text: Brussels Studies
  
  La revue scientifique pour les recherches sur Bruxelles /
  Het wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over
  Brussel / The Journal of Research on Brussels
  Notes de synthèse | 2009
  
  Veiligheid in Brussel
  Synthesenota, SGB nr. 2
  La sécurité à Bruxelles
  Security in Brussels
  Christophe Mincke, Sybille Smeets et Els Enhus
  Traducteur : Daniel Struys
  
  Édition électronique
  URL : https://journals.openedition.org/brussels/886
  ISSN : 2031-0293
  Cet article est une traduction de :
  La sécurité à Bruxelles - URL : https://journals.openedition.org/brussels/882 [fr]
  Autre(s) traduction(s) de cet article :
  Security in Brussels - URL : https://journals.openedition.org/brussels/890 [en]
  Éditeur
  Université Saint-Louis Bruxelles
  Référence électronique
  Christophe Mincke, Sybille Smeets en Els Enhus, «Veiligheid in Brussel», Brussels Studies [Online],
  Synthesenota’s, Online op 05 janvier 2009, geraadpleegd op 08 juin 2024. URL: http://
  journals.openedition.org/brussels/886
  
  The text only may be used under licence CC BY 4.0. All other elements (illustrations, imported files) are
  “All rights reserved”, unless otherwise stated.
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  www.brusselsstudies.be
  
  www.statengeneraalvanbrussel.be
  
  Synthesenota nr. 2
  
  Veiligheid in Brussel
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus
  Vertaling: Daniel Struys
  ¥ Christophe Mincke is doctor in de rechten en socioloog, gastprofessor aan de
  FacultŽs Universitaires Saint-Louis (FUSL) en redactiesecretaris van Brussels Studies. Hij is lid van het ÒInstitut de recherches interdisciplinaires sur BruxellesÓ (IRIB FUSL) en van het ÒCentre dÕEtudes SociologiquesÓ van de FUSL. Hij heeft onderzoek verricht naar de toepassing van de strafrechtbemiddeling in Brussel en de
  buurproblematiek en houdt zich momenteel bezig met de relaties tussen de mobiliteitslogica en de strafwetgeving. Hij is de auteur van het werk ÒLa proximitŽ dangereuse. MŽdiation pŽnale belge et proximitŽÓ, Droit et sociŽtŽ, 2006, nr. 63-64, p. 459
  tot 487.
   Contact : mincke@fusl.ac.be Ð 02/211.78.22
  ¥ Sybille Smeets is doctor in de criminologie en politologe. Zij werkt als assistentprofessor aan de ÒEcole des sciences criminologiquesÓ van de UniversitŽ Libre de
  Bruxelles. Haar voornaamste onderzoeksdomeinen zijn de politie, de politiefunctie
  en de het beleid van de lokale besturen op veiligheidsgebied. Zij publiceerde onder
  andere ÒNew uniforms of local governance of security in Belgium: between shift of
  police function and Ôactivation of good citizenshipÕÓ, in CACHET A. ea, Eds, Governance of Security in the Netherlands and Belgium, The Hague, Boom Legal Publishers, 2008, pp. 177-196.
  Contact : ssmeets@ulb.ac.be Ð 02/650.46.42
  ¥ Els Enhus is als licentiaat in de sociologie en doctor in de Criminologie verbonden
  aan de vakgroep Criminologie van de Vrije Universiteit Brussel. Ze is co-directeur
  van de interuniversitaire onderzoeksgroep Sociale Veiligheidsanalyse (VUB-UGent).
  Haar belangrijkste onderzoeksactiviteiten situeren zich in het domein van veiligheid
  en politie. Hierin wordt vooral de aandacht gericht op de concrete praktijken en cultuur van de verschillende actoren in veiligheid die geconfronteerd worden met het
  maatschappelijk discours binnen dit domein.
  Contact : els.enhus@vub.ac.be Ð 02/629.13.92
  De auteurs danken Christine Schaut (FUSL) voor haar suggesties tijdens de voorbereidende fase van deze synthesenota.
  Brussels Studies is gepubliceerd met steun van het IWOIB (Instituut ter bevordering van het
  Wetenschappelijk Onderzoek en de Innovatie van Brussel - Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
  
