text: NEDERLANDSCHE PHYTOPATHOLOGISCHE (PLANTENZIEKTENKUNDIGE) VEREENIGING EN KRUIDKUNDIG GENOOTSCHAP
  DODONAEA TE GENT.
  TIJDSGHRIFT OVER PLANTENZIEKTEN
  O N D E R RE, D A C T I E VAN
  
  PI ov. DR. J. RITZEMA BOS.
  Drie-en-twintigste
  
  Jaargang
  
  ---
  
  6e
  
  Aflevering
  
  --
  
  December
  
  i917
  
  RHIZINA INFLATA (Sch~iff) Sacc.,
  een wortelparasiet van coniferen.
  In Juli 1911 v o n d ik op het l a n d g o e d ,,De (;roote Meer,"
  nabij O s s e n d r e c h t (N.-B.), een a a n t a l e x e m p l a r e n v a n een
  zeer opvallende, e i g e n a a r d i g .a-evormde zwam, die ik niet
  kende, en die - - zooals mij later bleek - - in ons land nog
  niet was w a a r g e n o m e n , lie g e u r v a n de zwam, die sterk
  oelijkt op die der Helvelht's, en ook h a a r g e h e e l e habitus
  deed mij v e r m o e d e n , dat ik hier met een f u n g u s te doen
  had, die a a n de Helz, elhF.~ en MorchelhFs v e r w a n t was,
  dus met een Discono'ceet (groep der .4scono,ceten). Dit
  bleek i n d e r d a a d zoo te zijn; het kostte weinig m o e i t e h a a r
  als RhZzimr in./h#a te d e t e r m i n e e r e n ; de familie der Rhi=inaceae w o r d t onmiddellijk bij de Hel.z'ellaccae aangesloten.
   D o o r v e r s c h i l l e n d e schrijvers, o.a. I'mLL~EtrX en HaRTs,;,
  is er o p g e w e z e n , dat deze zwam, in tegenstelling met de
  a n d e r e g r o o t e Discom vcete, (Hcl.z,ella, Morchella, t'erp~U,
  die ongetwijfeld ,,onschuldige s a p r o p h y t e n " zijn, eert gevaarlijke parasiet v a n v e r s c h i l l e n d e coniferen is. Ik vestigde
  reeds indertijd de a a n d a c h t op h a a r v o o r k o m e n in o n s l a n d
  en op de w e n s c h e l i j k h e i d h a a r in 't oog te h o u d e n en
  
