text: MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  75
  
  teekening van externe bescheiden, liet goed bijzijn van de admi­ geheel zou kunnen bijbrengen, het .terrein is daarvoor te groot
  nistratie, bet „zwangsläufig” zijn van de administratie, „vor­ en eischt te veel parate kennis en practische ervaring, dan dat
  men die van examinandi zou mogen verlangen. Terecht heeft
  gedruckte” interne formulieren, etc.
  men dan ook den eisch van de kennis van de administraties van
  c) Historisch gedeelte.
  de meest voorkomende bedrijven voor de examens laten ver­
  Beschrijving van den historischen groei van de administratie vallen en bewegen de inrichtingsvraagstukken zich in een
  van bedrijfshu ishoud ingen, hetgeen tot nu toe wel voornamelijk andere richting. Toch is deze kennis als een onderdeel van de
  zal zijn een beschrijving van de geschiedenis van het boek­ Administratieleer (Inriehtingsleer) te beschouwen; het is on­
  houden.
  juist te meenen, dat er geen Administratieleer (Inrichtingsleer) zoir bestaan, omdat men een deel daarvan wellicht het
  d) Kennis van de boekhoudstelsels.
  op de praktijk afgestemde deel, na afleggen van het
  De dubbele methode, de enkele methode, de Engelsche me­ meest
  examen
  zich in de praktijk pas eigen kan maken.
  thode en diverse variaties, de cameralistische boekhouding en Anderzijds
  zijn er weer onderdeden, waaraan men bij de op­
  haar variaties.
  leiding gaarne meer aandacht besteed zag, in welk verband ge­
  wezen zij op de kennis van de administratieve hulpmiddelen.
  e) Kennis van de voornaamste rekeningst elsels.
  De rekeningstelsels van de diverse bedrijven, waarbij op ty­
  Dr. E. TEKENBROEK
  pische vcrboekingen en rekeningen de aandacht komt te vallen,
  als: het bootcnboek bij de graanhandel, de misrekening bij
  BESLECHTE GESCHILLEN
  scheepvaartmaatschappijen, de rekening „Effectenorders” bij
  Red. Mr. A. E. J. NYSINGH
  de banken, de opslagrekeningen bij fabrieksbedrijven, etc.
   zende men aan den Secretaris
  f) Kennis van de administratie van veel voorkomende han­ (Bijdragen en mededeelingen
  der
  Redactie)
  delingen.
  Incasso-administratie, loon-administratite, kas-admmistratie,
  De schuldbekentenis zonder oorzaak
  kostprijs-administratie, administratie van groote huur-, rente-,
  of premie-inkomens, voorraad-administratie, zegel-administra- Het mag als bekend verondersteld worden, dat de Hooge
  t ie, administratie van regiewerken, abonnementen-administratie, Raad zich ten aanzien van de vraag, wat de beteekenis is van
  polis-administratie, afnemers-administratie, reizigers-adminischuldbekentenis, op het standpunt stelt, dat deze op zich
  stratie, portiers-administratie, contract en-administratie, order­ een
  zelf
  verbintenis schept, doch bewijsmiddel is van hetgeen
  administratie, administratie van het arbeidsverdeelbureau, ad­ daaringeenwordt
  vermeld.
  ministratie- van een groot effecten-, huizen-, of hypotheken Wanneer iemand
  schriftelijk verklaart geld schuldig te zijn
  bezit, etc.
  aan een ander uit geldleening, dan ontstaat zijn verbintenis
  door de overeenkomst van verbruikleening, doch wordt zij door
  fj) Juridisch gedeelte.