  Contact Brussels Studies : M. Hubert (hoofdred.) Ð hubert@fusl.ac.be Ð ++ 32 (0)485/41.67.64 Ð ++ 32 (0)2/211.78.53
  
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  1
  
  I.
  Vaststellingen
  
  1.
   Voorafgaande opmerkingen. De omtrekken van het vraagstuk van de veiligheid
  en de preventie
  
  a. ÒVeiligheidÓ werd aanvankelijk gebruikt om de bescherming tegen externe gevaren
  of de algemene afwezigheid van risicoÕs aan te duiden. In de loop der jaren heeft
  deze term een meer beperkte en speciÞeke betekenis gekregen. Het is nu enerzijds
  een toestand die gekenmerkt wordt door de afwezigheid van burgerlijke onveiligheid. Dit laatste begrip wordt nu uitgelegd als de afwezigheid van wanorde, gevaar
  voor of dreigende wanorde. Anderzijds is het ook een speciÞek interventiedomein
  dat de openbare ordehandhaving tot doel heeft. Maar er is geen eensgezindheid
  over het begrip burgerlijke onveiligheid. Voor sommigen is het een concrete ervaring
  (criminaliteit, de rol van slachtoffer), voor anderen een indirecte ervaring via de media. Op dezelfde manier kan het ÒonveiligheidsgevoelÓ dat met onveiligheid in verband wordt gebracht, de Òangst voor een misdrijfÓ zijn, een gevoel van onbehagen
  dat te maken heeft met de achteruitgang van de sociale cohesie of, in bredere zin,
  met sociale onveiligheid. Onveiligheid is dus een sociale constructie. Veel studies
  tonen bovendien aan dat er geen verband is tussen onveiligheid en het onveiligheidsgevoel.
  b. Bovendien werden de onveiligheidskwesties al snel verengd tot de stedelijke problemen met kleine en middelzware criminaliteit. Momenteel komen daar nog het
  Ògebrek aan burgerzinÓ en Ògebrek aan openbare ordeÓ bij. Deze verenging verdringt
  niet alleen hele discussies naar de achtergrond, maar leidt ook tot lokalisering van
  de openbare middelen om de onveiligheid te bestrijden en tot concentratie van de
  aandacht op de openbare ruimten of ruimten die voor het publiek toegankelijk zijn.
   c. Het is niet alleen moeilijk om precies te omschrijven wat ÒonveiligheidÓ inhoudt,
  maar ook om oplossingen voor dit verschijnsel af te bakenen. Vaak vertrekken ook
  de oplossingen immers van begrippen met meerdere betekenissen. Dit geldt voor
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  2
  
  de term ÒpreventieÓ die centraal staat in het openbaar beleid. Het lijkt weliswaar of er
  een consensus bestaat over deze categorie van ingrepen, maar de omzetting in
  voorzieningen stelt een aantal theoretische en praktische problemen. Preventie biedt
  immers de mogelijkheid om onder ŽŽn enkele term zeer diverse voorzieningen onder
  te brengen, zoals de verzadiging van een wijk door de politie of sociale bemiddeling,
  zonder de straathoekwerkers te vergeten. Er bestaat daardoor een re‘el risico dat
  een eerder ÒsocialeÓ actielogica wordt besmet met een eerder ÒstrafrechtelijkeÓ actielogica. Bovendien verdoezelt deze vaagheid vaak de verbanden met de repressie,
  die vaak als het tegenovergestelde wordt voorgesteld.
  d. De onveiligheid rechtvaardigt weliswaar zeer uiteenlopende beleidsopties en
  voorzieningen, maar meestal wordt daarvan slechts de doeltreffendheid ge‘valueerd
  en niet de gevolgen, de impact of de relevantie. Wij stellen dan ook vast dat het niet
  mogelijk is om een algemeen en gedetailleerd beeld te geven van de veiligheidssituatie in Brussel. De beschikbare cijfers (politiestatistieken en slachtofferenqu•tes)
  verwijzen immers naar de politieacties of maken een te monolithische balans op.
  Het is daardoor niet mogelijk om een Þjn onderscheid tussen de verschillende soorten slachtoffers te maken.
   Deze beperkingen en de omvang van ons thema hebben ons ertoe gebracht om
  ons te concentreren op het beleid en op de voorzieningen die worden voorgesteld
  als oplossingen voor de onveiligheid en/of het onveiligheidsgevoel. Wij hebben ook
  het beleid en de voorzieningen die uitsluitend van strafrechtelijke aard zijn uitgesloten, omdat zij verwijzen naar federale bevoegdheden die het kader van deze synthese overschrijden.
  2.
  Wat Brussel speciÞek maakt op veiligheidsgebied
  
