text: EEN MYNLIKE
  ZIELEN
  
  VUERIGHE
  
  BEGERTE
  
  TOT HOREN GHEMYNDEN
  
  DER YNNIGER
  HERE,
  
  MEDEGEDEELD
  DOOR
  Dr.
  G.
  VISSER
  
  Toen ik ten vorigen jare mijne studie over Hendrik
  Mande in het licht zond 1), kwamen daarin ter sprake de
  reeds bekende of voor het eerst uitgegeven geschriften
  van dezen Windesheimer.
  Een tweetal tractaten bleef nog
  onbekend. Al kon Mande's mystiek naar wat wij nu bezitten vrijwel worden beschreven, toch zouden wij, zij het
  slechts voor de volledigheid, wenschen kunnen ook dat
  tweetal voor ons te hebben. Yooral het 66ne, dat handelde
  over het "schouwen",
  zou ons misschien nog een beter
  inzicht kunnen geven in Mande's denkbeelden dien aangaande. Het hier bedoelde was het "Liber de raptibus et
  cum deo et dei secum decem habens capicollocucionibus
  tula secundum decem revelaciones diversis temporibus sibi
  factas" ).
  Het tweede tot nu toe onbekende
  geschrift was de
  sive collocucio devote anime cum deo amato
  ,Dialogus
  1) G. Visser, Hendrik Mande, Bijdrage tot de kennis der NoordNederlandsche mystiek, 's Gravenhage,1899.
  2) Zie Hendrik Mande, blz..54 onder XII.
  ,
  
  250
  suos et responsio eius ad animam devotam" 1). Bij de vermelding van dit boekje mocht ik verwijzen naar een H. S.
   bernstende op de Universiteits-Bibliotheek
  te Amsterdam,
  waarin van fol. 75 tot het slot eenige samenspraken voorden Heer en de Ziel. Eerst op fol. 86r
  komen tusschen
  staat het opschrift:
  "Een mynlike vuerige begerte der
  zielen tot horen ghemynden
  here." Van wat
  ynniger
  daaraan voorafging deelde ik in het kort den inhoud mede
  en mocht er tevens op wijzen, dat we daarin denkbeelden
  die van Mande. Niet veraantroffen geheel overeenkomstig
  trouwen op goede werken, minachting voor veel weten en
  schriften lezen, dat was zeker Mande uit het hart gegrepen. Het scheen mij een aanwijzing, dat wij hier het werk,
  zoo al niet van Mande zelf, dan toch van een volkomen
  voor ons hadden. Een nauwkeurige
  lezing
  geestverwant
  van de derde samenspraak
  deed mij inzien, dat ook hierop
  was. Geheele volzinnen komen
  hetzelfde van toepassing
  overeen met wat elders door Mande geschreven werd,
  terwijl wij over het algemeen ons bevinden in denzelfden
  Behoeft dit nog niet te pleiten voor een
  gedachtenkring.
  van
  Mande, het maakt dat vermoeden toch
  auteurschap
  Uit
  de aanteekeningen
  zal men het straks
  waarschijnlijk.
  ten volle kunnen nagaan.
  Evenwel naar aanleiding van wat ik in mijn proefschrift
  sta hier nog een enkel woord. In navolging
  verklaarde,
  van prof. Moll gewaagde ik van een drietal samenspraken,
  H. S. voorkwawelke in het genoemde Amsterdamsche
  alleen
  de
  laatste
  waarvan
  een
  men,
  opschrift had. Dit
  Van
  fol.
  85r
  nu
  af
  schijnt mij
  onjuist.
  begint een reeks
  van samenspraken,
  waarvan
  de eerste loopt tot fol. 97r,
  de tweede onder bijna hetzelfde opschrift tot fol. 102v, de
  derde tot fol. 106r, terwijl de vierde onvoltooid is .gebleven. Elk dier samenspraken
  vormt op zich zelf een gealle dezelfde stof, hoe namelijk de
  heel ; zij behandelen
  mensch kan opklimmen tot het schouwen. Het uitvoerigst
  
  ,.
  1) Zie Hendrik Mande, blz. 50 onder XI.
   -
  
  "
  
  251
  dit opzicht
  gen laat.
  Zoo vinden
  
  in
  
  is wel de dialoog, dien ik hieronder
  
  vol-
  
  wij dan in dit H. S. een zevental samenspraken, betrekkelijk los aan elkander gevoegd. De vraag
  is, of de auteur ontdekt kan worden. Met beslistheid laat
  zich niets zeggen, maar de woordelijke overeenstemming
  hier en' daar met wat ons van Mande bekend werd, doet
  dat het of door Mande zelf geschreven werd
  vermoeden,
  of door iemand, die in zijn geschriften bijzonder goed
  tehuis was.
  Zou het ook mogelijk zijn, dat wij in dit zevental
  een gedeelte hebben van het "Liber de
  samenspraken
  dat uit tien hoofdstukken bestaan heeft? Daar
  raptibus,"
  het bedoelde H. S. plotseling eindigt, kan het slot zijn
  terwijl de inhoud volgens den Latijnschen
  weggevallen,
  overeenkomt
  met den aard dezer
  titel wel eenigszins
  vooral
  aan
  het
  schouwende leven.
  gewijd
  samenspraken,
  kwam mij te belangrijk
  Hoe het zij, deze samenspraak
  voor om er niet nader de aandacht op te vestigen.
  Vooral de wijze waarop de ziel met God vereenigd,
  hetzelfde
  wordt, werd elders eenigermate
  ,,godformich"
  Het
  beantwoordt
  weer
  aan
  de
  medegedeeld.
  drieledige
  die men bij de meeste mystieken,
  ook bij
  verdeeling,
  aantreft.
  De
  wordt
  tot
  stand
  "overforminge"
  geMande,
  door Jezus' leven, zijn ootmoedigheid,
  bracht allereerst
  etc., na te volgen, vervolgens door het gegehoorzaamheid
  voel van gemeenschap, dat innerlijke vreugde schenkt, doch.
   zich nog in woorden laat weergeven, en ten laatste door
  waarvoor men geen woorden
  een volkomen vereeniging,
  komt het aan: "inder
  vinden kan. Op dat onuitsprekelijke
  is
  die
  mynnen oefeningen
  begerte meer te wegen dan die
  die ziel sprect voel bet mit tranen dan mit
  woorden;
  woorden ende mit inwendigen begerte dan mit wtwendigen
  stemme."
  " 0p drieerlei wijze wordt den mensch het goddelijke
  1°. in de H. Schrift, 2°. door een onmiddelgeopenbaard:
  van den goddelijken geest en 3°. doordat
  lijk inwerken
  men verheven wordt boven al het aardsche, wanneer men
  
  '
  
