text: * l o ' a p a t a m a n g m a n a n g a = in do riviermonding gaan vissehen.
  t a m a =._ binnengaan, ingaan in 't water (om met een werpnet te visscheni.
  m a n a n g a — de monding van een rivier in zee; terwijl de mond zelve der
  rivier „ n g a r o e m a n a n g a " heet.
  * k a m b o e r o e n g = naar beneden g.ian langs oen glooiende helling. Steil
  naar beneden gnan (uit een huis, een boom) heet p o e r o e . Zoo is ook: naar
  boven gaan langs een glooiende helling (van een berg, een rivieroever) =
  k a t e a k a l ; steil naar boven klimmen (in een huis, een boom) = h"ë.
  * b a n a l a k o e - l a k o e ^= terwijl hij maar steeds voortging.
  De reduplicatie van een woord duidt aan een voortdurende, onafgebroken
  handeling. Meestal vormt men Downloaded
  een reduplicatie
  aldus:07/14/2024
  l a - l a k o06:12:56PM
  e ; dus: de
  from Brill.com
  eerste lettergreep
  + liet
  woord. article distributed under the terms
  via Open Access.
  Thisgeheele
  is an open-access
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOËMBANEESCHË VEfcHAl-ËN.
   "
  
  179
  
  tau lSnga taka. * Toenanoe hina tama ja la pindoe
  hina ita ja na ndjara na; na hondoe be a la kambaniroe pangéa
  patinoeng na. Taka hiwana na kawini: «ka heana, oemboe, hi
  djea taka be moe?»
  Taka hina heama njoena I B o k o e : «himboe nggoe nja na
  ndjara nggoe; tïika na ndjara jeana hi lai jehoe be ja.»
  T5ka hiwctna na kawini na matinoeng: «ha oemboe, mandapoe
  pakoe la bangga, kau hS.pa pSkoe, kata mangoe papani.»
  Toenanoe hida wönja pahapa na; bana hSla ka pahüpa, taka
  hiwana na kawini noena na majftpa ja na ndjara: «bakoe kaka
  ja, ningoe kiring * lai njoemoe.»
  Taka hina heama I B o k o e : «ndaningoe papangga nggoe,
  ndaningoe padili nggoe.» * Taka hina heama na kawini: «lSnga
  Öka, ndaningoe langa tSka? djaka koe paloehoe * ja tai, djea
  ja w&moe.» Taka hina heama njoena I B o k o e : «mSla ka.»
  Toenanoe hina paloehoe ja: «handaka ndaka, pamango&ma
  ka, wSnggoe nja i ama; na heama i ama: ndakoe ita ja na
  laleaba nggoe, pateanja ka, wana. Toenanoe na kiring hikoe
  japa ja na ndjara; matoea kaba mata ka ka, malai loenggi ka
  ka, koe patea dira dirang, "' na oela be ka ka panapa kan;
  mala noe ndena ndjala?» hiwana nja.
  ' Evenals in 't vorig verhaal reeds bleek, stelt zich de Soembanees voor,
  dat ook onder 't water mensohen wonen.
   Voor 't gewone oog zijn 't krokodillen, haaien e t c , maar enkele „bevoorrechte" personen kunnen zien, dat 't werkelijk menschen zijn. Hij gelooft
  dan ook, gelijk uit dit verhaal blijkt, aan afstamming van menschen uit
  krokodillen, aan onderlinge verwantschap. Zoo heeft elke stam bijzondere
  „heilige" dieren, waarin de zielen der voorvaderen en der gestorvenen zich
  gaarne openbaren. De zielen der afgestorvenen komen dan ook dikwijl» in
  dierengestalte, de menschen bezoeken on helpen in hun nood. Zoo b.v. in
  't verhaal van I D a r i , de slimme aap. — Wanneer men de verschillende
  Soemba-verhalen in dit licht beschouwt, zal men zien, dat hun animistisch
  geloof zich in deze legenden als 't ware gestalte heeft gegeven en on.s een
  k'jkje geeft in hun geloofswereld.
  * k i r i n g = oorzaak van een pcrkarn; aanleidende oorzaak.
  * n d a n i n g o e p a p a n g g a n g g o e , n d a n i n g o e p a d i l i n g g o e —ik
  heb niets overtreden ( p a n g g a — over iets heen stappen.) noch iets misdreven (dilir= ergens op trappen). Een gewone uitdrukking van een Soembanees , wanneer hij wil zeggen, dat hij geen gebod heeft nagelaten te doen,
  noch met opzet met een gebod in strijd heeft gehandeld.
  •* p a l o e h o e = naar buiten brengen; uiten wat in iemands hart is, alles
  nauwkeurig verhalen.
  * koe p a t e a . d i r a d i r a n g = ik Downloaded
  wachtte zonder
  einde.
  from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  d i rAccess.
   a = uitscheiden,
  een einde article
  nemen.distributed under the terms
  via Open
  This is an open-access
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  180
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  Taka na heama njoena I B o k o e : «kanggiki pinda nggau
  ka? tau la oema watoe, la wai mandjoloeng; ta mbiha pa doe
  noe kata pinggau ! >
  Toenanoe mandai ki ka havvoetoe bada pandjapoeng ka papani, toenanoe hina poeroe ja na ama na, bai ama bokoel
  pataki miring ' hina poeroe la bangga. Taka hina wönja kaloemboetoe na I B o k o e , hina hftpa. Toenanoe bana hala ka
  pahapa hiwana: «tangaroe ja noe na laleaba nggoe, na panapa-napa, ba wSnggoe nggamoe.»
  Taka na heama njoena na ana na: «na! djaka ndakoe japa
  lati na ndjara, ndena mai 8.» Taka na heama njoena I B o k o e :
  nvJmoe ka ka njoena, ina nggoe ama nggoe, ndéa nggöra
  matoama la lima nggoe, banda ndakoe ngandi, kanatar ndakoe
  ngandi, patoekoe lomboe ndakoe ngandi, ba mai nggoe nja
  patamang mananga a.»