  Alle grote steden hebben voortdurend met een aantal vraagstukken te kampen die
  van invloed zijn op de veiligheidssituatie. Als Belgische en Europese hoofdstad,
  tweetalig gewest, belangrijkste verkeersknooppunt en grote producent van rijkdommen is Brussel bovendien een buitenbeentje. Belangrijke veiligheidsproblemen
  in Brussel hebben te maken met de mobiliteit van de werknemers (pendelaars, verkeersveiligheid, enz.), verschuivingen in de bevolking (immigratie, internationale criminaliteit, enz.), de economische activiteiten (Þnanci‘le, Þscale en milieucriminaliteit)
  of de ordehandhaving die te maken heeft met de (inter)nationale instellingen en de
  Europese topontmoetingen.
  De complexiteit van de situatie in Brussel heeft ook met de lokale context te maken.
  Brussel heeft in 1977 niet meegedaan met de fusie-operatie van de gemeenten.
  Daardoor is de stad nu een moza•ek van 19 gemeenten met onderling grote verschillen op politiek, geograÞsch, ruimtelijk, demograÞsch, sociaal-economisch en
  etnisch gebied. Dit contrast wordt nog versterkt door de omvorming van de 19 gemeentelijke politiediensten in 6 lokale politiezones die telkens uit 2 tot 5 gemeenten
  bestaan. Deze hergroepering was bovendien niet ingegeven door argumenten als
  het soort criminaliteit of sociaal-economische of stedenbouwkundige kenmerken.
   Maar in tegenstelling tot wat men zou kunnen denken, is de veiligheidssituatie in
  Brussel stabiel. De criminaliteitscijfers stijgen niet. De slachtoffergraad ligt weliswaar
  vrij hoog, maar een analyse van de cijfers toont aan dat er vrij frequent criminele
  feiten worden gepleegd, maar dat deze relatief niet zo zwaar zijn: 57% van de ge-
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  3
  
  rapporteerde delicten zijn diefstallen en afpersingen1, terwijl slechts 7% inbreuken
  op de fysieke integriteit zijn. Het onveiligheidsgevoel ligt daarentegen wel hoger dan
  in de andere gewesten: 18,6% van de Brusselaars zegt dat ze zich altijd of vaak
  onveilig voelen, tegenover 7% bij de Vlamingen en 11% bij de Walen.
  3.
  Voorzieningen inzake veiligheid en preventie
  
