text: COVID-19
  en zuster Theresia
  Uit de praktijk van een casemanager
  De psychische
  
  en sociale gevolgen van coronacrisis
  en lockdown hebben lange tijd niet
  veel aandacht gekregen. Casemanager Margo van Haeringen over hoe
  COVID-19 het leven in een klooster
  in Zuid-Limburg op zijn kop zette.
  W
  
  at heb ik toch een prachtig
  beroep: casemanager dementie
  in het uiterste zuiden van ons
  land. Telkens weer realiseer ik me hoe
  bijzonder het is dat zoveel cliënten en
  mantelzorgers mij hun vertrouwen geven
  en mij deelgenoot maken van veelal
  intieme persoonlijke zaken: boosheid,
  onbegrip, verdriet, maar ook dankbaarheid. Het geeft me voldoening en energie
  dat ik naast hen kan staan en met hen
  kan meelopen op hun moeilijke traject.
  All the way zoals wij in ons team zeggen.
  Dat houdt in dat we willen kennismaken
  met een cliënt zodra er sprake is van
  dementie of een vermoeden van dementie, omdat dit de kans vergroot dat we
  een vertrouwensband kunnen opbouwen. Maar over die reguliere gang van
  zaken wil ik het nu niet hebben. In deze
  bijdrage wil ik laten zien hoe wij als casemanagers hebben proberen in te spelen
  
  16
  
  • augustus 2020
  
  op de gevolgen van de coronacrisis. Ik
  doe dit aan de hand van een bijzondere
  casus. Hoofdpersoon is een kloosterzuster van 88 jaar. Laat ik haar ‘zuster
  Theresia’ noemen.
  STABIELE SITUATIE
  Ongeveer een jaar geleden kreeg ik zuster
  Theresia overgedragen van mijn collega.
   Zuster Theresia woont samen met twee,
  soms drie medezusters in een klooster in
  Zuid-Limburg. Een prachtig gebouw met
  grote tuin. Zuster Theresia is van ZuidAmerikaanse komaf en dat is nog goed
  te merken. Ze houdt van muziek en dans
  en laat met een stralend gezicht LatijnsAmerikaanse danspasjes zien. Als jonge
  vrouw in een religieuze orde ingetreden,
  heeft zij het in verschillende landen
  waarin deze orde actief is tot moeder
  overste geschopt. Het zijn goede tijden
  geweest, maar ook bijzonder heftige,
  waarin ze in Colombia uiterst gewelddadige dingen heeft meegemaakt. Wellicht
  zijn de heftige symptomen die zij nu vertoont, ook te herleiden tot die tragische
  tijd. Hierover later meer.
  Al geruime tijd geleden is bij zuster
  Theresia de ziekte van Alzheimer vastgesteld en sindsdien wordt ze door haar
  
  medezusters/mantelzorgers in het klooster verzorgd. Aanvankelijk bezocht ik
  haar en de medezusters om de acht
  weken. De thuissituatie was stabiel: zuster Theresia kreeg ’s ochtends hulp van
  de thuiszorg, waarna ze door een van de
  medezusters met de auto naar de dagbesteding werd gebracht. Vier dagen per
  week verbleef ze daar, tot haar grote
  genoegen. Ze werd er ‘op handen gedragen’ en kreeg veel aandacht.
   De dagen dat zuster Theresia in het
  klooster verbleef waren intensief. Toch
  was de situatie vóór de lockdown en
  het sluiten van de dagbestedingen goed
  vol te houden. Zuster Theresia mocht
  lang in bed blijven, wat voor beide partijen een uitkomst was: zíj vond het
  heerlijk en de medezusters konden
  zich concentreren op hun werkzaamheden. Tot het moment dat COVID-19
  zich aandiende… Alles veranderde,
  maar dan ook alles!
  
  TRAUMA’S
  Zuster Theresia kon niet meer naar de
  dagbesteding en de ‘zusters mantelzorgers’ zegden de thuiszorg en de huishoudelijke hulp af omdat ze iedere kans op
  besmetting wilden voorkomen. Met als
  
  ten de medicatie te stoppen en de medezusters installeerden een babyfoon met
  beeld en geluid zodat ze haar ’s nachts
  goed in de gaten konden houden.
  WANDELEN
  
