text: 2725 Hij kijkt en hij begrijpt; / Hij ziet en hij verstaat. / Dan spreekt Badju
  Njala een maal; / Zacht spreekt Badju Sapai, ziende de pas aangekomen gasten, een woord. / "Kom naar boven gij mijn familietros,
  placenta-steel;
  2730 "Kam van (eenzelfde) pisang; / "Kom naar boven, gij mijn neven, zegt
  Semajau Badju, echt en waar; / "Spruiten van (eenzelfde) bamboepol ; / "Luister mijn familie van grootvaderszijde ; / "Mijn enigste
  neven van grootmoederszijde ;
  2735 "Luister gij, mijn korf, zegt Badju Kanggan, ter bewaring van armringen. / "Zo even dacht ik, dat jullie Bui's waren, zegt Badju Peti daarom nam ik mijn magnetische speer - mensen van Kumpang; /
  
  2717 perumbai, lans met weerhaak.
  2736 But, een stam nauw verwant aan de Ibans, wonend in Serawak, dicht bij de grens
  van Kalimantan Barat. Volgens verkregen informatie van een Embaloh-Dajak
  aldaar bekend, zou de Bui een zijriviertje zijn van de Ba/oog Lupar.
  243
  
  "Keba' ku ngalatja mata sulur daja, sangka'ku Desa tai datai ke[maja bilang orang Sebaruang;
  ,Sangka'ku Bui, djaku' Badju Pati, tai datai sekini bilang Kumpang;
  "Sangka'ku Remun ai Panampun Tulang;
  2740 "Bugau tai ambau datai lekau Bawak Denang;
  "SangkaSku Patida', djaku' Badju Taja', keba' ku rigandja'
  [mata lansa'. ia' munsuh lama' ari kelia', Palintang Batang;
  "Keba' ku njapai perumbai panjai, djaku' Badju Sapai, sangkaSku
  [sa S Mentakai tai temu S datai - mpelai pipih ramai [tai pamakai bangkai orang".
  Teka dategu' sedua meniku' tangga' indu' tai munji teraku' babi
  [belang;
  Teka dagintP alau munti' tai bi sP ai' tempangan punggang;
  2745 Miuh alau buluh pulah Mamaluh Lambing Gajang;
  Njigung alau lampung tai baik tibung ka tulang orang;
  Nudjai sempana landai tai baik penatai pinggai lajang;
  Temu batu badaga'-dugu dinang sengalang pentik kumpang;
  Njuruk tebalajar kebuk tai baik pangeruk mua maniang;
  2750 Nunjan papan ladang medang.
   "Kito' mèh ramai, djaku' Badju Sapai, ku tandan gemili' ;
  "Ninga mèh pipihku, pisang pali'''.
  Teka duduk da pinai panjai, laki N jai, tai balantai lintang ;
  Diau da panggung kerung tuntun pinggang ;
  2755 Teka diau da banga menawa, laki dara, bansa tekelang.
  "Kikai pamansang, mèh laki Dajang, djaku' Badju Benang, kikai
  [palalu?
  "Kikai penemuai, mèh laki Njai, djaku' Badju Sapai, kikai penjentamu?
  "Kikai pengili' mèh, djaku' Badju Pangi', kikai pangulu?"
  
  2737 Desa, een stam wonend vanaf het Sintangse tot Tajan en Meliau. Het wil mij
  voorkomen, dat de Desa's uit het Sintangse, waartoe de hier aangeduide Desa
  Sebl1l/'uang behoren, wonend met Sebl1l/'uang-Dajaks in de boven-Tempunak, wèl
  dienen te worden onderscheiden van die van Tajan en Meliau, over wie Enthoven
  uitvoerig schrijft (Enthoven, o.c. p. 794-806).
  De Desa's wonend hier in het Sekadause en verder naar boven in het Sintangse,
  staan in taal en mythen niet ver van de Mualang-Dajaks. Ook zij hebben hun
  mythische oorsprong te Tampwn (zie inleiding).
  2738 Remun, volgens mijn zegsman een berg in het oorspronggebied van de Sekajamrivier, dicht bij de grens van Serawak, vanwaar de Remun-Dajaks afkomstig zijn.
   244
  
  "Dat ik mijn lans nam met brede kling was, omdat ik dacht, dat er
  Desa's hierheen waren gekomen, mensen van Sebaruang; / "Ik dacht,
  dat het Bui's waren, zegt Badju Pati, hierheen gekomen, mensen van
  Kumpang; / "Ik dacht, dat het Remun's waren van Panampun Tulang;
  2740 "Bugau's, die, vertrokken, snel gekomen waren, van Bawak Dendang; /
  "Ik dacht, dat het PatidaS's waren, zegt Badju TajaS, waarom ik mijn
  lansaS-zwaard trok; dat zijn vroegere vijanden van oudsher, van Palintang Batang; / "Dat ik mijn lange lans met weerhaak greep, zegt
  Badju Sapai, was omdat ik dacht, dat het lieden waren van Mentakai
  hier aangekomen - terwijl het mijn familie is - die mensenlijken
  eten". / Dan stappen zij getweeën de hoofdtrap op onder het geluid
  van de smakkende, gestreepte varkens; / Zij grijpen de leuning van
  bamboe met water in het kapgat ;
  2745 Zij strijken langs de bamboe-leuning, gemaakt door de Embaluh-Dajak
  Lambing Gajang; / Zij stoten tegen de ontschorste leuning, fraai ingezet met mensen beenderen ;/ Zij stappen op de steunbalk sierlijk gebogen
  als (de armen van) iemand die een lajang-schotel ophoudt; / Zij
  komen bij de zware steen, waarop staan de sacrale afweerpoppen van
  kumpang-hout; / Zij lopen onder de afsluitwand door, waarin mooi
  uitgesneden een venster rond als de mond van een meniang-pot;
  2750 Zij stappen over de brede planken van medang-hout. / "Hierheen gij
  mijn familietros, zegt Badju Sapai, tros van gemiliS ; / "Luistert gij,
  mijn kam van één pisang". / Dan gaat hij zitten op de lange rustplaats,
  de man van Njai, met dwars liggende planken; / Hij gaat zitten op
  de rustplaats met hoge rand reikend tot de lenden;
  2755 Hij gaat zitten op de grote balai, de man van het meisje, met geornamenteerde rand. / "Waar ga je heen, jij echtgenoot van Dajang, zegt
  Badju Benang, waar naar toe? / "Waarheen als gast, gij man van
  Njai, zegt Badju Sapai, waarheen als bezoeker? / "Waarheen stroomaf, zegt Badju PangP, waarheen stroomop?" / Het klinkt als een
  pQJn(J11Ipltn Tulang, lett. als met ingedreven beenderen; andere naam voor de
  berg Remun, een beruchte snel plaats uit vroeger tijd.
   2740 Bugau, een stam uit de boven-Ketungl1llt, zie Enthoven, o.c. p. 568--569.
  Baw(J)k Dendang, lett. hol van kraaien; de Bugau's zouden hier op zoek naar een
  huis, een kraaiennest gevonden hebben in een hol van een boom, zoals van
  spechten; naar die wonderlijke vondst werd hun huis genoemd.
  2741 Pati(/Jas, een stam mij onbekend, waarover ik tot nu toe ook geen informaties
  heb kunnen verkrijgen, ook niet van mijn voornaamste informant.
  2742 Mentakai of Entakai, een kampong ten Noord-Oosten van Sanggau, ongeveer
  vier uur lopens van Sanggau; de mensen daar zouden vroeger kannibalen geweest zijn.
  245
  
