text: STATUTEN
  
  DER SUSTEREN REGULARISSEN
  CAPITTELS VAN HOLLANT,
  
  DES
  
  MEDEGEDEELD
  DOOR
  B. J. M. DE BONT.
  Met "Capittel van Hollant" wordt hier bedoeld de conKanunnikken
  van de orde van
  gregatie der Reguliere
  te Delft, welke wel bijna gelijktijdig met
  St. Augustinus
  werd opgericht, doch zich niet met
  die van Windesheim
  haar vereenigde en afzonderlijk bleef bestaan. Bij de congregatie van Delft sloten tal van mannen- en vrouwenkloosters
  in Holland zich aan; en daar bg oprichting dier congregatie
  het klooster Sion te Delft een der voornaamste
  was, zoo
  werd het kapittel daarnaar genoemd.
  Tot de twaalf kloosters, welke in 143'11) bij Sion waren
  aangesloten, behoorde o. a. het St.-Maria-Magdalena-convent
  te Amsterdam 2). Reeds v66r 1411 hadden enkele godvruchtige vrouwen onder bescherming van de H. Maria MagdaW I I I e m die
  lena zich vereenigd in
  B r u y n e R o e 1 o f sin
  soen
  huisinghe,
  gheleghen
  Grqmnesse.
  Z4
  1) Brief van Walraven van Meurs,bisschopvan Utrecht: Bijdr. Gesch.
  Bisd. v. Haarl., Deel XVI, bIz. 59.
  2) Niet te verwarren met het klooster van MariaMagdalenain Bethanien.
  Zie mijn Voormalige Amsterdamsche Vrouwen7cloosters:Bijdr. Gesch.
  Bisd. v. Haarl., Deel XXI, XXII en XXII.
  ,
  
  49
  oerde Sinte Franciscus",
  en toen
  volgden eerst de derde
  en
  meer
  tot
  de
  meer
  kloosteral
  zich
  vijftiende-eeuwsche
  z§
  voelden aangetrokken,
  sloten zij zich aan bij
  hervorming
  het Kapittel van Sion. De statuten 1), welke wij hier laten
  volgen, zijn afkomstig van genoemd klooster, zooals blijkt
  uit het inschrift op de binnenzijde van het voorblad van
  band L i b e r m o n i a 1 i u m sancta
  den perkamenten
  in Amstelredam.
  Marie
  Magdalene
  Het HS., in 8vo, is in Noord-Hollandsch dialect met tal
  en met een zeer duidelijke hand op perkavan afkortingen
  Het bevat 53 bladzijden met ongeveer
  ment geschreven.
   en is in twee deelen verdeeld, voorafschrift
  3200 regels
  De allereerste hoofdletters
  gegaan door een "prologus".
  van de inleiding en het begin van het eerste en tweede
  deel zijn aanmerkelijk grooter dan de overige en in zacht
  blauwe kleur met roode versiering, welke langs de geheele
  linker marge loopt. De hoofdstukken en de eerste letter
  van de kapittels zijn, evenals de aanstrepingen der hoofdis niet gelet; slechts
  letters, in rood. Op de interpunctie
  hier en daar vindt men de gewone punt waar een komma
  moet staan 2).
  uit het midden van het tweede
  Het HS. dagteekent
  kwartaal der gYde eeuw. W'aarschijnlijk is de codex geschreven omtrent 1437 toen het klooster tot het Kapittel
  In 1484 werd het echter bij
  van Sion was toegetreden.
  zooals
  Windesheim
  wij moeten veronderstellen
  ingelijfd,
  uit den brief van Theodericus, prior van het huis der H.
  Maria in Windesheim,
  waarbij hij het convent in alle voorte Windesheim doet deelen 3).
  Fraterhuis
  van
  het
  rechten
  statuten
  De hierna volgende
  zijn niet geheel onbekend;
  is
  uit
  het
  feit, dat vele kloosters,
  hetgeen te verklaren
  1) In mijn bezit. Aangekocht op een veiling bij Fred. Muller en Co.
  2) Voor de interpunctie, het gebruik van hoofdlettersen de samenstelling van enkele van elkander gescheidenof aan elkander gevoegdewoorden, heb ik mij zooveelmogelijk gehouden aan de voorschriften van het
  Historisch Genootschap.
  3) Zie mijn VoormaligeAmsterdamsche Vrouwenkloosters.Deel XXII,
  biz. 249.
  50
  alvorens hun grondwet te maken, eene commissie benoemden die, als leidraad voor de te maken statuten, zich bedienen moest van de oudere en nieuwere reglementen van
  andere reguliere kloosters.
  Prof. Dr. Gal16e heeft twee dergelijke statuten voor
  vrouwenkloosters
  uitgegeven ; een in het latijn, afkomstig
  in
  uit Albergen"
  Overijssel, en een in het 112iddelnederlandsch, af komstig uit "Bethlehem" in den Bangerd buiten
  Hoorn, met een voorwoord van Dr. F. Pijper').
   Eene nauwkeurige
  vergelijking van die statuten met
  doet zien, dat het
  die van het Maria Magdalena-convent
  reglement op enkele plaatsen zeer verschilt
  laatstgenoemde
  met de beide statuten hiervoor genoemd. Klaarblijkelijk is
  uit een
  de grondwet van het Maria Magdalena-klooster
  handschrift
  want
  meermalen
  wordt
  ter
  vertaald,
  latijnsch
  van
  het
  verwezen
  naar
  het
  manuaal
  Kapittel
  bekorting
  zooals "gheteikent is int selve capittel in den latyn".
  Het zoude te veel plaatsruimte
  vragen, indien wij alle
  hier
  zullen
  ons dus beperken
  opsomden. Wij
  verschilpunten
  tot de voornaamste.
  Noch in de statuten van "Albergen", noch in die van
  komt voor "Yan den generael capittel, dat
  ,Bethlehem"
  evenmin
  "Yan die rectoer ende syne
  ,,eerste capittel";
  noch
  den
  na der doot", ,Van die
  doden
  "Yan
  ghesellen";
  enz.
  te
  studeren"
  tyt
  Het eerste Kapittel is vooral daarom merkwaardig omdat het bewijst, dat de statuten zijn die van Sion : "a 11 e
  die
  iaer
  sellen
  rectoren
  der nonnen van
  Sinte
  buten
  aIs die
  Marienpoel2)
  Leyden,
  te samen
  comen
  tot Spon"
  enz.
  prioers
  van Sion verschillen
  In het reglement
  de uren van
  slapen, opstaan en luiden; evenzoo de jaren voor de aanneming der kloosterlingen en die voor stemgerechtigdheid.
  Overeenkomst bestaat evenwel met de statuten van Windes1) Arch. voor ?'I?ederl.Ker7cgesch.,1895, blz. 228 en volg.
  2) Marienpoelbehoorde tot die kloosters, welke in 1437bij het Kapittel
  van Sion waren aangesloten.
  *
  