  182
  zoo mogelijk haar verspreiding ten onzent na te gaan. ~)
  De zwam is in Duitschland blijkbaar volstrekt niet zeldzaam, o.a. werd zij in Mecklenburg vaak waargenomen;
  ook in Belgi~ (Brabant, Luik) heeft men haar aangetroffen.
  Ik achtte het derhalve waarschijnlijk, dat zij ook bij ons
  wel op andere plaatsen zou voorkomen, lntusschen zijner
  verscheidene jaren verloopen, vddr ik hieromtrent zekerheid
  kreeg. Bij Ossendrecht heeft zij zich staande gehouden en
  volgens de waarnemingen van mijn broeder, zich uitgebreid,
  zoodat zij thans op verschillende plaatsen voorkomt. Eenige
  jaren geleden kreeg ik echter ook een exemplaar uit Lisse
  toegezonden, waaruit mij bleek, dat zij ook in onze duinstreek te vinden is. In den loop van dezen zomer ('17)
  berichtte mij mej. C. Cool, conservatrice der Ned. Myc.
   Vereeniging, dat zij de zwam bij honderdtallen had waargenomen op her landgoed Groenendael nabij Heemstede, en
  zij zond mij een exemplaar afkomstig van die vindplaats toe.
  Het staat dus wel vast, dat zij thans veel meet verbreid is dan
  men vermoedde. Nu bestaan er twee mogelijkheden: 6fde
  zwam komt reeds geruimen tijd bij ons op verschillende
  plaatsen voor, zonder nog opgemerkt te zijn, 6f wel, zij is
  bezig zich over ons land te verspreiden. De eerste veronderstelling ligt weliswaar het meest voor de hand, toch is
  misschien de tweede waarschijnlijker. Immers, we hebben
  hier te doen met een vrij groote en opvallende plant, die
  geen enkel botanicus licht voorbij zal zien. Bovendien behoort de duinstreek met haar bosschen wel tot de meest
  doorzochte deelen van ons land ; in de omgeving van Haarlem
  heeft o . a . F . VAN EEOEN SR. jaren lang gebotaniseerd en
  deze hield zich gaarne ook met zwammen bezig en deed
  er b.v. vele afbeelden in de Flora Batava.
  1) Zie ,,De Levende Natuur" 191'_
  ) en ,,De Nederlandsche
  Mycologische Standaardeollectie i n ' s Rijks Herbarium". Mededeeling IlI der Ned. Myc. Vereeniging.
  In de ,Flora BatawC (DI. XXI\) werd de zwam aikebeeld,
  (No. 1855).
   183
  T o c h is het, bij het grillige, wat v a a k a a n het o p t r e d e n
  der p a d d e n s t o e l e n eigen is, zeer moeilijk h i e r o m t r e n t met
  z e k e r h e i d iet.~ te zeggen. Hoe het zij, zij komt t h a n s blijkb a a r op v e r s c h i l l e n d e plaatsen en soms zelfs in o r o o t e n
  getale voor. Her leek mij d a a r o m g e w e n s c h t , nog eens de
  a a n d a c h t e r o p te v e s t i g e n en het belangrijkste, w a t e r v a ~
  h a a r b e k e n d is hier m e d e te deelen. Ik hoop, dat h i e r d o o r
  m e e r d e r e n , vooral ook zij, die in de b o s c h c u l t u u r w e r k z a a m
  zijn, h u n a a n d a c h t e r a a n willen s c h e n k e n ; h i e r d o o r zullen
  wij wellicht m e e r g e g e v e n s krijgen, in de eerste plaats
  betreffende h a a r verspreiding, doch dan ook - - en dit is
  z e k e r v a n niet m i n d e r belang - - o m t r e n t haar levenswijze,
  h a a r parasitair k a r a k t e r en de door h a a r a a n g e r i c h t e schade.
   W a n t er zijn in onze k e n n i s v a n dit o r g a n i s m e nog groote
  l e e m t e n ; de m e e n i n g e n der v e r s c h i l l e n d e w a a r n e m e r s loopen
  vrij sterk uiteen.
  in 1908 s c h r e e f LINDAU 1): ,,Nach L a g e u n s e r e r jetzigen
  Kenntnisse b e d a r f die R h i z i n a - k r a n k h e i t einer e r n e u t e n
  kritischen U n t e r s u c h u n g " . Dit geldt ook n u nog.
  De w a a r n e m i n g e n , die s e d e r t d i e n in F r a n k r i j k en A m e r i k a
  g e d a a n zijn ( t r o u w e n s zeer schaars), h e b b e n vrijwel tegenstrijdige r e s u l t a t e n opgeleverd, en een h e r n i e u w d o n d e r z o e k
  op b r e e d e basis is nog niet ingesteld.
   De z w a m is zeer k a r a k t e r i s t i e k en o p v a l l e n d ; de volg e n d e b e s c h r i j v i n g en de a f b e e l d i n g e n (zie Pl. IX) zullen
  ieder in staat stellen, h a a r bij den eersten oogopslag te
  h e r k e n n e n : H e t is een d o n k e r b r u i n , o n r e g e l m a t i g - b o l v o r m i g
  lichaam, met de bolle zijde n a a r b o v e n g e k e e r d en de holte
  n a a r o n d e r e n ; jonge, nog g r o e i e n d e e x e m p l a r e n zijn wat
  vlakker, fraai b r u i n v a n kleur, met een lichten r a n d en
  slechts eenige c.M. groot.
   Als ze v o l w a s s e n zijn, (ze k u n n e n r u i m 1 d.M. groot worden) v e r t o o n e n ze meestal o n r e g e l m a t i g e bulten en g o l v i n g e n ;
  
  l) SORAUER-IANI)AU, ,,Handbuch der Pllanzenkrankheiten", 3e
  Aulla~e, Iler Band (lOOS) p. 30%
  
