text: TWEEDE
  DE
  
  WERKEN
  
  DER
  A.
  DE
  
  UTRECHTSCHE
  
  AUTHENTIEKE
  § I.
  VAN
  
  NOLE'S.
  WERKEN.
  COLYN
  
  DE
  
  NOLE.
  De schouw
  
  te Kampcn,
  op het Raadhuls
  1543- 1545
  (I-IX).
  de
  en dolmesgens"
  in
  dan
  "aensichten
  volgens
  2). Chronologisch
  in de I3uurl:eri? te Utrecht
  (X). Want oncier dolmessgens moet verstaan
  i).
  1545
  
  HOOFDSTUK:
  
  is
  en mesgen
  beteekenis
  
  ons niet L duidelijk. VERDAM (ltfiddelll.
  doll:
  geeft op: dol ---_ mes; zoodat wij kunnen verl;laren:
  Maar of dit deze
  dolkmessen.
  de ware is, mag betwijfeld worden ; in vcrband n.l. met "aensichten"
  
  waaronder
  
  wij
  
  geheele
  sichten
  
  wel
  
  mascarons
  
  niet
  
  een
  
  relatie
  rijzen
  alleen
  
  te verstaan
  
  hebben.
  Als
  
  twaalf
  
  stuiver
  
  het
  
  betaald
  
  gedeelte is, dan is er met die aanwerk verloren gegaan. Maar het verlies
  
  bij termijn
  wel geen groot
  de kennis van COLYNS stijl en techmek.
  waarvan COLYN in 1549 op Lichtcnberch
  en hoofden"
  was en waarvoor hij pas in r553-54
  betaling
  kreeg, brachten hem in
  
  loon,
  en dolmesgens
  voor
  blijft te betreuren
  3). De "beelden
  werkende
  
  zullen
  
  JAN VAN SCItoRRL (XII). Bij de lezing van den post kon de vraag
  of ,,deur ordonnaiitie"
  moet begrepen
  worden in dezen zin, dat SCHOREL
  de opdracht
  gegeven, of zoo, dat hij het ontwerp geleverd heeft. Wij meenen
  met
  
  minstens óók, in deze laatste beteekenis
  te moeten verstaan.
   ,,deur ordonnantie",
  Niet omdat de betaling door de stad geschiedde;
  want al had SCHOREL tot deze
  maar
  last
  alleen
  den
  dan
  kon
  versiering
  hij zich omtrent de kosten met
  gegeven,
  het stadsbestuur
  hebben
  dat den uitvoerder(s)
  naar rato te betalen
  verstaan,
  het betrekkelijk
  tusschen het werk en de betaling zou
  hreeg;
  lang ti.jdsverloop
  zelf. bij zulk een gang van zaken heel verklaarbaar
  worden. Maar in den post
  aan" dus eenvoudig
  als uitvoerder
  wordt
  COLYN slechts vermeld als "werkendc
  en hoofden;
  van Sint
  weten wij, dat de Kanunnik
  en bovendien
  had hij
  zich niet alleen met schilderen
  hield:
  te
  voren
  eenige jaren
  bezig
  
  van de beeldeii
  
  ,
  
  80
  voor een oxaal in de Mariakerk
  dat door JAN VAN
  gemaakt
  nog een ontwerp
  worden
  OEN moest
  uitgevocrd
  I).
  Van die "hoofden en beeldf:.:1" is even veel te vinden als van de "aensichten
  en dolmesgens".
  4). Ook de schoorsteen
  is
  
  niet
  
  (XI)
  want
  maakt,;
  aan WII,i,EM
  
  op "de nye camer van cleyn Lichtenbercln"
  1553
  niet
  cens
  Nvaarscliijnlijk
  volgens zijn ontwerp -,ein de rekeningen
  van den Kameraar
  vinden wij, t 553-I554,
  dat
  die in 1546 ook den gevel van
  VAN NOORT, den stadsarchitekt,
  
  door
  
  COLYN en
  
  twee en veertig pond betaald werd "uuyt saicke
  stadhuis 2) had gebouwd,
  van
  den
  ende anderde cameraer gerrraickt
  duer
  aenbestedinge
  Burgermeesters
  hij
  mitten toebehooren,
  ende geset heeft, vocr Lichtmisse
  1554, die schoersteenniintel
  staande
  in de nycv,,c camer van cleyn Lichtenberch,
  nu der stadt
  genoemt
  
  het
  
  Wynhuis"
  3).
  Hoe is
  schoorsteen
  
  dit
  
  optredcn
  te verklaren Is
  
  van
  
  WiLLEM
  
  VAN NOOI?'1 naast
  
  COLYN bij dezen
  
  er een prijsvraag
  uitgeschreven,
  waarbij het ontwerp
  en den ircdcdinger(s)
  bekroond
  bij wijze van prix de
  een bedrag uit de stadskas toegekend
  werd? Of is COLYN, die voor
  consolation
  in
  is
  ziek
  zoodat hij zijn ontwerp niet
  Nov.
   1553
  1558
  9
  gestorvcn,
  geworden,
  Stadsarchitekt
  
  van
  
  den
  
  meer
  
  uitvoeren
  
  kon.
  Want
  
  niet meer in
  is, dat COLYN na I553-54
  opmerkelijk
  voor 2 Februari
  en dat de schoorsteen
  1554
  blijkbaar
  toch
  wel
  one
  die datum
  staat
  geen andere reden zoo
  
  voorkomt
  rekeningen
  moest gezet zijn, want
  Aan die voorwaarde
  vermeld.
  uitdrukkelijk
  zou
  en
  daarin
  het Stadsbestuur
  voldoen
  de
  
  COLYN in geval van ziekte niet,
  hebben gevonden om zich
  aanleiding
  kon
  
  tot W'ILLEM VAN NOORT te wenden.
  en uitgevoerd heeft?.
  Of die toen het ontwerp van zijn collega ovcrgcnomen
  Als het fries, dat in het Stedelijk Museum te
  Dit dunkt ons nict waarschijnlijk.
  in quaestie is, dan zou
  wordt bewaard 4) een stuk van den schoorsteen
  Utrecht
  een vergehjking
  kunnen leeren.
  des
  
  met de fragmcnten
  
  uit den gevel
  
  van HASENBERCH 5) iets naders
  
  blijkt nu wat GALLAND schrijft: "Die Kamine
  anjuist
  aus clem
  von denen nur halbverwitterte
  Fragmente
  wurden, diirftetl zu den DekorationsStac1tgebäudes
  gerettet
  
  In menig opzicht
  Utrechter
  Rathauses,
  
  Abbruch
  
  des friiheren
  
  arbeiten
  
  gehort
  
  haben,
  
  milt welchen
  
  zusammen
  
  der Namcn
  
  1) Obreen, 4rchi?-fV, bl. 331.
  die ;gevel is in 1824 afgebroken.
  2) n.l. VANHASEN BERCH
  2 Ko. II S.
  3) Cameraarsreken.1553–1554. Zie WtiLLEttCatalo,,US2
  2 t. a. p.
  4) MULLF-K
  Cata,,,Iqus
  n. ? 996
  5) MULLER
  Catalar?r?s
  
  jenes
  
  JACOB COLYN
  
  81
  Urkunde von 1553 vorkommt."
  DE NOLE in den Stadtischen
  1) In genoemd jaar
  niet vroeger
  of niet later - wordt de naam COLYN DE NOLE (niet JACOB)
  maar eens genoemd, en zvel in verband met slechts een schoorsteen van het raadhuis,
  nog niet van COLYN maar van WILLEM VAN NOORT is.
  werk nog met zekerheid
  Het eenige derhalve, wat van COLYN:3 authentiek
  te
  is
  de
  schouw
  Kampen.
  blijft,
  
  die dan ten slotte
  over
  
  VAN
  
  II.
  I).
   Buurkerk,
  misschien
  later
  
  JACOB
  
  COLYNSZOON
  
  nog
  
  rest
  
  ons
  
  van COLYNS zoon,
  
  i s68-I s69,
  reeds bij de
  
  na
  
  den
  
  eersten
  
  Minder
  in
  
  herhaling
  
  verdwenen.
  Op
  Te oordeelcn
  
  NOLE.
  tabernakel
  
  der
  
  beeldstorm,
  gebouwd, (XX-XXIV)
  van dat woest bedrijf in 1580, misschien
  
  is
  
  der
  
  de
  
  DE
  
  JACOB. Het
  
  ook
  
  kerk
  
  is er niets van te
  bij Saenredam
  die den beeldhouwer
  voor dit werk
  
  afbeelding
  naar de sommen,
  het zeer aanzienlijk
  geweest
  
  ontdekken.
  zijn.
  werden, moet
  is
  in
  van
  zoover
  van belang als daaruit biijkt,
  De
  1579
  post
  (XXVI)
  2).
  met
  tabernakels
  ook met minder fijn werk,
  en
  dat JACOB zich behalve
  graftomben
  Dat de const van metselrye
  met bruggenbouw,
  oplield.
  nog in de helft der
  betaald
  
  dan een vak, weten wij trouwens uit het beroemd
  WILLEDI VAN ?100RT en JACOB VAN DEN I30RCH in 1 §43. 2)
  
  XVIe
  
  eeuw wat meer
  
  proces
  
  tusschen
  3).
  des
  
  De
  
  omvatte
  
  sepulture
  
  dood
  bisschops
  de post immers spreekt
  
  van
  
  VAN TOUTENBURG schijnt
  wel na den
  25 Aug. 158o) aan JACOB te zijn opgedragen
  (XXVII);
  van : "myn E. heeren die gedepp" als van de onmiddellijke
  SCHENCh
  
