text: 112
  
  J, O, V, E
  O, V, E
  J, O, V
  J
  
  O
  
  J, O, V, E
  J
  J
  
  Fysieke
  belasting
  
  * J=Jongeren, O=Ouderen, V=Vrouwen, E=Etnische minderheden
  
  Landbouw en visserij
  Voeding
  Chemie
  Metalektro
  Overige industrie
  Energie
  Bouw
  Handel
  Transport en communicatie
  Bank en verzekering
  Horeca en zakelijke dienstverlening
  Kwartaire diensten
  Overheid en onderwijs
  
  Bedrijfssector
  
  V
  O
  O, E
  O
  O, E
  E
  O
  O
  
  E
  O, E
  O
  
  Psychische
  belasting
  
  O
  E
  
  O
  O, V
  V
  J, V
  V
  V
  V
  J, V, E
  J, V, E
  
  Beeldschermwerk
  
  Tabel 5.1
  Bovengemiddeld risico op competentieveroudering of relatief lage scholingsparticipatie naar bedrijfssector*
  
  J
  E
  J, O, E
  O, E
  V, E
  J, E
  O
  
  O, V
  
  J, V
  O
  
  Lage deelname
  aan kortdurende
  scholing
  
  O, V
  O
  O
  O
  O, V
  O, V
  O
  
  V
  O, V
  O
  O
  O, V, E
  
  Lage deelname
  aan langdurige
  scholing
  
  6
  
  6.1
  
  Risicoprofielen en doelgroepen voor het
  scholingsbeleid
  Inleiding
  
  In voorgaande hoofdstukken is er uitgebreid gekeken naar de risico’s die bepaalde
  groepen werkenden lopen om hun werk te verliezen als gevolg van competentieveroudering en de mate waarin daarop wordt ingespeeld door middel van om- of
  bijscholing. In dit hoofdstuk zal de informatie over deze risico’s en de scholingsparticipatie aan elkaar worden gerelateerd. Allereerst wordt er in paragraaf 6.2 op basis
  van de informatie uit de vorige hoofdstukken voor iedere bedrijfssector een risicoprofiel
  (web-diagram) gepresenteerd. Vervolgens wordt in paragraaf 6.3 ingegaan op de
  groepen werkenden die op een bepaald punt een relatief groot risico lopen op verlies
  van werk vanwege competentieveroudering en hierop onvoldoende inspelen door het
  participeren in bij- of omscholingsactiviteiten. We spreken hier van de doelgroepen van
  het scholingsbeleid. In tegenstelling tot hoofdstuk 5 gaat het hierbij niet om groepen
  met een bepaald persoonskenmerk, op grond waarvan er problemen verwacht zouden
  kunnen worden, maar om de beroepsgroepen waarin een deel van de werkenden
  problemen zal hebben om zich op de arbeidsmarkt te handhaven.
   In paragraaf 6.4 wordt er tenslotte gekeken naar de meest kansrijke scholingstrajecten voor deze doelgroepen van het scholingsbeleid. Kansrijke scholingstrajecten worden bepaald door te kijken op welke segmenten van de arbeidsmarkt
  deze doelgroepen hun kans op behoud van werk zouden kunnen vergroten. Hierbij
  wordt vanzelfsprekend rekening gehouden met het specifieke risico op
  competentieveroudering waarmee de doelgroepen worden geconfronteerd. Ook
  worden er uitspraken gedaan over de aard van de voorgestelde scholingstrajecten.
  Voor ieder traject zal worden aangegeven of het een sectoroverstijgend,
  niveauverhogend en/of richtingveranderend scholingtraject betreft.
  6.2
  