  Kennis van de wettelijke bepalingen inzake administreeren die schriftelijke verklaring bewezen.
  en boekhouden, kennis van reglementen als begrootingsvoor- Waar nu onze wet uitdrukkelijk bepaalt eenerzijds dat voor
  schriftcn en rekeningvoorschriften voor gemeenten en over­ de bestaanbaarheid van overeenkomsten vereischt zijn vier
  heidsbedrijven, staatscomptabiliteit, etc.
  voorwaarden, waaronder een geoorloofde oorzaak (artikel 1356
  B.W.),
  welke bepaling nader wordt uitgewerkt in het voor­
  h) Kennis van de technische hulpmiddelen.
  schrift van artikel 1371 B. W. — een overeenkomst zonder
  Kennis van de verdiensten, de toepassingsmogelijkheden en oorzaak, of uit een valsche of ongeoorloofde oorzaak, aange­
  toepassingsgrenzen van de diverse: schrijfmachines, boekhoud­ gaan, is krachteloos —. en anderzijds dat „een iegelijk die be­
  machines, statistiekmachines, rekenmachines, adresseermaehi- weert eenig regt te hebben, of zich op eenig feit tot staving van
  nes, kasregisters, tijdklokken, kaartsystemen, speciaal ingerichte zijn regt beroept, het bestaan van dat regt of van dat feit moet
  boeken, paragonsysteem, copieersytemen, etc.
   bewijzen” (artikel 1902 B. W.) is het duidelijk, dat in een ge­
  ding, wanneer gevorderd wordt op grond van een verbintenis
  Hoe en in welke volgorde de stof den studeerenden onder­ uit
  gesteld en bewezen moet worden ook de oor­
  wezen dient te worden is een vraagstuk van paedagogischen zaak,overeenkomst,
  d.w.z.
  de
  reden,
  men verbonden is, en wel door
  aard en staat hier ten deele naast. Reeds thans leert men vrij­ den eischer, Legt hij waarom
  een
  schriftelijke
  schuldbekentenis over,
  wel algemeen de eerste beginselen van het boekhouden op een dan kan deze het noodige bewijs opleveren,
  mits haar inhoud
  leeftijd, waarop men van het bestaan van een accountantsbe- voldoende is; het geschrift kan niet meer bewijzen
  dan het
  roep nauwelijks af kan weten.
  inhoudt;
  vermeldt
  het
  de
  oorzaak
  der
  schuld,
  het
  bewijst
  Anderzijds zullen er onderdeden zijn, die zelfs voor het meteen; vermeldt het deze niet, de eischer zal de oorzaak deze
  van
  meest strenge aecountants-examen niet gevraagd zullen worden, elders dienen te bewijzen.
  waarmede dan in het bijzonder de sub. e) vermelde stof be­
  doeld wordt. Hieronder vallen de uitgebreide monografieën over Ziedaar het eenvoudige en duidelijke systeem van onze wet
  de administratie van bepaalde bedrijven.
   en van den Hoogen Raad. De speciale wetsbepaling welke aan
  De Heer Vleeschhomver was op den meer genoemden Ac- dergelijke schuldbekentenissen is gewijd, artikel 1372 B.W.,
  countantsdag in 1922 wellicht in wezen de meest principieelc bepaalt niet anders, doch is voor toepassing van het vorenomopponent van Prof Polak, waar hij het bestaan van een Admi- schreven systeem eigenlijk niet eens noodig. Zij bevestigt het
  nistratieleer (Inriehtingsleer) ontkende en naar de praktijk voren weergegeven standpunt echter volkomen :
  verwees om de noodige kennis te verkrijgen voor het inrichten
  ..Tndien er geene oorzaak is uitgedrukt en er echter eeno
  van administraties. Hierin schuilt een groote kern van waar­
  ..geoorloofde aanwezig is, of ook indien er eene andere
  heid. Het zou verkeerd zijn te meenen, dat men den aankomen­
  „geoorloofde oorzaak dan de uitgedrukte bestaat, is nietteden accountants de Administratieleer (Inriehtingsleer) in haar
  „min de overeenkomst van kracht. ”
  
  76
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  Deze leer heef! intusschen bij voortduring aan critiek bloot­
  gestaan, voornamelijk, omdat men bezwaar had tegen de con­
  sequentie in gevallen, waarin men met een volkomen redelijke
  en geoorloofde verbintenis te doen had, doch deze zag afwijzen
  bij gebrek aan bewijs. Zooals altijd geeft een zeker consequent
  doorgeveerd standpunt in de practijk wel eens tot hardheid
  aanleiding; on in dat geval meent men spoedig, dat het stand­
  punt niet deugt. Men vergeet daarbij wel eens dat wanneer een
  ander stelsel gold, ook bij de toepassing daarvan hardheden zich
  zouden voordoen en onbillijkheden worden begaan, op grond
  waarvan dan weder de critiek zou losbreken.
