text: 182
  
  1955 De haag, die de weg verspert van Djelajan Garai, bestaat uit zwarte
  rupsen zo groot als een oogstmandje ; / De haag van Djelajan Pengipuk
  bestaat uit termieten reikend tot boven de borst; / De versperring van
  Djelajan Tua' bestaat uit vuurmieren reikend tot aan de slapen; / De
  versperring van Tangkup Djalung van Tetai Untung bestaat uit dikke
  wormen reikend tot aan de knieholte. / Dan spreekt Djenti Djanda een
  maal;
  1960 Hij spreekt zachtjes, Djenti Timbai, een woord. / "Luistert gij harige
  rupsen, weest geen beproeving voor mij, straks zal ik jullie betalen
  met jonge spruiten van majam-tambang; / "Luistert gij termieten,
  houdt op met daar te zitten, ik zal jullie betalen met een vergane mand;/
  "Gij bijt-rupsen ga daar weg, ik zal jullie betalen met jonge spruiten
  van caladium; / "Haag van dikke wormen, houdt op jullie daar te
  kronkelen aan beide einden van de weg, ik zal jullie betalen met de
  humusrijke grond van de boomaanplant;
  1965 "Haag van vuurmieren, houdt op jullie daar te wachten, ik zal jullie
  betalen met grond vol kronkelgangen" . / De versperring van termieten
  van Djelajan Pengipuk is er niet meer; / De haag van harige rupsen
  van Djelajan Pemeku is niet meer te zien. / Dan gaat Djenti Budjang
  verder, begeleidend Dajang Telit Benang en is er voorbij; / Djenti
  Mba S is er gepasseerd en gaat nu voort en voort.
   1970 De vesting van Djelajan Kaja bestaat niet uit één gordel; / De sterkte
  van Djelajan Berani bestaat niet uit één rij. / Er is een versperring
  van Djelajan Mangah bestaande uit stelen met bijlen; / Er suist een
  haag van blaasroeren en pijlen van de hemelbewoners; / Een haag
  van rotan-mesjes met schede van de mensen van Tetai Bedura s ;
  1975 Er slaat voortdurend op en neer een leger van gedoornde rotan-stokken
  van Pinggan Kasau, met tembung-stokken; / Een verdediging van
  kiekendieven van Tangkup Malang die (dreigend) rondcirkelen. / Dan
  grijpt Djenti Madjung een afgekapte tak van (geurend) munungkruid; / Hij wuift met ketias-epiphyt met in elkaar gedraaide stelen; /
  Djenti Tembus zwaait met verwelkte kedumpai-bladeren;
  
  1965 njerUbung njoog, grond met allerlei loopgangen van mieren; njang, naar alle
  richtingen vertakt.
  1978 ketias, een soort orchidee vroeger door vrouwen gebruikt in de haarwrong, nu
  vervangen door reukolie van de pasar; men reeg en vlocht ook de geurige bladeren kunstig met de stelen aaneen om ze aan een geliefde te geven.
  1979 kedumpwi la/oog, een soort sibau, Nephelium spec.; de verwelkte bladeren zijn
  aromatisch.
  183
  
  1980 Da-atji ka tegari darunti batang.
  Teka njau kata isau, nisi' lagi' betakesik;
  Kata lungga' nisi' lagi' peda', tai upa ka' ngurik;
  Kata sumpit nisi' lagi' bekadesit, gelung bekasetik ;
  Kata lang nadai mang ilang, nadai bisi' lagi' betakelik.
  1985 Teka mansa' Djenti Mba' lalu lintas;
  Bedjalai Djenti Tembai lain pengangas.
  Teka tentung ka kampung Nibung Pemali;
  Tuntun ke pun Gentu J Bagigi;
  Guang kelingkang dadjang tjali.
   1990 Teka tembu' sida' ka sintuk danau renuk tai ba-ungkap ka buk
  [njarang kunding ;
  Datai ka simpang danau tawang tai berangkang ka tulang upa lajang
  [gasing;
  Datai ka sedan danau neman tai gah udjan ka penawan menteran
  [pangging;
  Datai ka pepah danau luah tai gah beranah ke darah mantengah
  Datai paka' sungai Ara' upa segara S nadai peda S tebing.
  [tebing;
  1995 Datai ka tepu danau ngabu teka tapedju Terai Kuku: "Mati ku,
  [kamati ku, ninga antu bedumu munji ka' makan".
  Teka njabak njuara Punai Ara meda' mata antu buta mesa' leka bulan;
  Teka ringi karingi Ruai Peridi: "To' taun ku mati da ti si danau
  [pemali meda' geragasi ngandja S gigi mesa' sengkalan;
  Antu bagerit da kenambing bukit munji njunan.
  Teka tekandjat Beluh Nanjak ninga antu pugak ngentak tempangan
  [bukang;
  2000 Bera' ketawa' ka kanan ka kiba S tengan basungga S da punggang
  [lantjang;
  Menjungkai ngentai di ti si djalai betakindang merindang lantang.
  Teka bekadengung aiS idung Djera Tangkung nali pelaga;
  
  1987 k/JlmPung Nwung Pemali, een uitgestrekt oerbos van Nibung-palm, tmnoo pemali,
  een gebied vol verbodsbepalingen, wegens gevaarlijke geesten en invloeden; daar
  mag nooit iets gekapt worden.
  1988 gentu' , een boom welke zeer buigzaam hout levert, dat gebruikt wordt voor de
  opstaande rand van manden; dit is een wonderbare gentuS -boom, hetgeen te verwachten is in zulk een bos.
  1990 ungkap; de rivieroevers zijn dikwijls bedekt met een mat van fijne boomwortels,
  ungkap genoemd; in dit luguber bos bestaat deze bekleding uit hoofdhaar van
  mensen, die hier zijn gesneld.
   njarmng kunding, lett. als een nest van een cicade, een uitdrukking voor een bosje
  ineengedraaide haren op het hoofd, zoals dat vroeger bij mannen die vaak lang
  
  184
  
  1980 Hij gebruikt tegari-liaan van de stengel getrokken. / Dan houdt de
  haag van ijzeren wapens op te kletteren; / Niet meer te zien is de versperring van rotan-mesjes welke (dreigend) zich krommen; / De haag
  van blaasroeren ruist en suist niet meer; / Het leger van kiekendieven
  is opeens verdwenen en roept niet meer "Klie-klie".
  1985 Zij gaan verder, Djenti Mba", en gaan er voorbij; / Djenti Tembai
  lopen zeer snel. / Dan komen zij aan het bos Nibung Pemali; / Zij
  bereiken de boom Gentu' Bagigi; / Zij gaan langs afhangende guirlandes van epiphyten.
  1990 Dan komen zij aan de bocht van een moerasmeer met (langs de oevers)
  fijn afhangende wortels van mensenhaar ; / Zij komen aan de arm van
  een moerasmeer vol met takken van mensenbeenderen, als de spaken
  van een Spinnewiel; / Zij komen aan de waterborrelende rand van een
  uitgestrekt meer, waarover een regen pleegt te gaan van werpsperen
  met pangging-stelen; / Zij komen aan de drassige rand van een uitgestrekt meer, dat pleegt over te stromen van bloed tot halverwege de
  berm; / Zij komen aan een splitsing van de Ara'-rivier, als de zee
  welks oevers men niet kan zien.
   1995 Zij komen aan het strand van een opwellend meer; dan wordt Terui
  Kuku bang: "Ik sterf, ik sterf, ik hoor het huilen van het spook, dat
  ons wil verslinden!" / Zij schreit, Punai Ara, als zij de ogen ziet van
  het blinde spook zo groot als de maan; / Zij weent luid, Ruai Peridi:
  "Dit jaar nog sterf ik aan de rand van het spookmeer, ziende het
  mensaap-spook, dat zijn tanden toont zo groot als een hakblok; / "Het
  knarsetandend spook tegen de heuvelkling met snerpend geluid". / Zij
  is ontsteld, Beluh Nanjak, op het horen van het spook zonder hoofd,
  rond springend met onthoofde romp;
  2000 De lachende vampir naar links en rechts schommelend, terwijl zij (een
  kind) baadt op de rand van een doodkist; / Het genitaliën-spook, dat
  schril lacht langs de rand van de weg, zich draaiend alsof zij een kind
  
