text: Kennishiaten en toch Beslissen
  Citation for published version (APA):
  Vrieze, K. (1995). Kennishiaten en toch Beslissen. Universiteit Maastricht.
  https://doi.org/10.26481/spe.19951117kv
  
  Document status and date:
  Published: 17/11/1995
  DOI:
  10.26481/spe.19951117kv
  Document Version:
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Please check the document version of this publication:
  • A submitted manuscript is the version of the article upon submission and before peer-review. There can
  be important differences between the submitted version and the official published version of record.
  People interested in the research are advised to contact the author for the final version of the publication,
  or visit the DOI to the publisher's website.
  • The final author version and the galley proof are versions of the publication after peer review.
  • The final published version features the final layout of the paper including the volume, issue and page
  numbers.
  Link to publication
  
  General rights
  Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright
  owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these
  rights.
  • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.
  • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain
  • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal.
  If the publication is distributed under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license above,
  please follow below link for the End User Agreement:
  www.umlib.nl/taverne-license
  Take down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us at:
  repository@maastrichtuniversity.nl
  providing details and we will investigate your claim.
   Download date: 29 Jun. 2024
  
  /T)£
  
  vf>e>
  
  Kennishiaten en toch Beslissen
  Een pleidooi voor een Macromodel Volksgezondheid
  
  Rede
  Uitgesproken bij de aanvaarding van
  het ambt van hoogleraar in de
  Mathematische Besliskunde aan de
  Rijksuniversiteit Limburg
  op 17 november 1995
  door
  
  Koos Vrieze
  
  Deze rede draag ik op aan
  mijn ouders en mijn broer Harry
  
  ^"^dtsblbfMheek
  
  Rsiksun;y.!V'ïii9it Limbuip
  
  The case for my life, or for that of anyone else who has been a
  mathematician in the same sense in which I have been one, is
  this: that I have added something to knowledge, and helped
  others to add more.
  G.H. Hardy (1877-1947)
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Om in aansluiting op de titel van mijn rede met een flauwe grap
  te beginnen: Pas nu, acht jaar na mijn aantreden als hoogleraar
  aan de RL, heb ik mijn kennishiaten voldoende weten te camou­
  fleren en heb ik de beslissing genomen een oratie te houden.
  f
  
  Mijnheer de Rector Magnificus, Dames en Heren
  
  Voorwoord
  Wat ben ik van plan u in het komende half uur te vertellen. Ik
  hoop u duidelijk te maken op welke manier de Mathematische
  Besliskunde en de Mathematische Besliskundige van essentiële
  waarde zijn ter ondersteuning van besluitvormingsprocessen in
  de Volksgezondheid. De Volksgezondheid, een sector waarin ieder
  jaar weer belangrijke keuzen moeten worden gemaakt en waarbij
  de hoeveelheid kennis, die de beslissingen moeten funderen
  slechts beperkt voorhanden is. Toch moet er beslist worden. Dit
  roept om een instrument dat effecten van relevante beleidsvragen
  kan analyseren. Ik zal dan ook een pleidooi houden voor de ont­
  wikkeling op korte termijn van een Macromodel Volksgezondheid
  l'
  
  dat een dergelijke analysefunctie kan vervullen.
  I
  
  Tevens zal ik pleiten voor gerichter en intensiever onderzoek
  vanuit de integratieve invalshoek. Dit laatste mede om ervoor te
  
  !
  
