text: Februari
  ter
  kennis
  reglement
  gebracht van "de
  thans nog bestaande collegien van deputaten der synoden
  van de Hervormde
  Kerk in dezelve provincien",
  van
  Kerken" enz. 1). De
  "alle de classen der Nederduitsche
  der bestaande
  colleges in de nieuwe is in
  omzetting
  Drente regelmatig en spoedig gevolgd: zoo is het classicaal bestuur der classis van Assen, vervangend de classis
  Roldana, reeds 27 Maart d. a. v. geinstalleerd 2).
  Wijziging in het reglement was in art. 15 uitsluitend
  aan den Koning voorbehouden
  "op voorstel of immers
  na voorafgaande overweging bij het Synode, hetwelk echter
  v66r en aleer ten dezen besluit te nemen, daarop de consideratidn zal inwinnen van de Provinciale Kerkbesturen".
  Dit voorschrift is bij koninklijk besluit van 25 Juli 1843
  voortaan van de
  in dien zin gewijzigd, dat veranderingen
  uit
  te
  zal
  hebben
  zouden
  Synode
  gaan, ?en
  zoodanig beworden
  aan
  te
  alsvorens
  sluit,
  Zijne Majesteit
  uitgevoerd,
  worden aangeboden".. Dien
  den Koning ter bekrachtiging
  is in de volgende jaren de herziening van
  overeenkomstig
  door
  de Synode ter hand genomen en deze
  het reglement
  I ) Archief Gouverneur i. 11.8 Febr. 1816 (no. 2).
  Oi4deArchi,ve1a 1910, biz. 406.
  2) Verslagen omtrent 's
  
  '
  
  306
  bij koninklijk besluit van 23 Maart 1852 1) bekrachtigd
  onder 11 reserves - o. a. in zake het beheer -, welke
  bij koninklijk besluit van 22 Juli 1870 zijn ingetrokken 2).
   In art. 90 van het Algemeene Reglement
  was uitdrukdat
  het
  kelijk uitgesproken,
  reglement geen veranderingen
  bracht in "de administratie
  der kerk-, pastorij-, castorsen andere gemeenten-fondsen",
  wel zou het Ministeriëel
  in vervolg van tijd ook in deze den Koning
  Departement
  hebben te doen (art. 92). Als
  "de noodige voordragten"
  gevolg hiervan zijn voor de verschillende
  provincien door den Koning reglevoor Drente in het jaar 1820 menten op de administratie
  der kerkefondsen en de kosten
  van den eeredienst vastgesteld:
  zij riepen de Provinciale
  en de colleges
  Colleges van Toezicht, de kerkvoogdijen
  van. notabelen in het leven 3). Het Drentsche College van
  Toezicht b.v. was samengesteld uit 7 leden, waaronder de
  der provincie als voorzitter en 2 leden van
  Gouverneur
  Staten (art. 2), het was belast met "het
  Gedeputeerde
  van kerkelijke
  toezigt over de administration
  algemeen
  in alle
  fondsen
  der
  gemeenten
  provincie"
  (art. 6).
  Hoe ver in het reglement
  de overheidsbemoeiing
  ging,
  typeert b.v. art. 76, bepalend, dat voor verkoop van kerkelijke eigendommen toestemming van Gedeputeerde Staten
  voor verkoop van vaste goederen en 's lands . effecten zelfs
  autorisatie van den Konin(r noodig is.
  Aan dezen staat van zaken is een einde gemaakt door
  het koninklijk besluit van 9 Februari 1866, "wenschende"
  gelijk de considerans het uitdrukt
  nde regtstreektusschenkomst
  van
  den
  Staat
  het
  beheer der goesche
  bij
  deren van de Hervormde Kerk te doen ophouden en te
  dien aanzien aan die Kerk gelijke vrijheid te verzekeren
  1) Vergelijk betreffende bet in den tekst medegedeeld, : W. Heineken, De Staat en het Ker1cbestuur der Nederlandsch- Hervo,..,,.den
  sedert 7iet herstel onzer onafhankelijkheid, blz. 155e. 'V.,179, 2?0e. v.
  der Synode van
  2) Het besluit is afgedrukt in de Handelingen
  '
  1870, blz. i71.
  3) De reglemeuten zijn o.a. afgedrukt bij Hooyer, Kerkelijke Wetten, biz. 195 e. v.
  '.
   307
  als door andere gezindheden genoten wordt". Buiten werking werd de bepaling gesteld, dat de Commissaris des
  Konings en leden van Gedeputeerde Staten als zoodanig
  zitting namen in de Colleges van Toezicht (art. 1). Uit de
  Provinciale Colleges werd een Algemeen College van Toezicht gevormd, waaraan alle bevoegdheden, welke bij besluiten of reglementen ten aanzien van het goederen-beheer
  aan den Koning waren voorbehouden
  of den ministers
  (art. 5). Evenwel zou het
  toegekend, werden overgedragen
  geheele besluit na verloop van 3 jaren van rechtswege
  vervallen en tevens de provinciale en andere op het goederen-beheer betrekking hebbende reglementen of besluiten
  (art. 11); deze termijn is op het laatste nippertje nog bij
  koninklgk besluit van 3 Februari 1869 met een half jaar
  ,
  verlengd.
  . Het
  - dat zelf omtrent
  Algemeen College
  zijn positie
  - is in 1868 voor den
  in het onzekere verkeerde 1)
  dag
  gekomen met een "besluit ter voorloopige organisatie van
  de Nederlandsche
  Hervormde Kerk aangaande het beheer
  der kerkelijke goederen en fondsen bij hare gemeenten en
  het toezigt daarop".
  Volgens dit besluit zouden in het
  begin van 1869 trapsgewijze nieuwe colleges van notabelen,
  Provinciale
  Colleges en Algemeen College
  kerkvoogden,
  worden samengesteld. Het laatste zou vervolgens een nadere
  regeling van het beheer ontwerpen, doch dit eerst in verdubbelden getale vaststellen.
   Het besluit is door het Algemeen College aan "de adder kerkelijke goederen
  ministration
  bij de Hervormde
  voorzien
  van
  een aanschrijving,
  gemeenten"
  toegezonden,
  waarin er ernstig op werd aangedrongen om deze organisatie
  in iedere gemeente in werking te brengen. De meeste
  kerkvoogdijen zijn met dit voorstel accoord gegaan en zoo
  heeft het dubbele Algemeen
  College 17 Juni 1870 het
  thans nog geldende ,algemeen reglement op het beheer
  der kerkelijke goederen
  en fon4sen van de Hervormde
  en Staat
  1) Vergelijk : Mr. A. van der Laan, De Scheidingvan Air7c
  '
  in haren Overgang, passim.
  _.
  ,
  '.
  308
  gemeenten
  gesteld.
  Evenwel
  
