text: ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  door
  M. DESITTERE
  A. OPGRAVINGEN EN VONDSTEN : DE GALLO-ROMEINSE
  PERIODE (II) 1
  19. Destelbergen
  
  In 1960 ondernam het Seminarie voor Archeologie Gent een proefgraving op de plaats Eenbeekeinde. Vanaf 1965 verliepen de opgravingen
  jaarlijks in een of meerdere campagnes. Over de stand van het onderzoek
  voor wat de voorgeschiedenis betreft hadden wij het reeds in een voorgaande kroniek (Desittere 1974, pp. 143-144). Belangrijker, zeker in
  het Iicht van de wordingsgeschiedenis van het oude Gent, zijn de resultaten over de bewoning van het site in de Gallo-Romeinse periode. Door
  de systematische opgravingen op de plaats Eenbeekeinde winnen ook de
  vroegere vondsten, die elders op de gemeente Destelbergen werden gedaan, aan belang. Ze zullen verder in deze kroniek besproken worden.
  In de oudere literatuur worden heelwat van deze vondsten gelocaliseerd
  op de plaats Steenland terwijl anderzijds de resten van wat hoogstwaarschijnlijk een muntschat is geweest, gesitueerd worden op de plaats BerkenZant. Beide toponymen zijn thans verdwenen maar konden we terugvinden
  op een kaart van Carolus Benthuys ( - 1771). We geven bier een uit·
  treksel van deze kaart weer waarop het terrein van de huidige opgravingen (nr. 1 op de kaart) gesitueerd wordt t.o.v. de vindplaats Steenland (nr. 2 op de kaart) en van de plaats Berken-Zant (nr. 3 op de
  kaart).
  Voor wat de resultaten van het systematische onderzoek op Eenbeekeinde betreft, verwijzen we de lezer naar de basisliteratuur, de opgravingsverslagen en laboratoriumanalyses, gepubliceerd in O.O.V.O. (II, 1961,
  pp. 38-54; III, 1964, pp. 27-71 ; IV, 1967, pp. 129-165 ; V, 1970, pp.
  23-186; VII, 1976, pp. 21-72 ; VIII, 1978, pp. 17-29, 31-61).
   Beknopte samenvattingen van deze verslagen zijn te vinden in de archeologische kronieken ( distrikt E) van het tijdschrift Helinium (Helinium
  4, 1964, p. 63 ; 7, 1967, pp. 85-86 ; 10, 1970, pp. 159-161 ; 13, 1973,
  pp. 195-196; 16, 1976, pp. 79, 84).
  Meer gespecialiseerde onderwerpen of deelaspecten worden behandeld
  in volgende werken :
  Boon 1973 (kruiken en kruikamforen).
  De Laet 1966 ( zeepwaar - aardewerk).
  ( 1) De nummering van de vondsten sluit aan bij deze uit de voorgaande kroniek (Desittere 1977, pp. 225-239).
  (2)
  
  M. DESITTERE
  
  168
  
  (toes to nd op 1.1.1977)
  
  stadsgebled
  ,,
  11 1977)
  ................ stads~rens
  i ndell ng
  (toestand voor ..
  gemee ntegrens
  voorheen
  
  10km
  
  '
  
  (3)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  169
  
  De Laet - Van Doorselaer 1969 ( lokale i jzerwinning).
  De Laet- Thoen 1969 (Pompejaans - rood aardewerk).
  De Laet - Thoen - Van Doorselaer 1970 (massagraf).
  Van Doorselaer 1969 (brandrestengraven).
  - 1971 (ijzerwinning).
  Vynckier 1966 (vlechtwerk uit lindenbast).
  Als synthetische overzichten met bijzondere aandacht voor de GalloRomeinse oorsprong van de stad Gent vermelden we tenslotte :
  De Laet 1969 a.
  - 1969 b.
  - 1977.
  Wankenne 1972, pp. 38-40.
  20. Destelbergen
  
  a. Op de plaats Steenland.
  b. Aardewerk.
  c. Bewaarplaats : onbekend. In 1847 m het bezit van dhr. Schayes (zie
  opmerking).
  d. Bibliografie :
  - Verhelst 1847, p. 78, nr. 1482.
  - Schuermans 1872, p. 31.
  - Bauwens-Lesenne 1962, p. 69 (verkeerdelijk onder Gent besproken).
   Opmerking : op de kaart van Benthuys ( 1771) is Steenland gelegen tussen de
  Leeghen Herrewegh en de Schelde enerzijds, de Eembeke eo de Leede anderzijds
  (or. 2 op de kaart). Op het moderne stratennet kan Steenland nauwkeurig gesitueerd worden als gelegen ten zuiden van de Nijverheidsstraat (Leeghen Herrewegh),
  ten noorden van de Schelde en ten westen van de Panhuisstraat. De voorwerpen
  maakten eerst deel uit van de verzameling J. Versturme-Roegiers (Gent). Een geinterfolieerd exemplaar van de veilingscatalogus van deze verzameling (Verhelst
  1847), bewaard in de Centrale Bibliotheek van de Rijksuniversiteit Gent onder or.
  G.10609, leert ons dat de voorwerpen werden opgekocht door de heer Schayes.
  Van dan af zijn we hun spoor bijster.
  21. Destelbergen
  
