text: Témoigner. Entre histoire et mémoire
  
  Revue pluridisciplinaire de la Fondation Auschwitz
  131 | 2020
  
  Historiographie de la Seconde Guerre mondiale en
  Extrême-Orient
  
  Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation
  des doods”
  Fabian Van Samang
  
  Édition électronique
  URL : https://journals.openedition.org/temoigner/9523
  DOI : 10.4000/temoigner.9523
  ISSN : 2506-6390
  Éditeur
  Éditions du Centre d'études et de documentation de l'ASBL Mémoire d'Auschwitz
  Édition imprimée
  Date de publication : 1 octobre 2020
  Pagination : 133-134
  ISBN : 9782930953137
  ISSN : 2031-4183
  Référence électronique
  Fabian Van Samang, «Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods”», Témoigner. Entre
  histoire et mémoire [Online], 131 | 2020, Online op 05 décembre 2022, geraadpleegd op 09 décembre
  2022. URL: http://journals.openedition.org/temoigner/9523 ; DOI: https://doi.org/10.4000/temoigner.
  9523
  
  Ce document a été généré automatiquement le 9 décembre 2022.
  All rights reserved
  
  Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods”
  
  Emerson Vermaat. “AuschwitzBirkenau Eindstation des doods”
  Fabian Van Samang
  
  RÉFÉRENCE
  Emerson Vermaat. Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods. Soesterberg: Uitgeverij
  ASPEKT, 2019, 318 p.
   Témoigner. Entre histoire et mémoire, 131 | 2020
  
  1
  
  Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods”
  
  Emerson Vermaat. Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods
  
  1
  
  In 2019 bracht de Nederlandse journalist Emerson Vermaat een nieuwe editie uit van
  zijn boek ‘Auschwitz Birkenau. Eindstation des doods’, dat voor het eerst in 2014
  verscheen. In zeven inhoudelijk gerelateerde, maar niet altijd even samenhangende
  hoofdstukken, bespreekt hij hoe commandant Rudolf Höss eerst het Stammlager en
  vervolgens het vernietigingskamp Birkenau optrok, hoe het uitroeiingscentrum vanaf
  1942 tot de bevrijding in januari 1945 precies functioneerde en hoe een industrieel
  complex in het kampenstelsel werd geïntegreerd. In hoofdstukken drie en vier laat de
  auteur geprivilegieerde getuigen van de kampgeschiedenis aan het woord: vier Duitse
  daders (Robert Mulka, Wilhelm Boger, Carl Clauberg en Josef Mengele) en twee
  Nederlandse overlevenden: Bloeme Evers-Emden en Ernst Verduin. In de laatste twee
  hoofdstukken behandelt hij de vraag in welke mate de landen die niét door naziDuitsland onder de voet waren gelopen op de hoogte waren van de uitroeiing van de
  Europese Joden in het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau, en hoe – in zijn optiek –
  negationisten en radicale moslims uit zouden zijn op een nieuwe genocide.
   2
  
  De literatuurlijst suggereert dat de auteur zich grondig heeft voorbereid. Hij citeert
  170 studies, waarvan 17 % dateren van het laatste, meer dan de helft van de jongste
  twee en bijna drie kwart van de laatste drie decennia (1990-2019). Het bekritiseren van
  een literatuurlijst is altijd wat pietluttig, maar niettemin: ondanks de vele referenties
  ontbreken in Vermaats overzichtsstudie enkele belangrijke standaardwerken. Zo is het
  vreemd dat hij voor de gedeeltelijke uitroeiing van de fysiek en mentaal gehandicapten
  het getuigenis van Luise Jacobs aanhaalt, maar niet de toonaangevende studie van
  Michael Tregenza (T4. le secret d’État des nazis: l’extermination des handicapés physiques et
  mentaux). De uitgebreide bundel over de Wannsee conferentie die in 2013 door een
  dozijn vakspecialisten onder leiding van Norbert Kampe en Peter Klein werd
  samengesteld (Die Wannsee-Konferenz am 20. Januar 1942. Dokumente, Forschungsstand,
  
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 131 | 2020
  
  2
  
  Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods”
  
  Kontroversen) werd kennelijk niet geraadpleegd. De auteur verwijst voor Eichmanns rol
  in de holocaust graag naar zijn eigen monografie, maar laat de gelauwerde studies van
  David Cesarani en Bettina Stangneth buiten beschouwing. Wat Auschwitz betreft stelde
  de Duitse historicus Ernst Klee in 2013 een personenlexicon samen van 4.043 daders,
  medestanders en slachtoffers – ze werd niet in Vermaats studie opgenomen. Evenmin
  zegt de auteur iets over wat na de oorlog met de uitgestrekte kampdomeinen gebeurde
  – dan had Imke Hansens studie ‘Nie wieder Auschwitz! Die Entstehung eines Symbols und der
  Alltag einer Gedenkstätte 1945-1955’ zeker een plaats moeten krijgen, wat niet het geval is.
   Verwijzen naar bronnen op het wereldwijde web hoeft mits de nodige historische
  kritiek niet problematisch te zijn. Maar als de auteur voor een overzicht van de
  merktekens die gevangen in de concentratie- en vernietigingskampen op de kledij
  droegen (voetnoten 12 en 13), voor biografische gegevens over kampbewakers
  (voetnoten 48 en 147), specifieke Pools-Joodse gemeenschappen (voetnoot 108), het
  kampbordeel in Auschwitz (voetnoot 163) of de deportaties van de Noorse Joden tijdens
  de Tweede Wereldoorlog (voetnoot 198) naar wikipedia verwijst, dan doet dit op zijn
  minst afbreuk aan de ernst die de wetenschappelijke methodiek en kritiek verdienen.
   3
  
