkens af te snijden. Het heeft dezelfde vorm als een lungga', gebruikt bij het
  rotan splijten, eahter kleiner en zonder de lange, houten steel.
  69
  
  Ratu Mempelu badiang kanda' tangkang katangkang, nunga' kerang
  Bantu' Ndu' Pupu' nadai sematjam;
  [lutan api.
  570 Timan Lumau nadai se1eman.
  Tau' ia ngatji bali menjeti peniti bukit;
  Kunjal setikal penampang kunjit;
  Laju' djengkung paku' bakait-kait;
  Tangga' tupai njau ia pandai nurai baturun naik;
  575 Pandai ia nipan tandan pudun me1andjan babuah tunggal, nadai
  [talah putik.
  M erintap da repi' tenap,
  Ubah perimpah ranah;
  Udah ia baladjar ngejawat,
  Baru' ia nemu tuah.
  580 Keba' anti' njumai Njai Tangkup Langgai, teka nemu batu ringai
  [barintai da lutan api.:
  Anti' mani' Burung Kedidi' ka tampuk i1i', teka nemu tisik ke1i'
  [me1uah tudung kuali;
  Anti' njauk ka tampuk lubuk, teka nemu paku' ngantuk tumuh
  [da keruntuk baung laki;
  Anti' ngebat, teka nemu ia batu djampat likat da tapa' djari;
  Anti' batenun Ajun Dunun, teka nemu ia batu kemunang nampun
  [da punggang lidi;
  585 Anti' da kaki ganggang Dajang Telit Benang teka nemu ia batu
  [mandang da mata hari;
  Anti' ke dalam durung Djera Tangkung teka nemu batu kulat
  [mujung tumbuh da tugung tuku' padi.
   Tuah namah Ke1atan Tanah nadai se1eman;
  
  568 Rotu M emfrelu, een vrouw van lichte zeden.
  berdiang kanda', letter!. de liezen, kcrnd.a', warmend bij het vuur, doelend op een
  voor een vrouw zeer onpassende houding.
  tangkang, zitten met opgetrokken en wat uiteen gebogen benen met de armen om
  de knieën.
  571 De in deze en volgende regels beschreven weef- of ikat-motieven zijn nog slechts
  bij zeer weinigen bekend. Men moet ze zoeken vooral op dekens, kumbu', welke
  nu echter niet of bijna niet meer worden gemaakt.
  573 djengkwng froku, gebogen varen toppen in elkander grijpend, een ook nu nog veel
  gebruikt ikat-motief alsook een figuur bij het weven met suppletoire inslag op
  rokjes.
  tandatr. frudwn mekmdjan, een dichte tros melandjan-vruchten, eveneens een ook
  
  70
  
  wend terwijl de maan vol is; / Van Ratu Mempelu bij het vuur zittend
  met wijdgespreide benen en armen bij het gloeiende houtvuur. / Wat
  Pupti' leert is niet slechts één ding;
  570 De opvoeding door Lumau is veelzijdig. / Zij kent ook het ikatpatroon "bali menjeti", lopend over de heuvelkling ; / Het patroon
  "kunjal setikal" met gele curcuma-rand; / Het patroon van de spiraalvormige varentoppen in elkander grijpend; / Zij kan navolgen het
  patroon van de eekhoorn-trap, klimmend en dalend;
  575 Zij kan maken de dichte tros van melandjan-vruchten, die niet óp te
  plukken zijn.
  M erintap-boom aan de rand van lage grond,
  Ubah-boom geveld in overstroomd bos;
  ZiJ heeft allerlei vaardigheden geleerd,
  Nu zal zij haar geluk(stenen) krijgen.
   580 Als het meisje Tangkup Langgai aan het koken is, vindt zij haar steen
  van kakkerlakken, zittend in een rijtje op het brandhout; / Als de Muskaatduif aan het baden is benedenstrooms, vindt ze haar visschubsteen zo groot als het deksel van een kookpan; / Als ze water haalt
  aan de diepte bovenstrooms, vindt ze de steen van de knikkende varentop op het achterhoofd van een baung-vis; / Als ze draad aan het
  afbinden is, blij ft de snelle djampat-steen in haar handpalm zitten; /
  Als Ajun Dundun aan het weven is, krijgt ze de steen van de kemunang-steekvlieg, zich neerzettend op het eind van een latje;
  585 Als het meisje Telit Benang op de kant van het bordes is, vindt ze
  haar schoonheidssteen in een straal van de zon; / Als Djera Tangkung in de rijstschuur is, vindt ze de steen van de mujung-zwam
  groeiend op de rijsthoop. / Het groeiend geluk van de Kelatan-vogel
  