  51
  heim, daar waar gesproken wordt van de diffinitoren en
  van de donatinnen ;
  terwijl in tegenstelling van die van
  het klooster van Maria Magdalena niet stond
  Bethlehem,
  heren (den
  onder het gezag van "ons(en) ghenedighen
  bisschop) van Utrecht", maar onder dat van het kapittel
  van Sion.
  Ik eindig deze korte inleiding, daar ik vrees misbruik
  te gaan maken van de plaatsruimte, welke mij zoo welwillend wordt verleend.
  _
  Amsterdam,
  
  October
  
  1907.
   Dit is dat prologus van d' statuten der susteren regularissen des capittels van Hollant.
  Die heilighe leraer ende gloriose confessoer Christi Augustyn
  vol des heiligen Gheests, die screef een reghel na(ar) den leven
  der heilighen apostelen, welke hi heeft alsoe mitten soute der
  besceijdenheit ghematicht, dat binae alle menschen, die de werelt
  laten willen ende Christus willen volghen, armen ende ryck,
  cranc ende starc dese reghel houden moghen. Ende so wie die
  minnen ende volghen, die wanderen enen conincliken wech,
  ende wederkeren overmits haerre heiligher leidinghe totten
  gloriosen ende ewighen vaderlande. Hierom ist recht, dat wie
  onder een reghel ende eenre professien loofte te samen verbonden te sijn, ghelycformich in wisen ende seden kersteliker
  religien ghevonden worden, opdat eenheit die men houden sel
  in de herten van binnen mitten bande des vredes voede ende
  toene ghelijcformicheit ghehouden in de zeden van buten. Ende
  opdat men dit gadeliker 1) ende volcomeliker totten love Goods
  ende onsen voertganc houden moghen, so hebben wi die dinghen
  die men doen sel in scrifte gheset ende nae ghelegentheit der
  steden ende ghedaente der personen na rechter bescheydenheit
  ghematicht, opdat die vuerighe hebben dat si begheren, ende
  die traghe of slappe dat si ontsien; oec mede den crancken
  niet en ontbreket, dat si behoeven. Ende desen ghescrifte ende
  1 vo. insettinghe en is nyement gheoerloft yet of te doen of toe, of
  yet te verwandelen, mer mit oetmoedigher eenvoudicheit sel
  elc pinen 1) na(ar) sijn vermoghen dit te volbrenghen. Opdat.
  wi dan der eenheit ende vrede ende salicheit onser husen voersien, so willen wi ende declarieren, dat onse insettinghe of
  '
  statuten niement en verbinden tot enigher sonde, mer tot sulker
  
  1 recto.
  4) Behagelijk, geschikt ook aangenaam.
  2) Zich bealijtigen.
   '
  
  53
  pine 1) ende penitencie als ene yeghelyc van haren oversten
  gheset sel worden; ten waer of yement die niet houden en woude
  uit versmadenisse. Laet ons nochtan wachten over versumelheit
  ende onachsomheit deser heiliger wisen ende ghewoenten, opdat
  wi niet dorre, onbeweghen ende onbevoelic en worden ende
  allenken tot argheren dinghen en dalen. Want dat plech den
  roekelosen toe te comen, als si van versumelheit goeder ghewoenten beghinnen min bedruct te worden. Tot desen sel
  nochtan na(ar) inhout onser privilegien elke priorinne in haren
  convent mit elc van den susteren dies behoeven bi rade ende
  consent des rectoers macht hebben te dispensieren alst haer
  ' tyt sel duncken wesen in dien dinghen die der wisen ende
  seden : van buten ende lichameliker oefeninghe toe behoren.
  Nochtan en sel si niet dispensieren mit dat hele convent haer
  vasten te breken of diergelijc buten consent des rectoers. Si sel
  oec selve die dispensaci ghenieten als die ander susteren. So.
   wie dat behoeftich is stadelic of langhe tijt die strenghicheit
  der ghemeenre insettinghe haer verlicht te worden, die sel
  te kennen gheven haer noetorsticheit 2) bi oerlof des rectoers ende
  der priorinne in den capittel voer die susteren ende also van
  2. der priorinne berm(har)ticheit begheren. Soe wie van den rectoer,
  van der priorinne of enen anderen die enighen dienst heeft yet
  '
  begheert dat haer gheweighert wort, ist dat si daarnae datselve
  van enen anderen eysschet, so en sel sijs niet laten, si en selt
  segghen, dat haer die ander dat weygherde. Die suppriorinne,
  als die priorinne niet bi hant en is, so sel si swaerliker daeran
  comen te dispensieren of yet oerlof te gheven dat men van
  haer begheert. Dit vermanen wi hem allen ende een yghelic
  bisonder, dat si boven alle dinghen pinen minnen ende puerheit des herten overmits goede oefeninghe te vercrighen ende
  haren evemenschen mit gheelre h(ar)ten te doen, dat si wouden
  dat men hem dede. Ende dat si alle haer naersticheit ende
  meninghe daertoe keren, dat si God boven alle dinc minnen ende
  hem overmits scoenheit des inwendighen menschs begheren te
  behaghen; alle ghescepen dinghen om liefte haers brudegoms
  . versmadende ende mit eerwaerdicheit des herten onderdanich
  sijn ende ghelaten onder hare oversten; ende ummer minliken
  wanderen ende ommegaen mit haren susteren ende oec buten
  1) Straffen.
  2) Nooddruft.
  _
  
