text: Twee
  
  klaustrale
  
  Utrechtsche
  
  huizen,
  
  DOOR
  DR. MR. S. MULLER
  
  I . DE ROODE
  E Roode
  van
  1629
  
  Fz.
  POORT.
  huis
  poort was verreweg het fraaiste klaustrale
  van het huisgeld van
  Dom: in den blaffaard
  voor eene som van
  het huis genoteerd
  staat
  
  den
  
  huizen,
  terwijl de eigenaars van de aangrenzende
  f60.-,
  en
  allen
  voornaam
  slechts
  die toch
  groot
  waren,
  en f 36.-,
  van f 27.belast werden voor sommetjes
  was dan ook een groot perceel, dat aan de tuinzijde
  en dat, evenals
  alle
  was dan aan de straat
  breeder
  Het
  
  uitkwam aan het Oudkerkhof ;het terrein
  aan de noordzijde van het Domplein,
  met
  niet minder dan drie achterhuizen
  eeuwen
  bebouwd
  der
  loop
  van het huis uitkwam. Ook
  aan het Oudkerkhof,
  waar ook nog eene achterpoort
  was daar, denkelijk in den tuin, niet alleen een "backhuys"
  (zeker slechts een schuurtje
  huizen
  was
  
  in den
  
  dat natuurlijk
  een grooter, meer
  oven), maar ook een "brouhuys",
  zal
  zooals
  en
  geweest zijn,
  noodig was om
  ingewikkeld
  samengesteld
  gebouwtje
  het niet algemeene
  van den bewoner mogelijk te maken.
  "selfbrouwen"
  met
  
  een
  
  Het
  die
  
  wij er
  
  van het huis was zeker rijk ingericht;
  de inventarissen,
  inwendige
  van bezitten, spreken van talrijke bij het huis behoorende
  vaste be-
  
  198
  timmeringen :
  ghen", zooals
  van de luxe
  
  en "scabelwerck
  en "nedersla"sittens"
  "buffetten"
  rontsomme",
  was
  in
  die dagen. Maar het welsprekendst
  dit de gewoonte
  getuigt
  in
  den
  der ruime woning de nog bestaande
  muur
  piscina
  oostelijken
  
  met eene fraaie veertiende-eeuwsche
  der bovenzaal,
  muurschildering
  eenmaal
  in
  de huiskapel
  is
  en
  die
  bewaard
  die
  blijkbaar
  wand,
  nog
  was naast het altaar.
  die het huis bewoonde,
  aangebracht
  
  op den achtervan den prelaat,
  
  Piscina in het huis Roode poort.
  eene korte periode
  vermeld, en gedurende
  herhaaldelijk
  De oudstbekende
  is het ook merkwaardig
  geschiedenis.
   geweest in de Utrechtsche
  FLORIS VAN JUTPHAAS, kleinzoon van den Hollandschen
  bewoner is de Domproost
  Het
  
  graaf
  haren
  
  huis
  
  wordt
  
  FLORIS V. Zijne moeder
  zoon vereerd
  met den
  
  was 's graven
  beroemden
  
  dochter geweest
  natuurlijke
  naam van haren vader. Toch
  
  en had
  was de
  
  199
  proost geen vriend
  ook goed bekend
  na den
  
  dood
  
  van de opvolgers
  aan het grafelijke
  
  van zijnen grootvader,
  hof te 's-Gravenhage.
  en dat was blijkbaar
  
  Want toen in 1 322,
  VAN SIERCK, de Hollandsche
  kandidaat
  St. Catharijne
  JACOB VAN DENEMARCKEN, niet ge-
  
  van
  
  FREDERIK
  
  bisschop
  voor den stoel, de balier van
  kozen werd, begreep
  men te
  wijten was aan de bemoeiingen
  deze
  
  onvriendelijke
  Hollandsche
  benden
  
  hij somt verschillende
  grieven
  Van vergoeding
  de linkerhand.
  bewaard;
  neef van
  
  nog
  zijn
  
  toegebrachte
  als
  bekend
  
  dat deze tegenslag
  te
  aanstonds,
  's-Gravenhage
  van den invloedrijken
  als loon voor
  Domproost;
  daad werd 'sproosten
  het
  slot
  te
  zomerverblijf,
  Doorn, door
  in den asch gelegd. De zoenbrief voor dit wanbedrijf
  is ons
  
  schade
  
  was
  
  bij den zoen geen
  van het tegenwoordige
  
  huis te
  (sterk
  verbouwde)
  zich
  In
  het
  zal
  weder
  slechte
  VAN
  FLORIS
  hij
  vestigde.
  jaargetijde
  Doorn,
  hebben in zijne ruime woning op het Domplein;
  JUTPHAAS echter wel gewoond
  de achterhuizen
  in
  die
  er
  zijn tijd reeds waren) heeft hij stellig verhuurd
  (indien
  de
  
  bouwheer
  
  op, die de graaf koesterde
  tegen
  voor de aan het huis te Doorn
  toch is deze Domproost
  sprake;
  
  waar
  
  leeken.
  Want
  
  daartoe
  
  aan
  
  kan
  
  men
  
  zoo was de gewoonte,
  en het was ook natuurlijk,
  want alleen
  die huizen achter in den tuin van de Roode poort gebouwd
  hebben:
  zij kwamen uit aan den openbaren
  weg midden in de stad, en zij waren
  dus voor de bewonende
  een
  burgerlieden
  geriefelijk en voor den eigenaar een voordeelig
  
  bezit.
   Eene
  
  eeuw
  
  wij in de Roode poort een anderen prelaat, den
  kanunnik
  toen hij in I424 overleed,
  WILLEM, VAN RENEN, proost van Emmerik;
  aan
  vermaakte
  het
  de
  Roode
  voorhuis
  van
  hij
  poort
  zijn collega, den kanunnik
  ten Dom JAN HONDERTMARCK, die er denkelijk ging wonen, - de achterhuizen
  aan
  
  een anderen
  
  later
  
  collega
  
  vinden
  
  PETER VAN DER MEULEN, die er wellicht
  
  een van bewoond
  
  zal
  
  heeft. Maar na den dood van
  terwijl hij de andere zeker verhuurd
  kwam de Roode poort in voornamere handen:
  wij weten, dat bisschop
  RUDOLF VAN DIEPHOLT het groote huis bezeten heeft. Denkelijk heeft hij het
  ook bewoond.
  een eigen paleis
  Dat schijnt wel onmogelijk,
  omdat de kerkvorst
  hebben,
  deze heeren
  
  had op het Domplein ;
  Utrechtschen
  bisschop
  Immers
  juist bisschop
  
  maar
  
  er was in het midden
  om
  
  reden,
  tijdelijk
  RUDOLF heeft het oude
  
  der vijftiende
  
  eeuw voor den
  
  woning te betrekken.
  dat reeds ten tijde
  Bisschopshof,
  
  eene
  
  andere
  
  of te bekrompen
  van zijn voorganger
  FREDERIK YAN BLANKENHEIM bouwvallig
  was geworden,
  in 1439 geheel doen afbreken; de opbouw van het nieuwe paleis
  heeft lang geduurd
  en was in 1452 nog niet geheel voltooid. Het mag dus wel
  het perceel, het fraaiste van het Domplein,
  bijna zeker heeten, dat de bisschop
  van zijn paleis te
  om het gedurende
  de verbouwing
  inderdaad
  heeft aangekocht,
  bewonen. In bisschop RUDOLF'S tijd heefc dus de Roode poort, als landsheerlijke
  