  zorgen dat ook mijn promovendi een interessante baan vinden.
   3
  
  KENNTSHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Beleidskeuzen in de Volksgezondheid
  Stel u bent minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en u
  krijgt het volgende beslisprobleem voorgelegd. In 1995 is er aan
  totale uitgaven voor de Nederlandse gezondheidszorg een bedrag
  van 60 miljard11 gepland, minister-president Kok vraagt u : mag
  het niet een beetje minder zijn, moeilijke economische tijden,
  enz. En, zegt hij er bij, ik denk niet dat een reductie van 10% ten
  koste van de volksgezondheid hoeft te gaan, als ik zie hoeveel
  onnodige handelingen er in een ziekenhuis plaatsvinden.
  U begint na te denken ondertussen bladerend in het FOZ11, het
  Financieel Overzicht Zorg. Al die getallenreeksen overziend begint
  u zich af te vragen wat de hoogte van de diverse kostenposten in
  de diverse zorgsectoren bepaald heeft. Voor een gedeelte betreft
  dit natuurlijk historische continuïteit, voor een gedeelte mis­
  schien wel handige onderhandelaars. Maar eigenlijk zou het toch
  zo moeten zijn dat de uitgaven in de diverse zorgsectoren gemoti­
  veerd worden op basis van aanwezige zorgvraag, zeg maar gecon­
  cretiseerde zorgbehoefte, in deze sectoren. Aldus doordenkende
  belandt u bij het punt van de werkzaamheid van de zorg. Hoe
  gezonder worden de mensen eigenlijk als gevolg van de medische
  handelingen en hoe efficiënt oefenen de medische beroeps­
  groepen hun vak uit.
  Nu toch het woord gezonder gevallen is. Wat betekent dat eigen­
  lijk? Dat mensen langer leven, of dat hun kwaliteit van leven
  
  4
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  tijdens een chronische ziektefase verbeterd wordt, of dat gemid­
  deld een ziekte pas op latere leeftijd toeslaat.
   Trouwens wat wil die Kok eigenlijk met dat geld dat hij bij mij
  weghaalt? Voor Onderwijs gebruiken of voor Cultuur. Is het niet
  zo dat mensen gezondheid als het belangrijkste aspect van hun
  leven beschouwen en dat er dus eerder meer dan minder geld
  naar Volksgezondheid moet?
  Aldus een eerste analyse van vele vragen. Vragen en antwoorden
  die nauw samenhangen met beleidskeuzen. Er zijn globaal zes
  niveaus binnen de Volksgezondheid te onderscheiden waarop be­
  leid gevormd wordt. Achtereenvolgens zijn dit: het regeringsni­
  veau, niveau Ministerie VWS, niveau zorgsectoren, niveau zorgin­
  stanties, niveau beroepsgroepen, en tenslotte het niveau artsen.
  Deze niveaus zijn onlosmakelijk hiërarchisch met elkaar verbon­
  den en stellen eikaars randvoorwaarden.
  Daarnaast is er nog het aspect van de toekomstgerichtheid van
  ons gezondheidszorgsysteem. Keuzen nu begrenzen de faciliteiten
  in de toekomst.
  Kennis op Volksgezondheidsterrein
  Veel van de bovengenoemde aspecten vragen antwoorden in de
  vorm van kwantificaties. Kwantiflcaties, zeg maar getalsmatige
  uitdrukkingen voor criteria die de essentiële eigenschappen van
  het object van studie tot uitdrukking brengen. Dit veronderstelt
  
  5
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  dat er voldoende kennis te vergaren is over het betreffende do­
  mein. Hoe zit dat op Volksgezondheidsterrein.
   Veel kennis is er aanwezig op het microniveau. Verslaggevingen
  van artsen en specialisten over het effect van hun behandelingen
  zijn talrijk. Echter dit is niet de informatie die de minister van
  VWS nodig heeft. Daar gaat het om geaggregeerde gegevens op
  bevolkingsniveau. Neem een simpel uitgangspunt als jaarlijkse
  kosten van een bepaalde behandeling = totale volume aan be­
  handelingen x kostprijs. Noch het volume is voor de meeste be­
  handelingen goed te achterhalen, en evenmin de kostprijs, dit
  laatste ook al omdat in de gezondheidszorg met tarieven wordt
  gewerkt in plaats van met de werkelijke kosten. Even slecht is
  het gesteld met de kennis over het effect van medische handelin­
  gen. In direkte zin lijken medische handelingen vaak te helpen
  omdat de mensen weer gezond worden, maar waren ze eigenlijk
  nodig? En wat is het effect op de prognose? Ook hier zijn in de
  meeste gevallen alleen gegevens voorhanden op microniveau.
  Zoals reeds gesteld, wat de minister echter nodig heeft is kennis
  en informatie op macroniveau, dat wil zeggen het niveau van de
  Nederlandse bevolking. En dan tevens in onderlinge samenhang.
  Neem bijvoorbeeld de vraag naar vermijdbaarheid van sterfteoorzaken. Stel dat vanaf vandaag niemand meer zou roken. Het
  zou mij tijdens mijn bridgeavonden welkom zijn. Natuurlijk,
  sterfte aan longkanker en hartinfarcten zou drastisch dalen en
  