  Taka hina heama njoena na ama na, hiwana: «banda lai
  njoengga ndaningoe matoama; watoe ja mamoeli ja, loeloe ai
  ja kanatar ja.» Taka na heama njoena I B o k o e : «vvSmoe ka
  ka njoena; * banda ndaningoe matoama ka bawSmoe, ningoe
  dóe badi papani wanda *, hina nggepi la ngaroe nda bata
  pani!»
  Taka na heama njoena na ama na I A p o e L o d o e : «banda
  amboe wöngoe, didi jang na ndjara nina kau wöngga nja, m3ta
  kata panoewanja na likoe na mamboata, ai na mambata ;>, *
  hiwana njoena na ama na I A p o e L o d o e.
   Taka na heama njoena I B o k o e : «djaka djea ja djaka wamoe
  doe, poelangia nggoe, diha pakoe ja na eti moe, wSngoe pakoe
  kokoe moe, djaka djea ka njoengga, tandjing ma na lai tamang
  mananga.»
  ' p a t a k i m i r i n g = eon geweldig hoer, oen groot hoofd.
  Samenstelling van tiiki -— gekko nu m i ri — meester, heer.
  * wamoe ka k a njoGiia.-r.dat zegt gij (nu wel
  maar).
  * n i n g o e doe b a d i p a p a n i w a n d a = maar er moet, wat zijn om uiedn
  te spreken.
  Geen zaak kan besproken worden of er moet iets zijn (een doek, een stuk
  geld, een mamoeli etc), dat tusschen de beide partijen in ligt, en waarover
  heen men spreekt. Zoo begint men dan gewoonlijk: n a n j a na kauiba na
  li a wal a — daar is één stuk goed. Vervolgens zegt men, wat men te zeggen
  heeft.
  * p a n o e w a n j a na l i k o e n a m a m b o a t a , ai na m a m b a t a aanlassehen 't touw, dat stuk is, 't hout, dat gebroken is; d. w. z. afgebroken
  vriendschap, verwaarloosde of Downloaded
  vergeten familiebanden,
  wederom06:12:56PM
  aanknoopen.
  from Brill.com 07/14/2024
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   181
  
  Taka hiwana njoena I Bok o e: «djaka toena, poeli ngga kakoe
  lo'a kadiroe la watoe ngoedoe la tana madoe. ' Taka na heama
  njoena na araa na I A p o e L o d o e , hiwana: «mala noe,
  L o d o e ! ta poeli nja wamoe?» Taka na heama njoena I A p o e
  L o d o e : «na! ta poeli nja djaka wamoe njoemoe, napa na taka
  nja oema na, kaheli na, ndena hili beli & ja pa, koe pinja na
  ihi kamboe na. * Taka na heama njoena na ama na: «djaka
  toenanoe, amboe ta pamadja nja badi.»
  Taka hiwana njoena na ama na: «koe pandjiloenja na tamoe
  moe; I R a t o e " ja na ngaram; na ngara meamang na tiki ja
  tau la mara; djaka ningoe ana moe na mama'aja, na ngara na
  I R a t o e ja. Napa tiloe modoeng, lo'a papadoendang kana taka
  ndaba na kalembi nda; djaka djea djaka wana doe mboeloendaba na na kalembi nda, ka papohoe nggami "* dangoe I
  Lodoe.»
  Toenanoe bana doendang ka tau hina batang, kawara batang.
  Toenanoe mbada batang hiwada: «nggara ja i noe, djaka
  w5na na doe i ama, ama ndaba nda.» Toenanoe hina toboeng
  hina hoendjoe. Na mandai na I B o k o e la hiboe woeja, * hau
  woela na.
  Na tau la mara, da angoe na paloehoe I B o k o e , da
  leleaba na, da oemboekoe na, poei moawal, * wihikoe
  ' la w a t o o i i g o e d o e ,
  la t a n a ni ü d o e = op den onbewoeglijken steen,
  op 't droogc land.
   't Soembaneesch is rijk in dergelijke uitdrukkingen. Vooral bij 't bespreken
  van zaken worden zij gebruikt, on eisenen een aparte „taalkennis", om 't
  te begrijpen.
  * koe p i n j a n a ihi k a m b o e n a —ik ken de inhoud van zijn buik,
  d.i. zijn stille gedachten.
  ' ra to e = priester, leider van offerplechtigheden. Deze „waardigheid" is
  erfelijk in de familie. De oudste zoon volgt op. Hij is de man, die nauwkeurig de „gebeden" kent en weet hoc den Marapoe moot worden aangeroepen.
  * ka p a p o h o e n g g a m i d a n g o e l L o d o c = zullen wij u en I Lodoe
  bij elkaar doen, d.i. laten trouwen.
  't Pronomen bij réciproque verba, staat in de pluralis.
  * la h i b o e w o e j a = i n 't nest der krokodillen.
  Hier uit blijkt, dat hier met de bewoners van 't water, krokodillen worden
  bedoeld. I B o k o e trouwt dus met een krokodil.
  poei m o a w a l = 't orakelsnoer draaien. Het bestaat uit vier touwtjes.
  Twee ervan, aan elk eind van t w e e kraaltjes voorzien, heeten „vrouwelijk".
  De twee anderen, aan elk einde één kraaltje, heeten „mannelijk". Deze
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  182
  
  SOEMBANEESCUE VERHALEN.
  manoe, ' toboeng, hoendjoe , lo'a pahimboe ja la ngaroe mananga,
  la oamang, nde pahoenggoe ja; ita be ja la oera manoe, ita be
  ja la eti wê, na kateakal.
