text: O V E R Z I C H T V A N f~U1TF~NI~ANI)TCI1E
  TIJDSCtlRIFTI:.N.
  Zeitscl~rift
  wissenset~a[t.
  f t i r d, i e
  Februari
  
  Gesammte
  191;-:.
  Staats-
  
  De Dui, tscke tijdschri[t litteratuur is zoo overstelp.end
  groot, d~at ze o n w i l l e k e m i g stof levert voor het grootste
  d'eel d;ezer overzichr
  Ditmaal houd'en w:! er ons nog
  eens mee b,ezig, om ons dlan in de v~qgende overzichten w e e r tot d~e E n g e l s c h e , Fl:a~schc en Amerikaansc'he
  l i t t e r a t u u r te wen,6en.
   E e n t~oo~st merkwnard,Jl,~ artikel is dtLt v a n K a r l
  Bacl~er
  (Eine
  Schicksalsstunde
  d,er a ! k a d e m i s c 1~ e n N a t i o n a 1 6 k ~ n o m i e.) Ilet h,oudt
  een felle'n, a a n v a l in tegen de vier in .Duitschla1% met
  b e h u l p van het grootkapitaal opgerich~e ,,ln~stitute" vo~r
  economiscl~ ond,erzoek, h',et ]nstitut Jar exacte \Virtsdaaftsforsch.ung te Rostock, her Institut ftir S e e v e r k e h r
  mad
  W e l t w i r t s c h a f t te Kiel, her Institut ftir W i r t s c h a t t , R e c h t
  u n d Verwa,ltu~g in Breslau, bet Institut [tir ostde.utsc.he
  Wirtsch,a'ft te K 6 n i g s b e r g ; over atle welke A. H e s s e in
  de Jahrbtich,er van 1917 berictltte, zooals in d.eze overzich,ten wel"c~ meegedee!cL W a t in d,ezen [ellen aam-al
  persoonlijks is, dkaaraan ~<unn.erL wij voorbijgaan. Merkwaardqg is intussctmn de w r i j v i f g van ouden d a t u m
  d'ie er uit blij.kt tu,ssc'hen dLe kathqed;e,r-socialistische richting van. een groot deel dler Du,ffsch'.e pr~ffess~wen.wereld
  en de vertegen.woord,i!.,-ers d~er gr~,~th~dtstrie, w a a r o n d e r
  ook ma,rmen als Emil R a t h e n a u en v. Siem'e,ns, die zells
  met d.uidelijke woord~en t~t uiting sch~ nt te zijn gek~men in open,lijke v e r g a d e r i n g e n van groot4nd.ustrieelen.
   H e t g e v a a r w a a r o p Bticher wijst, dat dergelijke instituten, door g~root-kapitalisten ,,gefina,ncierd", met allesb e h a l v e wetensch,a~ppelijke bed~eling, i n t e g e n d e e l m e t het
  directe d,oel de b e l a n g e n d e z e r gro~t-in,dlus.trieelen: te kitehen, zou,den w o r d e n o l N e r i c h t ~
  (en het spreekt var~
  zelf dat ik o v e r de recHIma~tigheid van Btich~ers am>
  val - - h,ij is reed's op h,eftige wijze weersp.roken
  g e e n e r l e i oord,eel w e n s c h te vellec,) ~ s c h i j n t mij voor
  ons land w e l z e e r v e r af te zijn.
  702~
  Maar er is een angrier gevaar waarop Bticher wijst, er~
  waarop hk~t z,eker de mveite w a a r d is d,e aal~d~cht te
  v e s t i g e n : her g:evaa,r da.t, bij den. tegel~woordigma ifcer
  voor materiaalverzam.eling, ,,klJippen" zal Worden aa,ngezien voor wetenschap.pelijk w e r k - - een gevaar ciat,
  zie ik wel, ook hger te la~l~e allerminst denkb'eeldig is.
