text: - n g g e d i n g = ivoor, van 't Maleische g a d i n g = olifantstand , ivoor. Daar
  do Soembanees er meestal armbanden van maakt, heeft 't als 2" boteokonis
  „ivoren armband", ja men spreekt zelfs van „ n g g e d i n g iiinahoo" d. w. z
  gouden armband, zoodat 't begrip „ivoor" geheel vervallen is.
  » l o e n g a k o e r a m o e k i = een „onmogelijke" samenstelling van l o e n g a =
  touw voor oen tol, èn k o e r a m o e k i = vergulde ketting.
  * m a k a ihi n a o e = „mooie"' tol; de bijvoeging „ihi n a o e " is mij onverklaarbaar.
  " na h a l a ka p a w a n a n d j a = Do uitdrukking w a n a = zijn (haar) zoggen,
  wordt dus zuiver verbaal gebruikt on als zoodanig geconstrueerd met p a ,
  als volgend op „hiila = klaar zijn met iets, vlg. Schets Soemb. Gramm.
  pag. 45.
  « n a p a = wachten, en dat gebruikt wordt tot aanduiding van 't futurum.
  heeft de bijbeteekenis van „misschien", bv. n a p a n a lo\a = hij zal gaan, hij
  zal wel eens gaan, misschien zal hij gaan. Als een „adverbium»°wordt 't
  dan ook geconstrueerd met hi bv. n a p a hi n d a i p i nj a = misschien woot
  gij niet.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  32
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   hoedita la paraing, na tidoeng na lodoe, mai beli kami, > hivvana ndja. Da heama da anakeada noeda: mala ka.
  Toenanoe hida he la paraingoe hida pamakang la talora',
  talora noena, talora bokoeloe ma ja. Taka njoena na maramba
  hina poeroe ja la bangga hina ita ha da anakeada noeda. Taka
  hivvana njoena na maramba: «Ka nggamoe ana da ha ihoe
  noeloa da mapamakang?» TSka da heama da tau hawiang «ihi
  ndja ka ni!••> Taka hiwana njoena na maramba: djaka toengoe
  be ka lati ana nggoe, na hamoe ka eti nggoe; djaka nina pakoe
  noedita I Ra m b o e K a h i M b o d o e k , koe pa'ana, wana
  ngga, hi ndena pa'ana be, na pa'ana be ndja na karoboe
  toenoe dangoe na karoboe hamoe; ka nggiki paleawa nda ha
  ka nida ba karoboe be ha!»
  Toenanoe hina pa'aundja da anakeada noeda: ha oemboe anakeada, mai namoe! > Taka da heama da anakeada noeda:
  «ma mangadatoe doema, hé miri, ndema bihoe.» Taka hina
  heama na maramba: «mai ka \va njoena! njoengga ndakoe
  bihoe paléoe, njoengga koemboehang ndaba ndja da anakeada,
  djakai njimi a ma ki ka, laloe mboehanggoe nggami. o Taka
  da heama da anakeada noeda: «langa taka njoena, oemboehang
  nggama, mboehang ngga ma la ngaroe a ka doena, na eti moe
  karaoe!»
  Taka na heama na maramba: ndea, wanda nggamoe, njimi
  wiki ma kai mai kai hoawakoe ja na kamboe nggoe, kai tang&roe ja na eti nggoe, djaka na karaoe djaka ndena karaoe.»
  Toenanoe bana tidoeng ka nahoe na lodoe, taka hiwada
  njoeda da anakeada: ha Oemboe, mata kama lakoe kadiroe, napa
  haromoe kama hili mai ka., Toenanoe lakoe da nja ka doeda.
   Toenanoe bada taka ka la oema na I A. K. hida mandapoe
  la bangga, hiwada njoeda da anakeada: «ha Apoe, ningoe tau
  ' t a lor a = oen open ruimte tussehen de twee rijen huizen van een knmpong. In 't Savoen. heeft, 't nog de boteekenis van „tussohen in, in 't
  midden"; en in 't S o e m b . vindt men 't nog in mn n dal or.a = middernacht.
  Al is er geen huis aan de overzijde, bv. bij een tuinhuis , dan heet toch
  de open ruimte vóór 't huis t a l o r a.
  > o e m b o e = de titel van o e m b o e = heer, gebruikt voor inensohen van
  „adel"', geeft men ook aan kleine kinderen bv. o e m b o e k o e d o e - k l e i n e
  mijnheer; o e m b o e a n a k e a d a = j o n g e h e e r ! Een slaaf sprekend van of tot
  zijn heer, gebruikt steeds „oemboe. 't Is geworden als ons „Jhr.", want
  iemand heet: Oemboe Toenggoe Namoe Paraing, en wanneer men dit
  „oemboe" zou weglaten, zou 't als een beleodiging: of minaohtiug worden
  opgevat.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  33
  
  arija noewawa la bangga!» Taka liina heama njoena I A. K.
   «nggftra arija ha!» Taka da heama njoeda da anakèada: »arija ana
  rara mamila.» Taka hina heama njoena I A. K.: «ma wanja
  na hiloe na doena I A. K., hiwana, ambi h a laloe h a anggaloeng mi pa'ita la h a koeboe h a titi.» Toenanoe bana hala ka
  papani' I A. K. taka da anakèada noeda da hS ha la oema.
   Taka hiwada nja na apoe da: «wönda tangangoe, Apoe,
  laloe mandjioe kama, ndena wöngoe pangangoe na tau noedita
  la paraingoe kawai.»