  ,
  
  54
  tiden des dienst Goods als neerachtige byen vlitich sijn in
  haren hantwerc, opdat si haer broot niet leechlich etende, maer
  hen selve ende die arme menschen mit haren arbeit moghen
  voeden ende dat loon der salicheit dat den arbeiders is ghelovet
  van Christo, den heiligen Wederghever, moghen ontvanghen.
   Hierom hebben wi desen boec mit doersienighen ende ripen
  raden ende wel bedochte ghemoede naerstelic bescreven ende
  2 vo. in tween boeken of distinctien mit capittelen ghedeilt, opdat
  een yghelic te reder vinden en te bet onthouden mach datgheen,
  dat hem toebehoert te doen. Welke kustumen ende observancien alle onse susteren oetmoedelic ende naerstelic pinighen
  sellen te volbrenghen ende te houden als eenrehande penitencie
  die hem gheset is in verlatenis haere sunden, opdat si bi utwisinghe van desen ghescrifte van doechden in doechden voertgaen moghen ende sien mit volhertighe vrolicheit sonder eynde
  God der Goden in Syon. Ende opdat si te vaster ghevesticht
  worden in onser herten, so willen wi dat men se twewerf des
  iaers voer dat convent lesen sal, eens na pinxter ende eens
  na dertienendach.
  Bier beghinnen die capittelen der eerster distinctien.
  Van den generaal capittel i.
  Van die iaerlixe visitacie IJ.
  Van die rectoer ende sijn ghesellen IIJ.
  IIIJ.
  Van die kiesinc der priorinnen
  ende hoe si haer hebben sel nadat
  Van die priorinne
  si ghecoren is v.
  vi.
  Van die suppriorinne
  vu.
  Van die procuratrix
  Van die kelrewaert VIII.
  Van die reventerwaert ix.
  Fan die siecwaert x.
  Van die vesteryewaert xi.
  Van die sacrista XIJ.
  Van die contrix XIIJ.
  Van die (h)ebdomedaria 1) XIIIJ.
  Van den doden na der doot xv.
  1) Wekelij ksch. Bij v. :lijst van werkzaamheden, wat er iedere week
  moet gedaan worden. Rooster.
  -
  
  55
  
  '
  
  Yan die armaria i) xvi.
  Bier beghint die eerste distinctie. Van den Generaal
  capittel, dat eerste capittel.
  3.
   Opdat wi in allen onsen husen na die reghel ende insettinghe des capittels ordinerlic leven moghen, so sellen alle iaer
  op ten derden sonnendach na paeschen die rectoren der nonnen
  van Sinte Marienpoel buten Leyden, als die prioers te samen
  comen tot Syon, of daert die ouste prior om seker saken goetduncken sel, om te verspreken van die ghemeen voertganc
  ende orbaer of andere noetortige saken -die den husen joan.
  onser colligaci aengaen. Elke rectoer sel eer hi utreiset mitten
  capittelaren syns huus van den saken der oerden verspreken
  ende in een cedel teikenen dat oerbaer is int ghemeen vercallet. Oec mede sel hi mit hem brenghen die namen der professider susteren, vaders ende moeders, susters ende broeders
  ende die mit hem wonen; die binnen siaers sijn ghesturven.
  Des manedaghes als men dat capittel beghinnet sel men in
  allen husen onser cloesteren devotelic misse singhen van den
  heilighen Gheest, opdat hi der vaders herten ingheven wie dat
  dient ter eeren Goods ende salicheit der zielen. Oec sellen die
  susteren dan lesen der heilighen Gheest getiden. Die saken des
  capittels sellen gheeyndet worden doer die ousten prior mitten
  diffinitoers. Sie sellen oec in allen husen visitierres scicken te
  voersien dat een prior of twee mit een rectoer visitieren sellen
  die susteren ende dat si malcander in een iaer niet en visitieren.
  Datter in den capittel ghesloten is mit die namen der doden
  sel die rectoer te huus brenghen, ende dat voer die susteren
  dient sel hi hem int ghemeen laten lesen.
  3 vo.
  Ende so wat cost daervoer den ghemenen eerbaer ghedaen
  wort, sel een yghelic voer hem betalen eer hi van daen sceidet.
   Ist dat enich huus der susteren tusschen tiden enighe saec')
  heeft, dat sel die rectoer des huus den ousten prior laten
  weten, welke hi doer hem selven of mit sinen ghecoren broeders
  eynden mach. Ten waer of die sake groot waer, so soude hi
  die diffinitores of sommighe van den vaderen te samen roepen,
  ende soe die saec eynden ende den generael capittel oft noot-
  
  1) Kast in 't algemeen. Hier de zuster die het opzicht heeft over de
  boekenkast.
  ,
  2) Geding.
  ..
  56
  waer daerof reden gheven. Deze cost die hier van ghedaen
  wort, sel dat huus betalen die die sake haer is.
  Gheen huus ons capittels en is gheoerloft voertan te ontfaen
  enighe persone van anderen husen ons capittels sonder oerlof
  des generaals capittels, ten waer dat die ouste prior of die
  visitierers bi sijn consent enighe persoen verseynde in een ander
  haus om penitenci te doen. Ende dan sel dat huus, daer die
  persoen utghenomen wort, des persoens cost betalen na(ar)
  goetduncke des generaels capittels. Oec en moeten gheen broederhuus noch susterhuus enighe proveniers annemen sonder
  oerlof des generaels capittels. Ende alle die prioers, rectoers,
  priorinnen, bro(e)deren ende susteren sellen ghehouden wesen
  alle die insettinghe des generaels capittels sonder wederspreken
  vast ende trouwelike houden.
  Van die iaerlixe visitaci IJ capittel.
  In den name der heiligher ende onversceydenre Drievoudicheit sel men alle iaer eens te minsten om die heilighe devoci
  in onsen husen te bet staende te houden elc huus visitieren.
   Die vaders sellen altoes visitieren die van onsen generael capittel
  4. alle iaer dier toe gheschict worden. Men sal alre eerst eer men die
  visitaci beghint spreken mitten rectoer der susteren des convents
  dat men visitieren sel ende ondervraghen hem van die staet
  des convents, van ghesachtheit ende vrede der personen; hoe
  dat si hem hebben in alle observancien ende costumen der
  oerden; dermede van den broeders die mit hem wonen, ende
  ontfanghen daerof sijn bevoelen ende hoeneer hi aldus ghedaen
  heeft ende alle die nonnen des huus dat men visitieren sel
  vergadert sijn ende ootmoedelic ghevisitiert te wesen op haer
  knyen begheert hebben, sel men lesen, als men int generael
  capittel doet Ad te levavi; Gloria Patri; Sicut erat; Kiriel (sic);
  Christiel (sic) Kiriel (sic) 1) ; Pater noster; Et ne nos; Salvas
  fac ancillas tuas; Deus meus sperantes in te; Mitte nobis
  auxilium de sancto et de Syon tuere nos; Domine Deus virtutum converte nos et ostende faciem tuam et salvi erimus; Domine exaudi; Dominus vobiscum; Oremus: Deus qui corda
  fidelium Sancti Spiritus illustratione docuisti, da nobis in eodem
  Spiritu recta sapere et de eius semper consolatione gaudere;
  Pretende Domine fidelibus tuis dexteram celestis auxilii, ut et
  te toto corde perquirant et quae digne postulant assequantur;
  1) Kyrie Elyson; Christe Eleyson.
  _
  