  nu nog gebruikt motief.
  580 Tamgkup Langgai, een naam voor velerlei vogels met fraaie, lange staart.
  "ringai, een soort kakkerlak, veel tussen het boven de stookplaats opgestapelde
  brandhout; deze kakkerlak verandert in een toversteen, welke een wonderbare
  bekwaamheid schenkt bij allerlei handenarbeid.
  582 b(JlUM,g laki, een soort vis met scherpe, giftige stekels.
  batu djampat, lett. snelle steen; deze geeft bekwaamheid veel sneller te werken
  dan anderen.
  586 batu kulat, een steen ontstaan uit een paddestoel groeiend op een rijsthoop; door
  de kracht van deze steen is slechts een weinig rijst uit de rijstschuur genomen
  voldoende voor een geheel jaar.
  587 nomah of nambah, toenemen.
  71
  
  Untung njurung nadai sagurau rawan;
  Untung besai nadai samatjam.
   590 Teka nemu rangkang badaun, Ajun Dundun, tau' rujah karujah;
  Tau' nimang sibau tai rumau tau' lebau da buah;
  Nimang orang tai bisu' magu' tau' pandai badjuntah;
  Nimang ulun pun penginang taun pangungkun ungun tau' djadi radja
  Nimang kemantan batandan ke mas mèrah;
  [merintah;
  595 Nimang djaung setakung bajah ngau njerangkung bumung rumah
  [sebuah;
  Nimang sega' selumpung bajah ngau siana sebelah;
  Nimang tengang sebembang bajah ngau djala sepajah;
  Nimang mpalai anta' anai tau' mendjadi uma luah;
  Nimang keladi Ruai Peridi tau' mendjadi birah.
  600 Bantu' N du' Pupu' nadai seleman;
  Timang Dajang Perua Nampang nadai sematjam;
  Timau Lumau nadai segurau rawan.
  Ari diganti Ruai Peridi da Ai J Babuli baganti malam;
  Ranang dabilang birang, baganti bulan;
  605 Taun dapun baganti padi damakan.
  Teka njau dara Punai Ara tampala' ;
  Tusu njatu njau mampisa' ;
  Mua Ruai Kerapa njau barupa bala' kabala'.
  Legai dua barimbai,
  610 Sibau da langgai danau;
  Udah djengaiku nelesai ka Pantil Punai da Lambai Pantai,
  Renau ku bagurau ka orang nginau Burung Kiau njau lenjau.
  Apai Dajang Telit Benang njau nginau orang tai kering tulang
  Nginau uat tai terik urat dagernar tansi;
  [dagamar ka besi;
  615 Nginau tudan tai lantang penjuan nginau Ruai Ruajan tai dagumar
  Nginau djanda tai djaga mata dagumar sigi.
  [ka tabu' taH;
  
  590 roogkllJng baJaun, een reeds jaren in het water liggende boomstam, toch wonderbaarlijk bladeren dragend, wordt voor haar een toversteen, welke een lang leven
  verzekert. Van zeer oude mensen zegt men ook: ,;nemu rllJngkllJng booUJUn".
  rujOih-kerujah, het typische langzame op en neer gaan van de boven het water
  uitstekende punt van een boomstam in de rivier door de kracht van de stroom.
  593 pangwngkwn, van kwngkun, het vuur toedekken met as, opdat het niet uitga.
  596 setumpuMg, een stuk van ongeveer twee vadem.
   72
  