  Teka munji beli laki Tiung Bali aba' Semajau Pati nti' kena' djual;
  2760 Teka munji tana' nti' kena' timal;
  Teka munji tutuk laki Landu' Lenguk aba' Badju Buk ntP kena'
  [tingkal.
  "Kemua ka' mansang ka Lengang Lengajan pulai ari Terusan
  "Pulai ari Sumuk Bulan Badadah;
  [Udjan Parah;
  "Kami' udah niki S ka Redi S Guntur Bagagah;
  2765 "Pulai ari bumung sa' Betung Berurung Mentara Rumah.
  "Nanja' djalai MuntP Gerai, mali birang saka;
  "Sulang ka Lemang Pemuang, mali bil ang melintang mua".
  Seleka djerita Badju N jala djampat nj aut;
  Sigi' djaku' njau djampat njamut.
  2770 "Sulang tai lama', djalai, mèh uai, tai kelia' ;
  "Mansa' saka sulang tai birang melintang mua;
  "Djalai tai majuh saka;
  "Mansa' sulang tai birang bapampang majuh;
  "Djalai tai basaka sapuluh.
  2775 "Ia'mah djalai tai njamai nadai alit;
  "Alurbudjur nadai babe1it;
  "Sulang ganang pelintang sumpit".
  Dapadah bateli-teli;
  Datusoi ia bareti-reti.
  2780 "Adai rantjak tai dentak dua berapit;
  "Dakitang ka kelingkang babesai mit;
  "Padara S sukup uga' sikit;
  "Gilap alap panjajap burung telit;
  "Ajam angin munji selumit;
  2785 "Ia' djalai Ninit ka bukit birarig gang.
  "Adai rantjak tai dentak buluh perindu' ;
  "Dakitang ka kelingkang daluma' telu' ;
  2762 Lengam Lengajrmg, een andere naam voor Benua Pooggau.
   Terusan Udjoo Parah, lett. doorgang voor zware regen; titel voor Benua Lam,qit.
  2763 Sumuk Buloo Badadah, lett. opkomende, stralende maan; titel voor Benua Langit.
  2764 Redi Guntur Bagagah, lett. zwaar narollende donder, voor Benua Loo,git.
  2765 Betung Berurung, lett. grote, lommerrijke bamboe-pol.
  mentara rumah, (groeiend) tussen het huis; titel voor Panggau evenals de titels in
  de twee volgende regels.
  2781 dakitang ka kelingkang, (waaraan) opgehangen offermandjes met versieringen van
  klapperbladeren en dunne schijfjes, welke ronddraaien op een windzucht.
  2784 selumit, opgehangen stukken bamboe van verschillende grootte, met een gat waarin
  
  246
  
  koopgesprek tussen de man van Tiung Bali en Semajau Pati, bij
  accoord gesloten;
  2760 Het klinkt als het vellen van een boom juist in de maat; / Het klinkt
  als het rijststampen tussen de man van Landu $ Lenguk en Badju Buk
  in gelijk rhythme.j "Ik wil recht door naar Lengang Lengajan op terugtocht van Terusan Udjan Parah; / "Ik kom terug van Sumuk Bulan
  Badadah; / "Wij zijn opgestegen naar Redi Guntur Bagagah;
  2765 "Wij komen terug van het huis der lieden van Betung Berurung
  Mentara Rumah. / "Wij vragen de weg naar Tatai Munti $ Gerai,
  mogelijk zijn er veel tweesprongen; / "De weg naar Lemang Pemuang,
  mogelijk zijn er veel dwarswegen". / Een zin van Badju Njala in snel
  antwoord; / Een woord in snel wederwoord.
  2770 "Het is de oude weg, 0 gij mijn beste, als vroeger; / "Je komt voorbij
  zijwegen en vele dwarswegen; / "Een weg met veel tweesprongen; /
  "Je gaat langs een weg met veel vertakkingen; / "Een pad met tien
  zijsprongen.
  2775 "Dat is een goed pad, niet dichtgegroeid; / "Recht toe, recht aan, niet
  in bochten; / "Een open weg ter breedte van een blaasroer overdwars." / Hij vertelt het duidelijk; / Hij zegt het klaar.
   2780 "Er staan offerbamboe's, twee bij elkaar in de grond gestoken; / "Er
  hangen offermandjes, grote en kleine; / "Offergaven voldoende, van
  alles wat; / "Mooi glanzend (de franjes) als de veren van de telitvogel; / "Terwijl de wind erin speelt klinken er de panfluiten.
  2785 "Dat is de weg van Ninit bij de berg met veel watervallen. / "Er is
  (verder) een offerbamboe in de grond gestoken van perindu'-bamboe; /
  
  een tongetj e is aangebracht; de wind lokt hieruit allerlei vage tonen. Sinj i heeft
  deze vroeger gezien bij de Kudjoo-berg en ze zouden ook nog worden gebruikt
  in de boven-Sekadou, doch zijn bij de Mualangers reeds sinds een paar generaties
  niet meer in gebruik; munji selumit is ook een uitdrukking gebruikt in de betekenis van: vele geluiden dooreen.
  2785 Ninit, naam van de persoon, die daar de offers heeft opgehangen aan het begin
  van de zijweg naar zijn huis of veldhut. Zo worden alle particuliere weggetjes
  aangeduid, welke de reizigers niet moeten inslaan. Hoewel de beschrijving hier
  uiteraard is geamplificeerd en wel zeer fraai, is overigens dit uitduiden van de
  weg naar de werkelijkhed geschilderd, zoals schrijver nog telkens ervaart op zijn
  tochten.
  247
  
  "Gilap alap baik panjajap burung menu' ;
  "Ajam angin munji bagugu' ;
  2790 "Ia' djalai Lalu' ari Dangku' Dua Batinggang
  "Adai rantjak tai dentak buluh lamaung;
  "Kelingkang dakitang baru' udah dagantung;
  "Padara ' tjukup uga' sapingan kerung;
  "Datepu ' ka telu' paba' karubung;
  2795 "Bunjai basapai alung dagantung;
  "Gilap alap baik panjajap burung tiung;
  "Ajam angin munji berangangung;
  "Ia' djalai Pandung ka Gelung Batu Benang.
   "Rantjak dentak buluh tuai;
  2800 "Dakitang ka kelingkang raja pemesai;
  "Padara' tjukup uga' sapingai-pingai;
  "Datepu ' ka telu' paba' belungai;
  "Alung dagantung bunjai basapai;
  "Gilap alap baik panjajap burung punai;
  2805 "Ajam angin munji berunsai;
  "Ia' djalai Landai ka Bulai Remai Ketupang.
  "Adai rantjak tai dentak buluh Iebau;
  "Dakitang ka kelingkang njamunga djarau;
  "Padara ' tj ukup uga' sapingan kasau;
  2810 "Alung dagantung tubah lagi' mansau;
  "Gilap alap baik panjapap burung kiau;
  "Ajam angin munji gerau;
  "Ia' djalai sida' banjau ka Panggau Libau Dakengkang
  "Ia' djalai tai datiti, sulang tai datarudi".
  2815 Dapadah Badju Mangah amat-amat;
  Dareti Badju Pati lenat-Ienat.
   "Ka' angkat ka mua, mèh Badju Kuat, tunsang sarung;
  "Ka' ambau ka mua, mèh Badju Udau, lekau kenjung"
  Teka njapai sapai badju benang;
  2820 Nangkin tilin ulu tulang;
  Ngatju badju rentaga benang;
  Ngembing dinding ri rang mang;
  Gusung tangga' pipih panjamang;
  Nudju da batu badaga'-dugu dindang sengalang petik kumpang,
  2825 Nengah menala luah ampah buah djeIumpang benang;
  Niti djalai bingkuk upa manuk nitir tunang;
  Djalai dababat ganang-ganang;
  
