text: Beschreven steen van lsebon Ko])i.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN MALEISCHE INSCRIPTIE IN HET BUITENZORGSCHE.
  DOOR
  
  Prof. Dr. F. [.). K. BOSCH.
  (Met 1 plaat.)
  
  Van het bestaan der bovenbedoelde inscriptie is tot dusver alleen
  melding gemaakt in de Lijst der door den Oudheidkundigen Dienst
  in het eerste en tweede kwartaal van 1923 vervaardigde fotografische
  opnamen (O.V. 1923, p. 18 onder no. 6888), waar 854 (?) als het
  jaartal staat opgegeven. Kon toentertijd niet veel meer dan het chronogram van dezen datum worden gelezen, een hernieuwde bestudeering van het inschrift aan de hand van de papierafdrukken, die
  er later van gemaakt werden, stelde ons in staat ook een gedeelte van
  den overigen tekst te ontcijferen, waarbij echter nog ettelijke onzekere
  punten in de lezing bleven bestaan, waarvan we er eerst onlangs in
  geslaagd zijn de voornaamste, aan het begin en aan het eind van den
  tekst, op te helderen. Hoewel ook nu nog niet alles in het korte inschrift duidelijk is, willen we de publicatie ervan niet uitstellen, te
  minder omdat het hier gaat om een document, dat in historisch opzicht niet van belang ontbloot is te achten.
   De steen waarop de inscriptie is aangebracht werd aan den Oudheidkundigen Dienst gerapporteerd als staande aan den rand van een
  sawah in de desa Kebon Kopi (distr. Leuwiliang, afd. Buitenzorg),
  dichtbij de vindplaats van de bekende Pallawa-inscriptie van koning
  Pürnnawarman. Het is zooals de foto laat zien een onregelmatig
  gevormd rotsblok met glad gebeitelde voorzijde, waarop in drie regels
  staat:
  //Ini saMakalanda rakrvaiï juru panga
  mbat i kawihaji panca pasagi marsa
  ndec,a barpulihkan haji su
  nda//
  De taal van de inscriptie is zooals men ziet het oud-Maleisch.
  Dl. 100.
  4
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SO
  
  EEN MALEISCHE INSCRIPTIE IN HET BUITENZORGSCHE.
  Als de lezing sabdakalanda *) juist is, vat ik sabdakala op als een
  tatpurusa-samenstelling, waarin sabda (eig. „stem") ,,woord", „bevel"
  kan beteekenen, on kala staat voor gakakala of sakakala „gedenkwaardig tijdstip", „gedenkstuk" *), met achtervoeging van het honorifieke prefix van den derden persoon nda^) (voor nda, vgl. sunda
  in rg. 4 voor sunda) en rekking van den voorafgaanden vokaal (vgl.
  inscr. van Talang Toewo pranidhana-nda en inscr. van Gandasoeli
  nama-nda en aya-nda).
  Pangambat van ambat „achtervolgen", „najagen". Juru pangambat
  zou dus z.v.a. „opperjagermeester" kunnen beteekenen.
  De tjandra sengkala bevat kawi haji syn. bhujangga met cijferwaarde 8. Pasagi is ongebruikelijk als cijferwoord, maar kan niet
  anders dan 4 aanduiden. Het jaartal luidt dus 854 of, met de gebruikelijke omzetting der cijfers, 458. Daar dit laatste jaar veel te
  vroeg is voor de gebezigde schriftsoort, het tweede echter daarmede
  goed overeenkomt, is 854 ongetwijfeld de juiste lezing.
   V e r t a l i n g . Dit is het gedenkstuk (houdende) het bevel van den
  Rakryan Juru Pangambat (uitgevaardigd) in (het jaar) 854 (942
  A.D.) en verordineerend, dat de vorst van Sunda in zijn vroegeren
  staat zal worden hersteld.
  A a n t e e k e n i n g e n . Het feit dat het bevelschrift in de Maleische taal is uitgevaardigd laat geen andere conclusie toe dan dat
  Sunda in het midden der 10e eeuw in cultureel en waarschijnlijk
  ook in politiek opzicht aan de macht van het Sumatraansche rijk
  C,rïwijaya is onderworpen geweest. Hiermede wordt dus het vermoeden bevestigd, dat reeds door Krom"*) en laatstelijk ook door
  Moens") aangaande Sunda's afhankelijkheid van Qrïwijaya in dezen
  tijd is uitgesproken. Moens is hierbij uitgegaan van de alleszins aannemelijke gissing, dat het in de annalen der Leang- en Tang-dynastieën genoemde rijk To-lo-mo, dat gezantschappen naar China zond
  in de jaren 528 en 535 en tusschen 666 en 669, hetzelfde is als het
  *) De lezing van de fcrf in sabda° is zeer waarschijnlijk, maar niet geheel
  zeker. In geen geval staat er saka°.
  *) Poerbatjakara, De Batoetoelis bij Buitenzorg, T.B.G. LIX, p. 383. Vgl.
  het begin van deze inscriptie:
  ini sakakala prebu ratu purana . . . . " door
  Poerbatjaraka vertaald: „Dit is het gedenkstuk van koning R. P.".
  ") Coedès, Les inscriptions malaises de Crïvijaya, BEFEO XXX, p. 69.
  •») H. J. G, p. 211.
  •*') Crïvijaya, Yava en Katüha. T.B.G. LXXII. p. 362.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN MALEISCHE TNSCRIPTIE IN HET RL'TTENZORGSCHK.
   51
  