  haar droegen en dit weinig kamden, wel voorkwam; dit werd beschouwd als een
  teken van tua', met supernaturele kracht begiftigd door een nauwe relatie tot
  antu's, geesten of spoken.
  1991 angkang, allerlei dood hout in een rivier; in dit Danteske gruweloord zijn het
  beenderen van gesneuvelde mensen.
  1995 antu bedumu; bedumu, onomatopee voor het zware, huilende geluid van dit spook.
  1999 Arntu pugak, spook van een gesnelde man.
  2000 Bera', spook van vrouwen, gestorven bij de baring.
  2001 M enjungkai, een vrouwelijk spook belust op de teelballen; het leeft in bos en is
  niet als de bera' van menselijke afkomst.
  185
  
  Ai' mata beserepang dua.
  "To' taun ku mati ka Ranti Penulang Ran;
  2005 "To' taun ku bebai ka ngelai besai penantai limban;
  Djaku' Djera Tangkung: "To' taun ku tjundung ka rarung
  [pangudjung ban"
  "Nang kadju' di' Ndu' Telingu' Mendu', nang rawan;
  "Nang takut di~ Mensulit Laut, nang saban".
   Teka basimbang batang Djenti Budjang purang padi;
  2010 Bapantap selap tepus lidi.
  Dia' sida' menapan da danau neman semansak umpan, sadigah
  Menung setegal sadja' ;
  [belanga' ;
  Belepa raja pelama'.
  Batjarik tjedik sirih nakang;
  2015 Bapatah getah gambir dagang;
  Babubuh bunjuh snbu kerang;
  Batjabut lumut tembakau terandjang.
  Djerita Punai Ara tunggal kali' ;
  Tjakap Talap Djalawat tunggal igi'.
  2020 "Ari ni kita mansa', ari ni kita lalu?
  "Ari ni kita mansang, ari ni kita madju?
  "Batang nisi' melintang galau kaju;
  "Telampung nisP berapung ari ulu".
  Teka ngerising gigi Timbu' Djenti tunggal kali';
  2025 Katawa' njela' Djenti Mba' tunggal igi'.
  Teka da-atji Timbu' Djenti paseni da djari tint jin pemakai;
  Ngagih djalih ubung putih pengiku' beluai;
  Ginting anjing denggau ninting nikam tampai;
  Teka ngatju benang biru tai pengamulu burung beragai.
  2030 Dia' Djenti Tembai teka bakepai ngau lundjai tundjuk lima;
  Bakunjap ngau sambang lubang njawa;
  Bakidjap ngau bungkal igi' mata.
  Teka melepung telampung galau kaju;
  Batang teka melintang ari ulu.
  2035 Teka angkat Djenti Uat nadai mang-mang;
  Teka ambau Djenti Njambau na' bula' balang.
  2004 Penuloog Roo, naam voor een onderdeel van de hades of schimmenwereld ; Ram
  is een boom, waarvan de sterke stelen en hoofdnerven zijn "als beenderen",
  "penularn,g".
   2009 ftWoog paai, een boomsoort met gemakkelijk kapbaar hout, bij voorkeur gebruikt
  
  186
  
  wiegt. / Dan stromen de tranen langs haar neus af van Djera Tangkung, als een snoer van kralen; / Haar tranen vallen in dubbele rij. /
  "Dit jaar sterf ik en ga naar de Hades Penulang Ran;
  2005 "Dit jaar sterf ik en ga in de grote (kist) van merbau-hout, waarin
  het lijkwater wordt opgevangen". / Djera Tangkung zegt: "Dit jaar
  val ik in de doodkist gekapt met het eind van de dissel". / "Wees
  niet bevreesd, gij Ndu' Telingu' Mendu" wees niet bezorgd; / "Wees
  niet bang, gij Mensulit Laut, wees niet angstig". / Dan kapt Djenti
  Budjang takken af van een purang-boom ;
  2010 Hij kapt bladeren af van het tepus-kruid. / Daar rusten zij bij het
  grote meer voor de tijd nodig voor het koken van een pot rijst; / Zij
  toeven een ogenblik; / Zij rusten wat uit. / Zij scheuren een stuk af
  van het sirih-blad;
  2015 Breken een stukje af van de gambir; / Strijken er kalk op van gebrande schelpen; / Trekken de wierige draden van de tabak uit het
  mandje. / Punai Ara spreekt een maal; / Talap Djelawat spreekt een
  woord.
   2020 "Waar kunnen wij langs, waar kunnen wij voorbij? / "Langs waar
  gaan wij verder, langs waar kunnen wij door? / "Er ligt geen grote
  boom dwars over; / "Er drijft geen vlot bovenstrooms". / Dan schitteren de tanden van Timbu' Djenti een maal;
  2025 Dan glimlacht Dj enti Mba' een keer. / Dan schuift Timbu' Dj enti
  de versiering aan zijn vinger, de ring ten gebruike; / Hij doet om het
  w.itte koord als de staart van een beluai-slang; / Het koord om te
  richten de verre werpspeer; / Hij bindt om het blauwe koord als de
  veren van de beragai-vogel.
  2030 Daar wuift Djenti Tembai met zijn vijf vingers; / Hij beweegt stil
  de rand van zijn mond; / Hij knipt met de leden van zijn ogen. / Dan
  komt (plots) een zware boomstam naar boven; / Een stam ligt dwars
  over vanaf bovenstrooms.
  2035 Dan gaat Djenti Vat weer op stap zonder dralen; / Djenti Njambau
  vertrekt zonder terugkeren. / Er ligt een brug over het Adji-meer
  gevormd door een genali-slang, hard en week; / Met een leuning ge-
  
  om een geïmproviseerde zitplaats te maken in het bos van naast elkaar gelegde
  balkjes.
  2010 tepus, Achasma spec., waarvan de brede bladeren worden gebruikt voor een zitplaats op de grond; men zal nooit zomaar op de blote bosgrond gaan zitten.
  187
  
  Teka batiti ngau genali da danau Adji babenjang-benjung;
  Teka ba-alau-alau ngau nabau da danau Balangkarau mesa' batang
  [kebaung
  Batiti genali da danau pemali badjentang djemang;
  2040 Ba-alau-alau ngau nabau mesa' batang tapang;
  Betangga' ngau sawa' melalintang.
  Teka batiti ngau genali mesa' kelepuk;
  Ba-alau-alau ngau nabau mesa' tundjuk;
  Batangga' ngau sawa' upa ka' mantuk.
   2045 Keba' teka babulu njeregu' Ndu' Telingu' Mendu' asa tai takut ka
  [antu kidjang;
  Batulang njamilu' asa tai ngaus putung teiniang;
  Tulang begetar Kelatan Tanah asa tai mungkar putjung sakang.
  Babulu njeregu' Ndu' Telingu' Mendu' asa tai takut ka antu mupuh;
  Batulang njamilu' asa tai ngaus putung buluh;
  2050 Tundjuk begetar Kelatan Tanah asa tai mungkar putjung pengaruh.
  Keba' teka dapegai Djenti Tembai ka lundjai tundjuk lima;
  Teka genggam perakuan kanan Dudu Bajan djari dua.
  Pulau danau Belangkarau njau datengah;
  Pundjung danau Kerung njau dakelangkah;
  2055 Tisi danau pemali njau dakilah.
  Datai ke kenambing bukit meda' mah sida' tampun tumit sida'
  [langit huluh lalang;
  Tukak hulu landak sida' Tetai Tampak datampak da tampangan
  [bukang;
  Peluntjur tanah tuntun pinggang.
  Tampun tumit buluh beredai;
  2060 Tukak bulu landak datambak da tampangan bangkai;
  Peluntjur tanah baruh tumbas tuntun dai.
  "To' awak sa' Tetai Besuluh hapupuh aba' munsuh belalawa';
  
