text: SURINAAMSCHE MUSKIETEN
  C. Bonne en J. Bonne—Wepster; Mosq u i t o e s of S u r i n a m , a s t u d y i n
  n e o t r o p i c a l m o s q u i t o e s . Amst.
  DeBussy, 1925.
  Met tropische muggen heb ik voeling gehad een halve eeuw geleden ; tusschen de 400 en 500 tot de Diptera behoorende exemplaren heeft de Sumatra-expeditie medegebracht, die als 122 soorten
  konden worden ingedeeld. Van der Wulp, de dipteroloog van dien
  tijd, die de collectie beschreef en van wiens hand ook de prachtig
  geteekende platen zijn, vond 44 nieuwe soorten en kon er 78 uit
  reeds bestaande beschrijvingen determineeren; een paar soorten
  gaven hem aanleiding tot het vormen van nieuwe genera. Men
  moet, bij de beoordeeling van deze cijfers, wel in het oog houden,
  dat vele muggen en vliegen teer goedje zijn, en dat de groote Tupuliden met hun onnoodig lange pooten lastig zijn in de behandeling, ook na hun dood. Van der Wulp, ziende wat menschen die
  geenszins tot de deskundigen behoorden, konden medebrengen,
  meende, dat de ware rijkdom der (diptera-)natuur eerst goed aan
  het licht zou komen als te eeniger tijd naar die streken een dipteroloog erop uittrok om te verzamelen en te studeeren. Het is er nooit
  van gekomen, en in onzen tijd denkt men weer anders over deze
  dingen, nu tweevleugelige vliegtuigen, die trouwens meer in het
  oog vallen dan muggen, naar onze Oost stuiven en er overheen,
  zelfs tot boven Nieuw Guinea.
   Naar Suriname is het echtpaar Bonne—Wepster gegaan uitsluitend voor de muggen en hun onderzoek moest ten bate der hygiëne komen; met een medisch doel gingen zij, niet als entomologen; het boek dat zij maakten is dan ook verschenen als Mededeeling XXI van de „afdeeling Tropische hygiëne No. 13", derVereeniging het Koloniaal Instituut te Amsterdam en uitgegeven met den
  bijstand van de Vereeniging tot bevordering der geneeskundige
  wetenschappen in Nederlandsch-Indië. In dit boek van 550 bladzijden zijn al de soorten beschreven die de auteurs in Suriname
  hebben gevonden, honderd drie en dertig soorten, waarvan er 46
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  44
  
  SURINAAMSCHE MUSKIETEN
  
  nieuw voor de wetenschap bleken; ook zijn er korte aanteekeningen opgenomen omtrent alle aan de schrijvers bekende soorten
  van tropisch Amerika, met inbegrip van de Antillen, maar met
  uitzondering van Mexico, waarschijnlijk omdat men daar niet
  rustig kan werken. Aan het slot vindt men 84 afbeeldingen van
  kenmerkende lichaamsdeelen der muggen en details van hunne
  larven. Maar geen enkele mug is er afgebeeld, ook niet van de 46
  nieuwe soorten. Dat deden we in den ouden tijd toch anders! Telkens ontmoet men in de onderschriften der platen het woord Hypopygium, dat in geen enkel woordenboek is te vinden; of ik, zoo
  vroeg een vriend, hulp kon vinden bij Venus callipyges, Venus
  met de mooie billen ? Inderdaad was ik nu op weg; van het podium waar de natuurlijke historie en zij alleen wordt beoefend
  kreeg ik ten antwoord, dat men zulke technische termen niet vertaalt. „Wij hebben er in het Nederlandsch geen woord voor en
  eene omschrijving als ondergenitaalplaat is ook niet fraai." Stellig
  niet, maar nu kunnen we ons toch eenigszins oriënteeren.
   Sommige muggen zijn overal en vooral in Suriname lastige en
  gevaarlijke insekten; de steek van deze tweevleugeligen is het begin van vele ziekten. In de Indien spreekt men gewoonlijk van
  muskieten, wanneer de steekmuggen worden bedoeld. Mosquito,
  zoowel Spaansch als Portugeesch, is het verkleinwoord van mosca
  en bet eekent eigenlijk kleine vlieg. Van deze steekmuggen is de
  Anopheles de meest beruchte, ook in West-Indië; dat is de malaria-mug. En een niet minder gevaarlijke soort is de Stegomya fasciata die de gele koorts veroorzaakt. Dan gonst er een Culex-soort
  die men verdenkt den eenen mensch tot een filariosis-, een anderen tot een elefantiasis-lijder te maken. De Filaria is een draadworm, die in het menschelijk lichaam komt door den steek van
  Culex-soorten, te Paramaribo bijna uitsluitend van Culex fatigans.
  Sedert de ontdekking van de overbrenging van eenige parasitaire ziekten door insekten, is het mogelijk geworden deze ziekten
  te beperken en zelfs om ze uit te roeien, door de overbrengende insekten te lijf te gaan. Zoo is de gele koorts verdwenen uit alle
  groote steden van Midden- en Zuid-Amerika en een ieder die iets
  voelt voor de verbetering van 's menschen gezondheids-toestand
  zal dit een mooi stuk werk noemen. Wat was nu het begin, waarop
  diende te worden gelet ? Sedert den aanvang van het onderzoek
  naar het overbrengen van ziekten door insekten, bleek het noodig
  zoowel voor den onderzoeker als voor den hygiënist, een nauwkeurige kennis te erlangen van den habitus der gevaarlijke of voor
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  SURINAAMSCHE MUSKIETEN
  