  248
  
  "Er hangen offermandjes met eieren; / "Mooi glanzend als de veren
  van de mendus -vogel; I "De wind speelt erin met veel geklingkIang;
  2790 "Dat is de weg van Lalu S van Dangku S Dua Batinggang. / "Er is een
  offerbamboe in de grond gestoken van moeras-bamboe; / "Er hangen
  offermandjes, pas opgehangen; / "En offergaven voldoende, een diep
  bord vol; / "Daarin gelegd eieren met de schaal;
  2795 "Er is een gesnelde kop opgehangen; / "Mooi glanzen (de franjes) als
  de veren van een béo; / "Terwijl de wind erin speelt met allerlei
  klank; / "Dat is de weg van Pandung naar Gelung Batu Benang. /
  "Er is (verder) een offerpaal in de grond gestoken van een oude
  bamboe;
  2800 "Er hangen grote offermandjes ; I "Offergaven voldoende, van alles
  een bord vol; / "Met eieren erin met de dooiers; I "Een gesnelde kop
  (erbij) opgehangen; I "Mooi glanzend als de veren van een vruchtduif ;
  2805 "Terwijl de wind erin speelt met velerlei klank; / "Dat is de weg van
  Landai naar Bulai Remai Ketupang. / "Er is (verder) een offerpaal
  in de grond gestoken van lebau-bamboe; / "Er hangen offermandjes als
  een bloemtros; I "Offergaven voldoende. van alles in een kasau-bord;
  2810 "Er hangt een gesnelde kop, nog rood van bloed; / "Mooi glanzend
  als de vleugels van een béo; / "Terwijl de wind erin speelt met ruisend
  geluid; / "Dat is de algemene weg naar Panggau Libau Dakengkang. /
  "Dat is de weg, die je moet volgen, het pad, dat je moet nemen."
  2815 Badju Mangah zegt het zeer nauwkeurig; /Hij legt het uit, Badju
  Peti, zeer duidelijk. / "Wij willen opstappen en verder, gij Badju Kuat,
  terug naar huis; / "Wij willen doorgaan, gij Badju Udau, vlug en
  snel".  249
  
  Djalai tam pak rawa S patebang;
  Ngili' ai' birang rendjang;
  2830 Nengah pamah kampung sengkabang;
  Ngeliut djulut sambang temawang;
  Njengau lalau kampung tapang.
  N gembing anting sa' Tinting Lalang Kuning punggang perengka;
  Njemak tjawak sa' Pauh Sapak dawang manua;
  2835 Temu' ka ai' sa' Tatai MuntP randang telaga.
  Teka temu' ka aur bagugu' sa' Pauh Pungu' pemenan sida'
  [ inu' nepu' peleku' bentang ad jang ;
  Teka ngembing aur kuning, Djuak Belimbing, djalai nepu' tanting
  [tarabai pi lang ;
  Gusung kelapu' tjunung djama djalai madjung njandih paung
  [sumpit tapang;
  Darai ka tunggul tebalian da manala pian sa' Lenggang Lengajan
  [pemenan Djenti Tudan njanih tunam bangku senapang.
  2840 Dia' semiku' mani' ka landau langki' ngelitji' daki da dada djari;
  Babasuk ampik da asam pipi;
  Bagasak latak da tapak kaki.
  Udah djalai bajah;
  Badu' djalai temu';
  2845 Nangal djalai sual.
  Teka niti djamban tebalian tebal sekilan tempangan punggang;
  Niti panti kaju tai baik sapu ke mentemu pulang;
  Niti panti bes i sa' Pauh Djengi tai batatah kudi mesa' ati buah pinang.
  Nengah menala luah sa' Parimpah Pauh Rebah pamiah buah
  [djalumpang benang;
  2850 Nengah menala baru sa' Senggal Njilu dindang sabu ngkarangan
  [kerang:
  Tegu' tangga' indu' munji teraku' babi belang;
  Djapai alau piai tai baik sadai dua batinggang;
  Nidjak tangga' anak munji kemantiak munsang muang;
  Datai ka batu hadaga' -dugu dinang sengalang pentik kumpang;
  2855 Ngembing dinding rirang mang;
  N udai lantai langkan pinang;
  Tai indu' teka tama' ka sandik bilik lawang;
  Teka tentung ka umbung ladang tarabang;
  Teka njilak tasak kandang temiang.
   2860 Dia'mah Burung Kiau aha' tunang karakau batemu aha' tadjau
  [ sehela' peninggi 5 ;
  250
  
  Een weg schoon gekapt en effen; / Een duidelijk pad, breed opengekapt; / Zij lopen stroomaf met veel geruis van water;
  2830 Zij gaan over lage grond met bos van sengkabang-bomen; / Zij buigen
  langs de bos reserve, langs de rand van de boomaanplant; / Zij zien
  op tegen bijenbomen, een bos van tapang-bomen. / Zij komen langs de
  grens der lieden van Tinting Lalang Kuning, tot waar zij hun bosmateriaal halen; / Zij naderen de grens der lieden van Pauh Sapak, het
  begin van de kom;
  2835 Zij komen aan het water der lieden van Tatai MuntP, een zandige
  diepte. / Zij komen aan een pol van aur-bamboe der mensen van Pauh
  Punggu s, waar het vrouwvolk haar opgerolde rotan-gordel pleegt neer
  te leggen; / Zij loopt langs een gele bamboe, zij Djuak Belimbing, waar
  men zijn bengelende sieraden ophangt; / Zij gaan naar een overhellende
  kelapu S -boom, waar het manvolk gewoon is de blaasroeren van tapanghout tegen te zetten; / Zij komen aan een stronk van ijzerhout op het
  baderf der lieden van Lengajan, waartegen het dappere manvolk de
  geweren pleegt te zetten.
   2840 Daar baden zij getweeën in de witgerande diepte en wrijven het vuil
  van hun handen; / Zij wassen het stof van hun wangen; / Zij schuren
  het vuil van hun voetzolen. / Zij zijn klaar, het is voldoende; / Zij
  houden op, het is genoeg;
  2845 Zij eindigen, het is klaar. / Zij lopen over de brug van ijzerhout, een
  span dik op de kapzijde ; / Zij lopen over het plankier, mooi glanzend
  als gewreven met curcuma; / Zij lopen over de ijzeren brug der lieden
  van Pauh Djcnggi, ingezet met edelstenen zo groot als het hart van de
  pinang-noot. / Zij steken over het wijde erf der lieden van Parimpah
  Pauh Rebah, opzij drukkend de vruchten van de rode Malva;
  2850 Zij lopen over het nieuwe erf der lieden van Senggal Njilu, bedekt
  met zand van de zandbank; / Zij gaan de hoofdtrap op onder het geluid van de smakkende, gestreepte varkens; / Zij grijpen de ontschorste
  leuning goed gedroogd, twee boven elkaar; / Zij stappen op het bovenstuk van de trap, dat piept als een springende musang; / Zij komen
  aan de zware steen, waarop staan de sacrale afweerbeeldjes ;
  2855 Zij lopen langs de wand van gespleten mang-hout; / Zij stappen over
  de vloer van pinang-latten; / De vrouw gaat naar binnen, het woonvertrek in; / Zij komt aan het meisjesverblijf van vast aangesloten
  planken ;/ Zij opent het meisjesvertrek van gevlochten temiang-bamboe.
   2860 Daar ontmoet Burung Kiau met haar geliefde bruidegom haar eigen
  2860 tadjlIlU sebela S peninggi S, lett. martavaan even groot (als zij); beeld voor haar
  familie; zo ook keban pa;njimpa;n irmg ki S •
  
