text: NIEUWE UITGAVEN.
  W. Sulzbach, die Grundlagen der politischen Parteibildung. I. C. B. Mohr, 1921, 181 bladz.
  Het is opmerkelijk, dat de politiek, ondanks de zoo geweldig
  groote plaats, welke zij in het geestesleven van den mensch inneemt, zoo zelden het voorwerp van wetenschappelijk onderzoek
  is. Wel kan men pogingen ontmoeten tot wetenschappelijke moiiveering van bepaalde politieke denkbeelden of richtingen, doch
  wezenlijk wetenschappelijke onderzoekingen nopens de grondslagen van het politieke leven ontbreken nagenoeg geheel. Des -re
  meer waardeering verdient her feit, d a t eindelijk een boek is
  geschreven, hetwelk een volkomen onontgonnen terrein betreedt,
  t.w. dat der wetenschappelijke verklaring van her ontstaan en
  het werken der verschillende politieke partijen. Zeker is hier voorloopig nog slechts een geheel negatief resultaa{ bereikt, in zoover,
  gelijk van zelf spreekt, een dergelijk onderzoek in her wezen der
  zaak enkel kan vaststellen, dat ,,dove si grida non ~ vera scientia"
  (waar rumoer is, is geen wetenschap); dat alles wat in de politiek
  voor wetenschap geldt dieil naam niet verdient, en dat het onmogelijk is om voor de veelheid der in de politiek optredende factoren
  een algemeenen noemer te vinden. Wetenschappelijk komt de schr.
   onwederlegbaar tot het resultaat, dat politieke partijen van rechtswege onmogelijk zijn. Die partijen bestaan nu echter eenmaal en
  strijden onderting met onderling gelijkkrachtige argunlenten. ,,En
  derhalve zijn de-pogingen der sociologen, hoeveel interessants en
  waardevols die ook hebben aan den dag gebracht, war de hoofdzaak betreft als vergeefsche pogingen te beschouwen. Op de
  vraag, welke der onderling strijdende partijen her gelijk aan hare
  zijde heeft, zijn er evenveel antwoorden als er partijen bestaan,
  en al deze antwoorden zweven in de lucht. ,,I-let hier besproken
  boek voegt geen nieuw antwoord aan de reeds bestaande toe." Her
  maakt er echter aanspraak op inplaats van een onjuist antwoord
  te geven een juiste vraag te stellen. Her probleem hetwelk er ten
  
  341
  slotte in wordt aangewezen is nu geheel duidelijk, lets moet er
  gebeuren. Verschillende mogelijkheden laten zich aanwijzen, en
  voor alle is, gegeven den tegenwoordigen stand van ons weten,
  evenveel te zeggen. En toch hangt alle vooruitgang, alien her
  sociale leven, anders dan door een gelukkig.toeval, ervaren kan,
  hiervan af, dat een toetssteen wordt gevonden om her juiste van
  her verkeerde te onderscheiden."
  Hoe komt de schr. tot dit resultaat ? Hij splitst.zijn onderzoek
  in drie deelen : Io. de stand van het vraagstuk; 2o.de politiek en
  de wetenschap; 3o. de politieke partijen.
   In her eerste gedeelte gaat hij uit van her eenstemmig oordeel
  over een partij en haar aanhangers geveld door haar tegenstanders. Dit geeft natuurlijk geen nauwkeurig beeld. Het wezen van
  een (elke ?) politieke partij laat zich uit domheid of slechtheid
  even zoomin verklaren, als uit ego'isme, standsbelang, invloed van
  de omgeving. Men mag in dit verband de geestelijke en ethische
  krachten, ook her voorbeeld van martelaren, niet voorbijzien, doch
  mag natuurlijk evenmin de fout begaan een politieke partij gunstig te beoordeelen enk~l op grond van her feit, dat zij martelaren
  heeft gekend. Dit leert ons immers nog niets omtrent de hoedanigheld van haar partijprogramma, of van haar politiek. Doch onhoudbaar is in ieder geval de eenzijdige opvatting van her
  Marxisme, als zouden slechts economische krachten in de politiek
  zich doen gelden. AI zijn b.v. in Duitschland de partijen in zeker
  opzicht als vertegenwoordiging van bepaalde er
  belangen te beschouwen, toch bewijst he~t voorbeeld d'er partij van
  her Centrum, dat dergelijke belangen geenszins als de uitsluitende
  grondslag der partijen kunnen worden beschouwd.