  6
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  wellicht zouden de mensen gemiddeld ouder worden. Maar daar
  vermoedelijk iedereen ooit overlijdt, zullen er dus vervangende
  doodsoorzaken optreden. Welke medische disciplines zijn hier­
  voor nodig? Wat betekent dit voor de totale uitgaven en voor het
  lijden van zieken? Vele vragen waarin de minister inzicht moet
  hebben om beslissingen te kunnen nemen, die bepalend zijn voor
  de kwaliteit van zorg de komende jaren.
   In Nederland zijn tientallen landelijke registratiesystemen101. De
  onderlinge afstemming is gering. De gegevens worden niet altijd
  met een bepaald doel verzameld. Het is nodig hierin meer een­
  heid aan te brengen. Des te meer om een Macromodel Volksge­
  zondheid met de nodige basisinformatie te vullen. Helaas is het
  zo dat de minister nu maar al te vaak moet laveren in een woud
  van onzekerheden. Ik zou dan ook op deze plaats krachtig willen
  pleiten voor de ontwikkeling van een Macromodel Volksgezond­
  heid dat de minister en met haar de volksvertegenwoordigers kan
  ondersteunen bij het maken van beleidskeuzen. Het is op dit
  punt dat de Mathematische Besliskunde aan bod komt.
  Mathematische Besliskunde
  Mathematische Besliskunde, een vakgebied dat begonnen is in
  het Bawdsey Research Station in Engeland, dat in 1939 de op­
  dracht kreeg te onderzoeken hoe de tijdsduur tussen de eerste
  radarmelding van vijandelijke vliegtuigen en het moment waarop
  de Engelse luchtmacht in actie kwam, kon worden verkort. Het
  7
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  nieuwe vakgebied kreeg de naam Operations Research. In de
  beginjaren concentreerde Operations Research zich in lijn met
  haar origine op het vinden van oplossingen voor praktische pro­
  blemen. Startend in de zestiger jaren is er een periode geweest
  waarin de nadruk lag op de analyse van de wiskundige eigen­
  schappen van al of niet academische probleemsituaties. Vele
  slimme algoritmen zijn er gepubliceerd. Misschien wel meer dan
  er ooit toegepast zullen worden. Ik moet bekennen, ik heb er zelf
  ijverig toe bijgedragen.
   Ik vind het verheugend te constateren dat de laatste jaren de Ma­
  thematische Besliskunde zich weer ontwikkelt zoals de Opera­
  tions Research ooit bedoeld was en dat kemachtig omschreven is
  in het boek van Wagner21, namelijk "The art of making better decisions in a complex and uncertain environment". Dit nu zijn
  precies de kenmerkende aspecten van een Macromodel Volksge­
  zondheid. Hoe kan de Mathematische Besliskunde hier zijn
  waarde bewijzen.
  Mathematische Besliskunde en projectontwikkeling
  In de eerste plaats kan de Mathematische Besliskundige optre­
  den als een soort projectontwikkelaar. Hij kan in overleg met de
  inhoudsdeskundigen structuur aanbrengen in het probleemveld.
  Hij kan de essentiële factoren onderscheiden, hun aandrijvende
  mechanismen ontdekken en de aard van de diverse relaties vast­
  leggen. Dit levert een wiskundig model op, een systeem met ob­
  