  is niet éénsoortig ; / De onverwacht komende voorspoed is geen gekheid; / Haar grote veine is veelzijdig.
  590 Dan vindt Ajun Dundun (de steen van) de bladdragende, dode boomstam, op en neer wiegend (in het water) ; / Met haar spreuken kan
  zij een onvruchtbare sibau-boom rijk vruchtdragend maken; / Bezwerend kan zij een stakkerige stomme weer vlot doen spreken; / Bezwerend kan zij een erfelijke slaaf, die het haardvuur verzorgt, maken
  tot een regerend vorst; / Bezwerend de vruchtsteel van de kemantan
  maken tot rood goud;
  595 Bezwerend één djaung-blad voldoende maken om de nok van heel een
  huis te bedekken; / Bezwerend één reep rotan-sega S voldoende maken
  voor een hele rotan-mat; / Bezwerend één tenggang-vezel voldoende
  maken voor een heel werpnet; / Bezwerend een kleine, spelenderwijs
  gemaakte vóór-ladang maken tot een uitgestrekt rijstveld; / Ruai
  Peri di kan een (klein) caladium-gewas bezweren tot een (reuze) birahcaladium.
  600 De diensten van jonkvrouw Pupu s zijn velerlei; / De verzorging
  door Perua Nampang is veelzijdig; / De opvoeding door Lumau geschiedt in volle ernst. / De dagen, dat Ruai Peri di te Ai S Babuli
  woont, zijn elkander opgevolgd en zo ook de nachten; / Vele manen
  zijn reeds geteld en de maanden zijn reeds gewisseld;
  605 Een oogstjaar is reeds verlopen. / Zij is reeds een meisje, de Vruchtduif, reeds een jonge maagd; / Haar ronde borsten zwellen als puistjes; / Het gelaat van de Argusfazant is helder glanzend.
  Legai-b011ten twee biJ elkaar,
  610 Een sibau-boom aan het eind van de plas;
  Reeds hieeft mijn keel afgezongen omtrent de VlYuchtduif te
  [Lambai Pantai,
  Nu zal mijn stem verhalen van de mannen, die de verdwenen Béo
  [gaan zoeken.
   Da vader van het meisje Telit Benang gaat mannen zoeken met sterke
  beenderen als van ijzer; / Zoekt kerels met taaie spieren sterk als
  vistouw ;
  615 Zoekt knapen met een adem lang als een rol touw, om de Argusfazant
  te zoeken; / Zoekt vrijgezellen met scherpziende ogen als het damar-
  
  614 uat, titel, aanspreking voor mannen; zo ook in de volgende verzen: tudcm, djamda,
  njamau, madjwng, melis.
  73
  
  Nginau njamau suruh nginau Burung Kiau tai tapukau ka adau
  [njantuk ka tawas:
  Nginau djana tai selam ka buaja da nanga Kapuas ;
  Nginau madjung tai tapasung ka ramaung da bukit Kalas;
  620 Nginau meliS ta-amÏ' ka muanjP da dawar tumas.
  Teka dataimah rambai, ninga kumbai apai Pantil Punai, tandan
  [gemili' :
  Teka ngusungmah tampung buah njeli';
  Teka madj umah sepupuku sama' diri'.
  "Ninga mandalku angku' mandjadi' ;
  625 "Mening pumpunku belumun munti';
  "Ninga riranku tandan tamuni ' ;
  "Ninga pipihku pisang pali'.
  "Njuruh kita' nginau ka dangkai tai njau tesat ngemelai, anak landak;
  "Njuruh kita' nginau itik tai lagi' ntjik, tjurik buntak;
  630 "Njuruh kita' bedjalan nginau bajan tai tesat ngasam, tengan
  [naratjak ;
  "Njuruh kita' nginau kenjalang tai ilang, tai batugang ngumpak.
  "Kira lunggung nda' nda' tau' djalai ngai;
  "Kira pedih tubuh nda:'mah njanangguh ka diri' nadai;
  "Kira nadai sempat angkat nda'mah tau' djalai nadai namuai."
  635 Teka njimpan baban Djenti Tudan djalai ka:' angkat badjalan
  Ramu da-atju tjukup pangkira;
  [tjukup semua;
  Apis tjawis lengis senata.
  Teka ka' angkat nda' bula' balang;
  Ambau nadai mang-mang.
  640 Teka ngatju ladu ulu tulang;
  Ngatung sentupung bulu kenjalang;
  N gesan tunam bangku senapang;
  Ngatju badju rentaga benang;
  Nanggung paung sumpit tapang;
  645 Nipan tali udjan dengau niti djalan tai baünan-unan da parung
  [belakang ;
  Gelang kilas lima' belas ngaki ranguang;
  