  a. In 1823 op de plaats Steenland, bij het Pannenhuis.
  b. Vijf stuks terra sigillata en een scherf van Pompejaans-rood aardewerk.
  De hier volgende beschrijvingen en identificaties steunen op De Clippele ( zie bibliografie).
  1. T.S.-wandscherf van Dr. 37 (fig. 1) ; rode, hard gebakken klei;
  doffe, rode vernis ; spiralenfries met erboven achterste poten en
  opstaande staart van lopend dier.
  Trier, einde 2e eeuw - begin 3e eeuw.
  2. T.S.-bodemstuk van Dr. 37 of 38 (fig. 2 en 10) ; goed gebakken
  roze klei ; matte, rode vernis ; stempel : IVLLINIM.
  Iullinus van Lezoux ; periode : Flaviers-Antonijnen.
  3. Middendoor gebroken exemplaar van Dr. 18/31 (fig. 4 en 11) ;
  h : 49 mm ; diam. rand : 170 mm ; diam. bodem : 90 mm ; roze,
  
  M. DESITTERE
  
  170
  
  (4)
  
  goed gebakken klei ; matte, rode vernis ; restant van stempel : I M ...
  Lezoux, einde 1e - begin 2e eeuw.
   4. Middendoor gebroken exemplaar van Dr. 33 (fig. 3) ; h: 57 mm;
  diam. rand: 85 mm; diam. bodem: 38 mm; oranjerode, goed gebakken klei ; matte, lichtrode vernis ; horizontale, omlopende groeflijn op de buitenwand.
  Tweede helft 2e - 3e eeuw.
  5. Randfragment van Dr. 45 (fig. 7) ; rode, zacht gebakken klei ;
  matte, rode vernis; leeuwenkopje in relief op de buitenwand.
  Oost-Gallie (Rheinzabern ?), 3e eeuw.
  ·
  6. Bodemscherf van Pompejaans-rode schaal ; witgrijze, hard gebakken
  
  klei.
  Tweede helft 1e - midden 3e eeuw.
  c. Bewaarplaats : Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel. Voorheen deel uitmakend van de verzameling G. Hagemans (Luik).
  d. Bibliografie :
  Hagemans 1863, p. 444, nrs. 17-18.
  - Juste 1864, p. 187, nr. BB. 19.
  - De Clippele 1967, pp. 29, 267-271, 303-304, 306-307, fig. 163166, 231.
  - Bauwens-Lesenne 1962, p. 69 (verkeerdelijk onder Gent besproken).
  Opmerking : de voorwerpen werden door De Clippele teruggevonden in de _Kon.
   Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel. Ze zijn daar ge'inventariseerd onder
  de vindplaats Steenland. Nummers 3, 4 en 5 dragen nog het oude inventarisnummer BB. 19, hetzelfde dat door Juste ( - 1864, p. 187) vermeld werd en dat
  toelaat tot de verzameling Hagemans op te klimmen. Vermelden we nog dat in
  de oudste publicatie (Hagemans 1863) de vindplaats van het aardewerk slechts zeer
  vaag werd omschreven als ,hors de la porte d' Anvers" en (sic.) ,hors de la
  Daemporte". De namen Steenland en Pannenhuis duiken slechts op in de inventaris van de Kon. Musea. Uit de beschrijvingen bij Hagemans en Juste, die het
  o.a. hebben over reliefsigillata met voorstellingen van Ieeuwen, krijgers, jachtscenes
  enz., kunnen we afleiden dat een gedeelte van de verzameling Hagemans ofwel
  niet meer aanwezig is in de Kon. Musea ofwel daar door De Clippele niet kon
  teruggevonden worden.
  22. Destelbergen?
  