  2037 genali en nabau, mythische slangen; zij zijn radja ullN', koning der slangen; "in
  werkelijkheid" zijn het "mensen" van Negeri Udjung, die de reizigers in de gedaante van slangen te hulp komen; zij kunnen zich naar omstandigheden groot
  of klein voordoen.
  2047 sakang, eigenlijk tegengift: obat penUJWar rat jun.
  2054 j1uIIkjjung, een steilte; het meer, dat men nu is gepasseerd, is zo breed dat men
  de overkant niet kan zien en de steile oever ervan is bijna niet te beklimmen.
  2056 tampun tumit, lett .doorboren van hiel, bedoeld zijn de hielpennen.
   188
  
  vormd door een nabau-slang, aan het Balangkarau-meer, zo groot als
  een kebaung-stam; I Een brug van een genali-slang aan het tovermeer,
  dwars er over;
  2040 Met een leuning van een nabau-slang zo groot als een tapang-boom; I
  Een brug van een python dwars er over. I Een brug van een genalislang zo groot als een rijstkoker van boomschors; I Met een leuning
  van een nabau-slang zo dik als een vinger; I Een brug van een python
  als willend.e bijten.
   2045 Dan gaan heur haren rechtop staan van Ndu s Telingu S Mendu', als
  geschrokken voor het kidjang-spook; / Het gaat door haar beenderen,
  als wanneer men schraapt op een stuk temiang-bamboe; / Haar leden
  trillen, (de leden) van Kelatan Tanah, als wanneer men een flesje
  zwaar vergift uitstort; / Heur haren gaan rechtop staan, (de haren)
  van Ndu s Telingu S Mendus , als in vrees voor het achtervolgingsspook ; I Het gaat door haar beenderen, als wanneer men krast op een
  stuk bamboe;
  2050 De handen trillen van Ke1atan Tanah, als wanneer men een giftflesje
  uitgiet. I Dan grijpt Djenti Tembai haar vijf vingers; I Hij pakt de
  rechterpols van Dudu Bajan, haar beide handen. I Het eiland van
  het Belangkarau-meer heeft men doorkruist; I De steile kant van het
  Kerung-meer is men voorbij;
  2055 De rand van het tovermeer is men gepasseerd. I Gekomen aan de
  helling van de berg zien zij de hielpennen der hemelbewoners van
  lalang-bamboe gemaakt; / Pennen van het stekelvarken der mensen
  van Tetai Tampak in de grond gestoken bij de afgekapte romp; / Een
  modderpoel, waarin men tot de heupen wegzakt. / Hielpennen van
  gedroogde bamboe;
  2060 Pennen van het stekelvarken in de grond gestoken bij de afgekapte
  romp van het lijk; I Modderpoel in lage grond tot aan het voorhoofd. I
  "Dit zijn de sporen der mensen van Tetai Besuluh de vijand nazettend
  en van alle kanten bespringend ; I "Dit zijn de sporen der mensen van
  Tetai Njumbuk (de vijand) voorzichtig besluipend en bespiedend". I
  -------------------
  
  2058 pl!lwntjur tooah, een modderpoel met opzet gemaakt om de achtervolgende vijand
  te vertragen. De oorlogvoering van de oude koppensnellers verschilde in wezen
  weinig van de moderne I
  2059 buluh perl!dari, gedroogde bamboe, welke hard en bros is; men plaatste zulke
  pennen graag aan de overkant van een boomstam over de weg, zodat men bij het
  overstappen of afstappen erin zou trappen.
   2062 Tl!tai Bl!suluh, lett. stralende sterren.
  Tl!tai Njwmbuk, lett. opkomende sterren.
  189
  
  "To' awak sa' Tetai Njumbuk njubuk duduk ngipa'''.
  Oleh tekah bedjalai djampat Djenti Vat munji mepat selubat upang;
  2065 Tingkah lobah laka' dasingkang;
  Rengung patung munji tedung mentan sarang;
  Ginsit tumit munji ritit kaju babajang;
  Biuh tubuh munji sinduh numbuh bunga sengkabang.
  Teka tembu' sida' ka Biru' Landu' Pangikti' Vndai;
  2070 Teka datai sida' ka Bemban Delapan Pengidjap Mempirai;
  Teka ngembing Tinting Aping Tening Pengiling Bidai;
  Ngeranggit bukit Lengadai Tuai;
  Ngembing Tinting Kelamiding Pandjai.
  Dia' nemu abi sa' Tetai Telu babubu nampun resan;
  2075 Dia' baru'mah sida' meda:' abi sa' Tetai Badura' bentaja' pengiga'
  [djelanj
  Datai ka kenambing bukit dia' sida' meda' abi sa' mapit
  [ngarinding dan j
  Dia' sida' meda' abi sa' Tetai Badura' nindja' balalin tapan.
  Datai sida' ka pangkal babas pengerang;
  Datai ka babas rimba' bali' batang;
  2080 Njengau rantau padi mawang.
  Dia' tekedji diri Tiung Bali aba' Timbu' Djenti meda' radja ke[ladi Pinggan Gereni tumbas mesa' gutji benda meniang;
  Meda' radja tebu Pinggan Ketuju njagu tudu kaju tapang;
  Radja abuk Tangkup Mangkuk tumbas mesa' kelepuk indu' tibang;
  Meda' lia' sida' Tetai Bedura' tumbas mesa' pala' sakap njekang;
  
  2069 Bn' Lanclu', een bergrug, waar veel biru' groeit, een kruid met rozetstandige,
  brede, handvormige palmbladeren op bosgrond. De reizigers lopen nog dagen lang
  over in deze verzen genoemde bergen, vóórdat zij de eerste sporen van mensen
  ontmoeten. Poogiku' Undai, als de staart van een garnaal; slaat op het biru'kruid in pas ontluikende vorm.
  2070 pengidap mempirari, lett. als de latjes rond de gleuf van een fuik: zo dicht groeit
  de bemban, DontU" ArundCJStrum, op bedoelde berg.
  2071 aping, een palmsoort gelijkend op een klapper.
  Tening Pengiling Bidai, lett. recht uitgestrekt als een opgerolde rotanmat.
  2072 lengadari en kelamiding, boomsoorten.
   2074 vgl. voor deze en volgende verzen de aantekeningen bij vers 368 e.v. Hier wordt
  geleidelijk beschreven, hoe men komend uit onbewoonde gebieden de nabijheid
  
