text: DE SAMENSTELLING
  
  ONZER NATIONALE SCHULD.
  Nu de uitgifte van een nieuwe staatsleening aan de
  orde is, schijnt her oogenblik niet ongeschikt voor eenige
  beschouwingen en mededeelingen omtrent onze nationale
  schuld. Zelfs voor de, voorzeker weinige, getrouwe lezers
  van de Memorie van Toelichting bij het V I I d e Hoofdstuk
  A der Staatsbegrooting en voor hen, die dagelijks door hun
  beroep met de nationale schuld in aanraking komen, is daaromtrent nog wel her een en ander te vertellen, dat belan!~stelling verdient, ook al zaI er in het volgende slechts bij
  hooge uitzondering iets worden medegedeeld, wat niet i e
  dereen uit de officieele stukken kan uitvinden of becijferen.
  Onze nationale schuld ~is op verschillende manier te splitsen,
  vooreerst naar heU rentetype: 2 ~ en 3 ~o (binnenkort ook 3 ~
  % ) en voorts naar den titel : obligaties aan toonders en in de
  grootboeken ingeschreven schuld. Van de 2 ~ ~o nationale
  schuld bestaat slechts ingeschreven schuld, al kan men door
  bemiddeling van particuliere kantoren, Administratiekantoren, onder erkenning van den Staat, ook van die schuld (gelijk van de 3~o ingeschreven schuld) bewijzen aan toonder
  verkrijgen. Op die kantoren kom ik aan het slot van dit
  artikel terug.
   Men kan onze schuld ook nog onderscheiden naar het
  tijdstip, waarop zij is aangegaan, dit laatste begrip dan in
  eenigszins formeelen zin opgevat. D e z e onclerscheiding is
  van belang met het oog op de amortisatie. V a n de nationale schuld in de laatste 15 jaar voor her eerst of door
  conversie opnieuw aangegaan, is de amortisatie geregeld
  bij de wetten, welke tot her aangaan der schuld of tot de
  conversie m a c h t i g d e n ; van de overige schuld berust de
  amortisatie op de wet van 27 Sept. 1841 (Stbld. No. 35),
  die niet voor bepaalde leeningen of rentetypen geldt doch
  
  290
  r,~or al de schuld, voorzoover ze niet vroeger verdwijnen
  zal uit krachte van de speciale amortisatiebepalingen.
  Die wet geldt mitsdien voor de amortisatie van de geheele 2 ~ ~ schuld, welke op 1 Januari 1911 naar de opgave van het departement van Financien nog bedroeg
  f 591.390.300 en voorts voor een deel van de 3~o schuld
  dat als volgt kan worden b e r e k e n d "
  De geheete 3~o schuld bedroeg op t Januari j . l.
  ¢" 525.251.650. Hiervan wordt door den Minister van Financien berekend, dat a l s n o g moet geacht worden deel uit
  te maken.
  a. van de conversieleening van 1896 (wet
  van 30 December 1895 (StaatsbtadNo. 236)
  aanvankelijk groot f 373.489.500 . . . . . . . . . . ..
  [: 349.234.700
  
  b. van de leening voor Ned.-Indi~ van
  1898 (wet van 9 Juni 1898, Stsbld. No. 142)
  aanvankelijk groot f 57.815.000 . . . . . . . . . . . . ..
   ,,
  
  4~.723.200
  
  c. van de teening van 1899 voor L e i d e n - Woerden (wet van 29 Juni 1899, StNd.
  No. 1 4 8 ) a a n v a n k e l i j k groot f 5.426.000...
  ,,
  
  4.488.60t)
  
  d. van de leening van 1.905 ( g e s c h e n k
  aan Ned.-Indit~, wet van 18 Maart t905~
  5tbld. No. 97) aanvankelijk f 42.365.600..
  ,,
  
  39.815.700
  
  te zamen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..
  f 442.262.206
  
  zoodat er voor 3 ~ schuld welke reeds v66r de conversieleening bestond overblijft f 82.989.450.
  Bepalen wij ons eerst bij de amortisatie krachtens de
  bovenvermelde wetten van 1895, 1898, 1899 en 1905.
  Krachtens al die wetten geschiedt de amortisatie in den
  annuiteitsvorm. Er is een bedrag aangegeven, dat voor aflossing moest worden besteed in het eerste jaar na het
  aangaan der leening en dit bedrag moet in volgende jaren
  worden v e r m e e r d e r d met de som, die tengevolge van de
  amortisatie in het eerste en volgende jaren op de rente
  vrijvalt ; met andere woorden elk jaar moet een gelijk bedrag voor rente en aftossing worden besteed en doordat
  de rente afneemt, neemt het voor amortisatie beschikbare toe.
  291
  Niet van alle leeningen is de amortisatie op gelijkcn voet
  geregeld, zal zij even lang duren.
   Bij de conversieleening van 1896 is bepaald, dat de eerste amortisatie zoude b e d r a g e n 0.35 Yo van bet (nominaal)
  bedrag tier leening of m. a. w. dat er voor rente en a[lossing jaarlijks ten minste 3.35 ~ van het nominaal b e d r a g
  tier leening beschikbaar moest zijn, hetgeen medebracht, dat,
  indien niet m e e t dan het minimum werd a[gelost en de
  aflossing it pari geschiedde, het b e d r a g der leening na 76
  jaar geheel afgelost zoude zijn. Bij de latere leeningen
  van 1898, 1899 en 1905 w e r d teIkens de aanvang-amortisatie op 1 ~ gesteld, m. a. w. een annu[teit van 4 ~ voor
  rente en aflossing b e v o l e n , wat bij vervutling tier bovenstaande v o o r w a a r d e n een amortisatie van het bedrag
  der leening in ruim 46 jaar medebracht.
   Met opzet sprak ik in her bovenstaande van het bedra~
  der leening, dat in 76 en 46 jaar zal zijn a[gelost. Immers
  men zoude zich vergissen, als men meende, dat na afloop
  van genoemde aantallen jaren de bedoelde leeningen zelf
  afgelost zullen zijn, d. w. z. dat er alsdan van die leeninoen geen nog niet aflosbaar .gestelde schuldbekentenissen
  meer in omtoop zullen zijn. De zaak is d e z e :
  Voor het eerst ~) bij de conversieleening ~ en daarna is
  zulks volgehouden - - heeft de Staat zich her recht voorbehouden om de amortisatie, al naar hem het voordeeligst
  uitkomt, te doen geschieden door aflossing h pari na uitloting dan wel door besteding van her bij de begrooting
  beschikbaar gestelde bedrag tot aankoop van nationale
  schuld ter beurze of elders. Daalt de koers b e n e d e n pari, dan
  geeft het bedoetde voorbehoud het voordeel, dat er door de
  jaarlijksche amortisatie m e e r schuld verdwijnt dan bij aflossing h pari. Bij leeningen ~'t pari aangegaan is dit genot
  van inkoop onder pari natuurlijk zuiver voordeel. Eenigszins anders staat de zaak, als men op het punt staat te
  leenen, bij voorbaat weet, dat men tegen her aangenomen
  rentetype geen parikoers zal krijgen en zich nu de vraag
  1) Al~hans voor wa6 aangaa~ leeningen waarbij stukken aan toonder
  werden uitgegeven. Ingeschrevon schuld moest wel door inkoop geamor~iseerd worden,
  
