text: Wanneer wij verder zuidwaarts gaan naar de Makassaren en Boeginezen, vinden wij een heel oud bericht omtrent het schommelen,
  waarover de heer R. A. Kern te Leiden mij inlichtte. Hij schrijft:
  „In 't door Matthes in de Boeg. Chrestomatie II opgenomen gedeelte
  van de La Galigo komt op bl. 521 v.v. een beschrijving van de schommelplechtigheid voor. Zij heeft plaats ter gelegenheid van 't feit, dat
  Batara Guru zijn zoon, met instemming van landsgrooten, familie en
  volk, namen geeft. Terwijl de bissu's muziek laten weerklinken en
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  381
  
  gewijde zangen (ada dewata) zingen (niet nader genoemd), wordt
  de zoon, Batara lëttu' bij name, in den uit den Hemel neergelaten
  schommel gezet, 300 zoogmoeders en even zoovele kindermeiden
  stijgen mede in. Aan deze aantallen is geen waarde te hechten. Bij
  elke gelegenheid worden getalien van volgelingen genoemd om van
  te duizelen. Batara lëttu' ligt zeven etmalen in den schommel — ook
  dit is een geijkt getal, al dien tijd gaan de feestelijkheden door, muziek
  en hanengevechten. Dan begeven zich 's morgens na 't opstaan Batara
  Guru en echtgenoote naar den schommel, stappen erin en gaan
  naast Batara lëttu' zitten. Eerst neemt zijn moeder hem op schoot,
  dan zijn vader, onder groote vreugde, die een wensch voor zijn toekomstig heil uitspreekt. Nu verschijnen ook achtereenvolgens familieleden, ambtsdragers en 't volk; vóór den schommel staande bieden
  zij geschenken aan. Deze plechtigheid wordt gevolgd door 't op den
  grond treden van 't wichtje.
   „Van tal van aanzienlijke personaadjen wordt in de La Galigo verteld, dat zij als zeer jonge kinderen, doch niet altijd op denzelfden
  leeftijd aan de schommel-ceremonie worden onderworpen. Daar wordt
  wel eens bij gezegd, dat de schommel heen en weer wordt getrokken;
  ook is er wel eens sprake van bepaalde offerspijzen. De plechtigheid
  wordt niet altijd op dezelfde wijze besproken. Ik herinner mij niet,
  dat de daarbij gezongen litanieën worden aangehaald (zie ook Matthes
  1, 63)".
  Tot zover de heer Kern. Dr. A. A. Cense te Makassar deelt mij
  mede, dat in de oudere Makassaarse literatuur van het plaatsen van
  kinderen op een schommel gewag wordt gemaakt. Het gebruik schijnt
  trouwens nog algemeen te zijn.
  In een mededeeling van een ongenoemden schrijver (Bijdragen,
  dl. 62, 1909, bl. 707—718) lezen wij van Tappalang (Mandar): „Het
  bandanganfeest is bij de kustbewoners niet bekend, doch staat bij de
  Toradjas zeer in aanzien; hoewel niet onbruikbaar voor andere doeleinden is de belofte tot bandangan toch het meest geschikt om zware
  bevallingen tot een goed einde te brengen.
  „De bevolking wordt op de gebruikelijke wijze bijeengeroepen; in
  het huis der jonge moeder wordt een rotan schommel opgehangen,
  waarop zij plaats neemt. Nadat de sanroe bandangan flink is voorgegaan, beginnen eerst de vrouwen en tenslotte ook enkele mannen met
  bladeren van den klapperboom (bij gemis daarvan ook wel van de
  rotanplant) in de hand rond den schommel te menariën. Ook met dit
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  382
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  feest zijn drie dagen en nachten gemoeid, en wordt in de pauzen
  flink gegeten".
   Behalve het rituele schommelen van kleine kinderen hebben feesten waarop dit gedaan wordt plaats na afloop van de oogst. In verschillende van zijn geschriften vermeldt Dr. B. F. Matthes dit gebruik (Matthes 1, 12—13; 2, 348, s.v. todjang; 3, 1; 4, 21; 5, 150).
  Deze mededelingen komen alle op hetzelfde neer en geen is nauwkeurig genoeg om ons een juiste voorstelling van de plechtigheid te
  kunnen maken. Ik geef hier de meest uitvoerige beschrijving; deze
  komt voor in het jaarboekje Celebes van 1865:
  „In oude en soms ook in latere tijden bestond er in Boelo-boelo en
  andere Boegineesche landen aan de hoven een gewoonte om nu en
  dan een schommelfeest te geven (taro-pere); en dat was dan bijna
  de eenige gelegenheid voor de prinsen om kennis met de jonge prinsesjes te maken, dewijl die zich anders bijna nooit lieten zien. Bij
  gelegenheid van dit feest gingen de jeugdige schoonen een voor een
  op de schommel of pere zitten. En wanneer er dan onder de prinsen
  één was, die zich door de bekoorlijkheden van een prinsesje aangetrokken voelde, zoo nam hij zijn bij het heft van de kris ingestoken
  zakdoek, en bond dien van voren aan de schommel vast, als 't ware
  uit vrees, dat het meisje anders onder het schommelen voorover storten en zich bezeeren mocht. Deze teedere bezorgdheid werd dan als
  een soort liefdesverklaring beschouwd, en wanneer de jonge man in
  den smaak viel, door een huwelijk achtervolgd. In tegenwoordige
  dagen treft men dit gebruik ook nog van tijd tot tijd in de gouvernementslanden, bijv. te Bantacng en elders, aan, en wel bij gelegenheid
  van het spinfeest, dat ter eere van de jonge meisjes, die mee hebben
  helpen spinnen, gegeven wordt" (Matthes 5, 150).