  Toenanoe hina wöndja pangangoe. Toenanoe bada ngangoe
  ka bada mbihoe ka, taka hiwada nja: «hala ma ja ka pangangoe,
  mala kama loa papamakang hoeloea la boeloe woaka. Taka
  hina heama I A. K.: «ambi lakoe doe hoeloea la woaka, napa
  ningoe kataroe moeroe, na witoe kami, napa ningoe oelaroe,
  na woendjoeloe nggami, ambi pamajila ka pahimboe kami.»
  Taka hida heama njoeda da anakèada: «madja ka toena,
  mata kama pamakang la talora lai jehoe.» Na heama na apoe
  da: mala ka, lakoe a. Toenanoe bada hala ka papamakang,
  taka I A. K. hina pa'aundja: «ha anakèada, mai kai wa, kai
  ngangoe kai mahoeroe, haromoe la mbaroe kai loa hoedita la
  paraingoe.» Taka hiwana njoena I A. K.: «djakai hili lo'a
  haromoe, karai pahamoe hamoe nja na maramba lai noe, nggi
  paweli na I K a h i Mbo d o e k , ka w&mi nja. Toenanoe na
  ngia paweli na, djaka wftna, taka njimi heama: njoema ana I
  K a h i M b o d o e k kama, na ama ma ndema pinja.» Toenanoe
  bana pandjapoeng ka papani I A. K. taka hina heama I O e m b o e W o e r i d i n g : «langa taka, Apoe, na banda na pawoeloe
  na na maramba lai noe, koe ngalang papiti ndaba ha haromoe,
  kiring bana pameti ja na ina nggoe.»
  Toenanoe mahoeroe da nja ka, hadang la mbaroe hada roedoeng ' hina wöndja pangangoe pambihoe ma ha; loloekoe
  pahamoe tai, amboe bihoe pawawa. Na heama njoena I W o e r i d i n g : «loepa koe taloe ma badi tai.» Toenanoe da poeroe
  ha hida lakoe; bada taka ka la paraingoe, da toama la talora.
   Taka na maramba noena hina ita ha, hina piti pareanggang
  » h a d a r o e d o e n g = >s morgens vroeg, als 't nog nacht is; samenstelling
  van h a d a n g = opstaau, dat de uitgang ng geeft aan 't volgende woord
  r o e d o e n g = nacht.
  Bit „verplaatsen-' van de uitgang n g , vindt men regelmatig; zoo spreekt
  men van h a d a beling = weder opstaan (van een doode)
  Dl. 63.
  "
  g
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  . 34
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   topoe bara ' hina palakaroe nja la bangga, hiwana ndja: «mai
  kami \va la jehoe, Oemboe, kai mandapoe.» Taka njoena I
  W o e r i d i n g : «ndakoe bihoe pamandapoe, tau ndaningoe ina
  ngga, tau ndaningoe ama ngga, tau mamila ka.» Taka na
  heama njoena na maramba: «mai kau wa njoena, kau mandapoe
  la bangga, ta ngeri pani-ni ka.» Taka njoena I W o e r i d i n g :
  mala ka; taka hina mandapoe la bangga. Taka hiwana njoena
  na maramba: «mala pani' wa noe kata rongoe kamoe.»
  Taka njoena I W o e r i d i n g hina pani hiwana: «toenanoe
  na parongoe nggoe la kange'au la wada modoeng, la tau; na
  pakiri na hina pamaingoe ja lai jehoe I K a h i M b o d o e k
  (en nu volgt bijna woordelijk 't verhaal van de verwisseling
  der kinderen etc, I W o e r i d i n g eindigt dan aldus. .) Toenanoe na parongoe nggoe njoengga la tau na mapalo'angoe na
  mapamaingoe. Toenanoe ba miri da nggamoe, ba maramba
  bokoeloe kamoe, ba woeja rara kamoe, kara woelang kamoe-,
  ngia patangara da nja lai njoemoe, laloe rihi kamoe, batoenanoe
  hoekoe-hoekoetoe ja na eti moe, timba timbanja * na eti moe,
  hiwana nja.»
  Taka njoena na maramba ndena pingoe ndokoe papani, bana
  piti weli pakiri ma nja loepa na patoama nja la hoepoe bana
  pani ja. Taka njoena na maramba hina hadang, hina lakoe toama
  ha hina mandapoe papera d&ndja. I W o e r i d i n g la kawana na
  nja, I W o e h a n o m o e n g , la kalai na nja.  » woeja r a r a = roode krokodil en k a r a w o e l a n g = doorschijnend, heldor
  schildpad, zijn termen gebruikt om eon vorst van „edelen bloede" aan te duiden.
  » t i m b a n g = afwegen, is Maleisch en alleen bekend aan de Soembaneezen,
  in aanraking gekomen met handelaren.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  35
  
  Taka na heama njoena I W o e r i d i n g : «iSnga tSka moe
  nja?> HiwSna nja: «Ianga tSka ma nggoe nja, djaka koe kambalikoe koe meti ma Ia lodoe nahoe!» Taka hiwana njoena I
  W o e r i d i n g : ka mala noe, na ina nggoe ndau toenja danga *
  na ba hïna na meti?" Taka na heama njoena na maramba:
  «ndedi.»
  « Djea doe ja kata pinja.» Taka hiwana njoena I W o e r i d i n g:
  «paleawa ha da ata moe kada papa ja na harikang kana randjakoe la tana i ina.* Taka hina paleawa ha da ata na noena
  na maramba; da aki ja na tana na pangia na na au, na dedi
  ja watoe, ndeda makanja pa'aki ja. Da poenggoe ja na au,
  ndeda loehoe nja, na dedi ja bahi.