  a. Hoogstwaarschijnlijk gevonden op de plaats Steenland (zie opmerking).
  b. Drie flesjes uit aardewerk. Voor de hiernavolgende beschrijvingen steunen we op De Clippele (zie bibliografie).
  · f. Volledig bewaard exemplaar (fig. 5) ; bruingele kern en dito, geeffende buitenwand; h: 142 mm; grootste breedte : 61 mm; diam.
  opening: 26 mm; diam. bodem: 36 mm.
  2. Flesje waarvan de monding en een deel van de hals ontbreken
  (fig. 6) ; beigegele kern, bruingele en geeffende .buitenwand ; bewaarde hoogte : 100 mm ; grootste diam.: 60 mm ; diam. bod em :
  27 mm.
  3. Flesje waarvan alleen het buikgedeelte is bewaard ; beigegele· kern,
  bruingele en geeffende buitenwand ; grootste breedte: 65 mm.
  (5)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  171
  
  c. Bewaarplaats: Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel (inv.
  nr. B. 333c). Voorheen deel uitmakend van de verzameling Hagemans
  (Luik).
  d. Bibliografie :
  - Hagemans 1863, p. 446, nr. 49, Pl. XII, 8.
   - Juste 1864, p. 189, nr. BB., 59.
  - Schuermans 1890, p. 389.
  - Bauwens-Lesenne 1962, p. 69 (hier onder Gent vermeld).
  - De Clippele 1967, pp. 30, 271-273, 304, fig. 167-168.
  Opmerking : in de hoofdbron (Hagemans 1863) wordt als· ~indplaats aangegeyen :
  ,hors de la porte d'Anvers et de la Daemporte". In nagenoeg dezelfde bewoordingen beschreef Hagemans de vindplaats van het :aardewerk hierboven besprokeri onder
  nr. 21. Dit aardewerk, dat eveneens bewaard wordt in de Kon. Musea voor- Kunst
  en Geschiedenis te Brussel, werd daar ge1nventariseerd onder de plaatsaanduiding
  Steenland. Er bestaat dus een grote kans dat ook deze Gallo-Romeinse vondsten,
  gevonden buiten de Dampoort en deel uitmakend van de verzameling Hagemans,
  in Destelbergen, meer bepaald op Steenland, werden gevonden.
  23. Destelbergen
  
  a. In 1789, op ongeveer 1 m diepte, op .de plaats Berken-Zant. ·
  b. Een hoop houtskool en ijzerfragmenten met in de nabijheid 75 munten
  en nog wat verder nog eens 62 munten. Vermoedelijk gaat het om
  een enkele muntschat bestaande uit 136 sestertii en 1 dupondius. Het
  verband met de houtskoolconcentratie en de ijzerfragmenten is onduidelijk. Van 112 munten is de toewijzing bekend :
  1 van V espasianus
  2 van Domitianus
  14 van Trajanus
  24 van Hadrianus
  1 van Sabina
  2 van Aelius
  21 van Antoninus Pius
  2 van Faustina I
  3 van Marcus Aurelius
  10 van Faustina II
  3 van Lucius Verus
  3 van Lucilla
  23 van Commodus (22 sestertii en 1 dupondius)
  3 van Septimius Severns
  De beschri jving van drie munten ontlenen we aan De Bast ( - 1804,
  pp. 43-45 ; - 1808, pp. 88-90) :
  - Antoninus Pius. Keerzijde: TEMPLVM DIV. AVG. REST. COS.
  III. Tempel met 8 zuilen.
  - Marcus Aurelius. Voorzijde : ·DIVVS M.ANTONINVS.
  Keerzijde : CONSECRATIO. Keizer op wagen getrokken door 4 olifanten (fig. 8).
   172
  
  M. DESITTERE
  
  (6)
  
  Septimius Severns. Keerzijde: P.M.TR.P.III.COS.II.P.P. Zittende
  Roma( ?) met in de rechterhand een Victoria en in de linker een
  lans.
  Deze munt is de jongste uit de reeks (195-196 n.C.).
  c. Bewaarplaats : onbekend. In 1804 maakten voornoemde 112 munten
  dee! uit van vier prive-verzamelingen waaronder deze van kanunnik
  M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1804, pp. 41-45.
  - De Bast 1808, pp. 88-91, Pl. I, fig. XIV.
  - Blanchet 1900, pp. 35, 264 nr. 674.
  - Bolin 1926, (173). ·
  - Van Gansbeke 1955, p. 28.
  - Thirion 1967, p. 68, nr. 62.
  Opmerking: de plaats Berken-Zant, vermoedelijk een zandige opduiking, is op de
  kaart van Benthuys (1771) aangeduid onder de benaming Berckens Sandt (nr. 3
  op de kaart). Ze bevindt zich op deze kaart ten zuiden van de Tietshammeerschen
  en ten noorden van de Meirsstraete, ten oosten van den tiets ofte hetlegatdam en ten
  westen van de Daermstraete. Op het moderne stratennet kunnen we Berken-Zant
  als volgt localiseren : ten westen van de Kerkhamstraat ( Daermstraete), ten oosten
  van de Hellegatstraat (den tiets ofte hetlegatdam) en ten noorden van de Meerkenshamstraat ( Meirsstraete).
  Vermelden we nog dat Van Gansbeke ( - 1955, p. 24) de vondst bij vergissing
  een tweede maal vermeldt onder de gemeente Dentergem.
  24. Gentbrugge (Gent)
  a. In 1867 of 1868 gevonden tijdens werken uitgevoerd voor de aanleg
  van de ringspoorweg aan de Neder-Schelde.
  b. Blauwgroen glazen prismaflesje; h: 135 mm.
  c. Bewaarplaats: Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel (inv.
  nr. B. 478).
  d. Bibliografie :
  - Van Dessel 1877, p. 96.
  - de Loe 1937, p. 272.
  - Marien 1945, p. 19, voetnoot 2.
  25. Gentbrugge (Gent)
  