   Van een bezoek dat Matthes aan Segeri bracht, vertelt hij o.m.:
  „Het feest van het stampen der jonge padie duurt . . . . drie dagen
  en nachten. Alsdan blijft de hemelsche ploeg (d.i. de ploeg van Poewa
  Longgi, de man, die de eerste padievelden in het land van Segeri heeft
  aangelegd, welk werktuig uit de hemel neergedaald zou zijn) binnen
  de kamer, doch ook deze feestelijkheid heeft ten huize van den Anregoeroe (die de heilige ploeg bewaart) plaats. Bij die gelegenheid moet
  het schommelen een van de voornaamste amusementen der schoone
  sekse van Segeri zijn" (Matthes 4, 21).
  Gaan we nog meer naar het Zuiden, dan vinden wij het schommelen vermeld op het eiland Saleier: „Andere zeer in zwang zijnde
  volksvermaken zijn de spin- en Downloaded
  schommelfeesten.
  Op06/29/2024
  beiden 04:27:17AM
  worden
  from Brill.com
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  Schommelen op Saleicr.
  Foto Dr. C. Kooteboom
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL,
  
  383
  
  tai van huwbarc meisjes genood ifd, waarvan het gevolg is, dat vele
  jongelingen, genoodigd of niet, hunne opwachting komen maken,
  allen in feestgewaad. Gedurende het spinnen worden minneliederen
  gezongen, die doorgaans den grondslag leggen vüüf een aanstaand
  huwelijk. — Hvenzoo bij het schommelen; hel meisje dal doof een
  jongeling geschommeld wordt — toèng- — is doorgaans zijn uitver=
  korene, hetgeen hij haar te kennen geeft door het bewijzen van onnoemelijk kleine belcefdheden" (Engelhard, 313),
  Dr. A. A. Cense te Makassar was zo vriendelijk mij ?,ijn aantekeningen over het schommelen op Zuid-Celebes ter publicatie af te
  staan. Ik Iaat ze hier volgen.
  „In enkele kanipongs van de adatgemcensehappen Scgeri, Ma'rang
  en La'bakkcng (onderafd. Pangkadjene) worden soms schommelfeesten georganiseerd door leden van een bepaald geslacht.
   „Toevallig woonde ik 17 November 1935 in de kampong Laikang
  van de adat-gemeenschap Ma'rang een dergelijk feest bij, dat gegeven
  werd ter gelegenheid van een huwelijk. Van een der familieleden van
  de bruid vernam ik het volgende:
  „Ongeveer zeven generaties geleden woonde in Bone lalc' bata een
  anregoeroe pakkalawing epoe' (hoofd der sirihdoosdragers), genaamd
  La Sëllomo, met zijn vrouw, Inëkki' gchectcn. Toen het huwelijk
  langen tijd kinderloos bleef, deden zij de gelofte, dat zij, als een kind
  zou geboren worden en het zou een jongen zijn, hem op een schommel zouden zetten. Inderdaad ging hun wensch in vervulling: er werd
  een zoon geboren en zij deden hetgeen zij beloofd hadden. Sindsdien
  achten alle nakomelingen van dit echtpaar zich gebonden om eveneens overeenkomstig de gelofte van hun voorouders te handelen. Bij
  elke ceremonieele handeling (gaoe') in het leven der kinderen, bij
  tandenvijlen, besnijdenis en bij huwelijk wordt dè persoon, voor wie
  de plechtigheid geldt, op een schommel gezet. Naar men zeide, zouden
  ongelukken de familie treffen, indien het schommelen werd nagelaten, terwijl overigens de bij rang en stand van de betrokkenen passende gebruiken wel in acht zouden worden genomen. Zoo is het
  makërrë (pëmali) bij de feestloods een statietrap of liever loopplank
  (sapana) aan te brengen, wanneer er niet geschommeld wordt. Omgekeerd mag er niet geschommeld worden, als de sapana is achterwege gelaten, en slechts een gewone trap met treden is gebruikt.
  „Het schommelen heeft plaats vóórdat men met de ceremonieele
  handelingen (tandenvijlen enz.) begint; bij het huwelijksfeest (a'bottingëng) echter wordt het bruidspaar eerst na het ceremonieele bad
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  384
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   op de schommel gezet. De schommel (todjang of pere') wordt op een
  sawah buiten de kampong opgericht. Daartoe zet men twee stevige
  palen (alliri), ongeveer negen meter lang, in den grond, en aan de
  deze palen verbindende dwarsbalk (arasëng) wordt met een paar
  lange touwen het zitplankje (toedangëng) opgehangen. Degene, dis
  daarop plaats neemt, krijgt voor de buik een plankje, wakkang genaamd. Het geheele gevaarte wordt door vier bamboe staken (pattoempa') gestut. Bij den voet van elk dezer pattoempa's vond ik bepaalde bladen en planten in den grond gestoken: bij de linker vóórpattoempa' een jong klapperblad (marasoea) geknipt in reepen, die
  tot twee mandjes waren gevlochten, bij de rechtsche een pinangbloemtros (madjang) ; bij de twee achterste stutten was een klapperbloemtros (tobo kaloekoe) neergezet. Al deze planten waren afkomstig van
  de z.g. warowo oeaë, de pot met water en geneeskrachtige kruiden,
  dat bij 't baden van het bruidspaar wordt gebruikt. Boven in den
  schommel hing nog een antjë' (offermandje) met sirih (ota).