  8
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  jecten en relaties tussen de objecten. Het grote probleem en
  daardoor ook het interessante, van wiskundige modellen is dat ze
  abstracties van de werkelijkheid voorstellen. Niet de werkelijk­
  heid zelf, maar iets, gedefinieerd met behulp van abstracte sym­
  bolen, wat zoveel mogelijk de werkelijkheid moet nabootsen. Hier
  komt dan de tweede belangrijke taak van de Mathematische
  Besliskundige. Hij moet uitspraken doen over de mate waarin de
  werkelijkheid en het wiskundig model overeenkomen, en in hoe­
  verre het model adequate antwoorden geeft op gestelde vragen.
  Kortom het proces van ijken en valideren. In dit boelge heb ik
  een lijst van 20 items opgenomen van wat er mis kan gaan tij­
  dens de modelleercyclus.
  (20 mogelijke fouten in de modelcyclus.
  1.
  Vergeten dat modelleren een middel is de werkelijkheid
  beter te begrijpen en geen doel op zich.
  2.
  Modelleren zonder het werkelijke probleem voldoende te
  begrijpen.
  3.
  Vergeten dat een model een abstractie van de werkelijkheid
  is.
  4.
  Correlatie en causaliteit verwarren.
  5.
  Verkeerd wiskundige uitdrukkingen gebruiken.
  6.
   Onvoldoende conceptuele validering.
  7.
  Onvoldoende aandacht voor de veronderstelling waaronder
  het model geldig is.
  9
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  8.
  Niet consistente schattingen gebruiken voor te schatten pa­
  rameters.
  9.
  Nalaten de resultaten te interpreteren in het licht van het
  probleemdomein.
  10.
  Slechte criteria gebruiken voor de praktische validatie.
  11.
  Geloofwaardigheid van resultaten niet bespreken met inhoudsdeskundigen.
  12.
  Geen balans tot stand gebracht tussen conflicterende fou­
  ten.
  13.
  Vergeten dat het erom gaat het eenvoudigste doch adequate
  model te construeren.
  14.
  Verdringen van eigen beperkingen.
  15.
  Onvoldoende experts uit het probleemdomein raadplegen.
  16.
  Vergeten het model goed te documenteren.
  17.
  Onvoldoende analyse van de foutenpropagatie van nume­
  rieke oplosmethoden.
  18.
  Onvoldoende afstemming van detailleringsniveaus bij grote
  projecten met werkdistributie.
  19.
  Een stochastisch model voor een deterministisch probleem
  of een deterministisch model voor een stochastisch pro­
  bleem.
  20.
  Onheldere terugrapportage naar de opdrachtgevers.)
  
  Ik zal ze u nu besparen, maar het validatieproces is het moeilijkste onderdeel van de wiskundige analyse van praktische pro-
  
  10
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  blemen, maar tevens ook het meest verwaarloosde. Al te vaak
  verschijnen er case-studies waarbij de validatie weggemoffeld
  wordt. Maar het valt te verzachten: de gemodelleerde werkelijke
  processen zijn grillig en niet precies bekend. Het vereist kunst­
  grepen hieraan het model te toetsen. Strenge toetseisen leiden tot
  een te ingewikkeld model, niet meer geschikt voor een analyse.
  Anderzijds, soepele toetseisen leiden tot een te simpel model
  waar te weinig essentiële kenmerken van het probleemveld in
  verwerkt zijn. Valideren is het vinden van een trade-off tussen de
  twee.
  De volgende fase is voor de wiskundige de meest eenvoudige,
  namelijk de wiskundige modelanalyse. Het opsporen van de es­
  sentiële wiskundige eigenschappen van het wiskundig model.
  Even kan de wiskundige zich vermaken in zijn ivoren toren.
  Ik zal daar later nog op terugkomen.
   De volgende natuurlijke stap voor de besliskundige is de projec­
  tie van de resultaten van de modelanalyse op het probleemveld.
  Besliskundige technieken en Volksgezondheidsmodellering
  Welke besliskundige technieken zijn dan zoal voorhanden om de
  ontwikkeling van een Macromodel Volksgezondheid vorm te ge­
  ven. In verkorte vorm noem ik:
  1.
  De besliskundige als modelleur, als degene die structuur
  aanbrengt in het domein van de Volksgezondheid. De diver11
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  se beleidsniveaus eenduidig vastlegt, de zorgsectoren afbakend, medische zorg definieert, ziekte en risicogedrag defi­
  nieert en structuur aanbrengt in het vraag-aanbod mecha­
  nisme van de medische markt. Dit alles in een dynamische
  context. Dingen veranderen namelijk voortdurend.
  2.
  Definiëren van de wiskundige relaties tussen de onderdelen.
  Bijvoorbeeld verband risicogedrag en ontstaan ziekte, nut
  van medische handelingen, enz.
  3.
  Implementeren van een simulatiemodel op basis van de
  probleemanalyse. Voor een Macromodel Volksgezondheid
  moet een dergelijke implemtatie mijns inziens plaatsvinden
  op basis van de systeemanalytische benadering. De be­
  schrijving moet op procesniveau plaatsvinden en een me­
  chanistische benadering op basis van causaliteisketens of
  regressie uitdrukkingen voor correlaties is te beperkt.
  4.
  Gebruik van nutsfuncties. Welk belang hechten mensen
  aan gezond of ziek zijn of gradaties van een invaliderende
  ziekte. Ook de afweging naar andere collectieve sectoren
  van de maatschappij kan via nutsfuncties beschreven wor­
  den.
  5.
  Optimalisering van budgetallocaties. Welke verdeling van de
  beschikbare hoeveelheid geld levert de meeste gezondheidswinst op.
  6.
  Speltheorie bij onderhandelingsprocessen en verdeelschema's. In de gezondheidszorg acteren veel belangengroepen
  