   Taka hiwana njoena I W o e r i d i n g dangoe eri na: «pahilang
  ndaba mboendaba mi, i pingoe paharikang tau, ndai pingoe
  papapoeroe ja.» Taka hida poeroe njoeda I W o e r i d i n g dangoe
  eri na, hida lakoe la pingi na na au. Toenanoe bada hala
  ka papahariang hida tila pambapa nja hina mbata na au.
   Toenanoe bana ndjoroe ka na au noena hida danda nja na ina
  da hida bandjaloe ja la padoea talora, da paw&lahoe nja hinggi
  tai amahoe hida pandabi wanja hinggi tai amahoe hida pambatoeng bada winggiroenja. Toenanoe bada hala ka pawinggiroe
  nja, taka njoena I W o e r i d i n g hina boenggahoe ja na tera
  na, taka hina paloe wanja, na palimang bana paloe ja; hina
  wala ja na tera na la talora hina ndo&l£koe la toeba katikoe
  na hiwana: «ha ina, ha ina, hadangoe wa, njngga ka ana moe
  jéa.» Toenanoe I K a h i M b o d o e k hina ka'oeli; taka hina
  lakoe la wihi na, taka na eri na lakoe Ia katikoe na. Taka
  hiwana njoena I W o e r i d i n g : «ha ina, pawala wa!» Taka
  njoena na mama' eri: «ha ina, kanggiki na hoe pa'ana pamila
  ka, pangangoe ndakoe ngangoe, wai ndakoe oenoeng!» Taka
  njoena na mama' eri hina japa ja na lima na, taka hina hadang,
  loeri beli na nja ka I K a h i M b o d o e k noena. Da hinggi tai
  amahoe, da dedi ha la'oe na. Toenanoe hida loSnda nja hida
  hë ngandi ja la oema. Taka hiwana njoena na maramba: >- ndedi
  koe ita hamang, na mameti da ngalang papahada nja, hiwana.>
  Taka da papaha woenga na na maramba, napa kata kahili
  ' d a n g a = nocmt met nllos, wat den doodo moet vergezellen in 't hiernamaals: paarden, karbauwon, goud, kledingstukken, etc.
  Zoolang dit nog niet geschied is, kan de doode niet komen in 't zieloaltmd
  maar blijft de ziel in de buurt van 't lichaam rondzwerven.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  36
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  ja I Ka hi Mb o d o e k , lo'a pa'ohoe ai ka wanda nja, taka la
  oamang kata poelia ja la hoemoeroe.
  Toenanoe bana rongoe ka na maramba taka hiwana: «ha
  K a k a , kareandja jeada da tau kawini kau lo'a kau paloe
  pameti ha kau poeha ha la hoemoer.» Toenanoe hina kareandja,
  bada taka ka la oamang, taka njoena I K a k a hina ita ja na
  hoemoer hau na. Taka hina pa'aundja: «ha! mai kami noeloea
  la maningoe ai kai ohoe ningoe.» Toenanoe bada pamaingoe
  bada mareni nja ka na hoemoer, taka njoena I K a k a hina
  japa ja na haatoe, na poeha ja la hoemoer; na hili japa ja na
  haatoe na hili poeha ja la hoemoer. Toenanoe bana hala ka
  papoeha ha hina beli ja la oema: Koe kala ha ka pawaroendja
  la hoemoer, hiwana nja na miri na. Na heama na miri na: na
  hamoe doe, hiwana.
   Taka njoena na maramba hiwana: <da ana nggoe njoengga
  ndaningoe hama da; tau mameti na ngalang papahadanja;
  batoenanoe mata kana meha nja papareata nja na tau na
  papareata nggoe njoengga; njoengga djaka nggoe ka!» Toenanoe
  na kanandi na eti na na maramba noena: mata kakoe himboe
  ndja papaha da da ana nggoe.» Toenanoe hina himboe ndja,
  na itang tau mamanandang, hiwana nja I W o e r i d i n g : «da
  kawini nida njoemoe dangoe na eri moe, ndai mboehandja
  nida?» Taka hina heama njoena I W o e r i d i n g dangoe I
  W o e h a n o m o e n g : ma mboehandja. Toenanoe bana hala ka
  parongoe ha da ngaroe ' da da ana na, hina lo'a pang&daloe
  ja na ama da da kawini noeda. Toenanoe na ama da da
  kawini noeda hina mai la oema na na maramba. hiwana njoena
  na maramba: «da ana moe njoemoe, amboe pamangoama ha
  la tau hawiang.» Na heama njoena na ama da: «djakau wöngoe
  ma doe banda, ndjara, karamboa, ka papohoendja * doeda
  I W o e r i d i n g dangoe na eri na, mara haatoe ha.» Na heama
  njoena na maramba: «tiloe modoeng, loa kau taka kata pani;
  pa'oehi mboe nja na kalembi moe kana ngganapoe, ka pekoe
  wönggoe banda, amboe ta hili pani la malamiri na, ta pameti
  ma ja na papani wangoe.»
  Toenanoe hi lakoe na nja hina doenda nja na kalembi ha• n ? a v o e = m o u d , stem, uitgesproken meening.
   » pohoo = uitwringen, uitdrukken; p a p o h o e n g = bij elkaar drukken,
  bij elkaar doen; en wordt dan ook gebruikt voor: „met elkaar doen huwen"
  of „'t loslaten van een hengst bij een kudde."