   „Het feest begon met het in optocht naar buiten brengen van bruid
  en bruidegom, die beiden volledig waren uitgedost. Gezeten op de
  schouders van familieleden werden zij gebracht tot bij den schommel,
  waar zij op een matje plaats namen. Naast hen werden door de
  bruidsmoeder (indo' botting), in dit geval een kawe-kawe, een in
  vrouwe nkleeden gestoken mannel ijken doekoen (sanro), nog een
  mandje met magische geneesmiddelen (een z.g. bakoe' pa'boera) en
  een schaaltje met een tjoeriga en een lae-lae neergezet (dit zijn voorwerpen behoorende tot de z.g. pa'doekka setang — duivelbanners —
  zie de afbeelding bij Matthes: Over de Bissoe's etc, plaat I, fig. 6,
  15 en 1). Een oude vrouw zong onderwijl, daarbij telkens de ana'
  bëttjing (ook een duivelbanner) tegen elkaar slaande. Toen nam een
  vrouw gekleed met een doorschijnend baadje (badjoe rawan) op den
  schommel plaats; voordat zij echter ging schommelen, werd eerst nog
  een antjë (offermandje) met allerlei soorten gebak (beppa to-riolo
  „koekjes der voorouders") en vervolgens ook de schommel zelf met
  bloed van een jong haantje besmeerd (ritjera'), waarna de antjë
  boven aan de dwarsbalk werd gehangen.
  „Toen begon het schommelen. Dit ging zóó: twee mannen hielden
  een strak gespannen stuk wit goed (widang) voor de wakkang, trokken dan den schommel achteruit en sprongen vervolgens terzijde, wanneer dan de schommel naar voren kwam, pakten ze vlug de widang
  weer op en gaven ermede weer een zetje tegen de wakkang. Tot
  driemaal toe werd de schommel met deze widang opgezet (rirere),
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   385
  
  vervolgens gebruikte men daarvoor een touw. Vooral wanneer de
  schommel vaart gekregen heeft, is er een groote behendigheid vereischt om te zorgen, dat het touw niet boven of beneden de wakkang
  terecht komt, hetgeen voor de persoon op den schommel zeer pijnlijk
  kan zijn.
  „Na haar nam de bruid samen met een andere vrouw, die haar op
  de schoot hield, plaats op de toedangëng, waarop beiden eenige malen
  zachtjes heen en weer werden geschommeld. Vervolgens werd de
  bruidegom geschommeld, en na hem nog een vrouwelijk familielid.
  „Deze vier personen kregen tijdens het schommelen allen een pakje
  rijst in pisangblad gewikkeld op den schoot; wanneer dit op den grond
  viel, werd 't vlug door de kinderen opgeraapt en opgegeten. Hetzelfde
  geschiedde met den inhoud van de opgehangen antjé', die door het
  schommelen ook op den grond gevallen was.
  „Nog enkele meisjes en vrouwen, allen met een sjaal om 't middel
  gebonden om te voorkomen, dat haar baadje zou opwaaien, kwamen
  vervolgens aan de beurt; echter werd bij 't opzetten van den schommel
  geen widang meer gebruikt.
  „Naar men zegt, wordt soms door jonge mannen, die vues op een
  meisje hebben, ten teeken van hun genegenheid een wit zakdoekje
  voor haar aan de touwen van de schommel gebonden.
  „Tijdens dit schommelen, dat door muziek van twee trommen, een
  pali-pali en een gong werd begeleid, bleven bruid en bruidegom op
  het matje zitten, de bruid zooals betaamt met terneergeslagen oogen.
  „Na afloop werden zij weer op de schouders der familieleden naar
  huis gedragen".
  Dan volgen enkele korte aantekeningen van denzelfden geleerde,
  die hij maakte op een tournee in het gebied van Bonthain en Boeloekoemba:
  „In Bonthain wordt geschommeld na den oogst, ook wel in geval
  van ziekten. Men noemt het schommelen een pa'balle „obat".
   „Tn het Patoentoeng-gebied bij Kadjang kent men hier en daar
  het gebruik om te schommelen tijdens den rijstoogst.
  „In kampong Kompasa', dichtbij Loka, op de zuidelijke helling van
  den Lompobattang, deelde een oude man mij mede, dat in zijn jeugd
  zijn vader eens tijdens een ziekte een gelofte (kana) had afgelegd
  om na genezing een schommelt eest te organiseeren; daarbij had zijn
  vader zelf geschommeld.
  „In Malakadji (in het bergland van Goa, dichtbij Loka) kent men
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  386
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  eveneens schommel feesten bij de inlossing van een gelofte; ook daar
  wordt zulks als pa'balle beschouwd.
  „In de adatgemeenschap Tanaberoe (onderafd. Boeloekoemba)
  wordt in ds ouderwetsche kampong Tarampang nog geschommeld;
  men doet het daar om ziekte af te weren, wanneer het land „bambang"
  (heet) is. De schommelende vrouwen zijn daarbij in feestkleedij gestoken (makelompo).
  „Ook in Bone wordt na den oogst geschommeld".
  Ook de volgende berichten over het schommelen op Boeton en de
  Toekangbesi-eilanden zijn afkomstig van Dr. Cense: „Bij de dichtbij
  de Kraton Bolio wonende Katobengke, en ook in de kampong Bataoega, wordt op groote schommels (Bolio: tea) geschommeld gedurende den tijd tusschen het uittrekken van de oebi uit de tuinen
  (ongeveer Augustus) en het begin van den regentijd. Door de volwassenen wordt vooral 's avonds bij lichte maan geschommeld, door
  de kinderen ook wel overdag.
   „Op het eiland Kaledoepa (bahoorend tot de groep der Toekangbesi-eilanden) is schommelen hèt spel, waarmee jonge mannen en
  meisjes zich gedurende den geheelen drogen tijd vermaken. De schommels (in de taal van Kaledoepa: boënga) zijn opgehangen aan hooge
  stellages. Het opzetten geschiedt door twee mannen, die staande op
  steunsels aan de palen iets boven den grond aangebracht, telkens de
  touwen achteruit trekken".
  De mededelingen uit Soppeng en Enrekang zijn afkomstig van Dr.