  Er wordt in Brussel op zeer veel niveaus en door zeer veel instanties een beleid gevoerd dat rechtstreeks met veiligheid heeft te maken. Deze situatie heeft twee gevolgen.
  Enerzijds vindt men in Brussel, naast de lokale politiekorpsen (federale en gemeentelijke subsidies), subsidies op elk bevoegdheidsniveau: federale en/of regionale
  voor het stricto sensu veiligheidsbeleid (veiligheidscontracten, Brusselse preventiecontracten, contracten voor de Europese topontmoetingen, contracten voor administratieve sancties); gemeentelijke die te maken hebben met hulp aan en bescherming van de jeugd; Europese, federale, gewestelijke en lokale die te maken hebben
  met het beleid van stedelijke regulering en renovatie (grootstedelijke contracten,
  wijk- en handelswijkcontracten of lokale, gewestelijke of federale ad hoc projecten,
  die allemaal een impact op de veiligheid zouden moeten hebben) (zie bijlage 1).
  Anderzijds is er een aanzienlijke diversiteit van de voorzieningen, al hebben deze
  gemeenschappelijke kenmerken:
  ¥ De wil om de veiligheidslogica en de sociale logica te integreren. Dit probeert
  men te bereiken via cošrdinatie-, overleg- en partnerschapmechanismen.
   ¥ Steeds meer aandacht voor de kwestie van het Ògebrek aan burgerzinÓ en
  ÒoverlastÓ in plaats van ÒcriminaliteitÓ.
  ¥ De leden van de ÒgemeenschapÓ wordt meer op hun verantwoordelijkheid
  gewezen.
  ¥ Er komen nieuwe, hybride functies, die tussen ÒveiligheidÓ en Òsociale controleÓ
  in liggen (parkwachten, veiligheids- en preventieagenten, enz,).
  ¥ GeograÞsche opdeling van de voorzieningen in territoria, per wijk.
  Deze voorzieningen kunnen worden geklasseerd in functie van hun essenti‘le doelstellingen, zoals bepaald door de projectverantwoordelijken zelf:
  a. De lokale voorzieningen die de openbare diensten dichter bij de bevolking brengen
  De interfaces tussen de bevolking en de administratie of de lokale overheden: politiekantoren in wijken, het gerecht, de lokale administratie, de gemeentelijke bemiddelaars, de overlegassistenten, de ombudsman, enz.
  De nabijheidsfuncties, om de openbare ruimte in het oog te houden, de bevolking
  gerust te stellen en het contact ermee te verbeteren: de wijkpolitie, het toezicht door
  de wijkagent, de stadswachten.
  1
  
  Deze categorie omvat onder andere de lichtste vormen, zoals gewone diefstallen, zonder
  geweld of inbraak.
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  4
  
  b. De inrichting van de fysieke omgeving
  Men probeert de frequentie waarmee een probleem zich voordoet te verminderen
  door de veiligheid te bevorderen met een aangepaste inrichting van het openbaar
  domein (betere stadsverlichting, bescherming van zwakke weggebruikers, vuilnisbakken voor blikjes, toiletten, enz.) of door het inpalmen van de vrije ruimte (groenzones, speelpleinen, sportinstallaties, enz.). In deze categorie hoort ook de technische preventie thuis (Þetsen graveren, beveiligingspremies, bezoek na een inbraak,
  enz.).
  c. De bewaking van territoria
  Over het algemeen krijgen drie soorten bewaking voorrang:
  ¥ Menselijke bewaking met personeel dat bekend is in de buurt.
   ¥ Technische bewaking: vaak worden er bewakingscameraÕs ge•nstalleerd op de
  openbare weg, op sommige plekken die van strategisch belang worden geacht.
  ¥ Bewaking door de wijkbewoners: zeer uitzonderlijk in Brussel (wijkinformatienetwerken).
  d. Levenskwaliteit en sociale verbanden
  Om het leven in de wijken, de sociale woongebouwen of de scholen te verbeteren
  door de sociale verbanden te herstellen en de fysieke en/of sociale omgeving te
  verbeteren, worden verscheidene soorten stappen gezet:
  ¥ Oprichting van structuren die de inwoners in staat stellen om elkaar te ontmoeten en gemeenschappelijke projecten op te zetten (wijkhuizen, jeugdhuizen, straat- of wijkwerking, enz.)
  ¥ Conßictoplossing: sociale en schoolbemiddeling, wijkbemiddeling, schuldbemiddeling, enz.
  ¥ Wijkoverleg
  ¥ Scheppen van lokale banen: straatagenten, reiniging of kleine herstellingen,
  sociaal-culturele activiteiten, enz.
  ¥ Stadshernieuwing en heropleving van wijken.
  e. Repressie van een gebrek aan burgerzin
  De gemeentelijke administratieve boetes of systemen die steunen op een belasting
  van ongewenste gedragingen zijn gericht op de repressie van een gebrek aan burgerzin. Deze systemen zijn nu ruim verspreid (hun concrete toepassing wordt uitgelegd in MEERSCHAUT et al. 2008).
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  II.
  Vragen-problemen
  