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  37
  
  koedoe hakoedoe na. Toenanoe bana taka ndaba ka bana
  toama ja na rehi papeaka na na maramba hina lo'a. Toenanoe
  bana taka ka hina wönja banda mboendaba na na kalembi na '.
  Toenanoe bana ngganap ndaba ka banda, bana hala ja ka
  hina pa'aunja na ata na njoena na maramba, hiwana: «ha
  K a k a , lo'a kau japa ha da karamboa da tiloe ngioekata toboe
  nja na kalembi da. Toenanoe bana japa ha ka hida toboendja
  hida hoawakoe ha hida paberindja tanggoe da mamata -.
  Toenanoe bana ngganap ka bada memi mboe ka da toloeng
  hina paberindja; na takoe mboe oehoe hina paberi ndaba ndja
  hida ngangoe.
   Toenanoe bana hala ka pangangoe: mala \va kamakanöama,
  hiwana na tau. Na heama njoena na maramba: «mala kai
  lakoe a; doea modoeng nangga, koe lo'a pajapa ha * da
  kawini.» Toenanoe bana deningoe ka na rehi hina lo'a pajapa
  ha. Toenanoe bana japa ha ka hina kareahdja la oema na; na
  mama'aja tanggoe na I \Y o c r i d i n g ja, na mama'eri tanggoe
  na I V Y o e h a n o m o e n g ja. Toenanoe hina papohoendja. Toenanoe bana mandai ka nahoe liiwana njoena na maramba:
  «lo'a padoendanja na tau mboendaba na kana pa'oehi kana
  rongoe ja na papareata na I VVoeriding kana tangara ningoe
  la I \\ o c r i d i n g , lai njoengga amboe na tangara pa.»
  Toenanoe bana taka ka ndaba ka na tau hiwana njoena I
  W o e r i d i n g : «rongoe ja na pareata nggoe njoengga mboendaba moe; i ama na wangoe iwi bana pareata, njoengga koe
  wangoe tamihikoe *; djaka ninja na mandebihoe pakë ja na
  tamihikoe la lima nggoe, njoengga koe kadipoe wanja kabeala;
  ndakoe bihoe bakoe pareata «mai kau rama ja na mambotoe»
  i b a n d a —bruidschat; moet niet alloon betaald aan do o u d e r s der
  bruid, maar i e d e r der famüie moet wat hebben; eon zwangere vrouw
  vraagt zelfs iets voor haar nog niet geboren kind.
  > t a n g g o e da m a m a t a = na 't, afhandelen en betalen van de bruidschat, wordt eon varken geslacht on ieder krijgt dan een stuk vloesch, dat
  hij rauw moet meonemen en thuis of onderweg opoten.
   ' l o ' a p a j a p a ha da k a \ v i n i = gaan vangen, gaan grijpen, is de vaststaande uitdrukking voor „een vrouw, een bruid gaan ophalen". Een „overblijfsel" uit den tijd, dat men de vrouwen schaakte, welke vorm van
  huwelijk soms nog voorkomt, vooral als men het over de bruidschat niet
  eens kan worden. Be knoop wordt dan maar doorgehakt en men m o e t wel
  tot een conclusie komen.
  * „mijn vader gebruikte rottan bij zijn regoeren, ik zal schorpioenen gebruiken" vlg. 1 Kon, 12 : 11,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  38
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  nde wanggoe, didi ft jang djaka na taka ngga papa nggoe,
  mboendaba moe kau mareni kata kawara mbeni ndaba.» Taka
  na heama njoena na tau mboendaba na: «na hamoe na papareata moe, miri!» Taka hiwana njoena I W o e r i d i n g : «ha
  Ka ka noeloea, lo'a kau japa nda nja na karamboa na he'au
  kana ngangoe na tau, da oehoe mbada me mi ha ka.»
  Toenanoe hina toboenja na karamboa he'au na. Toenanoe
  bana hala ka patoboenja, na hala ka paropoe ja hina manahoe ja.
   Toenanoe bana memi ka hina takoe hina paberi ndaba nja
  na tau na maninja. Toenanoe bana hala ka pangangoe, hiwana
  njoena I W o e r i d i n g : «noena na karamboa na panga moe,
  djaka nggamoe ja na mande mareni djaka na taka na papa
  nda, danga na nja ka na karamboa noena.» Toenanoe bana
  hala ka parongoe ja na papareata na I W o e r i d i n g hiwana
  njoena na tau: «mala wa talakoe.» Toenanoe hina kanoama
  ndaba; «mata kama lakoe wa, miri!» hiwana na tau. Toenanoe
  hi lakoe na nja na tau mboendaba na. Taka hiwana njoena I
  W o e r i d i n g : «na tau na papareata nggoe laloe dangoe ja.»
  Taka hi nindja da ahoe doea ngioe da, bai ahoe bokoeloe
  ma ha, hama ana ndjara ha bokoeloe da. Toenanoe hi lakoe
  na nja papatamang, hakamboeloe na kareanja. Toenanoe bana
  taka ka nahoe la marada, taka hi ninja na bai wë bokoeloe,
  wë pa'ana ja, laloe mbeni ma ja. Taka da ahoe noeda ba doea
  ngioe da, hida bSngga ja na wë noena. Taka njoena na wê
  na witoe ha da ahoe, na pameti ha. Njoena I W o e r i d i n g
  ndena pindja. Taka hiwada da karea na: «ha miri, da ahoe
  moe da meti ka, na hala ha ka wë pakaoe ha.» Toenanoe bana
  rongoe ka, ninja na likoe la boroe na, hiwana njoena I Woer i d i n g : «laloe namoe nggoe ha da ahoe noeda, ndaningoe
  hama bokoeloe da, ndaningoe hama mbeni da.» Toenanoe hina
  wakahoe ja na likoe hina hondoe nja la nggoroe na hina hë
  ja la ai hina kandila wiki na, meti na nja ka I W o e r i d i n g >.