  190
  
  Djenti Vat lopen snel en het klinkt als wanneer men een nangka-vrucht
  fijn hakt;
  2065 Schijnbaar langzaam, maar met grote passen en hoog opgerichte benen; /
  Hun hielpezen kraken als boomstammen, die heen en weer gaan; /
  Hun benen zoeven als het geluid van een cobra, die zijn nest bewaakt; /
  Hun romp ruist in snelle gang als de droge moesson, die de tengkawang-bloesem wekt. / Dan komen zij aan (de berg) Biru s Landu'
  Pangiku S V ndai ;
  2070 Zij komen aan Bemban Delapan Pengidjap Mempirai; / Zij lopen
  langs de helling van Tinting Aping Pengiling Bidai; / Zij beklimmen
  de berg Lengadai Tuai; / Zij volgen de helling van Tinting Kelamiding
  Pandjai. / Daar treffen zij sporen der lieden van Tetai Telu, waar
  deze een fuik hebben gezet in een afdamming;
  2075 Daar pas zien zij tekens der lieden van Tetai BaduraS, waar zij (een
  plek) hebben gezocht om een fuik te zetten; / Gekomen aan de helling
  van de berg zien zij de sporen van lieden die een valraam hebben gezet
  bij weggekapte takken; / Daar zien zij sporen der lieden van Tetai
  Badura J. waar deze een gevlochten bamboe-strik hebben gespannen. /
  Zij komen aan het begin van oud secundair bos; / Zij komen aan éénof tweemaal gekapt bos;
  2080 Zij zien in de verte een ladang-complex van padi-mawang. / Daar
  staan zij verwonderd Tiung Bali en Djenti Timbu' ziende de reuze
  caladium van Pinggan Gereni zo groot als een oude gutji-martavaan; /
  Ziende het reusachtige suikerriet van Pinggan Ketuju reikend naar de
  kruin van een tapang-boom; / Het reusachtige knolgewas van Tangkup
  Mangkuk zo groot als een wij de boomschorskoker voor rijst; / Ziende
  de gember der lieden van Tetai Bedura' zo groot bijna als de omtrek
  van een hoofd;
  
  van een menselijke nederzetting waarneemt: eerst tekenen van jachtgebied, dan
  houdt het oerbos op en komt men aan oud secundair bos, tientallen jaren geleden
  gekapt voor ladang, vervolgens aan jong bos en tenslotte aan het ladang-complex
  tot op een uur of soms meer afstand van het dorp.
   2078 babas, algemene naam voor secundair bos onderscheiden in: 1. babas pengeroog,
  oud secundair bos; 2. babas rimba', secundair bos ontstaan na het vellen van oerbos; 3. babas bali batang, secundair bos nadat men reeds tweemaal een ladang
  op dezelfde plaats heeft gemaakt; 4. babas drmum, secundair bos na reeds meerdere
  malen op dezelfde plaats een ladang te hebben gemaakt.
  2080 pooi mcmxmg, geen huidige padi-soort, doch de "mythische" padi, welke men
  oorspronkelijk had en waarvan de korrels zo groot waren als uien, tnafWoog.
  2081 Pmggoo Gereni, titel voor Djelajan Kaja, aan wiens hemelhuis de reizigers nu
  zijn aangekomen. Zo ook de volgende titels.
  191
  
  2085 Maja' sigi' njangka' tumbas sepaka' batang;
  Belaut upa djungkung balaulangkang.
  Lepi' munti' ti si uma njau kalangkah;
  Pun padi sila dakilah;
  Rantau belah uma njau datengah.
  2090 Teka ngusung tjawak sas Tetai Tampak dawang menua;
  Nudju tepu sa' Tetai Telu batu menala;
  N gusung anting sa' Bintang N aning punggang perangka;
  Tembu' ka sintuk Lubuk Mangkuk dindang peleku' gajau buta.
  Teka menung sida' de pun ke1ampu' tjundung djalai sida' njandih
  [paung sumpit tapang;
  2095 Teka ngusung gugu' buluh perindu' djalai Ndu s Telingu' Mendu'
  [nepu' pe1eku' bentang adjang;
  Datai ka tangkai aur babungai djalai ngelempai sapai badju benang;
  Datai ka pating aur gangging djalai njauh tanting terabai pilang.
  Dia' sida' mani' ka Landau Langki' ;
  Mamuh ka Landau Belusuh;
  2100 Njelam ka Lubuk Dalam.
  Ngasak latak da tapak kaki;
  N geletji' daki S da dada djari;
  Ngarundung apik da asam pipi.
  Vdah djalai bajah;
  2105 Badu' djalai tembu';
  Nanggal djalai sual.
  Djenti Vat melit tjawat bulung dagang;
  Ngalatja Serabaja djera dabunga muduh da tampang ;
  Tingkau malau upa takau djerangau pulang;
  2110 Ngapis setangan Bugis upa tulis meniboi arang;
  Ngatji batik Betawi tinggang tisi batik Tjemarang.
   N jai Tangkup Langgai njapai bingkai tanggoi telajang;
  
  2086 belaut, I pomoea batCltas; als deze vruchtbaar groeit, zo zegt men, komt de knol
  boven de grond uit als de luchtwortels van djungkung, een Alstonia spec., waarvan
  het zachte, witte hout gebruikt wordt voor het handvat, loogkoog, van het lichte,
  Dajakse bijltje of beliung.
  2090 tjOfWak, de kom van het dorp, met al de aanplant rondom; ongeveer tot waar de
  sporen der huisvarkens beginnen op de toegangswegen tot het dorp, d.i. ongeveer
  een kwartier lopens van het huis.
  dawang, het erf rond het' huis tot en met de badplaats en de padi-schuurtjes en
  de vruchtbomen rondom het huis. Als er verbodsbepalingen zijn gelden deze voor
  de gehele dalWang, doch niet meer voor de tjawak.
  192
  
  2085 Veel majaS-knollen ook, zo groot als de ruimte tussen twee boomstammen; / En batatas-knollen als pelai (gebruikt voor) het zachte
  handvat (der bijl). / De bamboe-haag van het rijstveld is men gepasseerd; / De padi-halmen is men voorbij; / Het ladang-complex is men
  doorgetrokken.
   2090 Zij komen aan de rand van de kom, de woonplaats der lieden van Tetai
  Tam-Tampak ; / Zij gaan naar het erf der lieden van Tetai Telu; / Zij
  gaan naar het erf van Bintang Naning, waar houtkapsel ligt; / Zij
  komen aan de bocht van Lubuk Mangkuk, de woonplaats van een
  blinde krokodil. / Zij blijven staan bij een overhellende kelampu-boom,
  waar men zijn blaasroer tegen zet met schacht van tapang-hout;
  2095 Zij gaan naar een pol van perindus-bamboe, waar het vrouwvolk haar
  opgerolde rotan-gordel neerlegt; / Zij komen bij een struik van aurbamboe, waar men zijn jasje met rood garen overhangt; / Zij komen
  bij een pol van gangging-bamboe, waar men zijn sieraden ophangt. /
  Daar baden zij in de Landau Langki s; / Zij baden in de Landau
  Belusuh;
  2100 Zij duiken in de Lubuk Dalam. / Zij schuren de modder van hun voetzolen; / Zij wrijven het vuil van armen en handen; / Zij wassen het
  stof van hun wangen. / Zij zijn klaar, het is genoeg;
  2105 Zij houden op, het is voldoende; / Zij eindigen, zij zijn voldaan. /
  Djenti Uat draaien hun lendedoek om van (zwart) bulung-katoen; I
  Zij winden om de hoofddoek van Surabajaas patroon met rode bloemen en purperen baan; / Zij doen om de gebatikte hoofddoek (met
  geelgestipte rand) als de stengel van opnieuw uitgelopen kalmoes;
  2110 Zij schikken de Boeginese hoofddoek, fraai getekend als de maniboieekhoorn; / Zij schikken hun Bataviaas batik met bovenrand van
  Semarang-batik. / Njai Tangkup Langgai grijpt de rand van haar
  