  ,.
  252
  God ziet van aangezicht tot aangezicht. Ook hier vinden
  wij dan door den schrijver verwezen naar de mogelijkheid, dat een eenvoudige leek aan dat schouwen deel kan
  en "ongeleerde setten
  hebben. Maar velen, "gheleerde"
  mijn rechte wijsheit achter rugghe ende becommeren hem
  mit werliken weelden ende mit onnutten qtiesti6n" 1).
  Dit alles is geheel in den geest van Mande en d'e lezing
  van .den dialoog zal deze meening zeker versterken. Wie
  hem leest, zal wel moeten toestemmen, dat er waarheid
  is in wat diezelfde schrijver in de zesde samenspraak
  zegt: "Men spreket van my inden rade, men is twidrachtich van my inden rechten, men disputiert van my inden
  stolen, men singet van my inden kerken, mer inden mynnenden herten ende inden ynnigen gemoeden daer werde
  ic alleen gevonden" 2).
  Een
  
  mynlike
  zielen
  
  vuerighe
  tot t horen
  
  begerte
  ghemynden
  
  der
  
  ynniger
  here.
   r
  
  Ghebenedijt moetstu wesen in ewicheit, o ewighe mynne, die
  dijn bermherticheit nyet van my ghetogen en hebste, mer dijn
  onsprekelike goetheit bewijst ende hebste my, mynlike here,
  geleert, hoe ic di mynnen sal. Du weetste, mynlike here, mijn
  herte ende alle mijn binnenste sijn di openbaer. Hierom, mijn
  wtvercoren zuete mynlike here, du selve biste dien ic mene
  ende dien ic sueke. Du biste mijn mynne, du biste mijn
  brudegom, du biste mijn ghemynde, wtvercoren wt dusenten,
  want hoe groet die overvloedicheit is, die du selve nyet en
  biste, dat en is my niet dan een ellendige armoede. 0 goede
  ihesu, du en hebste gheen noot voer die doer te wachten ende
  lange te cloppen, eer du inghelaten werdeste, want ic come di
  te ghemoete om di in te noden ende verwacht dijnre toecoemst
  mit groter begerten. 0 mynlike here, hoer mijn begerten ende.
  I> Men zie uitvoeriger hier beneden op fol. 96r.
  2) Fol. 106r van bovengenoemdH. S.
  '
  
  253
  com selve in mijnre zielen. Hier 11 voertijts quaemstu springende fol. 86".
  inden berghe, wanter vele middelen tusschen waren; com doch
  nu te voete wanderende inden dalen ende werdighe dijnre
  hoecheit ende groter moghentheit een luttel te vergheten 1 j,want
  ic weet, dattu bist een godlijc blinckende licht des hemelschen
  vaders ende een schijnsel des ewigen lichtes ende een spiegel
  sonder vlecke, der engelen vroude ende hemelsche weelde,
  glorie des hemels ende een ghedaente des vaderliken wesens.
  Mer waertoe wil al dit sijn snode creatuer vertellen, die wt
  ..
  vryheit der mynnen die scoenheit dijns huys begert over te
  tellen? Al en mach si die scoenheit nyet te vollen scouwen, si
  van dijnre teghenwordicheit getroest te werden.
   begert doch
  0 wtvercoren, mijns herten begerten, hoe lange sal ic dijnre
  derven, hoe lange sal ic na dij nre mynliker toecoemst wachten,
  hoe langhe sal ic versuchten, hoe lange sal dijn oghe van verre
  ' op my rusten? 0 mynlike here ihesu, waer woenstu, waer is.
  dijn huys, waer plegestu neder te gaen sitten eten onder dijn
  alre liefsten? Doe my weten, waer du hoedeste ende waer du
  des middaghes rusteste; vergetet dijnre groter hoecheit eene
  luttelkijn ende wil dijnre oetuioedicheit ende mijnre menscheliker notorften een luttel ghedencken, want du hebste mit dinen
  ghebenediden monde selve gheseget: mijn weelden sijn. metten
  kijnderen der menschen te wesen; mijn spise is mijns vaders
  wil te volbrengen ende so wie mi mynnet, dien sal mijn vader
  '
  mynnen ende wi sullen tot hem comen ende een woninge mit
  hem maken. 0 goede ihesu, al bin ic noch alte snode toe di in
  mijn woninge te ontfanghen, sich doch aen die begerten dijnre.
  armor deernen, mijnre armer zielen. Laet di ghedencken ende
  laet di beweghen, dattu allene die ghemynde biste wtvercoren
  ende wtgelesen wt dusenten voer alle creaturen. Di allene zuect
  ende begert mijn herte boven alle dine. Ende wil doch nyet fol. 87f.
  meer segghen dat droevige woort: ontbeit, weder ontbeit, een.
  luttel hier ende een luttel daar. 0 hoe is dat luttel, ende hoe
  lange ende vol rouwen is den mynre een cort verbeit. Sich aen
  die mynne dijnre gemynder ende wil hoerre woningen wat.
  naerre comen, want in dier mynnen, daer si di in mynnet,
  daer plegestu mede gevoedt te werden ende ic weet wael so
  1) Men vergelijke hier de ?Claghe of enighe sprake" door prof. Moll
  medegedeeldin de Kalender voor de Protestanten in Nederland, jaargang 1860, blz. f17 bovenaan, ook voor het vervolg.
  '
  ".
   254
  wat goets dat my van di ghedaen wort, dat gheschiet my overmits der mynnen. Daerom en can ic di nyet bet noden dan
  wt mynnen te segghen: mijn lieve here, com in dijn woninge.
  Die
  
  '
  
  fol.
  '
  
  stemme
  des s ghemynden
  hoe
  heren,
  der ynniger
  zielen
  hoe si in
  leert,
  hem overgeformt
  wert.
  hi i
  