  a. Niet nader bepaalde vindplaats.
  b. Munt van Nero.
   c. Bewaarplaats : Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel.
  d. Bibliografie :
  - Van Dessel 1877, p. 96.
  26. Gentbrugge (Gent)
  
  a. Op niet nader bepaalde vindplaats (en?).
  b. Twee dakpannen.
  (7)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  173
  
  c. Bewaarplaats : Jacob van Maetlant-museum, Damme.
  d. Bibliografie :
  - Trips 1956, p. 422.
  27. Sint-Amandsberg (Gent)
  
  a. Gevonden op niet nader omschreven vindplaatsen.
  b. Drie bronzen munten ( dupondii) : 2 van Trajanus en 1 van Antoninus
  Pius. De hiernavolgende beschrijving van de munt van Antoninus
  Pius (fig. 9) steunt op gegevens bij De Bast :
  Voorzijde: ANTONINVS AVG. PIVS P.P. TR. P.XII. Kop van
  Antoninus Pius met lauwerkrans.
  Keerzijde: MVNIFICENTIA A VG. COS. 1111. Olifant.
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1804, pp. 30-31.
  - De Bast 1808, pp. 31-32, Pl. I, fig. IV.
  28. Sint-Amandsberg - Destelbergen
  
  a. Buiten de Dampoort, in een veenderij.
  b. Bronzen linker arm (fig. 13) ; 1 : 91 mm ; sterk beschadigd aan elleboog en vingertoppen. Het spits toelopende uiteinde laat vermoeden
  dat bet stuk oorspronkelijk gemonteerd was in een beeldje. Het voorwerp heeft een veenpatina.
  c. Bewaarplaats: Museum voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit
  Gent.
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1813, p. 199, Pl. HI, fig. XII.
  - Maertens de Noordhout 1938, p. 91, nr. 17.
  Opmerking: De Bast beschrijft de vindplaats als volgt : , . .. dans les tourbieres
  hors de Ia porte d'Anvers, pres du Mont-Saint-Amand". Volgens de bodemkaart
  van Belgie, kaartblad Melle 55E ( 1963) kan het hier gaan om net grensgebied van
  Sint-Amandsberg en Destelbergen, meer in het bijzonder de plaatsen gelegen ten
  westen en ten noorden van de wijk Eenbeekeinde.
   Naar vriendelijke mededeling van Mevrouw G. Faider, die over de Gallo-Romeinse
  bronzen uit Belgie een corpus ter perse heeft, is het fragment wei degelijk GalloRomeins.
  29. Sint-Amandsberg (Gent)?
  a. Zou gevonden zijn te Sint-Amandsberg.
  b. Bronzen Marsbeeldje (fig. 12) ; naaktfiguur van 85 mm hoogte. Bovenaan beschadigde Korinthische helm met vederbos ; onder de helm
  zijn de haarlokken zichtbaar; gebogen en opgeheven rechterarm met
  door de hand bet attributengat voor de lans.
  c. Bewaarplaats: Museum voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit
  Gent.
  174
  
  M. DESITTERE -
  
  (8)
  