  1.
  Gebrek aan evaluatie
  
  5
  
  Er bestaat geen betrouwbaar en relevant instrument dat tegelijk een algemeen beeld
  van Brussel en een Þjne analyse van de lokale incidentie van veiligheidsproblemen
  oplevert. Er is niet alleen een schrijnend gebrek aan cijfers, maar als deze al bestaan, bieden ze niet de mogelijkheid om de re‘le onveiligheidstoestand te meten
  (noch de criminaliteit zelf, noch het onveiligheidsgevoel).
   Bovendien bestaat er enerzijds in Brussel geen evaluerend quasi-experimenteel
  onderzoek (dat zich zou baseren op een Òvoor-naÓ- of een Òhier-eldersÓ-evaluatie)
  dat een causaal verband tussen de voorziening en de verwachte resultaten zou
  kunnen aantonen. Anderzijds stelt men vast dat de externe evaluaties van de impact
  of relevantie van de acties geleidelijk verdwijnen en plaats ruimen voor ÒinterneÓ evaluaties. Deze laatste gaan vooral na of de verplichtingen die met diverse subsidies
  en het gebruik van Þnanci‘le middelen gepaard gaan, worden nageleefd. Men kan
  bijgevolg geen precieze uitspraken doen over de doeltreffendheid van het overheidsoptreden in Brussel op veiligheidsgebied.
  2.
  De moeilijkheid om het veiligheidsbeleid in een meer algemeen kader (welzijn) te
  situeren
  
  De waanvoorstelling dat Brussel een gevaarlijke stad is, brengt sommigen ertoe om
  voor de stad een veiligheidsproject uit te tekenen dat enerzijds uitgaat van een Þjnmazig gecontroleerd grondgebied, dat permanent wordt bewaakt en vol ordestrijdkrachten loopt en dat anderzijds de beheersing van het gedrag van als problematisch omschreven doelgroepen tot gevolg heeft.
  Een van de meest verontrustende recente evoluties ter zake is de ontwikkeling van
  technische preventiemiddelen die weinig in vraag worden gesteld. De steeds talrijker
  wordende cameraÕs wijzigen aanzienlijk het statuut van de openbare ruimte en de
  manier waarop de stad wordt beleefd door de bevolkingsgroepen die er wonen. Zij
  versterken het beeld dat de veiligheid niet het resultaat zou zijn van het vreedzaam
  en harmonisch samenleven van verscheidene bevolkingsgroepen, maar wel van
  bewaking. In dit opzicht is het onderscheid tussen geruststellen (onveiligheidsgevoel) en acties tegen criminaliteit (onveiligheid) nochtans bijzonder belangrijk.
  3.
   De moeilijkheid om een echt Brussels beleid te ontwikkelen
  
  De cošrdinatie en consistentie van de diverse gevoerde acties, zijn in Brussel duidelijk problematisch. Dit wordt nog verergerd door de recente opsplitsing van de territoria en van de instanties die het beleid voor criminaliteitspreventie toepassen, deÞni‘ren en evalueren enerzijds en anderzijds van het lokale politiebeleid.
  In dit verband dient men ook te wijzen op de moeilijke positie van Brussel bij het
  werven van politieagenten. Zij worden hoofdzakelijk van buiten Brussel aangetrokken. De nieuwe agenten worden bij het begin van hun loopbaan voor een zeer korte
  periode (meestal twee jaar) ingezet in deze stad die ze niet kennen, waarvan ze de
  problemen slecht begrijpen en waarvan ze niet noodzakelijk houden. De politiediensten hebben dus gebrek aan personeel dat het terrein kent en zich er ook op lange
  termijn voor wil interesseren.
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  4.
  6
  