  2091 batu menala, het midden van het schoongekapte erf onmiddellijk rond het huis.
  2092 cmting, kapsel van hout.
   pwnggoog peroogka; punggoog, eind, overschot; peroogka, alle bouwmateriaal
  van een huis met uitzondering van de ijzerhouten palen; deze en andere afval
  wordt nu en dan van het erf afgeveegd naar de rand van de struik- cn boomaanplant rond het huis.
  20% oor bahwngai, lett. bloemdragende aur-bamboe; de witte bladscheden van deze
  bamboe worden als bloemen bij het dansen in het haar gestoken.
  2097 tootmg terabai pUcmg, vgl. vers 1272.
  193
  13
  
  M using sumping mata uang;
  Njapai selampai kain selindang.
  2115 Teka niti panti tebalian tai tebal sekilan tepangan punggang;
  Nidjak panti pèrak tai tampak bekaderang;
  Niti panti besi batatah kudi mesa 5 ati buah pinang;
  Ngusung durung penanggung dje1apang;
  N engah pasah batungkah tiang;
  2120 Negu5 langgu 5 tunsung lajang;
  N engah gugu' sabang seluang;
  N engah menala tepu dindang sabu ngkarangan kerang;
  Negu' tangga' indu' munji teraku' babi belelang;
  N ginti' alau munti' bisi 5 ai' tempangan punggang;
  2125 N jigung alau lampung tai datibung ka tulang orang;
  Nudjai sempana landai baik penantai pingai lajang;
  Nidjak tangga 5 anak kemantjiak munsang muang;
  Temu batu bedaga' -dugu dindang sengalang pentik kumpang;
  N gem ban menturan dabalan lintang ;
  2130 Ngembing din ding birang mango
  Dia' sida' meda' para' Djelajan Tua' pandjai lima' dindang pala'
  [leka balang;
  Meda' meriam Ningkan Djelajan bekadangam seperundus lubang;
  Meda' pasung Tangkup Djalung tambit kungkung de pun tiang.
  Meda' tiang Tangkup Malang tulin pangkap anak lila;
  2135 Teka nudju ruai Tangkup Pinggai upa balai anak radja;
  Meda' dinding Dje1ajan Kering tukang kantjing orang Tjina.
   Meda' atap Djelajan Kuat tulin dasemat ka kawat Djawa;
  Datai ka dinding Djelajan Kering dia' sida' nje1it kingking pena[wan tangang;
  Ka ringka' kawing sida' njauh tilin ulu tulang;
  
  2133 posung, binden; bedoeld ooak pasung: kinderen op sneltocht buit gemaakt, werden
  eerst met een rotan-ring om de hals, tambit kungkung, aan een huis paal vastgebonden, zoals men dat nu nog doet met een aap, totdat ze voldoende vertrouwd
  werden. Zulke kinderen werden tot slaven. Wat de behandeling overigens betreft
  verschilde deze sterk al naar de aard van hun meester; er waren er, die slechts
  wat oude rijst kregen in een klapperdop, zoals de honden, en ook die zeer goed
  werden behandeld. Sinji zei mij, dat "keturumm lapis kedu<i', de tweede generatie
  
  194
  
  bamboe-hoed; / Zij draait haar oorbellen aan; / Zij doet om haar borstdoek, haar sjaal.
   2115 Zij lopen over het plankier van ijzerhout, een span dik op de kapzijde ; I
  Zij gaan over de brug van flonkerend zilver; / Zij volgen het ijzeren
  plankier met goud ingezet zo groot als het hart van de pinang-noot; I
  Zij gaan naar de rijstschuurtjes met houten schijven; I Zij lopen langs
  de schuurtj es met kruisbalken tussen de palen;
  2120 Zij strijken langs de jonge knoppen van de Hibiscus-struiken; / Zij
  lopen langs een groep Cordyline-boompjes; / Zij gaan over het erf
  met fijn wit zand van de zandbank; / Zij gaan de vaste trap op, waar
  klinkt het gesmak der gestreepte varkens; / Zij grijpen de leuning met
  water in het kapgat ;
  2125 Zij schuren met de ellebogen langs de leuning van licht hout met
  pennen van mensenbeenderen ; / Zij stappen op de steunbalk gebogen
  als (de armen) van iemand die een lajang-schotel ophoudt; / Zij treden
  op het bovenstuk van de trap, dat piept als een springende musang; /
  Zij komen bij de wiegende zware stenen, waarop staan de sacrale
  afweerbeeldjes van kumpang-hout; / Zij gaan langs de richelbalk tegendraads gekapt met de dissel;
  2130 Zij lopen langs de wand van gespleten mang-hout. / Daar zien zij de
  zolder van Djelajan Tua', vijf vadem lang met gesnelde koppen; / Zij
  zien het kanon van Ningkan Djelajan met de gapende loop, waar men
  een arm in kan steken; / Zij zien de (buitgemaakte) kinderen van
  Tangkup Djalung met een halsband vastgebonden tegen een paal. / Zij
  zien de huispalen van Tangkup Malang elk met een klein kanon ertegen
  gebonden;
  2135 Zij gaan naar de voorgalerij van Tangkup Pinggai als de balai van
  een koningszoon; / Zij zien de wand van Djelajan Kering, gemaakt
  door een Chinese timmerman; / Zij zien de dakbedekking van Djelajan
  Kuat, geheel gebonden met Javaans ijzerdraad. / Gekomen bij de wand
  van Djelajan Kering steken zij daar hun lansen tussen met weerhaken; /
  Aan de hertengeweien hangen zij op hun parang met benen gevest;
  
  van dergelijke slaven vroeger, nu nog leven.
   Toogkup Djalwng, titel voor Djelajan, het hoofd van dit huis; deze titel, evenals
  de volgende, Toogkup Maloog en Toogkup Pmggai, zijn zeer gebruikelijke
  lofprijzingen op de macht van een persoon; toogkup, herstellen, maken van wat
  gebroken is; djalung en maloog, namen voor kommen; pinggai, schotel. Het werk
  van een pottebakker als maker van kommen en onmisbaar vaatwerk wordt ook
  door Isaias gebruikt als beeld van Gods souvereiniteit over de schepselen.
  195
  
  2140 Da punggang kepan sida' njagu tudu bulu kenjalang.
  Legai dua berimbai,
  Bilau da repi tasau;
  Udak djingaiku ngandai ka temuai tai baru' datai,
  Baru' rendauku bagurau ka Pinggan Kasau njau belantjau.
  2145 Teka ngerembai bidai Tangkup Pinggai pakan pelintang;
  Ngalatja siana Djawa ui sega' seluang;
  Ngatji peremudani tai pengamulu ati remaung dandjang;
  Ngerembai tikai andai kerawang punggang.
  "Ka atau pindai to', Tandang Temuai, tai belantai lintang;
  2150 "Ka atau bangka to', mèh Timbu' Djanda, bangsa tekelang;
  "Ka atau kersi to', mèh Timbu' Djenti, ui sega' seluang".
  Teka duduk bebandung sida' da atau mempanggung upa kebaung
  [sagu tengkabu;
  Badindjang-dindjang sida' da panggung penegang upa tapang kaju
  [pintu;
  Bakemban-kemban sida' da panggung pintan upa keladan nti' bedan
  [njiku ;
  2155 BatungaS-tunga' sida' mpat lima' da atau tingka' upa
  [kiara' tundjang seribu.
  Legai dua berimbai,
  ,Sfekaju tumbuk da batu;
  Udak djengaiku ngandai ka temuai tai baru' datai.
  Baru' gumuku njelatu ka Pinggan Ketuju ngumbai bunsu.
  2160 "Ninga di' Kumang Sabuk, Ajam Mata;
  "Dajang Tempa Kebajang, Dara Tempa Pedanga;
  "Telandjing Putih Kuning, Dara Buntar Mua;
  "Djawai Pudun, Ambun Betandan;
  "Dajang Kumang dua nama ka Kumang Ketingan".
   2142 tasau, naam voor een gekapt stuk bos, dat ongebrand blijft liggen en pas een
  volgend j aar voor ladang wordt gebrand, een proces, dat men meermalen volgt
  bij het kappen van oerbos; bij secundair bos kan dit niet meer wegens de snelle
  aanwas van onkruid op zulk een tasau.
  2151 kursi, stoel; nu heeft men veel eigen gevlochten rotan leunstoelen bij de Mualangers ; vroeger maakte men evenwel ook zitplaatsen van gevlochten rotan, maar
  zonder rug en voor meerdere personen.
  2153 panggwng penegang, een hoge rustplaats reikend tot de heup.
  196
  