   Btich,er wijst er op hoe een ,,informmiedienst"
  voor
  groo~anc~el er~ groot-ial;c~ustrie, zooals b.v. ,,Harms' ,,lnstitut" zich. o.a. ten doel stelt (het is ook ,,Aus-88
  stelle") zeer prak.tisch' en n.uttig zi}n kaa, maar met wetenschap niets te maken b e e [ t ; dat de man tier wetenscl~ap zeif te L-eoorc~eelen l~eeft, welk statistisch feitenmateriaal hij te zijn, er beschikking wensch~t; en da,t zijn
  c~oel niet i s : feiten v,erzamelen, maar feiten analyseerm~
  en verklaren. Met bij,tende woord~en h ekelt Bfmher h.et, dat
  men verza,m, eling vml, feiten en veelschrij,verij met beh,.~lp
  d,er sctlaar met del~ wij,dLsch,en naa,m ,,Forschr
  ten" betitelt.
  Een rmttige waarschluwing, wa.nt d,e econ.omie lijdl zeer
  onder het nacs
  van al te groote pub'.ieke belaagstelling. ,,Jan en Allema~n" zai zich wel wachten, om zicl~
  te bemoeien met de theori6n va.n pro[. l~orentz or pro[.
  Kamerlingh Oomen, maa.r tot economisch theoretiseere,n
  meent ied, er in staat te a jn. En h~t publiek h~udrc er
  r~u eenmaal m e e r van aa,ngenaam te worden bezig gehouden met allerlei ,,interessa,nte" feiten,, dan zich, te
  moeten verd~epen in ap'.~s,tracte problemen, die het uiierste
  van bet denkvermogen eischen.
  Geen wetenschappelijk man zal z,ich daardoor van zijr,
  w e g laten afleiden, ma~r h,et wordt in zooverre een vieieuze cirkel dat h.et publiek ten slotte geheel het spoor
  bijster word,t, wa.nneer h.et dat, wat alleen, w e t e n s c h a p
  is, voortd~urend, sma, lend hoort a[maken als ,,abstracte
  tt~eorie". En hlet is goed, wan.neer een veteraan als Btichef met h,et" hem eigen temperament opkomt voor de
  wetenschap, die hem lief is.
   In een bijd~rage o \ e r , , D i e
  wirtsch,
  aftAicbe
  Entwickiung
  d, e r l e t z t e n
  Zwanzig
  Jah~re"
  volgt J. st. Lewinski de groote wijzigingen d~e het econ.omisch ontwaken van Japan er, h,et V e r r e Oosten, en
  de on,twil&eling van Amerika van agrarischen tot ind~strie staat t e w e e g g e b r a c h t hehl:en, wat met tal va,n statistische gegevens worcl~t toegelicht. Daarna komt h.Jj tot
  de th,eoretische verklkqring van p1'ijsstijghlg en rentestijg i n g ; dit gedeelte lijkt m,.! weinig ees!aagd.
   De schrijver bespreekt eerst de h,ypoth.ese, dat d,e oorzaak d,er prijsslJ, lging z(m liggen bij de vermeerlderde
  goudprod,uctie. (De voorstandJers van deze meening noemt
  
  703
  t~.i: quantitei, ts..th,eoretici". Door deze uitdruMdng, ik
  m e e n er rtog eens op te moeten wijzen, pleegt r e e l verwarrin,g ges,tich~t, te word~en. D e z e ,,quantikeits~tta'.eorie"
  is toch w e l te on,derscheid,en yon de g e w o n e qua,n.titeitsth,eorie, die alleen leert dat, al her a n d e r e ge,i~jk,
  b.et gelcI in w a a r d e d~aalt door velmeerd,ering, niet der
  h o e v e e l h e i d g o u el, m a a r der h o e v e e l h e i d ~ e 1 d,.) H.ij
  m e e n t .d'at dit aiieen k a n g e b e u r e n , w a n n e e r er, zooals
  aa,nva,nkelijk in Californi~ en Australia, grove w i n s t e n
  bij het goud, zoeken w o r d e n g e m a a k t ; niet, w a ~ n e e r de
  goudind.ustrie w e r k t onder nocmaae omsta,ndigh,edei?~ als
  d e Tra,nsvaalsch~e mijnen. Niet d,e hoeveelheid, gepvod,ac e e r d gou,c~ is beslissend;, z e g t hij, m a a r de omsta~adigl~ed,en wam'ond}er l~et geprodl, ceerd, word,t. Dit is gemakkelijk te bewijzen, m e e n t h i j : als d,e w i n s t m a a r g e r i n g
  is, dan zou d,eze, zoo de prijzen en loonen g e s t e g e n waren, d!oor verh,oogin,g, der kosten verclwijnen ! ! Alsol
  ere prijzen en loonen, verh,oogd of niet, er a.1 niet a.[ waten, toen de w~nst o v e l b l e e f ! E e n t w e e d e bewijs worclt
  ' g e g e v e n , d,at soms mij~.en gesloten w e r d e n , omdat de
  loonen te veel stegen, war e v e n m i n iets b e w i j s t ;
  dat
  zou alleen een teeken zijn, dat d.e goud~p,roductie te z e e r
  w a s uitgebreidl.