  292
  stett of men zich het recht van amortisatie door inkoop zat
  voorbehouden.
   Men moet dan bedenken, dat het voor de geldgevers niet
  geheel onverschillig is, of zij de zekerheid hebben om de
  obligation, welke zij onder pari van den staat overnemen,
  tegen pari, dus met een winst, afgelost te zien, dan wel
  weten, dat de 5taat slechts tegen parikders zal aflossen ingeval tengevolge van de werking van vraag en aanbod
  iedereen dien koers voor de obligatien betalen wil.
  Een voorbeeld moge dit verduidelijken, tk zal het ontleenen aan de 3 Yo Surinaamsche Immigratie leeningen,
  welke tot 1908 een paar maal 's jaars in seri~n van
  f 100.000 w e r d e n uitgegeven.
  Voor 3 ~o wilde vooral in de laatste jaren niemand aan
  Suriname 1) leenen. W i e nu echter voor zich had vastgesteld, ;dat h~ij een zekere rente, stel 4 ~o, wilde maken behoefde
  daarom nog niet zijn koers van inschrijving op 75 .%o te
  stellen. Die leeningen toch zijn slechts amortiseerbaar door
  aflossing h pari in 46 jaar. Men was dus, onder pari inschrijvende, zeker van een winst op de aflossing, welke
  men bij de rente kon voegen. Voor iemand, die een
  geheele serie nam (en zulks geschiedde vaak door groote
  lichamen) was het niet moeilijk te berekenen, tegen hoer e e l hij moest inschrijven o111 den geheelen duur van de
  leening 4 0/o te maken. Hij vond, dat hij zulks zoude doen,
  als hij de serie voor 83.5 % nam.
   Voor wie stechts COn of twee obligaties nam w a s de
  zaak echter a n d e r s ; hij had wel de gemiddelde kans op
  4 Yo bij inschrijving tegen 83.5 ~o doch in werkelijkheid
  zoude voor hem de mogelijkheid bestaan zoowel om gedurende 46 jaar 5 ~o te maken (wanneer n.1. zijn stuk het
  eerste jaar uitlootte '-') als om slechts ruim 3.5 % te maken
  w a n n e e r het in de laatste jaren w e r d afgelost.
  Particuliere beleggers houden in zulk een geval niet ten
  volle rekening met de w a a r d e van de uitlotingskans. Whl
  zullen zij in het omschreven geval allicht meer dan 75 ~o
  1) W e l k s schuld mooilijk verhandelbaar was.
  2) Aannemende dat hij zijn inzet verder £ 4 pCt. uitzette en de
  f 165 uittotingswins~ gebruikte om zich 44 jaar lang een ui~keering
  van f 8.50 te verzekeren.
  293
  geven maar toch niet de volle 83.5 ~ die her stuk op 4 ~o
  basis w a a r d is. De uitgever van een leening doet dan ook,
  beneden pari uitgevende, maar beter om prijs te geven wat
  hij bij de inschrijving meer krijgen kan door uitlotingskans
  te geven, maar dan ook de goede kans voor zich te houden, dat hij de geheele leening kan inkoopen tegen den
  prijs van uitgifte. Zulks kan tegenvallen, maar her kan ook
  hog mede)Tallen, als de koers v e r d e r daalt.
  Het schijnt mij mitsdien verstandig, dat de Nederlandsche
  Staat zich sinds 1896 altijd in de leeningwetten het recht
  heeft voorbehouden van amortisatie door inkoop.
   Intusschen heeft dit voorbehoud slechts dan zijn volle
  w a a r d e als het g e p a a r d gaat met een andere bepaling.
  Onze leeningwetten sinds 1896 bevelen niet- en de prospectussen beloven ook niet: amortisatie van de leening zelve
  die aangegaan wordt, in respectievelijk 76 of 46 'jaar. Zij
  bevelen (en beloven) slechts amortisatie in dit tijdsverloop
  van een even groot bedrag aan 3 % nationale schuld als
  bij de leening gecre~erd wordt. Het verschil ligt voor de
  hand. Moest het krachtens elke leeningwet op de staatsbegrooting beschikbaar gestelde bedrag juist voor amortisatie van stukken van die leening worden gebezigd, dan zoude
  her inkoopen van nationale schuld meer b e z w a r e n medebrengen dan thans, in het bijzonder w a n n e e r de leening
  op haar einde begon te loopen. Her zoude dan voor de
  houders van de stukken dier leening op den duur niet
  moeilijk worden den Staat te dwingen om ~ pari af te lossen althans tegen reel hoogere koersen in te koopen dan
  w a a r v o o r in het algemeen de 3 ~o schuld ter beurze verhandeld wordt. Nu echter de Staat vrijheid heeft in de besteding van het amortisatiegeld is er voor moeielijkheden
  met her aankoopen tegen den gewonel~ koers niet te vreezen. Want in haar geheel zal de 3 og schuld nog zeer
  langen tijd een zoo belangrijk bedrag blijven, dat er van
  een soort samenspanning van de houders tegen den Staat
  geen sprake kan zijn. ~)
  Bezien wij nu even de gevolgen van de bepaling dat
  niet een bepaalde leening behoeft te w o r d e n afgelost doch
  ~) Ook maakte de bepaling mogelijk, dat de obligatien der verschillende leeningen dooreen verhandelbaar werden verklaard.
   294
  slechts een bedrag aan nationale schuld als bij de leening
  w e r d uitgegeven.
  De amortisatiebepaling heeft nu niet tengevolge gelijk
  bij de meeste leeningen van andere corporaties her geval is
  dat de houders e r o p rekenen kunnen, dat hun stukken
  binnen een zeker aantal jaren onvermijdelijk door den Staat
  moeten worden opgekocht of na uitloting afgelost. De leening van 1899 b . v . kan reeds lang als geamortiseerd gelden (bij de jaarlijksche bepaling van het te amortiseeren
  bedrag) terwijl nog een groot deel van de schuldbekentenissen van die leening in omloop zijn. En zulks zal ook
  wel bijna zeker het geval zijn. Immers voor amortisatie
  worden, zoolang zulks niet beslist noodzakelijk is, geen obligatien aangekocht doch inschrijvingen-grootboek, wijl deze
  om redel?en, waarop later teruggekomen wordt bijna geregeld voor 7/. Yo goedkooper kunnen worden verkregen. E1
  zijn mitsdien van de schuldbekentenissen der conversieleening en van de latere leeningen nog niet r e e l andere
  obligation uit den omloop gekomen dan die, welke door
  de houders dier stukken vrijwillig in grootboekinschrijving
  zijn omgezet
  Blijkens inlichtingen, welwillend door de Directie van
  de Grootboeken verstrekt, is er van de obligation krachtens
  de conversieleeningwet uitgegeven, zijnde voor een bedrag van f 123.909.900, een bedrag van f 4.603.600
  in grootboek veranderd. Van de obligation der leening
  van 1898 ten bedrage van f 57.815.000 is een som van
  f 7.132.400 in grootboeldnschrijving v e r a n d e r d en van de
  obligation der leening van 1905, aanvankelijk f 26.452.000
  bedragende is er een bedrag van f 2.557.200 stukgeslagen, gelijk het in de grootboektaal heet. De obligati6n van
  de leening van 1899 ad f 5.426.000, welke obligation aan
  de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen in be-.
   taling w e r d e n g e g e v e n bij den aankoop door den Staat van
  de lijn L e i d e n - - W o e r d e n , zijn nog alle in omkoop of beter
  gezegd in bezit van gezegde maatschappij, terwijl toch de
  Ieening geacht wordt nog m a a r f 4.488.600 te bedragen.
  De w a a r d e van de amortisatiebepaling in de leeningwet
  ten ligt dus voor her geldschietend publiek uitsluitend in
  her feit, dat zij waarborgt, dat de Staat maar niet schuld
  -
  