  Risicoprofielen
  
  In deze paragraaf wordt voor alle in dit rapport onderscheiden bedrijfssectoren een
  risicoprofiel geschetst. Om snel een overzicht te kunnen krijgen van de verschillende
  risico’s op competentieveroudering en de scholingsparticipatie in een bepaalde
  sector, worden deze profielen als webdiagrammen gepresenteerd. Hierin wordt alle
  informatie uit de vorige hoofdstukken gecombineerd. Daarbij gaat het om indicatoren
  voor de:
  - fysieke belasting;
  - psychische belasting;
  - informatisering;
  - organisatorische veranderingen;
  - werkgelegenheidskrimp;
  - tekortschietende effectiviteit van scholingsinspanningen.
  115
  
  Het essentiële verschil met vorige WSO rapportages is dat de risicoprofielen nu ook
  informatie bevatten over de effectiviteit van de scholingsinspanningen: Niet alleen de
  scholingsparticipatie, maar ook de effectiviteit in termen van de opbouw van
  competenties (zie ook hoofdstuk 4) is in de webdiagrammen verwerkt.
  Voor alle facetten in het risicoprofiel is een kwalitatieve typering gegeven van de
  ernst van het risico op kwalificatieveroudering. Daarbij wordt er gekeken naar drie
  kwalificaties:
  -
  
  ‘laag’ (tussen het middelpunt van het profiel en de binnenste zeshoek);
  ‘gemiddeld’ (tussen de binnenste en de buitenste zeshoeken); en
  ‘hoog’ (buiten de buitenste zeshoek).
   Alle risicofactoren die in de risicoprofielen worden afgebeeld zijn gebaseerd op de
  centrale indicatoren uit de vorige hoofdstukken. Ze zijn bovendien zo gedefinieerd
  dat een hoge score betekent dat er een relatief ongunstige situatie bestaat. Op deze
  wijze wordt het mogelijk om in één oogopslag te zien in hoeverre er zich binnen
  bepaalde bedrijfssectoren grote risico’s voordoen. Het risico op verlies van werk
  vanwege competentieveroudering is dan namelijk groter naarmate de zeshoek
  verder naar buiten uitslaat.
  In figuur 6.1 worden de risicoprofielen voor de dertien in dit rapport onderscheiden
  bedrijfssector gepresenteerd.
  In de landbouw en visserij vormen met name de hoge fysieke belasting en de
  verwachte krimpende werkgelegenheid de belangrijkste risicofactoren. Er is in deze
  sector veel minder sprake van snelle organisatorische ontwikkelingen en informatisering. Ook de psychische belasting die het werk met zich meebrengt is relatief
  laag. Wel schiet de effectiviteit van de geleverde scholingsinspanningen tekort.
  In de voedingssector is meer dan gemiddeld sprake van fysieke belasting, psychische belasting door tijdsdruk en organisatorische veranderingen. Hoewel werknemers in de voedingsindustrie wel geconfronteerd worden met een krimpende
  werkgelegenheid en een informatisering van de werkzaamheden, zijn de risico’s op
  competentieveroudering als gevolg daarvan niet bijzonder groot. Wel is ook in deze
  sector de effectiviteit van de scholingsinspanningen laag.
  Werkenden in de chemie en de metalektro worden met vrijwel alle risicofactoren
  geconfronteerd. Alleen organisatorische veranderingen spelen in deze sectoren geen
  dominante rol. In de metalektro hebben werkenden vooral te kampen met een sterke
  werkgelegenheidskrimp en een grote fysieke en psychische belasting. In de chemie
  is het met name de informatisering van de werkzaamheden die zorgt voor hoge
  risico’s op competentieveroudering. In zowel de chemie als de metalektro is er
  sprake van een lage effectiviteit van de gevolgde scholing.
   116
  