  617 tapukau, van pukau, boomwild achternazetten.
  adau, een beruk-aap, Macacus 1H?mt!strinus.
   621 rambai t~ gemili' ,Iett. een tros, een tak van gemili' -vruchten, een vaste
  uitdrukking voor familie.
  622 tampulfg buah njeliJ', lett. een maisplant, njeli', met twee, drie kolven boven
  elkaar, tamfntng; weer een vaste uitdrukking voor familie.
  624 man&al, broers- en/of zusterskinderen noemen elkaar tnaII<lal.
  rmgku' mrmdjadi', lett. aangenomen, angku', broer of zuster, tnmIdjadi'.
  74
  
  lampje van de ziener; / Zoekt mannen om de béo-vogel te zoeken,
  die een aap kunnen nazetten tot aan het daglicht; / Zoekt kerels, die
  naar een krokodil durven duiken aan de monding van de Kapuas ; /
  Zoekt borsten, die een tijger kunnen binden op de berg Kalas;
  620 Zoekt durvers, die bijennesten oogsten bij volle, heldere maan. / Daar
  komen de broeders horend de roep van de vader der Vruchtduif, de
  hele familie; / Daar komen de vruchtkolven van één maisplant; /
  Daar komen mijn bloedeigen neven. / "Luistert mijn neven, mijn
  bloedeigen broeders;
  625 "Hoort mijn familie, uitschietende bamboe-pol; / "Luistert mijn broeders, placenta-steel; / "Luistert mijn verwanten, tros van één pisang. /
  "Ik zeg u op stap te gaan om te zoeken het kind, verdwaald bij het
  zoeken van melai-vruchten, mijn jong egeltje; / "Ik zeg u te gaan
  zoeken mijn klein eendje, gestreept als een sprinkhaan;
  630 "Ik zeg u op stap te gaan, te zoeken mijn piepend parkietje, verdwaald
  bij het zoeken van asam-vruchten; / "Ik zeg u te zoeken de verdwenen
  jonge neushoornvogel met pas uitkomende, witgepunte staart. / "Zoudt
  gij aarzelen, ge moogt niet weigeren te gaan; / "Zoudt gij u ziek
  voelen, ge moogt niet neen zeggen; / "Zoudt ge geen tijd hebben te
  vertrekken, ge moogt niet niet-op-stap-gaan".
   635 Dan pakken de mannen hun zaken bijeen om te vertrekken, van alles
  genoeg; / Rusten zich uit geheel en al; / Van alles voorzien, kant en
  klaar. / Zij, gaan op stap zonder terugkeren; / Vertrekken zonder
  aarzelen.
  640 Zij gorden aan hun parang met benen gevest; / Zij zetten op hun hoofddeksel met veren van de neushoornvogel; / Zij leggen hun geweer
  over de schouder; / Doen aan hun jasje met roodgaren band; /
  Nemen op hun blaasroer van tapang-hout;
  645 Doen om hun halssnoer met afhangende belletjes op de rug, rinkelend
  tegen elkander terwijl men loopt; / En de koperen armbanden vij ftien
  bijeen als de poten van een duizendpoot; / Zij doen om hun snoer
  
  626 riran, orde, ordenen, uiteenzoeken van iets, dat nog onordelijk is; vandaar iemands
  afkomst zoeken of vinden, familie.
  628 kadatngkai, een soort stekelvarken; wegens zachtaardigheid van dit dier als kooswoord voor kind, zoals wij "schaap" gebruiken.
  636 Djenti, titel en aanspreking voor dappere kerels.
  645 taU udjrm, een oud halssnoer van kralen met op de rug afhangende belletjes.
  646 gelang kilas, koperen, spiraalvormige armbanden.
  75
  