  -
  
  295
  op schuld stapelt zonder ook daartegenove-r behoorlijk schuld
  te delgen. Groot is die w a a r d e in zoover n i e t , dat
  niemancl den Staat kan beletten de amortisfi.tie uit nieuw
  opgenomen geld te bestrijden. Intusschen, alvorens men er toe
  komt zulks jaar in jaar uit te doen, moet toch de soliditeit van de R e g e e r i n g dieper gezonken zijn dan noodig is
  voor het a c h t e r w e g e laten van amortisatie, w a n n e e r men
  zich daartoe in h e t geheel niet tegenover zijne schuldeischers verbonden heeft.
  De w a a r d e van de amortisatiebepaling bestaat dus tenslotte slechts hierin, dat de Staat door die bepaling blijk
  geeft van een soliede opvatting.
   Het is duidetijk, dat, w a n n e e r de Staat zich niet verplicht
  om met de gelclen krachtens eenige leeningwet voor amortisatie beschikbaar, juist stukken van die leening te amortiseeren, de leeningwet niet kan bepalen, drat de amortisatie
  krachtens die wet voortgaat, totdat de geheele leening is
  geamortiseerd. Daarom is in elke der 3 ~o leeningwetten
  bepaatd, dat de amortisatie krachtens die wet plaats heeft,
  totclat een zoodanig nominaal bedrag is geamortiseerd als
  er ingevolge die wet nominaal in her leven is geroepen.
  Ten einde te kunnen weten, hoeveel er op elk oogenblik,
  met de krachtens elke leeningwet daartoe beschikbaar gestelde beclragen is geamortiseerd, w o r d e n bij den inkoop
  voor amortisalie
  de krachtens
  de verschillende
  leeningwetten voor amortisatie beschikbare bedragen nauwkeurig uiteengehouden. Begonnen wordt er b.v. met amortisatie ingevolge de conversiewet van 1896. Als het ingevolge die wet beschikbare (in 1911
  f 2.040.000)
  geheel is b e s t e e d , wordt o p g e m a a k t ,
  wetk nominaal
  bedrag er geacht moet w o r d e n van deze leening te
  zijn v e r d w e n e n ; met de rente van dit nominaal bedrag
  wordt dan het volgende jaar het krachtens de conversiewet voor amortisatie beschikbaar te stellen bedrag verhoogd.
   Nog ruimere bevoegdheid dan bij de 3 ~ leeningen behoudt de Staat zich voor bij in de amortisatiebepaling tier
  wet tot het aangaan van de 3 ~ Yo leening. In deze wet
  is eenvoudig bepaald, d a t e r jaarlijks een zekere sore moet
  besteed worclen voor amortisatie van schutd. De eenige be-
  