   Toenanoe da karea na hida beli ha papeaka nja na ama na.
  Toenanoe bada taka ka la oema hiwada da karea na: «ha miri,
  na meti ka na ana moe, na kandila wiki na la oamang, na
  ' Zelfmoord is een niet ongewoon verschijnsel onder de Soembaneezen.
  Al is 't dan niet, dat hij 't doet om het sterven van een hond. Tijdelijke
  verstandsverbijstering komt meermalen voor. Iemand vermoordt zijn vrouw
  en kinderen, steekt 't huis in brand en verdwijnt zelf spoorloos, is een
  verschijnsel, dat meer dan eens voorkomt.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  '
  
  39
  
  namoe da ahoe na, bada meti ndaba.» Toenanoe bana rongoe
  ka na ama na, taka njoena na ama na na piti nja epi na
  oema hina hoeloe ja; na hala pahoeloe ja hina tama beli ja
  hoedaloe la oema, hina kandila wiki na hama na na ana na;
  da ri ana na da moetoeng hala; I W o e h a n o m o e n g na moetoeng mboe; da mboeta ma.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  40
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  IL De t w e e
  
  pompoenen.
  Er was eens een vorst; zeer rijk was hij. En hij trouwde een
  vrouw. Daar zij geen kinderen had, trouwde hij nog een andere;
  ook deze had geen kinderen. De namen dezer vrouwen waren:
  de eene I W a n d a l o e , de andere I L e è r a b a.
   En de vorst zeide: breng de gongs naar beneden, dat wij
  ze slaan; ga een kipje zoeken, opdat wij 't weten. Hij had nu
  een slaaf, de man zijn naam was I K a ka. Hij nu ging omeen kipje te zoeken. Terwijl hij ging, kwam hij bij een kleinen
  tuin; in dien tuin was een vrouw, I K a h i was haar naam.
  Deze vrouw was zeer trotsch. Zij nu nam de kruik, zette die
  op haar hoofd en ging en zij ontmoette I K a k a , die een kipje
  ging vragen, gezonden door den vorst. En I K a h i zeide:
  waar ga je heen, Oemboe Kaka? En I K a k a antwoordde: ga
  een kipje vragen, zeide de heer tot mij. Toen antwoordde I
  K a h i m b o d o e k o e wat moet gij daarmee doen? <Wij zullen
  eens bezien de teekenen van de kip, zegt de heer, opdat ik
  zie de opvolgers van I W o e r i d i n g en I W o e h a n o moeng».
  Toen antwoordde I K. Mb.: «wat mij betreft, ik zou kunnen
  baren de opvolgers van I VVoeriding en I Woehanomoeng.»
  Toen zeide I K a k a : laat ik (verder) gaan. En hij ging. Toen
  hij 't kipje gekregen had, keerde hij terug. Maar I K a h i
  m b o d o e k o e zeide: ha, Oemboe Kaka, zeg 't niet tegen uw
  heer, wat wij zoo even besproken hebben, ik scherste maar.
   En I Kaka ging en hij kwam bij zijn heer en hij zeide tot
  hem: o heer, daar ginds is een vrouw, zij zeide zooeven tot
  mij, als ik 't was, ik zou kunnen baren de opvolgers van I
  VVoeriding en I W o e h a n o m o e n g , zeide zij tot mij.
  En zijn heer antwoordde en zeide: wacht tot morgen vroeg,
  dan zal ik haar gaan vangen, haar een slavin geven en haar
  hier naar de kampong brengen. En 's morgens vroeg, de zon
  was al zichtbaar, verzamelde die vorst (zijn menschen); toen al
  de menschen gekomen waren, ging hij haar vangen en bragt
  haar in de kampong. En toen zij in de kampong gekomen was,
  vroeg men haar: hebt gij werkelijk gezegd: ik zou kunnen
  baren de opvolgers van I W o e r i d i n g en I W o e h ï n o r a o e n g ,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  41
  
  gelijk I Kaka mijn slaaf, zegt? En I K a h i m b o d o e k o e antwoordde : waarlijk.
  En hij trouwde haar; toen hij haar getrouwd had, na 4 a 5
  maanden toen groeiden de kinderen. De buik van I K. Mb.
  werd langzamerhand groot. En de vorst zeide: er zijn geen
  klappers om de kinderen in te wrijven, als zij geboren worden.
   En hij nam garen, één kluwen zwart garen, één kluwen geel
  garen. Hij bond de uiteinden er van in de kamer, de plaats
  van I K. Mb. en de vorst zeide: ik ga naar 't land overzee,
  om klappers te koopen; als de kinderen geboren worden, als
  't meisjes zijn, trek dan aan 't zwarte garen; als 't jongens
  zijn, trek dan aan 't gele garen, opdat ik wete hun geboren
  zijn, en snel de klappers oplaad en terugkeere.
  Toen hij weg was, na zeven maanden, werden die kinderen
  geboren, uitsluitend jongens. En zij trok aan 't gele garen; en
  de vorst welke naar 't land overzee was gegaan, wist het nu.