  Ware het werk tijdens het leven van den prelaat besteld, dan zou
  lastgevers.
   dit ongetwijfeld
  door hem zelf zijn gedaan. "De tijdsomstandigheden,
  zegt MULLER,
  verhinderd
  dit ontwerp
  uit te voeren; althans de kapel
  hebben
  waarschijnlijh
  van den Dom, waar de prelaat begraven werd (thans een
  naast de sacristiedeur
  in de kosterswoning)
  bevat zulk een tombe
  niet." 3) Bij al wat op
  berghok
  onverklaarde
  verdwenen
  
  wijze en
  is, 4) dunkt
  
  tijden aan grafmonumenten
  op onbekende
  ons de huidige
  der tombe
  afwezigheid
  
  om de nict-uitvoering
  ten gevolge der tijdsomstandigheden
  argument
  Ook de vraag van KRAMM 5), of men in 158o, toen
  te maken,
  
  uit den Dom
  geen
  
  krachtig
  
  waarschijnlijk
  reeds de Dom
  
  1) GALLANDA, IV. S. 8+. In een noot verklaart hij deze en andere berichten betreffendeCOLYNte
  moeten danken aan de mondelinge en schriftelijke mededeelingen van MR. S. MULLER
  Fz. Blijkbaar is
  GALLAND
  hier echter in de war met andere schoorsteenfragmenten.die ook MULLERwel met COLYNin
  verband brengt (zie hierna lijst
  doch MuLLERlaat ze niet van het Raadhuis komen.
  2) MedegedeeIddoor WuLL?:xin OBREENS
  Archief I V, bl. 227, vv.
  3) 6'?-?c//??? t. a. p. biz. 52.
  Oudh. Eon V
  i8So, biz. 377, vv.; en in Bull.
  4) Zie daarvoor l\lULLERin Nederl. A7unstbode
  1903-' 4) bl. 9°, vy.
  en
  i.
  V. COLYN(Jacob).
  5) De Leveaas
  
  82
  van zoo'n tombe zou geduld hebben, heeft weinig
  ontwijd was, nog de oprichting
  met liet verzoeli een tombe
  zin: de heeren die in dat jaar zich tot COLYN richtten
  dat dit ontwerp kon uitgevoerd
  hadden toch de moreele zekerheid,
  te ontwerpen,
  worden.
  1)
  In ieder
  
  geval echter is thans noch binnen noch buiten den Dom iets van
  HEDICKE zou evenwel
  Kunstdit monument
  te bespeuren.
  de Nederlandsche
  als
  aan
  zich
  het
  model
  van
  der
  SCHENCK,
  verplichten,
  hij
  grafiombe
  geschiedenis
  in zijn boek naast andere bestaande
  werken noemt, 2)
  hij op twee plaatsen
  aanwijzen.
   4). Voor 1585 is de tombe gemaakt voor GOERT VAN REEDE en GEEP?TRU1'T
  Niet lang voor dien tijd meent MULLER: ,,want de
  V. NYENRODE te Amerongen.
  dat
  
  wilde
  
  der VAN REEDE'S lag voor op het koor, en het is niet aannemelijl;,
  grafkelder
  als de tombe moet
  dat de heer VAN AMERONGEN een zoo omvangrijk
  monument,
  zou hebbend, zoolang er kans was, dat
  gev,recst zijn, voor op het koor geplaatst
  een blik op het altaar zou beletten.
  Veeleer zal hij het koor, door
  dit gevaarte
  in
  monument
  midden
  als grafkapel
  van
  het
  het
  de plaatsing
  daarvan,
  zijner
  der hervorming
  in ?580, het altaar
  toen bij de invoering
  familie hebben ingericht,
  vervallen was; tusschen
  1580 en 1585 zal dus de graftombe tot stand gekomen zijn."
  1`JIUt:LER - tot stand gekomen., hoewel KRAMM die
  vervolgt
  het
  dat betwijfelt,
  Toch
  had hij niet
  verhaalt,
  geschiedenis
  [van
  proces]
  de tombe
  heeft inderdaad
  te twijfelen;
  behoeven
  op het koor gestaan en hij
  er
  sedert
  staat
  w.
  z. "de beelden zijn thans
  [ees:
  eenige dagen weer 3) d,
  zij]
  weder in het koor geplaatsr oh een eenvoudig onderstuk, waarin ook de fragmenten
  "Ik
  
  zeg -
  
  de
  
  geheel schijnen behoord te hebben.
  zijn vastgemetseld"
  4) die tot het oorspronkehjk
  is merkwaardig:
  en verdere
  dier beelden
  De geschiedenis
  iragmenten
  het beeld van heer
  KRAMM vond in IS37 in het koor der kerk te Amerongen
  te erhennen.
  "Geer ten onrechte,"
  GOERT, zonder het als zoodanig met zekerheid
  van
  want
  de
  den
  persoon in het beeld ,
  voorgestelden
  genjkenis
  zegt MULLER,
  en op een zilveren penning
  van het kasteel van Amerongen
  op een memorietafel
  van
  
  1556 in het
  
  Museum
  
  te Utrecht
  
  is treffend.
   Maar
  
  KRA?DI kende
  
  die tafel en
  
  en VAN RIJNbeweren, dat de tombe in hun dagen nog aanwezig was
  Als echter VAN
  dan hebben zij, blijkens Kr.?M?i (t. a.1',) een ander en veel ouder monumentvoor dat van SCHENCK
  aangezien
  v. AVESNES
  n. 1. de tombe van C?UY
  .,het komt mij voor dat het geheel van vroeger Kunsttype moet zijn en
  te houden",zegt KRAMM.
  COLYN
  het zou mijns inziens zeer gewaagd wezen deze Tombevoor het werkvan JACOB
  O Sancta Simplicitas,roept WtJLLrRdaarbij uit; de aar4elingis kostelijk,vooral in den mond van denkunstdie zich zoo bijzonder aanmatigend kon uitlaten." O. Holl. t. a p. bl.
  n. 7.
  histor;cus KKAMM,
  Model!fur ErzbischofScH?:NKVANTOUTENBURG
  S z27
  A.
  (f 1580; nach '
  2) HEDICKE
  uiog eens: S. 315.
  REchnungeni;8o in Arbeit [?];nicht
  t. a. p. bl.z.53.
  3)
  4) A.,"daar,noot 2.
   83
  dien penning in 1837 net. 1) - Het beeld verhuisde
  intusschen;
  "voor meer dan
  in
  een kwart eeuw,"
  MULLER
  het
  met
  den
  schrijft
  1907, lag
  rug naar boven
  voor een der kerkdeuren
  als stoeptree;
  na kennisgeving
  hiervan aan den heer
  VAN AMERONGEN werd het beeld toen uit zijn vernederende
  positie gehaald. Dat van GEERTRUIT kwam later voor den dag, toen geme!de heer VAN A1?T?.RONGEN
  voor zich en zijn gezin een zitplaats liet maken in de oude kapel van Natewisch;
  ook dat beeld lag voorover en diende eveneens tot dorpel. "Toen deze vondsten
  zond wijlen PHILIPP VAN DER KELLEN mij een tiental
  werden,
  van witsteenen beeldhouwwerk
  in renaissancestiji,
  die hij indertijd op
  fragmenten
  te Amerongen
  had gevonden:
  het kerkhof
  een slip van den mantel van vrouw
  van
  GEERTRUYT, een lijst met eenige van haar kwartiere:1 en twee fragmenten
  wereldkundig
  
  een rijk versierd gebombeerd
  fries. Ik zond
  die ze met zorg heeft bewaard tot op heden
  Commissie
  kerk
  der
  
  deze aan den heer VAN AMERONGEN,
  
  2) Daarna Z=l
  en fragmenten
  doen opstellen, zooals men ze thans in de
  van GEERTRUIT schij!1en de herlcomst
  ziet. - De kwartiercn
  voldoende
  te bewijzen.
  Of uit die stukken ook kan worden
  
  de beelden
  
  te Amerongen
  laatste
  stukken
  
  zeer omvangrijk
  moet zijn geweest, voorzien van
  afgeleid "dat het gra[monument
  steenen overhuiving
  boven de op de tombe liggende beelden" 3)
  een rijk versierde
  moet ter plaatse nader worden onderzocht.
  Deze resten van het Amerongsche
  vormen het eenig nog begrafmonument
  JACOB. Hoe HEDICKE, die behalve het proces van
  kende, deze toch
  zonen, ook de weergevonden
  fragmenten
  tot de werken rekent die voor COLYN "in Frage kommeti"
  zou een raadsel zijn,
  als wij niet reeds meer vergissingen
  van dien auteur ontmoet hadden.
   staande
  
  authentieke
  
  werh van
  
  GOERT VAN REEDE'S
  
  Van
  
  VVILLEM JACOBSZOON DE NOLE
  
  bleef
  
  ons,
  
  zoover
  
  wij weten,
  
  niets
  
  bewaard.
  lijst vinden nu die werken een plaats, waarin de kunstvolgende
  Een
  laud
  der COLYNS, heeft gemeend te erkennen.
  of den invlced
  orde is daarin niet mogelijk, wijl van meerdere stukken de juiste
  chronologische
  In
  
  kritiek
  datum
  
  de
  
  de
  
  (nog) niet vaststaat.
  gebracht volgens hun aard
  
  Wij hebben ze dus in verschillende
  en bestemmlng.
  rubrieken
  
  onder-
  
  K.RAMbehoefde dus wd te twijfelen of de Tombe ooit tot stand kwam, zoolang hij geen bewijs
  daarvoor had. En dat bewijsmiste hij, zoolang voor hem niet vast stond, dat het beeld inderdaad het graf beeld
  van GOORTv.
  was. De twijfel daaromtrent wordt door de twee genoemde monumenten -- Memorietafel en penning - in alien deele opgeheven. Maar ?zeer ten onrechte" zou men het kunnen kwalijk nemen, dat
  '
  die twee werken niet gckend heeft.
  KJo:Á},[t.1
  het
  MULLKR
  in
  Bull.
  Bond
  Oudh.
  VIII
  bl.
  3j
  (1907) 4;-.f8.
  t. a. p. bl, 53.
  3) MULLERin
  
