text: 223. Krachtens artikel 6 lid 1 van de Grondwet van 1945, Engelbrechl p. 1, dient de President niettemin
  een autochtone Indonesiër te zijn.
  224. Zie in dit verband, Tubagus Pnuiata Tirtawidjaja, Jus Sanguinis dan Dwi-kewarganegaraan di
  Indonesia, opgenomen in Minibar Departemen Kehakiman, Jakarta, 1969, die erop wijst dat
  Indonesië behoefte heeft aan een actieve assimilatiepolitiek teneinde tot een homogene natie te
  komen en als zodanig de uit net koloniale tijdperk daterende raciale discriminatie teniet te doen. Zie
  ook de door bet Indon. Departement van Binnenlandse Zaken uilgegeven Himpunan peraturan
  perundang-undangan tentang kewarganegaraan, assimilasi dan orang asing, Jakarta, 1978.
  225. Met betrekking tot de groep der Chinezen kan worden opgemerkt, dat in de loop der tijd verschillende regelingen voor deze groep zijn afgekondigd, die niet alleen de nationaliteit betreffen, maar
  ook andere regelingen inzake onder meer de beperking van hun handelsactiviteiten en hun scholen.
  D e reden daartoe is wellicht hierin gelegen, dal de groep der Chinezen de grootste minderheid in
  Indonesië is en bovendien zeer actief is op diverse gebieden van hel bedrijfsleven. Een groot deel
  van deze personen is inmiddels Indonesisch staatsburger geworden.
  54
  
  tot dit Verdrag toegetreden Staten zich onder meer verbinden tot eerbiediging van het
  recht van het kind om zijn of haar identiteit te behouden, met inbegrip van naam zoals
  wettelijk erkend, zonder onrechtmatige inmenging. ^* Voornoemde "aanbeveling"
  geldt voorts niet voor andere Indonesische staatsburgers van vreemde origine.
   1.3.3.5. Conclusie
  In het voorgaande werd in eerste instantie ingegaan op het onderscheid tussen de
  nationaliteit als koppelbegrip dan wel als inhoudelijk begrip. Laatstgenoemd begrip
  kan - vanwege het nauw verweven zijn van enkele belangrijke fundamentele rechten met
  het bezit van een nationaliteit - ook van belang worden geacht voor het karakteriseren
  van het recht op een nationaliteit als mensenrecht. Het gaat bij het typeren van de
  nationaliteit als inhoudelijk begrip of als koppelbegrip echter slechts om een gedachtenconstructie; het karakteriseren van het recht op een nationaliteit als mensenrecht ligt
  daarentegen op een veel hoger niveau, aangezien het dan gaat om een existentieel recht
  dat rechtstreeks het bestaan van een individu raakt, evenals andere mensenrechten als
  het recht op leven, op vrijheid.
  Dat het recht op een - bepaalde - nationaliteit een mensenrecht is, blijkt bovendien uit
  hetgeen in artikel 15 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in
  de andere hierboven geciteerde Verdragen is bepaald. Wat betreft het rechtskarakter van
  eerstgenoemd document kan worden geconcludeerd, dat de Universele Verklaring deel
  uitmaakt van het internationale recht, op zijn minst van het internationaal gewoonterecht
  en de waarborging van de daarin opgenomen rechten - waaronder het recht op nationaliteit - derhalve een verplichting vormt voor de leden van de internationale gemeenschap.
  Van de verdragen die in mijn betoog aan de orde zijn gekomen, kan vooral de "InterAmerican Convention on Human Rights" - het enige internationaal bindend instrument van belang worden geacht, dat in artikel 20 een algemeen recht op een nationaliteit
  inhoudt en derhalve veel verder gaat dan de Universele Verklaring.
   Het typeren van het recht op een nationaliteit als mensenrecht houdt voorts in, dat het
  willekeurig ontnemen aan een persoon van diens nationaliteit als een schending van dit
  recht is aan te merken en dat aan niemand (willekeurig) het recht mag worden ontzegd
  van nationaliteit te veranderen c.q. dit expatriatierecht vaak als een fundamenteel
  menselijk recht wordt voorgesteld. Is discriminatie, algemeen gesteld, ontoelaatbaar,
  ook het kenmerken van het recht op een nationaliteit als mensenrecht houdt in, dat
  discriminatie op grond van nationaliteit niet geoorloofd is c.q. zou mogen zijn.
  226. Zie ook het door de Groot genoemde voorbeeld inzake de familienaam van een persoon; dit geeft
  niet alleen aan dat een persoon tot een bepaalde familie behoort, maar ook dat die persoon een
  hoogst persoonlijk recht op zijn naam heeft.
   55
  
  1.4. De nationale autonomie en volkenrechtelijke beperkingen
  
  si';
  
  In het hieronder volgende zal de nationale autonomie van Staten om de nationaliteit van
  hun burgers te regelen aan de orde komen. Het recht van Staten om zelf een regeling
  te treffen met betrekking tot de nationaliteit van hun burgers kan echter onderhevig zijn
  aan volkenrechtelijke beperkingen. Deze beperkingen kunnen voortvloeien uit het
  internationale gewoonterecht; daarnaast kan ook sprake zijn van zelf opgelegde beperkingen middels het sluiten van verdragen. In het kader van de behandeling van de
  beperkingen van de nationale autonomie als hiervoor bedoeld, zal enige aandacht
  worden besteed aan de behandeling van de zogenaamde "genuine link" theorie waarbij
  de vraag aan de orde zal komen, of en in hoeverre met deze theorie rekening dient te
  worden gehouden bij de vaststelling van de nationaliteit van een bepaalde persoon. Van
  belang is voorts, dat in de statenpraktijk meer en meer de tendens is waar te nemen tot
  het waarborgen van de mensenrechten en deze aangelegenheid een steeds belangrijkere
  rol gaat spelen, waarin een verdere inperking van de nationale autonomie van Staten
  k a n
  
  zijn g e l e g e n.
  ; ^ <•-•*•••:
  
  -
  
  .:.w.-;.
  •
  
  .•.•
  
  . - < - . • , . , - < i , - M Y . - .."..••.'• :.,
  ••
  
  •;-
  
  •,
  
  *.,.•,•'ƒ•
  
  'i
  
  "i.
   •
  
  '
  