   Naar aanleiding van een recent arrest van den Hoogen Raad
  over deze kwestie — 5 Januari 1928 — waarin de oude opvat­
  ting is gehandhaafd, wil ik deze kwestie, vooral historisch, nog
  eens bloot leggen; daaruit valt m.i. èn ten opzichte van de
  vraag, wat geldend recht is, èn ten opzichte van de vraag, hoe
  het recht op dit punt behoort te zijn, veel leering te putten.
  #
  
  *
  
  *
  
  De les begint reeds in Rome, waar in den loop van de rechts­
  ontwikkeling het systeem wisselend is geweest, totdat tenslotte
  het systeem, dat wij thans nog hebben, als het meest juiste
  is aanvaard.
  Het oudste Romeinsche Recht heeft de schuldbekentenis
  reeds gekend in den vorm van een mondelinge schulderkenning
  of stipulatie, bijv. ,.ik beloof U een zekere som”. Aangezien
  liet schrift in dezen ouden tijd nog niet bestond of schaars
  gebruikt werd kon de debiteur aanvankelijk geen bewijs van
  hem zelf afkomstig — m.a.w. een schriftelijke schuldbekentenis
  in den modernen zin — afgeven, maar moest zijn schulderken­
  ning door getuigen bewezen worden. Zij was echter bindend,
  belofte maakte schuld.
  Ten tijde van Cicero in de laatste eeuw voor het begin onzer
  jaartelling nemen de Romeinen van de Grieken de gewoonte
  over hun verbintenissen in schrift vast te leggen. De schrifte­
  lijke schuldbekentenis, cautio genaamd, doet te Rome haar in­
  trede; zij bevatte de stipulatie en bewees deze volledig. Dat zij
  bindend was merkte ik boven reeds op.
   Vaak gebeurde het nu, dat de aanstaande crediteur, gebruik
  makende van de zwakke positie van den debiteur, zich eerst
  de schuldbekentenis liet afgeven en vervolgens, hetgeen vooral
  bij geldleeningen voorkwam, betaling (ter leen geving) van de
  som achterwege liet. Werd de debiteur tot betaling aangespro­
  ken, hij had wel tot zijn verdediging een rechtsmiddel — excep­
  tio doli, beroep op bedrog, — doch hij moest het bedrog bewij­
  zen ; slaagde hij niet, dan was hij gebonden.
  Al spoedig achtte men dit bewijs voor den debiteur onbillijk
  en te zwaar. Er hebben zich zeer waarschijnlijk herhaaldelijk
  gevallen voorgedaan, waarin men de overtuiging had, dat de
  geldleenïng niet was tot standgekomen en desalniettemin den
  debiteur zag veroordeelcn, omdat hij het bewijs niet kon leveren.
  Ergo keerde men den bewijslast om; wanneer de schuldenaar
  zich er op beroept, dat. het geld hem niet was uitbetaald, moest
  de schuldoischer, niettegenstaande de schuldbekentenis bewij­
  zen, dat hij het geld werkelijk had uitgeleend. Dit gold ook.
  wanneer die schuldbekentenis het feit vermeldde, dat het geld
  was ter leen gegeven.
  Ook dit ging in de practijk te ver, en wel in tweeerlei op­
  zicht. In de eerste plaats, omdat de schuldbekentenis, ook die
  welke de oorzaak bevatte, nu vrijwel waardeloos was geworden,
  waarvan trouwelooze debiteuren natuurlijk profiteerden; en in
  de tweede plaats, omdat de schuldbekentenis zonder oorzaak
  niet op geldleening behoefte te slaan, doch haar bewijskracht
  zag vervallen door de bewering: er is niet ter leen verstrekt.