  Mijn wtvercoren, sic(h), ic bin hier, ic heb di van ewicheit
  ghemynnet ende ic bin dijn salicheit. Waert dattu di selven
  scoudeste ende dattu dijns selves aensichte mochste zien, dan
  soudestu sien, hoe grote berispinge du werdich biste, als du
  yet buten di dijnre mynnen waenste werdich wesen, want dat
  is natuer der mynnen, dattu van node alsulck moetste werden
  als dat is dattu mynste. Ende so wien du mit begerten aenhangeste, in sijnre ghelikenissen werdestu overmits dat gheselscap der mynnen overformt. Ende hierom, mynstu eertsche
  dingen, du wertste eertsch; mynstu my, du wordste godformich 1). Dese godformicheit is een medeformicheit ende medegelikenisse tot my na dattet mogelijc is, die overmits die
  onghemiddelde aenhanginge pleget te gheschien, want die my
  aenhanget, die wort 6en gheest mit mi.
  Du salste weten, dat in iij manieren 2) die ziel overgeformt
  wort overmits der mynnen. Die ierste overforminge is wanneer
  die ziel verwect wert van binnen overmits mijnre mynne also
  dat si hoer pijnt II na te volghen mynen heiligen leven ende
  werken also als hoer mogelijc is, dat is mijnre oetmoedicheit,
  lijdsaemheit, gehoorsamheit, sachtmoedicheit ende deser gelijc.
   Die ander overforminge is, wanneer die ziele overmits mynliken
  begerten ende gheneychtheit tot my, die hoer ghemynde bin,
  verenicht wort ende dat (si) in hoer gevoelt ghevoelike liefte tot
  my ende dat si smaect een zueticheit ende genuechlijcheit overmits kennisse van binnen tot my, also nochtan dat ment wtspreken mach mit woorden ende dencken. Die dorde overforminge is, wanneer die ziele volcomelijc mit mi verenicht is ende
  overghevoert wort in my ende ic in hoer ende dat si also hoge
  1) Op deze "godformicheit" wees ik in mijn Hendrik Mande, blz. 75.
  Men vergelijke hierbij ook W. Moll, Joh. Brugman, Amst. 1854, Dl. I,
  blz. 291.
  ,
  2) Elders bij Mande lezen -wij ook van drie manieren, waarin "men
  hier der minnen in drieheden ende hier boven in enicheden"leeft; verg.
  Hendrik Mande, Bijlage III, fol. 740.
  255
  dingen voelt ende smaket also datmen dien in gheenre wijs
  wtspreken noch ghedencken en mach.
  Die ierste overforminge is gheleghen inder navolghinge mijns
  heyligen levens ende mijnre werken van buten als voerscreven
  is. Ende dat die ziele oec haer pijnt te geliken van binnen ende
  in hoer selven medeformich wort mijnre passi6a ende mynen
  liden, dat ic van mynnen voer hoer geleden heb. Want dat is
  der mynnen aert of natuer, dat soe wat huer ghemynde lidet
  of om hoer geleden heeft, dat si dat in huer trect als huer
  eyghen ende dat mit horen gemynden draghet. Inder ander
  overforminge wort die ziele geleert overmits mijnre ewiger
  wijsheit, hoe si hoer inder mynnen regeren ende hebben sal.
   Inder :dorden, dat die volcomenste is, daer wort die ziele in
  geleert overmits mijnre smakender wijsheit, hoe dat sy die
  ghevoelike liefte ende zueticheit ende den groten brant der
  tot my wiseliken ende behoerliken scicken ende ordimynnen
  . neren can, dat si lange daerin dueren mach ende volherden
  inden dingen, die si begrijpt tot mijnre eren ende volstandich
  mach bliven tot inden eynde. Ende oec datsi hoer selven nyet openbaer en make in lachen, in springen of in wonderliker manieren des lichaems. Des-ilghelijcs wort si hier gheleert, hoe si
  hoer hebben ende regieren sal in die mynne hoers naesten, dat
  is hoers evenmenschen of daer si mede omgaet, dat is dat si
  horen evenmenschen, alst (noot) is, in sinen crancheiden ende zeden
  dragen can, ende alst gheen noot en is noch orbaer, dan berispen
  ende corrigieren can also vele alst haer toe behoort of nutticheit
  inbrengen mach. Ende dit is die reden hieraf, want ic bin
  onwandelbaer ende die ziel en mach nyet onwandelbaer wesen,
  mer also vele als die ziel meer mit my vereniget wort, also
  vele heeft si myn vander wandelbaerheit ende ongestadicheit,
  want in dusdaniger enicheit mit my vercrijcht die ziel een
  wijsheit ende eenrehande rijpheit ende saticheit, eene smakelike
  onderscheidenheit ende eenrehande licht, also dat si overmits
  desen regeren ende besturen can myne mynne ende die mynne
  hoers naesten, also dat si nyet bedrogen noch nedergheworpen
  en mach werden. Du salte weten, dat die mynne mennigerhande eyghenheyden gevet, want die ziel wort overmits mynnen inder mynnen tederachtich of crane; daerna wort si siec
  '
  ende daerna wort si sterc.
  Wanneer die ziele gevoelt den brant ende die hette mijnre
  godliker mynnen, so roept si ende maect gerucht gelijc als een
  
  ' .'.
  «
  '
  
  fol. 88r.
   256
  steen, die men leyt inden calckoven, omdatmen calck daer af
  branden sal. Wanneer hi gheruert ende verhettet wort vanden
  vuer, so wert hi springende ende crakende ende maect geluut,
  mer wanneer hi calc geworden is, so zwijcht hi al stille ende
  en maect. gheen gerucht; des ghelijcs ist mitter zielen. Inden
  beginsel suect si al gheesteliken smake ende zueticheit ende.
  inwendigen troest ende als hoer die ontogen wort, so wort si
  cranck ende teder ende beclaecht hoer daeraf teghen. my, dat
  ic haer horen inwendigen troest ende smake // ontogen heb. Ende
  dese dertenheit ende tederheit coemt der zielen overmits eenrehande betruwen ende sekerheit, die die ziele van my nemet.
  Ende in desen staet laet si hoer ghenueghen mit inwendigen
  smake ende mit zueticheit ende desghelijcs, mer overmits dat
  hoer dese dinghen ontogen werden ende datsi dier derven meet, ..
  so wasset die mynne ende si beghint horen ghemynden te
  sueken ende wanneer si my nyet ghecrigen en can tot horen
  wille, so wort si siec ende so en moghen hoer die inwendighe
  smaec noch sueticheit nyet ghenuegen noch te vreden setten,.
   want si sueket nu allene my, die hoer ghemynde bin. Ende
  hoe ic hoer dan meer smakes of inwendiger zueticheit gheve,
  hoe si zieker wort ende die mynne meer wasset ende brandet,
  hoe si woedigher in hoer selven wort, ten is dat si mijn ,
  teghenwordicheit vercrige, dien si mynnet. Mer wanneer die
  ziele my volcomelijc verenicht wort ende si gheset wort inden
  stoel der waerheit, welke waerheit een stoel ende een ruste
  '
  der zielen is, so is si te vreden; sy en roept noch en beclaecht
  hoer van my noch si en wort niet cranck noch siec, mer si
  kennet hoer selven onwerdich alles goets ende al mijnre gaven
  ende dat si werdich is des ewigen vuers. Ende so wort in hoer
  gheset een wijsheit ende een rijpheit ende een stantafticheit ende
  wort also van my ghestadicht ende ghesterct, dat si bereyt is
  inden doot te gaen om mynen wille. Ende si heeft my in eenre
  volheit na dien dattet hoer mogelijc is ende dat si begripen can
  ende doese wassen ende toenemen, opdat si hebbelijc si ende
  bequame werde my in hoer te ontfanghen ende dat ic in hoer
  setten wil ende dan siet si 11my die bin ende si merket, dat
  alle dingen nyet en sijn dan also vele als si hoer wesen van
  my ontfanghen hebben i). Ende si heeft alle dingen die geleden.
  fol.
  "
  _
  '.
  '
  ,
  