  Figuur 6.1
  Risicoprofielen voor bedrijfssectoren
  
  117
  
  Figuur 6.1 (vervolg)
  Risicoprofielen voor bedrijfssectoren
  
  In de overige industrie vormen de sterke werkgelegenheidskrimp en de hoge fysieke
  belasting belangrijke risico’s op verlies van werk vanwege competentieveroudering.
  Psychische belasting door het werken onder hoge tijdsdruk, organisatorische
  veranderingen en informatisering zijn minder bedreigend voor de werkenden in deze
  sector. Wel schiet ook in deze bedrijfssector de mate waarin er wordt geïnvesteerd in
  effectieve scholing tekort.
  Voor werkenden in de sector energie spelen drie van de vijf risicofactoren een
  belangrijke rol: een hoge psychische belasting door regelmatig werken onder
  tijdsdruk, veel organisatorische veranderingen, en een hoge mate van informatisering
  118
  
  van de werkzaamheden. Tegenover deze risico’s staan echter wel effectieve
  scholingsinspanningen. Hierdoor weten de werkenden in de energiesector de risico’s
  die ze lopen op competentieveroudering waarschijnlijk voor een groot deel te
  neutraliseren.
  In de bouwsector vormt met name de fysieke belasting een risicofactor die verlies
  van werk vanwege competentieveroudering in de hand werkt. Hoewel er in deze
  sector ook sprake zal zijn van enige werkgelegenheidskrimp vormt dit geen groot
  risico op verlies van werk. Bovendien is de effectiviteit van de gevolgde scholing
  redelijk.
  In de handel spelen twee van de vijf risicofactoren een rol van betekenis: Informatisering van de werkzaamheden en een hoge fysieke belasting. Ook blijkt de
  effectiviteit van de scholing in deze sector sterk tekort te schieten. Werkenden in de
  handel lopen dus een relatief groot risico door informatisering en/of fysieke belasting
  te maken te krijgen met competentieveroudering doordat hier onvoldoende effectief
  op wordt ingespeeld.
  De sector transport en communicatie valt op doordat met name de psychische
  belasting erg groot is. Daarnaast is er sprake van een krimpende werkgelegenheid.
  De overige risicofactoren hebben een gemiddelde invloed. Ook in deze sector schiet
  de effectiviteit van de scholingsinspanningen tekort.
   In het bank en verzekeringswezen is de mate van informatisering van het werk het
  hoogst van alle bedrijfssectoren. In iets mindere mate is er sprake van een hoge
  psychische belasting en organisatorische vernieuwingen. Traditiegetrouw is de
  participatie in effectieve scholingsactiviteiten in het bank- en verzekeringswezen wel
  behoorlijk groot. Hierdoor zullen werknemers in het bank- en verzekeringswezen in
  het algemeen relatief goed beschermd zijn tegen de risico’s die ze lopen op
  competentieveroudering die ze lopen.
  Werknemers in de horeca en zakelijke dienstverlening lopen met name een risico op
  competentieveroudering door snelle organisatorische ontwikkelingen, een hoge
  psychische belasting door tijdsdruk en de informatisering van de werkzaamheden.
  De mate waarin werknemers in de horeca en zakelijke dienstverlening deelnemen
  aan scholingsactiviteiten die hierop effectief inspelen is als ‘gemiddeld’ te karakteriseren.
  In de kwartaire diensten vergroten snelle organisatorische veranderingen en een
  hoge psychische belasting het risico op competentieveroudering. Ook is er sprake
  van een relatief hogere informatisering van de werkzaamheden. De effectiviteit van
  de scholingsinspanningen schiet tekort om deze risico’s goed te kunnen
  compenseren.
  In de sector overheid en onderwijs worden de werkenden geconfronteerd met drie
  van de vijf risicofactoren. De werkenden in deze sector hebben te maken met: een
  relatief grote psychische belasting door het werken onder tijdsdruk, organisatorische
  119
  
  veranderingen en een aanzienlijke informatisering van de werkzaamheden. Wat
  betreft de scholingsparticipatie is het beeld redelijk positief. In het algemeen wordt er
  bij de overheid en de onderwijssector behoorlijk in effectieve scholingsactiviteiten
  geparticipeerd.
   6.3
  