  rijk Taruma van koning Pürnnawarman. In verband met het niet
  meer aan het Chineesche hof verschijnen van deze gezanten na het
  laatstgenoemde jaar acht hij het waarschijnlijk, dat er aan het onafhankelijke bestaan van dit Taruma-Sunda een eind is gekomen en
  wel doordat Crïwijaya, dat, getuige de inscriptie van Kedoekan Boekit
  in 683 Palembang-Malayu veroverde, tezelfder tijd of kort daarna
  zich ook meester heeft gemaakt van het met Palembang saamhoorige
  West-Java. Het spreekt van zelf dat deze gissing thans een stevige
  basis heeft gekregen in wat de Buitenzorgsche inscriptie aan het
  licht heeft gebracht.
  Is inderdaad in het laatste kwart der 7e eeuw Sunda een wingewest
  van Qriwijaya geworden, dan is het ook zeer waarschijnlijk, dat de
  Maleische invloed, die ongeveer een eeuw later aan den dag komt in
  het taaleigen van de inscriptie van Gandasoeli in de Kedoe*), niet
  rechtstreeks van (Jriwijaya afkomstig is geweest, zooals tot dusver
  werd aangenomen, maar zijn uitgangspunt in de Sunda-landen heeft
  gehad. Het blijft dan echter nog een onbeantwoorde vraag, langs
  welke wegen deze invloed Midden-Java heeft bereikt en hoe hij daar
  vasten voet heeft kunnen krijgen en zich handhaven in het centrum
  van het Javaansche rijk, dat door de machtige (Jailendra-vorsten werd
  bestuurd.
   Op de inscriptie van Gandasoeli volgt een periode van anderhalve
  eeuw, waaruit geen enkel spoor van Sumatraanschen invloed op Java
  tot ons is gekomen, waarop dan onverwachts onze inscriptie het korte
  bericht brengt van het terugroepen van den haji Sunda in het jaar
  942. Ook hier staan we weer voor enkele onopgehelderde punten: Slaat dit terugroepen op de restauratie van de dynastie van
  Pürnnawarman, die omstreeks 683 door Criwijaya was verdreven?
  Of is er sprake van een in lateren tijd onttroonden vorst? En welk
  belang kon Crïwijaya er bij hebben, den haji Sunda, wie deze dan ook
  geweest moge zijn, opnieuw met de vorstelijke waardigheid te bekleeden ?
  Een antwoord op deze laatste vraag vinden we wellicht in de omstandigheid, dat de Javaansche vorst Mpu Sindok, die in 929 de regeering had aanvaard, in afwijking van de politiek zijner voorgangers
  alle relaties met Midden-Java had verbroken en zich in het bestuur
  van het rijk uitsluitend tot de Oost-Javaansche gebiedsdeelen bei) OJ.O. III, waarschijnlijk uit dezelfden tijd als Ü.J.O. CV, waarvan het
  jaartal door Goris als 787 is gelezen (T.B.G. LXX, p. 160).
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  52
  