  12
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  met niet steeds dezelfde doelstelling. De speltheorie reikt
  methoden aan om zekere uitkomsten van de intermenselijke
  processen te onderbouwen.
  7.
   Gevoeligheidsanalyse en onzekerheidsanalyse als onderdeel
  van de modelanalyse. Veel relaties en parameters zijn niet
  precies bekend. Wat zijn de gevolgen van veranderingen
  hierin op de resultaten?
  
  Een integrale benadering en de toekomstgerichtheid
  Ik kan niet genoeg benadrukken dat een Macromodel Volksge­
  zondheid integraal moet zijn. Integraal in de zin dat naast objec­
  tief waarneembare processen ook subjectieve elementen in inter­
  actieve vorm meegenomen moeten worden. Binnen de Volksge­
  zondheid spelen vele subjectieve elementen een rol. Denk aan
  onderhandelingsprocessen,
  
  emoties
  
  rondom
  
  ziekteprocessen,
  
  carrièreperspectieven van beleidsmakers, relatie patiënt-arts,
  enz. Een Macromodel waarin de sociale interacties niet verwerkt
  zijn, zal niet voldoen. Een belangrijk aspect zijn de zogenaamde
  perspectieven. Als er keuzen gemaakt moeten worden in een
  situatie met veel onbekende factoren, zeg maar onzekerheden,
  zal de keus worden bepaald door het perspectief van de beslisser
  met betrekking tot zijn visie op de maatschappij vorm en op de
  houding en onderlinge verhoudingen van de individuele burgers.
  Bij het RTVM6’ is recentelijk het perspectievenconcept zoals door
  Thompson ontwikkeld in de milieumodellen ingevoerd. Dit hoort
  
  13
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  zeker ook thuis in een macromodel Volksgezondheid. Een eerste
  aanzet tot toepassing van het perspectievenconcept is overigens
  reeds te vinden in de studie van Lapré71 naar de Toekomstige
  Bestuurlijke Ordening in de Gezondheidszorg.
  Toekomstscenario' s
  Het Macromodel Volksgezondheid moet toekomstscenario's kun­
  nen construeren en op hun effecten toetsen ten aanzien van
  medische handelingen, gezondheidseffecten en kosten. Binnen
  Nederland is de nodige expertise opgebouwd ten aanzien van het
  scenariodenken.
  Het was in 1983 dat de toenmalige minister van WVC de Stuur­
  groep Toekomstscenario’s Gezondheidszorg (STG)8) installeerde.
   De belangrijkste doelstelling was een beeld te geven van moge­
  lijke en wenselijke toekomstige ontwikkelingen op het terrein van
  de Volksgezondheid en de gezondheidszorg. De STG heeft deze
  doelstelling trachten te bereiken via het uitzetten van projecten
  in diverse gebieden van de gezondheidszorg. Zo waren er projec­
  ten met betrekking tot Vergrijzing, Medische Technologie, Onge­
  vallen,
  
  Kanker,
  
  Coronaire
  
  Hartziekten91 en
  
  Eerstelijns-Ge-
  
  zondheidszorg.
  Voor het denken over de inrichting van de zorg in Nederland nu
  en in de toekomst zijn deze studies bijzonder belangrijk geweest.
  Om twee redenen zijn de STG-studies mijns inziens minder ge­
  schikt om beleidsbeslissingen te ondersteunen. De eerste betreft
  