  Doelgroepen voor scholingsbeleid
  
  Zoals uit hoofdstuk 2 naar voren kwam, lopen veel werkenden op bepaalde punten
  aanzienlijke risico’s op verlies van werk vanwege competentieveroudering. Dit maakt
  het belangrijk om hier adequaat op in te spelen door het tijdig volgen van de bij- of
  omscholing die nodig is om iemands arbeidsmarktpositie op de middellange termijn
  te kunnen handhaven. Een aantal beroepsgroepen loopt echter momenteel relatief
  grote risico’s op verlies van werk vanwege competentieveroudering, mede omdat
  hier onvoldoende op wordt ingespeeld door het volgen van de gewenste bij- of
  omscholing. Deze beroepsgroepen bestempelen we in deze paragraaf als de
  ‘doelgroepen van het scholingsbeleid.’
  Tabel 6.1 geeft een overzicht van deze doelgroepen. De doelgroepen zijn bepaald
  door de risicogroepen die aan het einde van hoofdstuk 2 aan de orde kwamen te
  combineren met de informatie over de scholingsparticipatie uit hoofdstuk 3. Een
  groep werkenden wordt alleen als doelgroep voor het scholingsbeleid getypeerd
  wanneer de participatie in zowel kortdurende als langdurige scholingstrajecten (erg)
  laag is, of als de participatie aan één van beide (erg) laag is en de deelname aan de
  andere scholingsactiviteiten op een gemiddeld niveau ligt. In de laatste kolom van
  tabel 6.1 wordt voor iedere doelgroep voor het scholingsbeleid aangegeven welke
  risicofactor(en) ervoor zorgen dat de werkenden in die beroepsgroep een hoog risico
  lopen om hun werk te verliezen.
  Vanwege de teruglopende werkgelegenheid in de agrarische sector worden
  agrarische bedrijfshoofden en landbouwmachinebestuurders en vissers bedreigd met
  verlies van werk vanwege competentieveroudering. Er vindt te weinig omscholing
  plaats om dit risico op verlies van werk te beperken.
   Bankwerkers en lassers en metaalarbeiders in de metalektro vormen een doelgroep
  voor het scholingsbeleid vanwege de sterk fysiek belastende arbeidsomstandigheden waarmee ze in hun werk te maken hebben. Voor de managers en de
  commercieel medewerkers die in deze sector werkzaam zijn, is het risico op verlies
  van werk vanwege competentieveroudering daarentegen hoog vanwege de hoge
  psychische belasting doordat ze regelmatig onder een hoge tijdsdruk moeten
  werken. Werkbouwkundigen en hoofden technische dienst lopen een verhoogd risico
  op baanverlies door de krimpende werkgelegenheid. De werkenden in deze
  beroepsgroepen volgen te weinig scholing om het risico vanwege competentieveroudering het werk te verliezen te beperken.
  Ook bouwvakkers zijn een belangrijke doelgroep voor het scholingsbeleid. Hierbij
  gaat het naast de bouwvakkers die werkzaam zijn in de bouwsector, ook om de
  
  120
  
  bouwvakkers die in de metelektro werken. Zij worden met name bedreigd met
  competentieveroudering vanwege de hoge fysieke belasting die het werk met zich
  meebrengt. Zowel in de bouwsector als in de metalektro zijn de bestaande
  scholingsinspanningen onvoldoende om deze risico’s te beperken. Om dezelfde
  redenen lopen ook weg- en waterbouwkundig arbeiders in de bouwsector hoge
  risico’s op baanverlies. Productiemedewerkers in de bouwsector lopen een verhoogd
  risico op verlies van werk door een krimpende werkgelegenheid.
   Tabel 6.1
  Doelgroepen voor het scholingsbeleid en risicofactoren
  Bedrijfssector
  
  Doelgroepen:
  
  risicofactor(en)
  
  Landbouw en
  visserij
  
  Agrarische bedrijfshoofden
  
  krimpende
  werkgelegenheid
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Voedingsindustrie
  