   Al deze overwegingen en gebleken nadeclcn in de practijk
  hebben tenslotte in de vijfde eeuw onzer jaartelling geleid tot
  dit stelsel, dat de schuldbekentenis is te beschouwen als bewijs­
  middel. doch alleen dan als volledig bewijsmiddel, wanneer zij
  den rechsgrond bevat van de daarin uitgedrukte verplichting;
  bevat zij dien rechtsgrond niet, dan heeft, de schuldeischer dien
  te bewijzen ; bevat zij hem wel, dan is de debiteur gebonden,
  behoudens tegenbewijs, door hem te leveren.
  Ook in de middeleeuwen heeft men deze oplossing der moei­
  lijkheden als juist aanvaard en op dezelfde wijze de tegenstrij­
  dige belangen, welke in het spel zijn, gewaardeerd. Uit de
  Glossatoren en het. Canoniek Recht, zijn verschillende plaatsen
  aan te halen, waarin dit onomwonden wordt vast,gelegd. De
  zucht om ontduiking van het woekerverbod tegen te gaan speel
  de daarbij in liet Canoniek Recht een groote rol.
  Ook het Oude Fransche Recht sloot zich hierbij aan. Uit vele
  plaatsen twee grepen, de eerste uit Beaumanoir, een schrijver
  uit de 13e eeuw, de tweede uit Coquille, een schrijver uit de
  IGe eeuw.
  Beaumanoir schrijft:
  La lettre qui dit que je dois deniers et. ne fet pas men­
  tion de quoi je les dois est souspeehonneuse chose de
  malice, et quand tele lettre vient, en cort, si doit savoir le
  juge la chose dont cela dette vient, avant qu’il le face
  paiër.
   Coquille schrijft:
  Ce n ’est assez de dire que tel confesse devoir à tel pour
  cause de compte et accord fait de plusieurs affaires qu’ils
  ont eu ensemble; mais il se doit dire telle somme par ar­
  gent preste ou tant de bled vendu en tel temps. Ou ce
  n ’est assez de dire: il a vendu moyennant la somme de
  cent escus qu’il a confessé avoir cydevant receu, ains sc
  dois dire en quel temps et pour quelle, cause.
  Ook het Parlement van Parijs huldigde deze leer nog in 1511.
  Doch daarna gaat de Fransche practijk afwijken. Vooral
  onder den invloed van den handel wordt de leer verlaten en
  worden herhaaldelijk door het Parlement van Parijs schuld­
  bekentenissen zonder daarin uitgedrukte oorzaak voor geldig
  gehouden. Men was zich de afwijking van het Romeinsche Recht
  wel bewust, doch meende liet beter te weten ; bij de uitspraak
  van een dergelijk arrest in 1582 wees de President van het Par­
  lement, van Parijs er op: qu’il ne fallait pas s’arrêter aux
  subtilités du droit romain, mais considérer la qualité et la ma­
  nière d ’user des personnes qui faisaient de pareils billets.
  Doet dit nog denken aan een beslissing naar aanleiding van
  de omstandigheden, het eind van het lied in Frankrijk is vol­
  komen het tegengestelde van dat in Rome: „La déclaration du
  majeur devint une cause suffisante” (Portalis). „La déclara­
  tion qu’il doit, fait présumer qu’il y a une cause” (BigotPreamencu). Aldus de toelichting op den Code, welke in arti
  kei 1132 dit stelsel sanctionneerde : La convention n ’est pas
  moins valable, quoique la cause n ’en soit pas exprimée. Ailes
  behoudens tegenbewijs door den debiteur te leveren. Men is
  weer tot den tijd van Cicero en daar vóór teruggekeerd.
   *
  
  *
  
  *
  
  In ons land behield men het stelsel, zooals dat in Rome ten­
  slotte was vastgelegd, en heeft men de afwijking van de Fran­
  sche practijk niet gevolgd. De schrijvers — o.a. Damhouder,
  Groeneu'ccjen, Huber, van Leeuwen, Voet en Bijnkershoek —
  houden alle aan het zelfde principe vast. Het zij mij vergund
  ook hier twee plaatsen aan te halen, waarvoor ik kies Huber
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  77
  
  en van Leeuwen, welke beiden in onze eigen taal hebben ge­ dan ook niet inzien, ook niet voor wat betreft de vraag, niet
  schreven ; de andere schreven in het Latijn.
  welke regeling geldt, maar welke regeling wenschelijk is.