  Vermaat (inmiddels 73 jaar) is een Nederlandse journalist, publicist en voormalig
  politicus. Hij werkte meer dan twintig jaar voor de Evangelische Omroep en militeerde
  voor de Reformatorische Politieke Federatie (een voorloper van de Christen Unie). Dat
  blijkt ook duidelijk uit zijn Auschwitz-monografie, waarin hij een uitgesproken prochristelijk standpunt inneemt. De auteur spreekt zich lovend uit over de
  verzetsactiviteiten van Wehrmacht kopstuk Hans Oster, en prijst de verwezenlijkingen
  van Kurt Gerstein – de SS-officier die als ingenieur de werking van zyklon B moest
  beoordelen, maar die informatie over vergassingen heimelijk aan de Zweedse
  ambassade overmaakte – die hij ‘een zeer gelovig man’ noemt (p. 189). ‘Ongetwijfeld
  speelde hun christelijk geweten zowel in het geval van Gerstein als Oster een
  belangrijke rol,’ merkt de auteur op, zonder die schijnbaar onbetwistbare link te
  verduidelijken, en zonder aan te geven waarom tal van diepgelovige christenen zich bij
  de NSDAP of de SS aansloten, en het georganiseerde christendom noch in de eerste
  jaren van het nazibewind noch daarna enig substantieel initiatief heeft genomen om
  het anti-Joodse en genocidale beleid van het Hitlerregime een halt toe te roepen. Ook
  voor de biografische gegevens van ‘de populaire franciskaner pater’ Maximiliaan Kolbe,
  ‘de moedige man,’ de ‘heilige van Auschwitz’ beroept Vermaat zich deels op een artikel
  dat hij op ‘marypages.com’ terugvond en dat hij – zonder verdere verklaring – als in
  essentie waar bestempelt. Nochtans gaf de tentoonstelling die de faculteit theologie van
  de Katholieke Universiteit Leuven in 2016 over het leven van Kolbe organiseerde aan,
  dat de hagiografie verder van de werkelijkheid af staat dan doorgaans wordt
  aangenomen (zie mijn bijdrage in de catalogus van de tentoonstelling, ‘Tussen
  Niepokalanow en Auschwitz. Maximiliaan Kolbe, het nationaalsocialisme en de Jodenuitroeiing’).
   Dat de auteur benadrukt dat ‘de bevolking en de kerk’ zich verzetten tegen de
  deportatie van de Joden, en dat veel Joden konden onderduiken ‘bij Italianen of in
  kloosters en andere katholieke instellingen en bijna vijfhonderd in het Vaticaan zelf’
  (p. 73) is prima – maar dat hij daarbij geen voetnoot aanhaalt is bijzonder
  problematisch; en dat hij (onder meer) de naoorlogse weigering van christelijke
  families om de opgevangen Joden terug te laten keren naar hun gemeenschap
  onvermeld laat, kan nauwelijks als een genuanceerde en evenwichtige analyse worden
  aangestipt.
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 131 | 2020
  
  3
  
  Emerson Vermaat. “Auschwitz-Birkenau Eindstation des doods”
  
  4
  
  Bij de stijl en de inhoud van het laatste hoofdstuk zullen heel wat kritische lezers zich
  wellicht afvragen of de auteur hier niet de grens oversteekt die de geschiedschrijving
  van het politieke activisme of de propaganda onderscheidt. Zijn uitweiding over het
  Israëlische binnen- en buitenlandse beleid draagt immers weinig bij tot onze kennis
  van Auschwitz-Birkenau; als dusdanig verdient het afsluitende hoofdstuk geen plaats in
  de historische reconstructie van het vernietigingsoord. Jazeker, de protocollen van de
  Wijzen van Zion zijn nonsens en worden in ruime mate politiek gerecupereerd.
  Absoluut, negationisten hebben doorgaans weinig kaas gegeten van objectieve
  geschiedschrijving (wellicht is het ook niet hun eerste streefdoel). En ongetwijfeld: heel
  wat uitspraken van radicale moslims zijn ahistorisch, gedecontextualiseerd, grievend
  en verre van onschuldig. Maar de echo’s uit de Arabische wereld die de auteur
  selecteerde, verdienen wellicht een meer verfijnde semantische, pragmatische en
  politieke duiding dan het eendimensionale beeld dat Vermaat hier schetst.
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 131 | 2020
  
  4.
  