  Maar zijn vroegere vrouwen, namen twee soorten pompoenen
  en zij legden die neer aan de zijde van I K. Mb., maar de
  kinderen namen zij weg; 't eene stopten zij in een kalebas en
  't andere evenzoo, en zij gingen ze in de rivier werpen.
   En I K. Mb. zeide: mijn oog is verduisterd, ik weet niet
  meer, wie mijn kinderen heeft opgenomen en twee socrten
  pompoenen bij mij neergelegd heeft. Er was nu een oude
  (vrouw), I Apoe Kami was haar naam, die I K. Mb. had
  opgevoed. Zij nu ging naar 't water en zag de twee kalebassen
  en zeide: wat zouden dat voor kalebassen zijn? ik zal ze nemen
  en er water mee scheppen. En zij nam ze en zij keek in de
  kalebassen: er waren zuigelingen, en zij zeide: ha, mannelijk
  schaamdeel van een vader, wat is er in de kalebassen, zouden
  't mijn kleinkinderen zijn?
  Zij haalde ze er uit en baadde ze eens goed en bracht ze
  naar haar huis. Thuis gekomen, melkte zij de geiten en gaf
  ze iederen dag te drinken; onafgebroken was 't dat zij ze
  geitenmelk te drinken gaf.
  Toen hij nu wist het geboren zijn van zijn kinderen, heesch
  de vorst 't zeil op zijn schuit en hij bleef liggen in den riviermond. Toen hij in de riviermonding gekomen was, gingen zijn
  vroegere vrouwen hem opwachten bij 't begin der riviermonding.
  Toen die vorst uitgestegen was, zeide hij: welaan mijn kinderen ,
  zij zijn toch niet dood? En zijn beide vrouwen antwoordden en
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  42
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   zeiden: wat heeft zij geboren, twee soorten pompoen. En de
  vorst antwoordde en zeide: waarlijk? De vrouwen antwoordden:
  waarlijk! Hoe is 't dan dat zij trok aan 't gele garen , jongens
  zijn 't, heeft zij tot mij gezegd! ha Kaka, ga bamboe hakken,
  als wij straks (thuis) komen dan zullen wij haar in de lucht ophangen : een groote leugenaarster is die I K. Mb., zeide die vorst.
  En de vorst ging 't eerst naar huis, maar I K a k a ging
  ergens bamboe hakken. Toen de vorst thuis gekomen was,
  zeide hij: ha, Ka hi M b o d o e k , waar zijn uwe kinderen, de
  opvolgers van I Wo er id ing en I W o e h a n o m o e n g , gelijk
  gij mij zeidet, terwijl ik over zee was! Maar I K. Mb. antwoordde niet. Toen I K a k a gekomen was, zeide de vorst:
  K a k a , graaf een gat voor het bamboe en zet dien overeind.
  Toen hij een gat gegraven had , zette hij (het bamboe) overeind ,
  hij zette 't kruizelings, twee stuks. En de vorst klom naar haar
  toe in huis, greep haar bij haar haren, smeet haar in de voorgalerij en wierp haar op den grond, en de vorst zeide: ha
  K a k a , pak op deze I K. Mb., hang haar in den top van het
  bamboe. En I K a k a nam haar en hing. haar op, hij hing haar
  bij de haren, met lichaam en al, in de mik van het bamboe.
   En I A po e K a m i , terwijl zij die kinderen grootbracht,
  konden deze zich op den buik wentelen; na verloop van nog
  een maand liepen zij struikelend; na drie maanden konden zij
  «vaders en -moeder» zeggen. En I A. K. zeide: deze mijn kleinkinderen zijn gehoorzaam, ik beveel ze en zij willen niet tegenspreken.
  Terwijl zij ze langzamerhand zoo groot bracht, na één jaar
  konden zij spelen, konden zij tollen, konden zij gekheid maken,
  konden zij stoeien. Toen zij dit alzoo kenden, zeiden de kinderen:
  ha grootmoeder, laat ons gaan naar boven naar de kampong.
  En I A. K. antwoordde: wacht eerst, tot gij langzamerhand
  een beetje ouder zijt geworden. En die kinderen antwoordden:
  naar waarheid is 't spreken van grootmoeder, als wij nu gaan,
  zijn de menschen niet bang voor ons. En I A. K. antwoordde:
  daarom zei ik 't u! En I A. K. voedde hen bij den voortduur
  op. En tesamen met 't eerste jaar, dat zij ze opvoedde, waren
  't nu twee jaren. Toen zij ze nu zoo zag, zond zij ze hierheen
  en daarheen; die kinderen volgden op de bevelen van I A. K.,
  zij wilden niet tegenspreken.
  Daar zij zeer gehoorzaam waren, zeide I A. K.: mijn kleinzonen, Oemboe Woeriding en Oemboe WoehSnomoeng, hoort
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  43
  
  mijn spreken, over twee dagen zult gij met inv jongeren broeder
  naar beven naar de kampong van den grooten vorst gaan. En
  die kinderen antwoordden: daar gij 't nu zegt, grootmoeder,
  zoo zullen wij gaan.
   Toen nu de tijd, gezegd door I A. K. voorbij was, 's morgens
  heel vroeg: ha grootmoeder! zeiden zij tot haar. En I A. K.
  antwoordde: wat is er? De kinderen zeiden: eergisteren hebt
  gij gezegd, grootmoeder, over twee dagen zult gij en uw jongere
  broeder, zoo hebt gij ons gezegd, naar boven naar den grooten
  vorst gaan , uit was uw spreken.
