text: STUKKEN
  
  BETREFFENDE
  
  LEEUWARDER
  
  DEN TWIST. TUSSCHEN
  
  EN FRIESCHE
  
  DE
  
  PREDIKANTEN
  
  IN- EN NA 1588.
  MEDEGEDEELD
  DOOR
  G. H. VAN
  
  BORSSUM
  
  WAALKES.
  De hier medegedeelde stukken, mij vroeger in afschriften uit dye- Leeuwarder
  Archieven verstrekt, werpen in
  verband met de Acten der Provinciale
  en Particuliere Sydoor
  de
  H.H.
  Reitsma
  en
  Van
  Veen in Deel VI
  noden,
  licht
  den
  twist
  der
  op
  predikanten in Leeuwaruitgegeven,
  den en Friesland in- en na 1588.
  Y. Balcq was in het begin van 1587, blijkens Stuk I,
  in dienst gekomen, en dus niet, zooals
  te Leeuwarden
  Romein bericht, in 1580 1). Hij was een Zwingliaan 2). Hij
  vond er als collega onder anderen Ruardus Acronius,
  een Calvinist. Vandaar ontstond er hevige twist tusschen
  en Calvinisme konden helaas!
  hen. Het Zwinglianisme
  elkander niet verdragen. Beiden, Balcq en Acronius, begeerden nu in 1589, ten gevolge van dien twist, hun ontslag, dat ook aan beiden werd' verleend. Balcq, de Zwingliaan, werd hard behandeld, niet zoozeer door de Leeuwar1) Xaainlgst der Predikanten blz. 10.
  2) Zie Ypey en Dermont, Geschiedenisd. Ned. Hervormde gerk, Aant.
  Dl. II. bl. 99.
  398
  en den kerkeraad,
  maar door de Staten
  der Regeering
  van Friesland 1). Hij vertrok dan ook, na zijn ontslag, uit
  werd bij zijn ontslag
  Leeuwarden 2). Acronius daarentegen
  veel vriendelijker
  bejegend (Stuk II), en bleef dan ook
  daarna in Leeuwarden wonen 3). Romein beweert wel 4), dat
  hij naar Cornjum, zijne vorige gemeente, terugkeerde, maar
  dat zal beduiden, dat hij daar den dienst waarnam, hoewoonde.
   wel hij te Leeuwarden
  Met het vertrek van Balcq was echter de twist in Leeuwarden
  is, omdat
  nog niet ge6indigd; wat verklaarbaar
  in Friesland zeer geliefd was voor het
  het Zwinglianisme
  Calvinisme er
  optrad. Balcq bad zijne aanhangelingen, die
  het nu de tegenpartij
  lastig maakten. Vandaar, dat de
  Leeuwarders zich beklaagden bij de Synode te Harlingen
  vergaderd in 1590 s). Hoewel Acronius een loffelijk attest
  van de Classis van Leeuwarden ontving, (Stuk III) 6), achtte
  dat hij en zijn medestander
  de Synode het wenschelijk,
  Antonius
  Claasz., ter wille van de rust, uit
  en collega
  met der woon zouden vertrekken. Acronius
  Leeuwarden
  deed dit echter niet, maar kreeg zelfs, door den invloed
  van den Stadhouder ' Willem Lodewijk, die zeer voor
  het Calvinisme
  ijverde, en wiens naam er bij genoemd
  het
  wordt, op
  gunstig attest der Classis (Stuk III) een
  als leeraar te Leeuwarden
  nieuwe aanstelling
  van de
  Staten
  Doch
  de
  (Stuk IV).
  Gedeputeerde
  aanschrijving
  der Synode aan Acronius en Antonius ClaaSZ. 7) gaf tot
  twist. aanleiding, niet meer over de
  een geheel anderen
  leer maar over het recht der Synode tot zulk een handeling en de wettigheid der Synode zelve. Behalve andere
  Friesche predikanten 8), nam in Leeuwarden, behalve Acro'
  ,
  '
  
  1) Zie Stuk I in den tekst en in margine.
  '
  2) Romein a. w., blz. 11.
  blz. 46 no. 9.'.
  3) Reitsma en v. Veen a. w., VI,
  '
  ,
  4) A. w., blz. 11 en 77.
  a.
  Dl. VI, blz. 46 no. 9.
  w.
  Reitsma
  en Van Veen,
  5)
  6) A. w. Dl. VI, blz. 46 no. 8.
  7) A. w. Dl. VI, blz. 46 no. 9.
  8) A. w. Dl. VI, biz. 49, no. 15, 16 en blz. 50, no. 17, 18 en blz.51,
  no. 21, 22.
  /.
  _
  
  399.
   nius en Antonius
  Claasz., ook Johannes Sprenger deel
  hierin. Dit gaf aan deze drie weer aanleiding om bunne
  '
  beschikbaar
  te stellen in handen van den
  bedieningen.
  van Leeuwarden.
  OnderMagistraat en den kerkeraad
  scheidene dienaren in de Classis van Leeuwarden wendden zich daarom per rekwest (stuk V) tot de Gedeputeerde Staten, om hen te behouden.
  _
  Hoe hevig deze twist ook was, en hoe bitter men elkan.
  der bejegende en uitschold, is hij echter, vooral door invloed van den Stadhouder Willem Lodewjk, gestild. Men
  heeft zich met elkander verzoend, en de acten dien twist
  betreffende zijn op hoog bevel doorgestreken 1). Sommige
  stukken, die bij de collatie door den Notaris Matthei geteekend zijn 13 Sept. 1591, zijn wellicbt later nog eens
  gebruikt, zonder dat ik zeggen kan bij welke gelegcnheid.
  Utrecht,
  
  Sept. 1903.
  -
  
  1) A. w. Dl. VI, blz. 63, no. 35 en wat de doorhaling betreft de aant.
  op biz. 49-52. Zie ook Winsemins, Chroniek foul.800 enz. en Stuk VI.
  