  ]
  
  57
  Actiones nostras quaesumus Domine et aspirando preveni et
  adiuvando prosequere ut cuncta nostra operacio et a te semper
  incipiat et per te coepta finiatur. Per Christum Dominum.
   Ende alsdan een vermaninghe der deuchden ist dattet so dient
  gheschict is. Ende als si hem die manier van d' visitacien
  onderseit ende ghelesen hebben, so sellen si hem ghebieden
  4 vo. van Goodsweghen ende van des ghemeens capittelsweghen, dat
  ean ygelic segge van der priorinne, van malcander ende van
  allen die staet des huus daer he ghevraghet wort ende hem
  wroeghens 1) of beterinc waerdich dunct. En in gheenrewijs
  noch om lief, noch om leet, noch om vrese wille of enighe
  oersake die waerheit en verswighe, opdat die huse in doechden
  ende in devocie te bet staende moghen bliven: Desghelijc sellen
  oec die rectoer ende daeran die priorinne bi ghehoersamheit
  ghebieden. Men selre nauwe toesien, dat men nyement geen
  scout op en legghe die men niet claerlic proeven en mach.
  Ende so wat eens in den capittel ghecorrighiert is, dat en sal
  men die visitierres niet aenbrenghen. Die visitierres sellen hem
  oec wachten dat si elken gheest niet lichtelic en gheloven ende
  niement ut quaden vermoeden en oerdelen. Als hem aldus gheboden is, ende die caert der laetster vicitacien in teghenwoerdicheit alle der nonnen ghelesen is, gaen die susteren van daen
  ende men beghint se dan bisonder te horen voer een veynster
  mit tralien ende mit een cleet. Eerst vernemen si of die prorinne om sorghe der vicitacien mitten personen des huus enich
  heymelic verbant ghemaect heeft om enighe dinghen te verberghen
  ende is dat soe, soe sel men den susteren dat verbant ofnemen
  en die priorinne sel men swaerlic corrigieren. Si sellen naerstelic
  '
  ondervraghen of die voergaende visitacie wel waerghenomen is,
  ende die si daer gebreclic in vinden, si si overste of ondersaet,
  '
  als dieghene die onghehoersamich sijn, penitencie setten.
  5.
   Si sellen oec mit naersticheit vernemen, niet anghesien enighe
  '
  gunst, die in een verderfnis der religien ghetoent wort, van
  versumenisse der priorinne of si die ghebreken die si an die
  susteren mercket of hoert sonder utneminc der personen wel
  corrigiert; of si die personen des huus goede exempel voerdraecht ; of si die observancien des capittels wel doet houden;
  of si yet roekeloes is in haerre wanderinghen; of si yet sinlic
  of waerlic is; of si anderen devoten menschen in rechter cari1) Wroeging.
  58
  taten daer sijs behoeven bistaet; of si mitten personen des huus
  ende mit waerliken menschen bequaemlike wanderen can in
  rechter vreedsamheit. Si sellen oec vernemen of dat ghemeen
  convent wel tevreden is; of si minlic onder malcander wanderen,
  ende ist dat si daer onvrede vinden, so sellen si die sake mit
  alre naersticheit ondertasten en die sculdighe swaerlic corrigieren.
  Voert sellen si vernemen of die personen des huus haer reghel
  houden ; of si na den statuten ende observancien der oerde leven;
  in niet eighens te hebben; in silenci te houden; in zuverheit,
  in ghehoersamheit des rectoers ende der priorinnen ende in
  onderlinghe reverencie ; in te comen te kercken ; in te doen den
  dienst Goids ; in abstinencien of si yet heymelic te samen
  spreken, of si vlitich sijn in de ghemenen arbeit ende haren
  hantwerc. Of si yet curioes sijn in haren habyt ; of si murmuraci ende afterspraec scuwen; of si looflic haer scult in den
  capittel beliden; of si die ghebreken ghenoech vermanen; of si
  5 vo. sijn oetmoedich in berispinghe ende beweechlic in correctien.
   Die visitierres behoeven hem seer nauwe te wachten, dat si niet
  lichtelic elken gheest 1) en gheloven ende sonderlinc denghenen
  diet scoon utsetten konnen ende wijs sijn in haren oghen. Voert
  om te weten die staet der tijtliker dinghen, sel men ondersoeken
  oft huus beswaert is mit sculde ende hoevele; niet nochtan
  wien si sonderlinc sculdich sijn, noch of si yemants dinghen
  op ghelove hebben ghenomen te houden ende hoeveel. Ende
  ist dattet convent met enighe sculde bezwaert is sonder enighe
  redelike saken, die den rectoer ende die priorinne of die procuratrix ontsculdighen, dat sel billics haer scout wesen. Van alle
  dese dinghen voernoemt sel men alle die capittularen mit besceydenheit ondersoeken. Voert sel men vander priorinne ende
  van vier of vijf van de outsten susteren vernemen hoe hem
  dat ghemeen convent beloeft ende tevreden is van binnen ende
  van buten; van den wisinghe 2) ende wanderinghe haers rectoers.
  Ende vernemen si yet dat beteringhe waerdich is, dat sellen si
  hem alleen bisonder vermanen ende voersien mit naersticheit
  dattet ghebetert worden. Oec sellen si ondersoeken van wanderinghe ende vrede der broederen ende ander die mitten rectoer
  wonen. Si sellen oec naerstelic ondersoeken of dat slot wel
  bewaert wort, ende is daer ghebrec in, dat sellen si sonder
  1) Verhaal, geschiedenis.
  2) Aanwijzingen.
  -_
  