  fol.
  -.
  1) Hiervoor en voor het vervolg vergelijke men Joh. Brugman, Dl. I,
  '
  blz. 279 en 280.
  I
  ",
  ,
  ..
  ,,,;-.
  257
  sijn voer nyet, ende alle ghescapen (dinc) dan also vele als ic daerin
  gelovet ende ghe?ert mach werden; noch si ontsiet den doot
  niet noch ziecheit noch zwaerheit noch helle noch veghevuer,.
   noch si en acht werlike eer noch scande ende si wart also van
  binnen ghevredt 1) ende in rusten gheset dat si geens dinghes
  en begert ende verlieset hoer begerlijcheit. Ende si en mach nyet
  werken, want si is van my verwonnen. Ende aldus siet. die
  siele in desen licht, dat ic alle dinghen also behoerlijc ende.
  gheordinierdelijc doe of verhenge, dat si nyet siec noch cranc en
  wort, al ist dat ic huer mijn teghenwordicheit ontrecke of verhude 2). Ende si wort alsoe eens willen mit mi, dat so wanneer
  ic hoer mijn teghenwordicheit ontrecke, dat sijs te vreden is
  '
  ende en suect noch en claget niet, mer si danct ende lovet mi
  in allen ende van allen. Ende hoe dat ic mit hoer doe hier ende
  inder ewicheit, opdat mijn lof ende eer daerin gelegen is, daer is
  si in
  vreden ende dat is hoer meeste ghenuechte, want hoer
  ghenueget in allen dinghen, die ic doe ende si beveeltet my
  altemael. Ende hierom heeft si die begerte verloren ende en.
  can nyet werken also lange als si in desen staet is.
  Mer wanneer dat si van my ghelaten wort ende ic my verhude) ende mijn gracie, want het en wert gheenre zielen
  ghegeven hier inden leven gheestelijc in deser eningen mit
  my te bliven ende, te volherden, mer dan wort hoer overmits.
  mijnre grootheit ingestort een nuwe begerte ende vuerige wille
  also dat si goede werken werken mach sonder pijn ende
  mit meerre stercheit dan si ierst plach te doen. Ende /J dit fol. 89T.
   is die reden of die sake, want hoe die ziele volcomenre is of
  wert, hoe si meer pijnt na te volgen mijnre heyliger menscheit,
  dat een spiegel is alre volcomenheit; want als die ziele overgeformt wert in my ende ic in haer ende dat si is in deser volcomenre eningen ende volheit des gesichts, so en suect si
  anders nyet ende is te male te vreden ende te rusten. Mer.
  als si weder coemt, soe pijnt si hoer, dat si overformet ende
  '
  dat
  is
  si
  dat
  cruce
  aenneme
  '
  dat
  ghelijc werde mijns willen,
  ende daer in werke ter tijt toe, dat si weder opghetogen werde
  in die gesichte voerscreven.
  Hierom saltu merken, dat hoe een mensche volcomenre is
  ende meer mynnen heeft tot my, hoe hi hem meer pijnt te
  1) ghevreet= bevredigd.
  2) Yerberg.
  '
  '.
   258
  soe wat hi weet, dat my lief ende behagelije is ende te
  ' doen,
  scuwen dat my meshaget ende tegen is. Ende hierin moghestu
  merken, dat een gemoede, dat overmits der begerten mit my
  '
  verenicht is, mit ghenen troest der werlt vernuecht en mach
  werden. Daerom verlanghet hem; hi zuect, hi bidt, hi beghert;
  gheen dinc en mach hem rusten noch te vreden setten, dat
  ic nyet en bin, ja dat leven sijns selves lichaems rekent hi
  cleyn te wesen, want hoe die ziel meer arbeit mi, die onbegripelijc bin, te zueken, hoe dat hoer duncket, dat sij daer
  myn af ghevonden wort, want watmen daeraf vijnt, altoes ist
  ongemeten, dat daer ontblivet. Ende hierom ist, dat die vuerighe
  '
  mynne ende sonderlinghe mijn godlike mynne, die hoer selven
  niet langer bergen of bedwingen can, niet en achtet in wat
  ordinancien, in wat wisen of manieren van spreken, dat si mitten
  woorden wtberst, opdat haer vrolijcheit daer nyet in vermynret
  en werde. Somtijt en begert si gheenre woorde ende laet hoer
  allene met versuchtingen genuegen, also dat die mynnende ziele.
  die van mijnre heiliger mynnen ontsteken is om wat verlichtingen van 1/horen last in dien wtberstinghe te vercrighen, soe
  fol. 90r, en acht si nyet wat of hoe dat si sprect, mer wat hoer te JJmonde
  coemt, dat moet overmits dwanc der mynnen voort. Inder
  mynnen oefeningen is die begerte meer te wegen dan die
  woorden; die ziel sprect voel bet mit tranen dan mit woorden ..
  mit inwendigen begerten dan mit wtwendigen stemme.
   ende
  ,
  Die mynre sprect overal ende so wie dese dingen bekennen
  wil, die pijn hem te mynnen, anders en mach hi se nyet
  bekennen. Daerom sal die mynnende ziel mit sueten woorden,
  mit begerliken versuchten my, die hoer gemynde bin, altoes
  noden, dat ic se altoes van nuwes vanden wil mit onsprekeliken overganc mijnre mynliker godheit, want gheen dinc en
  . vordert der zielen crachteliker te horen stadeliken voortgange
  dan my in alsulker wijs stadelije te noden, want die hemelsche
  salige geesten gaen in alsulker oefeningen stadelijc ende eendrachteliken voort sonder ophouden. Ende mij n godlike nodinghe
  verwachten die mynlike* gemoeden onvernemelijc tot hem mitter.
  wtvloynghe mijns godliken lichts, daer si mede bestort werden
  ende getogen totter eenpaerliker vueriger begerten der radi;n,
  die wt my als wt eenre fonteyne vloyen 1).
  1) Men zie voor dit beeld : Hendrik Mande, biz. 40.
  ,
  