  d. Bibliografie :
  Den Duyts 1835, nrs. 8-9, fig. 9.
  - Maertens de Noordhout 1938, p. 91, nr. 18.
  Opmerking: de vroegste ons bekende vermelding van een bronzen Romeins beeldje
  uit Sint-Amandsberg hebben we aangetroffen in de gelllustreerde handschrift-catalogus van de oudheidkundige verzamelingen van de Gentse universiteit. Dit handschrift, dat gedateerd is op 1835, werd opgesteld door F. Den Duyts. Onder de
  rubriek ,Figures en bronze" vermeldt de auteur onder nr. 8 een Mercuriusbeeldje
  gevonden ,hors de la porte d' Anvers pres 1' endroit appelle la montagne de SaintAmand" en deel uitmakend van de verzameling van wijlen kanunnik M.J. De
  Bast. De auteur verwijst verder naar fig. 8 van zijn catalogus. Nergens wordt
  echter in het Recueil van De Bast een Mercuriusbeeldje van Sint-Amandsberg vermeld. Daarentegen wordt door laatstgenoemd auteur een dergelijk beeldje beschreven
  en afgebeeld dat gevonden werd in Dendermonde (De Bast 1808, pp. 406-407, Pl.
   XIX, fig. IX). Nu stemt de afbeelding in dit werk vrij goed overeen met deze
  die door Den Duyts werd gegeven van het beeldje dat door hem op Sint-Amandsberg werd gelocaliseerd. De Heer J. Maertens de Noordhout, de latere dienstdoende
  conservator van de oudheidkundige verzamelingen van de Rijksuniversiteit, moet
  deze tegenstrijdigheid eveneens hebben opgemerkt want ter gelegenheid van de
  revisie van de Gentse verzameling in 1921 op basis van het handschrift van Den
  Duyts, geeft hij zijn opmerkingen weer op hetzelfde hs. Zo heeft hij onder de
  plaatsbepaling ,Mont-Saint-Amand" in rode inkt de korrekte plaatsbepaling ,Termonde" (Dendermonde) geschreven. Bij de beschrijving van een tweede zogenaamd Mercuriusbeeldje, door Den Duyts behandeld onder nr. 9 met verwijzing
  naar fig. 9 en zonder vermelding van vindplaats, heeft Maertens de Noordhout
  in dezelfde rode inkt ,Mont-Saint-Amand" (Sint-Amandsberg) toegevoegd. In een
  handschrift-inventaris van H. Van Duyse, gedateerd op 7-2-1888 (Van Duyse 1888),
  die de voorwerpen vermeldt die (voor het merendeel tijdelijk) van de universiteit Gent werden overgedragen aan het Oudheidkundig museum van de stad Gent,
  lezen we onder nr. 1989 : ,statuette en bronze. Mercure nu, tete casquee, trouvee
  a Mont Saint-Amand. h. 0.10". De afmeting (10 em) stemt overeen met het onder
  nr. 8 beschreven Mercuriusbeeldje in het hs. Den Duyts, dat door dezelfde auteur,
  zoals we gezien hebben, verkeerdelijk op Sint-Amandsberg werd gelocaliseerd. Vermoedelijk heeft Van Duyse dan ook de fout van Den Duyts overgenomen. In de
  gedrukte catalogus van 1938 van de hand van Maertens de Noordhout ( - 1938,
  p. 91, nr. 18) bevestigt deze auteur zijn kritiek van 1921 op het hs. Den Duyts.
   Samenvattend kunnen we zeggen dat het Mercuriusbeeldje, dat door Den Duyts op
  Sint-Amandsberg werd gelocaliseerd, in werkelijkheid gevonden is in Dendermonde
  en deel heeft uitgemaakt van de verzameling De Bast vooraleer het zijn plaats
  kreeg in het universiteitsmuseum. Maertens de Noordhout geeft daarenboven als
  zijn mening te kennen dat het onder nr. 9 vermelde beeldje bij Den Duyts (fig. 12)
  in werkelijkheid een Marsbeeldje is en op Sint-Amandsberg werd gevonden. De eerste
  rechtzetting kunnen we bijtreden. Een vergelijking van het origineel bewaard in
  het museum van de Rijksuniversiteit met fig. 9 bij Den Duyts, bewijst dat het bier
  inderdaad om een Mars- en niet om een Mercuriusbeeldje gaat. Op grand van welke
  argumenten Maertens de Noordhout de vindplaats van dit Marsbeeldje op SintAmandsberg localiseert, is ons daarentegen niet bekend.
  B. VARIA EN PERSONALIA
  Van 29 april tot 16 mei 1978 ging in de Raadzaal van het Gemeentehuis van Destelbergen een tentoonstelling door over ,Oudheidkundige Opgravingen te Destelbergen". De tentoonstelling werd ingericht
  door de Destelbergse Kunst- en Kultuurkring ,Rond de Damvallei"
  in samenwerking met het Seminarie voor Archeologie van de Rijksuniversiteit Gent.
  (9)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  175
  
  -
  
  Van het tijdschrift Stadsarcheologie, uitgave van de Gentse Vereniging van stadsarcheologie, verschenen nrs 1 en 2 van de tweede jaargang (1978). Hierin worden enkele recente vondsten vermeld, die
  voor onze kroniek van belang zijn, nl. een neolithische bijl gevonden
  tijdens een noodopgraving van 1977 op het afbraakterrein aan het
  Dobbel Slot te Gent (Stadsarcheologie 2, 1978, 1, p. 23 ), een Romeins brandrestengraf in de Pekelharing te Gent ( - 2, 1978, 2, p.
  14) en een silex-pijlpunt uit St.-Amandsberg ( - 2, 1978, 2, p. 26).
   -
  