  Cense's medewerker, de heer Noeroeddin Daeng Magassing. Ze zijn
  in het Maleis opgesteld, en ik geeft er het belangrijkste uit weer. De
  berichtgever woonde een schommelfeest te Pattodjo, ongeveer 9 K.M.
  van Watasoppeng gelegen, bij. De schommelstelling was gemaakt van
  twee grote kapok-stammen, die naar elkaar overhelden. Vrouwen en
  meisjes werden geschommeld, en uit de omstandigheid, dat dezen
  geen aarzeling of vrees toonden, maakte de heer Noeroeddin op, dat
  ze het schommelen gewend zijn.
  De heer Noeroeddin vertelt dat op 15 Februari 1936 het dorpshoofd van Bila hem geleidde naar de pattoenoengnge ri Mattiropole.
  Pattoenocng is de verbrandplaats, waar de asch van de vroegere vorsten in potten is begraven. Deze plek is vrij klein. Matoa Bila vertelde, dat vroeger de bewoners van Soppeng elk jaar bij duizenden
  hier samenkwamen, na afloop van de rijstoogst; men bracht zijn
  eigen proviand mee. De leden van de Adat kwamen er ook. Daar
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   387
  
  werd een schommel opgericht. Het waren meestal fraai geklede meisjes, die geschommeld werden. Er werd ook met de bal gespeeld en
  gedobbeld. Drie dagen lang duurde het feest. De bissoe (heidense
  priesteressen) brachten offers, en haar leidster, de poeang matoa,
  werd door een geest bezeten. Op de laatste dag ging een als bruid
  uitgedoste maagd op de schommel zitten; zij werd ina todjang „moeder van de schommel" genoemd.
  „Als men met schommelen zal beginnen, wordt eerst rijst van
  vierderlei kleur (wit, zwart, rood en geel) aan de voet van de schommel gelegd; dit heet pattoana; wierook wordt er gebrand, en dan
  wordt een meisje, dat in het wit gekleed is, bewierookt; zij draagt de
  naam van ina todjang „moeder van de schommel". De bissoes dansen
  om de schommel heen; dit heet naaloe' bissoe „door de bissoe vereerd". Daarna wordt de ina todjang door de leidster op de schommel
  gezet, en twee-, driemaal heen en weer geschommeld.waartoe de
  schommel aan een zijden doek getrokken wordt. Als ze van de
  schommel is afgegaan, gaan de andere meisjes er om beurten op
  zitten, en worden door twee mannen zo hoog mogelijk opgegeven;
  dit wordt drie dagen lang gedaan. Op de laatste dag wordt een buffel
  geslacht, waarvan een algemene maaltijd wordt bereid. De ina todjang,
  die als een prinses is uitgedost, wordt dan weer op de schommel
  gezet; zij krijgt dan de naam van pappettoe todjang „de afbreekster
  van de schommel", want als zij van de schommel afgaat, wordt deze
  afgebroken".
  Soms doet iemand de gelofte een schommelfeest te zullen houden.
   Er wordt dan bij de schommel een hut gebouwd. De bissoes doen er
  in optima forma dienst, waarbij mannelijke en vrouwelijke bissoes
  overeind staande hoofddoeken op het hoofd, krissen om de zijde en
  vrouwen-armbanden om de polsen hebben. Als ze de schommel hebben ingewijd, gaan ze in de hut haar litanieën zitten zingen; dit heet
  makkelong dewata.
  In Enrekang heeft het schommelen op dezelfde wijze plaats als in
  Bone; het heet hier mondoa'. Wanneer de palen (meestal pinangbomen) voor de schommel worden geveld, wordt een buffel geslacht.
  Ook hier wordt wel eens de gelofte afgelegd een schommelfeest te
  houden; maar daartoe zijn alleen rijke mensen in staat, die veel
  buffels bezitten. Lieden van adel maken ook een schommelfeest als ze
  er zin in hebben, soms wordt het ook gedaan bij het einde van de
  grote vasten.
  Voordat we Celebes kunnen verlaten, moet ik het schommelen nog
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  388
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  van de Minahassa vermelden. Volgens Graaf land (I, 282) is het een
  dagelijks vermaak; de schommel bestaat uit een touw, waarvan de
  beide uiteinden aan een boomtak worden vastgemaakt. In Tondano
  heet het spel matatingkajong; in Sonder matambereng; elders weer
  anders; zo bij de Tontemboan tatatoejan, ook tatamberenan, patamberenana (Tontemboansch-Nederl. Wdbk., i.v. tajoe en tamberen).
  5c/iOHJ?»f/<?n o/> Borneo.
   Ook onder de verschillende Dajak-volken heeft het schommelen
  plaats bij plechtige gelegenheden. We wenden ons eerst naar Koetei,
  vanwaar we twee berichten over ritueel schommelen hebben. Om met
  het oudste te beginnen, deel ik mee wat Carl Bock (110—111) ons
  daaromtrent vertelt. Deze reiziger beschrijft een feest dat hij bijwoonde, en dat gegeven werd door den Sultan van Koetei. Het zou
  moeten dienen om den duivel te verdrijven. Het terrein van de feestelijkheid was de overdekte hof van het paleis, waarmee vermoedelijk
  bedoeld is wat op Java pendapa heet.
  Van het midden van het dak hing een zware bos gras af, die tot
  aan de grond reikte; daaromheen dansten vier Dajaks die op bizondere wijze uitgedost waren. Wanneer ze moe waren van hun
  ronddraaien, „they sat down on a swinging seat — a long flat board
  with the ends carved to represent the head and the tail of a crocodile
  — that hung from the roof". Toen ze uitgerust waren, liepen ze om
  een soort van altaar, en nadat ze dit enige malen hadden gedaan,
  „they went down on hands and knees making a grunting noise and
  crept around it as if seeking for something". Gevraagd wat dit te
  betekenen had, zei men naar den duivel te zoeken; ze vonden hem
  en joegen hem weg.