  .°
  
  259
  
  Hoe die ynnige
  ziele
  begert
  horen
  gemynden
  here opgete werden.
  togen
  
  t van
  
  Mijn mynlike suete here ihesu, storte in my dijn treckelike
  radien, die my opwerts trecken ende verwecken totti. Ende
  want ic begere bi di te comen, mer overmits my en vermach
  ic niet, daerom, o here ihesu christe, wijsheit des vaders, verlicht ende ontfenghe ende maect reyn mijn herte, opdat ic
  di in dinen lichte bekennen mach, ende, als ic di bekenne
  mynnen mach, ende als ic di bekenne ende mynne, sueken mach
  ende als ic di sueke totti comen mach, ende als ic bi di comen
  bin ewelijc dijns te gebruken rusten mach. 0 mynlike /I here fol. 90v.
   in alle desen dingen, die ic mitten ghemoede doerlope om raet
  ende hulpe te vercrigen, en vijnde ic den voeten mijnre zielen
  geen seker stat dan hem in di. Van tijt laetstu my in een
  zeer onghewoonliken mynlike begerlijcheit comen; ic en weet
  wat zueticheit dat het is; ende worde si te vollen in mi volbracht, ic en soude mijns selves nyet mogen bliven. 0 mijn
  ,
  god, daerom ghef mi di ende anderwerven ghif mi di, opdat
  alle mijn leven in dijnre mynnen lope ende nemmermeer daer
  af en keer, hent dattet int verborghen dijns aensichtes verhudet werde, want ic weet dat mi nemmermeer wael werden
  en sal noch en mach sonder di. Alle volle rijcheit, die du,
  mijn god, nyet en biste, dat is my een armoede. 0 du oude
  sueticheit, hoe nye bistu, hoe laet heb ic di bekent ende
  hoe laet heb ic di gemynt. Ic bin van di gegleden ende van
  dijnre stadicheit; in mijnre ioget heb ic zeer ghedwaelt ende
  bin my selven een lantscap der armoeden geworden. Hierom,
  o ihesu, fonteyn der godliker claerre wijsheit, trecke mi mitter levender invlietinge dijnre godliker goedertierenheit na di,
  tot di ende in di, want du biste beghinne ende eynde, die
  .,
  ierste ende die leste, ruste ende vrede ende dat sloteynde van
  allen begerten ynniger zielen, opdat ic ende mijn gelijc mite
  vuerigen begerten sonder ophouden lopen mogen in die roke
  dijnre salven, die allen begerten boven gaet. Ende voort bid
  ic, o ewige wijsheit, dattu van dijnre goetheit my leren wilste,
  hoe ic my best geven mach tot enen inwendigen geesteliken
  leven ende daerna, hoe ic my best oprichten sal tot enen scouwenden leven, want ic dat mit alle mijnre herten beghere
  tot dijnre eren ende tot dinen ewighen love.
  260.
  i
  foL 91r.
   des s mynliken
  hoe
  Die stemme
  heren,
  hi der
  ynniger
  z i e 1 e n III e e r t van
  ynnigen leven.
  Als ic sie, soe biste een ziele der begerlijcheiden ; want ic
  aenmerke dijn mynne ende begerte tot my ende om mynen
  liefsten wil te volbrenghen na dijnre macht, so en wil ic di
  ..
  nyet laten ongetroest noch ongespijst, opdattu niet en ghebreecste inden wege. Ierst wil ic di leren van enen ynnigen
  '
  gheesteliken leven I).
   Ist dattu werden wilste een ynnich gheestelijc mensche, so
  moetstu di ierst pinen tot onverbeeltheit van herten te comen
  ende tot gheesteliker vryheit inder begerten ende dat du inwendige eninge mit mi voelste. Soe wie dat onverbeelt wil wesen
  van herten, die en mach gheen dine mit lieften besitten noch
  aen nyemant mit sonderlinger geneychtheit te eleven of sonderlinghe gheselscap te hebben, want al gheselscap ende liefte,
  die nyet -puerlijc en is om mijnre eren wil, die verbeelt des
  menschen herte, want si wt gode nyet ghesproten en is, mer
  uten vleische. Ende hierom, ist dat die mensche gheestelijc ende
  ynnich werden wil, so moet hi alle vleyschelijc gheselscap
  scuwen ende laten ende my allene menen ende an my mit
  begerten hangen ende mit mynnen aen my eleven ende my
  also besitten. Ende daermede wort verdreven alle verbeeltheit
  ende alle ongheordineerde liefte totten creaturen, want in dien
  dat my die mensche mit lieften besit, so wert hi van binnen
  onverbeelt, want ic bin een gheest, die nyemant eyghelijc gebeelden en can 2), mer wanneer die mensche hem oefenen wail,
  so sal hi goede beelde voernemen als van mijnre menscheit,
  van mijnre passien ende alsulke dinghen die sijn herte verwecken moghen ende onsteken tot mijnre mynnen ende tot
  devotien. Mer inden bibliven ende in' mijnre besittinghe, so
  fol. 91v,
  , moet 11hi vallen op een ongebeeltheit, die ic bin. Du salte
  weten, dat inwendige vryheit is dat hem een mensche sonder
  vremde fantasien of becommeringe hem ongehijndert verheffen
  mach tot my, wanneer hi van binnen daertoe verwect ende
  ghetoghen wort, dat is dat hi hem altoes oprichten mach in.
  1) Voor het volgendevergelijkemen Moll,Joh. Brugman, Dl. I, blz. 278.
  2) Zie Hendrik Mande, blz. 74.
   '
  
  '
  
  261
  dancke, in love, in werdicheyden, in ynnigen ende devoten
  ghebeden, in ynniger lieften ende in allen dingen, die begerte
  ende mynne , verwecken mogen. Ende overmits dusdanige oefeninge ende gewoente coemt men daertoe, dat men ghevoelt
  een eninge met my, dat is dat een mensche in hem selven
  ghevoelt een mynlike geneychtheit ende een aencleven mit
  vueriger meyningen ende wil tot my. Daerom so wie dat hem
  mit vryer herten tot my oprichten mach ende alsoe voelt, dat
  hi nyet en meynt in sijnre oefeninghe properlijc dan mijn
  eer, het waer onmogelijc, hi en soude gesmaken mijn goetheit
  .,
  ende van binnen ghevoelen warachtige eninge mit my. Ende
  hierin wort volmaect een inwendich gheestelijc leven. Ende
  hierwt wort die begerte altoes van nyes gheruert ende verwect
  tot nyen inwendighen werken ende al werkende is die gheest
  altoes opgaende in meerre begerten ende eningen tot mi. Ende
  dat vernyen in werken en in begerten tot my, dat is een geestelijc leven.
  Voort vanden scouwenden leven saltu weten, ten iersten so
  wie genuechlijc scouwen wil, die moet hem pinen sijn herte
  vlitelijc reyn te maken ende te ontbeelden, want ic bin een
  schijnsel des ewigen lichts, daer nyet bevlects aen genaken en
  mach, noch oec dat onvredelijc is, want gheensins en machmen
  die weelden der werelt ende der tegenwerdiger dingen versmaden, het en si dattet gemoede mit mynnen mijnre aen.
  scouwinge aencleve ende in die scoenheit der hemelscher dingen
  fol. 92r.
  sijn genoecht /I sette.
  Hierom so wie terecht seouwen sal, die moet hem keren tot.
  mynen radi6n, die hem van binnen ghetoent werden. Hi moet
  laten zin ende zinlijc oefeninge ende alle werkelijcheit des ver.
  staens. Hi moet verdrucken mit sterker vliticheit des gemoets
  can.
   Ende
  also
  alst
  dat
  hi
  vele
  hem
  al
  begripen
  mogelijc is,
  sal hi opstaen ombekentlijc ende onverstandelijc tot mijnre
  eninghen, die boven alle wesen ende kennissen is, want als hi
  van ghenen nederen dingen becommert en is ende metter overtredinge des ghemoets hem selven ende alle dinc overgeclommen is ende van alre begerlijcheit ende sorgen ontbonden ende
  gereynicht is, dan sal hi ten lesten van allen dingen ontkom.
  mert opwaerts gewracht werden totten overweseliken radien
  mijnre godliker ombegripelijcheit 1), want alle materilike formen
  1) Zie Joh. Brugman, Dl. I, blz. 282.
  '
  