  251
  
  Teka batemu aha s kehan Buli Bajan tai ngunan tunang padan panjim[pan langki' ;
  Teka nemu mah ia pumpun Ajun Dunun balumun munti' ;
  Teka datai mah Burung Punai tai mintjai tunang amai ngusung ramai
  Teka pulai ngusung inai tai batusu sui'.
  [tanan tem uni S ;
  2865 Diasmah Dajang Burung Ganggang upa pinang ntP birang tanan;
  Upa bunjuh Burung Buluh dalam katangan;
  Upa perau Burung Kiau pulai ka pangkalan;
  Upa bahi Bajan Buli tama' pantjaran;
  Upa sirih pulai ka halunan.
  2870 Legai dua berimai,
  Ubah dua badjerah;
  Udah djengaiku nganai ka Njai Pan til Punai tai baru' datai mintjai
  [amai ari Nanju S Derai,
  Baru s dilahku bakutah ka sida s serumah.
  Teka njau haru saS Pauh Batudu upa semut;
  2875 Amau sa' banjau saS Titi Panggau meda' Burung Kiau tai mintjai
  [tunang kerakau upa ngkalulut;
  Haru upa kesa' ;
  Amau upa semada S •
  Dajang Padjal Njekang sP njau datang, banama Tali Undi adi'
  [Tungkai TanggaS Lulai, Budjang Mangkang Panjambang;
  Parabung Langit adi S Gesing Salau Lelang;
  2880 Dara lmuk Ma adi' Manis Mua banama Budjang Panduk Ranggang;
  
  2868 pantjaran, een varkenshok met afdelingen door optrekken van planken te openen;
  tegenwoordig kent men deze niet meer.
   2874 In de volgende regels worden achtereenvolgens een aantal van de Buah Kema
  opgenoemd. Men kent deze personen met al hun eigenaardigheden en hun
  familiebetrekkingen en men weet zelfs, waar zij in het langhuis hun woonvertrek
  hebben; zo leven zij ook nu nog in de verbeelding der Mualangers. Het is weer
  een schildering zeer volgens de werkelijkheid van de aankomst van een bekend
  persoon, zoals schrijver nog dagelijks ervaart op tournee.
  2878 TaU Undi; zij komt het eerst, omdat haar woonvertrek, lGIWang, juist aan de voet
  van de huistrap is; daarbij staat zij bekend als een vrouw, die erg vrij is tegenover mannen; und~ betekent dan ook ondeugend en een vrouw, die zich te vrij
  gedraagt tegenover mannen wordt wel genoemd TaU Undi. Haar broer is
  Tungkai en draagt als titel Tamgga S Lulai, lett. steun voor de trap, alsmede
  Mamgkang PanjOJmbamg: matngkatng, allereerst; pamjOJmbang, begin (van het huis).
  2879 Parabung Langit, een andere vrouw; betekenis van naam onbekend.
  252
  
  martavaan; / Daar ontmoet Buli Bajan, die haar bruidegom vergezelt,
  haar korf ter berging van armringen ; / Daar vindt zij Ajun Dunun
  haar pol van spruitende muntP-bamboe; / Zij is aangekomen, Burung
  Punai, die haar geliefde bruidegom brengt, bij haar familietros ; / Zij
  is teruggekeerd bij haar moeder met open tepels.
  2865 Daar voelt zich Dajang Burung Ganggang als een pinang-noot in een
  volle tros; / Als kalk, zij Burung Buluh, in de bamboe-koker; / Als een
  prauw, zij Burung Kiau, terug bij de aanlegplaats; / Als een varken,
  zij Bajang Bulu, komend in zijn hok; / Als een sirih-blad terug aan de
  stengel.
   2870 Twee legai-bomen bij elkander,
  Twee ubah-bomen op elkaar gevallen;
  Mijn stem heeft gezongen van N jai Pan til Punai pas gekomen,
  [haar bruigom brengend van Nanju' Derai,
  Nu gaat mi}". tong verhalen omtrent de mensen thuis.
  Zij lopen te hoop de mensen van Pauh Batudu als mieren;
  2875 Zij komen aangelopen de velen van Titi Panggau, om te zien Burung
  Kiau, die haar geliefde bruigom brengt, als damar-bijtjes; / Druk als
  rode mieren; / Zij lopen als vuurmieren. / Daar komt Dajang Padjal
  Njekang, genaamd Tali Undi, de zuster van Tungkai Tangga' Lulai,
  Budjang Mangkang Panjambang ; / Parabung Langit, de zuster van
  Gesing Salau Lelang;
  2880 Dara 1mbuk Ma, de zuster van Manis Mua, genaamd Budjang Panduk
  
  Gesing Salau Lelemg, is de Marathon-loper onder de Buah Kana; zijn eigennaam
  is Salau; gesing wordt gezegd van een ijverig bosloper, die op jacht of visserij
  of bij het verzamelen van bosvruchten altijd meer mee naar huis brengt dan
  anderen.
  lelemg, spelen van kinderen in de buurt van het huis: hoe ver Salau ook moet
  lopen, het is voor hem als kinderspel bij huis.
  2880 DarlJ 1mbuk Ma, een andere vrouw, die hen tegemoet komt; ma (mijn zegsman
  twij felde tussen ma of mba), titel voor vrouwen; wel onderscheiden van: mIJ',
  dragen; mba' of ma s , aanspreking voor mannen; mak, vrouwennaam.
  imbuk of imuk, naam van een vogel.
  Manis Mua en Budjang Panduk Ranggang, titels voor een man wiens eigennaam is Bumbwn; deze heeft een fijn besneden gezicht en kan zich voordoen als
  een vrouw; in vrouwenkleren is hij niet te onderscheiden van een vrouw.
  Panduk moet volgens sommigen een schrijffout zijn voor Tanduk, hoorn; ranggang, uit elkaar staan.
   253
  