  184
  de kleur is d a n v a a k op z w a r t af. Niet zelden smelten er
  een aantal tot onregelmatige c o n g l o m e r a t e n samen. Gras,
  mos, d e n n e n n a a l d e n en d.g. k u n n e n zij bij den groei in zich
  opnemen, zoodat her soms lijkt, alsof de mosplantjes uit het
  zwamweefsel ontspruiten. Zeer k e n m e r k e n d is vooral ook de
  onderzijde: deze is geelachtig wit; een aantal wortelachtige
  strengen v a n dezelfde kleur bevinden zich in den hollen koepel en verbinden her v r u c h t l i c h a a m losjes met den bodem.
   Dit war betreft her uiterlijk van de z w a m ; om a l t h a n s
  in grove trekken ook den fijneren bouw te leeren kennen,
  m a k e n we een dwarse doorsnede, loodrecht dus op her
  boloppervlak; beziet m e n deze bij een zwakke vergrooting
  (by. _+ 50 maal), dan krijgt m e n het volgende beeld (Pl. IX
  fig. 3): A a n den b o v e n k a n t ziet m e n de asci, w a a r i n de
  sporen g e v o r m d w o r d e n ; zij liggen dicht a a n e e n g e s l o t e n
  in een laag en v o r m e n zoo het h3,metH'tmz, dat h e t g e h e e l e
  b o v e n v l a k van de z w a m bekleedt. In iedere ascus w o r d e n
  8 sporen g e v o r m d (Pl. X). Deze zijn lang-spoelvormig, a a n
  de uiteinden war verdikt en v a n een korte spits voorzien.
   In de sporen n e e m t m e n gewoonlijk twee groote en eenige
  kleinere oliedruppels waar. De sporen z~jn 7--10 I* breed
  en 30 ft 40 # lang. Behalve uit asc/, bestaat her h y m e n i u m
  uit paraplLvsetz, celdraden, die n a a r boven toe verdikt zijn
  en t u s s c h e n de asci gelegen zijn. De p a r a p h y s e n zijn hier
  d o n k e r b r u i n v a n kleur; hierdoor kan men ze gemakkelijk
  van her o m r i n g e n d e weefsel onderscheiden en w a a r n e m e n ,
  dat zij uit de diepere lagen h u n oorsprong nemen. P1. X,
  fig. 4 vertoont asci en p a r a p h y s e n bij sterke vergrooting.
  Onder het h y m e n i u m vindt m e n een dikkere laag v a n
  losser myceliumweefsel. V a n deze laag is op de photo
  (fig. U ) slechts een deel (_+ de helft)afgebeeld. Naar boven
  toe vormt dit m y c e l i u m een dichtere donkerbruine weefsellaag, w a a r o p her h y m e n i u m rust. Ook onder deze dichte
  l a a g treff m e n hier en d a a r ophoopingen van een donkerbruine kleurstof a a n ; op de photo doen deze zich voor als
  