  2140 Aan het eind van de dwarsbalken hangen zij hun hoofddeksel met
  veren van de neushoornvogel.
  Twee legai-bomen bij elkander,
  Een bilau-boom aan de rand van gekapt bos;
  Mijn keel heeft gezongen van de gasten juist gekomen,
  Nu gaat mijn stem verhalen van Pingga,n Kasau, die de matten spreidt.
  2145 Hij rolt de rotan-mat uit, Tangkup Pinggai, met dwarsstrepen van
  boomschors; / Hij spreidt de Javaanse rotan-mat van sega'-rotan; / Hij
  spreidt zijn tapijt gestreept als de huid van een boomtijger ; / Hij rolt
  uit de siermat met opengewerkte rand. / "Op dit verhoog, gij gasten,
  met dwarsliggende planken;
  2150 "Op deze ruime rustplaats, gij Timbu' Djanda, met versierde rand; /
  "Op deze zitplaats, gij Timbu' Djenti, van sega'-rotan." / Dan gaan zij
  bij elkaar zitten op het verhoog als epiphyten op een kebaung-boom; /
  Dicht bijeen op de hoge zitplaats als tapang-bomen gebruikt voor het
  maken van deuren; / Met velen tezamen als de ke1adan-boom met
  hoekige takken;
  2155 Zij gaan zitten met vier, vijf bijeen op de rustplaats als een waringin
  met duizend luchtwortels.
   Twee legai-bomen bij elkander,
  Een boom groeiend op de stenen;
  Mijn keel heeft gezongen van de gasten pas gekomen,
  Nu gaat mijn mond verhalen van Pinggan Ketuju, die zijn jongste
  [zus roept.
  2160 "Luister gij Kumang Sabuk, Ogenweelde ; / "Jonkvrouw Tempa Kebajang, Dara Tempa Pedanga; / "Telandjing Putih, Meisje-met-rondgelaat; / "Djawai Pudun, Ambin Betandan; / "Dajang Kumang, nog
  een andere naam: Kumang Ketingan."
  
  2154 panggwng pintan, een rustplaats met ornament, ukir-ukir, en geverfd met rode
  aarde.
  2160 Hier roept Djelajan, het kamponghoofd, die zelf de vreemdelingen niet kent, zijn
  in tweevoudige zin knappe zuster om te vertellen, wie de gasten zijn. Haar
  eigennaam is Djawai Pudun.
  sabuk, een soort weefsel.
  ajam mata, lett. waar het oog mee speelt; ajam, speelgoed. De overige titels wist
  mijn zegsman niet te verklaren.
  197
  
  2165 Dadinga Ketingan Dara njau bete1i-teli;
  Dapending Ketingan Luning njau bereti-reti.
  Teka badu s ia ngasing meling tundjuk udjung;
  Berenti ia ngani bediri tiang lampung;
  Teka badu S ngajam Kumang Ketingan nengelam punggang lintung;
  2170 Teka badu s ia nabu s ngalanggu' buah djaung;
  Badu' ia njepak ngiring anak beringin kebung.
  Teka ngebu pintu Ketingan Pantju tangkup sebang;
  N gusai lalambai sega S seluang;
  N gembing din ding rirang mang;
  2175 Teka ngusung pindai pandjai belantai lintang;
  Nudju bangka menawa bangsa tekelang;
  Nudju pintan tinggi' tuntun pinggang.
  Teka kupP undjur Ketingan Djubuh ari baruh panepan langan;
  Kupi' katak kemarimpan;
  2180 Kupi' riuh ke bung ke kanan.
  Seleka djerita Djelajan Kaja njau pandjang anjai;
  Sigi S djaku' njau teruma' rumbai.
  "Ninga di' bun su, djaku S Pinggan Ketuju, ku panudi adai;
  "Ninga diS senua' ku, tampung njawa;
  2185 "Di' adPku kepiS kepala.
  "Munji ku tai udjan, di' alang panjimpan, tabalik ke langit;
  "Upa batu mah ku, di' alang bunsu, tai bagaring ka bukit.
   "Sapa ikas sida' mpat lima', di' alang senua" batang nama?
  "Sapa si din, orang tua?
  2190 "Sapa apang tai tembu' datang, di' Dajang Ketingan Kumang, tai
  [ngumpang ka dulang kabatja?
  "Sapa indai temuai tai tembu' datai, di' Njai Ketingan Djawai, tai
  "Sapa sidin, orang tua?"
  [pandai ngada?
  Teka munji heli Ketingan Pantji aba' Djelajan Berani nti' kena'
  Munji tutuk nti' kena' tingkal;
  [djual;
  2195 Munji dagang Ketingan Kumang aba' Tangkup Malang nti' pulang
  "Pia' kati ati mèh menjadi' laki nadai betaIi pantus?
  [modaI.
  "Kati pending mèh nadai betali terus?
  
  2171 Ketm.gam, Pantju; pam,tju of prmtji, schoon, knap.
  2183 Ku penudi ooaV, lett. na mij komend; merkwaardige woordschikking, ook indien
  dit ku nog als "possessivum" bij bunsu zou behoren.
  2186 Met deze vergelijkingen wil Djelajam, erkennen, dat hij eigenlijk aan haar moest
  
  vertellen, wie de gasten zijn.
   198
  
  2165 Zij hoort het, Ketingan Dara, en duidelijk; / Zij verneemt het,
  Ketingan Luning, en begrijpt. / Zij houdt op met het spinnen van de
  trillende draad aan de top van haar vinger; / Zij staakt het garen
  winden op de lichthouten pennen; / Kumang Ketingan houdt op met
  vlechten van de gekleurde stroken;
  2170 Zij houdt op met garen winden tot een bol als een jonge djaung-vrucht;/
  Zij houdt op met het vlechten van een waringin-motief. / Ketingan
  Pantju opent de deur met panelen; / Zij trekt aan het deurtouw van
  rotan-sega' ; / Zij loopt langs de wand van gespleten mang-hout;
  2175 Zij gaat naar de lange rustplaats met dwarsliggende vloer; / Zij gaat
  naar de ruime rustplaats met versierde rand; / Zij loopt naar de hoge
  rustplaats reikend tot de heup. / Daar beneden gaat zij zitten, Ketingan
  Djubuh, één been gevouwen, het andere gestrekt als een zitplaats in
  het bos; / Zij gaat zitten kikvorsgewijs, de benen onder zich, zeer
  netjes;
  2180 Zij zit met beide benen naar rechts gevouwen. / Een woord van Djelajan Kaja, lang en breed; / Een gesprek met veel omhaal van woorden. /
  "Luister, gij zusje, zegt Pinggan Ketuju, laatst geborene; / "Luister,
  gij mijn jongste zus, mijn bloedeigen zusje;
  2185 "Gij mijn meisje, volle zus. / "Ik spreek, 0 gij lief zusje, als regen
  die terugvalt naar de hemel; / "Als een steen, gij jongste zus, die de
  berg oprolt. / "Hoe heten deze vier, vijf mensen, gij jongste zus, hoe
  is hun naam? / "Wie zijn hun ouders?
  2190 "Wie is de vader van deze pasgekomenen, gij meisje Ketingan Kumang,
  (de vader) die voor hen de badschotel maakte van kabatja-hout? / "Wie
  is de moeder van de juist gekomen gasten, gij Njai Ketingan Djawai,
  (de moeder) die hen heeft gebaard? / "Wie zijn hun ouders?" / Het
  klinkt tussen Ketingan Pantji en Djelajan Berani als een koopgesprek
  bij accoord gesloten; / Het klinkt als het rijststampen juist in de maat;
  2195 Het klinkt tussen Ketingan Kumang en Tangkup Malang als een koop
  gesloten tegen kostprijs. / "Hoe is het nu met je, mijn broer, weet je
  dat niet? / "Wat is dat nu, hoor je niet goed? / "Hoe nu, zien je ogen,
  