  296
  perking is, dat, w a n n e e r de beschikbare som niet voor inkoop va_n 2 ~ , i; of 3 ~ ~o schuld, maar voor aflossing ~
  pari na uitloting wordt besteed, deze uitloting de 3 ~ obligation moet gelden.
  Uit den aard der zaak kon nu in deze leeningwet de bepaling, dat de amortisatie zoude voortgezet worden, totdat
  een gelijk nominaal bedrag zoude zijn ingekocht als er
  krachtens de wet was gecre~erd, niet dienen. De amortisatie toch moet zoo lang w o r d e n voortgezet, totdat de rentelast, welke de Staat door een leening op zich neemt, w e d e r
  v e r d w e n e n is. Als nu echter met het krachtens deze leeningwet beschikbare 3 ~ of 2 ~ ~ schuld w o r d t i n g e k o c h t
  dan zal er na inkoop van f 50 millioen nominaal 1) slechts
  een rentelast van f 1.500.000 of van f 1.250.000 zijn
  w e g g e n o m e n terwijl de rentelast, welke gecre~erd werd,
  f 1.750.000 bedroeg. Er is daarom in de laatste leeningwet bepaald, dat de amortisatie moet worden voortgezet
  totda~ er een gelijk re~el bedrag is geamortiseerd als er
  nominaal is geleend.
  Als er dus f 51.500.000 nominaal wordt geleend (koers
  van uitgifte circa 97 % ) dan moet de amortisatie worden
  voortgezet tot er f 51.5 millioen is besteed.
   Ook door deze bepaling is her nog niet volstrekt zeker,
  dat, w a n n e e r de amortisatie mag w o r d e n gestaakt, de geheele rentelast van f t.802.500 zal zijn verdwenen. W e r d
  er b . v . telken jare 3 Yo schuld geamortiseerd na inkoop tegen den tegenwoordigen koers van 89 ~o dan zoude
  er na de besteding van de f 51.5 millioen hog slechts een
  rentelast van f 1.736.000 zijn opgeruimd. Maar de grootere
  kans is, dat her geld wordt bestee6 voor amortisatie van
  3 ~ % schuld en wordt deze dooreengenomen tegen gelijken koers ingekocht, als w a a r v o o r zij is uitgegeven (stel
  97 ~o), in het algemeen, w a n n e e r er 3 ~ ~o schuld onder
  pari wordt ingekocht, dan zal er na besteding van de f 51.5
  millioen een grootere rentelast v e r d w e n e n zijn dan er w a s
  gecre~erd.
  En daar de vrijheid om ook andere dan 3 ~ ~o sehuld
  ') @emakshalve word~ hier aangenomen dat; de leening van f 50 millioen ~ pari wordt geplaats~.
  297
  met het krachtens de w e t van 1910 voor amortisatie beschikbare
  te koopen alleen is voorbehouden, ten einde te voorkomen,
  dat de S t a a t - in her bijzonder w a n n e e r er nog slechts een
  klein restant van de leening over zal zijn, - - door de houders tot, in vergelijking met de koersen der andere schuld,
  zeer onvoordeelige inkoopen wordt ~genoopt, is de waarschijnlijkheid, dat er na het beeindigen van de amortisafie
  hog een deel van de rentelast zal zijn overgebleven, uiterst
  gering.
   Het voorbehoud om te amortiseeren door inkoop heeft nog
  een gevolg, dat v e r m e l d e n s w a a r d is. Daardoor wordt de
  aflossingstermijn in hog sterker mate tot een maximumtermijn dan zij zulks reeds is, doordat de Staat zich bij aile
  leeningen voorbehoudt om m e e r te amortiseeren dan de
  wet voorschrijft. Van dit laatste voorbehoud zal behalve
  voor c o n v e r s i e uit den aard der zaak niet licht gebruik
  gemaakt worden. Doch het recht tot amortiseeren d o o r
  inkoop leidt automatisch tot snellere aflossing dan de leeningwet noodzakelijk achtte. De voorgeschreven maximum
  termijn 1) zal slechts gelden als g e d u r e n d e den geheelen
  duur van de leening de 3 ~o (resp. 3 ~ ~ ) schuld op of
  boven pari staat. Er zal dan door aflossing na uifloting
  worden geamortiseerd en jaarl~jks zal er juist zooveel schuld
  (nominaal) verdwijnen als er g e l d voor amortisatie beschikbaar
  is. Komt er echter een tijdperk, dat de 3 ~o schuld
  onder pari staat, dan zal de amortisatie sneller verloopen omdat met het beschikbare bedrag een grooter
  nominaal bedrag kan worden ingekocht en geamortiseerd.
  Bij een koers als thans, 89 ~o, kan b.v. voor elk voor amortisatie van 3 ~o schuld beschikbare sore van f 1000.000
  f 1.123.500 nominaaI w o r d e n ingekocht.
   Ten onzent heeft zich her feit voorgedaan dat na de
  conversie van 1896, waarbij de 3 ~o schuld h pari w e r d
  uitgegeven die schuld nimmer den parikoers heeft bereikt,
  zoodat er steeds door inkoop is geamorfiseerd. Gevolg
  hiervan is, dat, terwijl er van de conversieleening ad
  ') Feitelijk word~ er geen aflossingstermijn voorgeschreven doch
  ui~ he~ voorgeschreven b e d r u g der amor~isatie volg~ van zelf da~
  her totaal-bedrag der leening na zeker aantal jaren moe~afgelos~zijn.
  Econ. 19ti.
  20
  