   T e n slokte ziet sch~r, zelf in, cktt het vo.~rMge,.~ane alleen b e t r e k k i n g h:eeft op de o m g e v i n g w a a r goud gevonden wordl, en w a a r in.d,erdaad lom~en en p,.ijzen korten
  tijd z e e r stel~lr stilgen lctmnen en altijd; iets hooger zul~len
  blijven dan elders, om.dat h,ct goud er m i n d e r w a a r d e
  h,eeft, i m m e r s niet met tra,nsportkosten belast is. De sch,l-ijv e r tocb v r a a g t zicb d~m af, of ~ i s s c h i e n in 1~2tt r o pla
  (zeg
  d.e v e r d e r e met "_~ou~d le,',en,e.nde w e r e l d ) d,e prijzen toch. g e s t e g e n zij,n ; en daar gaat het nu juist om.
  Daarbij o n d e r s c h e i d t h.ij twee mogelijkh.eden: dat zou
  kun,nen g e b e u r e n wan~neer het g o u d het l a n d bimmn
  s t r o o m t ; en w a n n e e r het ,,oud' ,,sich. im L a n d e m~samm e l t " . Dit versch.il m~tgaat mi;, en het w o r d t ook niet
  verd',er duidelijk gemaakt.
   Dan volgt h:et a r g u m e n . t d.at g,:mdzend.ingen m a a r zu3k
  een k 1 e i n deel va,~ l~et i n t e r n a t i o n a a l v e r k e e r vormm~,
  alsof d,at iets and,ers zou l'.eteekm-,en, dan dat d:e i m l o e d
  dien h.et gouc~ uit zou oefenen, gerin.g zou z i j n ; om ten
  slotte te b e l a n d e n bij d,e bewerir(Z dat goud geen xerschil in den g e l d v o o r r a a d bren,gt, m a a r alleen d.e dekl;il~g va,n bet b a n k p a p i e r w a t o r o o t e r zou zijn - - alsof
  dat niet juist de h,eele ~ r a a g w a s w a a r h,et ~m g a a t !
  Als praktiscb bewijs geeft d,e sch.rijver een paar staffstieken, a a n t o o n e n d dat de ?.oudgrod,uct'ie van 1885 tot
  1895 53 ~ steeg, terwijl het pridsniveau toen jt~ist d,aat-
  
  704,
  d~e; dat d~aa,rna de prod~l.ctie w e e r daa,lde, en de p~'~.izen stegen.