  De moeilijkheid om de veiligheid op stadsniveau te bekijken
  
  Het veiligheidsbeleid wordt steeds meer op basis van de wijk als territoriale eenheid
  uitgewerkt. Men kijkt niet naar de consistentie van dit beleid, waardoor een versnipperd beeld van de stad, haar problemen en het te voeren beleid aan belang wint. De
  fenomenen die het gevolg zijn van de algemene evenwichten van de stad ontsnappen aan de analyse. Deze visie bekijkt onveiligheid bovendien steeds minder als het
  product van een bepaalde stadsconÞguratie en steeds maar als het resultaat van de
  aanwezigheid van vreemde lichamen of in elk geval van problematische elementen
  in het sociale weefsel.
  5.
   Het gebrek aan middelen
  
  Brussel dient weliswaar het hoofd te bieden aan een bijzondere veiligheidsproblematiek, maar kan de kosten daarvan nauwelijks dragen. De snelle uitbreiding van de
  politietaken en van het aantal politieagenten tijdens de laatste decennia is een zware
  last voor Brussel. Enerzijds is het probleem van het tekort aan politieagenten er zeer
  duidelijk voelbaar. De oorzaken daarvan zijn onder andere de verplichte tweetaligheid en de zwaardere werklast. Brussel heeft dus onvoldoende middelen om zijn
  eigen veiligheidsaanpak te ontwikkelen en aan zijn speciÞeke verplichtingen te voldoen.
  Dit gebrek aan middelen heeft ook gevolgen voor het voorgestelde beleid. Door de
  politiehervorming hebben de lokale overheden nu minder greep op hun eigen politiemacht. Dit heeft de gemeenten ertoe gebracht om Ònieuwe uniformenÓ aan te
  werven om een gedeelte van de lokale ordehandhaving te verzekeren. Men ziet
  daardoor dat bepaalde politietaken geleidelijk verschuiven naar stadswachten (toezicht door wijkagenten, vaststelling van gebrek aan burgerzin) of naar privŽ-organisaties (beheer van de parkeermeters). Deze verschuivingen werden niet in vraag
  gesteld voor wat de kwaliteit van de dienstverlening of de vaagheid van de bevoegdheidsafbakening betreft.
  6.
  Toename van het aantal vage en precaire functies
  
  De versnipperde middelen en Þnancieringsbronnen hebben niet alleen een consistentieprobleem tot gevolg, maar ook een toename van het aantal functies op het
  terrein. Het resultaat is een kluwen van sociale werkers die aan instellingen of verenigingen zijn verbonden die zich op diverse manieren om de veiligheidsproblematiek
  bekommeren en die veel moeite ondervinden om als partners samen te werken.
   Deze situatie levert twee grote problemen op. Het eerste is de vaagheid van de
  functies en de afwezigheid van een normenkader. De betrokkenen zijn daardoor
  verplicht om hun praktijk voortdurend Òuit te vindenÓ, zonder enige zekerheid dat
  deze ook zal worden erkend. Deze functies krijgen concreet gestalte op (micro)lokaal niveau, waardoor de praktijk zeer heterogeen wordt. Het tweede probleem
  heeft te maken met de grote mobiliteit van het personeel dat in deze diensten werkt.
  Hierdoor wordt het moeilijk om op lange termijn ervaring en kennis te vergaren. Deze mobiliteit is onder andere te wijten aan de weinig aantrekkelijke verloning van de
  betrokken functies en de precariteit van de contracten. Deze laatste zijn immers
  dubbel wisselvallig: enerzijds door de onzekere hernieuwing van de subsidies, anderzijds door de weinig benijdenswaardige statuten (contracten van bepaalde duur,
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  7
  
  deeltijdse contracten, precair statuut dat te maken heeft met programmaÕs voor de
  activering van sociale uitkeringen).
  7.
  De gemeentelijke administratieve boeten
  