  298
  f 373.489.500 bij aflossing tt pari met ingang van 1911
  nog f 351.154.000 over zoude zijn geweest daar van in
  werkelijkheid nog slechts f 349.234.700 over was.
  Ik zal de laatste zijn om te zeggen, dat wij daarom om
  die daling van de koers onzer schuld v e r h e u g d moeten zijn.
  Dat zoude hoogstens het geval zijn, w a n n e e r er nimmer
  wederom aanleiding was gekomen om te leenen. Doch nu
  zich die aanleiding sedert 1895 reeds viermaal heeft voorgedaan, hebben wij van de daling der koers de w r a n g e
  vruchten in grootere mate genoten dan de goede. Reeds
  in 1898 moest er om f 55 millioen a 3 ~ te verkrijgen
  voor f 57.81.5.000 schuld worden aangegaan. Om f 5.000.000
  te verkrijgen moest er in 1.899 voor f 5.426.000 3
  schuld worden aangegaan en in 1.905 was het noodig van de
  inschrijvingen op de 3 % leening voor een bedrag van
  f 42.365.000 aan te nemen om f 40 millioen te bekomen.
   Ja de koers van l e klasse S t a a t s f o n d s e n - niet alleen van
  onze nationale schuld - - is thans reeds zoozeer gedaald,
  dat de Minister van Financien, tettende op de bezwaren
  tegen leening v~r onder pari, nu onlangs heeft gemeend
  tot het 3 ~ Y/o type te moeten overgaan.
  Hoe dit echter zij, om spoedig van zijn schuld af te komen heeft het voor een land, dat amortiseeren mag door
  inkoop, ten minste 4fine goede zijde als de koers van de
  sehuld eens een tijd laag is. De conversieleening van 1896,
  van de leeningen met geregelde aflossing de langst loopende, zoude w a n n e e r de amortisatie geheel tt pari had
  plaats gehad 76 jaar geduurd hebben dus eerst in 1972
  afgelost zijn. Mocht daarentegen, van nu af de koers der
  drieen steeds 89 ~ blijven dan zoude de aflossing van de
  conversieleening reeds in 1965 afgeloopen zijn d. w. z. dat
  de annuiteit van .circa f 12.500.000 reeds 7 jaar eerder
  niet meer op de begrooting zoude behoeven te worden
  gebracht.
  Nu zoude wel als de koers 89 bleef en men steeds ~ 3
  % leende ook w e e r zooveel meer moeten worden geleend
  doch bet leenen van grootere nominale b e d r a g e n brengt, bij
  den sinds 1898 aangenomen regel, om het aanvangspereent
  voor de amortisatie op 1 ~ te stellen ook w e e r grootere
  aflossing m e d e ; zoodat ten slotte een lage koers van onze
  
  299
  schuld allicht leidt tot een ietwat snellere vermindering of
  minder snelle toename daarvan.
   Beschouwen wij thans de amortisatie van de overige
  schuld.: de 2 ~ ~ schuld en de 3 ~o inschrijving, welke
  niet uit de conversie of latere leeningen voortvloeit en dus
  niet krachtens die leeningen geamortiseerd zal worden.
  De amortisatie van deze schuld berust op de bekende w e t
  van 1841 van den Minister Rochussen tot v e r v r o e g d e overgang van de uitgestelde in werkelijk rentegevende schuld,
  een varL de serie financieele wetten val~ de jaren 1840 tot 1844,
  welke noodig w a r e n om o.nze door allerlei omstandigheden
  deerlijk in w a n o r d e geraakte financi~n w e d e r o m op een behoorlijken grondslag te brengen en de voortdurende toeneming van onze staatsschuld zoo mogelijk te doen v e r k e e r e n
  in een aanvankelijk langzame doch later snellere vermindering.
  H e t tigt niet binnen her bestek van dit artikel om diep
  in te gaan op de financi~ele geschiedenis van 1 8 1 5 - - 1 8 4 4.
  Slechts zij hier herinnerd, dat na het herstel onzer onafhankelijkheid in 1813 een der eerste stappen der R e g e e r i n g
  was g e w e e s t zooveel mogelijk goed te maken het onrecht,
  door Napoleon g e p l e e g d , toen hij onze nationale schuld
  tierceerde.
   Men besloot daartoe destijds om aan houders van nationale schuld voor elke f 3.000 2 ~ ~ inschrijving, welke
  zij v r o e g e r bezeten hadden, te geven f 1000 2 ~ Yo werkelijke schuld en f 2000 uitgestelde schuld. ~) Men zoude
  voorts jaarlijks zeker minimum-bedrag aan werkelijk schuld
  amortiseeren en, in de plaats van elke f 1000 van die
  v e r d w e n e n schuld f 1000 Uitgestelde schuld, welke bij
  het lot daartoe zou w o r d e n a a n g e w e z e n tot werkelijke
  schuld promoveeren. De w a a r d e van de uitgestelde schuld,
  was geen andere dan die van de kans om vroeger of l a t e r
  daarvoor een stuk werkelijke schuld in de plaats te krijgen.
  Nadat men in de jaren 1815--1840 het amortiseeren van
  werkelijke schuld, ten einde daarvoor in de plaats uitgestelde tot werkelijke te m a k e n , steeds met geleend geld
  had gedaan en de totaal schuld daardoor zoowel als door
  1) @rootboek inschrijvingen van ander schuldtype werden naar verhouding omgeze~ in 2½ pCt. Nafionale Schuld.
   300
  verder w a n b e h e e r steeds was toegenomen, begreep men
  in 1841, dat een eerste vereischte om uit het moeras te komen was, dat men met het vervangen van werkelijke schuld,
  welke men afgelost had, door uitgestelde schuld ophield. Men
  berekende daarom in dat jaar de kanswaarde van de uitgestelde schuld, daarbij een inschrijving van f 1000 in het
  2.5 ~ Grootboek op f 520 (de toenmalige beurswaarde)
  steliende en bepaalde, dat alle uitgestelde schuld en bijbehoorende kansbilletten zouden worden afgedaan door betaling van die berekende kanswaarde, zijnde f 68 voor
  f 1000 uitgestelde schuld met ka.nsbillet. De betaling zoude
  ptaats hebben in 2.5 ~o ingeschreven schuld (mede tegen
  52 % berekend).
  Leidde deze transactie tot een v e r m e e r d e r i n g van de
  2.5 ~ ingeschreven schuld met f 70.945.500, anderzijds
  was de Staat daardoor bevrijd \Tall de verplichting om verder 2.5 % werkelijke schuld te amortiseeren ten einde de
  geamortiseerde door uitgestelde te vervangen. Welk bedrag
  daardoor bespaard werd, was niet eens voor al vast te
  stellen; het amortiseeren van werkelijke schuld moest geschieden door aankoop van werkelijke schuld tot zeker
  nominaal bedrag. Hoeveel er voor dien aankoop noodig was
  hing af van den beurskoers.
  Bepaald werd nu ~
  en zie daar de basis van de
  amortisatie krachtens de wet van 184l, gelijk die thans nog
  plaats vindt, ~ dat wat er door de geheele regeling in
  elk jaar zou bezuinigd worden tot amortisatie (en nu amortisatie, die werkelijk tot schuldvermindering zoude leiden),
  moest worden gebezigd.
   In de eerste plaats moet dus becijferd worden hoeveel 2.5
  ''/ nationale schuld de Staat, v66r de wet in 184t verplicht was
  /o
  aan te koopen. Die becijfering was vrij ingewikkeld, te
  ingewikkeld om ze hier geheel uit te leggen. Maar het resultaat was dat men tot de conclusie kwam, dat de Staat
  krachtens de oude regeling jaarlijks een kapitaal van
  f 3.383.000 nominaal aan 2.5 schuld zoude hebben aan
  te koopen gehad.
  De jaarlijksche r e k e n s o m is dus d e z e :
  Hoeveel zou er in het begrootingsjaar gelet op den koers
  der f ')~.., ~ nationale schuld noodig zijn om f o..~oo.u
  