  59
  utnemen der personen zwaerlike corrigieren. Het is te weten,
  dat die visitierres in den husen die si visitieren volle macht
  hebben die ghebreken te corrigieren.
  6.
   Alsdan alle die susteren des huus vergadert sijn so doet men
  die relaci eerst den donaten 1), dan den conversinnen 2), daerna
  den novicien, daerna den nonnen die gheen capittelares en sijn,
  ten laesten den capittularen. Ende als die priorinne Venie bidt
  om haire reverencie, - staet dat convent op, thent 3) die visitierres
  haer hieten opstaen. Ende dan op haer knyen staende bidt si
  absolva van haren dienst, desghelijc mede die suppriorinnen. Mer alle
  die ander officialen en sellen dese tijt om gheen absolva bidden.
  Die visitierres sellen hem wachten, dat si die ghebreken des huus
  dat si visitieren nyement en vertellen dan die ouste prior of
  in den generaal capittel of des te doen waer. Die broeders die
  mitten rectoer wonen die sel men buten den slote mitten rectoer
  visitieren. Na der visitacien sellen die visitierres die merckelicste ghebreke in een cart 4) bescriven ende daer laten, ende
  die sel men alle iaer vierwerf lesen. Eerst na die visitacie in.
   teghewoerdicheit alle der susteren als dat dient op sinte IansEvangelistendach, opten manendach na paesschen ende in der
  naester visitaci. Voert sellen die visitierres haren dienst trouweliken doen, ende sonder merkelike saken niet langher bliven in
  den huysen die si visitieren. Si sellen oec daer toesien dat si
  behoudelic disciplijn ende correctie der oerden meerre vrede in
  den husen afterlaten dan si daer vonden. Ende in gheenre
  [achter "gheenre" staat in margine h u c usque que legatur] wijs
  en moeten si van den huysen die si visitieren enighe gave of
  cleynode of enighe dinghen cleyn of groot ut oersaec der visi6 vo, tacien eysschen of ontfanghen of yement van harentweghen. Voer
  so wat redelike cost, dat die visitierres segghen dat si om der
  huysen willen die si visitieren ghedaan hebben of doen sellen,
  dat sel elke huse na dattet hende of verre gheleghen is sijn
  aendeel betalen.
  Van die rectoer ende sijn ghesellen ar (cappittel) 5).
  1) Kostgangers. Zij deden niet de groote beloften maar moesten de
  gewone regels volgen.
  2) Werkzusters.
  3) Totdat.
  4) Blad papier.
  5) Dit kapitel komt noch in het hs. van ,Betlehem", noch in dat van
  ,Albergen" voor.
  60
  Alst noot is enighe husen een rectoer te ordineren, so sel die
  oversten prior ontbieden die diffinitoers van dien iaer. Voer den
  sommighen nochtan mach hi enighe ander vaderen ontbieden
  ende doen alst gheteikent is int selve capittel van den rectoer
  in den latyn.
  Van die kiesinghe der priorinne nii capittel.
   Die kiesinghe der priorinne, alst van node sel wesen, sel
  in allen formen ende manieren gheschien na den gheesteliken
  rechte in vasten, ghebeden ende ander hantieringhe alst in den
  selven capittel in den latijn gheteikent staet. Ende als alle die
  manier van kyesinghe, inleydinghe ende confirmacie mitten
  ghebeden is geschiet, so comen al die susteren weder in die
  camer ende vernyewen haer obedienci den ghecoren priorinne
  in teghenwoerdicheit der visitierres ende des rectoers. Ende als
  si seit tot een ygheliken, beghinende van den outsten; love
  ghi ghehoersamheit na sinte Augustyns reghel? antwoert si:
  7. Ic love dat. Mer die donaten loven simpel ghehoersamheit. Als
  dit ghedaan is, staet die priorinne op ende knyelende voer den
  rectoer lovet si hem ghehoersamheit voer haer ende voer haer
  huus in deser forme: Ic suster N love ghehoersamheit u vader
  rectoer van desen onsen huse ut beveel onses generaels capittels
  voer mi ende voer desen huse. Desghelijc sel si mede doen als
  men enen nyewen rectoer inleydet in teghenwoerdicheit der
  vaderen ende alle des convents. Alle dien dach sellen die susteren overbrenghen mit vrolicheit en si sellen tweewerf eten,
  ten waer een botvast 1) ingheset van der heiligher kercken 2).
  Van dien daghe voert sijn alle die susteren sculdich der priorinne ghehoersam te wesen als haer moeder, gheliker wijs als
  si ghehouden sijn haren rectoer ghehoersam te wesen als goede
  kind(eren) Goods haren gheesteliken vader. Die priorinne, die
  nyewe ghecoren is, sel haer professi mit enen openen brief,
  bezeghelt met haer dienstzeghel, den naesten generael capittel
  doen in desen formen: Ic suster N. 3).
   Hierom ist dat men buten consent des generaels capittels of
  des ousten prioers der visitierres ende des meesten deels alle
  der nonnen die priorinne van haren dienst niet setten en seL
  Ist dat enighe priorinnen, die ghecoren is, in een ander huus
  1) Bot = geboden. Hier dus een geboden vastendag.
  2) Hierna een drietal regels in het Hs. opengelaten.
  3) In het Hs. twee regels opengelaten.
  'I.
  -
  
  '
  
  -
  
  61
  enighe erfnisse of besterfnisse aancoemt, die wijl dat si daer
  is, dat sel gaen totten huse daer si professijt is.
  Yan die priorinne ende hoe si haer hebben sel nae dat si
  ghecoren is. Dat vij fte capittel.
  Naedat die priorinne gecoren is en van die susteren ontvan7 vO. ghen, sel si voertan van hem allen in eeren ende reverencie
  ghehouden worden, soedat een yghelic voer haer ghaende een
  weynich haer toe nighen sel. In wat stede enighe susteren sitten
  buten den convent, utghenomen die werchuse, ist dat die priorinne daer coemt, so sellen si opstaen ende_ niet weder sitten,
  thent si sittet of die andere niet sitten; mer gaet si voer hem,
  so sellen si opstaen ende haer toe nighen ende staende bliven
  thent si voerbi ghegaen is. Gaet si midden doert convent, hetsi
  int choer of in den reventer so sellen si alleen een luttel nyghen.
   In den capittel, als si gaet int middel van den convent, daer
  sellen si opstaen ende staende bliven thent si sittet. Soe wat
  suster haer als si sittet een boec of wat anders voerleit of ghevet,
  die sel haer nighen. Die susteren sellen daertoe sien dat si
  bovenal voer haer in allen haren habijt ende zeden hem stichtelick
  hebben, noch teghens haer en murmureren opdat si van God
  niet gheslaghen en worden als Oza, die die arck des Heren
  rechten woude; of mit Maria Moyses suster ende mitten kinderen
  van Israhel die teghens Moyses murmureerden. Ende soe wie
  van haer berispet wort, sel vluchts oetmoedelic op haer knyen
  verghiffenis bidden. Wederomme sel die priorinne hem alien
  een spieghel ende een exempel der zedicheit wesen. Haer cledinghe ende beddinghe ende sel noch in verve, noch in costelicheit, noch in ghedaente verscelen van den habijt der ander
  susteren. Si sel pinen 1) haer medesusteren te regeeren in vrede
  ende eendrachticheit. Si sel onrustighe berispen; die cleyn8. moedighe troosten, ende verduldich wesen tot hem allen ende
  dat boven haer craften is sel si den rectoer andraghen dat te
  corrigieren ende alle dinc bi sinen rade sacken (sic) 2) ende
  ordinieren. Si sel pinen te wesen in den choer onder die ghetiden, ende dat capittel der ghebreken te minesten eens ter
  weke des vridaghes te houden en sel si niet laten. Si bewaert
  in den choer haer weke gelike die ander ende si hout die eerste
  stede in den rechter choer. In die meerre dubbelde hoochtiden
  1) Zich bevlijtigen.
  2) Waarschijnlijk nsachen" = in orde brengen, bezorgen.
   ,
  