   Stij,gin,g vaal~ loonen kan z.i. oo,k Met de prijsstijging
  tell gevolge hlebbe~. Itij w e e r l e g t d,it door d,e b e w e r i n g ,
  dla.t c~e ]oonsstijghlg w S d r 1895 begon. Ook dit zegt al
  w e e r n.iets, daar h~et op d,e s o o r t
  loonssti}gil~g
  a a n k o m t ; a.lleen een a [ g e d w o n g e n
  loonsstilging n.l., ( l i e n i e t
  in
  overee-nstemming
  is met
  de prockuctie
  voorwaard~en,
  brengt
  een prijsverhLoogir~g te weeg. l:let zou @us d.e v r a a g zij,n
  of in de loorLsti}ging na 1895 een element van afd~vinging was, dat er vddr dien tijd niet in was. Na v e r w e r l~ing van al d,e g e n o e m d e oorza,ken, zoekt de schrdjver
  de oorzaak d,er prijsstijging in de industrieele ontwikkelin~g v a n Amerika. Nu is her mogelijk, dat d a a r d o o r de
  ta,rwoprijzen gestegen z i j n ; m a a r a a n l e i d i n g tot een alg e m e e n e prisstij,~ing kan een derg.eli}ke o v e r g a a n
  tot
  voor~eeliger
  productiegebieden
  uit den
  aard d'er za,ak nooit z ; n . Zul.k eel:, prijsstijging ka.nma.ar
  .d~P,, oorza,ak h,ebt-en" v e r a r ,
  derino
  i n d e h. o e -vleelh~eicl~sverh,
  oudin~,
  tusschen
  geld
  e n
  glo e d e r e n, 't zij die ~-erand.eril~,g van de gold- o[
  goed,erenzijde komt.
   Bij zij.n b e s c h ~ u w i n g van de rente he'e[t de sch~ri]ver
  h.et allereerst over d~e d~v,id,e n d e n : hij meent dat deze
  stijgend w a r e n ; geeft ech'ter zelf toe, dat her staqstiseh
  materiaal z e e r onvoldoenGe is. Zijn de divid,en.d,en ind,erdaad stijgen, d,, dan zou d.at allee~l bewijzen, dat d~e
  ond~ernem,e r s w i n s t stijgend,e is, d.w.z, de on,dernemersw i n s t e n o n g e 1 i~ k m a. t i g e r word'en, een voor
  den arbeidJer on,gunstig versehfijnsel. De schrij,ver l'es c h o u w t bet a.nd,ers, m e e n t dat a l l e o n d e r n e m e r s w o n s t
  hc~oger is geworden,, el~ dat dit v e r o o r z a a k t word,t ,,c~oor
  dat bet kapitaal ook buite~ de ind,ustrie loonende s
  o;in.g vond," en h'ij noemt dan tal van obligatie,leeni,ng~e~
  van allerlei soort op. Maar d~it bed~.li.dt a l w e e r niet a.ncl,ers dan de c o n s t a t e e r i n g van het feit: d a t d e r e rite o-esteo-en
  i s , en dit is i m m e r s .iuist her feitd'at
  wij verk,la,ren moeten. En h,et komt mij voor dat d a a r
  a l w e e r altij,d ma,ar ddn rlerk'larin~ x-oor i s : versch,~iving
  van de verh,oud~r~ tusscl~en arbeid,skracht en kapitaal in
  de rich~ting va,n k a p i t a a l s v e r m i n d e r i n ,
  g. lu4st
  dit versch;ii,nsel va,n r e n t e s t i j g i n g
  geeft ons dan
  ook m.i. bet recht de oorza,a,k der p r ,ij s s t ij g i r~ g
  ]k h,eb bet na~.uurlijk evenals L e w i n s k i over den toestand
  v66r d~en oorlog - - b i j d,e g o e c ~ e r e n
  te zoeken
  en niet bij het geld,.
   In bet gebied c~er z u i v e r e schoolvragen, b r e r g t ons R.
  705
  Willbrar~dt
  in zijn a~rtikel" D i e
  Refolm
  d~e1.
  N~tional
  Okollomie
  yore ~tand, punkt
  d'cl"
  ,,KulturWissenscba
  [ten",
  waari.ll hij zich token Max Weber
  wendt.
  Het , , A r c b i v
  fttr sozialc
  Gesctz--ebunund
  Statisti
  k~'' , gestich.t d~or 1~lttUl~, ell aan\'ttnI<elijk g e h e e l aa,n h~t a,rbeidersvraa,~stuk .~ ~L, cl, w e r d in
  1904 v o o r t g e z e t door W e r n e r ~ombart, Max W e b e r en
  E d g a r Ja,ffe en d,oor hen ,~mged.~.~pt in ,,Archiv ftir Sozialwissenschaft trod. Sozia,lp~difik", wat een ~tieuwprog1.am beteek.e!n,de. Her A1.chiv z~)u van praktisch ~ wetenschappelijk word,en,. De 15e,uwe redact, e,lren gaven.
  d,aarbij geza,m,en,lij,k een korte begiJ~sel-velqdaring, Max
  W e b e r afzond~erl'~ik een la,ngere be,lijd..enis van zij~ sociaal-economisch geloof. J o n g e r e n de1. historisch'e sch'ool
  wa1.en zij toen a,lle d r i e ; Jaf[~ is sed,ert afgevallen, h,ij
  beeft er ling kort geleden in bet Archiv van getuigd..