  -
  
  1.4.1. De nationale autonomie van Staten
  Voor de vaststelling van nationaliteit voor internationale doeleinden, verwijst het
  internationale recht naar het nationale recht; het laat aan iedere Staat over om in zijn
  eigen wetten vast te stellen wie zijn burgers zijn, vooropgesteld dat deze wetten vallen
  binnen de beperkingen die het internationale recht vaststelt. Von Mangoldt is van
  mening, dat het recht om een nationaliteit te verlenen niet moet worden gezien als een
  gedelegeerde bevoegdheid van de Staat; verlening van nationaliteit is deel van het
  "domaine réserve" van de Staat in kwestie. ^ De verlening van nationaliteit is derhalve één van de onderwerpen die wordt beschouwd binnen de interne legislatieve bevoegdheid van een individuele Staat te vallen. Deze regel is zowel in het internationale
  gewoonterecht en het conventionele internationale recht erkend. In dit verband kan
  worden gewezen op hetgeen in artikel 1 van het Haagse Verdrag nopens zekere vragen
  betreffende wetsconflicten inzake nationaliteit van 12 april 1930 is bepaald, dat luidt als
  volgt: "Het behoort tot de bevoegdheid van iedere Staat in zijn wetgeving te bepalen,
  wie zijn onderdanen zijn. Deze wetgeving moet door de andere Staten worden erkend,
  voor zover zij in overeenstemming is met de internationale verdragen, de internationale
  gewoonte en de algemeen erkende rechtsbeginselen ter zake van de nationaliteit".
   Artikel 2 voegt hieraan het volgende toe: "Iedere vraag of een persoon de nationaliteit
  van een Staat bezit, moet worden beantwoord overeenkomstig de wetgeving van deze
  Staat". *" Het betreft hier het beginsel van de nationale autonomie dat inhoudt, dat
  iedere Staat in beginsel uitsluitend bevoegd is te bepalen wie zijn onderdanen zijn. Dit
  impliceert, dat het een Staat niet toegestaan is om te bepalen, wie er wel of niet de
  nationaliteit van een andere Staat bezit. Het exclusiviteitsbeginsel houdt voorts in, dat
  
  227. Von Mangoldt, H., Anerkennung der Staatsangehörigkeit und effektive Staatsangehörigkeit
  nalürlicher Personen im Völkerrecht und im Internationalen Privatrecht, Heidelberg, 19S8, p.96.
  228. Zie voor de Nederlandse tekst van dit verdrag, Brinkman, C.J., de Nederlandse Nationaliteitswetgeving, Zwolle, 1985.
  56
  
  iedere Staat het recht heeft om personen met een meervoudige nationaliteit die tevens
  zijn nationaliteit bezitten, uitsluitend als zijn eigen onderdanen te behandelen. Hieruit
  vloeit voort, dat een Staat bevoegd is om het feit dat één van zijn onderdanen tevens
  een vreemde nationaliteit bezit, te negeren. *** De Staat om wiens nationaliteit het
  gaat, behoeft geen soevereine Staat te zijn; het feit of de Staat al dan niet onbeperkte
  soevereiniteitsrechten toekomen is van geen belang. **
  1.4.2. Beperking van de nationale autonomie van Staten
  
  ;• ,
  
  De nationale autonomie van Staten om regels te stellen inzake de verkrijging en het
  verloren gaan van de nationaliteit van zijn burgers kan onderhevig zijn aan diverse
  beperkingen, die hieronder nader in beschouwing zullen worden genomen.
  1.4.2.1. Beperking door het internationale gewoonterecht en door algemene rechtsbeginselen
  ;•.•,.
  Een hele scala van uiteenlopende meningen is te onderscheiden met betrekking tot het
  erkennen van het bestaan van volkenrechtelijke beperkingen ten aanzien van de nationale autonomie ter regeling van een nationaliteit.
   Zo kan worden verwezen naar het naar aanleiding van de Haagse Codificatie-conferentie
  uitgewerkte ontwerp van een Nationaliteitsverdrag door de "Harvard Law School""',
  waarin de beperking echter niet precies is gedefinieerd, doch in artikel 2 slechts is
  gesteld, dat "under international law the power of a State to confer its nationality is not
  unlimited".™ In een commentaar op dit artikel staat onder meer te lezen: "It may
  be difficult to precise the limitations which exist in international law upon the power
  of a State to confer its nationality Yet it is obvious that some limitations do exist.
  They are based upon the historical development of international law and upon the fact
  that different States may be interested in the allegiance of the same natural person. If
  State A should attempt, for instance, to naturalize persons who never had any connection with State A, who have never been within its territory, who have never acted in
  its territory, who have no relation whatever to any persons who have been its nationals,
  and who are nationals of other States, it would seem that State A would clearly have
  gone beyond the limits set by international law...." *"
  Uit het bovenstaande kan worden afgeleid, dat het recht van Staten om de nationaliteit
  van hun burgers te regelen - los gezien van verplichtingen die uit verdragen voortvloei-
  
  229. Tratnik, Het Nationaliteilsrecht, p.37.
  . . . - • :
  230. Makarov, Allgemeine Lehren, p.32.
  231. Supplement to the Amencan Journal of International Law. Vol. 2 3 , Special Number, April 1929,
  13. Het betreft hier het voorontwerp van het Haagse Verdrag van 1930 (Verdrag van 's-Gravenhage
  van 12 april 1930 nopens zekere vragen betreffende wetsconflicten inzake nationaliteit, Trb. 1967,
  73).
  ,
  . . . . . . . ..
  232. Makarov, Allgemeine Lehren, p.70.
   233. Makarov, Allgemeine Lehren, p.7O-7l.
   57
  