  84
  WERKEN
  
  B.
  DIE
  IN
  
  MET
  
  MIN
  
  VERBAND
  I.
  MET
  
  OF METER RECHT
  WORDEN
  
  DE
  
  COLYNEN
  
  GEBRACHT.
  SCHOORSTEENEN.
  Friezen in het Stedelijk Museum te Utrecht.
  t-4.)
  fragmenten kennis maalcte,
  ?Toen ik, zegt MULLER, 1) met de Amerongsche
  de
  in
  en
  der beelden
  trof mij aanstonds
  groote overeenkomst
  stijl
  behandeling
  met vier ....
  mij goed bekende stukken. En toen ik mijn gevoelen mededeelde
  den heer PI'r, die zeker wel de beste
  bleek deze geheel van hetzelfde gevoelen;
  aan
  
  kenner
  
  onzer
  
  oude
  
  beeldhouwkunst
  
  is,
  meende
  zijn authoriteit
  zoo niet als
  publiceeren,
  Bedoeld zijn
  attributie."
  
  door
  
  gesteund
  met vertrouwen
  te mogen
  gissing
  absolute zekerheid, dan toch als een zeer aannemelijke
  in het Stedelijk Museum te Utrecht. 2)
  vier schoorsteenvriezen
  Het eerste is "volgens
  i).
   mededeeling van werklieden, lange jaren
  ik
  
  derhalve
  
  uit een
  te
  daar
  
  huis
  
  mijn
  
  geleden
  of
  aan
  Het
  dus
  den
  voor
  de
  hand
  Domtoren
  bij
  ligt
  uitgebroken".
  dat het afkomstig
  is uit het huis ten zuiden naast den Domtoren ...
  meenen,
  zat de officiaal
  
  te recht; daar behoorde de ... voorstelling,
  van den bisschop
  die geregeld
  in rechtzalen
  ook eigenaardig
  tehuis" 3). Als dit door
  voorkomt,
  MULLER aangewezen
  huis hetzelfde
  waaruit
  de
  werklieden
  het fries sloopten,
  is,
  dan zou het jaar 1559 een terminus ante quem van het werk kunnen zijn. Want
  het rechthuis
  van den officiaal is onder bisschop
  GEORGE VAN EGMOND gebouwd,
  en deze bisschop over]6ed in 1559.
  2). Het tweede fries is ,,%>olgens de overlevering afl;omstig uit het Kapittelhuis der Sint Mariekerk"
  4). MULLER meende verschil in stijl te zien tusschen dit
  stuk
  
  en
  
  wijze
  
  gegeven.
  ,,De heer
  
  atelier
  
  moesten
  
  teerde
  -
  
  het
  
  vorige,
  
  al
  
  zijn
  
  PIT was echter
  
  op beide
  
  voorstellingen
  
  op bijna
  
  dezelfde
  
  van gevoelens,, dat de beide stukken
  aan hetzelfde
  worden.
  bij het eerste fries constaBepaaldelijl:
  met het werk van GERMAIN PILON"
  
  toegeschreven
  hij groote overeenkomst
  3). Het derde fries is "af komstig
  de
  
  dezelfde
  
  uit het huis in de Hamburgerstraat
  
  No. 211
  uit het
  
  afgebeelde
  heiligen
  vroeger
  [S. Jan en S. Catharina]
  van
  St.
  waartoe dit huis vroeger (als de woning
  Johanniter-klooster
  Catharyne,
  van den balyer?) behoord schijnt te hebben" 6). "De bewerking der beeldjes heeft
  blijkens
  
  1) pud-Holland t. a. p. bl. s3.
  2) Catal. Nu II6, II7, 118 en 12I.
  eerste recht en SUSANNA
  voor de rechters.
  3) Catal, bl. 23; de yoor:5telllngbetreft SALOMON'S
  4) Aldaar.
  5) Oud-Holiandt. a, p.
  6) Catalo7uSt. a. p.
   85
  met de figuren van het . , . vorig fries" 1). De balyer, boven
  groote overeenkomst
  was
  wellicht
  bedoeld,
  "WOUTER VAN BYLER, die in 1558 getuigenis
  gaf van zijn
  kunstzin ... 2). Dat jaar zou dus een terminus circa quem zijn ; "voor JACOB DE
  maar het is toch mogelijk want", - het
  NOLE, meent MULLER 3?, vroeg genoeg;
  logisch verband is ons niet heel duidelijk 4). ,Iiet vierde fragment vertoont het wapenschild van kanunnik ANTI-IONIE
  Dit fries is ,afkomstig,
  VAN AEMSTEL VAN 1?IIJNDEN? die reeds in 1566 overleed".
  uit het huis in de Domsteeg
  echter nieteen
  No. 6" 4). - Dat zoo'n wapenschild
  hetrcuwbaar
  criterium
  der
  van herkomst
  en datum
  is, blijkt uit de geschiedenis
  in hetzelfde
  
  schouw
  
  Stedelijk
  
  Museum,
  
  waarop
  
  de wapens
  
  van Mons
  
  en Kuilen-
  
  staan 5).
  GALLAND schrijft:
  Innern
  des Gebaudes
  Im
  [het Utrechtsche
  raadhuis]
  nach erhaltenen
  des stadt. Mus. zu
  existierten,j
  Fragmenten
  Sammlung
  [noot:
  - dat die
  zu urteilen,
  mehrere
  Steinkamine
  von gediegener
  Arbeit";
  Utrecht]
  niet van het stadhuis
  komen
  weten we reeds ;
  ent"die Reliefs derselben
  burg
  
  sprechen
  
  gegenstaindlich
  
  und künstlerisch
  
  den Friesdarstellungen
  der
  in orde, als zoowel te
  zoover
  
  vollkommen
  
  is in
  "gegens;andlich"
  ?7,
  als te Kampen Salomon's en Daniels' rechtspraak
  ,,kiinstzijn voorgesteld ;
  dat is de zaak, waarvan GALLAND verder niets zegt, maar die voorlerisch",
  rnoet worden.
  namelijk onderzocht
  is nu, dat GALLAND de Utrechtsche
  friezen aan COLYN toeMerkwaardig
  Kamper
  Utrecht
  
  wegens hun overeenkomst
  en dat NULLER diezelfde
  
  schrijft
  
  Senior)
  overeenkomst
  attributie
  
  met
  
  beinvloed
  
  MULLER verstrel:t,
  
  met de schouw te Kampen (een werk van COLYN
  friezen aan COLYN Junior toekent,
  ?.vegens hun
  de fragmenten
  nu bij zijn
  Of
  te Amerongen
  GALLAND
  i.
   hem in vroeger jaren door
  werd door de mededeelingen,
  
  of door
  
  de meening
  dat de oude COL"N en JACOB DE NOLE een
  ter zake; daidelijk blijkt hoe noodig een zuivering en
  persoon waren,
  schifting in de tot heden gangbare COLYN-literatuur en COLYN-kritiek. Ook HEDICKE
  der Kamper schouw in een noot 8) naar de fragmenten in
  wijst bij de bespreking
  het Utrechtsche
  museum:
  "aus dem Rathaus" ;
  blijkbaar steunt hij op GALLAND.
  doet
  
  Misschien
  die
  
  MULLER
  
  minder
  
  er een of ander
  
  bedoelt,
  
  stuk
  
  onder
  
  de friezen,
  
  der vier bovengemelde
  
  nummers,
  
  uit het oude
  
  als hij, na de bespreking
  
  !<aadhuis
  
  1) Aldaar bl. 2.I.
  2) Olld-HolÙmdt. a, p.
  s)
  4) Catalogusbl. 24, onder No. I2I.
  5) CatologusNo. 1086 jzie ook Bull. '\led. U?.;lie. l3ondIII (190I-'02), bl. 125.
  A. tV. S. 9q..
  6) GALLAND
  7) Zie boven, aan hot begin dezer lijst B,
  A. kif. S. 219.
  8) HEDICKE
  
  86
  moeten ook aan hetzelfde atelier toegeschreven
  worden
  ?Niet onmogelijk
  zegt:
  in hetzefde
  met renaissanceornament
  steenen schoorsteenfriezen
  dc talrijl;e prachtige
  v an JACOE DE NOLE niet door een voorbeeid
  museum ; maar daar ons het ornament
  bekend
  ecrst
  
  geheel onzeker zijn." 1)
  is, zou de attributie
  dus voorcerst
  een tamelijk groot arbeidsvelcl ;
  Hier heeft dc stijlkritiek
  den ornamentstijl
  van JACOB vast te stellen.
  zal zij natuurlijk
  moeten trachten
  
  is er onder de voJ gende werken iets wat daartoe nuttig kan zijn.
  en Zwolle, "Aus dem Colynenkreis
  stammt der
  Schouwen
  van
  5).
   von 1560 im Archiv von Zwolle (GALLAND, 138)." In een noot:
  Kaminenentwurf
  COI,N"N
  noch von VREDENTANN, wie GALLAND will, der noch cinen
  von
  "Weder
  Kamin
  von 1556 im Rathaus zu Elburg crivdhiit. Vgl, die Auferstelmng
  mit der
  alleen
  des FLORIS im Albrechtsgrabmal."
  GALLAND
  Kaminim
  2)
  zegt
  3): _1£in
  Rathause
  zu Elburg
  von I s s6 offenbart bereits die Formen des
  spdtgotliisclien
  Misschien
  
  flandrischen
  
  Kartllschenstils.
  Zu solchen
  
  die
  
  Kampener
  l3ravourleistung
  wir doch aus einem Entwurfe,
  
  des
  dass
  
  Schäpfungcn
  [Kamine n, 1.] hat offenbar
  CCLYN von Cameryck
  entnehmen
  angeregt ;
  