  Mechanische operators
  
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Metalektro
  
  Bouwvakkers
  Metaalarbeiders
  Bankwerkers en lassers
  Managers
  Commercieel medewerkers
  Werktuigbouwkundig ontwerpers en hoofden
  technische dienst
  
  fysieke belasting
  fysieke belasting
  fysieke belasting
  tijdsdruk
  tijdsdruk
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Overige industrie
  
  Journalisten
  Grafische vakkrachten
  
  RSI
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Bouw
  
  Bouwvakkers
  Weg- en waterbouwkundige arbeiders
  Productiemedewerkers
  
  fysieke belasting
  fysieke belasting
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Handel
  
  Technisch-commercieel employés
  
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Transport en
  communicatie
  
  Vliegers, scheepskapiteins en
  leidinggevenden in het transport
  Schippers en conducteurs
  
  tijdsdruk
  
  Landbouwmachinebestuurders en vissers
  
  krimpende
  werkgelegenheid
  
  Horeca en zakelijke Organisatiedeskundigen
  dienstverlening
  
  tijdsdruk
  
  Kwartaire diensten
  
  tijdsdruk, agressief
  gedrag van klanten
  tijdsdruk, agressief
  gedrag van klanten
  
  Journalisten
  Kunstenaars
  
  Journalisten zijn in twee bedrijfssectoren een doelgroep voor het scholingbeleid. In
  de overige industrie, waartoe de grafische industrie gerekend wordt, hebben
  journalisten regelmatig te maken met beeldschermwerk en een hoge tijdsdruk, wat
  resulteert in een verhoogd risico op RSI. In de kwartaire diensten is er naast een
  hoge tijdsdruk bovendien relatief vaak sprake van agressief gedrag van klanten. De
  
  121
  
  huidige scholingsparticipatie van journalisten is onvoldoende om het risico dat men
  als gevolg hiervoor op een gegeven moment het werk niet meer aan kan te
  beperken.
  In de handel lopen technisch-commercieel employés een verhoogd risico op verlies
  van werk vanwege een krimpende werkgelegenheid. De huidige scholingsinspanningen zijn onvoldoende om dit risico te beperken.
   In de sector transport en communicatie lopen schippers en conducteurs een
  verhoogd risico op verlies van werk vanwege een krimpende werkgelegenheid. De
  beroepsgroep vliegers, scheepskapiteins en leidinggevenden in het transport lopen
  daarentegen het risico op verlies van werk vanwege de hoge tijdsdruk waarmee ze in
  hun werk te maken krijgen en de geringe participatie in scholingsactiviteiten die de
  risico’s op verlies van werk kunnen beperken. Hetzelfde geldt voor de organisatiedeskundigen die werkzaam zijn in de zakelijke dienstverlening.
  Kunstenaars die werkzaam zijn in de sector kwartaire diensten vormen de laatste
  doelgroep voor het scholingsbeleid. Zij zijn onvoldoende betrokken bij scholingsactiviteiten om de risico’s op verlies van werk als gevolg van tijdsdruk en agressief
  gedrag van klanten te beperken. Het gaat hier met name om regisseurs, hoofden van
  grafische ontwerpafdelingen, choreografen en zangers, die vanwege tijdsdruk en
  agressief gedrag van klanten een relatief hoog risico op competentieveroudering
  lopen.
  6.4
  
  Kansrijke scholingstrajecten
  
  In deze paragraaf zal worden ingegaan op de scholingstrajecten die de hierboven
  genoemde doelgroepen van het scholingsbeleid perspectief kunnen bieden op
  behoud van werk.
   Tabel 6.2
  Meest kansrijke scholingstrajecten voor de doelgroepen voor het scholingsbeleid
  Doelgroep
  
  Landbouw en visserij
  Agrarische bedrijfshoofden
  
  Landbouwmachinebestuurders en vissers
  Voedingsindustrie
  Mechanische operators
  Metalektro
  Bouwvakkers
  