  in
  
  Nederland
  
  en
  
  het
  
  toezigt
  
  daarop"
  
  vast-
  
  had het College terecht krachtig
  op aander
  nieuwe
  maar
  vaarding
  regeling
  aangedrongen,
  kon
  daartoe
  dwingen'
  zij
  natuurlijk
  niet 1) : de verde Colleges en de kerkvoogdijen kon
  houding tusschen
  voortaan slechts contractueel
  zijn, beheerscht door de gewone regelen van het verbintenissen-recht
  2). Vandaar dat
  een aantal kerkvoogdijen
  den band niet hebben vernieuwd
  en aan z. g. vrij beheer de voorkeur hebben gegeven. In
  Drente is zulks slechts bij uitzondering
  geschied: van de
  thans bestaande 55 Drentsche Hervormde gemeenten zijn
  slechts 7 niet bij de beheersregeling
  aangesloten. Tot deze
  wellicht
  de
  gunstige verhouding mag
  omstandigheid hebben medegewerkt,
  dat het Drentsche Provinciaal College
  in 1839 een fonds voor noodlijdende kerken heeft opgedat in 1912 reeds een kapitaal van nominaal
  richt,
  f 80.000 op het Grootboek bezat 3).
  Ik ben thans tot het einde dezer artikelen-reeks
  gekomen en meen het doel, dat ik mij bij hot begin daarvan heb voorgesteld,
  bereikt te hebben. Niet meer dan
  een monografie betreffende Drente is in dezen steeds de
  gedachtengang
  geweest; dat zij bruikbare gegevens moge
  hebben bijgebracht voor een uitvoeriger, algemeener behandeling, vooral wat de slot-periode aangaat, moge in vervolg
  van tijd blijken.
  A s s q n.
   '
  
  1) Vergelijk hfr. van der Laan, t. a. p., blz. 108/9.
  2) Bepaaldelijk wat de mogelijkheid van ontbinding der overeenkomst betreft. De vonnissen der rechtbanken te Utrecht en 's Hertogenbosch d.d. 27 Juni 1888 (Wbl. n. h. Recht no. 5578) en 21
  Febr. 1896 (ib. no. 6921) daarentegen beslisten, dat een kerkvoogdij
  hebbend aangesloten, daarop
  zich eenmaal bij het algemeene
  " beheer
  1
  nimmer kan terugkomen.
  Oude Archieven 1915, 11, biz. 374;
  3) Verslagen omtrent
  Nieuw Herkelvjk Handboek, jaargang 1917,.biz. 311 noot.
  