  14
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  het feit dat ieder van deze studies zich afspeelt op een deelterrein
  van de gezondheidszorg. Alleen integrale benaderingen zullen het
  gehele veld kunnen overzien.
  De tweede reden van de beperkte bruikbaarheid van de STGstudies betreft het feit dat in de meeste van deze studies er geen
  direkte relaties uitgewerkt zijn tussen de drie-eenheid medische
  activiteiten, gezondheidseffecten en kosten. U zult zich hebben
  gerealiseerd in uw overwegingen met betrekking tot de vraag van
  Kok dat u graag wilt weten hoe duur medische activiteiten zijn en
  wat ze opbrengen aan gezondheidswinst.
  Te vroeg mijns inziens is de STG in haar oorspronkelijke vorm
  opgeheven. Als Stichting bestaat de STG weliswaar nog, maar
  sinds de financiële injecties vanuit het Ministerie van VWS ge­
  minimaliseerd zijn is de armslag te beperkt. Juist nadat de deel­
  studies veel basiskennis en informatie hadden opgeleverd was
  het moment aangebroken tot integratie over te gaan. De STGactiviteiten hebben ervoor gezorgd dat Nederland toonaangevend
  is op het gebied van inzicht in de fundamentele processen rond­
  om het fenomeen ziekte in relatie tot de gezondheidszorg als
  systeem. Het is nu tijd om de opgebouwde expertise verder uit te
  bouwen.
   Dit is des te meer van belang omdat de gestelde vraag van de
  minister-president met betrekking tot bezuinigingen geen on­
  denkbeeldige is. Steeds meer groeit het besef dat de grenzen aan
  de uitgaven in de zorg bereikt zijn. Aan de andere kant ontwik­
  
  15
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  kelt de medische wetenschap zich pijlsnel. Groeit het aantal
  technische mogelijkheden, met name dure en stellen de mensen
  zich steeds krachtiger als kwaliteit eisende consument van zorg­
  aanbod op.
  Een instrument dat toekomstige onzekerheid ten aanzien van
  effecten van beleidskeuzen kan minimaliseren is onmisbaar in
  het licht van deze ontwikkelingen.
  Tot zover mijn beschouwing over de relevantie van de Mathema­
  tische Besliskunde voor een Macromodel Volksgezondheid.
  De Wiskunde
  Laat u niet verleiden door mijn rede van vandaag dat wiskundi­
  gen en wiskunde zich met praktische problemen bezig houden.
  Het tegengestelde is juister. Wiskunde is systematische redene­
  ringen houden binnen abstracte systemen. Startende met een
  aantal axioma’s, de onbewezen of onbewijsbare uitgangspunten,
  gebruik makende van wat toegestane logische redeneringen zijn,
  is de wiskundige op zoek naar steeds nieuwe waarheden binnen
  zijn systeem. Hij noemt dit stellingen. Er komen er per jaar min­
  stens 200.000 stellingen bij. De wiskundige maakt zich geen
  zorgen of deze stellingen in de praktijk bruikbaar zijn en dat is
  maar goed ook, anders was het Andrew Wiles31 recentelijk nooit
  gelukt om de laatste stelling van Fermat te bewijzen, als zijn
  bewijs tenminste klopt.
   16
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Voor de ontwikkeling van de wiskunde is het niet te hopen dat de
  mythe van de directe maatschappelijke relevantie van weten­
  schappelijk onderzoek ook de fundamentele wiskundigen te pak­
  ken zal krijgen. Reeds in diverse wetenschapsgebieden zie je een
  zekere vervlakking van het onderzoek ontstaan. Output gericht,
  snel scoren, publicaties tellen, risico vermijden, defensief publi­
  ceren, vooral motiveren (al of niet kunstmatig) vanuit direkte
  relevantie. Het is een trend die vanaf de zeventiger jaren gaande
  is maar die vooral de afgelopen jaren aangescherpt is door de on­
  duidelijke evaluatiemechanismen. Ook de introductie van de
  onderzoeksscholen heeft geleid tot een versterkte aandacht voor
  het fenomeen impressiemanagement (met dank aan Peter Bras­
  penning voor deze term). De boot mag niet gemist worden.
  Niemand kan tegen evaluatie van onderzoek zijn, maar laat dat
  dan gebeuren aan de hand van wetenschapstak specifieke defi­
  nities van wat goed en gewenst onderzoek is. Ik heb reeds aange­
  geven dat dit voor de wiskunde extra problematisch is daar op
  zijn minst een gedeelte van het onderzoek niet getoetst kan en
  mag worden op direkte maatschappelijke relevantie.
  Kennistechnologie
  Tot slot wil ik nog iets zeggen over de opleiding Kennistechnolo­
  gie. Kennistechnologie41 is een coproduktie van de Rijksuniversi­
  teit Limburg en het Limburgs Universitair Centrum te Diepen­
  beek. De beide eerste jaren vinden grotendeels aan het LUC
  