  Bankwerkers en lassers
  
  122
  
  Soort scholingstraject
  
  uitwijkberoep
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  bedrijfshoofden horeca in de horeca en
  zakelijke dienstverlening
  Monteurs in de sector handel
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Monteurs in de sector handel
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Economisch administratief beroep op laag
  niveau in de handel of zakelijke
  dienstverling
  Elektromonteurs in de sector energie
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Tabel 6.2 (vervolg)
  Meest kansrijke scholingstrajecten voor de doelgroepen voor het scholingsbeleid
  Doelgroep
  
  Soort scholingstraject
  
  uitwijkberoep
  
  Metaalarbeiders
  
  Elektromonteurs in de sector energie
  
  Managers
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  Sectoroverstijgend
  
  Commercieel medewerkers
  
  Sectoroverstijgend
  
  Werktuigbouwkundig
  ontwerpers en hoofden
  technische dienst
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Overige industrie
  Journalisten
  
  Grafische vakkrachten
  Bouw
  Bouwvakkers
  
  Productiemedewerkers
  Handel
  Technisch commercieel
  employés
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  Niveauverhogend,
  Sectoroverstijgend
  
  Managers in het bank en
  verzekeringswezen
  Commercieel medewerkers in het bank en
  verzekeringswezen
  Openbare orde en veiligheidsberoep in de
  sector horeca en zakelijke dienstverlening
  
  Medewerkers sociaal-cultureel werk en
  personeel en arbeid in de kwartaire
  diensten of de sector overheid en
  onderwijs
  Informaticaberoep in sector overheid en
  onderwijs
  Economisch administratief beroep op laag
  niveau in de handel of zakelijke
  dienstverling
  Monteurs in de sector handel
  
  Sectoroverstijgend
  
  Commercieel medewerkers in het banken verzekeringswezen
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Leidinggevende of beveiligingsemployé in
  de sector overheid en onderwijs
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Openbare orde en veiligheidsberoep in de
  sector horeca en zakelijke dienstverlening
  
  Horeca en zakelijke
  dienstverlening
  Organisatiedeskundigen
  
  Richtingveranderend
  
  Manager in de sector horeca en zakelijke
  dienstverlening
  
  Kwartaire diensten
  Journalisten
  
  Richtingveranderend
  
  Medewerkers sociaal-cultureel werk en
  personeel en arbeid in de kwartaire
  diensten
  Informaticaberoep in sector overheid en
  onderwijs
  
  Transport en communicatie
  Vliegers, scheeps-kapiteins
  en leidinggeven-den in het
  transport
  Schippers en conducteurs
  
  Kunstenaars
  
  Sectoroverstijgend,
  Richtingveranderend
  
  Afhankelijk van de beoogde overstap kunnen kansrijke scholingstrajecten verschillende kenmerken hebben. Zo kan er sprake zijn van:
  •
  Niveauverhogende scholingstrajecten;
  •
  Richtingveranderende scholingstrajecten; en
  •
  Sectoroverstijgende scholingstrajecten.
   123
  