  auch
  
  die Nachbarstadt
  
  Zwolle
  
  schon
  
  im Jahre
  
  IZatssaal mit ähnlichen kunstlerischen
  1560 einen Kamin fiir ihren alterthumlichen
  Aufwand hatte ausfuhren lassen
  en voegt in eelx noot erbij: "Im Stadtarchiv.
  war H. VREDEMANN DE VRIES ihr Urheber."
  GALLAND spreekt
  en nog maar onderstellenderwijs
  en
  VREDEMANN als ontwerper
  alleen van de schouw
  te Zwolle. "VVedcr von COLYN" motet dus bij HEDICKE
  beteekenen een verklaring zijner woorden: ,,aus dem Colynkreis?,
  d, i. l1iet van COLYN
  
  dus
  
  Vielleicht
  
  alleen
  
  zelf. Een
  
  van
  
  af bedding
  
  van het ontz.verp in het Zwolsch
  II.
  Archief
  
  geeft GALLA?'D, S. 1 38.
  GEVELDECORATIES.
  te Utrecht:
  "Ueber die Art und den Umfang de1- Arbeiten,
  I). Raadhuis
  die COLYN fiir das Utrcchter
  Rathaus geliefert, verlautet
  nichts Bestimmtes?', zegt
  GALLAND.4 ) "Aussen mochteii von ihm die Friese mit fi,,iirlichcn Reliefdarstellungeli
  Maar van de werkzaamheid
  fierrtihrcil."
  del' COLYNEN aan de buitenzijde
  van
  het Stadhuis
  weten
  wij heelernaal niets, tenzij men bij het woord stadhuis niet
  aan
  
  HASENBERCH, doch aan LICHTENEERCII denkt; in dit geval zal men alleen
  en beelden"
  van post XII kunnen noemen, die cchter niet luecr
  "hoofden
  Van den gevel van HASENBERCH staat W. VAN NOORT uitdrukkelijk
  bestaan.
  de
  
  genoemd
  
  als
  
  ontwerper
  
  en
  
  uitvoerder.
  5)
  
  De
  
  fragmenten
  
  1) Oud-Ilo2latidt. c. p.
  4. If/- S. 135.
  3) GALLAND
  A.
  4) GALLAND
  94.
   de resol
  van den Raad
  5)
  
  van
  
  dien
  >
  
  :iIULLERS
  2 onder N.
  C,11.1 1,,:qlls
  
  gevcl
  
  zijn
  
  87
  intusschen
  
  van
  
  waarde
  
  voor de kennis
  
  2). Het z. n. huis van
  Gracht W. Z. ; de eerste
  
  Oude
  
  rondom de werkplaats van COLYN,
  Karel V te Utrecht.
  Dit is het huis no 49 op de
  waarvan
  droeg eertijds een versiering,
  verdieping
  der 'kunst
  
  de
  
  in het Stedelijk Museum in Utrecht zijn onder?ebracht. I)
  Daarfragmenten
  omtrent heet het bij GALLAND : "Zweifellos
  aus
  Meister
  Werkstatt
  COLYNS
  gingen
  auch die, ebenfalls um 155o entstandenen,
  reichen plastischen
  vom
  Dekorationeii
  erinnert der ....
  sog. Hause KARLS V hervor. Von den erhaltenen
  Fragmenten
  Fries mit einem antiken Schlachtengetümmel
  der analogen Dekoration des frtiheren
  zooals
  Rathausfront"
  aan
  WILLEXI
  VAN NOORT moet worden
  bleek,
  dat,
  en onder welks fragmenten
  te vinden is
  toeriekend
  geen ,Sclilachteii-etilnimel"
  - "wahrend die
  dem
  des
  Kaisers
  un terlebensgrosze
  Nischenfinur
  K6nig SALONIOS
  erfreuliche Leistung
  allnelt, im tibrigen aber keine künstlerisch
  jenes Rathauskamins
  des jedel:falls dafiir schleclit bezahlten
  der vele,
  Meister ist." ivelke schoorsteen
  die volyeus
  GALLAND allemaal van het oude Raadhuis
  komen, is hier bedoeld ?
  want
  
  En waar vond GALLAND de post,
  op minstens twee staat SALOMO afnebeeld,
  HEDICKE noemt het beeld van Karel V
  die een slechte
  betaling doet zien ?
  eveneens
  onder CoLx"NS ,,Werkstattarbeiten'\
  doch "unter
  Vorbehalt
  spaterer
  elahterer
  
  Forschungen".
  3)
  Onder
  de
  rubriek
  Geveldecoraties
  3).
  plaatsen,
  
  dat
  
  noemt,,
  
  waarvan
  
  mogen wij het Muntpoortje
  und reife Renaissance-komposition
  
  HEDICKE
  
  "eiae gute
  de versiering' "in Colyngrotesken
  III.
  gehalten
  
  te Dordrecht
  van
  
  1555"
  
  ist." 3)
  
  GRAFMONUMENTEN.
  voor GEOIZGES VAN
  (Dom); monument
  des Bisschofs GEORGES VAN EGMOND ( j- 1559) schliesst die
  Reihe der Utrechter
  ab". Aldus
  Zeitraums
  Schopfnngen
  [des .COLYN] dieses
  die
  er
  dus
  werk
  van
  COLYN
  zelf
  in
  ziet.
   HEDICKE
  rekent
  een
  GALLAND,
  4)
  het onder "de VVerkstattarbeiten
  unter Vorbehalt
  spaterer exal;erer
  Forschnngen",
  meent dat het "Decor
  vermuten
  oberitalienische
  1;,i.-,st," 5) waarop hij
  Schulung
  j.
  Utrecht
  
  Grabmal
  
  oberitalienische
  verwertet."
  nog eens 6) wijst : "wahrenci Egmont-Utrecht
  Anre?ungen
  Het werk is gedateerd
  toen
  leefde
  de
  oude
  COLYN,maar JACOB
  1549;
  is
  kan reeds rneegewerkt
  het ornament
  Behalve
  van fries en pilasters
  hebben.
  ook de dispositie in 't oog te houden : de bouw wijs' on de vroegere aanwezigheid
  1) c.Üaiogus2N. I I 2,
  HEDICKF A.
  S. 226-227.
  A. 1;-. S. 216.
  3) HEDICKE
  A. 1,V.S. 95.
  4) GALLAND
  A. IV. 5. 226-227.
  5) Hi<DIC1;E;
  
  `
  
  88
  van
  
  een liggend
  en een knielend,
  ook
  misschien
  beelden,
  vermoedelijk
  het
  een
  in
  beide liggend;
  onderste
  iets
  den trant der lijken te Vianen
  geraamte ;
  en te Arnhem.
  twee
  
  epitaaf van SASBOUT-V. D. MEER.
  2). Arnhem (Eusebiuskerk)
  des damaligen
  "Die weitere
  Spuren
  Thatigkcit
  (voor- 1560) bildnerischen
  und Vianen gefunden
  COLYNS DE NOLE glauben wir in Arnheim
  zu haben," zegt
  zu Arnheim das Epitaphium
  des JOOST SASBOUT
  GALLAND. "In der Eusebiuskirche
  (t I546)" 1) en : "das
  das im Chorumgang
  
  in der Eusebiuskirche]
  [den Epitaphien
  Wandmonument
  hangende
  Joos'r SASBOUTS (t 1546) bcsitzt
  als
  edlere
  Renaissanceformen
  furstliche
  jener
  ungleich
  Sarkophag
  [KARLS VON
  zierlichen
  dekorativen
  Gebilden
  verrat sich die
  EGMOND] ; in seinen heiteren
  ornamentale
  DE
  telt ook
  HEDICKE
  JACOB COLYNS
  Formensprache
  NOLE." 2)
  dit
  
  schonste
  
  von ihnen
  
  onder gemeld voorbehoud.
  bij de Werkstattarbeiten
  3) Reeds
  aan
  de
  schouw
  te
  eveneens
  dit
  bij
  epitaaf
  Kampen gedacht 4) ;
  von Grotteskenund Kartouchenstil"
  die
  GRAUL op "die Verbindung
  
  monument
  
  E\VERBECK
  
  weer
  
  had
  
  wijst R.
   COLYNS eerste
  
  werk
  
  te Kampen
  relaas van
  
  (r 545) kenmerkt. 5)
  CALVETE DE ESTELLA,
  
  het
  die PHILIPS II bij zijn
  Blijkens
  aan Arnhem,
  den 15 October
  toen
  was
  het monument
  1549, begeleidde,
  al ter plaatse. Tevens leeren wij daaruit, dat de groote nis van het middengedeelte
  de Geboorte van Christus. 6) Afbeeldingen
  eertijds een relief omsioot, voorstellende
  men lette op de twee zijstukken
  naast de bovenste nis.
  bij EWERBECK 2I -22 ;
  bczoek
  
  de
  
  buitenzijden
  zulke zijstukken
  
  dier
  
  nis
  
  vertoonen
  
  wel gaten,
  
  ,
  het vroeger bestaan van
  zijn verd wenen 7) ; ook %VEISSMANN
  waaruit
  
  blijkt; doch de oorspronkelijke
  zin een restauratie-ont-,verp
  In
  (-,ete-,kend. 8)
  is
  dit
  monument
  archieven
  door H. PORTHEINE nagezocht,
  over
  van den Heer
  COLYN niets te vinden. (Mondelinge
  mededeeling
  
  hecft
  
  in
  
  dien
  
  de
  
  Arnhemsche
  
  in verband
  
  met
  
  P.).
  van BREDERODE-V.
  D. MARCK; en altaar( ?)grafmonument
  3). Vianen:
  in Vianen in der Kapcl:e
  Grabmal
  oder Altarchen
  fragmenten.
  "Ein zieriiches
  der Brederodc
  ist leider seiner Figuren beraubt. Dagegen
  ist hier das herrliche
  Monument
  
  des
  
  REINOUD
  
  VAN BREDERODE
  
  (t 1556
  
  in Brussel)
  