  200
  beleefd. En toen de bisschop zijn testament
  het perceel, dat volgens de gewoonte van
  van
  maakte,
  na zijn dood verkocht moest worden, om daarmede
  den bouw
  het Domkapittel
  en graftombe in den Dom te bekostigen.
   van zijne grafkapel
  
  residentie,
  
  tijd
  zijn voornaamsten
  bestemde
  de
  opbrengst
  hij
  
  dood in t455 bleef het huis een bestuurs-centrum
  te
  's bisschops
  Utrecht. De heer VAN BREDERODE, heer REYNOUT, die van zijne moeder, de erfdochter van VIANEN, deze groote heerlijkheid geerfd en zich te Vianen op Batestein
  huis, natuurlijk
  op naam van een kanunnik.
  gevestigd
  had, kocht het vorstelijke
  na
  
  Ook
  
  een ander
  
  het huis gewis
  gewoon waren;
  doel. Zeker achtte
  
  als
  
  gold,
  
  Hij bestemde
  trek der stad
  het
  
  zelf
  
  intrigues
  van het
  
  tegen het
  stille verzet
  
  dischen
  
  DAVID.
  BREDERODE,
  van bisschop
  
  tot zijn winterverblijf,
  zooals vele edelen in den ommaar toch had hij denkelijk
  met den aankoop nog
  
  hij het noodig, telkens
  in de stad leiding te geven
  Want
  bestuur.
  bisschoppelijke
  
  bij de hand te kunnen
  aan de samenzweringen
  zeker
  
  was hier
  
  zijn,
  en
  
  het centrum
  
  tegen het gezag van den nieuwen bisschop, den BourgonREYNOUT'S broeder,
  de Domproost
  GIJSBRECHT VAN
  de
  was door
  Utrechtsche
  tot opvolger
  kapittelen
  bijna eenstemmig
  Heer
  
  maar na een paar jaar had hij het moeten opRUDOLF gekozen;
  de
  macht
  van
  den
  die thans zetelde in
  Bourgondischen
  hertog,
  geven tegen
  Den Haag
  en er op stond, door zijn bastaardzoon
  DAVID ook de baas te zijn
  in het
  
  de mannen van
  DAVID waren de Kabeljauwschen,
  bisschop
  maar de Hoeksche
  den
  tijd, te Utrecht
  partij, de
  binnengedrongen;
  van
  het
  ancien
  in de
  van
  invloed
  had
  ouds
  regime,
  partij
  grooten
  gehad
  en de heer VAN BREDERODE, haar hoofd en haar leider,
  Utrecht,
  gildenstad
  hadden de heeren VAN
  in de stad. Uiterlijk
  was dus een man van gewicht
  maar ondershands
  werkten zij den
  BREDERODE zich met den bisschop verzoend,
  invloed
  steeds
  waren
  ook
  de
  meesters
  Bourgondischen
  tegen; zij
  op het Utrechtsche
  
  Sticht.
   nieuwen
  
  Met
  
  stadhuis,
  
  waar
  
  men
  
  van ouds
  
  den landsheer
  
  leventje ging zoo zijn gang jaren lang;
  einde aan: toen de beide broeders hem
  
  niet zeer genegen was.
  Dit
  er
  DAVID
  een
  bisschop
  
  maakte
  
  eindelijk
  in ?q.?o eens een bezoek brachten op Duurhad van eene hunner welgelukte
  intrigues,
  stede, juist toen hij kennis gekregen
  na
  liet hij hen,
  een heftig tooneel, gevangen
  nemen. De mannen van de partij van
  den Domproost werden uit de stad verbannen en de ballingen keerden er terug; sedert
  heerschte
  
  te Utrecht 1). De heer VAN VIANEN
  bisschop DAVID nagenoeg
  onbeperkt
  door tusschenkomst
  van KAREL DEN STOUTE ontslagen; maar de Domproost
  heer VAN VIANEN te
  in 1473, stierf de
  bleef vier jaren lang gevangen.
  Onderwijl,
  zeker wel bij een bezoek aan zijn voorvaderlijk
  Haarlem,
  kasteel; men verdacht
  
  werd
  
  zijne
  
  tegenpartij,
  1)
  
  hem vergif
  
  Flistoria,p. 894.
  ingegeven
  
  te hebben.
  Zijn broeder
  
  moest
  
  bij zijne
  
  201
  afstand doen van zijne proosdij
  bevrijding
  Breda, waar hij een jaar later gestorven
  te Utrecht.
   Bourgondische
  heerschappij
  
  en trok
  
  naar het hof van Nassau
  is. Zoo eindigde het verzet tegen
  
  te
  de
  
  van de volgende bezitters van de Rpode poort, allen kanunniken
  (JOHAN VAN BOECHOUT, HERMAN TULMAN, FREDERICK DIE CONINCK,
  maar zij zeggen ons niets, te
  LAMBERT TEN DUYNEN) zijn ons allen bekend;
  De namen
  
  ten Dom
  minder
  
  de heeren
  
  daar
  
  slechts
  
  naamleeners
  
  waren voor vermogende partien bewoners van het perceel waren, zooals dit
  die de ware eigenaars
  kulieren,
  reeds met den heer VAN BREDERODE het geval was geweest. Eerst over den
  CORNELIS VAN NYENRODE, die het perceel in 1552 voor niet minder
  kanunnik
  valt iets bijzonders
  dan 1000 oude schilden aankocht,
  mede te deelen. Hij was
  mogelijk
  
  wel zeker zelf eigenaar en tevens bewoner van het huis; want toen hij kameraar
  moest stellen voor zijn beheer, verbond hij
  van het kapittel
  werd en zekerheid
  daarvoor
  zijn huis de Roode poort. NYENRODE, edelman en heer van Hillegom,
  was een man van den nieuwen tijd, al woonde de bisschop van Groningen, JOHAN
  bisdom nog niet vertrouwde,
  KNIJFF, die zich in zijn pas opgericht
  rustig in een
  van de Roode poort aan het Oudkerkhof,
  dat NYENRODE hem
  der achterhuizen
  De huisheer zelf was lid van het verbond der Edelen en een van
  te Utrecht:
  der beeldstormerij
  bij zijn proces voor den Raad van behad zien opmaken
  roerten werd getuigd, dat men hem lijsten van de beeldstormers
  om ze te helpen;
  om ze te laten betalen, en dat hij zij n knecht had uitgezonden
  in de St. Nicolaaskerk
  zou hij in stukken hebben doen slaan. Na.
  de doopvont
  verhuurd
  