  en - niet absoluut en onbeperkt is. Het in artikel 1 van het Haagse Verdrag van 1930
  bepaalde - in § 1.4.1 aangehaald - geeft aan, dat de bevoegdheid van iedere Staat om
  in zijn wetgeving te bepalen wie zijn onderdanen zijn, door andere Staten dient te
  worden erkend "voor zover zij in overeenstemming is met internationale verdragen, de
  internationale gewoonte en de algemeen erkende rechtsbeginselen ter zake van de
  nationaleit". Gesteld kan derhalve worden dat de nationale autonomie van Staten om
  bepalingen vast te stellen inzake de nationaliteit van hun burgers onder meer beperkt
  is door principes en regels van het internationale gewoonterecht. Weis brengt ter zake
  onder de aandacht, dat overeenstemming van het nationale recht van Staten nog niet het
  creëren van internationaal gewoonterecht ten gevolge heeft; daartoe is universele
  eenstemmigheid van opinie van Staten noodzakelijk. Naar de mening van deze auteur
  is het onjuist te trachten regels van internationaal recht vast te stellen door middel van
  methodes van rechtsvergelijking, of door te verklaren dat regels van het nationale recht
  van verschillende Staten, die een zekere mate van uniformiteit aantonen, regels van
  internationaal recht zijn. ** Verkrijging en verlies van nationaliteit wordt bepaald
  door het nationale recht van de Staat in kwestie. Dit nationale recht moet verenigbaar
  zijn met het internationale recht. De algemene regels van het internationalerecht,in het
  bijzonder die regels betreffende soevereiniteit - waarvan onafhankelijkheid, territoriale
  en persoonlijke suprematie"' de elementen vormen - extraterritorialiteit en dergelijke
  hebben bepaalde effecten op het nationaliteitsrecht van Staten. ** Zo is het essentieel
  om het recht van iedere Staat om de verkrijging en het verlies van zijn nationaliteit door
  zijn eigen wetgeving te regelen te erkennen; het regelen van de nationaliteit is echter
  onderworpen aan het voorbehoud dat de soevereine rechten van andere Staten zoveel
  mogelijk zullen worden gerespecteerd.
   De algemene principes van het recht, erkend door geciviliseerde Staten voorzien, als
  op elk ander vlak van het internationale recht, in een aanvullende bron van recht, naast
  internationale verdragen en gewoonte. Verdragen die door een groot aantal Staten zijn
  geratificeerd, zijn het bewijs van de statenpraktijk en helpen als zodanig het internationale gewoonterecht te vormen. De waarde van de resultaten van het Haagse Verdrag
  overstijgt derhalve de intrinsieke betekenis van de internationale conventionele documenten die tot stand zijn gekomen. Het is volgens Weis slechts in deze betekenis dat
  van internationaal recht van de nationaliteit mag worden gesproken. Dit recht omvat naast verdragen - die regels van internationaal recht, die als uitvloeisel van bepaalde
  principes van het internationale recht van invloed zijn op aangelegenheden van nationaliteit. Deze regels worden zowel afgeleid uit internationale gewoonte als uit algemeen
  erkende principes van het recht. Aangezien deze regels niet rechtstreeks resulteren in
  de verkrijging van nationaliteit of verlies daarvan veroorzaken, is het om die reden naar
  de mening van Weis meer op zijn plaats te spreken van "zogenaamd" internationaal
  recht van nationaliteit. *"
  
  234. Weis, Nationality, p.96.
  235. Personele suprematie is het door een Staal over zijn burgers, waar deze zich ook bevinden,
  uitgeoefende gezag.
  236. Weis, Nationality, p.88-89.
  >;
  •;,.,»•«. f ;
  237. Weis, Nationality, p.89.
  .•,.»_> •".
  58
  
  Terwijl het niet voldoende is het principe van automatisch verlies van nationaliteit bij
  verkrijging van een nieuwe nationaliteit als principe van het internationale recht te
  stellen, wordt aangenomen dat de praktijk het recht van Staten beperkt om het verloren
  gaan van hun nationaliteit te weigeren bij de verkrijging van een nieuwe nationaliteit.
   Naar de mening van Weis gaat deze beperking door het internationaal gewoonterecht
  verder dan de verplichting aan partijen bij het Haagse Verdrag van 1930 krachtens het
  tweede lid van artikel 6 daarvan opgelegd. "* Deze auteur stelt dat onder het huidige
  internationale recht, een Staat niet zou mogen nalaten om zijn nationaliteit verloren te
  doen gaan in de navolgende gevallen:
  -
  
  -
  
  de verkrijging van de nieuwe nationaliteit niet onverenigbaar is met het internationaal recht en door de betrokken persoon te goeder trouw wordt nagestreefd;
  de betrokken persoon zijn gewone verblijfplaats in het buitenland heeft;
  hij meerderjarig en niet onbekwaam is;
  het verloren gaan van de nationaliteit niet resulteert in het in gebreke blijven
  specifieke verplichtingen - zoals militaire dienstplicht - te vervullen ten aanzien van
  de Staat waaraan de betrokken persoon verantwoording verschuldigd was ten tijde
  van de verkrijging van een nieuwe nationaliteit;
  de Staat niet in oorlog is. *"
  
  Ook het verbod van gedwongen naturalisatie, dat deel uitmaakt van het geldende
  internationale gewoonterecht, kan als een algemene uitzondering op de regel van het
  "domaine réserve" van een Staat in aangelegenheden inzake nationaliteitsrecht worden
  gezien. Dit verbod betekent, dat het geen Staat toegestaan is zijn nationaliteit op te
  leggen aan staatsburgers van een andere Staat, tenzij de individu zélf om wijziging van
  zijn status vraagt of indien het bepaalde categorieën van personen, bijvoorbeeld minderjarigen betreft. ^°
  ,.
   Brownlie merkt op, dat bepaalde principes betreffende de verlening van nationaliteit in
  de wetgeving van Staten vaak genoeg zijn aangenomen om de status van "algemene
  principes" te verkrijgen. Deze auteur noemt als de twee voornaamste principes, waarop
  nationaliteit is gebaseerd het "ius sanguinis" en het "ius soli". *" Brownlie wijst op
  