   Toenanoe bana mandai ka ba hau woela na ka, hiwada
  njoeda da tau la mara: toena ka, djamang ka pahimboe ja la
  moawal, la manoe; amboe lo'a mboe pahimboe ja la mananga;
  mata nja ka kana wangoe pataka wiki na ka.
  Toenanoe bana hala ka pahoendjoe, taka hiwana njoena na
  ama bokoel: «rongoe ndaba, mboeloendaba moe, oemboekoe
  nggoe, ana nggoe, laleaba nggoe, ana wini nggoe! djaka na
  lakoe ja I L o d o e la watoe ngoedoe la tana madoe, ambi
  maroambanja, ambi mboelanja, kali lo'a pangadaloe ja.» Taka
  da heama mboendaba da, hiwada: «na handoeka i ka ka noe,
  djaka lo'a pangadaloe ja i mamoe! djaka ta lo'a ba pangga
  pangga be doe nda.»
  Toenanoe ba memi ka hida ngangoe mboendaba na na tau
  na padoenda na. Toenanoe bada hala ka, na roedoeng hida
  papohoe ndja. Toenanoe bana mandai-ndai ka, taka hiwana
  njoena I Bok o e: «ba toenanoe ba mandai doe nggoe nja ka,
  poeli ngga kakoe lakoe.»
  Taka na heama noena na ama jera na: «djaka toenanoe,
  napa doea modoeng ^ kai lakoe ka. Toenanoe hadang la
  mbaroe hina japa ja na wê he'au na, taka hina piti ha da
  kapana hau mboala da; taka hiwana: «jeada kau ngandi ha,
  djaka ningoe oemboekoe nggoe kau paberi ndaba nja.» Taka
  na heama njoena I B o k o e : «ndea, wana, jeada djaka koe
  ngandi ndaba ha ndena hamoe; tai la malamiri na da oemboekoe nggoe da oemboekoe moe njoemoe da paloemoe ndja, *
  touwtjes worden over de vingers der beide handen gespannen on gedraaid
  (pooi) en dan met een nik uit elkaar getrokken. Naar gelang de touwtjes in
  elkaar zitten gedraaid, is do uitspraak van 't oordeel.
   ' w i h i k o e m a n o e = ' t kuiken wordt met den nagel do buik opengescheurd ('t mag niet mot oen mes opengesneden worden). Do darmen worden
  bekeken.
  * napa dooa modo eng = over twee dagen.
  Terwijl in 't dialect van Kambora modoeng slechts bekend is in de
  samenstellingen ,over 2, 3 , 4 etc. dagen", botoekent „madoeng" in andere
  dialecten „nacht". Een Soembanees rekent niet mot „dagen", maar met
  „nachten".
  • da paloemoe ndja—zij zullen er over twisten.
  Downloaded
  from p
  Brill.com
  06:12:56PM
  loemoe = zich niet iets bezig
  houden,
  a l o e m o07/14/2024
  e n g = ergens
  over
  twisten.via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  183
  
  ba nindja noe da kapana wada, da pako&dja, da patataroe;
  didi jang na pakarai nggoe njoengga, toe ngga ka la pati, ana
  pati koedoe a.»
  Taka na heama njoena na ama jera na: «mala ba pamboeha
  moe njoemoe ja, koe toe nggau ka la ana pati; ' ngandi nd&ba
  ha w&nggoe nggSmoe, ndau bihoe.» TSka hina piti nja ana
  pati hau na, hina pa'ihi ndja hawiang, na m&ta nja hawiang;
  «jeada bakoe pa'ihi ndja la pati, amboe ningoe mabera ja na
  pati», wana. Taka hina karündja wftnja loeloe kaleangoe;
  toenanoe bana h&la ja ka hina b&ndjS.loe ha la pingi kambaniroe
  oeratoeng; djakau taka la oeina, amboe bandjaloe ha la bangga,
  la kaheli djamang, pangala ma ndja la hindi oemadita; djakau
  hala ka pabandj&loe ha, kau poeroe beli kau, kau t&ngaroè ndja
  kamboaka wë, wê mini.
   Toenanoe hida hoendjoe ja na we; toenanoe bada hala ka,
  taka hiwSna na ama na I A p o e L o d o e : «ha L o d o e , mai
  kamoe namoe kan rongoe, djaka nggiki hama hamaja nggoe,
  kau kanandi nja, kau kapoe ja.» Taka hina pala ja la kaheli
  bokoel. Toenanoe bana hamajang: «I woeja makalitoe, kaperi
  mara langoe, - mangga ngga la pahê, mangga ngga la papoeroe, paheamba ngga mabara marara, hamang da oemboekoe,
  da tau da pavvoeloe moe, da padji moe, * da maningoe la
  wai, hamang i da mangéang la pinoe watoe ngoedoe la tana
  rtódoe; heama ja na li nggoe!»
  Toenanoe mbSda memi ka dapangangoe, taka hiwana njoena
  na ama na I A p o e L o d o e : <tangiïroe kaba kaleang, patoe
  ' la a n a p a t i —in een klein kistje.
  Als medium voor 't verkoor met don Marapoe, dient een klein houten
  kistje, met kopeidraad omwonden, "t Wordt bewaard boven in den top van
  't huis, tussehen de vier hoofdstijlen, boven den haard. Men weet niet wat
  or in zit, daar men 't niet mag open maken. Geschenken aan den Marapoo
  worden dan ook in een mandje er naast gezet.
  - I woeja m a k a l i t o e.
  kaperi mara langoe.
  Zoo spreekt men den Marapoe van I h i W a m n£ toe. Voor eiken Marapoe
  heeft men een dergelijke vaste formule, waarvan in den regel de beteekenis
  vrij duister is. W o e j a m a k a l i t o e =krokodil mot een huid; k a p e r i
  inara ] a n g o e = vet, droog, bericht!! (hier wordt bedoeld een slang).
   * da t a u da p a w o e l o e m o e , da p a d j i moe ~ : de monschen door u
  gemaakt, door u gevlochten.