  had.
   de leiders
  
  tuurlijk
  
  werd
  
  verklaring
  en elders
  
  hij dus veroordeeld
  
  (17 Augustus
  1568) en verbannen met verbeurdwaar hij te Keulen
  zijner goederen 1); hij trok naar het buitenland,
  woonde met zijne vrouw CATHARINA VAN NEVERUM, die de gewezen
  
  zoodra hij met het Catholicisme
  kanunnik,
  geheel gebroken had, gehuwd had 2).
  in
  want
  overleed
  1577;
  blijl:baar
  op 27 Januari 1578 werd de Roode poort
  Hij
  verkocht ten behoeve van zijne weduwe en erfgenamen.
  perceel kwam toen in handen van JOHANNES AXELIUS, een geleerden
  want hij heeft een groot deel van zijn leven
  kanunnik
  en zeker geen hervormer,
  In
  toen
  verkocht
  te Rome
  hij te Culenborch
  doorgebracht.
  1587,
  woonde,
  echter het huis aan den kanunnik MAARTEN VAN RoSSUM (denkezijn gemachtigde
  Het
  
  lijk wel een kleinzoon van den befaamden Gelderschen
  van verschillende
  bewoners
  fungeerde als naamleener
  kwam
  
  in handen
  
  IN DE VOSCH
  
  van leeken.
  zeker
  
  Eerst
  
  wij er een burgerman LUMEN GERRITSZ.
  riches, die destijds, in de eerste jaren van
  
  vinden
  
  een der nouveaux
  
  Sentent18nvan Alva, p. ill.
  1) MARCUS,
  2) TE WATTS,Verbond der edeien, p. 195.
  lange jaren
  krijgsoverste),die
  van het huis, dat toen geheel
  
  202
  niet zeldzaam waren, en dan een paar onbekende
  namen (WALRAde republiek,
  VAN
  Maar
  in
  VAN
  DEN
  DEN
  VEN
  BRAEMSLOOT, Mr. J.
  I603 ontmoeten
  BOGERT).
  wij er JOHANNA VAN DER MEER weduwe van RICHARD DE HORNES, bl?jkbaar eene
  die er eenige jaren woonde, en na haar (na eene
  Belgische edelvrouw,
  gevluchte
  was van den bekenden
  1608/9, toen het huis in handen
  tusschenpoos,
  LE
  een
  NICASIUS
  voornamen
  Utrechtschen
  koopman
  PETIT) nogmaals
  Belg, monToen
  sieur LOIS DE CARLIER, seigneur DE MANIERES, die er vier jaren woonde.
  was
  Het
  werd weder een kanunnik
  Jhr.
  (een protestantsche
  eigenaar.
   natuurlijk)
  korte
  
  lid van de Staten van Utrecht en
  GIJSBERT VAN HARTEVELT, rijk en invloedrijk,
  die lange jaren in het huis woonde. In 1625 kocht hij
  van de Staten Generaal,
  van den Dom af; twee achterhuizen aan
  het Oudkerkhof
  het recht van claustraliteit
  '
  en van het voorhuis afgescheiden.
  waren reeds in 1598 vrijgemaakt
  Zoo werd de Roode poort dus een gewoon burgerhuis, zeker een der voornaamste
  in 1753 den generaal RUDOLF LEUSDEN, nakomeling van
  van de stad, Wij vinden er
  prof. JoH. LEUSDEN, die, blijkbaar vermogend, zijne kinderen hooger op in de wereld
  na hem, sedert 1768, den heer D'ABLAING VAN NIEUWERhad weten te brengen;
  KERK (ov. 1788), wiens vader aan de overzijde woonde in het nog voornamere
  In 1793 treffen wij er A. G. SMITH, een rijken jongen man, zoon
  Bisschopshof.
  de namen der
  van een Raad van Indie, zooals er zoovelen te Utrecht woonden;
  Thans
  is
  de
  Roode
  bewoners
  hebben
  verder
  meer.
  geen belang
  poort, na eene
  grondige
  
  verbouwing
  
  in 1868,
  
  de zetel
  
  der
  
  Marnix-stichting
  
  geworden.
  te kunnen geven van het
  lang had ik gehoopt eene reconstructie
  annalen zoo dikwijls als voornaam vermelde perceel; maar nooit
  in de Utrechtsche
  kon zijn voor mijn doel. Wel vermoedde
  die bruikbaar
  vond ik eene afbeelding,
  Reeds
  
  ik, dat
  ningen
  
  de fragmenten
  van de ruines
  
  van gevels, die SAFTLEVEN in 1674 op zijne groote teekevan den Dom telkens tusschen de bouwvallen vertoont, ook
  
  maar het was onmogelijk ze
  poort zouden voorstellen ;
  Maar onlangs kreeg ik van Mr. H. WALLER
  en te combineeren.
   te Bussum uit den boedel van zijnen vader ten geschenke
  vier reeds verbleekte
  ik
  van
  een
  Utrechtsch
  kon terechtbrengen
  die
  studentenfeest,
  photographieen
  toen het gebouw der Marnix-stichting
  de
  een tijdstip,
  op het jaar 1861,
  
  van
  gedeelten
  te identificeeren
  
  de Roode
  
  nu van eene dezer
  had. Op den achtergrond
  poort nog niet vervangen
  die de opstelling
  van den stoet der studenten op het Domplein voorstelt,
  photo's,
  een oud gebouw, dat zonder twijfel de
  naast
  de
  zag ik,
  toenmalige Studenten-societeit,
  van oude gevels op SAFTLEVEN'S
  Roode poort was. Thans kon ik de fragmenten
  oude Roode
  
  in elkaar zetten; ook de groote poort, die aan het
  zonder
  moeite
  teekeningen
  te zien. Met de
  huis zijn naam gegeven heeft, was duidelijk op de photographie
  
  203
  hulp van den heer DE HoOG, die zich gaarne weder ter beschikking
  ik nu den gevel van het vermaarde
  herstellen.
  gebouw gemakkelijk
  uit een groot,
  door een kanteelen-reeks
  Het perceel bestond
  
  stelde,
  
  kon
  
  bekroond
  uit
  de
  veertiende
  eeuw
  te
  oordeelen
  naar
  zijn
  voorgevel,
  gebouw, dat,
  dagteekende;
  klaustrale
  het stond,
  zooals de meeste
  achterwaarts
  van de
  huizen, eenigszins
  straat. Het voorpleintje
  (dat vroeger wellicht, evenals het westelijke buurhuis, wat
  meer naar voren op de straat uitgesprongen
  had) werd aan de straatzijde afgesloten
  door
  
  zich de Roode
  
  een muur, waarin
  de westelijke
  
  helft van
  
  eeuw werd
  aanbouw
  
  poort
  dit kleine
  
  bij het oude huis, die in den stijl
  Een bezwaar voor onze reconstructie
  
  bevond;
  