  Pantang Temus Manis Njamai;
  Dabung Njala Bunga Mangai ;
  Pantang Temus Manis Mandang;
  Dabung Njala banama Dabung Ranggang;
  2885 Adi' ldjau Rendjau Djalak Lalajang.
  Bengkung Tanggoi Salulung si' njau ngusung Djuak Ladjung, tai
  [ngatung tunang untung, Tanggoi Telajang:
  Djait Langit Pamidang Remang;
  Dara Lantan Suala nama Dajang Lantan Sekumbang;
  Adi-' Kedi Pati banama Ladja Budjang.
  2890 Nsung Pelaga adi' Ma' Pungga' Budjang Puntang;
  Kumang Pantang, Majang Dabung, djama bamunji sekali sari;
  Lansik Tundjuk Udjung, lansik tundjuk udjung djari;
  Njai Djawai Seraku Pelung, djama bamunji buka pagi;
  Dara Tengah Manua, teguh umbung lawang dindang pengkeriu ati;
  2895 Adi' Keling Nading Lapis Kumpang.
  Dara Tunsun Djawa adi' Dajang lndai Abang;
  Balun Balunan banama Dajang lndai Abang.
  Ndu' Langgu' Mentimun Tut jun, nti' tut jun pun taun ketawa'
  [mansa sumba' kemariak;
  Kantuk Medang Bedaun, nti' ngantuk djembak kadjembak;
  2881 Parntang Temus Manis N jamai, een andere vrouw uit een volgend vertrek verschijnend; de volgende drie regels zijn nog titels voor dezelfde. Zij is de zuster
  van Idjau, die ook Djalak genoemd wordt. Deze is de strijdlustigste onder de
  Buah Karna, doch zonder bedachtzaamheid. Hij wordt daarom graag vergeleken
  met een vechthaan of rendjau. Bij oorlog neemt het hoofd, die altijd tua', met
  bovennatuurlijke kracht begaafd is, zelf niet deel aan de strijd, doch hij kiest
  zUn mannen, zoals iemand zijn vechthanen kiest voor een tournooi en Idjau is de
  felste vechthaan. Hij heet ook Lalajarng, zwaluw, omdat hij in zijn wendingen
  zo snel is als een zwaluw. Een andere titel voor hem is Bwnga Nuing, onder welke
  naam hij veel genoemd wordt in de verhalen omtrent Keling in Ling Roth, l.c.
  p.311-338.
   2886 Bengkwng Tarnggoi Salulung, een nieuwe vrouwspersoon; tcmggoi salulung, een
  hoed van fijne bamboe gevlochten en versierd met opgenaaide knoopjes;
  Tooggoi Telajarng, een voortzetting van de titels voor deze vrouw, evenals in de
  twee volgende regels. Zij is de zuster van Ladja, ook Kedi genoemd, het grote
  hoofd of Temanggwng van de Buah Kooa te Pwnggau Libau.
  2888 Dara Lantarn Sekumbarng; in: "A story of Klieng". A Fragment from Mr. Brooke
  Low's Notes (Ling Roth l.c. vol. 1, p. 326), staat: "Says Lulong, "Enggai ninggal
  ka wja aka OOira lantarn sakumbarng" (I will not leave Laja - aka dara fantcm
  sakumbcmg - this latter part is a title added to Laja's name of which I cannot·
  find the meaning)". De betekenis is duidelijk: de oudere broer van Dara Lantaot
  Sakumbang. Lantan Sekumbang is de echte naam van Ladja's zuster.
   2891 Kumang Pantarng, weer een andere vrouw, komend ter begroeting. Zij is erg op
  
  254
  
  Ranggang ; / Pantang Temus Manis Njamai; / Dabung Njala Bunga
  Mangai ; / Pantang Temus Manis Mandang; / Dabung Njala genaamd
  Dabung Ranggang;
  2885 Adi' Idjau Rendjau Djalak Lalajang. / Bengkung Tanggoi Salulung
  komt ook Djuak Ladjung tegemoet, die haar gelukkige verloofde
  brengt, Tanggoi Telajang; / Djait Langit Pamidang Remang; / Dara
  Lantan Suala, genaamd Dajang Lantan Sekumbang; / De zuster van
  Kedi Pati, genaamd Ladja Budjang,
  2890 Nsung Pelaga, de zuster van Mba~ Pungga~ Budjang Puntang, /
  Kumang Pantang Majang Dabung, die slechts eens per dag pleegt te
  spreken; / Lansik Tundjuk Udjung, met fijne vingertoppen; / Njai
  Djawai Seraku Pelung, die slechts spreekt in de vroege morgen; /
  Dara Tengah Manua, wier vrouwenvertrek zeer sterk is en het hart
  (der mannen) beroert;
  2895 De zuster van Keling Nading Lapis Kumpang; / Dara Tunsun Djawa,
  de zuster van Dajang Indai Abang; / Balun Balunan genaamd Dajang
  Indai Abang; / Ndu~ Langgu~ Mentimun Tut jun, als zij begint te
  glimlachen bij de aanvang van het rijst jaar breekt haar lach pas door
  bij de eerste padi-snit; / Kantuk Medang Bedaun, die uitspruit tot een
  volle bloemtuil;
  
  zichzelf, memtu, en komt zelden uit haar umbung of meisjesvertrek ; zij spreekt
  zeer weinig. Zij is echter zeer beroemd wegens haar schoonheid. Als umbungmeisje werkt zij niet op het veld en heeft daarom ook zeer fijne handen en
  vingers; zij blijft verborgen als iemand onder een deken, seraku pelung: seraku,
  kema-woord voor deken en pelung een bepaald soort weefsel.
   2894 Dara Tengah Memua, de eigennaam van bovengenoemde vrouw; als men slechts
  de deur van haar vertrek hoort opengaan, klopt het hart van alle mannen sneller,
  hopend haar even te zien. Zij is tenslotte ook de zuster van Keling, wel de beroemdste onder de Buah Kana.
  2895 Dwa Tunsem DjlllWa, een andere persoon.
  Balun Balunoo, een zeer wijze vrouw, de oudere zuster van DlJIYa Tunsem Djawa.
  Balun is gehuwd met Pemtau PedjlllWem en hun enigst kind heet Abang, vandaar
  dat beiden bij voorkeur resp. worden aangeduid als lndai en Apai Abang Cvg!. de
  verhalen in Ling Roth l.c. en "Mengap Bungai Taun", in Anthropos jrg. 1912 e.v.)
  2898 Lamggu S M entimun Tut jun ; langgu S , jonge vrucht; mentimun tut jun, een komkommer met even omhooggebogen uiteinde, mogelijk associatie oproepend met
  even opgetrokken mondhoek bij een begin van lachen, tjutjun of tut jun. Dit is
  ook een umbung-meisje, dat men slechts zeer zelden te zien krijgt en dat naar
  de komisch gechargeerde beschrijving heel moeilijk kan lachen.
  Kantuk Medang Bedaun, lett. medemg-boom in nieuw blad schietend; een lofprijzing op bovengenoemde vrouw wegens Gaar schoonheid.
  Njai Kumpoi Semalun; Kumpai Semalwn is haar echte naam; van haar wordt
  nog verteld, dat hoewel zij slechts zelden naar buiten komt, zij toch van alles
  buitengewoon goed op de hoogte is.
  255
  
  2900 Njai Kumpai Semalun adi' Penudi Melawi Biak.
  Teka ambau mah sa' banjau bareta-reta;
  Angkat sida' sepangkat barama-rama:.
  Teka datai tuai sa' Pauh Sampai, datai biak;
  Datai apai sa' datai anak.
  2905 Teka begili sa' Pauh Djenggi ba-indu' laki upa api nti-' makai
  [tugung;
  Teka tebandjang Sa' Lembang Pemuang upa batang birang batam[pung;
  Teka mempital sa' Senggal Pungkal upa buah lemajung.
   Teka ningka' gumu mah Tempan Badugu sa' Lalang Njilu tai raja
  [pamesai sekilan tempangan tundjuk djari;
  Tuasan Pamenan Raja Pamandjai djama djalai ngurau njari panjari;
  2910 Penembah merintah tanah ulu Lawai udjung Pulau Limbung nadai
  [tagensi;
  Raribu Babangku, Ubah Babungai, barangku batumpu ka batu bes i ;
  Njambau Rasau Sabang Surai djama ngau dudjung madjung angkat
  [nari;
  Tapi' Tinggi' lemetak tupai napi' tinggi' luah ati;
  Djang Sandang Gawai dua nama ka Suka Kedi.
  2915 Teka ngumbai tunang tai dakupang ka mpelang kudi;
  Bini tai dabeli sepasu padi.
  "Ninga di-' Dajang Gambang tai datunang Abang Kaka idang datu[nang sa' Laut Amuh;
  