  62
  ende daer boven doet si alle den dienst, utghenomen die metten
  ende beide die vesperen, die die rectoer bewaert. In die prijm
  ende compleet seit si Confiteor ende nae die ghetide Fidelium
  ende Adjutorium ende nae die compleet gheeft si die benedictie.
   Nae compleet sel si pinen silencium te houden. Want haer niet
  en betaemt als ander susteren tot swighen ende rust hem
  gheven, dat si haer keren sel tot ydele callinghen. Si sel daer
  oec toesien dat si niet lichtelic en spreken in steden die ordiniert sijn te swighen. In den reventer sel si mitten anderen
  susteren, ende als die andere eten en daer mitten ouden susteren
  bi die scelle sitten, ten waer dat haer crancheit of siecte anders
  eysschede. Der priorinnen behoert die weldaden ende aelmissen
  den convents te kundighen ende ghebeden te bevelen. Haer
  behoert oec die dwalinghen der susteren die lesen in den choer
  of in den reventer of oec in den capittel te corrigieren, of dat
  enen anderen te bevelen. Die priorinnen ende rectoer, ghemeen
  8 vo. of bisonder, ende sellen niement ontvanghen ter oerden, noch
  enighe brieve onder des convents name beseghelen of enich
  lant of erve boven tien iaer verhueren, of dat convent tot
  enighe ewighe laste brenghen buten consent der capittularen,
  welke behalve die rectoer ende die priorinne twintich wesen
  sellen, mit welcken twintich si altoes des convents saken, aenneminge des person.en, vercopinc of vervreemdinc der landen
  of erven, of daer men des convents seghel toe behoeft mede
  sluten sellen. In andere daghelixe saken moghen si tevreden
  wesen met die suppriorinne ende die procuratrix. Si sellen
  nochtan wachten, dat si mit costelicheit des timmerts of mit
  sculde dat convent alsoe niet en beswaren, dat hem enich noot
  doet daerom lande of renten te vercopen. Waert dat enighe
  suster van den capitularen teghen den rectoer of der priorinnen,
  of teghen dat meeste deel des convents haer sin of eens anders
  kijflic haer vermetede te bescermen, of die des capittel heymelike saken onder dat convente brochte ende dat van ghewoente
  dede, ende daerof vermaent niet of en liete, dese sel men als
  een verstoerster des vreden van den ghemenen capittel utsluten,
  nochtan hier en boven sel men se corrigieren mit swaerre correctie welke penitenci gheset wordt in goetduncken des overste
  na die mate des sculdes ende wesen of ghestante desgheens
  die daer sculdich is. Die priorinne sel somwilen die werchuse
  visitieren om die susteren te troosten ende pinen alle weghe
  9. vrede ende eendrachticheit te maken.  Gheen suster en sel yement enighe brieven of gave senden of
  gheven; noch van yemant ontfanghen of eysschen buten oerlof
  des rectoers of der priorinne. Ende is dat sy yet ontfanghet,
  so sel si die persoen nomen ende die brieven toenen. Die
  hier teghen dede sel men nae die reghel dienich oerdelen. Die
  cleyne diensten moghen die rectoer ende die priorinne scicken
  bi rade der suppriorinne ende des procuratixs. Goede(ren) die
  te bewaren ghebrocht worden hetsy in ghelde of in anderen
  dinghen, sellen weten mitten rectoer, die priorinne, suppriorinne
  ende die procuratrix. Mer ten is niement gheoerloft dese voerseide goede(ren) ut te lenen, te vercopen of te verwandelen
  buten consent dergheenre die se te bewaren gebrocht hebben.
  9 v°I Ghiften in goude, silver of ghelde ende enighe ander goede(ren)
  van waen si comen, sellen van desen vieren totten ghemenen
  oerbaer des huses ghescicket worden ende van desen, als van
  alle den anderen sel die procuratrix in die iaerlixe rekeninc
  voer dat convent bewisinghe doen. Die ghelde die tot des procuratrixs officien niet en horen, of enighe andere costelike
  dinghen sel men sluten in des convents kist. Gheen priorinne
  en sel utlenen of ontvanghen an ghelde teffens of ghedeilt
  boven vijf rijnsse gulden buten weten des rectoers. Ist dat
  haer noot is yet ut te gheven, dat sel uten ghemenen goede(ren)
  nemen ende die procuratrix sel daerof als van den anderen
  rekeninghe doen. Gheen priorinne of convent en sellen borch
  worden voer enigher waerliker lude sculde buten consent
  1) De verkeerdheid van het hebben van eigendom.
   64
  des ousten prioers. Die brieven die den convent . gheseynt
  worden en sel si niet opdoen, mer si sel se den rectoer
  brenghen om op te doen in tegenwoerdicheit van haer, der
  suppriorinne en der procuratixs. Die priorinne ende die susteren,
  noch oec die rectoer en sellen onder hem niet ontfanghen enich
  testament te vervolghen buten oerlof des ousten prioers. Gheen
  priorinne, alwaert oec bi die wille des convents, en sel haer
  selven of dat huus verbinden buten weten ende rade der rectoers,
  anders sel die priorinne die hierteghen doet ende die nonne die
  dat consentieren van die visitierres swaerlic ghecorrigiert werden.
  Die priorinne sel den rectoer alle dinc te kennen -gheven ende
  niet buten sinen rade te handen trecken 1). Voert meerre sel si
  ghelijc die rectoer mit die suppriorinne ende procuratrix een
  10. slotel van des convents kist ende seghel bewaren, welke kist
  men setten sel buten den dormiter in een openbaer stede nae
  ordinancie der visitierres ende alle die brieven die men seghelen
  sel mit des convents seghel sel men scriven mit die naem des
  rectoers, der priorinnen ende des convents.
  YI capittel.
  van die suppriorinne.
   Die suppriorinne sel gheordineert worden van den rectoer
  ende den priorinne bi rade van de capitularen, die men haer
  bevoelen daer of horen sel. Ende als si gheordineert is, sel si
  in den lufter 2)choer die eerste wesen. Ende wanneer die priorinne
  niet bi den convente en is, so sel si haer stede in alien bewaren
  ende dan en lest si niet, noch en dient ten reventer; mer ist
  dattet haer weke is, so sel si een ander scicken die haer stede
  vervult. In den anderen dinghen sel si haer hebben als ander
  susteren. Als men die priorinne lichtelic vinden mach soe en
  hoert die suppriorinne niet toe yement oerlof te gheven yet te
  doen of te laten, mer als men die priorinne niet lichtelic vinde
  of te spraec en mach comen, soe mach die suppriorinne in
  cleyne dinghen oerlof gheven die niet en moghen beyden. Der
  suppriorinne hoert sonderlinc toe in dien dinghen daer die
  priorinne in berispelic in is of versumende die si selven mercket,.
  of die haer van anderen susteren te kennen ghegheven werden
  te vermanen, of den rectoer te kennen gheven, dat hi si vermaent ende nochtan altoes voer die ander susteren also veel
  1) Ter hant trecken = zich bezighouden, ter hand nemen.
   2) Luchter = linker. Het Maria-koor is steeds rechts van het altaar,
  links dus van den toeschouwer. -
  