  und seiner
  
  Ge-
  
  -I. W. S. 95.
  1) GALLAND
  en HKDICKE
  den
  A. J,k'.S. 564. Men houde in 't oog dat GALLAND
  JACOBmet COLYN
  2) GALLAND
  oudere vcreenzel vigen.
  '
  A.
  S. 226.
  3)
  Bl. y-y.
  4) EWIiRBECK
  der dekorativenSku/ptur denA7ieierianden
  S 49.
  5) CUltaUr_.:
  Beitragezur Ge.sch.
  (Leipzig,SEEaiArN,I 1 8 g)
  6) El felici.rsincoNrzjedes Prine-ipe
  p. 317.
  P?ieli?e... (Anvers
  Rz. van 1825 in de verzamelin? van het gemeentemuseumte A.r::hem
  7) De aquarel van JELGERHUIS
  vertoont het monument zonder die zijstukken.
  8) In zijnbawerkin?van LÜSKE'S
  Kunstgcscii:cJcnis.Het boek is ophet oogenblikniet mceronder mijnberelk.
  89
  tadellos erhalten ....
  aber auch
  VAN DER MARCK
  Mass
  der Darstellung korperMeister COLYN [hat] an dem Grabmxl des R. v. Br. jedes
  ...
   - Later
  wordt dit "merkwürdige,
  uberschritten
  anscheil icher Verglinglichkeit
  aus
  Utrecht geschaffene Skulpturwerk"
  van i 560
  DE NOLE
  nend von JACOB
  is
  dat
  het
  Maar
  heel
  v66r
  BREDERODE'S
  dood
  't
  goed mogelijls,
  gedateerd. 2)
  mahlin
  
  PHILIPPOTTE
  
  van PHILIPPOTTE in 1536, In ieder
  van de schouw te Kampen,
  COLYN,
  Ook bij het altaar(?)
  moet het dichter bij 155o dan bij 156o staan. - HEDICKE
  in de Kapel ,,I.;t die Hand Meister COLYKS annehmbar."
  3)
  de
  het
  werken, die voor COLYN In Frage kommen" ;
  ?rafcnonument n bij
  
  besteld
  
  en
  
  geval,
  verraadt,
  
  als
  
  fragment
  zet het
  
  is ;
  gemaakt
  het de hand
  
  b, v.
  van
  
  na
  
  den dood
  den
  
  meester
  
  onder het bekende voorbehoud.
  4)
  fragment bij de Werkstattarbeiten
  De hal over de tombe is van later tijd. Het monument zeliis gerestaureerd
  door EBERSON en CAjO'r in 1877. Men zie het opstel van F. MORREES in Eigen
  Haard
  
  1885, alwaar
  
  naar teekening
  van HORSTHUYS.
  afbeelding
  HEDICKE noemt "zwei epitaphartige Dekorationen
  
  4). Kampen.
  tot de Werkstattarbeiten
  5). Leiden
  des Colynkreises."
  
  "eine
  
  van Kampen
  
  enz. en te
  gravierte
  
  Grabplatte,
  
  einer Aebtissin"
  
  onder
  
  de "Werke
  
  5)
  
  voor EDO WIENIKEN. 6). Aan dit grafmonument
  grafmonument
  6). Jever :
  H. H. en P. H. ; deze initialen staan erop. In
  hebben
  twee meesters
  gewerkt :
  die door
  H. H. liebben wij hoogstwaarschijnlijk
  HEINRICH HAGART te erkennen,
  van
  is
  hem
  de
  het graf
  IV1P?. BOELES te Oosterend
  ontdekt ;
  zijn
  Florispartijen,
  Van P. H, is de hal, de ornamenten,
  en zijn figuren.
  de friezen, maskers,
  die in de Colijnrichting
  kartouche??,
  ontworpen
  den
  van
  den
  dus
  na
  dood
  ouden
  en
  1564;
  1561
  7). Nivelles : i epitaaf
  SASBOUT in Arnheim
  8). Emden : monument
  
  zijn. Het
  COLYN.
  werk
  
  dateert
  
  tusschen
  
  voor GUSTAAF' HERLLEN;
  mit Brusseler
  
  Decor."
  
  den Typus
  het "vereinigt
  7) Het dateert van I s s 3.
   II. "Es handelt sich um ein Nverl; das
  um 1548 gearbeitet
  ist und es ist ein Meister des Colynkreises
  der dieses Werk
  zu
  haben
  es nicht," "Es ist zu vervon FLORIS stammt
  scheint;
  gefertigt
  das
  von
  um
  von
  einem
  Meister
  des
  dem
  1548
  Colynkreises hier errichteten
  muten,
  voor
  
  Enno
  
  1) GALLANDA. l12 S. 95. De dithyrambe over de Errungenschaftder Renaissancein de voorstelling
  van het menschelijklijk S. c73en S. 382 laten wij voor wat zij is.
  A. W. S. 38I.
  2) GALLAND
  0.
  3) GALLAND
  4) HEDICKEA.
  226-22j.
  5) HEDICKEA../!. 0.
  S. 144. Zie over dit monument. Bau und !s'unstde?rkma?er des $erxagtumr Qldenburg
  6) HEDiCKEA.
  met 8 afbeeldingen.
  Heft V (igog) SS
  7) HEl'ICKEA. VV.S. 223.
  90
  Freigrab
  
  ENNO's
  
  II
  
  nur Fragmente
  ubrig und diese in spaterer
  sind. FLORIS kommt nicht in Betracht."
  
  Zeit
  
  worden
  
  zusammengesetzt.
  IV.
  irrefiihrend
  
  1)
  
  PREEKSTOELEN.
  Delft en den Haag.
  1-2)
  Stile
  den Arbeiten
  JACOB COLYNS mehr oder minder nahestehend,
  ,,Iin
  der
  der Figurenschmuck
  Kanzeln in der neuen Kirche zu
  verdient
  geschnitzten
  zu werden." 2) De preekund in der Haager S.-Jacobskirche
  hervorgehoben
  Delft
  van
  van
  66n
  stoelen zijn
  hand,
  1548 3), den Haag van 155° 4), herinneringen
  in S. Croce in Florence.
  -- Peeds
  EWERBECK had op
  aan MAfANO'S preekstoel
  van een maker
  de waarschljniljkheld
  HEDICKE schrijft : "Von
  gewezen. 5)
  stammen
  Delft (1548) und Haag
  sie
  vortrefflichen
  Schnitzer
  demselben
  Delft
  
  aus und untersttitzen
  gehen von MAJANO'S Vorbild in S. Croce in Florence
  eine Reihe Consolen.
  Dekoration
  setzen
  l3eclcen durch
  wie Schalldecke
  Kenntnis
  
  der
  
  das
  die
  
  Colyndekoration
  6) Even te voren zeide hij meer bepaald,
  met die in den Bosch en Leiden een kleine reeks vormen
  preekstoelen
  voraus."
  
  dat de twee
  "von Meisterwerken
  
  einer
  
  strengen
  
  Colyndekoration
  
  mit grottesken
  
  Elementen."
  
  3). 's Hertogenbosch,
  worden.
   Werk
  ist 1566 ff. fur HERZOGENBUSCH geschnitzt
  "Ein weiteres
  CORNELIS BLOEMAERT oder VAN BERGEYK und ANTHONY VAN HELMONT sind
  Der klare Aufbau, der Delft-Haag
  beschaftigt.
  selbstandig und
  Anschluss
  an die heimische
  Tradition
  variiert, die
  (Beckenstützen)
  
  aktenmässig
  in engerem
  
  daran
  
  gute Plastik,
  Meister
  des
  
  das
  Plans
  
  reiche
  
  lassen JACOB COLYN selbst als
  Ornament,
  diskutierbar
  erscheinen."
  7) In een noot : "Es muss
  
  vortreffliche
  
  durchaus
  
  tiberlassen bleiben, ob BLOKMAERT, der grosse führende Meister
  kfinftiger Forschung
  Durchschnittdicser Kanzel ist, vcie GALLAND I I3? 1 32, 149 will, oder ob er ein guter
  das
  wie
  viele
  ich
  letztere.
  Ist
  er
  der
  schnitzer
  ist,
  andere ;
  selbstdndige
  glaube
  Meister
  "Schon
  Gestuhl
  
  der Kanzel, so zeigt er sich darin als Schuler TERWENS und COLYNS." 8)
  mit Details vom Dordrechter
  EWERBECK hat auf die Verwandtschaft
  TER\VENS aufmerksam
  
  gemacht,
  
  doch waren diese damals schon Gemeingut.
  Aunstdenkm.und 4ltert,h, im Hanno.
  1) HEDiCKRA. IV. S. 141. Zie over dit monumentAIITHOFR,
  verschcnVII. S. 65.
  A. LV S. 97.
  2) GALLAND
  A. VV.S. 397.
  3) GALL???D
  A. rv. S. 410.
  4) GALLAND
  Text S. 19; vgl. S. 16.
  f») EWExiiECK,
  6) HEDICKEA. W. S. cio-2ii.
  7) HEDICKE4. 4. 0.
  spreekt S. 113 alleen van Bloemaertsleerlingschap bij TERWEN.
  8) GALLAND
  
  91
  des Schalldeckels
  im Aufbau vom Kampener
  ist die Abhangigkeit
  Der Kampener
  ihre
  in
  Kamin,
  Wirkung ge1tend gemacht.
  Delft-Haab
  Kamin war eben das fuhrende Werk der Zeit." 1)
  GALLAND spreekt
  preckstoel 2) niet van COLYN. "indt
  bij den Bosschen
  