  Er zijn natuurlijk gevallen, waarin de oorzaak welke niet ver­
  IV. Huber, Heedendaagse Rechtsgeleerdheyt:
  meld
  voor de hand ligt. De President van 1582 wees er
  En dient gelet dat in een schriftelijke belofte d ’oorsaek reeds werd,
  op, dat veel afhangt van de personen die het aangaat
  uitgedrukt moet worden, alhoewel daaruit gelaten zijnde, en
  manier van handelen. Ook in het Oud Vaderlandsch
  genoeg zal moeten zijn, dat se van elders beweesen kan rechthunkomt
  nieening soms tot uiting dat er omstandigheden
  worden, anders een handschrift waarbij men bekent, yets zijn, waarindemen
  met een schuldbekentenis zonder oorzaak ge­
  schuldig weesen, met belofte van te zullen betalen, zon­
  kan nemen, bijv, — ik citeer Groenewegen — wanneer
  der gebli.jk van de oorsake des schults heeft geen kracht. noegen
  de schuldbekentenis is afgegeven door een koopman aan een
  Simon van Leeuwen, Het Rooms Hollands Regt:
  koopman, door een leerling aan zijn leermeester, door een zieke
  In andre Verband-brieven heeft mê alles plaats dat het aan zijn dokter, door een gewonde aan den chirurg, etc.
   nog toe van verbintenissen in ’t gemeen of in ’t bysonder Maar in der-gelijke gevallen kan in ons stelsel hetzelfde resul
  is geseid. Behalven dat buyten dien om alle na bedenken taat worden bereikt. Wanneer de eischer bewijst dat hij tot den
  van bedrog weg te nemen, de oorsaak van de schuld daar debiteur in een verhouding heeft gestaan, welke recht op be­
  in moet uit gedrukt werden, omdat de verband brieven taling van een soortgelijke som medebracht als waarvan de
  kragtloos zijn, de welk geen oorsaak inhouden, etc.schuldbekentenis rept, belet niets den Rechter uit die feiten
  Bij de codificatie in ons land. speciaal ook na de afscheiding het vermoeden te putten, dat er een geoorloofde oorzaak aan­
  van België heeft men hieraan willen vasthouden en is op dit wezig is, en deze dus door vermoedens bewezen te verklaren.
   punt dus af geweken van het Eransche Wetboek. Regeering en Wanneer die vermoedens sterk genoeg zijn zal iedereen daar
  Kamer meenden, dat van het bestaan van een oorzaak moest vrede mee kunnen hebben. Doch om van daar over te gaan,
  blijken; van daar artikel 1372 B. W. dat opzettelijk anders zooals wij in Frankrijk hebben zien geschieden, naar het andere
  geformuleerd is dan het correspondeerde Code artikel, hier­ uiterste: ook wanneer er geen enkel vermoeden voor een ge­
  boven aangehaald. Mr. Carel Asser, lid en secretaris der Com­ oorloofde oorzaak is, deze enkel en alleen te ontleenen niet
  missie van Redactie der Nationale Wetgeving, kon dan ook te­ alleen, doch te dwingen deze te ontleenen, aan het feit, dat de
  recht in zijn Vergelijking tusschen het Fransche en Nederland- schuldbekentenis onderteekend is, gaat m.i. te ver. Als er wer­
  sché Wetboek schrijven, het verschil op dit punt uiteenzettende: kelijk een geoorloofde oorzaak is kan men die wel uitdrukken,
  Eindelijk is door het opstel van art. 1372 nog een twij­ en eenige nauwkeurigheid mag van een schuldeischer wel wor­
  fel uit den weg geruimd, welke onder de Fransche wet­ den gevergd. En moet men kiezen tusschen niet-bescherming
  geving tot veelvuldige regtsgedingen en eenen oneindi- van den slordigen crediteur, die bovendien nog geen enkel feit
  gen pennenstrijd heeft aanleiding gegeven;
  kan bewijzen waaruit een vermoeden van de oorzaak der schuld­
  die pennenstrijd ging over den bewijslast der oorzaak.