  238. Dit artikellid bepaalt, dat de machtiging tot verwerping van nationaliteit van een Staal niet geweigerd zal worden aan de persoon, die zijn gewoon of hoofdverblijf in het buitenland heeft, mits
  voldaan zal zijn aan de voorwaarden vereist door de wet van de Staat, wiens nationaliteit hij wenst
  te verwerpen.
  239. Weis, Nationality, p. 133.
  240. Koessier, Subject, Citizen, p.74.
   241. Brownlie, Principles, p.385-389. Deze auteur noemt naast hel 'ius sanguinis* en het 'ius soli", de
  'onvrijwillige' naturalisatie van individuen, waarbij verkrijging van nationaliteit automatisch
  plaatsvindt als gevolg van bepaalde veranderingen in civiele status, zoals adoptie, erkenning,
  wettiging, huwelijk en brengt het standpunt van Hudson, de rapporteur van de "International Law
  Commission' onder de aandacht, dat 'while these reasons for the conferment of nationality have
  been recognized bij the consistent practice of States and may, therefore, be considered as consistent
  with international law, others have not been so recognized." Hij noemt voorts de 'vrijwillige'
  
  het belang van specifieke regels die een uitzondering vormen op het "ius soli", waarin
  toepassing van dit beginsel duidelijk niet te rechtvaardigen zou zijn. Hij verwijst in dit
  verband naar de bepaling, opgenomen in artikel 12 van het Haagse Verdrag van 1930,
  die inhoudt dat de wettelijke bepalingen betreffende het toekennen van de nationaliteit
  van een Staat ingevolge geboorte op het grondgebied van die Staat niet van rechtswege
  van toepassing zijn op kinderen, wier ouders diplomatieke immuniteit genieten in het
  land van geboorte. Verondersteld wordt dat dit artikel dient te worden gezien als een
  "established rule of international l a w ". ^
  De vraag of een bepaalde aangelegenheid al dan niet enkel onder de nationale jurisdictie
  van een Staat valt is een essentieel relatieve vraag; dit is afhankelijk van de ontwikkeling van de internationale betrekkingen. Alhoewel een aangelegenheid op nationaliteit
  betrekking hebbende in principe niet door het internationale recht wordt geregeld, is het
  recht van een Staat tot het uitvoeren van zijn bevoegdheid beperkt door de verplichtingen ten aanzien van andere Staten. Dit impliceert, dat in een als hierbedoeld geval de
  bevoegdheid van een Staat wordt beperkt door regels van het internationale recht. Het
  gezag van een Staat om zijn nationaliteit te verlenen of op te leggen is onverbrekelijk
  verbonden aan c.q. afgeleid uit zijn soevereiniteit. Slechts krachtens zijn territoriale
  soevereiniteit kan een Staat in de positie zijn door zijn wetgeving de relatie tussen een
  andere Staat en de burgers daarvan te raken. Weis maakt dit duidelijk door melding te
  maken van een geschil tussen de Britse en Franse regering inzake een bepaling in twee
  Franse decreten van 8 november 1921 betreffende de Franse nationaliteit in Marokko
  respectievelijk Tunesië.  242. Brownlie, Principles, p.387.
  243. Zie hiervoor P.C.I.J., Series C, No. 2, p.24, British Case, Suppl., p.60,63 en 219. Zie voor meer
  details, Weis, Nationality, p.71-75.
   60
  
  reden de voorgelegde vraag in ontkennende zin. *** Het Hof baseerde zich echter
  uitsluitend op de feiten van een bijzonder geval, dat niet kan worden gezien als een
  beslissing inzake het karakter van het nationaliteitsrecht als zodanig. Belangrijk in dit
  verband was de door het Hof gegeven omschrijving van aangelegenheden die enkel
  binnen de nationale jurisdictie van een Staat liggen, als aangelegenheden, die alhoewel
  deze de belangen van méér dan één Staat betreffen, in principe niet worden geregeld
  door internationaal recht. Iedere Staat is met betrekking tot zodanige aangelegenheden
  de enige rechter. Voor het doel van de hier gegeven beslissing is de volgende uitspraak
  van belang, namelijk dat "for the purpose of the present decision it is enough to observe
  that it may well happen that in a matter which, like that of nationality, is not, in
  principle, regulated bij international law, the right of a State to use its discretion is
  nevertheless restricted by obligations which it may have undertaken towards other
  States. In such a case, jurisdiction which, in principle, belongs solely to the State, is
  limited by rules of international law". To hold that a State has not exclusive jurisdiction
  does not in any way prejudice the final decision as to whether the State has a right to
  adopt such measures."' Volgens de Britse regering kan oplegging van nationaliteit
  door een Staat aan onderdanen van een andere Staat eerst worden geacht in overeenstemming met het internationaal wederzijds respect te zijn, indien aan de betrokken
  personen een recht tot optie voor die nationaliteit te worden gegeven. Hiertegen bracht
  de Franse regering het argument naar voren, dat het recht tot optie geen principe van
  het internationale recht was en dat het er in feite om ging, welke nationaliteit nu de
  effectieve nationaliteit was. ** De wijze waarop dit geschil was afgewikkeld toont
  aan, dat de door Groot-Brittanië aangenomen, door Frankrijk begane schending van het
  internationale recht door de unilaterale oplegging van haar nationaliteit aan Britse
  onderdanen was beschouwd als te zijn hersteld door de verlening van een recht tot optie
  c.q. repudiatie aan de daardoor getroffen personen. Weis merkt naar aanleiding daarvan
  op, dat genoemd standpunt van betekenis is voor de vraag naar de door het internationale recht opgelegde beperkingen ten aanzien van het recht van Staten om hun nationaliteit
  te verlenen aan individuen. **'
  
  > "'
  
  ^ ^«••"JVJV.-J.'.. :-J •,-->••••
  
  ;'-i>
  
  -,,.-, M R V.  Een Staat is niet verplicht de door een andere Staat verleende nationaliteit te erkennen,
  wanneer deze laatste Staat in de verlening daarvan de soevereiniteit van de eerste Staat
  aantast. Hiervan kan bijvoorbeeld sprake zijn bij feitelijke occupatie van een bepaald
  gebiedsdeel, waarbij de occuperende Staat zijn nationaliteit oplegt aan de inwoners van
  dat gebied, die burgers zijn van een andere Staat. Aantasting van het internationale
  recht wordt gesanctioneerd door niet-erkenning van de verleende nationaliteit door
  andere Staten. Buiten de jurisdictie van de Staat, voor internationale tribunalen en
  autoriteiten van andere Staten dient de kwestie van het verenigbaar zijn met het internationale recht te worden onderzocht. Wordt het nationale recht onverenigbaar bevonden
  met het internationale recht, dan impliceert dit dat de Staat die het tot stand heeft
  gebracht, verantwoordelijk is voor de schending van een internationale verplichting en
  
  244. Zie Weis, Nationality, p.71.
  245. Weis, Nationality,p.73.
  246. Weis, Nationaly, p.74.
  247. Zie hiervoor Weis, Nationality, p. 75.
  •••'•-.'
  