  De gemeentelijke administratieve boeten werden oorspronkelijk voorgesteld als een
  uitbreiding van de gemeentelijke bevoegdheden. De gemeenten zouden zo immers
  in staat zijn om autonoom het lokale veiligheidsbeleid te bepalen door overlast aan
  te pakken. Maar al snel bleek dat deze boeten een tweesnijdend zwaard zijn.
  Inzake consistentie van het beleid stelt men vast dat er een gebrek aan harmonisering is tussen aangrenzende gemeenten. Dit leidt soms tot absurde situaties, vooral
  als men weet dat de politiekorpsen voor verscheidene territoria bevoegd zijn.
   Inzake autonomie hangt de toepassing van het middel van de administratieve boeten voor gemengde inbreuken (administratief Žn strafrechtelijk) grotendeels af van de
  lokale politie en het parket. De lokale politie is bevoegd voor het vaststellen van de
  inbreuken en voor de materi‘le identiÞcatie van de pleger; het parket kan de gemeenten verhinderen om dit middel te gebruiken voor dit soort inbreuken. In het
  gerechtelijk arrondissement Brussel gebeurt dit systematisch voor eenvoudige diefstallen waarvoor bijgevolg geen gemeentelijke administratieve verwerking mogelijk
  is.
  De gemeentelijke autonomie is dus zeer relatief, vooral omdat het middel vandaag
  wordt voorgesteld als een instrument dat onontbeerlijk iks voor een gemeentelijk
  veiligheidsbeleid. De gemeenten worden steeds meer aangemaand om dit middel te
  hanteren. Doen ze dit niet, dan riskeren ze ervan beschuldigd te worden dat ze tolerant voor wanorde zijn, waaruit zwaardere criminaliteit zou kunnen voortkomen, zodat het (federale) strafrechtelijke systeem moet ingrijpen, wat dan weer duur is voor
  de belastingbetalers.
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  III.
  Mogelijke beleidsoplossingen
  
  1.
  Cijfers, evaluatie en rationalisatie
  
  8
  
  Brussel dient een systeem te ontwikkelen om zowel de veiligheidsproblemen als de
  impact en de relevantie van het ontwikkelde beleid te evalueren. Er moet bijgevolg
  binnen een zo ruim mogelijk kader worden nagedacht, waarin zowel het betrokken
  veld, de lokale diagnoses als de ruimste gevolgen van de gevoerde acties worden
  meegenomen. Een Brussels observatorium van de veiligheid en criminaliteitspreventie zit in de ontwerpfase 2. Het zou ŽŽn van de vele instrumenten van deze evaluatie
  moeten worden. Het observatorium zou moeten worden aangevuld met een ambitieuze Þnancieringsstrategie op lange termijn van regelmatige externe evaluaties door
  onafhankelijke organisaties.
   Het is niet alleen belangrijk om de impact van het beleid te evalueren. V——r men
  nieuwe voorzieningen invoert, dient men te bepalen welke effecten men ervan verwacht en welke kosten eruit zullen voortvloeien. Dit betekent dat men, zodra men
  aan een project begint, de modaliteiten voor de follow-up ervan moet uitwerken.
  2.
  Het begrip veiligheidsbeleid verruimen tot het begrip stadsbeleid
  
  Als men het eens is met een ruime opvatting van het begrip veiligheid en met het
  idee dat zeer veel openbare actiemiddelen erop van toepassing zijn, dan dient men
  de architectuur zelf van het beoogde beleid te herzien. Men dient het veiligheidsbeleid dat steunt op de ordehandhaving zoveel mogelijk over te laten aan het federale
  niveau (de FOD Binnenlandse Zaken). Tegelijk dient men volop het veiligheidsgegeven in alle beleidsdaden van de stad te integreren. Het Vlaamse Gewest geeft hiervan een voorbeeld met zijn analyse in het ÔWitboek stedenbeleid. Over stadsrepublieken en rasterstedenÕ. Met zijn ÔPlans de prŽvention et de proximitŽ (PPP)Õ probeert ook het Waalse Gewest deze richting in te slaan.
  De redacteurs van deze nota houden bijgevolg een pleidooi voor een echt stadsproject dat uitgaat van het begrip ÔwelzijnÕ. Dit is volgens hen een manier om de veiligheidsproblematiek en de sociale problemen die erdoor aan de oppervlakte komen,
  werkelijk ernstig te nemen. Deze evolutie houdt in dat er een nauwkeurige inventaris
  van alle huidige initiatieven en hun subsidi‘ringsmodaliteiten moet worden opgesteld.
  3.
  Bevoegdheden van de verschillende bevoegdheidsniveaus
  