   T e g e n die veertien jaar ou,d,e begin.seh-erldaring vaal
  \Veber nu is W i l l b r a n d s s.tuk ,,,-erich:t. W e b e r v e r k o n d i g d e
  d'aa1.in met ha,me zijn inzicht, d~tt de economie is war l~[j
  ,,eine Kultur-Wissenschkaft" n c e m t " het gebied tier ,,economie' (hij noemt bet d,e ,,Sozia, l-\;\ issenschMt ) is volgens h,e m : h e t o n d , e 1 . z o e l , ' , v a n
  d'e a l o - e m e e ne kultu.urbeteekenis
  van
  den
  sociaaleconomischen
  bouw
  xra~l-t h, e t m e l ~ s c h e lijke
  gemeen,
  scha~psleven.
  Van w e t t e n is in
  c~eze wetensch.ap geen sprake, i m m e r s el. is gem,, wetmatigh,eidJ te b.eken.nen in de oneind,i~e verscheid!en,hleid
  tier maatsch,a,ppelij~ke versch~j~lselen. \ V e b e l meent dot
  d,ege:nen die va,n economische wetten spre'ke~:,, dat zoo
  c~pvatten" a]sof h,et geh,eele maa.tschappe,li.{ke b e w e g e n uit
  w e t t e n is samengesteld,, zoodat wij, bij vo,ld!oen&ekem~is
  d4e1. wetten, dat geheel zouden k u n n e n construeeren.
  On~n,oodig te zeg/~'en dlat d~e ,S~,~zial-Wissensch~tft" v.an
  W e b e r niets van c~oen heeft met w a t wij theoretisc~h,e
  ecormmie n<mmen; dat zi}ne Sozial-Wissenschaft bet ,,bewegen
  bestrijkt en de economische theorie juist d e n
  e c o n o m i s c b e n sa,men,h,a.ng van d~e econnmisch~e werek~ in
  stilstand:.
   W e b e r geeft d~an een d,efinitie van z i ~ uitd~'ukkir:g"
  , , K u l t m w ~ s s e n . c h a f t e n . Zii trach,ten ,,levensverschdi~s~fen in hu,nne ku,ltu~rbeteeke~is te door~ronde,p,, . Da,t kan
  m e n echter niet met wettm~ d o e n - ,,Ktfituu1.," zoo verklaart t~ij da,p., ,,is een w a a r d e b e g ~ i p ; h,et is dat deel
  v a n de werkelij.kl~eid, dat voor ons va'n beleekenis i s . "
  Dat is juist niet h,et r e e l voorkomende, d,us dat war
  onder wet-matigheid, te b r e n g e n is, maa1. her bijzondere.
  A a n d e n -aa'xl~eren ka,nt kan de ,,Kulturbedet, tu,r~g" v a n
  
  706
  lets w e e r d,a,arin li.~zgen, d~t h.et massaversch~i}jlsel is, b.v.
  d.e ruil. ,,Kttttuur i s " , h,erh,aalt hi.i, ,,con vanh,etsta~ld~
  pm;~t van d,en m e n s c h uit met zin en b e t e e k e n i s 1-.edach~e
  cindige brok u,it d.e zinloozc oneind,ighcid ~-an het w e reldgebeurclf'.
  Vo~rwaard~e v o o r l<ulltuur is, d,l~t de
  m e n s c h ,,Stellung n.immt" t e g e n o v c r de natuur.