  -_
  
  65
  als si mach te ontsculdigen. Anders en sel nyement vermeten
  van der priorinne afterspraec te doen of bi haer selven te beris10 vo. pen. Men mach nochtant wel den suppriorinne te kennen gheven
  isser yet dat in haer te berispen is. Ist dat si dicwijl vermaent
  haer niet en betert soe en sel men se nochtan onder die ghemeente des convents niet berispen, mer men selt opt openbare
  den rectoer of den visitierers of den ouste prior ende sien dattet
  ghebetert wort. Die suppriorinne selle alle iaer als men visitiert,
  ghelijc dat oec doet die priorinne, absoluci bidden van haren
  dienst. Nochtan mach se die rectoer mitter priorinnen op ander
  tiden alst hem goetduncket of setten bi rade des ghesontsten 1)
  deels van den cappitularen. Waert als die priorinne van den
  convent, waer dat dan oec die snppriorinne gheboerde van daen
  te wesen so sel die ebdomedaria segghen Fidelium, Confiteor
  ende Admitorum ende gheeft die benedicie ende doet ander
  dinghen die totten dienst Goods horen.
  Van die procizratriz van dat VII capittel.
  Die procuratrix sel van den nonnen gheordineert worden, van
  den rectoer ende der priorinne bi rade des ghesontsten deels
  van den capitularen. Dese sel truwelic die sorghe der dinghen
  van buten draghen ende niet groots noch nyewes doen buten
  rade des rectoers ende der priorinne of yet groots gheven buten
  haren oerlof. Als dat si ontfanghet of utghevet sel si mit naerstigher sorchvoudich(ei)t scriven. Alle die susteren die wat bevolen is, die sellen haer toevlucht tot haer hebben van des si
  behoeven, ende die susteren die somtijt yet onredelic van haer.
   begheren en sel si niet onwaerdelic bedrucken, mer mit oetmoedighen woerden in rechter vreedsamh(ei)t weygheren. Si en
  sel gheen gelt utlenen of yements ghelt of goet in bewarinc
  nemen buten weten des rectoers ende der priorinne, noch si en
  11. sel haer niet vermeten voer yements sculde borch te worden. Si
  en sel niet laten also veel als si mach oude sculde des cloesters
  te betalen. Haer hoert toe alle die renten ende winninc 2) des
  cloesters van waen dat si comen, op seker tiden te manen ende
  te ontfanghen ende weder als dat eysschet ut te gheven. Die
  procuratrix en sel binnen den helen iaer teffens noch allenken
  om Goodswil enich aelmisse gheven an ghelde boven die
  1) Ghesont= onbeschadigd. Hier dus het onbeschadigste deel = de
  meerderheid der capitularen.
  2 ) Wininghe = wiust.
  66
  waerde van enen rijnsse gulden, ten waer bi oerlof des rectoers
  ende der priorinnen. In anderen aelmissen en sel si boven die
  ghemeen mate niet gaen buten oerlof van hem beiden.
   Gheen suster en is gheoerloft gelt bi haer te hebben, ende die
  rectoer of die priorinne en sel oec nyement oerlof gheven ghelt
  bi hem te hebben, utghenomen die procuratrix. Als die enighe
  dienste hebben van haers dienstweghen, enich ghelt onfanghen,
  dat en sellen si niet langhe bi hem houden, maer die procuratrix alset dient overgheven. Gheen suster en sel oec hebben
  screen of kist of yet dat men mit een slotel sluut, utghenomen _
  die procuratrix ende diegheen die dat van haerre offiicien weghen
  noot is; ende daer sel die priorinne een slotel of hebben. Siet of
  hoert die procuratrix yet van der lekensusteren ongheordenierlic geschien, dat behoert haer toe alst tijt is oetmoedelic te
  berispen, of der priorinne ist noot te kennen te gheven, ende
  die berispt wort sel oetmoedelic haer scout spreken. Die procuratrix sel altoes bereit wesen rekeninc te doen van alle dat
  haer bevolen is also dicke als haer die rectoer ende die priorinne
  44 vo. des vermanen ende si en sel niet versumen mit hem dicwijl te
  spreken van den state des huus ende der familien. Si sel eens
  des iaers voer die tyt des generaels capittels of voer die visitaci
  van al dat si utghegheven of ontfanghen heeft, dat si sculdich
  is ende dat men sculdich is voer dat convent, een ghemeen
  rekeninc doen, ende daerna bidden, dat men haer den dienst
  verdraghen. Nochtan macht si die rectoer ende die priorinne op
  ander tide van haren dienst setten bi rade des ghesontsten deels
  des convents. Alle die ander officialen, utghenomen die suppriorinne en is gheen noot voert convent openbaerlic om verlatenis 1) te bidden, mer die rectoer ende die priorinne mit die
  suppriorinne ende die procuratrix hebben die aen-ende of te
  setten alst hem goet duncket. Si sel besorghen dat niet min.
   dan twee besette susteren en sellen reysen in die marcten
  buitens lants om laken te vercopen of te copen ende dat bi.
  oerlof des ousten prioers ; nochtan raden wi meer, dat men die
  laken binnenlants vercopen om vresen die daar ingheleghen sijn.
  Ende al ist dat die procuratrix als Martha in veel dinghen
  sorchvoudich ende verbaest moet wesen, nochtan en sal si dat
  silencium ende inkeren haers selfs niet altemael verwerpen, mer
  alsoe veel alst die saken des huus verhenghen, sel si haer selven
  1) Kwijtschelding,vergiffenis.
  '
  