  301
  nominaal van die schuld te koopen. Van het cijfer dat zoo
  g e v o n d e n w o r d t - - d. i. b . v . bij een koers van 80 % 0.80
  maal f 3.383.000 of f 2.706.400 ~ is nu af te trekken
  de r e n t e van de f 70.945.500 nominaal 2.5 .%0 schuld,
  welke, zooals boven g e z e g d werd, voor de transactie van
  1841 moest w o r d e n g e c r e e e r d t . w . f 1.773.637. H e t verschil is de besparing, welke er door de w e t van 1841 moet
  g e a c h t w o r d e n te zijn v e r k r e g e n in een jaar, w a a r i n de
  koers van de 2.5 % schuld op 80 % staat.
   Op zich zelf was d e z e regeling, ten einde eindelijk eens
  werkelijke s c h u l d v e r m i n d e r i n g te zien, niet stecht gevonden.
  Maar voor onzen tijd is er aan de regeling van 1841
  toch een groot b e z w a a r verbonden.
  Een rationeele regeling van amortisatie is immers zeker
  niet eene, waarbij men m e e r amortiseert naar gelang zulks
  p e r nominale eenheid m e e r kost. En zulks is her gevolg van
  de r e g e l i n g van de w e t van 1841.
  De volgende tabel zal zulks duidelijk maken
  Bij een koers
  van do 2½ pCt.
  sehuld van
  50
  55
  60
  65
  70
  75
  80
  85
  90
  95
  100
  
  is de besparing doorde
  wet van '41.
  nihil
  87.012.50
  256.162.50
  425.312.50
  594.462.50
  763.612.50
  932.662.50
  1.101.912.50
  1.271.062.50
  1.440.212.50
  1.609.362.50
  
  waarvan men kan aankoopen aan 2'2 pCt. schuld
  nominaal
  nihil
  1.58.200
  426.900
  654.300
  849.2(10
  1.018.200
  1.165.800
  1.296.300
  1.412.200
  1.515.900
  t .609.300
  
  Uit d e z e tabel blijkt, dat de Staat - - zooms thans ongev e e r het geval is - - voor 70 ~ kunnende inkoopen, met
  besteding van f 504.462.50 f 849.220 nominaal amortiseert,
  terwijl hij in 1896 toen de koers 95 was, met besteding
  van f 1.440.2(12.50, f 1.515.900 nominaal inkocht. M.a.w.
  dat de Staat bij dien hoogen k o e r s 2.42 maal zooveel besteden moest als thans om slechts 1.77 maal het nominale
  b e d r a g aan staatsschuld te amortiseeren.
   302
  V o o r w a a r een hooge koers van de staatsschuld wordt
  bij ons voor den Minister van Financi~n een bitterzoet genoegen, want afgescheiden van het felt, dat hij met vele
  Ministers van Financien gemeen heeft, dat hij bij een hooge
  koers met hetzelfde geld minder schuld kan amortiseeren,
  heeft hij bij ons nog het verdriet juist tot r e e l geld besteden te worden gedwongen, w a n n e e r hij met dat geld betrekkelijk weinig nut kan stichten, d. w. z. voor volgende
  jaren slechts weinig rente kan besparen.
  Het w a r e dan ook wel wenschelijk, dat in deze regeling
  eens verandering w e r d gebracht.
   Kwestieus is, of men daarbij geheel vrij zoude zijn een
  nieuwe regeling te maken zooals men wenscht. Er is in 1841
  aan de houders der 2I,,/22 ~o schuld geen recht op aflossing
  binnen zekeren tijd van hunne vorderingen op den Staat
  gegeven ; evenmin als zulks gelijk w~j boven zagen bij de 3 Yo
  leeningen van den lateren tijd geschiedde. Maar w e l is er
  een zekere amortisatie van schuld toegezegd, war voor de
  houders van nationale schuld van belang is, omdat het crediet van den Staat door een geregelde amortisatie wordt
  bevorderd. V a n reel belang voor die houders is intusschen de regeling van de wet van 1841 van dat
  standpunt gezien niet. H o e v e e l w a a r d e is er te hechten aan een amortisatie, die, als de koers toch reeds hoog
  is, sterk is en dus den koers nog opdrijft, maar daarentegen naar gelang de koers daalt geringer w o r d t en dus
  den koers minder steunt !
  Het is intusschen mogelijk, dat, w a n n e e r de Minister van
  l:inancien een wet voorstelde bepalende, d a t e r in plaats bet
  bedrag bedoeld bij de w e t van 1841 elk jaar f 1.000.000 zal
  worden besteed voor amortisatie, van sommige zijden bez w a a r zoude w o r d e n gemaakt, omdat men dan tegenover
  de schuldeischers van den staat niet aan zijn verplichting
  zoude voldoen, zoo dikwijls de koers boven 82 ~o was gestegen.
   Zoodanige bezwaren, indien ernstig gemaakt, zouden echter. uit den w e g kunnen worden geruimd door de bepalen
  dat er f 1.000.000 zal. worden besteed zoolang d e koers
  onder 82 is en het bij de w e t van 1841 voorgeschreven
  bedrag zoolang de koers hooger is. Er w e r d dan t e n m i n s t e
  