  Door de Dienst voor Archeologie en Historische Monumenten Gent
  en de Nationale Dienst voor Opgravingen te Brussel werden op 17 en
  18 maart 1978 contactdagen georganiseerd onder het motto ,Middeleeuwen 78". De bijeenkomst ging door in het Gentse Centrum voor
  Kunst en Cultuur. Een gestencilde brochure van 56 pp. geeft een
  samenvatting weer van de referaten. Onderwerpen over archeologie
  in Gent werden behandeld door P. Raveschot (De vroeg-middeleeuwse ceramiek in Gent), J. Vandenhoute (Stadsarcheologie te Gent)
  en G. DeSmet (Noodopgraving naar het Tempelhof te Gent).
  -
  
  Zopas verscheen de achtste reeks van Oudheidkundige Opgravingen en
  Vondsten in Oost-Vlaanderen (O.O.V.O. VIII). In deze band werd
  o.a. het aanvullende en eindverslag gepubliceerd over de opgravingen
  te Destelbergen - Eenbeekeinde, opgravingsvlakken B, C. D en F. Het
  volledige verslag over opgravingsvlak E zal in een volgende aflevering
  gepubliceerd worden.
  LIJST VAN DE AFBEELDINGEN
  Situatiekaart. Wijkindeling: 1. ex. Wachtebeke ; 2. St.-Kruis-Winkel ;
  3. Klein-Gent; 4. Kluizen; 5. Mendonk ; 6. ex. Zaffelare ; 7. Desteldonk ; 8. Oosta·kker ; 9. Wondelgem ; 10. Mariakerke; 11. St.Amandsberg; 12. Drongen; 13. Gentbrugge; 14. Ledeberg; 15.
  Afsnee; 16. St.-Denijs-Westrem; 17. Zwijnaarde.
  1-4, 7. Aardewerk uit terra sigillata, Destelbergen. Tekeningen naar De
  Clippele 1967, fig. 163-166, 231.
  5-6. Aardewerkflesjes, Destelbergen. Tekeningen naar De Clippele 1967,
  fig. 167-168.
  8. Sestertius van Marcus Aurelius, Destelbergen. Tekening naar De Bast
  1808, Pl. I, fig. XIV.
  9. Dupondius van Antoninus Pius, St.-Amandsberg. Tekening naar De
  Bast 1808, Pl. I, fig. IV.
  10-11. Stempels op terra sigillata, Destelbergen. Tekeningen naar De Clippele 1967, fig. 230, 232.
  12-13. Bronzen Marsbeeldje, St.-Amandsberg. Cliche's M. Desittere.
  Uittreksel van kaart van Carolus Benthuys (1771) met de aanduiding van
  het opgravingsterrein van het Seminarie voor Archeologie Gent (nr.
  1), van de plaats Steenland met vondsten gedaan in de 19e eeuw ( nr.
   2) en van de plaats Berken-Zant, waar in 1789 de muntschat werd
  gevonden ( nr. 3).
  M. DESITTERE
  
  176
  
  (10)
  