  in het begin der zestiende
  echter volgebouwd met een
  
  pleintje
  van dien tijd werd opgetrokken.
  leverde het feit, dat de benedenver-
  
  door
  van het huis op SAFTLEVEN's teekeningen
  leverde
  echter
  niet
  veel
  bezwaar.
  aanvulling
  
  dieping
  
  de ruines der kerk bedekt
  Dat de benedenvensters
  
  de
  
  werd;
  van den voorbouw
  
  aan het bovenvenster
  
  gelijk zullen geweest zijn, is niet twijfeldoor eene ordinaire vierkante poort in
  toegankelijk.
   achtig. Het huis is op de photo
  den muur daarnaast;
  op twee teekeningen van DE BEYER van 1736, waarop de Roode
  in
  het
  verkort
  van UMBACH
  voorkomt,
  poort
  (en ook nog op eene staalgravure
  met halfvan omstreeks
  i85o) zien wij echter duidelijk eene renaissance-poort
  deze poort (ter vervanging
  van het onoogelijke
  Wij hebben
  in den muur aangebracht;
  daar de
  vierkante
  gat van c. i86o) op onze teekening
  DE
  horizontale
  banden
  der
  BEYER
  verhalfronde
  duidelijk
  poort bij
  pilasters
  hebben
  van twee dergelijke
  gevolgd
  poorten
  wij de afbeeldingen
  toonen,
  de
  die ook zulke banden
  van het Hof van Utrecht,
  eene
  bezaten, terwijl
  poort
  den tijd van den afkoop der claustraliteit
  van de
  1626 droeg,
  juist het jaartal
  ronde
  
  pilasters.
  leverde onze teekening
  geene
  poort.
  Overigens
  en de versiering
  van
  teelde
  fries van den hoofdgevel,
  worden door SAFTLEVEN duidelijk aangegeven,
  voorbouw
  
  Roode
  
  lijks door
  
  ons aan de teekening
  
  2. HET
  Dit klaustrale
  
  behoorde
  
  het
  
  huis
  
  GIJSBERT
  kapittel,
  de eerste bewoner
  
  HUIS
  
  DER
  
  behoefde
  
  zoodat
  
  er niets
  
  wezen-
  
  te worden.
  HONTHORSTEN.
  aan de noordzijde
  van het Domkerkhof
  gelegen,
  Het lag midden tusschen de huizen
  de Roode
  poort.
  van Oudmunster.
  Dat was,
  toch lag het in de immuniteit
  
  huis,
  aan
  
  ten oosten
  grensde
  maar
  van den Dom;
  zoo
  naar het schijnt,
  
  toegevoegd
  
  het gekanbezwaren;
  van den
  den trapgevel
  
  mede
  
  eeuw
  Reeds
  tegen het midden der veertiende
  gekomen.
  van het
  een kanunnik
  het kapittel van Oudmunster;
  was hij
  VAN ZUYLEN, bewoonde
  het. Maar vermoedelijk
  aan
  uit
  
  zijn
  
  kapittel
  
  en
  
  had hij vroeger
  
  gewoond
  
  in een klau-
  
  '
  
  205
  straal
  
  huis,
  
  dat van ouds
  
  aan
  
  Oudmunster
  
  Domtoren
  
  den
  
  nieuwen
  
  het
  
  in de engte
  om hun nieuwen toren
  
  reusachtigen
  dien bouw een beetje
  terrein
  
  behoord
  
  en
  
  had en dat
  de
  
  niet ver lag van
  zelf) door
  van den Dom, die
  
  Oudmunster
  
  (evenals
  De heeren
  gedreven.
   zeker wel vrij wenschten
  
  was
  
  te hebben,
  
  zullen
  
  hebben
  en afgebroken,
  dus het oude huis van Oudmunster
  overgenomen
  terwijl
  huis van den Dom zal verkregen hebben,
  in ruil een klaustraal
  het zusterkapittel
  dat vlak in de buurt lag. Zoo bleef de toestand,
  bestond.
  zoolang de claustraliteit
  dus
  tusschen
  de
  Het nieuwe huis van Oudmunster
  huizen
  lag
  geisoleerd
  van
  In
  
  was het een der voornaamste
  huizen van het kapittel.
  den Dom; blijkbaar
  de
  die
  het
  huis vermaakte
  woonde
  er
  deken
  GERARD
  aan
  FOEC,
  1378
  
  deze werd deken van het kapittel en overleed
  zijn neef EVERARD FOEC; ook
  hem op, zoowel in zijn huis als in zijn
  in I4I8.
  HENRICK HOUBERCH volgde
  aan
  het dekanaat
  te zijn. Dan hooren
  ambt: het huis scheen bijna
  verbonden
  niets
  eene
  eeuw
  van
  het
  worden
  de kanunniken
  lang
  perceel (alleen
  wij bijna
  in
  NICOLAAS MODDE
  van Oudmunster
  1464 en PETRUS WOLFARDI in I50q. als
  maar dan komen er groote veranderingen.
  eigenaars vermeld);
  De Domdeken
  LUDOLF VAN DEN VEEN, een aanzienlijk
  
  en geleerd man,
  van
  1474-1477
  bisschop Davids
  kocht
  het
  dat
  reeds
  hof van app?l was geweest,
  huis,
  hij
  eenigen tijd op naam
  nu
  ook
  kannunik
  van Oudvan PETRUS WOLFARDI bewoond
  thans,
  hij
  had,
  munster
  geworden was, van den eigenaar aan. Denkelijk was het wel door zijne
  dat het Domkapittel
  toen de gelegenheid
  veelvermogende
  tusschenkomst,
  kreeg,
  
  doctor
  
  in de beide
  
  rechten,
  
  die van
  
  voorzitter
  
  van hare immuniteit aan te brengen, die het zeker
  om eene plaatselijke
  verbetering
  Sedert 1485 was het kapittel bezig, om het nieuwe
  reeds lang had gewenscht.
   bouw rezen al
  schip zijner kerk op te trekken. De muren van den imposanten
  wanneer
  ook de beide zijbeuken opgetrokken
  zouden zijn
  hooger;
  niet gekomen is), dan zou denkelijk de passage
  (waartoe het ten slotte trouwens
  ten noorden daarvan redelijk nauw worden. Het kapittel trachtte derhalve het daar-
  
  hooger
  
  en
  
  heen te leiden, dat de klaustrale huizen ten noorden van het schip, die allen (althans
  van het perceel van Oudmunster)
  de beide buurhuizen
  wat
  volgens de gewoonte
  van
  een
  achterwaarts
  de straat lagen,
  gedeelte van hun voorhof zouden afstaan
  ter
  reeds
  
  verbreeding
  tot den
  
  van de straat.
  Denkelijk
  
  hadden
  
  de betrokken
  
  Domheeren
  
  allen
  
  maar het voortuintje
  van het huis van
  maatregel
  medegewerkt;
  stak nog altijd vooruit over de straat. Dit werd nu anders, toen de
  Domdeken
  LUDOLF VAN DEN VEEN het huis betrok:
  den gen April 1505 sloot hij
  van Oudmunster
  met het kapittel
  eene overeenkomst,
  waarbij hij beloofde het
  Oudmunster
  