  '•
  
  <^-^. •;,•-••' • "
  •.
  '•
  ;.'••::.-.
   -Y- • -•
  
  ^
  -"
  ,-
  
  61
  
  dan door het internationale recht verplicht wordt zijn nationale recht in overeenstemming te brengen met het internationale recht. ** Schending van het internationale
  recht kan ook plaatsvinden bij gebiedsovergang - het onderwerp van § 1.5 - met name
  indien de daarbij betrokken Staten de verplichting om hun nationaliteit te verlenen of
  in te trekken niet nakomen. **'
  De analyse van de houding van internationaal recht ten opzichte van nationaal recht
  betreffende verlies van nationaliteit dient ervan uit te gaan, dat voor doeleinden van
  internationaal recht het irrelevant is of het verlies van nationaliteit het gevolg is van een
  handeling van de Staat of van het individu, door denationalisatie of verwerping. In de
  praktijk is het onderzoek van de vraag naar de toelaatbaarheid van maatregelen van
  nationaal recht die verlies van nationaliteit veroorzaken bijna uitsluitend gewijd aan
  denationalisatie. Immers, denationalisatie door een Staat kan resulteren in staatloosheid
  en de weigering om vroegere onderdanen terug te nemen en als zodanig leiden tot
  geschillen tussen Staten. Daarentegen zal het vrijwillig opgeven van een nationaliteit,
  als regel, slechts plaatsvinden bij verkrijging van een andere nationaliteit; het is
  onwaarschijnlijk te achten dat dit tot internationale wrijving zal leiden."°
  Voorts kan het recht op diplomatieke bescherming - in § 1.3.2 aan de orde gekomen in herinnering worden gebracht, het recht van een Staat, aan deze Staat toegekend door
  het internationale gewoonterecht, om namens zijn burgers te interveniëren, indien hun
  rechten geweld worden aangedaan door een andere Staat, teneinde vergoeding te
  verkrijgen. Of een Staat daartoe gerechtigd is, wordt bepaald door het internationale
  r e c h t.
  ' . ' T
  
  •'..,-•-••:,•-•,
  
  •.
  ••
  
  , < • • •
  
  , - . , > • > • , . - . • • : . ..-.•
  
  :
  
  •.
   • > . . -
  
  -.,.,
  
  ..:•••;.
  Het eveneens in § 1.3.2 aan de orde gekomen recht van het individu tot toelating en
  vestiging in het gebied van de Staat van zijn nationaliteit - met daartegenover de plicht
  van die Staat om toelating en vestiging te verlenen - valt onder de competentie van de
  afzonderlijke Staten. Wordt echter een persoon door een andere Staat uitgewezen en
  weigert de Staat, waarvan die persoon de nationaliteit bezit hem tot zijn grondgebied
  toe te laten, dan kan de onderhavige aangelegenheid een kwestie worden van invloed
  op de betrekkingen tussen Staten. De plicht van een Staat tegenover zijn burgers onder
  nationaal recht wordt een plicht tegenover andere Staten; het wordt tot een verplichting
  van internationaal recht.
  Een ander, belangrijk principe is gelegen in het principe van niet-discriminatie dat kan
  worden beschouwd als een regel van internationaal recht of als een algemeen principe
  van recht; het verbod tot discriminatoire denationalisatie kan worden aangemerkt als een
  regel van het huidige algemene internationale recht. Dit geldt zeker voor discriminatie
  
  248. Weis, Nationality, p. 89.
  249. Zie hiervoor Weis, Nationality, p. 135.
  250. Vgl. Weis, Nationality, p. 117.
   op grond van ras, dat kan worden beschouwd als in strijd te zijn met een dwingende
  norm van internationaal recht."'
  Het is niettemin moeilijk om het internationale recht van de nationaliteit nader vast te
  stellen, aangezien dit voortdurend verandert. Het is niet doelmatig en, gelet op het
  primaire nationale karakter van nationaliteitsrecht zelfs onmogelijk, om van te voren
  regels te ontwikkelen van toepassing op iedere situatie. Regels van het internationale
  recht kunnen slechts empirisch worden afgeleid uit de uitspraken van internationale
  tribunalen, uit de houding van Staten en uit internationale gevestigde gewoonte. Er dient
  naar de geschiedenis van het internationale recht en de internationale betrekkingen te
  worden gekeken teneinde het internationale recht in zijn huidig stadium van ontwikkeling vast te stellen, zij het dat een dergelijk onderzoek leidt tot de vaststelling van
  bestaande regels of enkel leidt tot de erkenning dat er geen relevante regels bestaan.™
  1.4.3.2. Beperking door verdragsrecht
  
  •.-;• „••• ? ,-.•.•;:'
  
  -. > ^-. sf *f ;
  
  >• -.-.,,
  
  Iedere Staat is beperkt in zijn mogelijkheid om zijn nationaliteit te regelen door verdragsbeperkingen die deze Staat op dit vlak heeft aangegaan. Het betreft hier zelf
  opgelegde beperkingen. De meeste Staten hebben in feite verdragen aangegaan en
  daardoor internationale verplichtingen op zich genomen met betrekking tot aangelegenheden, die worden beschouwd binnen hun nationale jurisdictie te liggen. Door deze
  handeling wordt de specifiek in het verdrag geregelde aangelegenheid, van de nationale
  sfeer verplaatst naar het gebied van het internationale recht, zonder in principe het
  essentieel nationale karakter dat het internationale recht toekent aan het onderwerp als
  een geheel, te wijzigen. Het kunnen hier zowel bilaterale als multilaterale verdragen
  betreffen. In het eerste geval betreft het specifiek internationaal recht, alleen van kracht
  voor de betrokken Staten, anders dan in het tweede geval, waarin het internationale
  recht een meer universeel karakter heeft. Wat Indonesië betreft, kan als voorbeeld van
  een bilateraal verdrag op de Overeenkomst tussen de Regering van de Republiek
  Indonesië en de Regering van de Chinese Volksrepubliek worden gewezen inzake de
  afwikkeling van het dubbel staatsburgerschap van Chinezen.
   ,
  , •,
  ,.
  Naast verdragen, afgesloten in verband met gebiedsovergang - het onderwerp van
  § 1.5 - zijn er ook verdragen die zich meer met nationaliteitsrechtelijke vragen bezig
  houden, waarvan het reeds genoemde Haagse Verdrag van 1930 een voorbeeld is.
  251.
  252.
  Vgl. Weis, Nationality, p. 125. Verwezen kan voorts worden naar hetgeen in § 1.4.3.4 ter sprake
  zal komen aangaande een uitspraak van het "Inter-American Court of Human Rights", waaruit kan
  worden afgeleid, dat in het geval van "preferential treatment" van buitenlanders in het daarin
  omschreven geval geen sprake is van discriminatie in strijd met de "Inter-Amencan Convention on
  Human Rights".
  Weis, Nationality, p.91.
  • ., . , / . ; < > . ,
  i-ii, ••!,.-„ •-.-.
  63
  