  Njau ngatju mempelu baru bansa takelang ;
  Ngalatja palaga njala da dada setetak batang;
  Ngeni J tengkelai langki' pamadjal isP pon berang.
  650 Sikap genap tjukup dalatja;
  Baban dasimpan tjukup semua.
  Teka nangkin sikin salin binjak, nangkin sikin besi tjanai;
  Nanggung sanapang sarung satetak, djari barundi da tali karepai;
  Ladu dat ju ka bulu merak, baik at ju ka bulu ruai.
  655 Daïndang-indang berang sepiak, kelampetan batundjan da lantai panjai;
  Gusung tangga' pipih panampak, dudju batu da mua tanggai ;
  Terengkah ka tanah munji bagegah, nudju tepu munji baguai;
  Tengah pian pelamimbak iIi' telandjing barunsai.
   Ngili' ai' Djenti MelP birang rendjang;
  660 Nengah tanah Djenti Tudah kampung sengkabang;
  Ngeliut djulut sambang tembawang;
  Njengau lalau kampung tapang;
  Bekanan keladan Djenti Tudan delapall betentang.
  Datai ke labak litjak teka nemu awak tidjak abi kaki;
  665 Teka nemu sida" awak perupis abi djari;
  Teka nemu pantjung abi besi.
  Djalai Pantil Punai matang temu nur;
  Sulang Dajang Telit Benang matang temu insur.
  Keba' ai' luah njau diseberang;
  670 Darung dalam njau dipangkajang;
  Bukit tinggi' njau dapelunggang.
  Teka datai ka Pantai Lambai Semanang;
  Teka temu' ka Liu' sida' dua tiga iku' sepamanduk Arang;
  Datai ka N anga N unsa Sabang;
  
  647 mempelu, langwerpig ronde stenen, zwart met witte band of streep.
  648 pelaga njala, rode agaten over de hele lengte gelijk in dikte, tegenover de gewone
  pelaga, welke spoelvormig zijn.
  649 ngeni', van kmi 5 of kendi J, bij elkaar schuiven.
  652 De woorden in deze regel zijn zoals dikwijls, met grote syntactische vrijheid
  van elkaar gescheiden: sikin, een kort kapmes; besi salin, hard staal; tjanai of
  batu tjanai, een soort slijpsteen, waarop de sikin met binjak, olie, wordt aangezet.
  653 sarung setetak, een geweer, waarvan het hout slechts tot halverwege de loop gaat;
  bij oude geweren liep het hout langs de gehele loop door.
  djari berundi, lett. als om strijd zich bewegende vingers: een levendig beeld voor
  
  76
  
  van mempelu-stenen nog nieuw, met witte banden; / Doen om de rode
  agaatstenen afhangend op de borst als een boomstam; / Schuiven
  hun armbanden over het vlees van de bovenarm.
   650 Volledig uitgedost en geheel uitgerust; / De benodigdheden geborgen, van alles voldoende. / Zij gorden om hun mes van gehard ijzer,
  met olie aangezet op de slijpsteen; / Zij nemen op het geweer en de
  snelle vingers binden vast het touw van het weitasje ; / Het zwaard
  versierd met veren van de fazant, fraai versierd met veren van de
  rual.
   655 Met zwaaiende bovenarmen en stappende kuiten gaan ze over de lange
  gaanderij; / Naar de steunbalk van de trap, langs de steen bij de
  trap. / Op de grond gekomen klinken dof hun snelle stappen over het
  erf; / Zij doorwaden stroomaf de ronde badplaats, waar de telandjinggeest plast; / Zij lopen stroomaf, de dappere kerels, waar het water
  (langs de boomwortels) stroelt;
  660 Zij kruisen, de helden, de tengkawang-aanplant; / Zij gaan in een
  bocht om de bosreserve, langs de rand van de vruchtboom-aanplant; /
  Zij lopen met gestrekte hals langs de bijenbomen, een groep van tapang-bomen; / Rechts passeren zij, de krijgers, een groep van acht
  keladan-bomen. / Gekomen aan het modderig moeras vinden zij sporen, indrukken van voeten;
  665 Daar vinden zij sporen van takjes met de vingers afgebroken; / Vinden zij sporen van takken met het kapmes afgekapt. / De weg van
  de Vruchtduif laat zich steeds volgen, een loopstreep in het gras vinden
  ze; / Het spoor van het meisje, Telit Benang, blijft zichtbaar te volgen
  in allerlei bochten. / Alle grote rivieren worden overgestoken;
  670 Diepe dalen worden doorkruist; / Hoge heuvels worden genomen. /
  Dan komen ze te Pantai Lambai Semanang; / En bereiken de lieden,
  twee drie in getal, Sepamanduk Arung; / Ze komen aan te Nanga
  N unsa Sabang;
  
  de vlugge vingerbeweging bij het vastbinden van het weitasje, kOlYepcui, waarin men
  o.a. kogels, kruit, slaghoedjes, zwavelkopjes van lucifers en wat todden bewaart.
  657 bagegah, dof klinkend.
  658 pelamimbak, wordt gezegd van al de netjes op een mat geordende kommen, schotels
  en bQ1'den voor een maaltijd; de ronde, schone badplaats wekt blijkbaar associaties
  met zulk een kring van schotels en kommen.
  pian telGJnàjing, een mooie badplaats met helder water wordt aldus genoemd,
  als zou de telGJnàfing-geest daar gaarne baden.
   665 perupis, door voorbijgangers afgebroken takjes of stengels welke het lopen
  hinderen.
  77
  