  oude huis, dat "zeer ruinoes" was, "aff te breken, in te trecken ende weder
  tot ruemte van den kerckhof van den Dom". Dat
  nyewes te vertymmeren,
  
  van
  was
  
  206
  want
  zaak, die zeker vele voeten in de aarde zal gehad hebben;
  ernstige
  waren buitengewoon
  de beide naburige
  kapittels
  naijverig op elkander en lagen
  in
  er
  toen
  een
  dikwijls overhoop ;
  1509, weder geschil tusschen
  paar jaren later,
  
  eene
  
  eischte dan ook Oudmunster,
  grenzen hunner immuniteiten,
  het
  stenen
  ,dat
  stukje grond) mit sonderlinghe
  (namelijk
  vrijgemaakte
  men
  weten
  hoe
  ons
  arff
  daer
  off anders
  mach,
  beteykenen
  ghestaen heeft
  wil, opdat
  ende onse mandaet niet vercort en wart."
  was
  
  beiden
  
  men
  
  over de
  
  dat
  
  Plattegrond van het huis.
   huis van heer LUDOLF 1) zou een "dweershuys"
  gijn, een "domus
  het
  was
  breed
  want
  en het zou van
  dat was natuurlijk,
  in transverso" ;
  perceel
  naar links, achter het westelijke
  bovendien
  achteren
  nog vrij ver uitspringen
  Het
  
  buurhuis
  gedeelte
  
  nieuwe
  
  bouw bleef aan de straat het achterste
  om. Maar voor den nieuwen
  en het
  van het oude huis, de zaal, staan ; het werd hoog opgetrokken
  
  1) Bovenstaande plattegrond is genomen naar het tegenwoordigehuis, dat met kleine veranderingen
  den toestand van 1505 nog geheel teruggeeft.
  207
  dien de Domdeken liet timmeren aan den weg, evenals
  trapgevel,
  met
  het nieuwe uitbouwtje
  had
  gedaan
  bij het oude dweershuys"
  was dit eigenlijk tegen de usantie in de immunipoort. Blijkbaar
  
  een fraaien
  
  kreeg
  
  buurman
  
  zijn
  van de Roode
  teiten : men leefde
  
  er gaarne wat teruggetrokken,
  buiten de wereld. Niet de woonvan het nieuwe huis lagen dan ook aan de straat, maar blijkbaar lag
  vertrekken
  de groote keuken, die de zaal van het oude huis
  naast
  de ruime vestibule,
  daar,
  ,
  
  geweest
  geene
  in de
  
  was; bovendien
  vensters of tralies
  
  werd er nog bepaald,
  aan de straat hebben
  
  dat die keuken (althans voorloopig)
  omdat die straat lag
  zou, denkelijk
  
  Achter de keuken was een dwarsgang,
  van het zusterkapittel.
  met de "wyeltrap"
  een traptorentje
  eerst aan
  (wenteltrap) ;
  die uitzagen op den grooten rustigen tuin, en
  dien gang lagen de woonvertrekken,
  was
  eene
  Er
  er
  groote "saell" van 44 voet met vier vensters, die
  nog.
  zij liggen
  naar links, lag eene
  de volle breedte van het huis innam ; daarnaast,
  uitspringend
  
  die
  
  immuniteit
  
  links
  
  "kamer"
  
  leidde
  
  naar
  
  van 24 voet met twee vensters,
  van 16 voet met 66n venster.
   kamertje"
  men eene kleinere
  
  en, nag meer naar links, een ,,vertreckOnder eene "vertreck-kamer"
  verstond
  
  "a room, to
  kamer, waarin men zich uit de grootere terugtrok :
  from the diningroom"
  which company withdraws
  (drawing-room)
  1), als het eene
  ubi
  ancillae
  aut ministri
  thalamo
  of
  een
  eetkamer
  vicinum,
  was,
  "cubiculum minus,
  in de
  dormiunt"
  was: men hield van gezelligheid
  2), als het eene slaapkamer
  
  en zelfs vorstelijke
  lieten, allicht ook voor de veiligheid,
  middeleeuwen,
  personen
  dikwijls een persoon van hun gevolg in hunne kamer slapen.
  de statievertrekken
  strekte zich natuurlijk
  aan de achterzijde
  de
  Achter
  die
  groote tuin van het huis uit; en achter in dien tuin lagen twee achterhuizen,
  verhuurd
  Uit den tuin, bij de
  werden.
  uitzagen en natuurlijk
  naar de Vischmarkt;
  leidde een gang westwaarts
  hij bestaat
  ,., vertreck-kamer" ,
  Men
  daar
  het
  vond
  heette
  maar
  destijds
  Domheeren-steegje.
  nog weder
  hij
  nog,
  
  op het
  
  Oudkerkhof
  
  een klein huisje, waar in het laatst der zestiende eeuw NEELTGEN, de natuurlijke
  heer WILLEM TAETS VAN AMERONGEN,
  dochter van den deken van Oudmunster,
  I
  
  die
  
  het groote huis bewoond had, hare woning kreeg.
  Ik sprak nog niet van het
  van het huis: in den gevel,
  opmerkelijkste
  van het nieuwe kleine geveltje
  naar
  het voorbeeld
  die werd
  opgetrokken
  uitvan het buurhuis,
  de Roode poort, zou, naar het kapittel van Oudmunster
  drukkeliik
  staan, "als nu staet voer Oudemunstersbedong, "een stenen Salvatoer"
  transs,
  
  oick
  
  voer
  
  zijn beschermheilige
  lag, manifesteeren.
  wilde het kapittel door dit beeld van
  Blijkbaar
  poerte."
  zijn recht op het huis, dat toch in de immuniteit van den Dom
  had verder strekkende
  Maar het denkbeeld
  blijkbaar
  gevolgen:
  die
  
  1) W$BSTSR,Diet. of the English language, i. v. drawing-room.
  2) KiLIAEm,Etymologicum,i. v. vertreck-kamer.
   208
  oordeelde
  
  de architect,
  
  die het werk uitvoerde,
  dat dit witsteenen beeld
  in
  
  nis
  
  trapgevel
  
  versierden
  een buiten-
  
  gewoon
  maakte;
  
  effect
  goed
  en toen hem
  
  zijne
  den aardig
  
  onder
  
  later door
  twaalf jaren
  van
  de gemachtigden
  van het
  den proost
  kapittel
  paus
  worden
  