  45
  
  gevaarlijk gehouden soorten, en van de afwijkingen in struktuur
  die zij vertoonen bij een vergelijking met andere verwante species.
   Dit was het begin van de praktische toepassing der verkregen
  kennis ten bate der gezondheid.
  DeAnopheles.zeggende schrijversvan „Mosquitoes of Surinam",
  zijn uitvoerig bestudeerd in bijna alle plaatsen waar malaria
  een ernstige plaag is. Hun eigen ondervinding in Suriname,
  waar filariasis zeer gewoon mag heeten, heeft hen overtuigd, dat
  een grondige kennis der Culex-soorten, der larven en de broedplaatsen uitermate bevorderlijk is aan een goede uitkomst bij de
  bestrijding dezer ziekte. Verzameld hebben de schrijvers zelven
  zoowel aan de kust als in het binnenland, en zij stellen zich verantwoordelijk voor de opgaven omtrent broedplaatsen, voor het verband tusschen larve en imago (het volwassen dier) en voor de vermelding dat een muskietsoort den mensch aanvalt.
   Voor iemand die niet bezig is zich te verdiepen in deze zelfde
  studie, is het boek gewoon onleesbaar. Maar hier en daar ligt er een
  enkel stukje dat genietbaar is ook voor den gewonen mensch. Hier
  zijn eenige regels uit een algemeene beschouwing van het genus
  Anopheles. „De larven worden hoogst zelden gevonden in kunstmatige waterbekkens (artificial containers of water; bedoeld worden stukken van flesschen, ledige blikken, enz.); de meeste soorten broeden in het water van den bodem, dat in den regel een
  overvloed van plantengroei heeft; maar noodzakelijk is dit laatste
  niet. Eenige soorten broeden in de gaten van boomen en in Bromeliaceae. De volwassen exemplaren zijn meerendeels nachtdieren,
  maar velen vallen ook overdag aan. Eenige soorten zijn bepaald
  bosch-muskieten, anderen verkiezen de huizen, zoo sterk, dat zij
  erin blijven gedurende opeenvolgende dagen en nachten. Zij vallen plotseling aan, zonder aarzelen „before they bite" (voor deze
  insekten is to sting beter). Zij zij n zeer dun en slank en in rust liggen
  proboscis, thorax en abdomen, hoofd, borst en achterlijf, in één
  lijn, vallen den onervaren waarnemer weinig op; vandaar dat men
  dikwijls hoort van malaria-gevallen in streken waar de lijders zeggen geen muskieten te hebben gezien" (bl. 496). Met het verzame-'
  len der soorten die in 's menschen nabijheid komen is ihen er niet
  af, want dan zouden alleen de vrouwelijke exemplaren worden bewaard; het klinkt ongracieus, maar alleen de vrouwtjes steken.
   Bij lastige geslachten is het, ook met behulp van museum-materiaal, bezwaarlijk de soorten te determineeren. Daar is b.v. de Culex fatigans, aan wie de lezer reeds is voorgesteld: deze uit een
  oogpunt van hygiëne zeer belangrijke muskiet is niet met zeker-
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  46
  