  I
  
  67
  pinen of. te trecken om haer inwendighe oefeninc waer te
  nemen, opdat si lesende, denckende ende biddende die onrustighe beroeringhe haers ghemoets, die ut sorghe ende besackinc
  der dinghen van buten opstaen, besact worden ende dat si in
  12. der arcke haerre borsten yet salichs mach sluten, weloke si
  somwijl den lekensusteren mach utrispen 1). Ende ist sake dat
  God verbieden, dat si versumende, utstortende of wederstribbich
  ghevonden wort, ende dicwijl daerof vermaent haer niet en
  betert, so sel men een ander in haer stede setten ende laten
  haer selfs waernemen, opdat si haers selfs salicheit doch wercke,
  '
  die ander menschen salicheit niet en con wercke.
  Van die kelrewaert dat VIIJ capittel.
  Die officie der kelrewaersters sel men enen ghetruwen suster
  bevelen. Dese sel dicwijl omtrent den coken en de kelre wesen,
  opdat si daer broot ende bier, butter ende vleysch ende ander
  dinghen, die in den kelre sijn, bewaren mach. Oec sel si sorchvoudich wesen, dat men dat broot te tide backen ende dat
  bier te tide brouwen ende datten susteren gheen moynisse daerof
  en worde, noch den huse scade. Nochtan van die manier te.
   backen ende te brouwen en hoert tot haren dienst niet mer des
  procuratrix. Desen betaemt temael goedertieren ende lijdsam te
  wesen, opdat si niet alleen der susteren crancheit mit medeliden
  verdraghen, maer oec haer quaetheit liden can ende sonder
  murmureren den susteren dienen ende te moete gaen. Gheen
  suster en sel gaen in die kelre of in die coken sonder oerlof,
  utghenomen die priorinne. die procuratrix, die kelrewaert ende
  oec die siecwaert als sijs behoevet om der sieken wille. Dese
  kelrewaerster sel dienen tot verlichtenis des procuratrixs ende
  tot haer sel si in alle dinghen toevlucht hebben.
  LX capittel.
  Van die reventerwaert
  Die officie van den reventer beveelt men een van de susteren.
  12 vO. Dese behoert toe op ghesette tiden als des middachs ende des
  avonts die tafel te bereiden, broot ende bier daerop te setten,
  water oec in die watervaten te ghieten; die tafellaken, dwalen
  ende die kannen die men in de reventer besicht te bewaren;
  die kannen dicwijl te wasschen of te doen wasschen. Si sel oec
  voersien dat die tafellaken ende handtdwalen, hetsi in den
  reventer of bi dat watervat, als noot is, vernieuwet worden.
  1) Utrispen = uitspringen. Hier dus de beteekenis van mede laten gevoelen, mededeeling des harten.
  68.
   Si sel mede besorghen kandelaers die men des winters in den
  reventer den susteren des avonts voerset als si eten; die men alsoe
  scicken sel dat tween of drien een lichte mach dienen. Elke
  suster, nae ordinancie van den ionghesten beghinnende, sel mit
  die reventerwaert die spise an te draghen ende of te nemen,
  haer weke houden, ende als men vast dranc an te dienen totter
  collacien. Mer van den sonnendach voer vastelavont tot paesschen toe in te lesen ende te dienen volghen si malcander alle
  daghen. Mer is die vergaderinc der susteren- meerre so mach
  men een of twee daertoe soecken mede te helpen ende te dienen. _
  Ende waert die reventerwaert dicker ende langher gehindert
  wort so mach si haer maeltijt volbrenghen alst convent mitter
  gracien wechgaet. Si sel oec als die sext ut is of die noen nader
  tijt of nader. vesper als men des avonts eten sel, als die spise
  bereit is, dat erste teiken ten eten doen alst tijt is. Als men
  tweewerf eten sel, sel men altoes dat teiken doen te tien uren,
  ende des avonts te viven. Mer als men vast dat teiken totten
  middachmael te elf uren ende des avonts totter collacien te
  13. ses uren. Voert so vermanen wi den susteren dat si scuven te
  vraghen of te ondersoeken wat men coken sel, noch gheen
  suster en sel wedersegghen die spise die ghemeenlic hem alleen
  bereit is, dan overmits dwanc der ziecten; want het en betaemt niet onser professien om spise of dranc te murmureren
  sonderlinc, want onse reghel seit: Temmet u vleisch mit vasten
  ende mit onttrecken der spisen alsoe veel als u vermoghen
  verhenghet. Ist dat enighe suster dergheenre die dienen merckelike confuse onder die maeltijt doet, als dat si een scotel
  of kanne brake of stortede of dierghelijc, die sel voer die priorinne tafel comen ende haer scult spreke op haer knyen staende,
  thent si van d' priorinnen een teiken neemt op te staen. Mer.
   is dat yemant van dieghene die daer sitten desghelijc versumen, die sellen vluchts naedat die susteren opghestaen sijn haer
  scout kennen ende Venia bidden. Die reventerwaert is oec noot
  te weten der susteren cranch(ei)t . dien si wat sonderlincs bi
  der priorinnen of des siecwaerts raet gheven moet, opdat si
  weten mach wat si enen yghelic gheven sel. Si sel oec voersien,
  dat datselve dat men den susteren voersettet ghelijc, sonder
  utnemen der personen, ghedeilt worde, ten waer oft die priorinne goet dochte, dat men enighe om haer crancheit of siecte
  meer of wat anders soude gheven. Onder den eten sel si dicwijl
  ommesien of yemant ghebrake, dat sijt vervollen mochte, ende
  
  69
  sonderlinc op der priorinnen of si yet woude. Ist dat si enighe
  suster siet luttel of niet eten van dat haer voergheset wort,
  dat sel si der priorinnen te kennen gheven. Voer die sieke
  susteren sel si sorchvoudich wesen ende na groetheit of cleijnvo.
  