  Niveauverhogende scholingstrajecten zijn erop gericht werkenden in hun bestaande
  vakgebied op te scholen naar een hoger niveau (bijscholing). Bij richtingveranderende scholingstrajecten gaat het hoofdzakelijk om het aanleren van een nieuw beroep
  op hetzelfde opleidingsniveau. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een werknemer
  met een technisch beroep omgeschoold wordt tot commercieel medewerker. Bij
  sectoroverstijgende scholingstrajecten ligt de nadruk op het vergroten van de kansen
  op werk buiten de bedrijfssector waar men werkzaam is. Sectoroverstijgende
  scholingstrajecten kunnen gericht zijn op het verkrijgen van een andere functie in een
  andere bedrijfssector zonder dat iemand in een geheel ander beroep hoeft te gaan
  werken. Het kan echter ook betrekking hebben op trajecten waarbij er zowel van
  bedrijfssector als van functieniveau of -richting wordt gewisseld. Tabel 6.2 geeft een
  overzicht van de meest kansrijke scholingstrajecten die de verschillende doelgroepen
  voor het scholingsbeleid een beter perspectief geven op het behoud van werk.
  Voor agrarische bedrijfshoofden kan een omscholing tot bedrijfshoofd in de horeca
  een oplossing bieden om het risico op verlies van werk als gevolg van competentieveroudering te verminderen. Een dergelijke omscholing biedt een duidelijk beter
  werkgelegenheidsperspectief. Bovendien participeren bedrijfshoofden in de horeca
  vaker in scholingsactiviteiten.
   Landbouwmachinebestuurders en vissers kunnen door het volgen van een
  scholingstraject gericht op het vinden van werk als monteur in de handel kan
  arbeidsmarktperspectief verbeteren. Dit zowel richting veranderende als sectoroverstijgende scholingstraject kan het risico op verlies van werk verkleinen omdat er voor
  het arbeidsmarktsegment waarop de scholing zich richt de komende jaren nog een
  uitbreiding van de werkgelegenheid wordt verwacht. Mechanisch operators in de
  voedingsindustrie en productiemedewerkers in de bouw zouden ook door een
  omscholing tot monteur in de sector handel hun risico op verlies van werk als gevolg
  van comptentieveroudering kunnen beperken. Voor beide risicoberoepen is er in dat
  geval sprake van een sectoroverstijgend scholingstraject. Productiemedewerkers in
  de bouw zullen hiervoor waarschijnlijk echter een uitgebreid traject moeten
  doorlopen, aangezien ze voor het werk als monteur een startkwalificatie op MBOniveau nodig hebben.
  Voor bouwvakkers die werkzaam zijn in de bouwsector of in de metalektro lijkt
  omscholing naar een economisch administratief beroep op laag niveau (bijvoorbeeld
  een ondersteunende administratief beroep) een interessante optie, wanneer ze zich
  niet meer in hun huidige functie kunnen handhaven. In deze beroepen is de fysieke
  belasting veel lager. Aangezien er in zowel de metalektro als de bouwsector de
  komende jaren een krimpende werkgelegeheid verwacht wordt, lijkt het verstandig de
  aandacht te richten op een scholingstraject dat bouwvakkers, waarvoor de fysieke
  belasting al tot gezondheidsproblemen leidt, klaarstoomt voor een economische
  administratief beroep op laag niveau in de handel of in de zakelijke dienstverlening.
  In dergelijke uitwijkberoepen is niet alleen de fysieke belasting gering, maar zijn er
  ook meer mogelijkheden tot scholingsparticipatie.
   124
  