  Noch
  
  deutlicher
  
  schon
  
  der
  
  die "von der
  an
  das Dordvon
  Anklangen
  Florisrichtung
  wenig
  erscheint,
  in den stijl dier decoratie ziet hij
  förmlich wimmelt."
  rechter Chorgestühl
  (S.I I3);
  erkent hij "zweifellos BLOEMAARTS
  verschillende h:ll1den; in net fries met koorknapen
  'VVerk", aarzelt echter diens hand in andere fig-uren te zien.
   dat
  
  de
  
  architectonische
  
  bouwt veel
  
  nur
  
  origineeler
  
  is dan de decoratie
  
  aber
  
  beriihrt
  
  te Delft, den Haag en den Bosch te
  op de preekstoelen
  een relief in marmer in het Rijksmuseum
  te Amsterdam
  voorstellende
  
  Met
  
  de
  
  vergelijken
  
  reliefs
  
  den Dooper predikend
  in de Woestijn. 3)
  te Zwolle ziet HEDICKE slechts "eine ilber4). Zwolle. In den preekstoel
  dieses Typus" 4). Het stuk datcert van 162o en is gemaakt
  ladende Fortbildurg
  
  Johannes
  
  door
  
  ADAM STAES uit Wei;burg,
  V.
  Utrecht
  Nadat
  
  invloed
  
  (Dom).
  HEDICKE
  
  zooals
  
  de preekstoel
  
  KOORGESTOELTEN.
  TERWENS meesterwerk
  
  vermeld heeft, zegt
  in Noord-Nederland)
  
  richting
  met grotteskcn
  
  zelf te lezen geeft 5.)
  
  hij dat sinds
  concurrentie
  
  te
  
  en zijn
  geprezen
  van Terwen (de arabeske
  
  Dordrecht
  
  1545 de richting
  kreeg van de Colijnrichting
  
  (die arabesl;en
  zu sagen, welcher
  
  en cartouches
  mengt) "und es ist oft schwer
  TERWENS
  oder
  Einfluss,
  COLYNS, der stairkere ist; ob COLYN etwa den Schnitzer
  wurde. So
  den Plan gegeben,
  Dekoration
  ob nur seine vorbildliche
  nachgeahmt
  ist die Lage bei Utrecht (Dorn ; um r 550, nach Ewerbeck;
  zerst6rt) 6).
  In l\IULLERS catalogus
  vinden wij onder No. 165-167,
  dat de koorstoelen
  in den Dom, blijkens
  in
  de rekeningen
  Z1?I1
  1563 door ANTHONIS
  vervaardigd
  PETERSZ.,
  
  voor
  
  014 gid.,
  
  12 st.
  In ?6c?5 zijn die banken
  
  naar
  
  de Buurkerk
  
  en
  
  A.
  0.
  1) HEUICK.E
  !I. GV.S. 132-I33j S. Ij9-ISI.
  2) GALLAND
  3) C'utalayus'vaN de Beeldholtwwerkm19°4, N, 129 ;zie het daar aangehaalde artikel van liet Bull.
  A'ed. 0??. Bond I (1899-19°0) bl. 149-15°.
  4) HEDICKEA. IV. S. 211.
  behoevente borgen.
   5) Den datum en den naam des kunstenaarshad HEnICiiE,dus niet bij EWERBECK
  Hij had dit anders gerust mogen doen, maar ik vestig er de aandacht op, wijl HEDICKE
  het laat voorkomen
  alsof hij den preekstoel te Zwolle persoonlijkbestudeerd heeft. Onmiddellijkimmers volgt bij hem: "Leider
  habe ich versnutnt die Ii<tnzel der Peterskirche in Leiden naher zu besichtigen ... Nach den Friesen bei
  EWERBECK
  zu urteilen konnte sie noch der arabesken Richtung angehoren". Wat den indruk wekt, als of hij
  de vroeger behandelde preekstoelen wel ?v3her besichtigt" had. Dan zou hij in Zwolle het jaartal en dendatum
  wel gezien en zich niet op EWERBECK
  beroepen hebben.
  A.
  S. 215.
  6) HEDICKE
  
  92
  1 wee resten: een karyotile
  in het Aartsbisscnoppel#k
  de Jacobikerk
  verplaatst.
  Museum, een andere in het stedeiijk Museum, waarbij twee zitbankjes met satyrMULLER en HEDICKE verwijzen naar dezelfde afbeeldingen
  maskers.
  bij EWERBECK.
  in het Rijksmuseum
  noemt en daar niets uit
  de afgietsels
  te
  vinden
  is
  dan
  de
  den
  van
  Dom
  het koorgestoelte
  afgietsels der juist genoemde
  zeker
  Een vraag is bovendien,
  is
  "omtrent
  ?550"
  onjuist.
  zijn bewering
  resten
  voidoend
  der
  van het geheel
  een
  die
  stukken
  twee
  hoe hij bij
  begrip
  versiering
  kon krijgen; en geen vraag, hoe hij zich daarbij het
  plan van het koorgestoelte
  Daar
  
  HEDICKE
  
  heeft
  
  kunnen
  
  ook
  
  vooistellen.
  VI.
  1-2).
  und Schranken
  
  SCHEPENGESTOELTEN.
  hat
  Slcher
  Kampen en Nijmegen.
  Rathauses
  des Kampener
  gegeben,
  
  COLYN die Plane
  
  fiir Gesttihl
  
  wo er seinen beruhmten Kamin
  wenn sie auch von lokalen Nfieistern , w.ie FREDERICK, CRANENDONCK
  weise ist bei Nijmwegen
  wurden (t 543-46) M6,-Iiclie
  (um
  die Lage die gleiche"(?).
  VON DiiLCKEN als SCHNITZER genannt)
  
  damals ausftihrte,
  e. a. geschnitzt
  
  1555; PETER
  Uit de rekeningen
  
  niets; integendeel
  geeft
  VREERICK meet worden
  
  van KAMPEN blijkt van COLYNS aandeel in het ontwerp
  Mr.
   lezing den indruk, dat ook dit aan denzelfden
  die het met zijn gezcllen uitvoerde2).
  Eventoegekend,
  de
  
  van den twist tusschen
  VREERICK en KNIJFF
  processtul;ken
  was belast3).
  met de uitvoering-alleen
  worden afgeleid dat eerstgenoemde
  niet PETER VAN DULCKEN of GAERT
  Te Nijmegen,
  waar GEERT min
  
  kan
  
  uit
  
  de
  
  KciTENBROUWER in r 5 54--5 tegen
  dagloon het schepengestoelte
  te ontdekkei;.
  is evenmin een spoor van COLYN in de oorkonden
  Alles komt dus aan op de stijlkritiek: en een nau,wgezette
  zooals
  
  in
  
  Waarbij,
  dat er verschillende
  
  des tijds
  
  kunstenaars
  
  vormen
  
  geval1en, waarschijnlijk
  in plan, opbouw en decoratie
  
  waren.
  HEKKE?V
  
  EN AFSLUITINGEN.
  Enkhuizen,
  Tegenover
  Leiden, Utrecht,
  TEhwEN
  v. Leiden LUCAS
  richting
  staan
  
  digen,
  Kampen
  
  Kampen
  
  1543 -46 ;
  
  vergelijking.
  vast te staan,
  van alle
  gemeengoed
  
  dit zal komen
  
  andere
  
  VII.
  de
  
  vervaardigde,
  
  (R-zadhuis) en Embjen
  Embden
  circa 1548-50. -
  
  's Bosch, Kampen (S. NICOL.) die
  THOMAS VINCEDOR vertegenwoor(groote kerk) onder COLYNS invloed :
  dieses
  
  Stils"
  
  1) Zie Bekn. Catal. de Phistcrafgie/sels nn. II68, m69.
  2) HEDICKE W. S. 215.
  v. OuerijsselVIII (iS86),bi. q.6, vv.
  3) Zie de stukken in de Bijdrùgen tot de Geschiedenis
  4) Zie aldaar V (1879) bl. 247, vv.
  zijn
  
  93
  Zwolle
  Tombe
  sehr
  
  (begin XVII). 1) - Van
  (1 597) en Dordrecht
  van ENNO II te Embden heet het nog:
  "Dit
  Werk
  eines
  und
  beachtenswertes
  originelles
  COLYN zelbst
  
  Ausser
  
  Colvnhreises.
  der
  bekannt,
  
  um
  
  bodenstfindigen
  
  1548
  Werkes
  
  "Wir
  Frage".2)
  feinen Meisters
  
  aus
  
  Kamin
  
  stehen
  
  COLYN von
  
  bisher
  
  1550 eines so
  ware.
  FLORIS
  
  oder
  
  fahig
  vor der Arbeit
  
  seiner
  
  ist
  
  eines
  
  ken
  
  Utrecht
  kann
  
  Volle
  
  Klarheit
  
  Schule
  
  bringen".3)
  
  Meisters
  
  Meister
  
  hochentwiclcelten,
  und seine Schule
  ganz
  
  die
  
  besten
  
  bedeutenden
  
  selbstdndi-en,
  neben
  ebenburtig
  
  erst
  
  eine genauere
  
  1. VIII.
   PLAFOND
  
  kenntniss
  
  TE
  
  des
  
  des Kreises
  
  stilsicheren
  kommt
  
  und
  
  nicht
  
  in
  
  und
  originellen
  dem Kampener
  dass nur JACOB
  
  Zeit,
  IC11 meine
  von Jever [zie hierna] steht.
  Werkes
  eines so fein abgewogenes,
  dekorativen
  
  Deche
  
  der
  
  und
  
  .. ,
  
  de ai.sluiting rondom de
  Schranke
  ist ein decorativ
  
  des COLYN selbst
  
  fahig ist.
  und seiner
  
  JEVER.
  door P. H. en E. S. "ist in
  plafond in de slotzaal te Jever; gesigneerd
  Schiiler, vielleicht
  Erfindun? und Zeichnung von COLYN selbst oder einem ebenbtrtigen
  S.
  Meister
  P.
  und
  P. H. ; und von
  H.
  E.
  Mister
  (letzterer geringer) geschnitZt".4
  Het
  