   Her d,e n k b e e l 6 van w e t t e n in her sociaal e c , m o m i s c h
  1even is een materialistisch voor~;ordeel. Men denl<r zich
  z e k e r e , , t y p e n " uit, die m e n v o o r wcrkelijkheid, a a e m e e m t ;
  dJit k.an geen kwaad' mits m e n d e r g e l i j k e !;unstmatige constructies a lleen als hulpmidde'l gebruikt, niet v o o r ges c h i e d e n i s aanziet. D e g r e n s t u s s c h e n geh~of en wete,ns c h a p is l~aarfi}n,, w a n t ook w c t e n s c h a p p e l i j l ; o o r d e c l berust op een persoonlijke factor bij hot o r d e n e n der feiten. Waard.e~ord~eelen o v e r w a t m e n doen moet geeft de
  wete,:lschap in her geh,eel n i e t ; zij kan alleen l e e r e n
  w a t m e n d,oen l;a~, er., s~ms wat men d o e n wil. Bind e n d e nOlmen en p r a k t i s v h e reccp~en kan de wetenscAlap
  niet ,,a-even.
   Sindlsd,ien l-teeft W e b e r in een mij ~mbekend, l~,~et in
  d;en h a n d e l zij,n,d~ artikel \ a n lt)13 ( i X c u s z e r u n g e n zur
  \ V e r t u r t e i l s - d i s k u s s i e n im 2\usschtlsz des \Tereins ftir Sozi~.K,cqitil<) zi.{n meenip.< n ~ nad,er u i t e e n g e z e t . \Vctensch.ap, z e a t hij d*aarin (\\Tillbrand c i t e c r t h e m w~o,"d~clijk), is e e n e ,}rd~ep.,t.i;.~ d,er [eiten. .Men kan e'en maa.tregel uit een wetenscha.p,l:~Aijk ~ogpu.nt k r i t i s c e r e n en 1,~gisch a.nalyseere,r~ of het een uit h.et a.nder voort\"],eit,
  m a a r tot een p r a k t i s c h w a a r c h e o , r d e e l o v e r een maa.tre?.~el k~,nlt m e n d,aa,ml~ee novit, llij ,mderscheid,t of een
  a r g u m e n t a t i e zich tot ons ,a-e\~el \-oor p,raktisch,e of k.ultuur-d'oeleh~den, tot ons g e w e t e n of tot o n z e w e t e n s c h a p pelijke bel~oefte om d e n k e u d te ord,enen, wend,t. D e w e teuscha 9 kan nooi~ rich~i~g g e v e n aan het sch,atten of
  willen, dat doen alleen perso,nli.?<e w a a r d e o ~ r d , e e l e n.
   I t e t is een na,iveteit te m e c n e n dat m e n v,~.r de praktische sociale w e t e n s c h a p een p r i n c i p e kan ~ p s t e l l e n ,
  w a a r u i t d~qn n o r m e n x , ~ r p.ra.ktische p r o l q e m e n
  voortvloeien.
  W i l b r a n d t o n d e r w c r p t d.eze u i t c e n z e t t i n g e n aan eerie
  z e c r s c h e r p e kritiek, tnont daarbii e c h t e r een g r o o t e n
  T
  e,erbiedt vo~w \\.ebe~
  s p e r s o mlit,-heid ; hot te,gen,dleel
  ech, ter v,.~r d i e n s v~qgeli ~gen, waarcmd,er hij Julius \r~, lfr
  en P o h l e noemt, va,n w i e ll,'j l ' e w e e r t , d.at ze m a a r al
  te g a a r n e a#zien van wetensch~apl;.eliike grond,en.
   Hij
  'h,angt een h~maoristisch tafereel c,p van de veE~aderino- de," vereen.igin:z ftil Spziol~oie, w a a r o p
  door d e n
  ,, beklag~enswaa.rd~i~ven
  v n o r z i t t e r erv,)or ?e~o
  waakt moest
  w o r d e n dat g e e n ,,waardeoord~eel" binnensloop en i e d e r
  
  707
  die e e n v e r b e t e r i n g op zijn b e r o e p s g e b i e d w i l d e bepteiten, het w o o r d we~d ontr,omen !