  Bankwerkers en lassers en metaalarbeiders in de metalektro, die relatief veel in
  aanraking komen met fysieke belasting tijdens het werk, zouden terecht kunnen in de
  energiesector wanneer ze een scholingstraject volgen waarmee ze een technisch
  beroep op middelbaar niveau kunnen uitoefenen, zoals bijvoorbeeld de omscholing
  naar elektromonteur. Deze overstap heeft als voordeel dat de fysieke belasting in het
  uitwijkberoep minder wordt, terwijl de scholingsparticipatie in de energiesector ook op
  een hoger niveau ligt. Daarnaast is er, zij het beperkte mate, de komende jaren in de
  energiesector nog sprake van een groeiende werkgelegenheid.
  Managers en commercieel medewerkers in de metalektro zouden met een passend
  scholingstraject terecht kunnen in het bank- en verzekeringswezen. Voor commercieel medewerkers is tijdsdruk in het bank- en verzekeringswezen namelijk lager dan
  in de metalektro. Voor managers kan niet goed achterhaald worden of dat ook het
  geval is. Naar verwachting zal hun positie echter ook aanzienlijk kunnen verbeteren,
  omdat de scholingsparticipatie onder de managers in het bank- en verzekeringswezen op een hoger niveau ligt dan in de metalektro. Werktuigbouwkundig
  ontwerpers en hoofden technische dienst, die in de metalektro vanwege een
  krimpende werkgelegenheid een groot risico lopen om hun werk te verliezen, kunnen
  het best een scholingstraject volgen gericht op het vinden van werk in een openbare
  orde en veiligdheidsberoep in de sector horeca en zakelijke dienstverlening.
  Het regelmatig onder een hoge tijdsdruk werken met de computer is een integraal
  onderdeel van het werk van journalisten, die werkzaam zijn in de grafische industrie.
   Als het werken onder deze tijdsdruk voor iemand teveel wordt, of het risico op RSI te
  hoog wordt, ligt omscholing naar een functie met minder tijdsdruk voor de hand. Een
  beroep dat daarvoor in aanmerking komt is bijvoorbeeld medewerker sociaal
  cultureel werk en personeel en arbeid. Voor de journalisten die in de grafische
  industrie werkzaam zijn betekent dit een overstap naar de kwartaire diensten of de
  sector overheid en onderwijs. De komende jaren is er in deze sectoren nog sprake
  van een groeiende werkgelegenheid, terwijl de psychische belasting voor
  medewerkers sociaal cultureel werk en personeel en arbeid relatief laag is. Grafische
  vakkrachten, die hun werk door een krimpende werkgelegenheid dreigen te
  verliezen, kunnen het best een scholingstraject volgen gericht op het verkrijgen van
  werk in een informaticaberoep in de sector overheid en onderwijs. In dergelijke
  uitwijkberoepen is de scholingsparticipatie relatief hoog. Wel moet er voor gewaakt
  worden dat er in zulke beroepen voldoende aandacht is voor maatregelen die erop
  gericht zijn RSI te voorkomen.
   Schippers en conducteurs die werkzaam zijn in de sector transport en communicatie,
  zouden het meest gebaat zijn bij een scholingstraject dat een overstap naar een
  openbare orde of veiligheidsberoep in de sector horeca en zakelijke dienstverlening
  mogelijk maakt. Vliegers, scheepskapiteins en leidinggevenden in het transport die
  het risico lopen dat ze hun functie niet langer kunnen uitvoeren, omdat ze vaak onder
  een hoge tijdsdruk moeten werken, kunnen moeilijk in een andere bedrijfssector
  terecht zonder ook gelijktijdig van beroep te veranderen. Twee mogelijke uitwijkberoepen bieden perspectief op verbetering: leidinggevende in de sector overheid en
  onderwijs en beveiligingsemployé. In deze functies is er sprake van een minder grote
  125
  
  tijdsdruk terwijl de scholingsparticipatie beduidend hoger ligt. Aangezien de meeste
  organisatiedeskundigen werkzaam zijn in de zakelijke dienstverlening, is de hoge
  tijdsdruk waaronder deze doelgroep vaak moet werken alleen te vermijden als men
  zowel van beroep als van bedrijfssector verandert. Gezien de affiniteit van
  organisatiedeskundigen met het wel en wee van organisaties ligt een overstap naar
  een managementfunctie voor de hand. Hoewel ook managers regelmatig onder
  tijdsdruk moeten werken, is hun perspectief om hier goed mee om te kunnen gaan
  wel beter. Managers participeren in het algemeen namelijk veel vaker in scholing dan
  organisatiedeskundigen.
  Voor kunstenaars in de kwartaire diensten is het niet eenvoudig een uitwijkberoep op
  hetzelfde niveau te vinden waarbij er sprake is van minder tijdsdruk. Sommigen
  zouden wellicht een opleidingstraject kunnen volgen waardoor ze terecht kunnen in
  een technisch beroep op middelbaar of hoger niveau. Kunstenaars met ICT
  vaardigheden zouden wellicht in de informaticaberoepen in de sector overheid en
  onderwijs terecht kunnen, waar de belasting door tijdsdruk een stuk lager is. Hoewel
  ze dan te maken krijgen met belasting door beeldschermwerk, zijn ze wel beter
  beschermd tegen competentieveroudering, aangezien informatici in de sector
  overheid en onderwijs veel deelnemen aan opleidingen.
   126.
  