  17
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  plaats en de jaren 3 en 4 aan de RL. Zoals de naam van de op­
  leiding reeds uitdrukt gaat het bij Kennistechnologie om het in
  technische zin omgaan met kennis, vooral vanuit de vakgebieden
  Informatica en Wiskunde. Voor de Informatica betreft dit de vak­
  ken Kennissystemen, Logische Redeneermechanismen en Me­
  thoden uit de Kunstmatige Intelligentie. Voor de Wiskunde zijn
  dit de Systeemtheorie, Mathematische Besliskunde en Statistiek.
   Tijdens de beide eerste jaren aan het LUC ligt de nadruk logi­
  scherwijs op een aantal fundamentele vakken. Als u er meer van
  wilt weten, raad ik u aan zich in te schrijven, het is een uiter­
  mate boeiende studie. Tot zover niks nieuws. Waarom ik het
  punt onderwijs aanroer komt door de wijze waarop we de studie­
  jaren 3 en 451 gestalte hebben gegeven. We hebben een studiejaar
  opgedeeld in 4 perioden van 10 weken. Per periode richt de stu­
  die zich op een bepaald thema. Dus 4 thema’s per jaar. Studen­
  ten worden opgedeeld in groepjes van 4 a 5 studenten. Per groep
  moeten de studenten gezamelijk een project uitvoeren in zo'n
  periode van 10 weken. Een vaste stafmedewerker staat met raad
  en daad terzijde. Als project moet u bijvoorbeeld denken aan het
  ontwikkelen en implementeren van een Macromodel Volksge­
  zondheid, of aan een model voor de verspreiding van vervuilende
  chemicaliën in de Maas, of aan transportplanning voor de ENCI.
  Het gaat om projecten waar veel kennis een rol speelt en waar de
  genoemde Wiskunde- en Informaticatechnieken "iets” met deze
  kennis doen.
  18
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  De helft van de beschikbare tijd kunnen de studenten aan het
  project besteden, de andere helft zijn er klassieke hoor- en werk­
  colleges die mede ondersteunend zijn voor het project.
  Voor een bèta-opleiding is dit onderwijssysteem uniek in Neder­
  land. Het valt te beschouwen als een variant op het bekende
  Maastrichtse PGO-systeem.
  De verdiensten van ons onderwijssysteem zijn legio.
  Ik noem er slechts vier.
  1.
  Studenten leren tijdens hun studie met praktische proble­
  men om te gaan.
  2.
  Studenten leren gezamelijk aan één project te werken.
  3.
  De voorbeeldfunctie van docenten blijft behouden. Dit is
  vooral van belang voor een op een abstract begrippenkader
  gebaseerd vak als Kennistechnologie.
  4.
   Studenten herkennen het nut van het geleerde door de
  praktische toepassing en zijn daardoor beter gemotiveerd.
  We hebben dit onderwijssysteem een beetje afgekeken van de
  Technische Universiteit van Aalborg in Denemarken waar het in
  alle afdelingen toegepast wordt5’.
  Ik ben ervan overtuigd dat onze onderwijsmethode voor vele zo
  niet alle natuurwetenschappelijke en technische opleidingen een
  goede methode is. Integratief leren denken, beseffen dat sociale
  en mechanistische processen in de praktijk voortdurend samen­
  spelen en weten dat er informatica- en wiskunde technieken
  voorhanden zijn om met kennis te stoeien. Het enige nadeel is
  