  303
  bereikt, dat niet de amortisatie in elk geval afneemt naar
  gelang zij voordeeliger kan plaats hebben.
  Intusschen eerie zcyodanige bepaling welke voor den Minister van F i n a n c i e n bij den tegenwoordigen koers van schuld'
  een begrootingsverhooging van f 300.000 zoude medeb r e n g e n - eerie verhoogSng, waartoe echter ook een koersstijging hem zoude kunnen nopen - - schijnt mij hog niet
  voldoende.
  W e r d de amortisatie op dien voet geregeld, dan zoude
  er bij den tegenwoordigen koers der schuld jaarlijks
  f 1.390.000 nominaal 21/,, ~ schuld verdwijnen. Vermits
  e¥ van die schuld nog f 595 millioen bestaat zal clan de
  amortisatie dier schuld nog 429 jaar noodig zijn.
  Nu moge die schuld voor een niet onbelangrijk deel gevolg zijn van de financieele zonden onzer vaderen en daarom het tegenwoordige geslacht niet tot zeer snelle amortisatie gehouden zijn, 5 eeuwen is toch wel een zeer lang
  tijdperk voor het afbetalen van een schuld, die wellicht in
  anderhahTe eeuw in het leven is geroepen.
   Er zoude op dien grond inderdaad r e e l pleiten voor
  maatregelen om tot snellere amortisatie te komen. De aang e w e z e n w e g daartoe zoude zijn om voortaan aan de sore
  bovenbedoeld telken jare een deel van de vrijgevallen rente
  toe te voegen d. w. z. van de rente vrijgevallen van het
  oogenblik af, dat de nieuwe regeling in werking treedt.
  Voegt men b.v. elk jaar de helft van de vrijgevallen rente
  aan de genoemde sore toe dan zal - - aannemende dat de
  inkoop van 2 ~ % schulcl steeds tegen 75 ~o kan plaats
  hebben de geheete 2 ~ ~ schuld in 87 jaar afgelost zijn.
  Natuurlijk zal dan de Minister van Financien jaarlijks de
  rente van de 2 ~ % schulcl aanvankelijk minder zien dalen
  dan thans. Intusschen al wordt dat bedrag aan vrijgevallen
  rente in den loop van jaren een belangrijke som, op zich zel[
  is de som, welke vrijvalt vergeleken bij de bedragen waarmede de begrooting pleegt te stijgen, van weinig beteekenis. Amortisatie van f 1.370.000 doet f 44.250 aan rente
  vervallen. Door de helft hiervan aan de aflossing toe te
  1) Di~ is hot bedrag da~ volgens de we~ van 1841 moe~ worden
  besteed als de koers 82 is.
  304
  voegen wordt de begrooting elk jaar op zich zelf slechts
  weinig hooger.
   Alvorens van de amortisatie krachtens de wet van 1841
  af te stappen, mag ik niet nalaten op te merken, dat war
  ik als normaal b e s c h o u w d e en ook thans altijd plaats heeft
  t . w . dat er met het geld, krachtens de w e t van 1841 telken
  jare voor amortisatie uit te trekken, 2 ~ % schutd wordt
  aangekocht, allerminst bij de w e t is voorgeschreven. Omtrent de soort van schuld, welke met de volgens de genoemde w e t voor schulddelging beschikbaar te stellen som,
  moet w o r d e n afgelost, laat die wet zich niet uit. En het is
  nog niet zoo heel lang geleden, dat die gelden vrij geregeld werden besteed voor aankoop van 3 Yo schuld. De
  overweging, die hiertoe leidde, w a s dat er, door zekere
  som aan aankoop van 3 ~
  schuld te b e s t e d e n , gewoonlijk een grootere rentebesparing w e r d v e r k r e g e n dan
  door aankoop van 2 ~ % schuld. De koers van de 3 ~o
  schuld toch gewoonlijk niet ten vollen 1/b hooger dan die
  van de 2 ~ % schuld. Vooral was zulks niet het geval
  toen de 3 % schuld dicht bij pari stond en dus maar weinig in
  koers monteeren kon, terwijl de 2 ~ % nog voor heel wat
  stijging vatbaar waren.
   Het kwam toen b.v. voor dat de drie~n op 95.5 ~o en de
  2 ~ ~o op 80.5 stonden. D o o r besteding van de bij dien
  koers beschikbare f 940.000 aan drie~n, spaarde men voor
  atle volgende jaren dan f 29.539 aan rente en door besteding
  van gelijke som aan 2 ~ ~o schuld slechts f 29.192.50.
  Intusschen is men toch in de latere jaren het voordeet,
  dat aankoop van het lagere rentetype aanbiedt boven aankoop van drie~n, hooger gaan w a a r d e e r e n dan de ietwat
  grootere rentebesparing, welke aankoop van drie~n gewoonlijk medebrengt.
  Dat voordeel bestaat hierin. Kocht men voor f 940.000
  tegen den genoemden koers van 95.5 3 % schuld dan
  verkreeg men slechts f 984.300 nominaal d . w . z ,
  een
  stuk staatsschuld, dat in het ergste geval van koersstijging
  nimmer meer dan f 984.300 aan delging kon kosten. Als
  men daarentegen voor gelijke som tegen den koers van
  80.5 % schuld van het 2 ~
  % type kocht en dus
  f 1.167.700 nominaal aankocht, dan ruimde men e e n s t u k
  