  BIBLIOGRAFISCHE AFKORTINGEN
  Bauwens-Lesenne 1962 = M. Bauwens-Lesenne, Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Oost-Vlaanderen, Oudheidkundige Repertoria II,
  Brussel, 1962.
  Benthuys 1771 = Carolus Benthuys, Figurative kaart van aile de thiendebaere /anden gelegen binnen de prochie van Destelberge, ressort der Casselriie van
  den Audenburg te Ghendt, gemaekt ten verzoeke van Anselmus Balde, ontvanger der exempte abdiie van Sinte Pieters, nevens Ghendt, door Carolus
  Benthuys, gezworen landmeter geadmitteerd door den Raede van Vlaenderen,
  7 mei 1771 ( origineel bewaard in het Rijksarchief te Gent, Fonds Destelbergen: kaarten en plans, nr. 345).
  Blanchet 1900
  A. Blanchet, Les tresors de monnaies romaines et les invasions
  germaniques en Gaule, Parijs, 1900.
  Bolin 1926
  St. Bolin, Fynden av Romerska Mynt i det Fria Germanien, Lund,
  1926.
  Boon 1973
  M. Boon, Kruiken, kruikamforen en amforen ge~·onden te Destelbergen. Typologie en chronologie, Gent, 1973 ( onuitgegeven licentiaatsverhandeling).
  De Bast 1804 = M.J. De Bast, Recueil d'antiquites romaines et gauloises trouvees
  dans Ia Flandre proprement dite avec designation des lieux ou on les a decouvertes, Gent, 1804.
  De Bast 1808
  M.J. De Bast, Recueil d' antiquites romaines et gauloises trouvees
  dans Ia Flandre proprement dite avec designation des lieux ou on les a decouvertes, 2e uitgave. Gent, 1808.
  De Bast 1813 = M.J. De Bast, Second supplement au Recueil d' antiquites romaines
  et gauloises, con tenant la description de l' ancienne ville de Bavai et de Famars,
  Gent, 1813.
  De Clippele 1967 = L. De Clippele, Het Gentse en het Meetiesland in de Romeinse tiid. Het verband tussen de bewoning en de bodemgesteldheid, Gent,
  1967 ( onuitgegeven licentiaatsverhandeling).
   De Laet 1966 = S.J. De Laet, Etudes sur Ia ceramique de Ia necropole GallaRomaine de Blicquy (Hainaut) II. La poterie dite ,savonneuse", Helinium,
  6, 1966, pp. 3-25.
  De Laet 1969a
  S.J. De Laet, Nieuw Iicht op de oorsprong van Gent, Spiegel
  Historiael 4, 1969, pp. 133-140.
  De Laet 1969b = S.J. De Laet, Les fouilles de Destelbergen et les origines galloromaines de Ia ville de Gand, Archeologia (Parijs), 30, 1969, pp. 57-69.
  De Laet 1977
  S.J. De Laet in Graven naar Gents Verleden, Gent, 1976, pp.
  15-22, 48-49.
  De Laet-Thoen 1969 = S.J. De Laet- H. Thoen, Etudes sur Ia ceramique de Ia
  necropole Galla-Romaine de Blicquy (Hainaut) IV. La ceramique ,a enduit
  rouge-pomphen", Helinium 9, 1969, pp. 28-38.
  De Laet-Thoen-Van Doorselaer 1970
  S.J. De Laet, H. Thoen en A. Van Doorselaer,
  La tombe collective de Ia necropole galla-romaine de Destelbergen-lez-Gand
  (Flandre orientale), Helinium 10, 1970, pp. 3-30.
  De Laet-Van Doorselaer 1969 = S.J. De Laet- A. Van Doorselaer, Lokale iizerwinning in westeliik Belgie in de Romeinse tiid, Meded. van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van Belgie,
  Klasse der Letteren 31, 4, 1969.
  de Loe = A. de Loe, Musees royaux d'art et d' histoire a Bruxelles, Belgique Ancienne. Catalogue descriptif et raisonne III. La Periode Romaine, Brussel, 1937.
  Den Duyts 1835
  F. Den Duyts, Catalogue A. Figures en Bronze, 26-9-1835
  ( handschrift bewaard in het Seminarie voor Archeologie, Gent).
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  (11)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  =
  =
  