  (die eerlang
  VI
  ADRIAAN
  
  zou) werd opeene rijke
  gedragen
  woning voor den prelaat
  op te trekken,
  bouwde hij den gevel
  van dat huis, dat door
  Paushuize
  de eeuwen
  heeten
  zou, naar het
  model van het huis van
  dat de
  Oudmunster,
  Domdeken
  
  had
  
  laten
  
  optrekken; alleen maar
  versierde hij den gevel
  weelderiger, met bogen
  boven de vensters, en
  plaatste hij een rijkeren
  het
  boven
  baldakij n
  beeld.
  De bouw van het
  huis
  
  lang en
  had er
  Domdeken
  duurde
  
  de
  niet veel genoegen van;
  reeds in
  hij overleed
  15o8, en in 1509 moest
  Paushuize.
  209
  HERMAN VAN LOCHORST, nog eene
  zijn opvolger in het huis, de deken van Oudmunster
  nieuwe overeenkomst
  met het kapittel sluiten over den bouw. De deken was een perin het bisdom: hij was vicaris van bisschop FREDERIK VAN
  gewicht
  hij zelfs een tijd lang het
  BADEN, en na diens aftreden in 1517 administreerde
  De vicaris
  was van meening,
  als vicaris-generaal.
  dat het fraaie huis
  bisdom
  voor goed aan hem moest blijven herinneren :
  toen hij in 1512 zijn testament
  soon
  
  van
  
  zou strekken
  hij, dat het huis als eene fundatie voortdurend
  maakte, bepaalde
  niet alleen zou de rente van de opbrengst
  ten bate van zijne nagedachtenis:
  van
  met
  klaustrale
  huizen
  huis
  dienen
  het
  tot bezoldigeschiedde)
  (zooals dikwijls
  die
  des
  dekens
  memorie
  van
  een
  vieren
  maar de
  geregeld
  priester,
  zou;
  ging
  zou ook tot in lengte van dagen telkens
  van elken volgenden
  verkoop
  opbrengst
  dezer stichting
  dit steeds
  zoodat
  zou aan.
   worden,
  gevoegd
  bij het kapitaal
  ook
  het
  aantal
  der
  die
  en
  ten
  daarmede
  priesters,
  eeuwigen dage den
  groeien
  om
  rust
  voor
  zouden
  de
  ziel
  van heer HERMAN
  smeeken
  gepijnigde
  Allerhoogste
  en dus de fundatie van kracht
  VAN LOCHORSTI). In 1527 is de deken overleden
  toe is stellig de opbrengst
  van het huis bij elken
  tot de Hervorming
  geworden;
  curatoren
  aan
  de
  van
  heer
  HERMAN'S
  ter hand
  stichting
  geregeld
  verkoop
  maar stellig is het huis na
  gesteld. Of het daarna nog gebeurd is, weet ik ntet;
  ook
  der
  claustraliteit
  in
  dit
  den afkoop
  opzicht vrij geworden.
  dien wij kort daarna (1535) als eigenaar van
  Ook een ander persoon,
  het was de kanunnik
  was een prelaat van aanzien;
  van Oudhet huis vinden,
  munster
  
  JAN VAN GOCH, die
  In
  het huis bewoonde.
  mede
  
  vicaris
  heeft
  
  van
  
  den bisschop
  was en tot zijn
  hier
  hij
  zijnen heer, bisschop GEORGE
  dat het geval
  den vicaris
  vernemen,
  
  dood
  1538
  VAN EGMOND, feestelijk
  onthaald;
  wij
  eene voorstelling
  kunnen
  60 kannen
  wij ons eenigszins
  Toevallig
  wijn kostte.
  want bij het overlijden
  maken, hoe het huis zich bij dat feest zal hebben voorgedaan ;
  in
  het huis opgenomen
  meubelen
  werden
  de
  van den vicaris (in 1559)
  nagelvaste
  en tevens
  beschoten
  vermeld
  
  De groote zaal dan was rondom
  de noodige reparatidn
  geconstateerd.
  aen
  de
  met "kistwerck"
  "tot
  (die alleen in dit vertrek
  scoerste(e)n
  maar "verlicht
  met wapen".
  was de muur
  overigens
  wordt);
  
  was "rontsomme
  mit sittewerck"
  De groote kamer daarnaast
  (met banken langs
  ook was er nog een "groote houte gestoelte
  overhemelt",
  den muur) beschoten;
  zal
  wel
  hebben
  Er waren
  het
  feest
  waar de bisschop
  plaats
  genomen.
   op
  met geschilderd
  mit wapen ende tralien" (nam. bovenvensters
  ,glaesveynsteren
  en daaronder
  "houte kijckveynster,
  responderende
  opt
  glas en ijzeren stangen),
  ook
  wel
  de
  die
  om
  te
  uit
  kerckhoff"
  straat,
  kijken
  op
  "blyckveynster"
  (nam. luikjes
  1) Vgl. MULLER,Over claustraliteit,p. 45.
  - . -, ...
  210
  1). Nog was er in die kamer een "buffet", een "groote koets" en "aghter
  een privaat
  mit een nye brill mit een dexel",
  zoodat dit vertrek wel
  in alle vertrekken,
  minstens k
  double usage was t Trouwens
  behalve in de zaal,
  zelfs
  in
  vond men "koetsen"
  de
  en
  ook de buffetten
  keuken;
  (d, i. bedsteden),
  
  heetten
  tbuffet
  
  en
  
  de
  
  waren
  
  privaten
  
  er niet zeldzaam.
  naar
  
  Zelfs de kleine
  
  naast
  
  de vorige
  
  mit gestoelte"
  weder "een koetse."
  
  kamer
  
  beschoten;
  In den tuin
  
  was rontsomme
  
  wij weten)
  (de "vertreck-camer",
  men vond er een "drayende cantoir" en (natuurlijk !)
  kleine gebouwtjes,
  naar wij weten, verschillende
  verrezen,
  
  o.a. het onvermijdelijke
  niet alleen weder eene
  
  was en waar men
  dat ook beschoten
  "somerhuys",
  die men in dit zomerverblijf
  koets vond, maar zelfs "een ketel met een stoef",
  wel het minst zou gezocht hebben.
  Zoo zag het huis er uit, toen het in het jaar 56o aan den deken van
  heer WILLEM TAETS VAN AMERONGEN, verkocht werd. Ten tijde
  Oudmunster,
  bezoek. In 1587 was de Ouddat deze het huis bewoonde,
  kreeg het voornaam
  en het volgende jaar trok het onbeop last van LEYCESTER afgebroken,
  dus bij den deken in huis, waar de groote zaal bestemd werd
  huisde kapittel
  daartoe
  er werd eene tafel
  inrichten:
  tot kapittelkamer.
  Wij zien het vertrek
  munster
  
  de capitulairen
  waaromheen
  op "de cussens der heeren" zaten, terwijl
  geplaatst,
  van de tafel", nam. voor de
  strekte "tot bevryinge
  een scherm van wagenschot
  De secretaris
  tafel met een groen kleed, waarvoor
  had eene afzonderlijke
  tocht.
   hij
  