   „This episode satisfactorily terminated, three hideous old women,
  dressed in red cloth sarongs, faded from frequent use, were brought
  in with great pomp, carried on the shoulders of Malays, and took
  their seats amidst great silence on the large swinging bench in front
  of the altar. Not a sound escaped the great crowd, who regarded the
  business as most serious. The old women then began to swing themselves", terwijl ze zich met Chinese waaiers koelte toewuifden. Middernacht werden enige schoten uit geweren gelost, waarbij de bevolking kreten uitstootte. Gedurende drie nachten werd dit toneel herhaald. „Besides the three old women there were three younger ones,
  and all the six were furnished with a bow and arrow, at the end of
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  I1KT SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  389
  
  which were fastened from one to six wax lights. These fiery arrows
  were each shot several times against the altar, the lights of course
  being extinguised each time. The object of this was to drive satan
  away".
  Het tweede bericht is van den tocnmaligcn resident van Koetei S.
   W. Tromp (87, 89). In een aantekening op zijn uitgave van de
  Salasila van Koetei vertelt hij iets van de „belijans" of sjamanen der
  Dajaks, waarbij schommelen te pas komt. „Voor de aanroeping hebben de „belijans" een groote bos aren- of pinangbladeren gebonden
  rondom een houten spil, die op een paal kan draaien; dit is hun
  altaar „sending" geheeten.... Somber dreunende loopen ze rond de
  langzaam draaiende „seriding", de eene hand aan de blaren daarvan
  houdende, met de andere hand de kralen hangers (die van hun hoofddoek afhangen) bewegende; zij gaan hiermee voort tot zij de „sangijang" in zich opgenomen hebben. Dan gaan ze zitten op een lange
  plank, aan welker ééne uiteinde een krokodillenkop ruw uitgesneden
  is; deze plank is aan twee touwen opgehangen en de belijans zorgen
  er voor, haar in schommelende beweging te houden".
  Er is nog een offerstelling, glanggang geheten, waarop de sangiangs
  neerdalen om de dewa (vrouwelijke belians) te bezielen, die eveneens op een schommelende plank zitten, die in een slangenkop eindigt.
  Ze schommelen zo lang tot de sangiang in haar is gevaren.
  Opmerking verdient wat de Schrijver erbij voegt, dat de belians in
  de heidense Bahau-streken, waar ze „bëhabei" heten, dit schommelen
  niet kennen.
  Dat schommelen bij verschillende Dajak-stammen tot de onderdelen van een algemene plechtigheid behoort, die tot genezing van
  zieken dient, vinden we uitvoerig meegedeeld door Rev. J. Perham.
  De omstandigheid dat de manang of sjamaan dit doet is van belang,
  en daarom is het nodig, dat ik even aanhaal wat Perham van deze
  mensen zegt (102) : „Women as well as men may become Manangs.
   In former times, I believe, all Manangs on their initiation assumed
  female attire for the rest of their lives; but it is rarely adopted now,
  at least on the coast districts; and I have only met with one such. If
  you asked the reason of this strange custom, the only answer forthcoming is, that the spirits of the deities who first taught Dyaks the
  knowledge of the powers of Manangism, gave them an injunction
  to assume the woman's garb. It will be observed that most of the
  beings mentioned or invoked by Manangs are addressed as „Ini"
  „Grandmother", which perhaps implies that all the special deities of
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  390
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  the Manang world are supposed to he of the female sex, and to be
  consistent with this belief, it might have been deemed necessary for
  the Manang to assume the outward figure and the dress of his goddess". Waarom de tussenpersonen tussen mensen en goden gewoonlijk vrouwen zijn, heb ik voor de Toradjas trachten aan te tonen in
  mijn opstel over het stamfeest (A. C. Kruyt 2). Bij de Dajaks zijn
  het dus oorspronkelijk alleen vrouwen die schommelen.
   Nadat Rev. Perham een beschrijving heeft gegeven van de algemene gang van het belian of de plechtigheid waarbij de manang de
  ziekten verdrijven, geeft hij enige bizonderheden over de „takken",
  die bij dit werk toepassing vinden, want niet elke ziekte wil op dezelfde wijze behandeld zijn. Onder de bizonderheden, dit zijn de handelingen die de manang bij hun werk verrichten, noemt hij op:
  „2. Berua „swinging". The Manang sits in a swing and rocks himself with the idea of knocking or driving away disease" (Perham 97).
  Het berua, zegt de Schrijver erbij, behoort onder de meest toegepaste
  plechtigheden.
  „5. Bepancha „making a pancha". A Pancha is a swing erected on
  the „tanju" or platform in front of the house, and the Manang
  swings in it, as in „Berua", to express the action of „kicking away'"
  the malady. An offering to the spirits is laid on the platform" (Perham 98).
  „9. Betiang Garong „Making a post of or for the Manes". A swing
  is constructed on the roof-ridge of the house, and the Manang performs his swinging there. An offering is also made on the ridge"
  (Perham 98).
  „13. „Ninting Lanjang". Two swings are constructed along the
  whole length of the house, and the swinging farce is gone through in
  another form" (Perham 100).
  Uit deze mededeelingen blijkt duidelijk dat schommelen een belangrijk onderdeel uitmaakt van de plechtigheden der sjamanen, dus de
  lieden die het contact tussen hemel en aarde bewerkstelligen, want de
  belian is in voortdurend verkeer tussen mensen- en godenwereld.
  Ook bij de Malanau-dajaks schommelen de sjamanen veel. Sir
  Spencer St. John, aangehaald door Ling Roth (I, 284), vertelt dat de
  sjamaan zich onder muziek laat schommelen, totdat hij ongevoelig
  van de schommel afvalt. Zo deed ook een oude vrouw, die hierbij het
  medelijden van de goden inriep.