  SURIMAAMSCHE MUSKIETEN
  
  heid te herkennen alleen uit vrouwelijke exemplaren. Opzoeken
  van de broedplaatsen is noodzakelijk; voor de classificatie zijn de
  larven veel waard; en de huid van de larve die terugblijft bij de
  verpopping, en al de larven-eigenaardigheden toont, kan gemakkelijk worden bewaard; heeft men die huid voldoende bekeken
  terwijl zij nog in het water lag, dan kan men ze laten drogen en in
  canada-balsem bewaren. Zoo worden we rondgeleid in de keuken
  van het bedrijf.
  In een land als Suriname, waar alle menschelijke ziekten waarvan een mug de oorzaak is zoowel nog vóórkomen als vroeger
  vóórkwamen, is het volstrekt noodig de lokale muskietenfauna
  goed te kennen. Op de bauxiet-onderneming Moengo is gebleken
  wat ten opzichte van Culex fatigans valt te bereiken. Te Paramaribo is deze soort zeer gemeen, in het woud ziet men haar nooit.
  Soorten die sterk op deze soort gelijken kunnen dadelijk worden
  afgezonderd na onderzoek van larve en hypopygium.
   We moeten even terugkomen op de mededeeling, dat de larven
  van het genus Anopheles hoogst zelden worden gevonden in het
  water dat potscherven of ledige blikken hebben opgevangen. In
  de bespreking van de Stegomyia zeggen de schrijvers, dat ten onrechte veel gewicht wordt gehecht aan kleine hoeveelheden water
  in de bakjes, waarin, tegen de aanvallen van termieten de voeten
  van meubels worden gezet; scherven van aardewerk en van glas
  waarin het water blijft staan, zij zijn volgens de Bonne's „of very
  little importance". Deze bewering klopt niet met hetgeen „men"
  daarvan denkt. Een dezer „men" heeft in de N. Rott. Ct. van 8
  Maart 1926, Av.bl. A, geprotesteerd en gevraagd op welke waarnemingen deze uitspraak berust. Hij schrijft o.a.: „Waar zeer vele
  deskundigen op het gebied der malaria juist steeds op het gevaar
  van deze kleine hoeveelheden water wijzen en ook de in Afrika
  zeer bekende autoriteit dr. Park Ross het gevaar hiervan wel degelijk inziet, klinkt het verwonderlijk een tegenovergestelde meening door ter zake deskundigen te hooren verkondigen. Persoonlijke waarnemingen in Oost-Afrika hebben mij ervan overtuigd,
  dat juist de blikjes, scherven, enz. die om bijna iedere woning in de
  tropen in groote hoeveelheden worden aangetroffen, ware broedplaatsen van muskieten zijn. Opzettelijk daartoe geplaatste bakjes met water bleken na korten tijd te wemelen van muskietenlarven. Tevens is mij en anderen gebleken, dat in de holten der
  bladscheden van maïs- en andere planten dikwijls voldoende
  dauw of regenwater aanwezig is om deze holten tot geliefde broedplaatsen van muskieten te maken. Maïs- en suikerrietvelden kun-
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  SURINAAMSCHE MUSKIETEN
  