  185
  zwarte vlekken. Bij onderzoek blijkt nu, dat de paraphysen
  uit de onderste lagen van bet vruchtlichaam ontspringen.
   Zoolang dit groeit, worden er hog voortdurend nieuwe asci
  en paraphysen gevormd, die zich tusschen de oudere inschuiven. Op fig. :I kan men zien, dat onderaan een aantal
  nieuwe paraphysen komen opduiken en zich een weg banen
  door het lossere mycelium.
  Duidelijker is dit te zien bij sterker vergrooting. Fig. (~
  Keeft een vergroot beeld van her onderste deel van fig. 3.
  Men ziet hier eenige (zeer d o n k e r e ) u i t e i n d e n van jonge
  paraphysen; m e n kan deze niet verwarren met de dwars
  doorgesneden paraphysen. Doordat zich op deze wijze nieuwe
  elementen tusschen de andere inschuiven, oroeit bet vruchtlichaam; niet alleen aan den rand, maar ook in het oppervlak ze[f (een z~.~.o-,,intercalaire oppervlaktegroei"). Blijkbaar
  houdt zelfs de randgroei Keen oelijken tred met den oppervlaktegroei; hieraan zal men toe moeten schrijven, dat
  het vruchtlichaam zich meer en meer gaat opbollen.
  'De beschrijving van deze waarnemino-en g-eeft natuurlijk
  hog lank Keen volledio beeld van de ontwikkelin~- dezer
  zwam. Voor zoover mij bekend, is daar echter ook nog
  Keen diepergaand onderzoek naar ing-esteld; wellicht zou
  dit belangrijke resultaten kunnen opleveren. ]~)h/.z'/ml vertegenwoordigt vermoedelijk onder de H e l t , e l l a c e a e een vrij
  primitieven vorm; de hoogere, zooals b.v. de morieljes,
  hebben een meet gecompliceerd vruchtlichaam, dat door de
  differentiatie in ,,steel" en ,,hoed" eenigszins den vorm der
  hoogere 19as/d/omvcete.~ (de echte paddenstoelen) nabootst.
   Door een nauwkeurige studie van deze zwam zou wellicht
  kunnen blijken of inderdaad deze groep zich bij de [e.:L-~ale.~
  laat aansluiten. ~)
  W a n n e e r de asci rijp zijn, schieten zij hun sporen omhoog
  1) Zie o.a. (;. F. A'rKINSON, ,,Phylogeny and Relationships in
  the Ascomycetes"; Annals of the Missouri Botanical Garden,
  Vol lI (1913), p. 315--37(~.
   186
  de l u c h t in; g e w o o n l i j k schijnen een g r o o t a a n t a l asci dit
  gelijktijdig te doen. Men ziet dan plotseling een uiterst
  tijn ,,stofwolkje" uit de z w a m opstijgen; het w o r d t onmiddellijk door de l u c h t s t r o o m i n g e n g e g r e p e n , zoodat de s p o r e n
  v e r s p r e i d worden. Dit ,,puffen" kan m e n bij v e r s c h i l l e n d e
  Disco~l(vceten o p m e r k e n ; zeer fraai heb ik het o.a. ook
  w a a r g e n o m e n bij de a p o t h e c i 6 n (bekertjes) v a n Sclerotini(,
  tuberosa, den b e k e n d e n A n e m o n e n p a r a s i e t , die in her bosch
  geheele plekken dezer b l o e m e n kan doen a f s t e r v e n en ook
  g e k w e e k t e v o r m e n v a a k aantast. - W a r nu her p a r a s i t i s m e
  van l~hiz/na betreR, hierop is
  her eerst door PmLHEUX ~) de a a n d a c h t gevestigd. In
  F r a n k r i j k , vooral in Sologne, was reeds lang een pleksgewijs a f s t e r v e n van de zeeden, P/nus "maritima, bekend, teng e v o l g e van een ziekte, die zich k r i n g v o r m i g uitbreidend,
  v a a k geheele b e s t a n d e n verwoest. Men n o e m t dit ,,maladie r o n d e " of k o r t w e g ,,rond".  4.
  ,, Tome
  I I p . 460.
  De oorspronkehjke' verhandeling van PmLLIEUX,,heb ik, evenminalsdie van HARTIC(,,Der Wurzelschwamm , Forstl.-naturwiss.
  Zeitschritt. 1892) in handen kunnen krijgen. Zij zijn -- als zooveel
  andere phytopathologische en mvcologisch~ literatuur - - m
  ons land niet te vinden.
  "
  "
  