  1.4.3.3. De "genuine link" theorie
  
  • «• ^ « ..
   .-n i •::
  
  ..:,,
  
  Kan nu het volkenrecht de bevoegdheid van een Staat tot regeling van voorvallen van
  verkrijging en verlies van zijn nationaliteit inperken? In de bekende Nottebohm-zaak
  tussen Liechtenstein en Guatemala, stelde het Internationale Hof van Justitie met
  betrekking tot de kwestie van de nationale jurisdictie, dat het de zaak van Liechtenstein
  is - zoals voor iedere soevereine Staat - om in de eigen wetgeving bepalingen vast te
  stellen voor de verkrijging van de nationaliteiten die nationaliteit krachtens naturalisatie
  door de eigen organen te verlenen in overeenstemming met die wetgeving. Bij het
  verlenen van diplomatieke bescherming plaats men zich echter op het niveau van het
  internationale recht en is het dit recht dat bepaalt, of een Staat gerechtigd is tot het
  verlenen van diplomatieke bescherming. De naturalisatie van Nottebohm betrof een
  handeling door Liechtenstein gedaan in de uitoefening van de nationale jurisdictie. De
  vraag waar het hier om gaat, is om vast te stellen of die handeling het hier bedoelde
  internationale effect heeft. Een Staat kan echter niet eisen dat de door die Staat vastgestelde regels door een andere Staat worden erkend, tenzij eerstgenoemde Staat heeft
  gehandeld met het algemene doel om de rechtsband van de nationaliteit te doen overeenstemmen met de "genuine connection" van het individu met de Staat, die de verdediging
  van zijn burgers op zich neemt middels verlening van bescherming tegenover andere
  Staten.
   Het betreft hier de zogenaamde "genuine link theory" als voorwaarde van het verlenen
  van diplomatieke bescherming. De beslissing van het Internationale Gerechtshof in de
  Nottebohm-zaak laat zich zodanig uitleggen, dat Liechtenstein door de "spoednaturalisatie" van Nottebohm de uiterste volkenrechtelijke grenzen voor de verlening van zijn
  nationaliteit niet geschonden heeft, zodat niet ontkend kan worden dat Nottenbohm
  staatsburger van Liechtenstein in de zin van het volkenrecht is. In de betekenis van deze
  beslissing, verlangt echter het algemene volkenrechtelijke gewoonterecht voor de
  uitoefening van het recht tot diplomatieke bescherming naast het bezit van een nationaliteit, ook nog het effectieve bestaan van "einer engeren sozialen Verbindung des
  Staatsangehörigen mit dem reklamierenden Heimatstaat".Deze opvatting door Wengler
  naar voren gebracht, is ook voor mij alleszins aanvaardbaar."' Een soortgelijk standpunt wordt door von Mangoldt ingenomen, met name dat de internationale onaanvechtbaarheid van de verlening van een nationaliteit voor internationale doeleinden een
  "genuine link" veronderstelt tussen de persoon en de verlenende Staat, op z'n minst op
  het tijdstip van de verlening. "*
  
  253. Wengler, Betrachtungen, p.549-550. Zie voor nadere bijzonderheden van de Nottebohm case, I.C.J.
  Reports 1955, p.4 en verder. In het arrest van het Internationaal Gerechtshof betreffende de
  Nottebohm-zaak kwam het Hof tot de conclusie, dat de vereiste banden russen Nottebohm en
  •
  Liechtenstein ontbraken en in elk geval veel zwakker waren dan de banden bestaande tussen
  genoemde persoon en Guatemala, op grond waarvan Liechtenstein in zijn eis betreffende de
  uitoefening van diplomatieke bescherming niet ontvankelijk werd verklaard.
  254. Von Mangoldt, Anerkennung, p.97.
  i q iis,-,™;;.- ...-•/.' ;•.:.
   64
  