  47
  
  nen, terwijl er op den bodem geen water wordt aangetroffen, belangrijke muskieten-centra zijn."
  Misschien is het volgende over C. fatigans een antwoord op de
  vraag: „ . . . . this species is very abundant in the capital of the
  colony, Paramaribo. C. fatigans prefers foul, dirty water for its
  breeding place, e.g. pools in the back yards of the houses, where
  water from kitchens collects, pails containing dirty water and all
  kinds of refuse, privies, sewers and cesspools. This makes it essentially a town and village mosquito, because there the breeding
  conditions are most favorable. Any mosquito found away from
  human habitations is probably not Culex fatigans, especially when
  it is bred from clear water. When only females are found and there
  is no doubt as to its identity, it will be very easy in case of C. fatigans to make them deposit their eggs and rear the larvae, which
  are easy to recognize" (bl. 224/5).
  En verder: „This kind of breeding place (i. e. privies, septic
  tanks, kitchen pools, etc) needs a rigorous control, one neglected
  privy or kitchen pool can breed thousands of Culex fatigans in
  a few cubic feet of water. Rainwater barrels also contain a certain
  number of fatigans larvae, especially when they are old and dirty but the larval density of a kitchen-pool is never reached here.
  Galvanised iron tanks with clear water are still less preferred.
  The salted-meat barrel, filled with dirty water, which is such a
  conspicuous thing in many parts of the West Indies, is another
  example of an ideal breeding place, etc" (bl. 225).
   Hieruit blijkt o.a., dat „maïs- en suikerrietvelden" vermoedelijk
  nooit centra zijn van zwermen muskieten die Culex fatigans heeten. „In the woods away from human habitation this species is
  never met with. There are several species of non-domestic mosquitoes, which closely ressemble it." De fatigans is een huisdier in den
  niet-letterlijken zin.
  De nieuwe soorten die de heer en mevrouw Bonne—Wepster
  vonden, schonken zij aan het Instituut voor tropische hygiëne te
  Amsterdam en aan het U. S. National Museum te Washington.
  Want ook daar hebben zij de collecties bestudeerd, o.a. het materiaal dat heeft gediend voor de samenstelling van de Carnegiemonografie over dit onderwerp.
  •
  
  Nadat het bovenstaande was geschreven, kwam mij in handen de Januari-aflevering van „Congo, revue générale de la Colo-
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  48
  
  SURINAAMSCHE MUSKIETEN
  
  nie beige", met een opstel van J. Schwetz, getiteld N o t e s u r
  la f u t u r e l u t t e a n t i m a l a r i e n n e in E l i s a b e t h v i Ie, „la brillante capitale du Katanga, avec ses belles
  avenues, ses nombreuses autos et son chic ultra-moderne". Maar
  vuil! En hier zijn we midden in het vraagstuk door den heer
  Schwetz bekeken.
   Groote hoeveelheden muskieten zijn er in deze plaats, behoorende tot geslachten Culex, Stegomyia, Anopheles en andere. De
  soorten van laatstgenoemd geslacht zijn „des moustiques domestiques par excellence". In de lijst van „Mosquitoes of Surinam" ontbreken A. costalis en funestus, „connues comme transmetteuses
  du paludisme" (moeraskoorts). Blijkbaar Afrikaansche soorten
  die in Amerika niet vóórkomen. De meest gewone Culex is de C.
  duttoni, evenmin door Bonne genoemd. De Anopheles-soorten
  „aiment l'eau claire et fra che", maar de gewoonten van muskieten en larven zijn in het artikel, waar van verschillende soorten
  sprake is, geenszins scherp onderscheiden, De redeneeringen dobberen op het water en het is moeilijk te raden waar zij zullen landen.
  De schrijver onderscheidt wel eenige soorten broedplaatsen,
  „gtes habituels a larves de moustiques": de scherven en ledige
  blikjes; de greppels, grachten en slooten; de goten die men in den
  grond groef bij huizen in aanbouw; de moestuinen en aanplantingen ; de woeste gronden met hun talrijke beekjes.
  „Je propose done, en resumé, de commencer par la creation
  d'un service d'hygiène autonome et de mettre a la tête de ce service un médecin competent et énergique." Dat kan in geen geval
  kwaad. Des schrijvers „études morphologiques et biologiques
  des moustiques de la capitale du Katanga" zijn nog niet afgeloopen, en zullen later worden openbaar gemaakt.
  JOH. F. SNELLEMAN.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:53:21PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  