  zat
  
  op
  
  eene
  
  bank.
  Ook
  
  was
  
  er
  
  een
  
  eikenhouten
  
  kast,
  
  om
  
  de loopende
  met papieren
  
  veilig te bergen, en mede eenige lijsten, om de "ligassen"
  voor de tocht timmerde
  men voor de benedenvensters
  te hangen ;
  nog
  Zoo scheen het vertrek gereed, en het kapittel bleef er
  ofte blinden".
  "schutten
  niet alleen tot den dood van den deken in 1592, maar zelfs tot 1595
  vergaderen,
  papieren
  aan op
  
  dat door
  vond in een gedeelte van de St. Paulus-abdij,
  toe, toen het huisvesting
  aan het college werd afgestaan.
  de Staten goedgunstig
  was er een nieuwe eigenaar in het huis gekomen:
  het was de
  Intusschen
  van Oudmunster
  ROBERT VAN HONTHORST, die in 1596 het huis aankanunnik
  kocht
  dat
  de
  
  op
  deze,
  
  den naam
  die
  
  erfgenamen
  zouden kunnnen
  
  van zijn mede-kanunnik
  omBALTHAZAR VOSCH, natuurlijk
  zeer
  recht
  het
  huis
  hebben
  zoodat
  was,
  zou,
  nog
  jong
  langer
  op
  waarschijnlijk
  nog jaren na HONTHORST's dood van hun recht
  
  Liep het hun tegen en kwam de jonge BALTHAZAR
  profiteeren.
  te
  HONTHORST het huis op zijn eigen
  vroeg
  sterven, dan verklaarde
  
  onverhoopt
  off
  naam te zullen stellen, tenzij "hem God gunt, dat hy eenen neve int capitel
  - ---1) Kijckveynstersof blyckveynsters,die niet met glasruitjes geslotenwerden,heetten blijkbaar zoo omdat
  het middeleeuwscheglas niet zeer helder was: het liet het licht door, maar men kon er niet door zien. Nog
  in 1546 was er reden zich bijzonder te verheugen, dat een nieuw glasvensterin den kloostergangvan de Minderbroeders te Weert in Limburg'"praeclara ac perlucida"kon heeten. (Bulletinv. d. Oudh.bondJ2e S. X p. 233.)
  
  211
  tot canonick
  overnemen.
   de
  
  vader,
  huizen
  
  die dan het huis voordeeliger zou kunnen
  verwerft",
  De jonge BALTHAZAR VOSCH deed tegelijk nog een ander zaakje : zijn
  schepen PETER VoSCH, kocht een der bij het huis behoorende achtervan
  
  Oudemunster
  
  en betrok het, terwijl in het andere achterhuis
  de meop het Oudkerkhof
  Dr. CHRISTIAEN BOR woonde en zijn zoon, de later zoo beroemde historieschrijver, die toen 66n jaar oud was, er allicht speelde in het tuintje. Het kapittel
  
  dicus
  
  en de achterhuizen
  deze transactie,
  zij n sedert feitelijk van het voorbekrachtigde
  huis gescheiden
  gebleven 1).
  ROBERT VAN HONTHORST heeft lange jaren in het huis met zijn fraaien tuin
  en de kamer daarboven,
  door het lid van het
  ook de kapittelkamer
  gewoond;
  Hof van Utrecht
  
  Mr. PIETER VAN ZIJL, die het vertrek gehuurd had, bestemd tot
  die dikwijls bij hem kwamen logeeren,
  de "notabele
  personen",
  
  van
  huisvesting
  In 16 15 trok zijn broeder en mede-kanunnik
  had hij er bij overgenomen.
  HENRICK
  VAN HONTIIORST bij hem in; beiden traden toen, zonder naamleener,
  op als gevan
  het
  het
  en
  ieder
  keurde
  dit
  van de
  huis;
  zamenlijke
  eigenaars
  kapittel
  goed,
  heeren
  
  toen
  i62r,
  executeuren
  niken,
  
  een gedeelte.
  De broeders zijn in het huis blijven wonen tot
  ROBERT overleed;
  zijn broeder is hem in 1624 gevolgd. Door diens
  is het perceel in 1627 verkocht
  aan een verwant van de oude kanun-
  
  bewoonde
  
  den reeds
  
  beroemden
  
  schilder
  
  zich in zijne vaderstad
  ruggekeerd,
  bovenkamer
  op het noorden,
  groote
  
  GERRIT VAN HONTHORST, die, uit Italic teZeker heeft de kunstenaar
  in de
  vestigde.
  waar
  
  het lid van het Hof van Utrecht
  
  VAN
  
  ZI]?L gewoond had, zijn atelier opgeslagen;
  jaren lang heeft hij toen op voornamen
  voet in het fraaie huis geleefd, gewis tot aan zijn dood in 1656 toe.
   Ook dit was nog een goede tijd voor het oude gebouw; maar toen was
  het ook gedaan. Wij hooren er niet meer van, en als wij het terugvinden
  op eene
  de
  arend
  van JAN DE BEYER van 1736, dan hangt er
  Dubbele
  teekening
  uit, en
  is WILLEM DE KoFF er gevestigd
  als koffiehuishouder.
  Die bestemming
  heeft het
  oude huis (evenals zijne westelijke buren) lange
  weeshuis van de Luthersche
  gemeente gevestigd.
  Over
  is
  
  jaren
  
  behouden;
  
  thans
  
  is er het
  
  onze
  
  van HONTHORST's huis valt niet veel te zeggen; zij
  afbeelding
  naar SAFTLEVEN's teekeningen
  van de ruines van den Dom,
  gevolgd
  
  geheel
  waarop de zeer kenbare
  
  Het beneden-gedeelte
  is op de
  duidelijk voorkomt.
  door een hoop puin van de kerk verborgen;
  maar het is natuurlijk
  teekening
  niet twijfelachtig,
  dat daar drie vensters
  zullen
  zijn (al waren er in
  geweest
  1736, volgens DE BEYER'S teekening,
  stond,
  vier). Dat de deur aan de oostzijde
  blijkt
  
  uit
  
  eene
  
  akte
  
  gevel
  
  van
  
  Iso9,
  
  en
  
  Over claustraliteit. p. 1g1.
  1) Zie : MULLER,
  
  nog
  
  in
  
  1736
  
  en ook thans
  
  is dit zoo. Op
  
  212
  van DE BEYER, die het gezicht "langs de coffizooeven genoemde
  teekening
  in het verkort geeft (zonder het beeld in den gevel, dat toen al
  slechts
  huyse"
  door
  verdwenen
  duidelijk, dat de groote hoogte van den trapgevel
  was), blijkt
  Dat het huis iets hooger dan de straat lag, blijkt uit het
  ons juist is opgevat.
  de
  
  ende al onderkeldert
  r 505, dat bedingt, dat het huis "welgefundeert
  het is nog zoo, en de zaal ligt
  mit trappen op te gaene";
  wesen sel", "verheven
  SAFTLEVEN's
  Indien
  trede
  weder eene
  teekening
  juist is, zooals wij wel
  hooger.
  wel nagenoeg
  dan zal er aan de juistheid van onze voorstelling
  mogen aannemen,
  als
  hieronder
  van
  Het
  contract
  niets ontbreken.
  bijlage.
   I sos volgt
  contract
  