  KEN MALEISCHK INSCRIPT1K IX HKT Bl'ITKXZORCSCHK.
  perkte. In deze wijziging van de politieke situatie kan Qrïwijaya zeer
  wel een aanleiding hebben gevonden om den hiiji Sunda in zijn vroegeren staat te herstellen, hetzij om met hem als dankbaren bondgenoot
  het onbeschermd gelaten Midden-Java te gaan bestoken, hetzij omdat
  men, nu er geen gevaar van een naburig Java meer te duchten viel,
  liet oogenblik gunstig achtte om het tot dusver rechtstreeks gevoerd
  bestuur over Sunda te doen plaats maken voor dat van een vazalonderkoning.
   Hoe dit ook zij, het is o.i. niet twijfelachtig, dat in den koning
  Jayabhüpati, die in het jaar 1030 de inscriptie van Tjibadak uitvaardigde, een afstammeling moet worden gezien van den vorst, die in
  932 op den troon van Sunda werd hersteld. Merkwaardigerwijs is in
  deze inscriptie geen spoor van Maleischen invloed te onderkennen,
  integendeel taal, schrift, koningstitulatuur en inkleeding van het stukzijn zuiver Javaansch van karakter *). hetgeen er op wijst, dat binnen
  een eeuw tijds de cultureele en politieke banden, die nog in 932 tusschen
  Sunda en het overwalsche rijk bestonden, aanzienlijk losser zijn geworden of geheel zijn geslaakt en in de plaats hiervan de Javaansche
  invloed zich krachtig heeft doen gelden. Het ligt voor de hand hierin
  voornamelijk een gevolg te zien van de door koning Dharmawangc,a
  gevoerde „dynamische" politiek, die zich niet alleen met succes rechtstreeks tegen Qrïwijaya keerde (expeditie van 990-992). maar ook in
  andere richting krachtdadig werkzaam was om de Javaansche invloedssfeer te vestigen en uit te breiden.
  Op de bovenbedoelde Javaansche periode in de geschiedenis van
  Sunda is zooals men weet opnieuw een tijdperk van vermeerderden
  Sumatraanschen invloed gevolgd, getuige de mededeeling van Chau
  Ju-kua, die Sunda onder de onderhoorigheden van (^rïwijaya noemt
  (1225), waarna, met nauwlijks een eeuw tusschenruimte, het land
  andermaal, zij het ook wellicht slechts in schijn, de opperhoogheid
  van Java heeft moeten erkennen (Nag.-krt. 42, 2). Ten slotte komt er
  een eind aan al deze wisselingen van souvereiniteit als in het begin
  der 14e eeuw Pajajaran wordt gesticht en hiermede een inheemschSundaasch rijk ontstaat, dat zijn onafhankelijkheid twee eeuwen lang
  ongerept heeft weten te handhaven.
  De algemeene conclusie, die uit het bovenstaande beknopte overzicht te trekken valt, is deze, dat Sunda een zwaren tol heeft moeten
  ') Krom, H.J.G.. p. 260 vljj.
   Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EKN MALK1SCIIK IXSCRII'TIK IX IIKT BUTKXZORUSCIIK.
  53
  
  betalen voor het twijfelachtig voorrecht van gelegen te zijn op het
  grensgebied, waar de machts- en belangensferen van £rïwijaya en
  Java op elkander botsten. Van den langdurigen en verbitterden strijd,
  die door deze rijken werd gevoerd om de hegemonie in den Archipel
  en welke het periodieke opdringen of teruggedrongen worden van
  één der beide met zich bracht, werden de gevolgen uiteraard eerder
  en in concreter vorm gevoeld in dit grensgebied dan elders en zoo is
  het verklaarbaar, dat het land een speelbal geworden is van de
  wisselende oorlogskansen, die het nu eens aan het machtigere £rïwijaya, dan weer aan een overwinnend Java deden toebehooren.
  Intusschen zullen we er ons voor moeten wachten aan de talrijke
  wisselingen van souvereiniteit waaraan Sunda van de 7e tot de 14e
  eeuw,heeft blootgestaan meer dan een oppervlakkige beteekenis toe
  te kennen. Terecht toch is er door Krom op gewezen'), dat het gezag
  van een der groote mogendheden over de bui ten bezittingen in veel
  opzichten slechts beteekent, dat er geen inmenging van een andere
  mogendheid geduld werd en er bij voorkomende gelegenheden schattingen werden opgebracht, maar niet dat de onderhoorigen zelf zoo
  heel veel van het oppergezag bemerkt hebben.
  ') H.J.G.. p. 338.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 12:33:03PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  