  305
  schuld op, w a a r v a n de delging wellicht te eeniger tijd, n.l.
  als de koers van de Integralen tot 100 ~o steeg, slechts
  voor f 1.167.700 mogelijk zoude zijn.
  Bijna f 200.000 nominaal m e e t aan schuld te delgen is
  w e l een klein verschil in rentebesparing waard.
   T e g e n w o o r d i g is men zoozeer hiervan o v e r t u i g d , dat
  niet slechts hetgeen krachtens de w e t van 1841 voor amortisatie beschikbaar wordt gesteld, doch ook hetgeen uit anderen hoofde daarvoor beschikbaar is, zonder voor de delging van bepaalde schuldsoort te zijn aangewezen, geheel
  voor delging van schuld van het laagste rentetype w o r d t
  gebruikt.
  Zulks is n.1. het geval met de sommen jaarlijks voor
  amortisatie besteed in verband met de invoering van pensioenen voor de onderwijzers van her bijzonder onderwijs
  en voorts met de som van f 66.000, welke jaarlijks voor
  amortisafie w o r d t bestemd in v e r b a n d met her felt, d a t
  Indie aan her Moederland voor haar aandeel in de amortisatie van de Conversieleening m e e t terugbetaalt dan het
  Moederland zelf volgens die w e t heeft te amortiseeren.
  Ten slotte een paar woorden over de praktijk van de
  amorfisatie.
  Boven w e r d reeds aangeteekend dat w a n n e e r de amortisatie geschiedt door inkoop geen obligatien w o r d e n aangekocht doch grootboekinschrijving. De laatste toch wordt
  nagenoeg altijd 7/s % lager verhandeld dan de obligati6n.
   Feitelijk bestaat er geen officieele koers voor grootboekinschrijving, doch wel is er steeds noteering van certificaten
  van grootboekinschrijving en deze kunnen steeds tegen betaling van f 1.35 1) in grootboekinschrijving w o r d e n omgezet. Het met den aankoop van nationale schuld voor de
  amortisatie belaste Agentschap van den Ministerie van Financi~n te Amsterdam neemt er dan ook genoegen mede,
  als de commissionnairs aan wie aankoop ter b e u r z e van
  grootboekinschrijving wordt opgedragen, certificaten l e v e r e n
  benevens f 1.35 per duizend gulden nominaal. De commissionairs kunnen dit, als er geen grootboek te koop is
  doen, omdat zij in hunne aankoopnota voor de grootboek~) Bij de 2{ pCt. sehuld f 0.975.
  306
  inschrijving, die zij leveren volgens usance ~/s % meer in
  rekening mogen brengen dan zij voor de certificaten hobben betaald.
  De reden, dat certificaten van grootboekinschrijving dooreengenomen voor 1 % minder w o r d e n verhandeld dan
  obligation van hetzelfde rentetype is gelegen in de omstandigheid, dat de coupons van de certificaten 1 %
  minder
  w a a r d zijn, de 3 % coupon slechts f 14.85 in plaats van
  f 15, en de 2 ~ % coupon slechts f 12.37~ in plaats
  van f 12.50.
  Ik stap hiermede van de amortisatie en van de verschillende rentetypen af om te komen tot de andere splitsing,
  welke in onze nationale schuld kan w o r d e n gemaakt, t . w.
  naar den titel, dus in obligation aan toonder en (in de
  grootboeken) ingeschreven schuld.
  Gelijk ik reeds opmerkte, bestaan er slechts obligation
  aan toonder van de 3 Yo schuld doch is de 2 ~ ,9£0 schuld
  geheel ingeschreven schuld.
   Afgezien van de amortisatie, - - waarbij zooals wij zagen
  zoolang die door inkoop geschiedt, in den regel slechts de
  ingeschreven
  schuld vermfndert - - e e n e r z i j d s , en van
  nieuwe leeningen anderzijds, kan hot totaal bedrag aan
  obligation slechts afnemen en de ingeschreven schuld
  slechts toenemen. Immers men kan ten allen tijde obligation in ingeschreven schuld veranderen maar niet andersom. Wat eens in de Grootboeken is ingeschreven gaat er
  nooit meer uit. ~)
  Kan echter de nationale schuld in den vorm van schuldbrieven aan toonder niet w o r d e n vermeerderd, in de behoefte aan nationale schuld, welke geheel als toonderpapier
  kan worden overgedragen zonder de formaliteiten welke
  bij overschrijving van grootboekinschrijving g e v o r d e r d worden, wordt toch voorzien door een instituut, dat reeds
  ') Zelfs~ bet zij in het voorbijgaan opgemerkt~ niet door amortisatie~
  immers de inschrijving welke de Staat koop~ voor amortisatie wordt
  niet geroyeerd in de grootboeken doch overgeschreven naar hot hoofd
  geamortiseerde schuld en blijft dus in de boeken al is hot dan op
  een hootd, waarvan hot nooit weer afgeschreven kan worden, een hoofd
  van rekening ook waarover geen rente meer behoef~ te worden berekend.
  307
  spoedig is ontstaan, nadat de nationale schuld in grootboeken is ingeschreven en de papieren aan toonder, welke in
  de 18de eeuw in gebruik waren, ingetrokken werden, t . w.
  her instituut der administratiekantoren. Deze lichamen geyen certificaten, bewijzen van deelgerecbtigheid in de grootboekschuld, welke ten haren name is ingeschreven, uit.
  