  En I A. K. antwoordde: welaan gaat maar! De kinderen
  zeiden: grootmoeder, wat moeten wij als slimoet gebruiken ?
  hoofddoeken hebben wij niet, noch baadjes, noch armbanden,
  noch ringen aart de hand, noch tollen, noch touw om te tollen.
  Maar I A. K. antwoordde: staat op en volgt mij.
  Toen zij opgestaan waren, volgden zij haar en gingen een
  grot binnen. En I A. K. zeide: er is een groote pot in deze
  grot; als gij er straks bij komt, maak ze terstond open, blijf
  niet staan wachten.
  Toen zij in de grot gekomen waren, bleef I. Woeriding niet
  staan wachten, terstond maakte hij hem open. Toen hij hem open
  gemaakt had, keek hij van boven af in den pot, hij keek in den
  pot, verbazend schitterde de opening van den pot. En I Woeriding
  zeide: grootmoeder, wat is er in dat zoo vlamt? En I A. K.
  antwoordde: wat ben jullie voor kinderen, groote stommelingen
  ben je, laat ik 't nemen, zegt gij niet! vergulde slimoets, vergulde hoofddoeken, ivoren armbanden zijn er in den pot.
  En I Woeriding ging en stak zijn hand in de pot-opening en
  hij nam de slimoets, de hoofddoeken, ringen, gouden armbanden,
  gouden tol-touwen, prachtige tollen waren er, van alles was er
  in dien pot, alles was compleet.
   Toen hij al den inhoud van den pot genomen had, sloot hij
  dien pot weer dicht. Toen hij hem gesloten had, zeide I A. K.:
  laat ons gaan, als wij straks thuis komen , zullen wij de slimoets
  aandoen, de hoofddoeken opzetten, en gouden armbanden aan
  uw polsen doen,
  Terwijl zij dit zoo onderweg tot hen gezegd had, toen zij
  thuis gekomen waren, zeide I A. K.: luistert goed, omdat gij
  misschien mijn taaltje niet kent, zal ik uw taaltje spreken, zeide
  zij, hoort, een slimoet om over uw schouders te dragen is er,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  44
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  een slimoet om aan te doen is er, 't zijn geen slimoets van
  goed, 't zijn vergulde slimoets, gouden ringen, gouden armbanden, 't is alles compleet voor uwe handen. Toen zij gesproken had, gaf zij hunne slimoets, hun hoofddoeken, ringen,
  gouden armbanden. Toen zij zich mooi gemaakt hadden; zeide
  I A . K.: welaan ga naar boven naar de kampong, als de zon
  hoog boven 't hoofd staat, kom dan terug, zeide zij tot hen.
  Die kinderen antwoordden: welaan! En zij gingen op naar de
  kampong en zij tolden op 't plein; dat plein was een groot plein.
   En de vorst daalde af in de voorgalerij en hij zag die kinderen. En de vorst zeide: wiens kinderen zouden dat zijn, die daar
  tollen. En sommigen antwoordden: weten wij 't! En de vorst
  zeide: als zóó mijn kinderen waren, wat zou ik blij zijn; wat
  die daar boven betreft, I Ramboe Kahi Mbodaek, ik zal baren,
  zeide zij mij, maar zij baarde niet, zij baarde twee soorten
  pompoen; hebben wij ze die dingen bevolen, dat 't pompoenen
  zouden zijn!
  En hij riep die kinderen: ha heer-kinderen, kom hier! En
  die kinderen antwoordden: wij zijn bang: meester, wij willen niet.
  En de vorst antwoordde: kom maar! ik wil geen afkeer (van
  je) hebben, ik houd veel van alle knapen, en wat jullie betreft
  ik houd verbazend veel van je. En die kinderen antwoordden:
  't is waar, gij houdt van ons, maar 't is slechts met den mond
  dat gij van ons houdt, uw hart is boos! Maar de vorst antwoordde: neen, zeg ik je, kom zelf hier en hak open mijn
  buik en bekijk mijn lever (hart) of 't boos is of niet.
  Daar 't nu twaalf uur geworden was, zeiden de knapen:
  heer, laat ons eerst heengaan, morgen dan zullen wij wederom
  komen. En zij gingen heen. Toen zij in 't huis van I A. K.
  gekomen waren, gingen zij zitten in de voorgalerij en de knapen
  zeiden: grootmoeder, er zijn vrienden hier beneden in de voorgalerij ! En I A. K. antwoordde: wat voor vrienden ? En de
  kinderen antwoordden : arme zuigelingen als vrienden! En I A. K.
   antwoordde: wij zullen maar weer gebruiken 't taaltje van I A. K.,
  zeide zij, wees niet al te ondeugend, gij die gezien zijt in de
  holte van een kalebas! Toen I A. K. uitgesproken had, klommen
  die kinderen in huis. En zij zeiden tot hun grootmoeder: geef
  ons te eten, grootmoeder, wij zijn zeer hongerig, de man zooeven daarboven in de kampong heeft ons geen eten gegeven.