  Zoo noemt men den Schepper dikwijls: na m a w o e l o e , na m a d j i t a u =
  die de mensehen maakt en vlecht.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  184
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  mboea kavvori, kai takoe ndja oehoe mangédjing, kai ngandi
  ha namoe, kai bandjaloe ha la pingi kambaniroe oeratoeng. >
  Taka hiwana na ama na I A p o e L o d o e : «ha O e m b o e
  R a t o e , hamaja ndja da oehoe mangédjing.» Taka hiwana
  njoena I B o k o e : «ningoe pakarai nggoe lai ama; djaka na
  tiki ja na ngara na hau kabihoe hau kabihoe, kanggiki na
  wana nja?
  Taka na heama njoena na ama jera na: w a \v a n g * wana
  nja, djea ja ba weli na la wai; djea ja na wawa ja i, na hë
  ja i na wai, wawang.»
  Toenanoe hina hamajang njoena I B o k o e ; bana h&la ka
  pahamajang, njoena I B o k o e hakawori da da oehoe mangédjing; ' I A p o e L o d o e hakawori da, t&ka na ama na hakawori ; tSka hakawori hida wönja na tau la hanamba. Taka hida
  pakë ndja da oehoe da bada ngg&nap ndaba ka hida ngangoe.
   Toenanoe bada h&la ka pangangoe, taka hiwana njoena I
  B o k o e : «haromoe ma lakoe hada roedoeng.» Taka na heama
  njoena na ama na: «mala ka, ambi maroambanja na hamajang
  la jehoe; djSkai hala ka pawotoe ja na marapoe, amboe ningoe
  matama la loemboe doe, manoe, ahoe, ndjara, ambi hondoe
  nja la pingi kambaniroe oeratoeng; dj&ka ningoe matama, da
  meti.»
  Toenanoe na roedoeng ka hiwana njoena na ama: «djaka
  ningoe anakeada malo'a, hinggi rara djoea pakalamboe da,
  tera rara patera wada. * Toenanoe bada hadang ka la mbaroe
  hida lakoe.
  Toenanoe bada taka ka la paraing hida kikoenja na papani
  na na ama da.
  Toenanoe bada hala ja ka, taka hida mai da angoe na pa1 k a m b a n i r o e o e r a t o e n g r=offerpaal.
  Een der 4 hoofdstijlon vnn 'fc huis wordt aldus genoemd, omdat men bij
  dien paal altijd bidt en de offeranden neerzet.
  * w a w a n g = olk k a b i h o e geslacht heeft oen naam, welke naam dus ook
  dekt den naam van den Marapoe. Men kan dus spreken van don Marapoo
  I h i W a w a n g , maar ook van 't geslacht I h i W a i v a n g.
  * oehoe m n n g c d j i n g = offer-rijst.
  Nadat I Bokoe gebeden had en de rijst aan de geesten had aangeboden,
  worden deze verondersteld 't eten te gebruiken, n.l. 't essentieele geestelijk
  deel er van. De mensohen mogen dan terstond de materie van de rijst
  opeten.
   ' h i n g g i r a r a = voode slimoet; hieraan zouden de krokodillen kenbaar
  zijn als zij hun „tante" op de vaste
  wal eons kwamen opzoeken.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  185
  
  loehoe, na I B o k o e , da ana na, da laleaba na, da ana vvini
  na, hiwada nja: «na meti ka ihoe, wama be nggau ka!» Taka
  hiwada: «na ndjara moe nggini ja ka?» Taka na heama njoena
  I Apoe L o d o e : «na bandjaloe ja ka i ama.» Taka da heama
  njoeda hawiang: «mili toe doena ka kana beli ja na ratoe,
  patandang dangoe angoe nda; kata pabeli nja oera na, hamangoe na ' I Oemboe Ratoe, ka pekoe mangga na nda, na
  mangéang la koendoe na, la pinoe marada na, ba kaliti marapoe ja. *
  Toenanoe hida toboeng, da hoendjoe. Toenanoe hida tangaïoe ha da eti vvë, da eti karambo'a, da oera manoe; da
  hSmoe.
  Toenanoe na pakiri na na Ihi VVavvang handaka na.
  ' k a t a p a b e l i n j a o e r a n a , h a m a n g o o na—wij zullen in hem doen
  terugkeeren zijn ingewanden, zijn geest.
  Men veronderstelde, dat hij als uit de geestenwereld teruggekeerd zijnde,
  nu door offerranden weer moet ontvangen 't zuiver menschelijke, n. 1. ingewanden en bewustzijn.
  oera = vezel, spier, zenuw; 't wordt ook gebruikt in don zin van „leven"„ziftlestof" en heeft dan dezelfde beteekenis als n d e w a.
   hamangoe
  bewustzijn, van een mensch. Dieren b. v. hebben geen
  h a m a n g o e , wel n d e w a.
  * ba k a l i t i M a r a p o e j a = want hij is door den Mnrapoe beklommen.
  Men zegt van sommige menschen, dat de Marapoe op hun schoudej, op
  hun hoofd zit, dat de Marapoe hen berijdt (kaliti.). Deze personen, als
  zijnde in omniddelijk verkeer met den M a r a p o e worden zeer ontzien en
  gevreesd. Al wat zij vragen, moot hun gegeven worden, want anders zou
  de Marapoe zich wreken.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  186
  
  SOEMBANEESCIIE VERHALEN.
  VIII. H e t g e s l a c h t Ihi Wavvang.
  Aldus eertijds de eerste stamvader van Ihi W a w a n g.
  «In de riviermonding gaan visschen», zeiden zij. Toen zij bij
  de riviermonding gekomen waren, bond I B o k o e zijn paard
  vast aan den oever der rivier. En zij gingen de riviermonding
  in ; terwijl zij die riviermonding ingingen , vong men veel visschen,
  want de visch aldaar vermenigvuldigde zich zeer.