  IX.
  PORTAAL
  
  IN DE
  
  PIETERSKERK
  
  TE
  
  LEUVEN.
  bietet der Windfarg
  von Lowen.
  Die Gesamtlosbare Probleme
  ,,Schwer
  am
  und Aufsatztabernakel
  die Figuren
  vgl. fast identische
  [noot:
  disposition,
  in der Krönung cine
  von Leau; doch zeigte die Tiir von Audenaerde
  Tabernakel
  in den Sch?.lldecheln
  friihe, und die Kanzelgruppe
  Delft, Haag, Herzogenbusch
  könnten
  reife Bildungen dieser Art], die Zwickel, die Fruchtkörbe,
  gut von FLORIS
  der Col)llt,?rotteske [noot:
  sein, \venn nicht die ausgesprochen
  plastische Eigenart
  vom Kamin von Katnpen und der Decke von Jever] in den
  FuUungen
  erinnern sehr an die von Leau.
  dem ividersprhche.
  Die Evangelisten
  F?lllungen
  Pose einer späteren
  Die unteren lebensgrossen
  Figure scheil1en in ihrer maskenhaften
  
  vgl,
  
  die
  
  ROB. und JEAN
  anzugehoreii
  [noot: Es ware zu pi-iifeii, ob die Werkstatt
  in
  sie
  nicht geliefert hatte]. So
  COLYN DE NOLE, Ende XVI Jahrh.
  Antwerpen,
  zmd Col)iizdekoi-atioiz in ei?zer Person 7.lere£nt,
  muss der Meister,
  welche Floris
  ist um 1560 wahrscheinlich.
  vorlaufig als unbehannt
  [noot:
  gelten. Als Datierung,
  Zeit
  
  Eve
  
  (p. 201) nennt
  weil dieser Orgelbauer
  
  JEAN CIMON aus Mons als Meister
  Memoire
  (vgl. tiber ihn Devilliers:
  
  und
  
  datiert
  
  urn
  
  de St. Waudru)
  
  damals
  
  A.
  1) HEDlCKE
  S. 215-216;]
  A. If- S. 141.
   2) HFDICKR
  den mePStervan de KAMPER
  ?chouw en diens
  s) Aldaar, S. 143 ; men bedenke alweer dat HEDICKE
  voor een persoon aanziet.
  zoon JACOB
  A. IV. S. 147.
  ,
  4) HEDICKE
  
  94
  in
  
  Lowen
  
  Die Meistcrfrage
  liegt
  Orgel setzte ......
  in Jever,
  wo der Florisschuler
  (1561-64),
  des Colynkreises
  P. H. zusammen
  
  die
  
  Wiemkengrabmal
  Ornementmeister
  
  ahnlich, wie beim
  H. H. mit dem
  -
  
  der verschillende
  met name door HEDIC1?E dien2
  attributiens
  der
  monumenten
  kan blijken of en in hoever
  het
  onderzoek
  bij
  volriende;
  van dezen kunsthistoricus
  de feiten stand houden.
  de meeningen
  tegenover.
  de
  onderscheidt
  vier
  Hij
  volgende
  tijdperken :
  Tot
  
  toelichtiog
  
  het
  
  de late gothiek is nog levend;
  naar de Barock-Renaissance,
  I525-I545
  overgang
  ist nicht
  "Die Bezeichnung
  "Arabeske
  Richtung"
  1500-1545
  
  dieser
  
  Zeit
  
  nur mit Arabesken
  
  lvenaissance-dekoration
  Element .... ,
  aus Oberitalien, der
  
  würde. Es werden Elemente
  
  der italienischen
  
  einnefiihrt und unter diesen ist die Arabeske
  werden
  Medaillon und Kandelabersaule
  daiicben
  
  das tiihrcndc
  oder
  
  Baluster
  
  cinzelne Rellwerkteile,
  so,ar grotteske
  Putto, die Fruchtschnur,
  I-Iochdie
  und
  Breitfiillung
  begint eine
  Vogel, Gerat, verwendet;
  Aber fiihrend
  ist die Arabeske
  und die Arabesl:er.arrine
  spielen.
  wie
  
  Elemente
  Rolle
  
  dekoriert
  
  de "arabeske
  richting."
  so zu verstehen,
  alsob in
  
  zu
  
  Behandlungsweise
  
  fast aller
  
  dekorativen
  
  und
  
  ciniger
  
  struktiven
  
  Eleniente."
  
  S. I7s.
  die haar voorloopers
  productieve
  tijd der "grotteske
  richting,"
  nal:orners
  der
  heeft.
  treten zu
  ...
  "In
  "grotteske"
  Richtung
  (zie
  den bisherigen
  die grottesken
  Elemente
  die Führung.
  Die
  hinzu und ubernehmen
  von
  einer
  der
  Grotteske
  aus.
  Die
  Ncuerscheinungen
  gehen
  vorw'egenden
  Pflege
  arabesken Elemente
  werden verändert oder unverandert
  iibcrnommen"
  (S. 175).
  zu
  seinem
  reifen
  Stil
  I s49-I s7s :
  "FLORIS f;elangt
  Floris-Colyndecoratie.
  er
  zu
  den
  indem
  arabesken
  und grottesken
  Elementen
  cine eigene Methode der
  I545-I559
  en
  boven)
  
  und mit einer Reihe anderer
  und
  Elemente
  hinzufiigt
  dekoratieven
  COLYN geht von der Grottesl:e
  System entwichelt.
   Typen
  aus und bleibt in den Banden der Grr?tteske, von denen FLORIS sich bald wieder
  lost [FLORIS wordt klassieker,
  Auch COLYNS dekoratives
  is,
  strenger].
  System
  Fruchtschnurdekoration
  zu einem
  
  allumfassend
  
  ucid
  
  wird von einer
  
  starkeren
  
  als FLORIS die besass" (S. 175).
  Tot nadcre verhlarina
  kan
  begint
  
  1545
  
  met
  
  epitaaf. 2) "Eracheint
  die Hodenständigkeit
  
  de
  
  kiinstlerischen
  
  Personlichkeit
  
  getragcn
  
  wellicht het volgende strekken :
  De Colynstijl
  te Kampen, de Florisstiji
  met
  het
  Dorothea1549
  fruher etwas Verwandtes
  der
  so wird
  [in
  Deliorationsweisej,
  zu diskutieren
  scin. Die Fragen wo z. B, das Epitaph
  nait
  schouw
  
  1) IIEVICKE
  S. 217.
  'Taf. XIII. XIV.
  2) In Königsbergen. 11EDICKE
  
  95
  und
  
  wo der bartige
  in Rustung,
  Priant
  wo viele
  Aedicula,
  wie
  Abschlusse
  miissen
  s.
  u,
  w,
  Dekorationselementen,
  Cartusche,
  auftreten,
  vorlaufig offene bleiben."
  (S. 155).
  Biendsarkophag
  
  De Colyndecoratie
  heet grottesk-arabesh,
  en volgde op de arabeske richting
  die in TERWENS' koorstoelen
  hun hoogtepunt
  had. FLORIS' decoratie heet grottesk
  en volgde op de arabeske
  die
  in
  het
  altaar van Hal en de werken van
  richting,
  Audenaerde
  culmineerde.
  is COLYN voor Holland
  Overigens
  [= Noord-Nedercentrum
  tot
  en zijn
  wat
  is
  voor
  Utrecht
  FLORIS
  Jever
  Antwerpen
  land]
  decoratievan den Nederlancischeii
  invloedgebied
  (S. 128), m, a. w. de ontwikkeling
  an
  die
  Personlichkeiten
  des
  COLYN
  stijl "ist geknüpft
  JACOB
  [men weet dat
  HEDICKE maar ?6n COI.YN kent] in Utrecht
  Over
  damals
  
  Zuid-
  
  en Ncord-Nederland
  
  noch
  
  und CORNELIS FLORIS in Antwerpen"
  heet
  
  het verder :
  "Obgleicii
  eine Einheit bilden ....
  (S. 4).
  die Niederlande
  
  und kunstlerisch
  so kann man
  politisch
  der
  in
  des
  N.
  und
  des
  S.
  wie
  doch,
  Malerei, Richtungen
  unterscheiden,
  die sic.herlich eine innere Verbindung
  gehabt haben, deren aussere Zusammenhang
  bisher nur ausnahmsweise
  aufdecken können, und die w?ir als unabhänf;ige
  wir jedoch
  Uhnlich
  
  Kunststronoungen
  Arabesk:
  Grottesk :
  
  geneigt sind." In een noot
  Brussel und Briigge.
  Norden : Leiden und Dordrecht.
   aufzufassen
  
  Siiden :
  Norden :
  
  Rome
  
  staat
  
  dan:
  
  Siiden :
  
  uud Briigge.
  Antwerpen
  Utrecht
  (S. 1/6).
  den invloed
  van Italie lezen wij : CORNELIS Bos wint in
  Aangaande
  FLORIS en COLYN [wier verblijf te Rome hier dus als feit wordt aan-
  
  Bos zelf volgde UDINE, PENNI, ROMANO,
  barokstijl.
  genomen] voor den grottesken
  Niederldildisclie
  vooral VENEZIANO en later VICO ; "daher ist die so entstehende
  der
  römischen
  Rafaelals
  eine
  des
  Ornaments
  grotteske
  Barocl;richtung
  Wirkung
  schule anzusprechen"
  "Des Bos und FLORIS Schaffen lauft parallel,
  (S. 13).
  ist als unabhangig
  ohne dass eine freie
  von einander und selbstdtidianzunehmen,
  Bee1nfiüssung fehlt ; so bemerkt man gemeinsame V6gel- und Insektengegenscitige
  und das Bestehen
  die auch bei COLYN auftauchen
  sowie Rollwerkmotive,
  typen
  eines grottesken
  Stils in den Niederlanden
  dokumentieren"
  (S. 19). CORNELIS Bos
  werkt te Rome sinds 153o als graveur, vooral van figuren.
  Tegen I 54o doet hij
  als
  aan ornament;
  1538 is de datum van een blad met een soort Laokoonszoon
  en een kartouchedraagnguren
  serie. "Hier liegen die Anfange
  und
  uns, welche in der Kartusch-
  
  herme. Uit dcnzelfden tijd zijn drie herme-achtige
  herme en een vaas, waarschijnlijk
  stulcken eener
  
  vor
  Richtung
  iebensfahigen
  grottesken
  ihre erste reife
  von 20 Blatt mit franzosischen
  h'ruclatkorbserie
  Sinnspruchen
  in
  der
  die
  erste
  Hfiflfie
  ich
  sie
  besitzt
  ....
  setze
  40er Jahre ;
  Lebensausserung
  
  der
  
  96
  sind ware wichtig wegen der Prioritätsfrage,
  1540 oder I545 enstanden
  Waren
  die friihere Blattchen
  die Erstlinge
  von
  muss aber in Zweifel bleiben.
  so bezeichnet
  diese SeriedenBeginn
  und Vasenserien,
  Nicdcrldtidischeii
  Hermenvou Kartusche
  und Fruchtkorb,
  die doch
  einer neuen bodenstandigen
  Entwicklung
  
  ob
  
  sie
  
  fiir die Nieder1ändischc
  
  so charakteristisch
  De studie
  
  Dekoration
  
  sind ...."
  