  262
  ende ghelikenissen en gaen nyet alleen te nyet ende ontbliven
  in die bewisinghe ende bedudinge mijnre godliker onweselijcheit
  alsmen die daerna geliken, mer oec mede gaen si te nyet ende
  ontbliven in die bewisinghe der gheesteliken dingen, die mijn
  ghemynde in desen leven ontfanghen. Daerom een mensche, die
  sijns selves altemael verteghen is ende gheen aftrecken en
  voelt, want hi gheen dinc mit eygenscap en besit, mer aloe
  dingen ledich staet, die mensche mach altoes onverbeelt ende
  bloot comen in dat inreste sijns gheests ende aldaer openbaert
  hem een ewich licht ende in dien licht voelt hi dat ewige inwonen in mijnre enicheit. Ende hi gevoelt hem selven als een
  brant der mynnen, dien altans lustet een te wesen met my.
  Ende hoe hi des intreckens ende des inwonens bet waer nemet,
  hoe hi meer gevoelt ende hem meer lustet 66n te wesen mit
  foL 92,. my ende // die scout te betalen, die hem van my ghemaent wort.
   Oec saltu weten, al ist dattet menschelijc ghemoede, alst
  '
  vander ongemetenheit m?jns godliken lichtes verslagen wort
  haestelijc weder tot hem selven keert, het is hem nochtan herde
  vrolijc een luttel voersmakes van mijnre sueticheit gehadt te
  hebben, want het wort daer mede ontfunct mit meerre mynnen
  ende pijrit hem boven hem selven te clymmen om eens deels
  weder te vijnden, dattet te vollen nyet gebruken en mocht,
  want al ist dat ic na mynre godheit onsienlijc ende onverneme.
  lijc bin, noch werde ic vanden reynen gemoede sonder geluut
  gehoort, sonder beruerlike beweginge ontfangen, sonder lichaemlike lede gheruert, sonder stat ende stede geladen. Hierom en is
  ,
  gheen dinck vorderliker tot enen saligen leven dan die zinne
  des lichaems van buten toe te sluten ende die werlt ende
  die natuer ende eyghenscap te verdriven van binnen ende
  keren hem selven tot hem selven, daer hi alleen van binnen
  mit my spreken mach.
  In desen spreken 1) worden die vleyschelike begerten vercoudet, die verganclike dingen vergeten, die inreste dingen der
  zielen doerdrongen in die alre inreste begerten ende bernende
  vuericheit ende een overforminge in mynen gheest. Dat saltu
  weten, dat die hemelsche gemoede vry ende ombedect sijn, dat
  is dat si van geenre becoringen der nedersten dinghen gehijndert en moghen werden ende datmen gheen wtwendige sien_
  
  1) Zie Hendrik Mande, blz. 73.. , '
  