  2908 Temp,1Jn Badu!]'U, lett. zwaar aambeeld; de eerste van een litanie van weidse
  titels voor Ladja of Kedi, de Temanggung van Panggau.
  tempan, een klein aambeeld van slechts vier vingers hoog, behorend bij elke
  Daj akse smidse.
  2909 tuasan, het stuk hout, waarin de tempoo is bevestigd.
  2910 Pulau Lhnbung, een groot eiland gevormd door de Kapuas in zijn benedenloop,
  wat bovenstrooms van de splitsing in Grote en Kleine Kapuas. Hier schijnt dus
  L(JfWa~ als oud woord voor Kapuas te worden gebruikt, vgt. vers 21.
  nadai tagensi, niet vrijlaten, van iets dat men niet wil afgeven en van een
  moeder, die door haar schreiend kind aan huis gebonden is.
  2911 Beelden voor de grootheid en sterkte van zijn gezag.
  2912 Njambau, titel voor dappere mannen, als Djenti en Madjung.
  rasau, verzorgen van een boom door verwijderen van dode bladeren en takken.
  sabang sura~, een sabang-soort met fijne bladeren; bij de officiële ontvangst van
  een koppensneller danst men met de bladeren van deze sabang in het haar
  gestoken.
   256
  
  2900 Njai Kumpai Semalun, de zuster van Penudi Melawi Biak. / Zij
  komen de mensen, velen tezamen; / Zij komen gezamenlijk, velen
  tegelijk. / Daar komen de ouderen van Pauh Sampai en komen de
  jongeren; / Komen de vaders, komen de kinderen;
  2905 Zij lopen op een hoop de mensen van Pauh Djenggi, vrouwen en
  mannen, als vlammen een houtstapel lekkend; / Zij hopen opéén de
  mensen van Lembang Pemuang als vele boomstammen (in een rivier); /
  Zij staan in trossen bij elkaar de mensen van Senggal Pungkal, als
  lemajung-vruchten. / Dan begint te spreken Tempan Badugu (Het
  Zware Aambeeld) van Lalang Njilu, zeer groot, een span dik op de
  rand; / Tuasan Pamenan Raja Pamandjai (De grote Smidse), waar
  men dag in dag uit aan het smeden is;
  2910 Rijksbestuurder regerend vanaf het binnenland tot aan Lawai Pulau
  Limbung, steeds waakzaam; / Lommerrijke Boom met brede voet,
  Bloeiende Ubah-Boom met wortelstoel steunend tegen ijzeren steen; /
  Njambau Rasau Sabang Surai (Cordyline-boom), die de helden in het
  haar steken bij het begin van de dans; I Bloedzuiger gestreept als eekhoorn, die hoog opklimt om te zuigen in het borstbeen-kuiltje; / Djang
  Sandang Gawai, een tweede naam: Suka Kedi.
  2915 Hij roept zijn bruid gekocht met een edelsteen; I Zijn vrouw geworven
  met vijfentwintig maten rijst. / "Luister gij Dajang Gambang, die tot
  bruid werd genomen door Abang Kaka en stierf wegens die verloving
  met de man van Laut Amoh; I "Indjan Siangkan gestorven wegens
  
  2913 tap;', bloedzuigen.
  lemetak tupai, een grotere, gestreepte bloedzuiger, welke bij voorkeur niet op de
  benen blijft zu.Ïgen, maar bij het lichaam omhoog klimt.
  2914 Djamg, aanspreking voor mannen, gemeenlijk gebruikt tegenover jongeren dan
  de spreker.
  Suka, een titel voor lieden van vorstelijken bloede.
   2916 Ladja roept hier zijn vrouw Bamdung, de Minerva onder de Buah Kana, die,
  alvorens haar naam genoemd wordt, met een serie namen van andere beroemde
  vrouwen wordt bezongen.
  2917 Dajoog Gambamg, een vrouw bekend om haar schoonheid, levend te Rindjang,
  een kampong in het gebied van de Ketungau. Zij werd gevraagd door een Maleier,
  Aboog Kaka, en tegen de wil van haar ouders meegevoerd naar Sintang. Haar
  vader riep een aantal mannen te hulp en men trok naar Sintang, waar het tot
  een gevecht kwam, waarbij Gambang zelf werd gedood. Met Laut bedoelden de
  Dajaks vroeger de Kapuas ; met Laut Amoh zou hier Sintang worden bedoeld.
  In de geslachtslijsten der vorsten van Sintang of Selimbau door Enthoven gegeven komt deze Abamg Kaka niet voor, althans niet onder deze naam.
  257
  17
  
  "Indjan Siangkan lebur ruan bunga atau djalai perandau papau ba[sampang muduh;
  "Njalin dakingin remaung sana tjundung dakandung bulan tumbuh;
  2920 "Meritjut leput nerudi Sangka mati nerudi kaki djenti babunuh;
  "Galuh da-atuh ngau bini gara gundik tebalik berta tudjuh;
  "Ninga di S Dara Bundung Petara dua nama ka Ratu Djubuh.
  "Tjuba bawa s ka tjuka S ka Mentebas Lemba s tai baru'
  [peda S raru S kedang;
  "Tipan ka beram peragi dajang;
  2925 "Mingka pantjing kundi nanang;
  "Rupai ka salai Njai Pantil Punai tai baru' datai mintjai tunang
  [ambai rangkai dapanggang".
   Bajan Buli teka darenti sida s ka babi mpat kuku;
  Daseliau ka djagau lempung bulu;
  Keba s teka batitir tali sa' Pauh Djenggi ngarami Ruai Peridi gen[dang dakitang;
  2930 Bapeladai bendih besai njararai ka kampung puang;
  Bapalu s mperegam bisu' munji babi indu S dagajang;
  2918 Indjan; de mythe zegt, dat Irndjoo steeds werd gevolgd door een papau, een
  omen-vogel, welke woonde in een Ruan-boom. lndjan werd hierdoor ziek en
  stierf; lebur is een term voor gestorven wegens het vallen uit een boom, b.v. bij
  het sirih plukken of bij het vruchten plukken: lebur sirih, gestorven wegens
  sirih; lebur sibau, gestorven wegens sibau-vruchten. De vader van Indjan vernam
  in een droom, dat Indjan niet dood was, maar door een "geest" in de gedaante
  van een papau-vogel was meegenomen tot zijn vrouwen dat zij goed verzorgd
  werd.
  sampang, verf.
  2919 Njalm, deze schone vrouw werd meegevoerd door een amtu in de gedaante van
  een boomtijger.
  2920 M eritjut, een historische vrouw uit een gebeurtenis van ongeveer 70 jaar geleden.
   Samgka was de enigste dochter van Meritjut. De Mualangers waren op sneltochten
  en overnachtten in een huis op de grens van Mualang- en Ketungau-gebied,
  waar twee huizen bij elkaar lagen. 's Avonds gingen er verschillende mannen
  op liefdesavontuur naar het andere huis, waar veel Tabwn-Dajaks woonden. Eén
  sliep er met de dochter van M eritjut onder belofte, dat hij haar tot vrouw zou
  nemen. Anderen hoorden toevallig, hoe men in dat huis beraadslaagde om de
  Mualangers op sneltocht te overvallen. Deze besloten hen vóór te zijn en onmiddellijk degene, die 's morgens het eerst uit dat huis kwamen, te snellen en dan af te
  trekken. Toevallig kwam Sangka naar buiten, die een koperen armband wilde
  laten draaien in het andere huis; zij werd overvallen en gesneld, ondanks dat
  haar geliefde zijn gezellen er van wilde afhouden. Men vluchtte in haast en toen
  Meritjut, de moeder van Sangka met een parang het huis uit kwam om haar
  dochter te wreken, waren de snelIers reeds verdwenen. M eritjut achtervolgde
  hen alleen en stierf tijdens die achtervolging. Thuis gekomen weigerde de geliefde
  van Sangka deel te nemen aan het snellersfeest.
   2921 Ga/uh, een andere historische vrouw uit de tijd, dat de Mualangers van boven-
  