  Margo van Haeringen, casemanager dementie in Zuid-Limburg.
  gevolg dat zuster Theresia zeven dagen
  per week 24 uur thuis in het klooster
  verbleef. Inmiddels werd mijn bezoek
  frequenter omdat de symptomen verergerden: verbale agressie, claimend
  gedrag, angsten, achterdocht en soms
  visuele hallucinaties. Het leek erop dat
  het eerdergenoemde trauma uit Colombia
  actief werd. Zuster Theresia kon niet
  meer mee naar de zangrepetities van de
  zusters op zaterdag omdat haar gedrag te
  veel afleidde en dus zochten we naar
  mogelijkheden om haar op dat tijdstip
  thuis gezelschap te houden.
   Bij navraag bij het Zorgkantoor bleek dit
  echter niet eenvoudig: de inzet van zorg
  had bijna het maximum bereikt en er
  moest enige reserve worden aangehouden voor noodsituaties. Ik benaderde
  verschillende instanties, maar geen daarvan kon in gezelschap c.q. begeleiding
  voorzien. Inmiddels begon de thuissituatie spannend te worden. Zuster Theresia
  claimde haar medezusters meer en meer,
  ze kon niet alleen zijn, had continue
  nabijheid van met name één medezuster
  nodig en liep gillend door het klooster,
  steeds op zoek naar deze ene zuster. Voor
  haar medezusters een onhoudbare en
  afmattende situatie.
  Met de medezusters zocht ik naar
  mogelijkheden om de situatie positief
  te beïnvloeden zodat zij de zorg konden volhouden. Dat er iets gedaan
  moest worden was wel duidelijk. In
  overleg met de medezusters schakelde
  ik de specialist ouderengeneeskunde
  van de ggz in. Die raadde mij in een
  telefonisch consult aan om in deze
  schrijnende situatie, waarin zuster
  Theresia de kans liep uitgeput te raken
  en te vallen, voor de medicamenteuze
  optie te kiezen. In samenspraak met de
  huisarts werd dit advies opgevolgd en
  is medicatie voorgeschreven.
  De volgende dag had ik telefonisch contact met een medezuster over het effect
  hiervan. Dat was niet zoals gewenst.
  Zuster Theresia was ’s nachts wakker
  geworden en bleek erg onrustig. Een
  medezuster had daarop lang bij haar
  gezeten om haar enigszins te kalmeren.
  Zij vertelde dat zuster Theresia volkomen ‘van de wereld’ was geweest en
  zich amper kon bewegen. Waarschijnlijk
  katatonie als gevolg van een te hoge
  dosering. De medezusters waren erg
  geschrokken en zagen zuster Theresia
  liever druk dan in een toestand van volkomen apathie en katatonie. We beslo-
  
  Om de situatie voor de medezusters
  enigszins te verlichten kregen zij het
  advies toch de thuiszorg opnieuw in te
  schakelen voor adl-zorg in de ochtend.
   Ook adviseerde de dokter om het verpleeghuis voor religieuzen te benaderen voor mogelijke opname. Hiervoor
  was inmiddels een Wlz-indicatie afgegeven. Een opname van een kloosterzuster is echter gecompliceerd: toestemming van alleen de medezusters is
  niet voldoende, ook het hoofd van de
  betreffende orde in Rome dient ermee
  in te stemmen. Die aanvraag is ingediend en daar is nu het wachten op.
  Wat het voor de medezusters moeilijk
  maakt om tot een opname te besluiten is
  dat ze zuster Theresia graag tot het einde
  toe willen begeleiden. Mede vanwege de
  gelofte van gehoorzaamheid die zij hebben afgelegd bij intreden in de orde, valt
  het hun zwaar de zorg voor haar uit handen te geven. Daarom hebben de medezusters ervoor gekozen veel met zuster
  Theresia te wandelen in de grote kloostertuin en dit af te wisselen met bedrust.
  Ik neem regelmatig contact op om de
  stand van zaken te evalueren. En zodra
  COVID-19 het toestaat zal ik weer een
  huisbezoek plannen en mogelijk ook met
  zuster Theresia gaan wandelen om de
  medezusters te ontlasten. Dit verhaal
  kent al met al nog geen afronding, maar
  geeft wel een inkijkje in hoe casemanagers in coronatijd hebben moeten improviseren om in moeilijke omstandigheden
  toch zoveel mogelijk goede zorg en kwaliteit van leven van een cliënt als zuster
  Theresia overeind te houden.
  TEKST MARGO VAN HAERINGEN
  BEELD PRIVÉ-ARCHIEF VAN HAERINGEN
  
  Margo van Haeringen is casemanager dementie in Zuid-Limburg.
  augustus 2020 •
  
  17.
  