  Toen zij klaar waren met 't «ingaan», stegen zij weder op't
  land; laten wij naar huis terugkeeren, zeiden zij. En de metgezellen van I B o k o e gingen hun paarden halen; sommigen
  der menschen waren reeds vertrokken, sommigen nog niet.
   En I B o k o e ging heen, hij ging naar zijn paard kijken op
  de plaats, waar hij 't zooeven gebonden had. Tóen hij nu gekomen was op de plaats, waar hij 't touw gebonden had, keek
  hij om naar links en naar rechts, maar hij zag zijn paard niet.
  Nu zocht hij naar zijn sporen; toen hij zijn sporen gezocht had,
  zag hij, dat de sporen afdaalden in 't water; en hij volgde de
  sporen van dat paard. Toen hij zoo maar voortliep, kwam 't
  water tot aan zijn knieën; voortdurend zag hij de sporen van
  het paard. Wederom ging hij verder, 't water kwam tot aan
  zijn lendenen; de sporen van het paard raakten niet verloren.
  Wederom ging hij steeds verder, tot 't water hem bedekte. En
  hij ging en ging nog een weinig verder, daar zag hij een kampong, gelijk een kampong van menschen inderdaad. Hij ging
  de deur binnen en hij zag zijn paard; zij had 't gebonden aan
  de paal, waar zij weefde. En de vrouw zeide: hei daar, Oemboe,
  ben je daar gekomen ?
  Toen antwoordde I B o k o e : «ik zoek mijn paard; en dat
  paard, hier is 't toch.» En de vrouw, die aan 't weven was,
  zeide: «ha Oemboe, ga toch zitten in de voorgalerij, kauw toch
  sirih, dan eerst zullen wij praten». En men gaf hem zijn sirih;
  toen hij sirih gekauwd had, zeide die vrouw, welke 't paard
  genomen had: «naar mijn gedachte, ligt de oorzaak bij u».
  Toen anlwoordde I B o k o e : «ik heb niet overtreden noch
  misdreven». Maar de vrouw antwoordde: «waarlijk, is er werkelijk
  geen (schuld) ? als ik het straks uit, dan zult gij zeggen ; dat is 't.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  187
  
  Toen antwoordde I B o k o e : «welaan dan.» En toen vertelde
  zij: «heel vroeger zeide ik tot mijn vader: huw mij uit; maar
  vader antwoordde: ik zie mijn neef niet, wacht hem maar,
  zeide hij. Dat is de oorzaak, dat ik 't paard heb gegrepen; oud
  van gelaat ben ik, lang van haren ben ik, ik wacht maar zonder
  einde; men had er nu genoeg van op u te blijven wachten;
  welaan is er geen schuld? zeide zij'tot hem.
   Maar I B o k o e antwoordde: «hoe kon ik iets van u weten?
  gij (die woont) in de steenholen, in 't diepe water; zijn wij
  dan wónder-machtig, dat wij u zouden kennen!»
  Korten tijd daarna, toen zij opgehouden hadden met spreken,
  kwam haar vader naar beneden — dat was me een familie-hoofd,
  een kolossaal heer! — en hij kwam in de voorgalerij. En hij
  gaf zijn sirih-tasch aan I B o k o e en hij kauwde sirih. Toen men
  sirih-gekauwd had, zeide hij: «kijk daar heb je mijn neef, (door
  u) te verwachten, naar ik u zeide.» Maar zijn dochter antwoordde: «nu, als ik 't paard niet gegrepen had, zou hij niet
  gekomen zijn». Toen antwoordde I B o k o e : zoo zegt gij; o
  mijn ouders, er is niets voldoende in mijn hand; goederen
  bracht ik niet, gouden kettingen bracht ik niet, mamoeli's bracht
  ik niet, daar ik slechts kwam visschen in de riviermonding.»
  Maar haar vader antwoordde en zeide: «ik heb ook geen
  goederen, welke voldoende zijn; een steen is een mamoeli, een
  boomwortel is een gouden ketting.» Maar I Bokoe antwoordde:
  «zoo zegt gij; er zijn geen voldoende goederen, zegt gij, maar
  er moet wat zijn om mee te praten, dan is 't behoorlijk voor
  onzen mond, dat wij spreken».
  Maar de vader van I A p o e L o d o e antwoordde: goederen
  behoeft gij niet te geven, alleenlijk geef mij dit paard, en laten
  wij weder hechten 't touw dat gebroken is, het hout dat gebroken is:» zeide de vader van I A p o e L o d o e.
   Maar I B o k o e antwoordde: «als 't u daarom te doen is,
  mijn oom, overweeg dan uw hart, gebruik dan uw wil, maar
  wat mij betreft, waarlijk ik ging maar visschen in de riviermonding. »
  En I B o k o e zeide verder: «als 't zoo is, geef mij verlof.dat
  ik eerst ga naar den vasten steen, naar 't droge land».
  Maar de vader van I A p o e L o d o e antwoordde en zeide:
  «hoe is 't, L o d o e , zullen wij hem laten gaan, denkt gij?»
  Downloaded from
  07/14/2024
  06:12:56PM
  Maar I A p o e L o d o e antwoordde:
  «nu,Brill.com
  als gij
  zegt hem
  te
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  188
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  laten gaan, als hij straks bij zijn huis en zijn zitplaats komt,
  dan zal hij wel niet meer terugkeeren; ik ken wel zijn diepste
  gedachten.» Toen antwoordde haar vader: «als dat zoo is, dan
  moeten wij 't hem niet toestaan».
   Vervolgens zeide haar vader: «ik zal uw naam veranderen;
  I Ra toe is nu uw naam; uw oorspronkelijke naam zullen de
  menschen op 't drooge uitspreken; maar als er is (geboren) uw
  oudste zoon, dan zal zijn naam I R a t o e zijn. Over drie dagen,
  gaat men bij elkaar roepen opdat kome geheel onze familie;
  als al onze familie 't goed keurt, dan zullen wij u en I Lodoe
  laten trouwen."