  258
  
  de ruan-bunga-boom, waarop papau, de roodgevederde (omen-vogel)
  steeds neerstreek; / "Njalin, die werd begeerd door een boomtijger en
  stierf tijdens nieuwe maan;
  2920 "Meritjut, die toen Sangka gestorven was, zelf stierf, terwijl zij de
  voeten der koppensnellers volgde; / "Galuh, die werd verheven tot
  eerste vrouw als zevende, terwijl de andere tot bijvrouwen terugvielen; /
  "Luister gij Dara Bundung Petara, een tweede naam: Ratu Djubuh. /
  "Zeg, breng de rijstwijn voor Menteba' Lemba', die pas is aangekomen, (met de schors van) raru'-kedang; / "Zet de gegiste tuwak
  gereed, door een meisje bereid;
  2925 "Schenk uit de aarden kruik met tuit; / "Breek een stukje gerookte
  vis af, droog geroost, voor Pantil Punai, die is gekomen met haar dierbare verloofde." / Voor Bajan Buli slacht men een vierpotig varken; /
  Men slacht een grote vechthaan met lichte veren; / De instrumenten
  worden opgehangen door de mensen van Pauh Djenggi ter feestelijke
  ontvangst van Ruai Peridi, en de slagtrommen ;
  2930 Men slaat op de grote bendih, die dreunt door het lege oerwoud; /
  Men slaat op de stomme mperegam met een geluid als een zeug, die
  Belitang nog onder Sintang stonden (vgl. Enthoven, l.c. p. 697). Zij was een
  umbung-meisje en beroemd om haar schoonheid. Haar vader was als leider op
  sneltocht naar de Bugau's in de boven-Ketungau. Diens broer, Tua' Rigam,
  bewaakte het huis van Ga/uh, kampong Rendjoog. Een Tabun-Dajak, Tua'
  Rootai, vroeg verlof aan de Panembahan Djebair te Sintang om te mogen snellen
  bij de Mualangers, wetend dat het huis van Ga/uh onvoldoende bewaakt was.
   Djebair gaf verlof onder voorwaarde, dat er niet veel zouden gedood worden en
  dat men Ga/uh voor hem zou roven. Dit gebeurde en toen de vader van Ga/uh,
  teruggekomen van sneltocht, het gebeurde vernam, trok hij naar Sintang, waar
  hij de omgeving van de Panembahan onveilig maakte. Tenslotte kwam men tot
  een overeenkomst, waarbij de Panembahan Galuh van gundik of bijvrouw verhief
  tot gwra of eerste vrouw, hoewel zij de zevende vrouw was.
  Deze Djebair moet volgens Enthoven (I.c. p. 157) een tijdgenoot zijn geweest van
  Abcmg Lukis van Belitang, die tot 1863 te Belitang apanage-houder was. Dit
  klopt vrij goed met de gegevens door schrijver verkregen, dat n.m. Ga/uh vier
  generaties geleden leefde.
  2922 Bundung Petwra, deze titel prijst de wijsheid van Bundung als die van Petwra
  zelf, het hoogste wezen (wezens), dat de Dajak kent.
  2927 darenti, lett. wordt gemeten volgens de standaardmaat de ren ti, vgl. vers 18.
  2928 djagau, een vechthaan op hoge poten.
  lempung bulu, lett. licht van veren; een esoterische naam voor manok, kip, op
  snel tocht gebruikt.
  2930 bapeledai, slaan met houten knots met getah omwonden.
  2931 dagajcmg; wanneer er bij gelegenheid van de terugkeer van een koppensneller
  een varken moet worden geslacht, mag dit niet, als de gewoonte is, "dasembelih",
  d.i. de nek worden afgesneden, maar moet het met een speer tussen de voorpoten
  door worden neergestoken, dagajang.
  259
  
  Bapangkung gong sa' Pangil Dabung dalanggung ka tjanang;
  Bataratak tawak munji anak tadjak ngalajang;
  Bapandam gong bulan sa' Tempangan Batu Bawan berantjingan ad
  [lam-lam berangung sampai ka selepat petang.
   2935 Keba' ntP pentjalang puang sa' Lembang Pemuang djalai sida'
  [rindang ka Dajang Telit Benang tai baru' datang mintjai
  [ambai tunang, nadai sida' ingat njauk;
  Sema' ka pad i tuai djalai sa' rindang ramai da Njai Pantil Punai
  [tai baru' datai, nadai mah sida' ingat nutuk;
  NtP malam ari sa' ngarami Ruai Peridi tai daterudi laki, nadai sida'
  [ingat ngulih manuk;
  Nti' lam-lam sa' Tempangan Batu Bawan djalai barami njaman ka
  [Buli Bajan tai naban tunang padan ari Dawar Bulan,
  [nadai sida' ingat ngumpan nuduk;
  Sema' ka padi muduh sa' Senggal Pauh, nadai sa' ingat ngetau;
  2940 Rumput bauh nadai sa' ingat ngemabau.
  Kumpang nu'ku gelang da batang,
  Gembi dapanggal panti;
  Udah rangku njempang sida' rindang ka Dajang Telit Benang,
  Baru' gigiku nelili ke sa' Pauh Djenggi mudji Timbu' Djenti tai
  [narudi Ruai Peridi ka Tetai Dani nadai sebajah minan.
  2945 Rangku njempang ke sa' Lembang Pemuang nimang Djenti
  [Budjang tai nendjang Kuku' Kumpang ka Nandju'
  [Randang nadai sagurau rawan.
  Teka gerai kagerai lndai Tembai mintjai tuak tapai dalam mangkuk
  [munggai;
  Teka munji padi tuai be1abuh tesiuh ninggang tekang tibang mentili;
  Teka terang katerang Dajang lndai Abang lumba' mintjang dalam
  [mangkuk sampang mentawa' labuh takung tarundung
  [ka daun mati;
  Munji langkP takendi aba' balusuh nipan perakuan dada djari;
  2935 pentjaloog, houtige vruchtschaal van klapper of van labu-vrucht gebruikt om
  water te halen; bij de Mualangers van tegenwoordig gebruikt men bijna uitsluitend de cocosnoot -schaal.
  2936 padi tuai, lett. oude padi; term voor gedroogde padi, klaar om te worden gestampt.
  nuduk, jonge hond.
   260
  