  675 Temu' ka Linsu' Se1alindang;
  Datai ka Udjung Pananggung Tiang.
  Sema' ka tumpul isau dia'mah sida' ngansah;
  Antjur liur dia'mah sida' ngaludah;
  Sema' ka lepa tulang keban Djenti Budjang dia'mah sida' belengah.
  680 Teka menung de pun kelampu' tjundung djalai sida' ntung paung
  [kelampai ngabang j
  Gusung sida' pating aur gangging djalai njandih kingking panawan
  [tangang;
  Datai ka aur bulan de manala pian sida' njandih tunam bangku
  [senapang;
  Datai ke pun buluh parindu' da Salambai Linsu' pemenan sida'
  [indu' nepu' peleku' bentang adjang.
  Dia' sida' mani' ka Landau Langki', njelam ka Lubuk Dalam,
  [mamuh ka Landau Balusuh;
  685 Dia' sida' maniS nje1am upa unggam tapah labang;
  Mani' mantimbung Djenti Madjung upa tugung gajau butangj
  Dia' sida' mani' barunsai upa udjai be1abuh sajang.
  Teka be1etji' daki' da dada djari;
  Babasuk ampik da asam pipi;
  690 Teka bagasak latak da tapa' kaki.
  Olèh udah djalai sida' bajah;
  Badu' djalai tembu' ;
  Nanggal djalai sual.
  Ka tisi tebing sida' ngisai gunting pengariring gong selang;
  695 Ka atau pantai sida' ngisai gundai baik penangkai djawa' djerenang;
  Tjelap belentjat ka darat melit tjawat landa' sengkelat bulung dagang;
  Melit sirat panggit tampang dinang orang orang;
  Ngau tingkau malau baik penakau djerangau pulang;
  Ngalatja tengkulas Serabaja tai djera dabunga muduh da tampang ;
  700 Ngatji batik Betawi tai batisi ka batik Tjamarang;
  
  685 f1l(JIfItimbung, met beide handen en armen afwisselend rechts en links in het water
  slaan en dit gezamenlijk en rhythmisch.
  689 ampik, vuil op het gezicht; op andere delen van het lichaam heet het daki.
  694 ngisai guntmg, vroeger waren zulke geheel cirkelvormig gedraaide snorpunten
  mode, tegenwoordig ziet men ze nog slechts zelden.
  695 gunda$, boven de hals afgesneden haar; al wrijvend, ngisai, slaan ze het water uit
  hun haar.
   696 landa', het onderste, rode stuk van de lendedoek.
  78
  
  675 Arriveren te Linsu s Selalindang; / Hebben bereikt Udjung Pananggung Tiang. / Is het mes bot geworden, daar zullen ze het slijpen; /
  Is het speeksel opgeweld, daar slikken ze het door; / Zijn de beenderen vermoeid van die dappere borsten, daar zullen ze rusten.
   680 Zij houden stil bij een overhellende kelampu S -boom, waar ze hun
  blaasroer insteken van prachtig kelampai-hout; / Zij gaan naar een
  aur-bamboe om hun lansen met weerhaken tegen te zetten; / Zij gaan
  naar een maan-bamboe op het erf van de badplaats en zetten hun
  geweren er tegen; / Zij komen bij een pol van parindu S -bamboe, waar
  de vrouwen van Selalambai Linsu S haar rotan-gordel opgerold plegen
  neer te leggen. / Daar gaan ze baden in de Langkau Langki s, duiken
  in de Lubuk Dalam, baden in de Landau Balusuh;
  685 Daar duiken en baden ze, golven slaand als de reuze tapah-vis; /
  De krijgshelden baden, luidruchtig in het water slaande als een plonsende krokodil; / Daar spetteren ze met het water als een neerplassende regen. I Daar wrijven ze het vuil van armen en handen; / En
  wassen het stof van hun wangen;
  690 En schuren de modder van hun voetzolen. / Dan houden ze op, het is
  voldoende; / Ze staken, het is genoeg; / Ze eindigen, ze zij n voldaan. /
  Op de berm draaien ze hun snorpunten rond als een gong;
  695 Op de oever schudden ze het water uit hun haar afgeknipt boven de
  hals, sierlijk als de stengel van de rode gierst; / Afgekoeld springen
  ze op de kant en binden hun lendedoek om van zwart, wollig katoen
  met rood uiteinde; / Ze binden hun lendedoek om van panggit-weefsel,
  waarop poppetjes staan; / Ze doen hun gebatikte hoofddoek om met
  geel gestipte rand als de stengel van opnieuw uitgelopen kalmoes; /
  Ze winden hun hoofddoek om van Surabajaas patroon met rode bloemen en purperen baan;
  700 Ze schikken hun Bataviaas batik met rand van Semarangs batik j /
  