  187
  bv. JAMES R. WEIR l) door een aangetast boompje met de
  omringende vruchtlichamen voorzichtig uit te graven, het
  geheel in water te plaatsen en vervolgens den grond voorzichtig weg te spoelen. Het bleek nu duidelijk, dat de
  strengen, waarmede de zwammen aan den bodem bevestigd
  zijn, zich voortzetten in het mycelium, dat de wortels bekleedt.
  Verder vond WE~I~, dat het inwendig mycelium, hetwelk
  zich in het schorsparenchym en in het bastweefsel uitbreidt,
  een voortzetting is van de uitwendige zwamvlok, welke
  laatste weer samenhing met de myceliumstrengen der
  vruchtlichamen.
   Op deze of d.g. wijze heeft men herhaaldelijk het voorkomen van de zwam op doode of afstervende coniferen
  kunnen aantoonen. Zoo deelt b.v. EULEFELIo "~) mede, dat bij
  Lauterbach bet afsterven van ,,alle planten, zoowel van
  de aangeplante sparren als van alle bodemgrassen werd
  waargenomen, in een ringvormige gedaante. De ring had
  een breedte wm o~ cM., was bijna zuiver cirkelrond, met
  een doorsnede van 12 M. Op den ring waren alle planten
  afgestorven, de bodem zag er verzengd uit. Het oppervlak,
  dat door den ring werd ingesloten, werd spoedig weer
  door de weelderig groeiende onkruiden ingenomen, zoo
  b.v. distels en kruiskruid (Senecio ~,ltl~aris). Deze planten
  volgden op onoeveer 1 M. breedte den ring." Bij deze beschrijring, die overigens reel aan duidelijkheid te wenschen
  overlaat, zou men niet licht aan een aantasting door R h i z i n a
  denken, vooral, daar ook het afsterven van ,,alle bodemgrassen" vermeld wordt. Of wij uit de mededeelingen, dat
  de bodem als 't ware verzengd was, mogen afleiden, dat
  bier een brandplek aanwezig was, is ook twijfelachtig.
  Prof. VON TUBEUF onderzocht aangetaste sparren, die hem
  1) J.x~tES R. WEn< ,,Observations on Rhi:'ina inflata"; Journal
  of AKricultural Research, Vol. IV (1c~15), p. o3.
  2) EULEFELD, ,,Absterben in Fichtenkultur, veranlasst durch
  lghi~'ina undulata" (= R. i,zJlata); Naturw. Zeitschrift ftir Forstund I.andwirtschaft, Se Jhr~. lO10, p. -~27.
   188
  toegezonden werden, en constateerde Rhizina 1). Ongetwijfeld zal deze zwam hier dus ook opgetreden zijn; of ze
  echter inderdaad de primaire oorzaak van her afsterven
  was, staat volstrekt niet vast. Het strikte bewijs, dat zij
  inderdaad de ,,ronds" veroorzaakt en dus een echte parasiet
  is, is door d.g. waarnemingen nog niet geleverd; in den
  laatsten tijd is dit dan ook weder ontkend. Immers het is
  zeer goed mogelijk, dat de ,,ronds" aan andere, nog onbekende
  oorzaken zijn toe te schrijven en Rhizina hierbij slechts
  als een secundaire parasiet of vaak zelfs geheel saprophytisch optreedt op de ~-erzwakte of doode boomen.
   De zaak is echter toch hog gecompliceerder. In Frankrijk
  schijnt men algemeen van rneening te zijn, dat de ,,ronds"
  steeds ontstaan rondom plaatsen, waar brandies in het
  bosch geweest zijn. ,,Het is een feit, d a t g o e d geconstateerd
  s c h i j n t te zijn," zegt PRmLIEt~X, ,,en dat door de eigenaars
  der bosschen in Sologne wordt erkend, dat bet kwaad steeds
  zijn oorsprong neemt rondom de plaatsen waar houthakkers
  of zwervers een v u u r gestookt hebben. Her geloof, dat de
  ,,ronds" in eerste instantie zijn toe te schrijven aan vuren,
  die in her inwendige of aan den rand der dennenbosschen
  zijn aangelegd, is zeer verbreid onder de boschbouwers van
  de Landes, zoowel als in Sologne."
  Her staat wel vast, dat Rhi~ina inflata een besliste voorkeur heeft voor d.g. plaatsen. Dit bleek mij reeds dadelijk,
  toen ik haar (in 1911) in Brabant vond: op den grond, waar
  de zwam groeide en in de onmiddellijke nabijheid, vond ik
  stukjes houtskool en halfverbrand hour; bij verscheiden
  exemplaren waren aan de onderzijde van de zwam kleine
  brokjes houtskool er mede vergroeid. In de Fransche literatuur wordt herhaaldelijk op dit feit gewezen. Zoo wordt
  b.v. vermeld, dat R h i a h m hzflata v66r 1892 zeer zeldzaam
  1) Prof. VON TUBEUFdeelde mij dezer dagen schrifteliik mede,
  dat hij Rhi,s'ina in Beieren vaak had waargenomen eft dat er
  niet aan te twijfelen viel, dat zij zeer schadelijk is.
   180
  was in het bosch van" Fontainebleau. In dat j aar echt er
  werd het bosch geteisterd door talrijke branden, w aardoor
  vier h o n d er d he c t a r en van het woud verwoest werden,
  hootdzakelijk van P i n u s svlvestris," eenige maanden later
  kon men op de brandplaatsen duizendtallen van prachtige.
  ex emp lar en verzamelen. In dit verband wil ik ook even
  vermelden, dat ik ,,Groenendael" bezocht eenige weken, nada,E
  mej. C o o l mij meldde, dat zij de zwam daar in grooten
  getale had w a a r g e n o m e n en ten bewijze d a a r v a n er mij
  een toezond. Niettegenstaande ik het bosch in allerichtingen
  doorkruiste en n a u w k e u r i g doorzocht, kon ik toen geen
  spoor van de zwam m e e t vinden. Wdl echter trof ik op
  ver s ch eid en e plaatsen brandplekken aan; waarschijnlijk