  wordt gestoken; / Men slaat de gong, de lieden van Pangil Dabung,
  in afwisseling met de tjanang; / De ratelende tawak klinkt als een
  vliegende jonge neushoornvogel; / Men slaat de gong-bulan, de lieden
  van Tempangan Batu Bawan, die galmend in de vroege morgen doorgonst tot de valavond.
  2935 En als de kalebassen leeg zijn der mensen van Lembang Pemuang,
  terwijl zij druk feesten voor Dajang Telit Benang pas gekomen met
  haar geliefde bruidegom, denkt men er niet aan water te halen; / Als
  de padi gedroogd is, terwijl men feest viert om Njai Pantil Punai pas
  gekomen, denkt men er niet aan deze te stampen; / Als de avond valt
  voor de feestvierenden om Ruai Peridi met haar man, dan denkt men
  er niet aan de kippen te verzorgen; / Als de morgen komt, zijn de
  mensen van Tempangan Batu Bawan nog prettig aan het feesten om
  Buli Bajan, die haar knappe bruigom heeft gebracht van Dawar Bulua
  en men denkt er niet aan de hondjes te voeren; / Al is de rijst reeds
  rijp, de lieden van Senggal Pauh denken er niet aan te gaan rijstsnijden;
  2940 Het onkruid staat hoog en men denkt er niet aan te gaan wieden.
  Mijn kumpang-boom met geringde stam,
  Een gem bi-stam voor onderlegger van het plankier,'
  Mijn kaken hebben uitgeweid over de mensen, die feest vieren voor
  [Dajang Telit Benang,
  Nu gaan mijn tanden vertellen van de mensen van Pauh Djenggi,
  [die de lof zingen van de dappere helden, die Ruai Peridi
  [hebben geleid naar Tetai Dani, zeer uitvoerig.
   2945 Mijn mond verhaalt van de lieden van Lembang Pemuang, die de lof
  zingen van Djenti Budjang, die Dajang Kuku Kumpang hebben vergezeld naar Nandju S Randang, zonder gekheid. / Helder klinkt de'
  stem van Indai Tembai, terwijl zij de rijstwijn draagt in de grote
  gebloemde kommen; / Klinkt als het geruisel van droge rijst, die
  wordt uitgestort en neervalt in de koker van mentili-boomschors; /
  Klaar en helder (klinkt de stem van) Dajang Indai terwijl zij de tuwak
  draagt in de geëmailleerde kommen, als de bladstelen der mentawa S boom vallend de een na de ander op de dorre blaren; / Klinkt als de
  rinkelende armringen tegen de stenen armbanden aan de onderarm;
  2946 11Ulai Tembari, dezelfde als lrndari Aboog van vers 2895.
  moogkuk munggai, kommen zo groot als een hoofd en rijk versierd.
  takung, bladsteel; de harde, droge bladeren van de Mentawas-boom, Artocarpus spec., worden ook, in een bussel gebonden als rammelaar, als vogelverschrikker gebruikt boven de padi.
  261
  
  2950 Teka munji gong Belunan Karung uma' ngusung Djenti Madjung
  [baranggung tudjuh pengalu alung leka kundi;
  Teka ngtjeragan lndai Tudan munji tepajan datipan aba' manduh
  [lima' bapangka' ka benda gutji;
  Munji ampa' lndai Mba' belabuh tebubuh ninggang belakang radja
  [babi.
  "Sadja kering mah tulang mèh Djenti Budjang njendjang Dajang
  [Telit Benang ka Tetai Djarang, djaku' Dajang Karung
  [Surang, dagemar mempugu' besi;
  "Djaga mata mih Djenti Djanda, djaku' Dara Balun Bunga, daganti
  [sigi;
  2955 "Sadja lantang penjuan mih, djaku' Tandan Balun Belunan, dage[mar tabu' tengan da tali;
  "Sadja amat terik urat dagemar tansi".
  Lumba' dapangkang Dajang lndai Abang dakanar-kanar;
  Dapangkang njau dagemar-gemar.
   Upa udjan Balun Belunan mintjang beram ngelingi' bukit;
  2960 Upa sengkuang Dajang lndai Abang mintjang tuak lumpang tungTeka upa njaung Belunan Karung ntP nari tjit
  [kat langit;
  Gelung upa Kudjau Belunan Lumau nti' dapantau singit ;
  Gelung djunuk kadjunuk lndai Laduk upa manuk ngsuruk penguit ;
  Upa lang indang Dajang Karung Surang pengeridang anak itik.
  2965 Teka njau bapegai-pegai Balun Bunga aba' Djenti Tembai da tuak
  [tapai dj arP perakuan;
  Teka njau belanggarkan upa punggang langan;
  Teka njau badjuntai Balun Bunga umba' mintjai tuak tapai upa
  [langgai udjung dan;
  Teka njau melintang-lintang Dajang Indai Abang upa batang kaju
  [karan.
  Keba' teka njau bapinti-pinti balanggar djari upa ular sawa' ;
  2970 Teka njau badjuntai upa tjunggai dan kiara' ;
  Dalumba' sida' duduk bedjadjua'.
  2951 ngtjeraga;m, druk praten als iemand, die reeds veel heeft gedronken. Terwijl
  Indai Abang een ieder overal bedient, klinkt haar zingen en praten steeds drukker.
  Balwn BalulUIin staat bekend als zeer peramah, zeer hartelijk en gastvrij.
   2959 Hier wordt Balun de kring rondgaande overal weer rijstwijn bijschenkend, vergeleken met regen, die valt rond de berg, en met de lommerrijke sengkuang, zich
  overal rondbuigend, om weer in te schenken; gewoonlijk zit men daartoe binnen
  in de kring en wendt men zich vandaar naar alle zijden voor de bediening, daarbij
  
  262
  
  2950 (De stem van) Belunan Karung, terwijl zij Djenti Madjung bedient,
  klinkt als het geluid van de gong met zeven tawaks, die worden geslagen bij de koppen dans ; / Zij praat zeer druk lndai Tudan, als het
  geluid van tempajans op een rijtje, vijf met de gele manduh-martavaan
  tegen elkaar stotend tezamen met een gutji-martavaan; / (De drukte
  van) lndai Mba~ klinkt (als de herrie) bij het uitstorten van voeder,
  dat neervalt op de rug der varkens. / "Hoe. sterk zijn je beenderen,
  jij Djenti Budjang, die Dajang Telit Benang hebt vergezeld naar Tetai
  Djarang, zegt Dajang Karung Surang, als een bonk ijzer; / "Hoe
  scherp je ogen, jij Djenti Djanda, zegt Dara Balun Bunga, als het
  damar-pitje van de ziener;
  2955 "Hoe lang je adem, jij, zegt Tandan Balun Belunan, als een rol tengantouw; / "Hoe sterk je spieren als vistouw." / Onderwijl komt zij
  dichter bij, Dajang lndai Abang, dichter en dichter; / Zij komt nader,
  steeds dichter bij. / Als regen is zij, Balun Balunan rijstwijn ronddelend, die valt rond de berg;
  2960 Als de sengkuang-epiphyt is zij, Dajang lndai Abang tuwak schenkend,
  die de hemel schraagt; / Zij is als een kat, Belunan Karung, spelend
  met een muis; / Als de Kudjau-berg, zij Belunan Lumau, indien gezien
  van opzij; / Zeer behoedzaam, zij lndai Laduk, als een kip, die onder
  de bamboe-stok doorschuift; / Als een rondcirkelende kiekendief, zij
  Dajang Karung Surang, die de vlerk van een eendje verscheurt.
  