  sengkelat, een soort ruwe stof, vroeger gebruikt voor lendedoek, nu niet meer
  verkrij gbaar.
   1Julung, zwart katoen.
  697 nrat panggit, een lendedoek, waarvan het onderste, afhangende gedeelte weefsel
  is met suppletoire inslag met mensenfiguren versierd.
  698 tmgkau maJau, een soort batik als hoofddoek gebruikt, volgens zeggen afkomstig
  van Menangkabau, met gele, gespikkelde rand, waarom vergeleken met de gespikkelde stengel van kalmoes. Tegenwoordig nog slechts als erfstuk bewaard.
  79
  
  Ngapis setangan Bugis tai baik penulis manibui arang;
  Teka njaruk badju Djenti Mandju rentaga benang;
  Nangkin tilin ulu tulang.
  Teka angkat nadai mang-mang;
  705 Amau na' bula' balang.
  Teka niti panti besi tai batatah kudi mesa' ati buah pinang;
  Teka batundjan da panti tebalian tai tebal sekilan tempangan
  Nidjak panti pèrak tai bekaderang;
  [punggang;
  Nudju panti kaju tai upa dasapu ke mentemu pulang;
  710 Teka ngusung baruh durung tai penanggung djelapang;
  N engah pasah tai batungkah tiang;
  N engah pun sabang seluang ;
  Mansa' gugu' katunsung lajang;
  Ngedju menala tepu dindang sabu ngkarangan kerang;
  715 Nengah menala luah miah djelumpang benang;
  Nudju kaki tangga' tukan.
  Teka neguS tangga' indu' keban Djenti Timbu' tai munji teraku'
  [babi belang;
  Djari kanan nekan alau alau pengerawan tai dapulah Punan
  [pengandung lalang;
  Njapai alau alau piai tai dasadai Temai da repP pengerang;
  720 Teka njigung alau lampung keban Djenti Madjung Tai datibung ka
  Teka nudjai landai tai baik penantai pingai lajang;
  [tulang orang:
  Nidjak tangga' anak tai kemantjiak munsang muang;
  Teka nudju batu badaga' dugu dindang sengalang pentik kumpang;
  Ngeman menturan tai dabalan lintang;
  725 Ngembing dinding Djenti Nading rirang mang;
  Njuruh pituk Djenti Laduk niti teluk padung pantang.
  Teka ngusung ruai tai dindang balai anak radja;
  
  701 setangan Bugis, een Buginese hoofddoek met gele strepen als de langs de flanken
  fraai gestreepte manibui-eekhoorn.
   713 katunswng lojang, een Hybiscus, eigenlijk tunsung, doch, aldus mijn zegsman
  Sinji, ka toegevoegd wegens rhythme. Het is een van ouds gaarne aangeplante
  heester op het erf. Als in vroeger tijden een koppensneller terugkeerde van een
  sneltocht, hield hij zich eerst enige tijd schuil in de nabijheid van het huis.
   's Avonds gaf hij een rode hybiscus aan een uitverkorene en 's morgens kwam
  deze baden met de rode bloem in heur haarwrong. Na een paar dagen kwamen
  zo meerdere meisjes en daaruit begreep men, dat een beroemde koppensneller
  