  v e r m a a k t de jeugd en zich nogal eens met her stoken van
  vuurtjes; (her is tegenwoordig openbare wandeling). Onge'twijfeld zijn er dus wel de v o o r w a a r d e n voor de ontwikkeling van de zwam aanwezig.
   De v o o r k eu r van tehi:ina il(/lata voor brandplekken
  zullen we ons vermoedelijk z66 moeten voor.~tellen, dat de
  zwam hier een geschikten bodem vindt voor de ontkieminiahar er sporen, door de bijproducten, die bij de v e r b r a n d i n g
  ontstaan. Dit is trouwens geen op zichzelf staand feit:
  Het is bekend, dat t~vroJtema col(/lztelz.~, eveneens een
  Ascono,cee/, dezelfde voorliefde heeft voor brandplekken in
  bosschen en heiden. LoTsv ~) vermeldt, dat in den drogen
  zomer van lO04 her gras en de struiken, ter weerszijden
  van den spoorweg tusschen Wolfheezen en Arnhem, op
  vele plaatsen door her v u u r der locomotieven in brand geraakt waren, en dat op de brandplekken langs den geheelen
  weg de roode vlekken der jonge vruchtlichamen te zien
  waren. Het is overigens volstrekt nog niet zeker, dat de
  v e r b r a n d i n g s p r o d u c t e n den planten hierbij een belangrijke
  1) J. P. LoT~v, ,,Vortr~tge tiber Botanische Stammesgeschichtc%
  Bd. I bldz. 421.
  190
  rol spelen. H. MARSHALL WARD ~) vermeldt, dat Pyronema
  conjTr
  bij h e m g e r e g e l d o p t r a d op potten met gesteriliseerden g r o n d ; hier was dus de v e r h i t t i n g v a n den b o d e m
  voldoende om deze v o o r de z w a m g e s c h i k t te maken. -V e r d e r wijzen ook de n a m e n CantharellHs carbonarius,
  Flammzda carbonaria e.a. op dezelfde voorliefde.
   H e t geheele proces v a n her o n t s t a a n der ,,ronds" zou m e n
  zich dus als volgt k u n n e n voorstellen: op b r a n d p l e k k e n
  o n t k i e m e n de s p o r e n der z w a m ; er o n t s t a a t een m y c e l i u m ,
  dat a a n v a n k e l i j k s a p r o p h y t i s c h in den b o d e m leeft, ook in
  de doode wortels en de s t o m p e n der v e r b r a n d e b o o m e n
  d o o r d r i n g t en zich d a a r m e d e voedt. H i e r d o o r g r o e i e n d en
  in k r a c h t t o e n e m e n d , begint her nu ook halfdoode en kwijn e n d e b o o m e n aan den o m t r e k v a n de b r a n d p l e k aan te
  tasten, n e e m t m e e r en m e e r een parasitisch k a r a k t e r a a n en
  krijgt ten slotte ook vat op v o l k o m e n g e z o n d e l e v e n s k r a c h t i g e
  boomen.  Deze b e s c h o u w i n g m a g m i s s c h i e n zeer waarschijnlijk
  g e a c h t worden, b e w e z e n
  is hog allerminst,
  dat de
  zaak zich i n d e r d a a d zoo t o e d r a a g t ; door opzettelijke proefn e m i n g e n zou m e n het eerst m o e t e n a a n t o o n e n.
   De eenige, die - - v o o r z o o v e r mij b e k e n d - een zij ' t o o k
  r u w e i n f e c t i e p r o e f g e d a a n heeft is JAMES R. WEIR (zie her
  b o v e n a a n g e h a a l d artikel). Volgens WEIR k o m t de z w a m
  o v e r v l o e d i g v o o r ,,in the forest-fire a r e a s of the N o r t h - w e s t . "
  (Noord-Amerika). In het v o o r j a a r v a n 1912 v o n d hij in
  Idaho, op plaatsen, w a a r her s t r u i k g e w a s was w e g g e b r a n d ,
  kleine geisoleerde plekken, w a a r j o n g e 3 it 5 j a r i g e zaai1) H. 51A~SnaLI~ WARD, ,,The nutrition oI fungi, Presidential
  address to the British Mycological Society", W o r c e s t e r 19o0.
   19l
  lingen van verschillende coniferen afstierven (Tsuga heteropt,ylla, LarLr occidel~talis, Pimts motzlicola). De wortels
  der zaailingen bleken dicht samengevlochten te zijn door
  een wit mycelium, waardoor er bij 't uittrekken reel aarde
  aan bleef hangen. Het mycelium was ook overal in her
  schors- en bastweefsel der wortels doorgedrongen; dit was
  doortrokken met hars, evenals dit bij aantasting door de
  honingzwam (d rmilhtria mellea) het geval is. Aan deze dacht
  men dan ook aanvankelijk. De plekken waren 2 it 4 voet
  in doorsnede en onregelmatig rond, alsof datgene, wat ze
  veroorzaakte, zich van uit een centrum had uitgebreid.
  Later in den zomer kwamen de vruchtlichamen van l~hizina inflata voor den dag.
  Een eenvoudig onderzoek (zie bldz. 187) liet weinig twijfel
  over den samenhang. WefR deed nu de volgende, wel is
  waar, vrij grove, doch daarom niet minder demonstratieve
  infectieproef:
  In gekookt water werd een zekere hoeveelheid grond
  van een brandplek genomen, geschud en hierbij een groote
  hoeveelheid sporen van RhLzhta gevoegd. De vloeistof werd
  uitgegoten aan den voet van verscheidene gezonde 3- ;t 4
  jarige zaailingen van Pimts molzticola, die op ,,verbranden
  grond" in een ander deel van her bosch groeiden. Dit gebeurde
  in den zomer van 1912. In her najaar schenen de boompjes
  reeds eenigszins verzwakt te zijn en in Juli 1913 warenzij
  geheel algestorven. Hun wortels bleken ge]nfecteerd te
  zijn door eenzelfde myceliummassa als boven beschreven.
  Stammen en naalden waren volkomen vrij van andere ziekten.
  De zwam is volgens W E ~ in Amerika waargenomen op
  