  Ook her temperament "der enkelingen, al heeft her ongetwijfeld
  invloed op htm politieke zienswijze, kan niet de eenige grondslag
  der partijvorming zijn. ,,Hiertegen toch pleit reeds het feit, dat
  orde en vooruitgang als beginselen niet gelijkwaardig zijn. Orde
  kan op zijn best handhaving van waarde beteekenen, vooruitgang
  daarentegen beteekent waardevermeerdering."
  In bet tweede gedeelte stelt de schr. her vraagstuk betreffende
  de wetenschappelijkheid der politiek en toont hij a~in, dat pplitiek
  geen wetenschap is. Reeds met betrekking tot het doel der politiek
  is eenstemmigheid niet te bereiken. De dieps.te grondslagen n.l.
   van her politieke ideaal liggen op het gebied der metaphysiCa,
  waar de wetenschap oph0udt. En aangezien de meest uiteenloo-
  
  342
  pende eischen met hetzelfde recht kunnen worden gesteld, kan
  van eerie wetenschappelijke analyse der politiek geen sprake zijn.
  ,,Wie moet hoe wezen ? Dit is de vraag waarop iedere politieke
  werkzaamheid voortdurend antwoord geeft. De vraag bevat twee
  onbekenden, en dientengevolge richten de doeleinden van elke
  denkbare politiek zich eenerzijds naar de groepen, waarvoor zij
  moeten gelden, anderzijds naar de levensvormen en levensidealen,
  welke voor deze groepen worden begeerd." Aangezien her slagen
  der politiek goeddeels van her redenaarstalent van haar voorstanders afhangt, heeft her geen zin zich achteraf te beroepen op een
  ,,wel voorspeld hebben" of op een ,,gelijk gehad hebben". Her
  ongeluk is, dat ook een proefondervindelijk onderzoek, zooals de
  natuurwetenschap dit kent, niet mogelijk is, d.w.z, wanneer her
  werkelijk wordt beproefd geen practische waarde meer heeft, wijl
  dan de beslissing, waaraan de proefneming had vo0raf behooren
  te gaan, reeds genomen is.
  Een afzonderlijk hoofdstuk wijdt de schr. aan ,,de lessen der
  geschiedenis". Hij kan niet loochenen, dat deze in beginsel in
  staat zouden kunnen zijn om allen, die een'bepaald doel nastreven,
  te toonen hoe zij dit kunnen bereiken. Maar de geschiedenis is
  geenszins in staat ~ te leeren, welk doel wij hebben na te jagen.
  In een onderstelienden vorm derhalve: indien a, dan b, zouden
  zich de lessen der historie op zichzelf wel laten formuleeren, al
  blijkt bij nauwkeuriger toezien, dat hetgeen dergelijke formuleeringen opleveren, altoos hetzij triviaal, hetzij onjuist pleegt te zijn.
  De moeite echter van her zoeken van ons doel, her bepalen dus
  van b, neemt de geschiedenis ons niet van de schouders. Dit doel
  scherp te bepalen is ons werk.
   Her derde hoofdstuk is aan de politieke partijen zelve gewijd
  en bevat waardevolle groepeeringen. Met name willen wij hier de
  volgende indeeling noemen. Her nastreven van een doel langs
  rechtstreekschen weg noemt de schr. den weg ,,des gleichsinnigen
  Mittels"; her verwezenlijken van her doel door methoden, welke
  op andere doeleinden schijnen gericht te zijn, noemt hij den weg
  ,,der ungleichsinnigen Mittels". Op grond nu van deze omschrijving komt hij {or de volgende 4 systemen :
  1. Doel: de staat; middeI: krachtig ingr.ijpen van den staat.
  Voorbeeld: Rodbertus.
  2. Doel: de staat; middel: individueele vrijheid. Voorbeeld: Ad.
  Smith.
  343
  3. Doel: de individu; middel: individueele vrijheid. Voorbeeld:
  Max Stirner. 9
  4. Doel: de individu; middel: krachtig ingrijI3en van den staat.
  Voorbeelden: de politiestaat in de 18e eeuw, Christiaan Wolff,
  Karl Marx.
  .Men moet derhalve ook onderscheiden tusschen partijgroepeering op grond van her doel en partijgroepeering op grond van de
  middelen in de politiek.
  In Duitschland zal men ongetwijfeld her boek van S. een werk
  van ontbinding noemen. Maar is her niet eeri vooruitgang van een
  valschen afgod te worden bevrijd ? Met duidelijke woorden stoot
  S. de afgodsbeelden der politieke partijen van het voetstuk en
  bevrijdt ons van deze nachtmerries. Aan anderen nu de taak, om
  op de door hem gewezen grondslagen een nieuw gebouw te vestigen.
  Dr. THEOD. MeTZ.
  Frankfort a. d..M., Maart 1921.
  