  19
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  dat het nogal wat onderwijscapaciteit vraagt. Desondanks zou ik
  de dames en heren studenten willen oproepen actief zoveel mo­
  gelijk kennis te onttrekken aan de docenten. Kennisextractie is
  per slot van rekening een belangrijk onderdeel van de studie.
  Tenslotte
  Aan het eind van deze rede wil ik een aantal personen bedanken
  die een beslissende invloed op mijn leven hebben gehad.
  Ik heb deze rede opgedragen aan mijn helaas te vroeg overleden
  ouders en aan mijn broer Hariy. Pas later ben ik me ervan be­
  wust geworden hoe onze manier van leven, op die kleine boerde­
  rij, voor mij een voorbeeldfunctie vervuld heeft, niet alleen waar­
  den en normen aanreikend maar ook zekerheid en vertrouwen,
  en dit alles onder het credo: "Nait soez'n maor doun".
  Het College van Bestuur wil ik danken voor het vertrouwen in mij
  uitgesproken via de benoeming, destijds.
  Hooggeleerde De Leve, beste Gijs.
  Als hoofd van de Sectie Mathematische Besliskunde van het
  toenmalige Mathematisch Centrum (nu Centrum voor Wiskunde
  en Informatica) heb je de mathematische besliskunde in Neder­
  land vorm gegeven. Op dit moment zijn er minstens 6 hooglera­
  ren op Besliskunde gebied die uit jouw groep voortgekomen zijn.
   20
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Anton en ik zijn er twee van. De wijze waarop jij de onderzoekers
  de mogelijkheid bood zich te ontwikkelen heeft me zeer aange­
  sproken. Ik moet bekennen dat ik tracht je stijl van leiding geven
  over te nemen.
  Hooggeleerde Tijms, beste Henk.
  Als promotor heb je veel voor mij betekend. Jouw oprechtheid en
  no-nonsense stijl hebben bij mij veel waardering geoogst. Ook al
  zien we elkaar de laatste tijd niet meer zo vaak, het contact blijft
  immer op vriendenniveau.
  Hooggeleerde Tijs, beste Stef.
  Als voorvader van speltheoretisch Nederland heb je mij in je
  kielzog meegezogen. Ik ben je daar dankbaar voor en ga er vanuit
  dat we nog in lengte der dagen zullen samenwerken.
  Dames en heren van de Vakgroep Wiskunde.
  Wat de vakgroep bereikt heeft, heb niet ik bereikt maar wij sa­
  men. Veel dank voor de regelmatig onregelmatige inzet.
  Olga en Els.
  Twee verschrikkelijk fijne dochters die immer bereid zijn mij te
  helpen bij de praktijk van de speltheorie.
  21
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Sieneke.
  Ideeën, Inspiratie en Liefde. Meer hoef ik niet.
  Ik heb gezegd.
  22
  
  KENNISHIATEN EN TOCH BESLISSEN
  
  Literatuur
  1)
  
  Financieel Overzicht Zorg 1995, Tweede Kamer, Vergader­
  jaar 1994-1995, 23904 nrs. 1-2
  
  2)
  
  Wagner, H.M., "Principles of Operations Research", 1969,
  Prentice-Hall, Inc.
   3)
  
  Wiles, A., "Modular Elliptic Curves and Fermat's last Theorem", 1995, Annals of Mathematics, 141(3), pp 443-552
  
  4)
  
  Faculteit der Algemene Wetenschappen, Kennistechnologie,
  Studiegids 1995-1996, Rijksuniversiteit Limburg
  
  5)
  
  Perrenet,
  
  J., Weijters, A.,
  
  and Koehorst, A., "A Project
  
  Oriented Curriculum in Knowledge Engineering: The Maas­
  trichts Altemative", 1995, To appear in Proceedings of the
  AISB Workshop on AI Education
  6)
  
  Asselt, M. van, Rotmans, J., "Uncertainty in integrated Assessment Modelling, a cultural perspective-based
  approach", GLOBO, Report Series no. 9, 1995, RIVM
  
  7)
  
  Lapré, R., "Gezondheidszorg Geordend; een kwartet Sce­
  nario’s", 1995, STG-rapport, STG, Zoetermeer
  
  8)
  
  Stuurgroep Toekomstscenario's Gezondheidszorg, Structuur
  en Opdracht, STG, 1987, Van Arkel, Utrecht
  
  9)
  
  Vrieze, O.J., Boas, G.M., Janssen, J.H.A., "Een simulatie­
  model voor toekomstanalyse van coronaire hartziekten",
  STG, 1994, Van Arkel, Utrecht
  
  10) Tellen en meten; een overzicht van landelijke registraties in
  de zorg, 1993, Ministerie van WVC
  
  23.
  