  W a t is een w~a, rc~eoord!eel, v r a a ~ t Will~randt. I l e t k a ~ l
  z e e r sub jectief zijn, m a a r ook g e h e e l objectief. Bij een
  vooropgesteld~ d~oel ka,n al:leen de wetenschabp o v e r d,e
  ju,isth.eid d.er midld.elen eel:, objectie'f oord,eel veUen. Z i e n
  wij dit niet in, c~an is dla.t het b a n k r o e t der w e t e n s c h ~ p.
  H i e r kan m e n m.i. hog van een m i s v e r s t a n d tussch~n
  W e b e r en WilbrandJt spreken. Of men lets berei.ke~:, w i 1,
  is een m ~ r e e l e v r a a : z ; of d,e mid,delen juist zij.n, een,
  wetenschagpelijke.
   G e e s t i g en juist is da.n ecl~ter \Vilbra,nd~t's v e r d e r e kritiek o v e r de orienteer-ung door W e b e r van de e c o n o m i e
  als e e n e , 1,~t lturw~ssenschaft . l l i e r is vol;~ens Willbraald~t
  d;e invloec~ va,n den ,ph~ih~soof R i c k e r t in her spel. ,,Eed'ert
  Weber's
  ken~n~islnal<ing
  met
  Rickert
  in
  Freib u r g w e m e l t bet bij h,em van ,,l<ultur", ,,I{tflg:urwelt e n " , ,, Kult)urmensch", ,,Kull.u,rwissensch~tltetl", ,,;Ku.l~urbed3eutu, n-~...., de kultuurbeteel<,enis va:n een versch,ij,nsel te
  c~oorgrondlen is r o o t ' W e b e r het e e n i g e d,oel der w e t e n seh,Nx , , \ V o h e r a.ll diese p,l(itzlict~ tiber u,11s h e r e i n gebrochen.e M e n g e vnn K t t l t u r ? " v r a a g t \Villbra,n.d~. t t e t
  l~egrip ,,kultu,.uwetenschap" is een scl~epping van. Rickert ; een v,ertr~terdle uitg~A,e - van w a t m e n
  vroeger
  ,, G e i s t e s w i s s e n s c h a f t e n " n o e m d e.
   R i c k e r t m e e n t &~or h,et begril? ,,ku,ltuur" v o o r bet e e r s t
  Bet juiste ondlerscheid tussch.en de e x a c t e en de ,,kulmu,rwetensch~a,ppen" te h e b b e n gemaal.:t. Dat v e r s c h i l zou
  l i g g e n in d,e or~oe,tbeerlij,l&eid van h'et w a a r d e b e g r i t) v o o r
  d,e laatste. D o o r bet be.,-pip , , K u l t u r w e r t " a l l e e n l , a a n m e n
  b e g r i j p e n , dat h.et kultt,lulrleven nooit d,oor ee'ne amtuurweten.sch:a.ppeli.ike vo(wstelling uit te putten is.
  Voc, r d,e h,istorische schonl stond Bet zond,er m e e r
  vast, d,at de econ.omie gesch~iedenis is. W e b e r , in her
  s p o o r x-an R i c k e r t aaaa~'d*, bevrijdt dfe h,istorische scBt~ol
  van politie~k en ethiek, m a a r blijtt als e c o n o o m : histoxicus.
   W e b e r ziet daarbij voorbij dat R i c k e r t zelf o n d e r scl~eiden heeft, da.t s o c i a l e
  verschijr~seler~
  ~n
  uit
  een gesc-bied'kundig
  oogpunt,
  ~n op
  eer~ natuUrwetensch,
  appeliike
  wij, z~e b e keken
  kurtnen
  w o r d , e n . H i e r ]igt i r d e r d a a d W e b e t ' s en d:er h i s t o r i s c h e scb~ol p r i n c i p i e e l e lout. Omtlat
  m e n econ.omisch,e historie kan sch.rijven, is e c o n o m i e no:z
  niet h e t z e l f d e a,ls historie !