  P[ntts contorta, P. divaricala, P. monticola, P. pomlerosa,
  Abies grandis, LarLv occidel#alis, Tstt~a heteroplzylla,
  Psettdotsttga ta.rifolia.
   Deze proef van WeIR schijnt inderdaad wel een zekere
  bewijskracht te hebben wat betrcft her parasitische karakter
  van de zwam. Alleen rijst er eenige twijfel of de boompjes
  
  192
  inderdaad gezond en levenskrachtig waren, daar WEre vermeldt, dat zij op verbranden grond stonden. Men vraagt
  zich af ,~,aardoor hier een brandplek ontstaan was, en of
  inderdaad de boompjes niet door den brand geleden hadden.
  De opvattingen van M. MANGIN1) wijken nogal sterk van
  de gewone af en men krijgt den indruk, dat zij op goede
  waarnemingen berusten. In den zomer van 1911 hadden
  buitengewoon hevige branden gewoed in het bosch van
  Fontainebleau. MANGIN had nu tot taak de schade op te
  nemen, en moest hiertoe meer dan 500 hectaren van het
  naaldbosch doorkruisen om de boomen te merken, die gekapt
  moesten worden. Tijdens dit werk deed hij de volgende
  waarnemingen 9
  le. De vruchtlichamen van t~hizina h~flata waren buitengewoon overvloedig in bepaalde perceelen, waar alle boomen
  gezond waren en krachtig gegroeid, en waar nooit ,,la
  maladie des Ronds du Pin" was waargenomen;
  2e. In bepaalde perceelen, waar voor den brand de verwoestingen, door de ,,Ronds" veroorzaakt, z66r groot waren
  geweest, was zoo goed als geen enkel exemplaar van N M z i n a
  te vinden.
   MANGIN houdt het voor een verkeerde interpretatie, als
  men een invloed, hoe gering ook, wil toeschrijven aan de
  vuren der houthakkers op het ontstaan en de ontwikkeling
  van de ,,Ronds du Pin." Hij heeff talrijke plekken bestudeerd
  in de pijnbosschen van het For6t de Fontainebleau, en her
  is hem duidelijk geworden, hoe moeilijk her is een ,,Rond"
  als zoodanig te herkennen in het eerste en zelfs in het
  tweede jaar van zijn bestaan. Men heeft, zegt M. de zaak
  omgedraaid; de ziekte richt hare verwoestingen aan, lang
  voordat men haar als ,,maladie des ronds" herkent, en v66r
  de houthakkers er hun vuren komen aanleggen; immers
  