  177
  
  Desittere 1974
  M. Desittere, Archeologische Kroniek, Himdelingen · der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 28, 1974, pp. 141-158.
  Desittere 1977
  M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 31, 1977, pp. 225-239.
   Hagemans 1863 = G. Hagemans, Un ~abin et d' amateur. Notices archeologiques et
  description raisonnee de quelques monuments de haute antiquite, Luik-Leipzig,
  1863.
  Juste 1864
  Th. Juste, Catalogue des collections composant le Musee Royal
  d'Antiquites, d'Armures et d'Artillerie (Bruxelles), precede d' une notice historique, Brussel, 1864.
  Maertens de Noordhout 1938
  Maertens de Noordhout, Catalogue du musee
  des antiquites de l'universite de Gand, St.-Amandsberg, 1938.
  Mari-en 1945 = M.E. Marien, Note sur une bouterolle de l' age du bronze decouverte a Gentbrugge, Bulletin des Musees royaux d'Art et d'Histoire, 3e reeks,
  17, 1945, pp . 19-21.
  O.O .V.O. II
  S.]. De Laet, J.A.E. Nenquin, P. Spitaels en A. Van Doorselaer,
  Nieuwe Oudheidkundige Opgravingen en Vondsten in Oost-Vlaanderen, Kultureel Jaarboek voor de Provincie Oost-Vlaanderen 12, 1958 ( 1961 ), II,
  pp. 3-99.
  O.O.V.O. III = S.]. De Laet, A. Van Doorselaer en P. Spitaels, Oudheidkundige
  Opgravingen en Vondsten in Oost-Vlaanderen, derde reeks, Kultureel Jaarboek voor de Provincie Oost-Vlaanderen 17, 1963 (1964), II, pp. 4-83.
  O.O.V.O. IV
  S.] . De Laet, A. Van Doorselaer, M. Desittere en H . Thoen, Oudheidkundige Opgravingen en Vondsten in Oost-Vlaanderen, vierde reeks, Kultureel Jaarboek voor de Provincie Oost-Vlaanderen 19, 1965 (1967), II,
  pp. 3-172.
  S.]. De Laet, A. Van Doorselaer, M. Desittere en H. Thoen, OudO.O.V.O. V
  heidkundige Opgravingen en Vondst en in Oost-Vlaanderen, vijfde reeks, Kultureel Jaarboek voor de Provincie Oost-Vlaanderen 23, 1969 (1970), II, pp.
  3-189.
  O.O.V.O. VII = S.]. De Laet, ]. Nenquin, A. Van Doorselaer, M. Desittere, A.
  Gautier, H. Thoen, F. Verhaeghe en M. Rogge, Oudh eidkundige Opgravingen
  en Vondsten in Oost-Vlaanderen VII, Kultureel Jaarboek voor de Provincie
  Oost-Vlaanderen, Bijdragen, Nieuwe Reeks - Nr 2, 1976, 215 pp.
   O.O.V.O. VIII = S.]. De Laet, A. Van Doorselaer, M. Desittere, H. Thoen,
  F. Verhaeghe en M. Rogge, Oudheidkundige Opgravingen en Vondsten in
  Oost-Vlaanderen VIII, Kultureel Jaarboek voor de Provincie Oost-Vlaanderen,
  Bijdragen, Nieuwe Reeks - Nr. 6, 1978, 136 pp.
  H. Schuermans, Antiquites trouvees en B elgique, Bulletin des
  Schuermans 1872
  Commissions royales d'Art et d'Archeologie 11, 1872, pp. 23-49.
  H. Schuermans, Antiquites trouvees en Belgique, Bulletin des
  Schuermans 1890
  Commissions royales d'Art et d'Archeologie 29, 1890, pp. 361-424.
  Thirion 1967 = M. Thirion, Les tresors monetaires gaulois et romains trouves en
  Belgique, Brussel, 1967.
  Trips 1956
  E. Trips, H et Jacob van Maerlant-Museum te Damme bij Brugge,
  L'Antiquite Classique 25, 1956, pp. 421-422.
  Van Dessel 1877 = C. Van Dessel, Topographie des voies romaines de Ia Belgique.
  Statistique archeologique et bibliographie, Brussel, 1877.
  Van Doorselaer 1969
  A. Van Doorselaer, Typische Gallo-Romeinse brandrestengraven in de Scheldevallei, Helinium 9, 1969, pp. 118-137. (= Studia Historica Gandensia 12 8).
  Van Doorselaer 1971 = A. Van Doorselaer, Primitive Eisenverhuttung in Belgien,
  Early Medieval Studies 3, Antikvariskt arkiv 40, Stockholm, 1971, pp. 31-36.
  =
  
  = ].
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  =
  
  =
  
  =
  
  M. DESITTERE
  
  178
  
  =
  
  (12)
  
  Van Duyse 1888
  H. Van Duyse, lnventaire des objets d'art et antiquith appartenant a l'universite de Gand transferh au Musee d'Archeologie (handschrift
  van 7-2-1888 bewaard in de Centrale Bibliotheek van de Rijksuniversiteit
  Gent).
  Van Gansbeke 1955
  P. Van Gansbeke, Les trhors monhaires d'epoque romain_e
  en Belgique, Revue beige de numismatique et de sigillographie 101, 1955,
  pp. 5-44.
  Verhelst 1847 = B. Verhelst, Cabinet Versturme. Catalogue des curiosites formant
  le cabinet de feu M. Versturme-Roegiers, consistant en livres, manuscrits et
  documents historiques, sculptures, tableaux, dessins et estampes, medailles,
  antiquites, armes et armures, etc., Gent, 1847.
   Vynckier 1966 = ]. Vynckier, Onderzoek en conservatie van het vlechtwerk uit een
  Romeinse waterput te Destelbergen, Bulletin van het Koninklijk Instituut voor
  het Kunstpatrimonium 8, 1965 (1966), pp. 167-171.
  Wankenne 1972 = A. Wankenne, La Belgique a l'epoque romaine. Sites urbains,
  vi/Jageois, religieux et militaires. Nationaal Centrum voor Oudheidkundige
  Navorsingen in Belgie, reeks C III, Brussel 1972, 208 pp.
  =
  
  (13)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  179
  
  (14)
  
  M. DESITTERE
  
  180
  
  2
  
  3
  
  o
  
  1
  
  2
  
  !)om
  
  (15)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  181
  
  5
  
  1
  
  0
  
  2
  
  3
  
  4
  
  5cm
  
  (16)
  
  M. DESITTERE
  
  182
  
  8
  
  9
  
  jiV~~~
  ·-o.·---~
  
  11
  
  10
  0
  
  1
  
  I
  
  I
  
  2
  
  I
  
  3
  
  I
  
  4
  
  I
  
  scm
  I
  
  (17)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  12
  
  183.
  