  Volo, ens R. is nu die l e u l t u u r w e t e n s c h a p - - e n d~us volgens W e b e r de e c o n o m i e - - niet ,,wetten,d,", m a a r , , w e r t bezieh,end,". W a t is dFa.t, vra'agt Willbrand.t,
  en wa.t is
  
  708
  
  ,,Kulturwert", en ,,Kt~Imrb~edqeutun,g". Wertbezieh.m~;d, bed,uidt volgens \Vel-er en ook Rickert niet r e e l and.ers,
  dan d~at h,et voorwerp d~er wetealschl~ppel, ijke bel~a.nld~eli~g
  afh,ankelij'k is van cl~e belangstelling ValT, d,en onderzoek e r ; d,at h,et dus ,,interessant, karakteristiek., van beteekenis" moet zijn (Ricl,'.ert zegt dit woord,e,lijk zoo).
  ,,Kulttu,urwaa.rde c~aarentegen zou lets algemeengeld:ends
  zij:n, en d'e socia~e ondierzoeker zou d!.ls de verschlij~selen in verba,nd, moete.n brem-~en met k.ultuurwaarde, orm
  c~an d~ien samenhang te voorschijn te brenge, n, die bela.ngwekl<e'nd, is.
   War kultuur nu is, d,at is, zest Rickert, nog niet vold.oen6e ,,geldart. Willbra,n,dl vindt d;e ,onldaa,tl,kld van
  dat grond, leggend begrip wel eenigszi.ns komisch.. Te~l
  slotte zegt R. dat d,e h i s t n i c u s , die ons d~t moet voorstellen, wat voor ons belangrijk is, 4 mdat het k~t,lltmr is zelf alleen uit kan nm'ken - - wat ku.ltuur i s !
  W e b e r zegt, zooals w,.:. zagen, alleen, dat de mensch
  als her w a r e ku~ltuur c'.,oet ontstaa.n d~,or ,,stelling"
  te
  nemen tegenover de wereld.. Kultuur is dus niets anders,
  in laatste instantie, da,n con persoonlijk gezich~spunt!
  In een meer popu~lair boekje zegt Rickert: ,,Kultuur
  is voorlc, opig (sic !) ,,dr
  yon einem nach g e w e r t e t e n
  Z w e c k e n han,dieln,den Mensc,,hen e n t w e d e r direkt helwore-ebrach,te od.er, wenn es schon vorhanden ist, so d~ch
  weniosten,s um ger d~aran ha,rtend,en W e r t e willen a,bstchedich, gepflegte". Dus, aid'us Willbrandt, b.v. aarda p p e l e n ! ,,Kultuurwaard, e is d,us een w a a r d e w a a r v o o r
  de w a a r d e e r i n g voorgeschreven of goedt_,ekeurd, w o r d t ;
  ~e kultuurl~vaardle definitie eindigt d~s bij een waamde,
  welks waard,eeri~g gewaardeerd, word,t. In ied,er gev~l
  is bet niet te verwon,deren d,at W e b e r aan de waalxl.e,ering van d,e wa~.rdeering der waard~e geen groote waard.e
  h,echt, maar aan deze gedieelten van h,et werk va~ Rickert stilzwigend, voorbi.:,gaat, met ridd,erlijk on,tzien."
  W i e het interesseert, leze W~llbrandr
  geestige parodie zelf. ,,Ich, gesteh, e of,fen dasz ich ~as alles einfacl~
  nicht versteh:e". Bij c~eze uitspraak van Willbrandt km~,nen wij ons g6troost aansluiten:
  W e b e r ' s poging om
  ~oor bet begrip ,,ku.ljmurwaarde" een criterium van de
  taak des ecol~omisch,en ond, erzoeker te geven,, is gehCeel
  mislu.'kt. H e t kan slech,ts voeren tot d,e meest willekeu~rioe behm~delingswijze van economische vraagstukken~
  De ecm~omie, zegt Willbrand~t terecht, heeft het eens
  te wordel~ over h,aar on,d~erwerp (volgens h,em: c}e ,,Wirt~ohaft , vol.gens on.s" h;et ruilverkeer) en dit van alle
  zijdten, en niet volgens persnonli~e voorkeur van eerie
  zij.de te beldjken. Al/een, d.e economische beteekenis der
  
  709
  verschdjnselen h,eeft zij te m~.d~erzoeken.  Willbra,n~l,t zegt nag een artikel t~e n \ e r : ,,Kul~urwissensch~ft u.nd We,ltansch~a.uung".
  I).
  