  Toen de menschen bij elkaar waren, raadpleegde men, allen
  tegelijk beraadslaagden. Toen men beraadslaagd had, zeiden zij:
  wat zou 't zijn; als vader 't toch zegt, ons aller vader.» En
  men slachtte en slachtte. De tijd van I Bok o e in 't hol der
  krokodillen was een maand.
  De menschen op het drooge, de broeders van I B o k o e , zijn
  neven, zijn kleinkinderen, draaiden 't orakelsnoer, scheurden
  kuikens open, slachtten (karbouwen) , slachtten (varkens), gingen
  hem zoeken in de riviermonding, in 't bosch; hij werd niet
  gevonden; men zag in kippendarmen, men zag in varkenslevers,
  de lijn liep naar boven.
  Toen 't nu een maand geduurd had, zeiden de menschen op
  het drooge: zoo blijve 't maar, laten wij uitscheiden hem te
  zoeken met orakelsnoer en kippen ; ga hem ook niet meer zoeken
  in de riviermonding; laat hem maar, totdat hij uit zich zelf
  terugkomt.
   Toen men klaar was met slachten, zeide het familie-hoofd:
  «hoort allen, gij allemaal, mijn kleinkinderen, mijn kinderen,
  mijn neven, mijn zusters! als I L o d o e gegaan is naar den onbeweeglijken steen, het drooge land, vergeet haar niet, verlies
  haar niet, ga haar dikwijls opzoeken.»
  En zij allen antwoordden en zeiden: «'t zou wat voor een
  moeite zijn, als wij tante eens gingen opzoeken! als wij gaan
  dan hebben wij maar te stappen".
  Toen 't gaar was, aten al de door hem verzamelde menschen.
  Toen men klaar was, des nachts liet men ze trouwen. Toen 't
  zoo een tijd geduurd had, zeide I B o k o e : «daarom, omdat ik
  al zoo lang hier ben, laat mij nu gaan.» En zijn schoonvader
  antwoordde: «als dat zooDownloaded
  is, over
  dagen
  gaat
  dan.»
  from twee
  Brill.com
  07/14/2024
  06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  189
  
  's Morgens vroeg, ving hij een varken, vervolgens nam hij een
  mand met massieve stukken (goud); en hij zeide: «neemt dit
  mee, als ik kleinkinderen krijg, zult gij 't onder hen allen verdeelen.» Maar I B o k o e antwoordde: 'neen, zeide hij, als ik
  dit allemaal mee zou nemen, dat zou niet goed zijn; straks
  naderhand mijn kleinkinderen en uw kleinkinderen zouden er
  om vechten, omdat deze massieve stukken (goud) er zijn, zij
  zullen elkaar doodsteken en met 't kapmes houwen; alleenlijk
  vraag ik, doe mij wat in een kistje, een heel klein kistje maar».
   En zijn schoonvader antwoordde: «welaan daar 't uw wensch
  is, zal ik u wat in een kistje doen; neem 't allemaal mee, zei
  ik u, maar gij wilt niet.» En hij nam hem een klein kistje, hij
  deed er wat in en 't andere liet hij; 'daar ik dit in 't kistje
  gedaan heb, laat er niemand zijn, die 't kistje stuk breekt»,
  zeide hij. Vervolgens omwond hij 't met koperdraad; toen hij
  er mee klaar was, plaatste hij 't bij den offer-paal; als gij thuis
  komt, leg 't niet neer in de voorgalerij, noch in huis op den
  vloer, breng 't rechtstreeks op 't zoldertje in 't bovenhuis; als
  gij 't er neergelegd hebt, kom dan weer naar beneden en zoek
  een jong varken, een mannetjes varken».
   Men slachtte nu een varken ; toen men er mee klaar was, zeide
  de vader van I A p o e L o d o e : «ha L o d o e , kom hier en
  hoor, hoe ik bid, overdenk 't en bewaar het.»
  Toen stak hij over naar den hoogen vloer. Aldus bad hij: «I
  Woeja mak ah'to e, k a p e r i ma ra 1 an go e, bescherm ons
  in 't opgaan, bescherm ons in 't nederdalen , doe onzen voet
  stooten tegen zilver, tegen goud, eveneens onze kleinkinderen,
  de menschen door u gemaakt, door u gevlochten; zij die zijn
  in 't water, eveneens ook zij, die verblijven boven op den beweeglijken steen, op 't drooge land; beantwoord mijn stem!»
  Toen 't eten reeds gaar was, zeide de vader van I A p o e
  L o d o e : «zoek koperen schotels, 4 stel, schept de offerrijst er
  op, brengt 't hier en plaatst het bij den offer-paal.» Vervolgens
  zeide de vader van I A p o e L o d o e : «ha O e m b o e R a t o e ,
  bid bij de offerrijst». Toen zeide I B o k o e : «ik heb iets aan
  vader te vragen: «als iedere kabisoe zijn naam noemt, wat moet
  men van hem zeggen?»
  En zijn schoonvader zeide: « W a w a n g , zal men van hem
  zeggen, dat is, omdat hij uit 't water komt; daarom gaat 't
  naar beneden, gaat 't weer naar boven, het water; Wawang.»
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  190
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   Toen ging I B o k o e bidden; toen hij klaar was met bidden,
  kreeg I B o k o e een stel der offerrijst, I A p o e L o d o e één
  stel, en haar vader één stel, vervolgens gaf men één stel aan
  de menschen bij de stookplaats. Vervolgens reikte men rijst
  rond en toen zij allen wat hadden, aten zij.