  van
  
  HET
  
  CONTRACT
  
  VAN
  
  DOMDEKEN
  
  LUDOLF
  
  VAN
  OUDMUNSTER
  KAPITTEL
  DEN VEEN OVER DEN BOUW
  
  VAN
  
  NIEUWE
  
  HUIS
  
  (9 APRIL
  
  MET
  
  DEN
  
  VAN
  
  HET
  
  1505 1).
   In nomine Domini amen. Anno a nativitate Domini millesimo quingentesimo quinto die nona
  mensis Aprilis, hora primarum vel quasi, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri
  domini Julii divina providentia pape secundi anno secundo, venerabiles domini decanus et capitulum
  s
  ecclesie sancti Salvatoris Traiectensis ex una et venerabilis dominus et magister Ludolphus
  d e V e n o, utriusque juris doctor, decanus Maioris et canonicus eiusdem sancti Salvatoris ecelesiarum, ex altera partibus, in mei notarii publici testiumque infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum
  presentia personaliter constituti, super demolicione et structura domus claustralis antedicte ecclesie
  sancti Salvatoris, quam idem magister L u d o I p h u s, ut canonicus eiusdem ecclesie sanctiSalvatoris qualificatus, erga magistrum P e t r u m W 01 far d i, canonicum dicte ecclesie sancti Salvatoris,
  ibidem presentem, comparavit, convenerunt et accordarunt in modum et formam, in vulgari a,lma_
  nico descriptos et specificatos in certa papiri cedula ibidem publice lecta, cuius tenor sequitur et
  est talis:
  In manieren ende voirwaerden hiernae bescreven sijn overkomen die weerdige heeren deken
  ende capittel der kercken van Oudemunster aen die ene ende die weerdige heere meyster L u d o 1 ph
  v a n d e n V e e n, Doemdeken, op die tymmeringe van den huyse, staende bynnen der vryheyt
  van Oudemunster ende dieselve Doemdeken gecoft heeft van meyster P e t e r W o 1 f a e r t s s., aen
  die andere zyden :
  io. In den eersten wanttet selve huys zeer ruinoes is, soe ist overkomen, dat die voirgenoemde
  Doemdeken dat voerseyde huys mitten fundamenten geheel aff sel mogen breken ende aldaer een
  nyewe dweershuys funderen ende tymmeren, lanck wesende 84 voeten ende 26 voeten breet off
  daeromtrent.
   20. Item dit dweershuys sel beghynnen aen den muer van meyster H e r m a n s T u 1 m a n s
  huys ende eynden aen den muer van meyster A d r i a e n R a m s hoff2j.
  So. Item uuyt desen huyse sel vallen een saell, lanck wesende 44 voeten; item een kamer
  lanck wesende 24 ende daeraen een vertreckkamer, lanck wesende 16 voeten off daeromtrent.
  40. Item dit dweerihuys sel wel gefundeert ende al onderkeldert wesen, verheven mit trappen
  1) Vgl. met dit contract den plattegrond van het huis hiervoor p. ii; daarop is de tegenwoordige
  toestand aangegeven, eenigszins gewijzigd naar den nog duidelijk herkenbaren toestand, die in dit contrac
  over den bouw van het huis wordt aangegeven.
  2) De nieuwe bouw springt westelijkuit achterom het westelijkaangrenzendehuis en beslaatde geheele
  achterzijdedaarvan, Mr. RAM(de officiaal)woonde dus nog een huis verder westelijk.
  218
  
  -
  
  op te gaene, soe dat best dienen sal. Ende boven mit verdiepyngen van kameren beneden sdacks,
  ende myt goeden balcken ende solders ende ghespan van eyckenholt ende schoersteenen,
  raempten ende kasynen van goeden harden steyn ende gedeckt mit goeden leyden.
  50. Item daer nu tsael is, daer sel uuyt vallen een koeken mit enen putte ende waschuys
  ende anderehoeren toebehoeren ; ende den gevel, die daer nu aen staet, sel men afbreken ende
  enen nyewen weder stellen; ende in dien nyewen gevel sel men stellen eenen stenen Salvatoer,
  als nu staet voer Oudemunster-transs, oick voer die poerte.
  60. Item dit voerseyde huys sel men tymmeren van goeden stene ende houte ende ander
  goede materiaelien, in sulcker formen datter een prelaet off andere heere eerlijck in woenen mach,
  alse dat werck eysschende sel wesen.
   70. Item dit selve huys sel volmaect wesen tusschen dit ende Victoris anno vijftien hondert
  vijff naestkomende Ende oft sake waere dat die Doemdeken afflivich worde voer die tijt dattet
  volmaect waere, soe sellen sijn erngenamen ende executoers gehouden wesen, dat te volmaecken
  bynnen den voerszeyden tijt; wel verstaende dat die Doemdeken off die syne bynnen tijt van der
  tymmeringe voerseyt ende daernae den gewoenlycken pacht daeruuyt gaende wel cnde te vollen
  betalen zullen.
  Qua quidem cedula ut prefertur lecta et recitata, venerabilis magister L u d o 1 p h us decanus
  antedictus pro se suisque heredibus et testamenti sui executoribus omnia et singula, quemadmodu m
  in dicta preinserta cedula narrata condicionata et specificai a existunt, observare et adimpl ere
  promisit ac convenit. De et super quibus omnibus et singulispremissis domini decanus et capitulum
  atque magister L u d o 1 p h u s decanus antedicti petierunt ipsis et eorum cuilibet respective a me
  notario publico infrascripto unum vel plura publicum seu publica fieri atque confici instrumentum et instrumenta.
  Acta sunt hee Traiecti in domo capitulari antedicte ecclesie sancti Salvatoris, sub anno
  i ndictione mense die hora et pontificatu prescriptis, presentibus ibidem honorabilibus virisdominis
  ac magistro A I e x a n d r o N e p o t I s et G h y s b e r t o G i 1 b c r t i, vicariis eiusdem ecclesie,
  testibus ad premissa vocatis et rogatis.
   Et ego M a r t i n u s K a 1 u w e, clericus Tornacensis diocesis, publicus apostolica et imperiali auctoritatibus notariis ac venerabilis curie Traiectensis
  causarum et supradicti capituli scriba juratus, quia premisse cedule exhibicioni convencioni et promissioni ceterisque premissis unacum prenominatis
  testibus interfui eaque sic fieri vidi scivi et audivi, idcirco presens publicum
  instrumentum alterius mann fideliter scriptum exinde confeci subscripsi publi.
  cavi et in hanc publicam formam redegi signoque et nomine meis solitis
  et consuetis signavi rogatus et requisitus, in fidem et teitimonium omniu m
  premissorum.
  (Afschrift van eene oorkonde, berustende in het Rijksarchiefdepot in Utrecht: Inventaris
  van de charters van Oudmunster, iste afd. 331 3.).
  