  Kan in het voorhanden zijn van een "genuine link" tussen een persoon en een Staat nu
  een volkenrechtelijke beperking met betrekking tot de nationale autonomie van Staten
  worden gezien? Makarov is van mening, dat het volkenrecht bepaalde grenzen dient te
  stellen aan de soevereiniteit van de afzonderlijke Staten, die bij regeling van de nationaliteit niet mogen worden overschreden. Hij stelt voorts dat aangezien een nauwkeurige
  grens niet aan te wijzen is aangenomen moet worden, dat het volkenrechtelijke gebod
  op het gebied van het nationaliteitsrecht zich tot een bepaalde minimumeis beperkt, die
  met de volkenrechtelijke afgrenzing van staatsbevoegdheid organisch verbonden is. Als
  een dergelijke minimumeis moet de grondregel gelden, dat de Staat zijn nationaliteit niet
  aan die personen kan opleggen, die "keineeinzige Anknüpfung" met zijn rechtsordening
  kan aanwijzen. ^ Wengler neemt het standpunt in, dat de status van nationaliteit in
  de zin van het volkenrecht niet kan ontstaan, wanneer niet "eine effektive soziale
  Verknüpfung" met de Staat in kwestie voorhanden is. "*
  ^ ,.« ,.
   w--v; ,,;>••!,' •
  De vraag kan echter worden gesteld of een "genuine link" met de Staat in kwestie
  voorhanden dient te zijn voor het al dan niet wettig zijn van hel verlenen van een
  nationaliteit, zoals door de hiervoor genoemde auteurs gesteld. Niet alleen is het
  criterium "genuine link" vaag te noemen, maar het gaat in de praktijk niet altijd
  op. *" Zo kan men zich afvragen, of in het geval bijvoorbeeld Indonesiërs lange tijd
  in het buitenland vertoeven en geregeld van hun wens Indonesisch staatsburger te willen
  blijven blijk geven, nog van een "genuine link" kan worden gesproken. Zo ook of in
  het geval een persoon door het toevallig van toepassing zijn van het "ius soli" de
  nationaliteit van een bepaalde Staat verkrijgt, hij geacht kan worden een "effektive
  soziale Verknüpfung" met die Staat te hebben. Ik heb hier mijn twijfels over; het
  bestaan van een "genuine link" dient niet als voorwaarde van het bestaan van een
  nationaliteit te worden gezien, doch is voorwaarde voor de mogelijkheid van het
  verlenen van diplomatieke bescherming door de respectieve Staat. Ook door de Groot
  wordt de "genuine link" theorie afgewezen, enerzijds omdat het criterium van de
  "genuine connection" te vaag is om als duidelijke beperking van de nationale autonomie
  te gelden, anderzijds omdat de Nottebohmbeslissing zodanig geïnterpreteerd dient te
  worden, dat de verlening van een nationaliteit aan een persoon, die geen "genuine
  connection" met de desbetreffende Staat heeft weliswaar geldig is, maar een Staat niet
  het recht geeft de desbetreffende burger diplomatiek te vertegenwoordigen. "*
  1.4.3.4. Waarborging van mensenrechten als mogelijke beperking
  Als manifestatie van soevereiniteit, wordt de nationaliteit angstvallig bewaakt door
  Staten; als zodanig wordt de ontwikkeling van het internationale recht van de nationaliteit voornamelijk beheerst door de belangen van Staten. De vraag of een bepaalde
  aangelegenheid al dan niet uitsluitend onder de jurisdictie van een Staat valt, hangt
  echter af van de ontwikkeling van de internationale betrekkingen. Beperkingen krachtens
  
  255. Makarov, Allgemeine Lehren, p.95.
   256. Wengler, Belrachtungen, p.550.
  257. Zie ook de Groot en Tratnik, Nationaliteitsrecht, p. 17.
  258. De Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p.21-22.
  het internationale recht zijn niet statisch van aard, doch veranderen met gewijzigde
  internationale betrekkingen. Zo is één van de meest belangrijke verandering in de
  internationale betrekkingen sedert de Tweede Wereldoorlog, de toenemende bezorgdheid
  met betrekking tot de mensenrechten. De door het internationale recht opgelegde
  beperkingen ten aanzien van de bevoegdheid van Staten houden verband met de eisen
  opgelegd door het internationale systeem voor de bescherming van de mensenrechten.
   Door Chan wordt als voorbeeld een voorgestelde wijziging in de Grondwet van Costa
  Rica aangehaald, waardoor strengere voorwaarden voor naturalisatie werden opgelegd,
  bij welke gelegenheid de vraag naar voren kwam of dit verenigbaar was met de "InterAmerican Convention on Human Rights", aan de orde gekomen in § 1.3.3.2. Het
  "Inter-American Court of Human Rights" spreidde bij die gelegenheid een hoge graad
  van perfectie ten toon door naar een evenwicht te streven tussen de soevereiniteit van
  de Staat en de mensenrechten. Om met de woorden van Chan te spreken komt dit neer
  op het volgende: "It was basically within the sovereignty of a State to give preferential
  treatment to aliens who, viewed objectively, would more easily and more rapidly
  assimilate within the national community and identify more readily with the traditional
  beliefs, values and institutions of Costa Rica, which the State has the right and duty to
  preserve. International supervision, however, will seek to ensure that the criteria
  adopted would not have the effect of violating recognized human rights norms
  Accordingly, the Court held, inter alia, that preferential treatment in the acquisition of
  Costa Rican nationality through naturalization
  did not constitute discrimination
  contrary to the Convention, but preferential treatment which favoured only one of the
  spouses in case of naturalization through marriage was contrary to the principle of sex
  equality and thus constituted discrimination."'"
  Werd in 1923 de nationaliteit beschouwd als onder de exclusieve nationale jurisdictie
  van een Staat te vallen, de conclusie kan worden getrokken dat een duidelijke trend in
  het internationale recht is waar te nemen naar een geleidelijke erkenning van het recht
  van de individu op een nationaliteit, als een inherent recht van alle menselijke wezens,
  derhalve als mensenrecht.
  1.5. Nationaliteitsrechtelijke gevolgen van gebiedsovergang
  
  .u.
   ., si
  
  1.5.1 Algemeen
  Verandering van soevereiniteit over een bepaald gebied kan invloed hebben op de
  nationaliteit van de daarbij betrokken personen. In dit geval is regeling van de nationaliteit van de inwoners van het gebied aan verandering van soevereiniteit onderworpen,
  niet alleen een aangelegenheid van een enkele Staat doch zijn er ipso facto tenminste
  twee Staten bij betrokken. Het wordt een aangelegenheid beheerst doorregelsvan het
  internationale recht met betrekking tot de overdracht van gebieden en houdt derhalve
  op enkel een aangelegenheid van het nationale recht te zijn."*
  