  (S.
   zal dus bij BOS moeten beginnen
  .Ook
  van het Colynornament
  bestaan dan de toevallige
  al zou tusschen Bos en COLYN geen nauwer betrekking
  te zijn, dient het werk van Bos niet minder dan dat
  van elkanders
  tijdgenooten
  met dat van COLYN te worden bestudeerd.1)
  van FLORIS ter vernelijkinn
  in het werk dczer drie meesters niet verHEDICKE kan de overeenkomst
  te Rome. Maar "a1le diese Meister arbeiten frei
  dan uit hun samenlcven
  klaren,
  und
  nach den italienischen
  ohne worteinander
  nachschaffend
  neben
  Vorbildern,
  und Varationen
  Es siod vielmelir
  lich zu kopieren.
  selbstandige
  Paraphrasen
  cines
  
  Thema's,
  haben, dessen
  
  dessen
  Geist
  
  begriffen
  ?emeinsalxlen Sinn diese Kunstler ubereinstimmend
  ancrkennen"
  sie als gemeinsame
  Grundla?e
  (S. 296).
  wordt nu een onderzoek
  van hct werk der DE NoLE's
  Des te belangrijker
  niets mee naar Utrecht
  en Kampen
  te Cambrai.
  Heft
  COLYN daarvanciaan
  atelier
  wellicht
  onder
  den
  Italiaanhet Kamerijksch
  geschetsten
  gebracht ? Stond
  schen ilvlocci a
  LIJST
  van de
  
  zuerken,
  
  DER
  
  AFBEELDINGEN
  
  die in dit tweede
  
  ltoofdstuk
  
  z?iit vermeld.
  te Kampen.
  op het Raadhuis
  IJSEND?CIy C. 28; S. 14.
  Blz. 4; Bl. 7-9.
  E?'??LIZIi?:ch, XXIII-XXIV,
  HEDICKE 2) Taf. XLV.
  Voor alles bevelen
  wij aan de 23 plotographien
  Schouw
  
  op broomzilverpapier,
  van 12 X 40; de overige van 30 X 40 cM., geplakt
  grootte
  van 44 X 54 cM. die "de geheele schouw, m details en het nevens
  op kartons
  Alles in portefeuille
  de schowv opgestelde
  reproduceeren.
  Burgemeestersgestoelte"
  bij den heer J. ENSERINCK, teKampen,
  tegen den prijs van f 75.00, te verkrijgen
  waarvan
  
  vier
  
  ter
  
  die de foto's vervaardigde.
  hir. J. N?1NNINGA UITTERDIJK sclireef er een Inleidinb
  
  Fries
  
  van
  
  den
  
  schoo rstcen
  
  door
  
  W. VAN NOORT?)
  
  schoorsteen
  
  uit
  
  het
  
  oude
  
  raadhuis
  
  te Utrecht
  
  bij.
   (van den
  
  1) Gedateerde werken van Bos: 1546, 1550, 1':;54. In 1548twee seri"n; 1550 trophaeen; J 552wagen
  in 1554 signeert bij voor 't laatst. (H EOICKE
  S. 298-299 zie Taf. 4.)
  2) l3edoeld zijn, waar HEDICKEin deze lijst geciteenl wordt, de nTafeln", bij zijn Floris und die
  Pliirisdckoration,folio.
  97
  MULLER:
  
  Gids door lcet Stedel. Mus. v. Oudheden
  XXV (1907).
  Oud Holland.
  en Fra,,menten
  MULLER : Oud-Holland.
  Friezen in het Stedelijk
  
  Beelden
  
  te Utrecht
  
  (1913).
  te Amerongen.
  der tombe
  XXV
  Museum
  
  te Utrecht
  
  1-3.
  MULLER, Gids t. a. p.
  t. a. p.
  Oud-Holland,
  "
  Biz. 20-22.
  EWERBECK. XIX-XX.
  voor de schouw te Zwolle.
  Ontwerp
  GALLAND S. I3g.
  in Utrecht.
  Raadhuisgevel
  Bl. 19.
  EWERBECK XXI-XXII,
  "Huis van Karel V" te Utrecht.
  EWERBECK XIX-XX,
  
  Bl. 18,
  
  te Dordrecht,
  1555.
  IJSENDIJCK, P. 7.
  EWERBECK III-IV,
  Bl. 6.
  Muntpoortje
  
  Monument
  
  GEORGES VAN EGMOND te Utrecht
  B1. 17; XXI-XXII,
  
  EWERBECK XIX-XX,
  
  (Dom)
  Bl. 22
  
  1549.
  Epitaaf SASBOUT-V. D. MEER te Arnhem.
  Bl. i4-I5.
  EWERBECK XXI-XXII,
  Monument
  Eigen
  
  13H.EDERODE-V. D. MARCK te Vianen.
  Haard
  
  1885, Bl. 48 1.
  te Kampen.
  "Epitaphartige
  Delcoration(en)"
  18
  door HEDICKE geciteerd,
  EWERBECK XXIII-XXIV,
  Bl.
  Grafsteen
  
  eener
  
  EWERBECK IX-X,
  Monument
  
  Abdis
  
  loren.
  (S. Pieter).
  Bl. 17, fig. I.
  EDO %VIEMKEN te Jever.
  en XLVIII.
  in de j5?/- ?ind h'unstdenkrrz.
  HEDICKE Taf. XLVII
  Verder de afbeeldingen
  Heft
  
  te Leiden
  
  I) niet te vinden.
  des Herzogt.
  Oldenbur-
  
  V (Igog).
  1) Te Kampenzab ikmaar eenmonumentje,dat bedoeldzou kunnenzijn.Maardan gaat de Colyns tijl" ver.
  98
  HERLLEN te Nivelles.
  IJSENDIJCK Monum. Commemoratifs
  Epitaaf
  
  5.
  in Delft.
  Preekstoel
  
  Bl. 20 en 21.
  EWERBECK IX-X,
  Preekstoel
  
  in den
  
  Preekstoel
  
  in den Bosch.
  Haag.
  EWERBECK VII-VIII,
  Bl. 20 en 2I.
  Bl: i-i i.
  EWERBECK XVII-XVIII,
  in Zwolle.
  Preekstoel
  
  IJSENDIJCK C. 23.
  Koorstoelen
  
  te Utrecht
  
  EWERBECK XIX-XX,
  
  (Dom).
   BI. 7, fig. 4;
  
  Bl. 16, XXI-XXII
  
  te Kampen
  I545-I546?
  Schepengestoelte
  Bl. 5-6 ;
  EWERBECK XXIII-XXIV,
  Bl. Io-I 5 ;
  ENSERINCK (foto) zie boven.
  Bl. 17.
  XXVII-XXVIII,
  
  Bl. 1 z.
  te Nijmegen.
  Schepengestoelte
  IJSENDIjCK Stalles 3.
  EWERBECK XIX-XX,
  Koorhek
  
  Bl. 8-I I ;
  
  XXI-XXII,
  
  Bl. 1-5.
  te Enkhuizen
  
  1542.
  (S. Gomarus)
  ?r?IEISS1?IANN-I JSENDIJCK70.
  EWERBECK IX-XII,
  Bl. 14 en 15 en XXXI-XXXII,
  Koorhek
  
  Leiden
  
  Bl. 12.
  (S. Pieter).
  WEISSMANN-IJSENDIJCK 99.
  E WERBECK IX-XII,
  Bl. 16.
  Koorhek
  
  Utrecht
  
  Koorhek
  
  's Bosch.
  (S. Jacob).
  EWERBECK XXI-XXII,
  Bl. 11–12.
  '
  
  IJSENDIJCK C. 8 en Cl. 5.
  Koorhek Kampen (S. Nic.).
  EWERBECK XXVII-XXVIII,
  
  Bl. 10 en Bl. 22.
  99
  Hek
  
  te Kampen (Raadhuis)
  EWERBECK XXIII-XXIV,
  
  1545-1546.
  Bl. i6--i7.
  (om het mon.
  HEDICKE Taf. XLVI.
  Hek
  
  te Embden
  
  Hek te Zwolle (S. Michael)
  EWERBECIi XXVII-XXVIII,
  Hek
  
  te Dordreeht
  
  IJSENDIJCK Clotures
  Portaal
  
  te Leuven
  
  (begin
  2.
  v. ENNO II) t
  
  1597.
  Bl. 5-6.
  XVII).
  (S. Pieter).
  IJSENDIJCK
  3 en F. 28.
  EWERBECK II, Bl. 12.
  Portails
  
  1548-1550.
  