   Maar ook bij andere gelegenheden maken de Malanau-dajaks van
  schommels gebruik. Ling Roth zegt (I, 37) : „Sir Spencer St. John
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  391
  
  says of the Malanau swings: In front of the houses were erected
  swings... One about forty feet in height was fastened to strong
  poles arranged as a triangle, and kept firm in its position by ropes
  like the shrouds of a ship. From the top hung a strong cane rope
  with a large ring or hoop at the end... For the younger children
  smaller ones were erected, and it required courage and skill to play
  on the larger".
   Het is duidelijk dat we hier niet met een sjamanen-plechtigheid te
  doen hebben, en dat allen, groot en klein, zich met schommelen vermaken. Op een andere plaats spreekt Spencer St. John van schommelen in verband met het landbouwfeest. Zo vertelt hij van een feest
  bij de Land-dajaks, dat midden in de oogsttijd valt, en dat vier dagen
  duurt (St. John, 182, 183). Hiervoor is een grote hut buiten het dorp
  opgericht; het terrein wordt verlicht door grote vuren; een offertafel
  is bij de hut gemaakt, en daaromheen dansen enige in feestkleding
  uitgedoste mannen en vrouwen, van wie enkelen brandende kaarsen
  in de hand dragen, anderen houden koperen presenteerbladen vast,
  waarop offers van rijst liggen; weer anderen hebben gesloten manden bij zich, waarvan de inhoud verborgen wordt gehouden voor de
  niet-ingewijden. Van een van de hoge bamboe staken, die zich in de
  hoeken van de offerstelling bevinden, hangt een lange smalle strook
  wit katoen af. Op een gegeven ogenblik lopen ouderen en sjamanen
  op dit katoen af, grijpen er het ondereind van beet, en onder het oorverdovend geluid van trommen en gongs „begin dancing and swaying
  themselves backwards and forwards, and to and fro. An elder springs
  on the altar, and begins violently to shaken the tall bamboos, uttering
  as he does so shouts of triumph, which are responded to by the
  swaying bodies of those below; and amid all this excitement, small
  stones, bunches of hair and grains of rice, fall at the feet of the
  dancers, and are carefully picked up by watchfull attendants. The rice
  is the soul sought for, and the ceremony ends", doordat verscheiden
  sjamanen flauw vallen en door haar jongere zusters worden bijgebracht.
   Een ander bericht over schommelen in verband met de rijstbouw
  bij de Malanau-dajaks hebben we van Sir James Brooke, aangehaald
  door Ling Roth (I, 367—368): „At Mukah as we were passing down
  we saw many swings erected and large numbers congregated them,
  who were swinging and yelling with every demonstration of lighthaertedness and freedom. These swings consist of a stout single rattan
  attached to a high derrick, having guys to keep it from swaying in
  Deel 97
  26
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  392
  
  liÉT SCHOMMELEN IN DË INDIJSCHÉ ARCHIPEL.
  to and fro; the end of the rattan has a loop within a few feet of the
  ground; a ladder is erected at the distance at which the end of the
  rattan describes its circle. A man then takes the loop up the steps,
  places its foot in it, and swings of from the top of the ladder, holding
  by his hands to the rattan. On its returning another man jumps from
  the ladder on the swing, sometimes two at a time; and this goes on
  as ten or twelve swinging together, clinging on by each other's arms
  of legs. While in this position they strike up a monotonous dirge,
  beseeching the spirits for a plentiful harvest of sagu and fruit and a
  successful fishing season. They often get bad falls during the amusement".
   Een ander bericht waarin gesproken wordt van het gebruik van een
  schommel bij een plechtigheid tot genezing van een zieke, vinden we
  bij de Doesoen-dajaks (te Wechel, 46). Eerst doet de balian of
  sjamaan allerlei werk om de ziektegeest te verdrijven, maar in de
  tweede nacht van het feest moet de levensgeest, amiroë, teruggehaald
  worden. Als een luchtgeest hem gevangen houdt, gaat de balian hem
  zoeken met een miniatuur vaartuig-, aan de mast waarvan een houten
  vogel is gehangen; de vogel draagt het schip door de lucht. Een
  hondje van hout, wau-wau, wordt aan de ra van de mast gebonden:
  dit dier voert het schip door het bos. De balian vangt de amiroë dan
  in een kleine doos, en wrijft hem samen met wat olie op een schaaltje.
  Die olie wordt de kranke op het hoofd gestreken, en daarmee komt
  de ziel in hem door de fontenel.
   Dan gaat de schrijver voort: „Halt ein Buschgeist amiroë gefangen,
  so wird ein Brett gebraucht, auf dem eine Schlange gemalt is, wahrend
  vorn ein hólzerner Schlangenkopf angebracht ist. Das Brett heisst
  papan ajon-ajon = Pendel oder Schaukelbrett. Diese papan — mit
  zwei Schnüren an der Decke fest gebunden — wird von der mandong
  (een vrouw, de helpster van de balian, die de geestcntaal welke hij
  spreekt, vertolkt) ins Schaukeln gebracht, nachdem der Balian sich
  darauf niedergesetzt hat; der balian-Geist fangt nun alle verborgenen
  Ecken im Walde zu durchsuchen und durchkriegen an — symbolisch
  durch die gemalte Schlange dargestellt — und bringt amiroë, nachdem er diesen gef unden, auf die oben beschriebene Weise in den Körper zurück". Tafel VII, fig. 21 geeft een afbeelding van de schommelplank. De onderscheiding van bos- en luchtgeesten moeten we niet
  te nauw nemen; in het ene geval wijzen vaartuig en vogel naar de
  luchtgeesten, terwijl de hond aan
  bosgeesten doet denken; in het
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  393
  
  tweede geval brengt de schommel de balian naar het luchtruim, terwijl
  de slang een uitgesproken vorm is voor aard- en boomgeesten.