  En zij gaf hun te eten. Toen zij gegeten hadden en verDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  45
  
  zadigd waren, zeiden zij tot haar: 't eten is op, laat ons gaan
  tollen daar ginds op de schoone plek in den tuin. En I A. K.
  antwoordde: ga toch niet naar gindschen tuin, misschien is er
  een adder, die zal je bijten, misschien is er een slang, die
  zal je omkronkelen, maak mij toch niet moe door naar je te
  moeten zoeken. En de kinderen antwoordden: laat 't dan maar,
  laat ons tollen hier op 't plein. En hun grootmoeder antwoordde:
  't is goed, ga maar! Toen zij klaar waren met tollen, riep
  I A. K. hen: Kinderen, kom toch, eet en ga slapen, morgen
  vroeg moogt gij naar boven naar de kampong gaan. En I A. K.
  zeide: wanneer gij morgen weer gaat, vraag dan eens goed aan
  den vorst daar; waar kwam I K a h i Mbo d o e k van daan,
  moet gij tot hem zeggen. En als hij zeggen zal haar plaats
  van. afkomst, dan moet gij antwoorden: wij zijn kinderen van
  I Kahi M b o d o e k , onzen vader kennen wij niet.
   Toen I A. K. klaar was met spreken, zeide I O e m b o e
  W o e r i d i n g: waarlijk, grootmoeder, de bezittingen 't eigendom
  van den vorst ginds, ik zal ze eenmaal allemaal nemen, omdat
  hij gedcod heeft mijn moeder.
  En zij gingen slapen; 's morgens heel vroeg stonden zij op
  en zij gaf hun te eten tot verzadigings toe; bespreek straks
  uw zaak goed en laat je niet afdingen. I W o e r i d i n g antwoordde : (ik zal praten) totdat ik straks overwonnen zal moeten
  hebben. Zij klommen uit huis en gingen heen; toen zij bij de
  kampong gekomen waren, gingen zij tot op 't plein. En die
  vorst zag hen en nam snel een witte mat en spreidde die uit
  in de voorgalerij, en hij zeide tot hen: kom maar hier, heeren,
  ga zitten. Maar I W o e r i d i n g : ik wil niet gaan zitten, ik
  ben iemajid zonder moeder, iemand zonder vader; ik ben een
  wees. En de vorst antwoordde: Kom toch hier, ga zitten in
  de voorgalerij, wij zullen er eens kalmpjes over praten.
  En I W o e r i d i n g : wel aan! en hij ging zitten in de voorgalerij. En de vorst zeide: spreek nu maar, dan zullen wij naar
  u luisteren.
  En I W o e r i d i n g sprak en zeide: aldus hoorde ik gisteren
  en eergisteren bij iemand de oorzaak er van dat I K a h i
  M b o d o e k hier kwam
  (en nu volgt woordelijk 't verhaal
  van de verwisseling der kinderen, etc.; hij eindigt dan aldus:
  Zoo heb ik 't gehoord van den gaande en komende man.
   Daar gij hun meester zijt, daar gij een groot vorst zijt, een
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  46
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  roode krokodil, en schitterende schildpad, de menschen naar u
  opzien, gij verre weg de meerdere zijt, daarom weeg 't af in
  uw hart, overweeg 't in uw hart, zeide hij tot hem.
  Maar de vorst wist in 't geheel niets te zeggen , toen hij 't
  ophaalde van 't begin af, totdat hij kwam aan 't einde in zijn
  spreken. En de vorst stond op, ging naar hen toe en ging
  tusschen hen in zitten. I W o e r i d i n g aan zijn rechterhand,
  I YVoeh an om o eng aan zijn linker. Hij omhelsde ze en zeide:
  als gij vertoornd op mij zijt, hebt erbarmen! En I W o e r i d i n g
  antwoordde: erbarmen, zegt gij daar, maar mijn moeder hebt
  gij in de lucht opgehangen, zij bleef in de gloeiende zon, in
  de druipende dauw, in de koude wind, daarom past 't dat ik
  u wat vraag.
  En vorst antwoordde, terwijl hij er bij huilde, en hij zeide:
  al moest ik u ook alles toewerpen, de bezittingen allen in 't
  veld, de bezittingen in huis, 't zou mij niets spijten als ik ze
  u moest geven, daar gij toch mijn kinderen zijt, mits gij maar
  blijft aan mijn zijde.
   I W o e r i d i n g antwoordde: zijt gij in ernst? Hij zeide tot
  hem: ik ben in ernst, als ik lieg, dan zal ik dezen dag nog
  sterven
  Maar I W o e r i d i n g zeide: hoe is 't, hebt gij mijn moeder
  geen doodenoffer gegeven, toen zij pas gestorven was. En de
  vorst antwoordde: nog niet. «'t Is maar dat wij 't weten.» En
  I W o e r i d i n g zeide: beveel uw slaven dat zij 't kruis afbreken,
  opdat moeder op de aarde zitte. En die vorst beval zijn slaven;
  zij groeven in de aarde, waar het bamboe was, 't werd als
  steen, zij konden er niet in graven. Zij kapten op het bamboe,
  't ging er niet in, 't werd als ijzer. En I W o e r i d i n g met
  zijn jongere broeder, zeide: gaat allen op zij, gij kunt wel
  menschen ophangen, maar gij kunt ze niet naar beneden halen!
  I W o e r i d i n g en zijn jongere broeder klommen naar beneden
  en gingen naar de bamboe stok. Toen zij er eerst tegen geleund hadden, schopten zij er van weerszijden tegen aan en het
  bamboe brak. Toen het bamboe gevallen was, namen zij op
  hun moeder en legden haar midden op 't plein, zij spreidden
  onder haar uit de vergulde slimoet en bedekten haar met de
  vergulde slimoet en toen liepen zij er viermaal omheen. Toen
  zij klaar waren met er om heen te gaan, maakte I Woeriding
  zijn hoofddoek los en hij sloeg er mee, vijfmaal «loeg hij haar;
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  