  263
  like dingen mit reden hem toe leggen en mach. Wanneer die
  ziel van hemelschen dingen dencken sal, so moet si hoer van
  allen wtwendigen scheyden ende daerna hoer selven laten ende
  dan metten onverscheyden radien vereniget werden overmits
  der overtredinge ende den JJ wtganc hoers selves ende van allen foL 93r.
  dingen ontkommert, sal si opwaerts gebracht werden totten
  overweseliken radien, die der zonnen licht een deel gheliken.
   Der sonnen licht wert in drierhande 'wijs ghescouwet. Ten iersten aen lichaemlike dingen, daer si aen schijnt, als op die eerde
  of aen die want. Ten anderen mael wert si ghescouwet in huers.
  selves radi6n in die lucht. Ten dorden mael in huers selves
  lichaem, dat een springende fonteyn alles lichts is. Al des ghelijc openbaren hem mijn godlike radien den mynnenden zielen
  in desen leven in drierhande wijs.
  In den iersten in die heylighe scrift als overmits mijnre
  gracien der volstandicheit een gheestelijc opcrighende zin, die
  onder den last der letteren ghevonden wert, daer dat ghemoede
  recht als overmits mijn optreckende radi8n totter mynnen sijns
  sceppers mennichfoudelijc ende wonderlijc mede ghekeert ende
  toeghestuert wert. Daerom salmen die onsprekelike dingen mijnre
  moghentheit eren mit enen reynen zwigen ende van horen
  toelichtende schijnselen geoefent ende verlicht werden. Ten
  anderen male schijnt die godlike radie vander gheesteliker sonnen inden gheest sonder enich middel ende in desen wort dat
  ghemoede mit enen verwonderen verhangen ende gheleert van
  overhemelschen dingen te ghedencken, als vander ewiger gebuerten des soens, vanden ewigen wesen des vaders ende
  vander samenbindinge des heyligen geests; want also dat mateerlijc oge overmits den schinenden radi6n der sonnen inden
  lucht ende mit ghenen anderen vernemeliken licht totten scouwen
  der sonnen opgeboort (wort), al desgelijc wort dat oghe der verstandelheit mitten radi?n, die van my (comen), die die geestelike sonne
  bin, totter kennissen der overhemelscher 11 verborghenre dingen fol. 93".
  opverheven ende nyet overmits enighes sterflijcs leerres, const.
   of cloecheit, die hi daer toe ghedoen can. Daer om keer' di tot
  mynen radi6n ende myn anders ghenen leerre noch anders
  ghenen exemplaer om myne godlike dingen te vememen, mer
  ganc in di selven ende oefen di sterkelijc mitten radien, die di
  van my gegeven sijn godlike dingen te scouwen, want also als
  die redelike geest edelre is dan alle creaturen, die beneden hem
  sijn, also openbaert hoer mijn godlike wijsheit inden gheest ,.
  264
  selve alre edelijcste overmits den ingeseynden radien mijnre
  goetheit. Ten dorden male daer die ewige zonne, die ic biti,
  een fonteyn alles lichts ende alre salicheit ghescouwet werde(t),
  dat ghesciet alst gemoede vanden lichaem ende van alder leden
  bevoelicheit mit mijnre genaden boven der naturen moeghelijcheit tot overhemelschen dingen ghetogen wert ende aldaer my
  van aensicht 'tot aensicht scouwet, van welken gloriosen gesicht
  alle die hemelsche hof vervrouwet wert.
  Overmits der ierster radien, die onder der scrift verborgen
  is, clymmet men op totter berovinge der mynnen, daer die
  ander radie dicwijl rechtevoert navolghet, want hoe dattet ghemoede overmits begerten der mynnen der fonteynen des lichtes
  meer genaket, hoe dattet mit mynen godliken radien crachteliker overmits der meerre naheit vervullet wert, recht alsmen
  . seit, dat vander oprisender dagheraet die lande, die hoer naest
  sijn ierst verlicht ende beschenen werden vander zonnen.
   Overmits der dorder mdi6a begert dat ghemoede mit onver,
  sadeliken verzuchten my geheellijc verenicht te werden ende
  wert van mijnre genaden also mede opgevoert also dat hi meer
  fol. 94r. ghewracht wert dan sijn /I werc is. Ende hem wert van my
  aldus toegesproken: Vrient, clym bet op. Hierom stant mede op
  tot dijnre eningen, die (is) boven dat gemoede ende boven kennissen. A1 daer staet die mynne mede op, daer dat verstant
  nyet af en weet, want natuer ende ghenade werken daer in
  den beghinne te gader, mer namaels wert dat gemoede opwaerts gebracht, want het wert overmits mijnre ghenaden ende
  nyet overmits der naturen opghevoert sonder middel tot smakelijker kennisse der hemelscher dingen, die om hoer onbegripelijcheiden duusternisse gheheyten sijn. A1 des ghelijcs mach
  die kennisse van my, want si om hoerre hoecheit wil boven
  alle kennissen gaet, wael duusternisse heyten 1). Mer du salte
  weten, al ist datmen dese sonderlinge godlike gaven des scouwens, die van mijne genaden coemt ende nyet wt eyghenre
  cloecheit, onder gheen seker regel enniger leringhen besluten of.
  beduden en mach 2), nochtan vijnt men sommige wege ende
  oefeninge, die daertoe helpen ende een bequaem bereydinge
  sijn te vercrigen mit mijnre ghenaden, dat is dat hem die
  mensche meer oefene in ynnighen ghebede van binnen ende
  1) Verg. Joh. Brugman, Dl. I, blz. 279, regel 9 van boven.
  2) Zie Joh. Brugman, Dl. I, blz. 285, Iste alinea.
  265
  mit vuerigen begerten sijn herte opheffet tot mi ende hem
  selven dicwijl offer ende alle sine werken ende hem selven
  verwecke tot mij nre mynnen, dan dat hi ,;ele boeken overlese.
   om curioesheit of om vele te weten, want men sal altoes in
  den lesen meer sueken devotie ende ynnicheit dan const ende
  vele te weten, ende meer pinen tot puerheit ende onverbeeltheit
  des herten te comen dan vele weten te seggen, want ic die dat
  overste goet bin en werde niet dan vanden alre puersten
  ende reynsten ghemoede gescouwet. Ende daerom en machmen
  dat onspre-/Ikelike goet, dat ic bin, met dat onsprekelijc scou- fol. 94'".
  wen. Ende 1) hierom mach dese alre hoechste scouwinghe also
  wael mit mijnre hulpen crigen een puer leye of een arm vrou.
  kijn a.ls een goet meister of clerc, want si meer gelegen is
  inder mynnen ende inder vueriger begerten dan inder const of
  inder letteren. Vele menschen (sijn) vuerich inden lesen ende
  lauwe inden ghebede ende si en merken niet dattet lesen den.
  ghebede sculdich is te dienen ende die begerte van binnen te
  verwecken ende te bereyden, nyet datmen die tijt daer mede
  overbrengen soude. Want alstu leeste, hoorstu van my spreken,
  mer alstu bidste, so houdestu heymelike sprake mit my. Ende
  also vele alset ghenuechliker is ende meerre ende oec sueter
  enen menschen mit sinen gemynden te spreken ende sijn tegenwordicheit te hebben dan van hem te horen spreken, also vele
  is dat gebet voer dat lesen geset, want vuerige begerte ende
  mynne tot my, dat is dat oeghe, daer ic vander mynnender
  '
  zielen my af belye gewont te wesen.
  Die
  
  stemme
  
  der
  
  ynniger
  
  r zielen.
  0 mijn wtvercoren mynlike here, het is zeker een salighe
  ziele te rekenen, die dijn herte mit alsulken begerten doerdringet ende doerschietet mitten scutte der mynnen. 0 goede ihesu,
  het is waerlijc een scerpe ende een crachtighe ende een herde
  geweldige mynne, die dijn mynne also beruert ende beweget.
   Het is waerlijc een grote cracht ende een grote werdicheit
  der mynnen, die dijn godlike mynne ruert ende doerdringet
  recht als een scerpe scutte doer dijn herte. Wat wonder is dat,
  dat dat rijc der hemelen ghewelt lidet als du, heer ende coninc
  1) Het hier volgende tot »letteren" is woordelijkweer te vinden Joh.
  Brugman, Dl. I, blz. 291.
  266
  
  fol.
  ,
  
  der coningen, also groot ghewelt lides ende also ghewont werdes.
  Het en is gheen wonder, dat die mynne wonderlike dingen in
  alien dingen werket, als si alsulke din-1/gen in dinen inresten,
  die hoer scepper biste, werken can. Hierom, mynnende ziel, spaer
  nyet ende en hout nyet op dinen ghemynden mit alsulken scutten
  te schieten der mynliker begerten. Ende en wil in desen oefeningen
  nyet vertragen ende en laet di oec nyet genuegen dinen gemynden eens te wonden, mer wonde hem wonde op wonde daghelijx
  sonder ophouden, want dat oge des verstants scouwet den gemynden ende scheyten van allen creaturen. Mer dat oge der mynnen
  kenten boven alle verstant ende kennisse ende is geheyten die
  alre godlijcste kennisse gods, verlicht vander onbegripeliker
  afgrondiger wijsheit gods. Ende dit oghe, mynlike here, als ic
  van dijnre goetheit versta, is dat di wondet. Mer nu bid ic,
  mijn wtvercoren, dattu my voort gewerdichste te onderwisen
  ende te leren van dijnre scouwinge, want my dijn mynlike
  woorde
  ' smaken boven alle honich of ennighe zueticheit.
  Die
  
  des s mynliken
  stemme
  r zielen
  te
  ynniger
  
  heren
  leren.
   om
  
  der r
  
  Wanc dijn vuerige begerten aensie ende dine mynne tot my,
  soe wil ic di voort die dinghen openbaren ende te kennen
  gheven, hoe mijn wtvercoren brueder hem tot my hebben ende
  dat si al hoer begerte in mi setten. Du salte weten, mijn wtvercoren, dat mijn wtvercoren ende heymelike vriende ende
  die mijn wtvercoren sonen sijn, alles dinghes datmen sien mach,
  verdriet. Si hebben hoer ghemoede opgericht in liemelschen
  dingen ende want in desen nedersten dinge gheen dinc smakelijc en is noch dat si begheren, daerom so tiden si voerwaerts
  fol. 95v. mitter
  hopen totten dingen, diemen /I nyet sien en mach. Ende
  hoe si daer mit meerre begerte aenhangen, hoe dattet hem
  meer ende meer lastelijc is, so wat hem toe lachet in dese werelt,
  want indien dat si versmaden alle verganclike ende eertsche
  dingen, so verhanghen si hem selven mitten begerten in hemelschen dinghen. Ende daerom roepen si mit vuerighen begerten
  ,
  van binnen: mijn ziele hevet een verhangen begert ende mijn
  bene begeren den doot. Dit verhangen der zielen is een wtstreckinge des gemoets in myne overschinende godlike radien ;
  die bene dat sijn die alre stercste crachten des gemoedes als
  scouwende verstant ende die overste begerte, daer die siel
  