   plichtigheid voortvloeit, of het zich niet laten leenen tot af­
  Omtrent ons artikel 1372 B.W. vervolgt hij clan:
  dwinging van betaling van vorderingen welke niet bestaan of
  Hieruit (d.i. uit art. 1372 B.W.) volgt dus dat het aan­ wat meer voorkomt, door -de wet verboden zijn als hebbende
  wezig zijn, of het bestaan van zoodanigen oorzaak moet be­ een ongeoorloofde of onzedelijke oorzaak, dan kies ik het laatste:
  wezen worden, en dat bewijs berust natuurlijk op denge­ de wet behoeft niet met zich te laten spelen en heeft het volste
  nen, die volhoudt dat er eene oorzaak of eene andere ge­ recht te rcageeren tegen alles, waardoor haar werking ontdoken
  oorloofde oorzaak dan de uitgedrukte bestaat. Degeen die kan worden, ontdoken nota bene, wanneer men het Fransche
  de uitvoering der overeenkomst vordert moet naar aan­ stelsel kiest, met behulp van wet en rechter zelf.
  leiding van dat artikel het gebrek der uitdrukking aan­
  A. E. J. NYSINGH
  vullen, of de verkeerde opgave herstellen.
  De opvatting van den Hoogen Raad is dus, het blijkt uit
  het vorenstaande, wettelijk en historisch onaanvechtbaar. En
  met de critiek in verband met mogelijke onbillijkheden is er
  niets nieuws onder de zon. Men moest schipperen tusschen twee
  tegenstrijdige belangen, en kwam tot ons stelsel ter voorkoming
  van woeker eti bedrog en van ongeoorloofde of onzedelijke ver­
  bintenissen.
   Nu kan men wel zeggen: dat baat toch niet, want in derge­
  lijke gevallen kan de crediteur in de schuldbekentenis wel een
  valsehe oorzaak doen opnemen, doch daarmede is het pleit niet
  beslecht. In de eerste plaats is het de'vraag of een debiteur
  bereid is een stuk vermeldende een valsche oorzaak te onderteekenen; doch bovendien, in dat geval rust weliswaar op hem
  de bewijslast, doch is zijn bewijs veel gemakkelijker; hij kan
  volstaan met aan te t.oonen dat de oorzaak valsch is, doch be­
  hoeft niet te bewijzen dat er geen enkele andere oorzaak be­
  stond, welk laatste bewijs haast niet te leveren is, vooral niet
  wanneer de onderteekenaar van de schuldbekentenis overleden
  is en zijn erfgenamen moeten in zijn plaats, maar zonder zijn
  kennis van zaken, procedeeren.
  Ik kan de onjuistheid van het stelsel van den Hoogen Raad
  
  BOEKBEOORDEELING
  Een nieuw werk van Prof. Mr. van Poelje
  Als eerste deel van de onder leiding van den boven ge­
  noemden hoogleeraar aan de Nederlandsche Handelshoogesehool te Rotterdam uit te geven serie van hand- en leer­
  boeken der bestuurswetenschappen verscheen onlangs bij de
  bekende uitgeversfirma N. Samsom te Alphen aan den Rijn een
  werk onder den titel ..Beginselen van Nederlandsch admini­
  stratief recht”. De schrijver van deze uitgebreide verhande­
  ling was de leider der serie in eigen persoon.
   Een uiterst moeilijke taak voorwaar, om van het heele in
  Nederland geldende administratiefrecht enkel de prima elernenta te boek te stellen. Met welk onderwerp moet men daar­
  bij beginnen, met welke materie kan men daarbp eindigen,
  in de overtuiging, dat de uiteenzetting dan „af” is? Het
  administratiefrecht toch, hetwelk men hier op het oog heeft,
  omvat het grootste deel van ons gansche nationale positieve
  recht. Het regelt — zoo kort mogelijk gezegd •— de uit­
  voering van de taak op de publieke gemeenschap rustende en
  die taak omvat in den modernen staat de verzorging van een
  schier onafzienbare reeks van belangen, zoowel van de ge-.
  