  alang poojimpan; alang, ; ongste zus; poolimpan, verzorgster: omdat de ; ongste
  zus haar oudere broers moet ten dienste staan met allerlei hu\pvaardigheden.
   2188 ika', naam; een oud woord.
  2190 kabatla, een boom met mooi, duurzaam hout, gelijkend op merbau, Intsia.
  199
  
  "Kati mata mèh menjadi' tua nadai betali rantus?
  "Kumbai mèh nadai serambai kita nunda' tandan gemili'?
  2200 "Setumpang kita' nunda' buah njeli'?
  "Lagi' sepupu kita geli' -geli'.
  "Lagi' sepipih nunda' pisang pali'.
  "Mandal kita, angku' menjadi'''.
  Dabilang Dajang Ketingan Kumang ka Tangkup Malang bateli-teli;
  2205 Datusoi ia bereti-reti.
  "N ti' pia' teka bai' ka sandik bilik lawang;
  "Lajan ka beram, di' Katingan, gajung lumpang;
  "Rupai ka salai, di' uai Ketingan Dj awai, rangkai dapanggang;
  "Timba' ka tjuka olèh di' senua' raru' kedang;
  2210 "Pambu' ka telu', di' Ndu', manuk kepajang".
  Teka dapegai Njai Ketingan Djawai ka lundjai tudjuk kelantjingan;
  Teka dagenggam-genggam Kumang Ketingan perakuan djari berang.
  Ngusai lalambai sega' seluang;
  Njandih da pelipih tiang medang.
  2215 Teka: "Duduk da tikai andai mèh tandang temuai", djaku' Njai
  [Ketingan Djawai, "kerawang punggang".
  Teka batimba' tjuka' sida' mpat lima' raru' kedang;
  Baterungan be ram peragi dajang.
  Da-ambi' sida' sigi' njau nundjan ka dua;
  Daketjap mpat nundjan ka lima.
  2220 Keba' teka munji Belitang gajung lumpang nama' rang Djenti
  [Budjang, tai njegang ka tawang Tinjan tengan detan batu Keli;
  Munji Ngaring mantjing ka Djengkang ke dalam, ili' danti' batu
  [Babi;
  Gajung seteguk njama' renguk munji Sapauk tai njuruk ka adau
  [garam pangila' liga' garam njadi;
  Munji Sangaja' tai leka s ka mata ari padam tjanggai dapakai
  [Mat jan Muri;
  Tuak gajung nama' rekung Djenti Madjung munji Menjumbung
  [tai mantjung ka Gan, djalai Pangiran Senarung aba s
  [Radin Ingkung ngatung tambung djelawat serenti;
  2225 Munji Kapuas tai mulas ka ulak Liman ili' dantP Djawa djadi.
  2206 De hartelijkheid en gezelligheid, welke spreekt uit deze telkens terugkerende
  schildering bij de ontvangst van gasten, voelt men ook nu nog als een weldoende
  eigenschap van de Mualang-Dajaks.
   200
  
  jij oudere broer, niet meer helder? I "Dacht je dan, dat deze niet onze
  familie zijn van één gemili'-tros?
  2200 "Onze eigen stam als de vruchten van één maiskolf; I "Onze neven,
  echte bloedverwanten; I "Van één familie als van één pisang; / "Onze
  neven, aangenomen broers." I Zij zegt het, Dajang Ketingan Kumang,
  aan Tangkup Malang zeer duidelijk;
  2205 Zij vertelt het klaar en helder. / "Als het zo is, breng hen dan naar
  binnen in het woonvertrek; / "Geef hun rijstwijn, gij Katingan, gegiste
  drank; / "Breek hun een stukje gerookte vis af, 0 gij Ketingan Djawai,
  droog geroost; / "Schep voor hen de zure drank, gij jongste zus, met
  schors van raru' -kedang ;
  2210 "Pel een eitje voor hen, gij meisje, van de kepajang·:ldp." / Dan grijpt
  Njai Ketungai Djawai haar hand,haar pink; / Kumang Ketingan pakt
  haar bij de pols, bij de arm. / Zij trekt aan het deurtouw van rotansega' ; / Zij doet haar leunen tegen de middenpaal van medang-hout;
  2215 Dan: "Ga zitten op de siermat, gij gasten", zegt Njai Ketingan Djawai,
  "met opengewerkte rand." / Zij schept rijstwijn voor hun vieren of
  vijven, met schors van raru' -kedang; / Zij geeft hun rijstwijn door
  een meisje bereid. / Zij nemen een kom en reiken naar een tweede; /
  Zij hebben er vier geproefd en grijpen naar een vijfde.
   2220 En het klokt als de Belitang-rivier, de wijn die het keelgat binnenstroomt van Djenti Budjang, die ontspringt in het Tinjan-moeras, als
  zij wordt tegengehouden door de Keli-steen; / Het maakt een geluid
  als de Njaring die ontspringt in Djangkang, waar deze benedenstrooms
  wordt opgewacht door de Babi-steen; I De slok tuwak, die de keel
  binnengaat, klokt als de Sepauk die ontspringt bij de zoutbronnen, waar
  men ging kijken naar het inkoken van zout; / Een geluid als de Sttngai
  Ajak, die ontspringt in het westen, waar Mat jan Muri woonde; / De
  rijstwijn, die het keelgat van Djenti Madjung binnenstroomt, maakt
  een geluid als de Menjumbung, die ontspringt bij de Gan-waterval,
  alwaar Pangiran Senarung met Raden Ingkung een reuze djelawat-vis
  ving;
  2225 Een geluid als de Kapuas, waar deze ronddraait bij de Limas-kolk,
  
  2223 vgl. vers 980 en noot 38 van de inleiding; een voorbeeld hoe een oudere toeschrijving door een van recente datum wordt vervangen.
  201
  