  80
  
  Ze doen om hun Boeginese hoofddoek fraai getekend als de manibuieekhoorn. / De dappere mannen trekken hun jasje aan met rode
  band; / Binden om hun zwaard met benen gevest. I Zij stappen op
  zonder aarzelen;
  705 Zij gaan en keren niet terug. I Dan lopen ze over het ijzeren plankier
  met goud ingezet zo groot als het hart van de pinang-vrucht; I Zij
  stappen over de brug van ijzerhout een span dik op de kapzijde ; I Zij
  gaan over de brug van flonkerend zilver; / Lopen over het houten
  plankier als bestreken met nieuw uitgeschoten curcuma;
  710 Zij lopen onder de rijstschuurtjes door met ronde, houten schijven; I
  Langs de bergschuurtjes met kruisbalken tussen de palen; I Langs de
  roodbladige Cordyline-boompjes; I Langs een groep Hibiscus-struiken; lOver het erf van fijn wit zand van de zandbank;
  715 Dwars over het wijde erf, opzij drukkend het rode Malva-kruid; I Zij
  richten hun schreden naar de voet van de trap. I Dan stappen al die
  dappere kerels de trap op, waar de gestreepte varkens staan te smakken; I Hun rechterhand omvat de leuning van pengerawang-hout, gemaakt door een Punan-slaaf, als in de aar schietend lalang-gras; I Zij
  grijpen de leuning vast, welke Temai (vroeger) heeft te drogen gezet
  tegen de rand van jong bos;
  720 De krijgshelden raken met de ellebogen de leuning van licht hout, vastgezet met pennen van mensenbeenderen ; / Dan stappen ze op de
  steunbalk fraai gebogen als (de armen van) iemand die een lajangschotel ophoudt; I Zij stappen op het bovenstuk van de trap, dat
  piepend kraakt als een springende musang; / Dan komen ze langs de
  zware, wiegelende steen, waarop staan de sacrale afweerbeeldjes van
  kumpang-hout; I Zij lopen langs de richelbalk tegendraads gekapt met
  de dissel;
  725 De dapperen lopen langs de wand van gespleten mang-hout; I Lopend
  over de gaanderij gaan ze onder de pantang-zolder door. I Zij gaan
  nu de voorgalerij op, waar de ligplaatsen zijn voor de geëerde gasten; I
  
  was teruggekeerd. Het gezang "Mengap Bungai Toon" heeft in vers 181: Nyau
  betegoh ka larng'O ,kemlns{}ng laiang.
   717 pengoodwng laloog, als in de aar schietende laloog, Imperata cylindrka, afwisselend dikker en dunner.
  aloo-alau pim, de trapleuning bestaat gewoonlijk uit drie houten, de onderste voor
  kleine kinderen heet piai.
  724 ngemoo, van man of mban, leiden, wegbrengen, hier: langs lopen.
  725 Djenti Nading; Djenti, titel voor dappere kerels; betekenis van Nading en Laduk
  onbekend; volgens mijn zegsman alleen rijmbetekenis.
  81
  6
  
  Ngusung tiang tai dapangkap ka anak lila;
  Nudju pintu baru tai dat ju ka sengiang naga;
  730 Ngusung dinding tai dakantjing tukang Tjina;
  Nudju atap tai semat ka kawat Djawa.
  Teka ngembing ringka$ kawing Djenti Nading djalai njauh tilin ulu
  Ngusung atau lesung djalai ngentak paung sumpit tapang;
  [tulang
  Ka tisi dinding sida $ njelit kingking panawan tangang.
  735 Legai dua berimbai,
  Sibau da langgai danau;
  Udah djengaiku ngandai ka temuai tai baru datai,
  Baru$ rendauku bagurau ka Meningan Rengkau.
  Njau nepau rau da atau lubang;
  740 Nepas uras da atau kalang;
  N epas uras da :ltau lantai ;
  N epas uras da atau bidai.
  Teka ngamP uri $ nanji $ tai upa lampP muanjP idang;
  N geremai tikai andai tai kara wang punggang;
  745 Teka ngatji permandani tai ngamulu ati ramaung dandjang;
  Ngalatja siana Djawa Meningan Kaja ui sega$ seluang.
  "Ka atau pindai to$mèh pipih rambai, djaku$ Meningan Gerai,
  [ninga mèh Djenti Temai, tai balantai lintang;
  "Ka atau mampanggung toS mèh Timbu Madjung, djaku$ Meningan
  [Agung, tai tuntun pinggang;
  "Ka bangka manawa toS mèh Djenti Djanda, djaku$ Meningan
  [Kaja, bansa tekelang".
  