  Bovenstaand bericht, dat ik aan Dr. W. H. Rassers te danken heb,
  wordt aangevuld door een mededeling over het schommelen bij de
  Malanau-dajaks, waarop Mr. F. D. E. van Ossenbruggen mij opmerkzaam maakte. In het pas verschenen werk van Sir James G.
   Frazer „Aftermath" (bl. 336, 337), een supplement op zijn grote
  werk „The golden Bough" haalt de Schrijver een bericht aan van
  F. B. Mulder en J. Hewitt „Two religious Ceremonies among the
  Milanos of Sarawak" (Journal of the Straits Branch of the Royal
  Asiatic Society, no. 57, January 1911, p. 172—177), waarin verteld
  wordt dat deze Dajaks behalve een schommel ook een boot van acht a
  negen voet lengte gebruiken, die niet touwen aan de zoldering van
  het huis is opgehangen. Wanneer de sjamaan een poos lang heen en
  weer geschommeld heeft onder het zingen van litanieën, wordt de
  patient zelf op de schommel gezet, die door de sjamaan wordt opgegeven. Na hem maken ook andere personen van de gelegenheid gebruik om te schommelen, teneide hierdoor gezond en sterk te worden.
  Als de zieke te zwak is om op de schommel te zitten, wordt hij in de
  boot gelegd, en daarin heen en weer gewiegd. Een ziek kind neemt
  de sjamaan onder het schommelen op de schoot. Als de sjamaan begint te schommelen, doet hij dit langzaam, maar zijn bewegingen
  worden hoe langer hoe sterker en vlugger, en zijn stem wordt hoe
  langer hoe luider, tot hij als waanzinnig wordt. Bij zulk een behandeling krijgt de patient een andere naam, waarmee hij voortaan wordt
  genoemd.
   Aan deze mededelingen omtrent de Dajaks moet ik nog een enkele
  toevoegen, die te eigenaardig is om haar weg te laten. Dr. Rassers
  heeft er mij op gewezen. Ook nu geldt het weer het genezen van een
  kranke; dit gaat gepaard met een plechtigheid, waarvoor de sjamaan
  (hier bij de Maanjan-dajaks wadian geheten) allerlei dingen gereed
  heeft te maken. „Gewöhnlich benutzt er ein kleines Boot, etwa ein
  Fuss lang. Dies hangt er nun in der Türöffnung auf, setzt ein brennendes Wachslicht hinein und schaukelt es hin und her, wahrend er
  daneben sitzt und Zaubersprüche hersagt. Das erste Insekt, das nun
  dem Lichte nahe kommt, Fliege, Mücke oder Kafer, wird von dem
  wadian gegriffen, denn es ist die verlorene Seele. Er tut es in das
  vorhin erwahnte Töpfchen mit Oei, geht damit zu dem Kranken,
  schmiert ihm dem Oei auf den Kopf und sucht so die Seele zurückzubringen" (Sundermann, 467). Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  394
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   Op Sumatra richten wij het eerst de blik naar de Karo-bataks. Van
  het schommelen van dit volk heeft de heer J. H. Neumann mij veel
  merkwaardigs verteld. De Karo-bataks schommelen graag. Dikwijls
  maken kinderen schommels van idjoek-touw of rotan onder de woning
  of de rijstschuur; maar het liefst maakt men hierbij gebruik van de
  luchtwortels van een waringin. Bij veel dorpen staat zulk een boom
  aan de ingang van de nederzetting, zodat men niet ver behoeft te
  gaan om zich te schommelen. Gewoonlijk wordt in het benedeneind
  van een luchtwortel, niet hoog boven de grond, een stuk hout gebonden, en daarop zit of staat de schommelaar met een been of voet
  aan elke zijde van de wortel. Maar men knoopt ook wel twee wortels
  aan elkaar, ongeveer een vadem boven de grond; de onder de knoop
  afhangende stukken worden vaneen verwijderd en daartussen wordt
  een stuk hout vastgemaakt, zoodat men erop kan zitten.
  Tegenwoordig vermaken zich alleen kinderen met schommelen,
  maar volgens veler getuigenis zag men vroeger ook vaak volwassenen
  schommelen, zowel mannen als vrouwen. In de oude tijd moet men
  dikwijls een schommel hebben onderhouden, die aan de waringinboom
  bij de ingang van het dorp was opgehangen. Voorbijgangers, die even
  wilden rusten, konden van de schommel gebruik maken. Ook de bewoners van het doq> schommelden er vaak.
  Er bestaat een verhaal om te verklaren, waarom aan de waringin
  van het dorp een schommel werd gehangen. Er was eens een groot
  vorst; zijn dorp lag tegen de zonsopgang (het Oosten) en heette Negeri
  Poerba. Hoewel zijn rijk groot was, vreesde hij toch andere rijken.
   Hij vreesde dat anderen hem zouden komen belegeren. Hij was ook
  een groot tovenaar, maar hij vertrouwde zijn magische kunsten niet
  geheel. Daarom verzon hij de volgende list, om tegen zijn vijanden op
  zijn hoede te zijn.
  Hij riep zijn onderdanen samen, en beval de Hoofden om mee te
  brengen: loten van arintoehoeng; anderen moesten brengen salaboelan, en lagere hoofden beringin, terwijl de dorpstovenaars djabidjabi moesten aandragen. Al deze woorden zijn de namen van ficussoorten.
  Toen al de volkshoofden bijeen waren, sprak de grote vorst: „De
  naam van dit feest is „het planten van magische woorden", nl. pangoeloebalang, siolang-olang, si rongkang-rangkin, pagar perlindoengan,
  enz. Plant de arintoehoeng en djabi-djabi bij de dorpsingang stroomDownloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  395
  
  afwaarts, en de salaboelan en beringin bij de dorpsingang stroomopwaarts". Hij gaf hun ook toverbrij om samen met de bomen te
  planten.