  _
  
  267
  
  ,
  
  niet sterkers boven en heeft na minen godliken dinghen te
  stueren. Die doot is een ghescutte of een ontbreken haers
  selves, want so wanneer dat scouwende ghemoede overmits
  den alre puersten begherte tot mijne eninghe opgenomen wort,
  dan ontblijft hi ende ontbrect alle verganclijcheit ende werkelijcheit ende alle cracht des verstaens ende der begerten, want
  in mynen aenscouwen werden alle vergaderinge der inwendiger
  lede ontbonden ende alle die cracht der wtwendiger zinnen
  werden te nyet ende doot. Ende hierom saltu weten dattet
  heytet een doot in mynen wtvercoren te wesen, wanneer tghemoede van alien dinghen scheydet ende hem selven daer na
  gelaten hevet ende dan (mit) my, die die onweselike brudegom bin,
  salichlijk geenicht. Dese doot en vernyetet dijn wesen nyet,
  mer die voncke dijnre overster begerlijcheit wort deelachtich
  mijnre godliker goetheit ende wert onsprekelijc verscheyden
  van alre nederheit ende wort medeformich met my ende overformt boven verstande na dattet di moeghelijc is nader engelen
  wise in mijnre gelijcheit.  te beclagen is, si bespottent in anderen goeden menschen, die mi
  pinen aen te hangen 1). Ende daerom ist dat die weghe van
  '
  Syon heyten te screyen, om datter nyemant en is, die tot der
  hoechtijt des inwendigen levens ende mijnre godscouwinge pijnt
  te comen, want si al wtwaert ghekeert sijn. Ende om dese
  dingen te bet te verstaen saitu weten, dat die begerte der godmynnender zielen dat sijn weghe gheheyten daermen mede
  tot my ende totter hemelscher stat van Ierusalem boven reden.
  ende boven alle verstande doer wandert; dese heyten te screyen
  om datter luttel of nauwe yemant is, die totter hoecheit tidet,
  want beyde die ongeleerde ende die gheleerde mijn rechte
  wijsheit achter rugghe setten ende becommeren hem mit werliken weelden ende mit onnutten questien 2). Ende dat noch meer
  
  1) Men vergelijke Hendrik Mande, blz.81 en 82; Moll,Joh. Brugman,
  Dl. 1, blz. 287.
  2) Men zie voor deze geheele pericope Hendrik ltsande, blz. 65 en
  Bijlage ill, fol. 67v. vlg.
   268
  met tranen des herten te beclagen is, vele gheestelike lude
  ende vernaemde mannen in conste laten achter die warachtighe
  oefeninghe, die inden gheest ende inder waerheit ghelegen is,
  ende becommeren hoer ghemoede met mennigerhande sinliken
  consten ende ghemaecten argumenten of mit anderen wtwendigen onleden recht als mit eenrehande afgodi;n, daer si also
  in verblijnt ende ghevanghen bliven, dat si mit vueriger begerte selden of ummermeer totter rechter hoecheit pinen te
  haesten. Ende daerom ist dat die wege van Syon, dat sijn die
  begerten der godmynnender menschen, wt rechten mededogen
  screyen, want ic en heb die ziele daerom niet gemaect, dat si
  hoer edelheit mit gheleerden consten, die men in scaepsvellen
  scriven mach, vervullen souden, mer daertoe heb icse gemaect,
  dat si mijn tempel souden wesen, opdat ic, die die coninc des
  vreden bin, des hemelschen Ierusalems, overmits mijn godlike
  fol. 96T. wijsheit daerin wonen mocht.
  Want mijn godlike wijsheit
  boven
  allen
  consten
  ende is daeraf ghescheyden
  gaet
  gescapenen
  als die hemel boven der eerden, want die consten der werelt
  leren die meysters, mer dese const leert mijn godlike ingeestinge sonder ennich middel. Mijn godlike wijsheit wert van
  mijnre inlichtinge ende hemelscher indrupinge gheprentet ende
  ghedruct in des menschen herte, mer die ander wijsheit wert
  mit pennen ende mit ijnt ghescreven inden vellen. Mijn godlike wijsheit maect een satheit ende een genuegen, want die
  ziele vijndet my daerin, die hoer god ende hoer scepper bin.
   Hierom mijn wtvercoren, laet alle implicticheit der onnutter
  wijsheit mit alle horen argumenten, ende pijn di mit ontfencter
  mynnen op te clymmen totter fonteynen mijnre godliker wijsheit, want huer smake is ongemeten ende grondeloes ende
  vloyt van binnen wtwert ende doergaet lijf ende ziel na dat
  enes yegelijcs cracht ontfanclijc is totten innersten zinnen, dat
  is een hjflije gevoelen. Dese smaec is so groot, dat der zielen
  dunct, dat hemelrijc ende eertrijc ende alle die daer binnen
  sijn versmelten mochten ende te nyet werden in desen grondelosen smake. Dese weelden ende waellust is boven ende beneden, boven 1) ende buten ende heeft die cracht der zielen te
  mael ontfangen ende doergaen. Ende hierom sijn sommige gheestelike lude zeer ghec, die in corten tiden mochten comen tot
  groten bekennen ende tot mijnre heymeliker vrienscap overmits
  1) Lees: binnen.
  269
  corte nutte oefeninghe der duecht ende der ynnicheit ende der
  puerheit, ende gaen ende becommeren hem ende gheven hem
  tot anderen mynnen 1) vruchtbaren dinghen, die lane ende onnut sijn ende die tot mijnre kennisen 2) waerheit ende tot nersticheit der volcomenheit nyet en leyden, want //also lange fol. 9'1r.
  als si meer staen op die figuren dan op die waerheit .... 3),
  werden si nemmermeer gheestelijc noch en comen totter fonteynen mijns godliken smakes.
  '
  1) Lees: mynder.
  moet
  hier
  worden:
  tot
  gelezen
  2) Waarschijnlijk
  mijnre kennissen
  ende tot kennissen der waerheit.
  3) Hier zijn in het H. S. enkele woorden door vocht verdwenen.
  ..
  