  b MAURICE MANGIN, ,,Contribution "h l'6tude de la maladie des
  Ronds du Pin."; Compt. Rend. de l'Acad, des Sciences, Tome
  154 (1912).
   19:3
  deze k o m e n eerst dan, als m e n begint m e t de eerst aangetaste b o o m e n te vellen. Dim eerst vindt ook de z w a m
  den v o o r h a a r meest g e s c h i k t e n voedingsbodem; M:\NG~N k o m t
  z o o d o e n d e tot 'deze conclusie:
  t~hizina in flata is een vrij a l g e m e e n e z w a m in de naaldbosschen te F o n t a i n e b l e a u op z a n d b o d e m . De v r u c h t l i c h a m e n
  t r e d e n vooral d~'uir op, w a a r de o n t w i k k e l i n g er v a n bev o r d e r d w o r d t door de asch v a n b r a n d e n , of v a n v u r e n
  v a n h o u t h a k k e r s , en o v e r i g e n s o n a f h a n k e l i j k van den toestand
  v a n her bosch. Men kan d e r h a l v e niet a a n n e m e n , dat de.
   ,,maladie des R o n d s du pin" v e r o o r z a a k t zou w o r d e n doordat t~hizina met h a a r m y c e l i u m de wortels der boomen
  aantast. Dit m y c e l i e u m treedt eerst op, w a n n e e r de boomen
  ten offer zijn g e v a l l e n a a n de ,,maladie des Ronds", waarv a n de eigenlijke o o r z a a k nog steeds o n b e k e n d is.
  Uit her v o o r a t g a a n d e zal, n a a r ik v e r o n d e r s t e l , duidelijk
  g e w o r d e n zijn, dat onze kennis v a n / ~ h i c i n a inflata n o g zeer
  f r a g m e n t a r i s c h is en d a t e r nog veel tegenstrijdigs zit in
  de w a a r n e m i n g e n der v e r s c h i l l e n d e onderzoekers.
   Dit staat wel vast, dat het g e w e n s c h t is, h a a r niet u i t ' t
  oog te verliezen en er acht op te blijven geven, of zij zich
  bij ons te l a n d e aanzienlijk v e r m e e r d e r t . E e n h e r n i e u w d
  o n d e r z o e k zal m o e t e n plaats v i n d e n ; eensdeels zal dit m o e t e n
  b e s t a a n in e x a c t w e r k ( r e i n c u l t u u r v a n de zwam, infectieproeven), a n d e r d e e l s zullen w a a r n e m i n g e n en p r o e f n e m i n g e n
  in het bosch o n m i s b a a r zijn. R. H.XRTIG'S w o o r d : ,,Die
  E r t b r s c h u n o der K r a n k h e i t e n u n s e r e r W a l d N t u m e wird
  selten z u m Ziel ftihren, w e n n w i t n i c h t sorgt~tltige u n d
  a u s g e d e h n t e B e o b a c h t u n g e n und U n t e r s u c h u n g e n im W a l d e
  selbst ausftihren" is nog steeds van voile kracht.
   [k hoop daarom, dat mijn v e r z o e k om m e d e w e r k i n g hierbij
  niet te vergeefs zal zijn.
  H. A. A. VAN DER LEK.
  194
  VERKLARING DER PLATEN
  Plaat IX.
  Fig. 1, volwassen exemplaar van Rhizina hlflata, middelmatig groot, van onderen gezien; men ziet de strengen, waarmede het vruchtlichaam in den bodem bevestigd is (nat. gr.).
  Fig. 2, ]ong exemplaar, van boven gezien tnat. gr.).
  Fig. 3, dwarse doorsnede door her vruchtlichaam ~_+ 50 X
  vergroot); aan de bovenzijde ziet men de asci en de daartusschen gelegen paraphysen. Rechts onderaan banen zich
  jonge paraphysen een weg door her losse myceliumweefsel.
  Plaat X.
  Fig 4, asci en paraphysen (_+ X 270), naar TtrLasNE,
  gewijzigd.
  Fig. 5, sporen (_+ X530).
  Fig. 6, een deel van her in fig. 3 afgebeelde praeparaat
  (onderaan rechts); bij sterker vergrooting (__+X 15@; naar
  een microphotographie.
  