  Toen men gegeten had, zeide I B o k o e : «morgen heel vroeg
  vertrekken wij.» En zijn vader zeide: «zoo zij 't, vergeet niet
  het bidden van hier; als gij den Marapoe naar boven gebracht
  hebt, laat dan niemand onder de stookplaats komen, kippen,
  honden, paarden; bindt niets vast aan den offer-paal; als er
  iemand onder komt, sterven zij.»
  Toen 't nu nacht was, zeide de vader: «als er jongens zijn
  die u komen bezoeken, dragen zij alleen roode kleeren en hun
  hoofddoeken zijn van rood goed.» En 's morgens vroeg vertrokken zij. Toen zij in de kampong waren gekomen, volgden
  zij de woorden van hun vader.
   Toen zij er mee klaar waren, kwamen de broeders van I Bokoe,
  zijn kinderen, zijn neven, zijn zusters en zij zeiden tot hem:
  «hij zal wel dood zijn, hebben wij van u gezegd». Toen zeiden
  zij: waar is uw paard?» En I A p o e L o d o e antwoordde: «hij
  heeft 't bij vader gelaten.» Toen antwoordden sommigen: «mits
  't maar zoo is, dat teruggekeerd is de priester, om nauwkeurig
  na te gaan met onze familie-leden ; laten wij I Oemboe Ratoe
  teruggeven zijn ingewanden, zijn geest, opdat hij ons kunne
  beschermen, hij, die verblijf houdt op zijn schouder, bovenop
  zijn hoofd, want de Marapoe heeft hem beklommen.»
  Toen slachtte men (karbauwen), slachtte men (varkens). En
  men beschouwde de levers der varkens, de levers der karbauwen,
  de darmen der kippen; zij waren goed.
  Aldus was de oorsprong van Ihi W'awang eertijds.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  IX. Na.
  191
  
  Tawoeroe.
   Toenanoe handaka na na pakiri na; nindja da anakeada da
  mahalimoe ' ; na haatoe na ngara na, I H a d o e Hi na ja; na
  haatoe na eri na, I Mad a ja. Toenanoe ninja la hau koatak
  na maremi, hiwada: mala nda, talo'a patangaroe ja na maremi. *
  Toenanoe lakoe da nja ka; bada toama ka la padoea ngarangi'a,
  taka hiwana njoena I M a d a : «haaja, nindja da kataroe moeroe
  neloea la lihi ngarangi'a, da meti be ka, na mbana ndja ka
  lodoe.»
  Taka hnvana njoena I H a d o e H i n a : <^ha lakoe nda kata
  hikoe ha, kata ngandi ha la mamaringoe, la mamace; djftka da
  meti kada meti.» Toenanoe bada hala ka pabandjaloe ha la
  mamaoe, la tana mbaha, lakoe da nja ka palo'a patangaroe
  maremi.
  Toenanoe ba taliae da ka, taka noeda da kataroe moeroe; *
  da loeri beli ha. Toenanoe lakoe da nja ka la oema da, da
  peaka nja na ama da; wada bada peaka: «ha ama, lati meti
  be ma nja ka doema, bana paloe kama tau; nindja da anakeada da doea, hida piti kama hida bandjaloe kama la mamace,
  la tana mbaha».
  Taka na heama njoena na ama da: «mala ndai tanda ha?»
  Taka da heama da anakeada noeda: «ma tanda ha.» «Djaka
  ' da m a h a l i m o e = jeugdig; jongeling, h al i moe = licht, niet zwaar.
  - na m a r e m i = h e t feest. Een typisch gebruik van 't praefix ma.
  De gewone beteekenis van m a r e m i zou zijn: iemand, die feest viert; en
  nifit zooals hier het f e e s t zolvc.
   ' n o e d a da k a t a r o e m o e r o e = die adders, 't Waren n. 1. geen gewone
  adders, maar incarnatio's van „zielen". Straks openbaren zij zich als „jongelingen'' en wat er verder in 't verhaal volgt.
  Een dergelijke ontmoeting met „zielen", komt volgens 't animistisch geloof, wel meer voor. De „zielen" van een bepaalden stam, inoarneeren en
  openbaren zich bij voorkeur in bepaalde diersoorten. In verband hiermee,
  heeft elke stam ook bepaalde „heilige'* dieren.
  Zoo zien de menschen van I h i W a w a n g (zie verhaal VIII) in krokodillen
  en slangen, een geschikte „woonplaats" voor de „zielen". De menschen van
  K a r o e n g g o o W a t o e (zie verhaal VI) b. v. duiven en apen.
  Dergelijke dieren zal men niet zonder noodzaak dooden, evenmin als men
  enn mede-mensch zonder oorzaak vermoorden zou.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  192
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   toenanoe, lo'a papandapoendja, kada lakoe li pakoe lai jehoe;
  wami bai peaka: lakoe li, wan a nggami i araa. >
  Toenanoe lakoe da nja ka papandapoendja; da anakeada noe
  kawai, da malo'a patangaroe maremi, beli da nja ka hida lakoe
  li patangaroe ha, la nge'a pabandjaloe da ha ' da kataroe
  moeroe meti; taka hi ndeda ita ha i; - taka hiwada bada pani:
  «kanggini ha ka ihoe na, da loeri ka nahoe», Taka da anakeada
  da mapandapoeng, da rongoe ha bada pani.'' Toenanoe da
  hili lakoe, hida djangapoe ha da anakeada da mapandapoeng;
  taka hiwada da anakeada da mapandapoeng: «ka ngga kami
  namoe loea.» Taka da heama da anakeada, da maweli patangaroe maremi: «njoema», hiwada. «Lakoe li pakoe la oema,
  wana i ama», hiwada da anakeada da mapandapoeng. Taka da
  heama da maweli patangaroe maremi: <ai ha, oemboe, mamangadatoe doema palakoe li.» Taka da heama da anakeada da
  mapandapoeng: «nde'a, lakoe li; djaka talakoe, mata kama
  mangiloe ka njoema; djaka taka la ngaroe pindoe, ba ninja na
  ahoe mbeni, pangga ja ka, dili ha da roekoe ma njoema, ka
  amboe na mbeni na ahoe; na ahoe noena hama poala mboeroeng
  bokoeloe na, kabo&ta * ja na ngara na.»