  Keba J teka badangan-dangan Djenti Tudan olèh tuak beram melan[djan sedan muduh djera;
  Teka berupa nalili-lili Timbu' Djenti da tuak ragi upa padi da tisi
  [uma;
  Teka mansau berandjau Djenti Njambau upa sibau muduh seleka;
  Teka berupa mèrah berandah Djenti Tudah upa buah serangki tama.
  2230 Gembi ku panggal panti,
  Melebu' ku pantap timpu';
  Udah gigi nalili ka Timbu' Djenti,
  Baru' kuju' ku badjaku" ka N du' Telingu' M endu'.
  "Ninga di' lantang seni' tjepi' ka nasi', djaku ~ Ketingan
  [Indi', ngamunga lepang".
  2235 Njai Ketingan Djawai teka ngarupai salai, ka lantang sadai tai baru'
  [datai, rangkai dapanggang;
  Suruh bakepal umpan Dudu Bajan tunggal gempalang;
  Teka da-agih ka gerih keli' kumpang;
  Dadjengkau ka pau palau batang;
  Dapambu' ka telu' manuk kepajang.
  2240 Kenjang Dajang Telit Benang, bekasang-kusung;
  Kenjal gemital upa buntal dasembung.
   "Nti' udah makai mèh tandang temuai, nang selagat pansut ka ruai;
  "Nti' ku udah ngerupai mèh ka salai rangkai dapanggang;
  "Nti' ku udah mantjing mèh ka pating kundi nanang;
  2245 "Nimba' mèh ka tjuka s raru' kedang".
  Mangkuk sampang njau dadjendjang Dajang Ketingan Kumang aba'
  [mangkuk radja beta;
  Njau dapitan Kumang Ketingan mangkuk tuman da-undan mangTjangkir njau da-adir aba' mangkuk air rupa.
  [kuk telu' buaja;
  Teka njau da-ambi' Djenti Melis suti' njau nundjan ka dua;
  2250 Daketjap Djenti Vat mpat njau nundjan ka lima.
  Teka njau mansau berandau Djenti Njambau da tuak nau upa
  [sibau muduh seleka;
  Njau mèrah mamping Djenti Nading da tuak kiping Ketingan
  [Luning upa lempuing da uma;
  
  2234 tjepi', een klompje rijst een klein kind bij beetjes in de mond stoppen; aan een
  wat groter kind geeft men zo'n in de vuist gekneed, langwerpig klompje met wat
  zout erop in de hand. Hier spreekt Djawai in kooswoordjes tot het reeds vol-
  
  202
  
  tegenover welker monding Java ligt. / Dan krijgen zij rode koppen,
  Djenti Tudan, door de rijstwijn, als een tak rijpe, rode melandjanvruchten; / Zij worden rood, Timbu' Djenti, van de gegiste tuwak,
  als de padi aan de rand van het veld; / De gezichten van Djenti
  N jambau gloeien als een rijpe sibau-vrucht; / Zij worden vurig rood,
  Djenti Tudah, als een vrucht van Spaanse peper.
  2230 Ik kap een gembi-boom voor een plankier,
  Ik kap een melebu'-boom recht in;
  Mijn tanden hebben verteld van Timbu' Djenti,
  Nu gaan mijn wangen verhalen van Ndu' Telingu' Mendu'.
   "Luister gij meiSJe, neem rijst, zegt Ketingan Indi', (wit) als de
  lepang-bloesem."
  2235 Njai Ketingan Djawai breekt een stukje gerookte vis af voor het lieve
  kind juist gekomen, droog geroost; / Zij zegt Dudu Bajan een rijstklompje te nemen, één vuistje; / Zij bereidt haar een gekerfd keli'visje; / Zij pakt van boven (uit het korfje) een in blad geroosterd
  palau-visje; I Zij pelt een eitje voor haar van de kepajang-kip.
  2240 Voldaan is Dajang TeUt Benang, geheel verzadigd; I Geheel rond als
  een opgeblazen kogelvis. / "Als ge hebt gegeten, gij gasten, gaat dan
  niet direct naar de voorgalerij; / "Wacht tot ik jullie een stukje heb
  gebroken van het gerookte visje, droog geroost; / "Wacht tot ik jullie
  wat heb geschonken uit de aarden kruik met tuit;
  2245 "Tot ik jullie heb geschept van de rijstwijn met schors van raru'kedang." I Zij zet de geëmailleerde kommen klaar, Dajang Ketingan
  Kunang, met de radja-beta-kommen; I Kumang Ketingan ordent de
  blauwe kommen tezamen met de witte kommen als krokodilleneieren; I
  Zij zet de kopjes klaar met de Europese kommen. / Ze hebben er één
  genomen, Djenti Meli', en grijpen naar een tweede;
  2250 Ze hebben er vier geproefd, Djenti Vat, en reiken naar een vijfde. I
  Zij krijgen rode koppen, Djenti Njambau, van de rijstwijn als een rijpe
  sibau-vrucht; / Zij zijn rood, Djenti Nading, van de tuwak van
  Ketingan Luning als de curcuma op het veld; / Zij hebben rode gezichten, Djenti Tudan, als een tak rijpe, rode melandjan-vruchten; / Zij
  
  wassen meisje.
  2242 Men pleegt aan gasten reeds voor het eten rijstwijn te geven met wat toespijs.
  toba.s geheten (vers 2215 e.v.) en na het eten begint pas het eigenlijke drinken.
   203
  
  Badangan-dangan Djenti Tudan upa melandjan sedan muduh djera;
  Teka nelili-lili Timbu' Djenti da tuak ragi Ketingan Rangi upa
  2255 Teka djerita Djenti Djanda njau tunggal kalP; [padi da tengah uma.
  Teka ba-andai Djenti Tembai aba' Ketingan Djawai njau unggal igi'.
  "Ninga di' Njai Ketingan Djawai, kami tubah lagi' nemuai, lagi'
  [njantamu;
  "Tubah lagi' ka' ngili', di' Ketingan lndi', tubah lagi' ka' ngulu;
  "Tubah mansa', di' Ketingan Ngaja', tubah lagi' madju.
  2260 "Kami nanja' djalai, di' Njai Ketingan Djawai, ka rumah mansu[nai, mali malintang mua;
  "Sulang, di' Dajang Ketingan Kumang, mansang ka betang manang
  [mali bi rang saka;
  "Sema' ka ai" ninga di' Ketingan Indi', mali birang nanga".
  Seleka djerita Ketingan Dara njau djampat njaut;
  Andai gadai Njai Ketingan Djawai njau djampat njambut.
  2265 "Nti' kita' melandjung ka bumbung Keliung Sengkajau Burung,
  [ila' ku njuruh Mpulu Atjung ngandjung tai batangkung paras;
  "lIa' ku njuruh Beriak Djabu ulunku tai babulu belangkas ;
  "Mensigut Laut tai bedjagut kemas".
  "Nti' pia', tinggal mah di' rambai ku, tandan temunÏ' ;
  "Tinggal di' pipihku pisang pali' ;
  2270 "Tinggal mah riranku tandan temuni'''.
  Teka angkat Djenti Vat nadai bula' balang;
  Ambau nadai mang-mang.
  Teka datangkin tilin ulu tulang;
  Teka da-atju ladu pedang mapang;
  2275 Njapai sapai badju benang.
  Gusung mua tangga' pipih penampang;
  N udjai sempana landai baik penantai pinggai lajang;
  Tengah menala luah miah buah djelumpang benang;
  Ngili' ai' birang rendjang;
  2280 Ngelingkung gupung pengantung anak adjang;
  Ngeliut djulut sambang tembawang.
  Ai' luah birang daseberang;
  Darung dalam Djenti Tudan tai njengajan ngundan Dudu Bajang,
  [birang dapangkajang;
  Bukit tinggi' sida' tai ngepi' Pengang Lalansi' ngumbang ngelingi',
  2285 Datai ka sulang ganang pelintang sumpit;
  [birang dapelunggang.
  Djalai njamai nadai alit;
  Alur budjur nadai babelit.
  204
  
  hebben een hoogrode kleur, Timbu' Djenti, van de gegiste wijn van
  Ketingan Rangi als de padi op het veld.
  