  Maar de bedoeling van den vorst was om zijn dorp gemakkelijk te
  kunnen bewaken. Want bij de dorpspoort liet de vorst zijn voorvechters verblijven om te waken. Om hen nu niet te laten luieren, beval
  hij ze te gaan schommelen aan de luchtwortels van de geplante bomen.
  „Maar," zei hij, „gij moogt niet juichen bij de plaats van de pangoeloebalang (de steen die op het dorp past), want dan zou hij boos
  worden".
  Maar de vorst bedoelde, dat ze wél schommelen, maar geen leven
  maken mochten, anders zouden ze den vijand niet horen naderen.
  Dit is het verhaal waarom men vroeger bij de dorpsingang steeds
  een schommel had. Het is afkomstig uit Serdang.
  Tegenwoordig kent men geen vaste tijd waarin geschommeld wordt.
   Alleen uit de Goenoeng-goenoeng vernam de heer Neuman het volgende: Als de rijsthalmen gezwollen zijn, maar de aar nog niet te
  voorschijn is gekomen, welk stadium beltek beroe „vrouwenbuik" geheten wordt, spelen de kinderen met de proppenschieter. Dat doet
  men om het uitkomen van de aar te bevorderen. Is dit stadium voorbij,
  dan begint de tijd van het schommelen.
  Evenals bij de Toradjas is ook in de dierenverhalen der Karobataks sprake van een schommel. Als Si Pais, de Pelandoek djinaka
  van dit volk, een kikvors in een strik heen en weer ziet slingeren,
  krijgt hij lust om te gaan schommelen. Hij maakte de kikvors los
  uit de strik, en klemde zichzelf in de lus. Maar toen kon hij er niet
  meer uit. Daarom haalde hij een aap over hem los te maken en zelf
  te gaan hangen.
  Hier volgen enige liedjes die bij het schommelen worden gezongen:
  ze zijn opgetekend en vertaald door den heer Neumann.
  I. Djolë-djolë tjoetjoek,
  rimanna, doea kali.
  koedjolê, reh gedang.
  Belinna, mbelin gia ningkoe,
  siat nge ibas roemah,
  gedang gia ningkoe
  labo tondel langit.
  Kerbak-kerbas, nangkatasak,
  baban koe tiga Nderket.
  Schommelen, schommelen, liefje,
  twee keer schommel ik je, wordt je langer en
  dikker.
  Al zeg ik „groot", je past nog in huis,
  Al zeg ik „lang", je stoot niet tegen de hemel.
  Kerbak-kerbas, de nangka-vrucht is rijp om gebracht te worden naar de markt Nderket (als
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  396
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  de nangka-vrucht rijp is, is ze zacht en moet ze
  dus zacht neergelegd worden; zo ook het kleine
  kind).
   II. Djolë-djolë! Djolë-djolë!
  reh gedang-belinna;
  doea kali koedjolë,
  belinna asa roemah;
  teloe kali koedjolë,
  gadangna asa dalin.
  Gerbas, gerboem! nangka tasak
  bahan koe tiga Nderket.
  Schommelen, schommelen! (bis)
  wordt groter en dikker;
  tweemaal schommel ik je,
  zo groot (hoog) als een huis;
  driemaal schommel ik je,
  zo lang als de weg.
  Gerbas, gerboem! de nangka is rijp om naar de
  markt Nderket gebracht te worden.
  III. Het volgende liedje wordt gezongen terwijl men kinderen bij de armen pakt en
  zo laat schommelen. Bij het laatste woord plaatst men het kind op de schoot van
  de moeder of legt het op de grond.
  Djolë-djolë, gedangna asa dalin,
  belinna asa deleng.
  Mbelin gia ningkoe, siat kentja
  pintoën.
  Gedang gia ningkoe, ola tondel
  langit.
  Kerbak-kerboes, nangka tasak,
  bahan koe tiga. Nggoh!
  
  Schommelen, schommelen, zo lang als de weg,
  zo groot als de berg.
  Al zeg ik „groot" je kunt maar precies door de
  deur.
  Al zeg ik „lang" je mag de hemel niet raken.
  Kerbak, kerboes, enz.
  De berichtgever van den heer Neumann merkte op, dat er een
  betekenis achter deze woorden schuilt. „Gedang la tondel langit,
  belinna siat nge roemah" zou gezegd worden uit vrees, dat het kind
  zal sterven. Want men meent, dat als iemand sterft en verbrand
  wordt, „zijn rook de hemel raakt". En ook: „als iemand sterft, moet
  hij 't huis uit". Om dit te verhoeden, zingt men deze woorden.
   Een merkwaardige manier van schommelen houden de Koeboes in
  de Res. Palembang erop na. Dit gebeurt bij het sluiten van een huwelijk. Wanneer nam. bruid en (of) bruidegom voor de eerste maal
  in 't huwelijk treden, wordt een soort weegschaal opgesteld, waaraan
  aan beide einden een schommel wordt gehangen. Bruid en bruidegom
  gaan elk op een schommel zitten; ze worden niet alleen geschommeld,
  maar ook gewogen. Blijkt de een zwaarder te zijn dan de ander, dan
  wordt op de schaal van de lichtste zoveel lemang (in bamboe gekookte
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  397
  
  rijst) cn andere spijzen gelegd, dat de hefboom in evenwicht is. Onder het wiegen van het bruidspaar worden allerlei zegenwensen voor
  de toekomst uitgesproken. Huwt slechts één van de partijen voor de
  eerste maal, dan wordt deze alleen op de ene schommel gezet, terwijl
  op de andere schaal alleen de genoemde etenswaren worden gelegd,
  zoveel als het gewicht van de gewogen persoon is.
  