  Toenanoe lakoe da nja ka; taka hiwada da anakeada da
  mapandapoendja: «djaka taka tai, djaka na wönggai pahapa mi
  la tanga mboala bara, ambi bihoe; tanga mboala miri, ambi
  bihoe: la kawinga, ambi bihoe; la kaba kaliang, ambi bihoe;
  tangaroe ja na tanga mboala papiti la tana kai hapa ningoe.
  Koe wönggami patoekoe lomboe, djaka wana nggami, ambi
  ' l a n g e ' a p a b a n d j a l o e d a h a = de plaats, waar zij ze neergelegd hadden.
   Het bijwoord van plaats „waar", wordt in relatieve zinnen-omschreven
  met „ n g e ' a '
  plaats. Dit „ n g e ' a " eischt een verbaal substantief constructie.
  De letterlijke vertaling zou dus luiden: „de plaats van hun noerleggen hen,
  de adders'', vlg. Soemb. Grainatica pg. 55.
  s i = bijwoord, beteekenend: ^weer"; komt meestal voor in verbinding met
  „hi 1 i" = wederom: da h i l i i t a j a i = wederom zagen zij hem weer.
  Wordt ook gebruikt bij een beleefd verzoek: m a i i n a m o e — kom
  eens hier.
  * da r o n g o e ha b a d a p a n i — zij hoorden hen spreken.
  Waar wij een infinitief-vorm gebruiken, wordt in 't Soemb. vereiseht een
  constructie met 't voegwoord b a = terwijl.
  koe i t a j a b a n a m a n d a p o e la o e m a - - ik zag hem zitten in huis
  (terwijl hij zat).
  Zoo dient b a ook tot 't vormen van een p a r t i e i p i u m: h i w Ji d a bada
  heama
  antwoordende zeiden zij „(zij zeiden terwijl zij antwoordden)".
  from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  * k a b o a t a = naam van een Downloaded
  groot slangen-soort.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   193
  
  bihoe; ndjara, ata, karambo'a, kanataroe, ambi bihoe; wami
  bai heama, didi jang na tawoeroe la lima kakiha moe, na
  pamboeha ma, wami.» '
  Toenanoe bada tiïka ka, hiwada njoeda da anakeada da mapandapoeng: «ha ama, nindja ka da tau da manamoe kama.»
  Taka na heama njoena na ama da: «vvönja pah&pa da.» Na
  pangganap ndaba ha tanga mboala bara, kawinga, kaba kaliangoe
  dangoe tanga mboala papiti la tana. Toenanoe hida piti ja na
  tanga mbo&la miri papiti la tana hida hapa ningoe.
  Toenanoe bada hSla ka pahapa, hiwana njoena na ama da
  da anakeada: «djaka ndai djea kami, oemboe, manamoe ha da
  ana nggoe, meti be da nja ka lati; ndaningoe pa kawoekoe
  nggoe, - meti mangoe didi nggoe nja ka lati; batoenanoe koe
  wönggami ndjara, ata, patoekoe lomboe, kanatar. > Taka da
  heama noeda da tau: «ndema bihoe». Taka hiwana na ama da
  da anakeada: «mala pindi pamboeha mi.» Taka da heama noeda
  da tau: «didi jang na pamboeha ma, na tawoeroe la lima kakiha moe, kau wönggama nja.»
  Taka na heama njoena na ama da da anakeada: «ê, djaka
  toema na ka noe, meti wangoe ma nggoe nja ka; djaka ndai
  djea kami lati, ba namoe ha da ana nggoe, ndaningoe pa
  kawoekoe nggoe lati, djaka da meti pangalang ma ka lati; djè
  batoenanoe, kê ja ka».
  Taka hina boetoehoe ja hina wöndja ja na tawoeroe noena.
  Toenanoe bana hala ka pawönja, hi lakoe da nja. Toenanoe
  njoena I Had o e H i n a bana taka ka la oema da, na japa ha
  da kambaniroe, da dedi ha kambaniroe amahoe rara; na japa
  ' 't Verkeer mot de „zielen" eisoht alle voorzichtigheid. Hadden zij b.v.
   sirih gekauwd uit een wit mandje, dan zoudon zij een buit der „zielen" zijn
  geworden. Zoo ook inot de geschenken, welke maar onheil zouden aanbrengen en in huis gebracht spoorloos weer zouden verdwijnen. Do „ring", welken
  zij hier vragen moeten, is vasthouder van ziélostof; daarom sterft de vader
  ook nadat hij hem weggegeven heeft.
  In een volgend verhaal is 't een kip, welke als zoodanig dienst doet.
  ' n d a n i n g o e p a k a w o e k o e n g g o e --= ik zou geen nageslacht meer
  hebben. Voor elke animist 't verschrikkelijkste dat gebeuren kan, zonder
  kinderen te sterven.
  k a w o e k o e — knoopen. aanknobpen.
  n d a n i n g o e p a k a w o e k o e n g g o e ; zou ochter betcekenen: er is door mij
  geen knoop gelegd, d. i. niets afgesproken, beloofd. (Door 't loggen van
  knoopon in een touw, spreekt men n.l. met elkander bepaalde dingen af.).
  In den eersten zin is n.l. pa een Downloaded
  adverbiumfrom
  — Brill.com
  nog, meer.
  07/14/2024 06:12:56PM
  PI. via
  68. Open Access. This is an open-access article distributed, under13
  the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  194
  
  SOEMBOENEESCHE VERHALEN.
  ha da mboala, da mbeaka, da dedi ha amahoe rara; da hinggi
  na, da tera na, Smahoe rara djoea ha.
  