  259. Chan, The right to a Nationality, p.6.
  260. Weis, Nationality, p. 135.
   66
  
  Weis gaat er vanuit, dat regeling van de nationaliteit in principe een zaak is van
  nationale jurisdictie; volgens deze auteur zijn geen positieve regels van het internationale recht aanwezig, die de verlening en intrekking van nationaliteit beheersen, aangezien
  deze verlening of intrekking van nationaliteit enkel de zaak is van één Staat. Anders ligt
  de zaak echter in het geval van territoriale veranderingen, aangezien tenminste twee
  Staten daarbij zijn betrokken. Onderzocht dient derhalve te worden, of er positieve
  regels van internationaal recht bestaan die richtlijnen geven inzake collectieve verkrijging en verlies van nationaliteit in het geval van territoriale veranderingen. Uit hetgeen
  hiervoor door Weis is opgemerkt blijkt, dat deze auteur van mening is dat zelfs indien
  zulke regels bestaan, deze regels in principe niet rechtstreeks effect hebben op de
  nationaliteit van de daarbij betrokken personen, aangezien de onderhavige nationaliteit
  door het nationale recht wordt bepaald. *' Dit impliceert, dat eventuele regels van
  het internationale recht eerst werking hebben na te zijn omgezet in regels van het
  nationale recht. De regels van het nationaliteitsrecht van Staten leggen alleen een
  verplichting op aan Staten om hun nationaliteit te verlenen of in te trekken; bij het in
  gebreke blijven, schenden zij het internationale recht. *"
  De positie van het staatsvolk en de primaire volkenrechtelijke status van de nationaliteit
  als aanknopingspunt om personen toe te bedelen aan de rechtsmacht van de verschillende Staten, hebben tot consequentie dat verdragen inzake een nationaliteitsrechtelijke
  afbakeningsregeling zijn te vergelijken met grensverdragen, die het grondgebied van
  Staten van elkaar afbakenen. De verdragsregeling is maatgevend voor derden. De
  mogelijkheid dat bedoelde verdragen derden binden wordt in de literatuur niet altijd
  aanvaard; zo wordt door Schwarzenberger in het algemeen de mogelijkheid van
  dergelijke derdenverbindende verdragen ontkend; deze auteur stelt de voorwaarde van
  erkenning van deze verdragen. *" Volgens Ko Swan Sik zal de derde Staat waarschijnlijk echter niet tot bezwaren gerechtigd zijn bij gebrek aan een rechtsbelang,
  waardoor ook in de redenering van Schwarzenberger de bilaterale regeling Staat C
  bindt. Hij gaat er in casu vanuit, dat zo'n rechtsbelang slechts aanwezig zou zijn, indien
  de verdragsregeling tussen de staten A en B volkenrechtelijk onrechtmatig is. *** De
  vraag rijst, wat de positie van Staat C is, indien de aangewezen verdragsstaat in strijd
  met de verdragsregeling de tot de categorie X behorende personen niet als staatsburgers
  beschouwt.  •-,.,-•:.
  262. Weis, Nationality, p. 135-136.
  263. Schwarzenberger, G., International Law, deel 1, 1957, p . 4 5 8.
  264. Ko Swan Sik, preadvies, p.9.
  staatsburgers. *" Het is echter niet uitgesloten, dat verschil van mening ontstaat door
  verschillende interpretatie van de verdragsbepalingen, waardoor toescheiding van een
  persoon aan één van de verdragspartners door de andere partner wordt ontkend. **
  1.5.2. Universele en partiële statenopvolging
  De vraag kan worden gesteld, of en in hoeverre bij wijziging van het grondgebied van
  een Staat, ook de kring van zijn staatsburgers zich daardoor wijzigt. Meer in concreto
  gesteld, gebiedsovergang houdt wisseling van het staatsgezag over een bepaald gebied
  in. Hierbij komt de vraag aan de orde of, en in het bevestigende geval, op welke wijze
  bedoelde overgang direct of indirect invloed heeft op de nationaliteit van personen, die
  op een of andere wijze met dit gebied verbonden zijn. Mijns inziens dient ter beantwoording van deze vraag eerst te worden nagegaan, of de gebiedsovergang al dan niet
  als wettig dient te worden aangemerkt. Zo kan gebiedswijziging hetzij op een verdrag
  berusten dan wel het gevolg zijn van - onwettige - occupatie.
  Alvorens nader hierop in te gaan kan, algemeen gesteld, onderscheid worden gemaakt
  tussen universele en partiële statenopvolging. In het eerste geval wordt de opgevolgde
  Staat opgeheven en houdt zijn nationaliteit eveneens op te bestaan, met als consequentie
  dat zijn staatsburgers als zodanig ook ophouden te bestaan. In dit geval is sprake van
  algehele samensmelting van Staten.
   Bij partiële opvolging - waarbij het gaat om gedeeltelijke samensmelting van Staten of
  om opsplitsing van de oorspronkelijke Staat*"- zullen nationaliteitsaangelegenheden
  meestal worden geregeld bij verdrag, aangezien de opgevolgde Staat blijft bestaan, met
  als gevolg dat bij de gebiedsovergang twee nationaliteiten zijn betrokken, te weten die
  van de opgevolgde en van de opvolgende Staat. **
  Is de overdracht gebaseerd op een verdrag, dan regelt het verdrag meestal ook de
  kwestie van de nationaliteit van de personen, verbonden met het overgedragen gebied
  of kan de kwestie van hun nationaliteit in een afzonderlijk verdrag geregeld worden.
  265. Ko Swan Sik, preadvies, p.10. In deze opvatting schijnt inmiddels wijziging te zijn gekomen;
  vergelijk de Toescheidingsovereenkomst tussen Suriname en Nederland, Trb. 1975, 132. In
  '•
  Suriname werd de Toescheidingsovereenkomst tegelijk met de Wet op de nationaliteit door het
  ••'
  Parlement aangenomen en kregen beide op hetzelfde moment rechtskracht. Zie voor deze materie
  Haarmans. P . D . , de Toescheidingsovereenkomst in de Praktijk, De nationaliteitswetgeving bij de
  souvereiniteitsoverdracht aan de Republiek Suriname, Paramaribo, 1988. Deze auteur besteedt onder
  meer aandacht aan de positie van minderjarigen als gevolg van interpretatieverschillen.
  266. Op deze aangelegenheid zal in § 8 van Hoofdstuk 3 betreffende interpretatieproblemen die kunnen
  ontstaan naar aanleiding van de tussen Indonesië en Nederland gesloten Toescheidingsovereenkomst,
  nader worden ingegaan.
  267. Hiervan is de kolonie een voorbeeld; zie hetgeen in § 1.5.3 hieromtrent is opgemerkt. Een meer
  recent voorbeeld betreft de opsplitsing van de voormalige Sojet-Unie in verschillende Staten. Wat
  betreft de nationaliteitsrechtelijke gevolgen hiervan kan het voorkomen, dat zich gevallen van
  apatridie voordoen.
  268. Weis, Nationality, p. 136 en 144-145.
  68
  
  «
  
  n •;•••••
  
  .. ^
  
  •••..•
  
  ..
  ^:,-;i>„
  
  , > • ,i i..
  