  De institutionele complexiteit van Brussel is een belangrijk probleem. Toch hoeft de
  oplossing niet noodzakelijk in een radicale vereenvoudiging te worden gezocht. De
  diversiteit van de bevoegdheidsniveaus cre‘ert ook de mogelijkheid om op het
  meest geschikte niveau in te grijpen. Men dient zich bijgevolg af te vragen welke
  schaal relevant is voor het overheidsingrijpen.
   Zo is het wijkniveau ontegensprekelijk relevant om bepaalde beleidsopties te ontwikkelen. Maar dit mag niet het enige niveau zijn om de veiligheidskwesties aan te
  pakken. Men dient rekening te houden met evenwichten op gemeentelijk, gewestelijk en zelfs nationaal vlak. Brussel dient bijgevolg een beleid te ontwikkelen dat spe-
  
  2 BOCART 2008
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  9
  
  ciÞek is voor het globale stadsniveau en zelfs mee te werken aan het opstellen van
  een beleid voor zijn hinterland.
  Men dient zich in dit verband af te vragen welke rol er voor het Gewest is weggelegd aangaande cošrdinatie (bijvoorbeeld inzake gemeentelijke administratieve boeten) en stimulering van de actoren op het terrein. Op dezelfde manier is het essentieel dat een gedeelte van de inspanningen wordt besteed aan het opstellen van een
  kennisbeleid over de veiligheid.
  Het Gewest moet ten slotte een gesprekspartner worden bij het beheer van de mobiliteit van het politiepersoneel.
  4.
  Financiering van een speciÞek veiligheidsbeleid in Brussel
  
  Uit de bijzondere positie van Brussel en de speciÞeke kosten die ermee gepaard
  gaan, volgt ook dat de Þnanciering van het veiligheidsbeleid en de politie op het
  grondgebied van het Gewest opnieuw moet worden ge‘valueerd. Deze kwestie
  heeft te maken met de meer algemene problematiek van de Þnanciering van het
  Gewest.
  5.
  Stabilisatie van het openbaar veiligheidsbeleid
  
  Het precaire karakter van de functies die in het kader van het veiligheidsbeleid worden gecre‘erd, vormt een probleem. Deze functies moeten niet alleen beter worden
  omschreven en goed ge‘valueerd, maar de functies die een goede beoordeling
  krijgen, moeten ook worden gestabiliseerd. Het is bovendien even essentieel om het
  tewerkgestelde personeel te stabiliseren.
   Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  10
  
  Referenties
  BOCART, S. (2008) ÒCrŽer un observatoire de la criminalitŽÓ, La Libre Belgique, 8
  oktober,
  http://www.lalibre.be/actu/bruxelles/article/451227/creer-un-observatoire-de-lacriminalite.html
  BRION, F. (2007) ÒImmigration, crime et discrimination. Recherches en CommunautŽ fran•aiseÓ, Immigration et intŽgration en Belgique. ƒtat des savoirs, Louvainla-Neuve, Academia-Bruylant, 2007, 333-361.
  CARTUYVELS Y., FRANSSEN A., HOUGARDY L., HUBERT H.-O., LEMAITRE A.,
  SMEETS S., TORO F. (2003) InsŽcuritŽ : un premier Žtat des savoirs. Synth•se
  bibliographique relative ˆ lÕinsŽcuritŽ et au sentiment dÕinsŽcuritŽ, Brussel, Koning Boudewijnstichting (www.frb.be).
  DEVROE, E., BEYENS, K., ENHUS, E. (Žd.) (2006) Zwart op wit ? Duiding van cijfers
  over onveiligheid en strafrechtsbedeling in Belgi‘, Brussel, VUBpress.
  EASTON, M., PONSAERS, P., ENHUS, E., ELFFERS, H., HUTSEBAUT, F., DEMARƒE, CH., VANDEVOORDE, M. (2008) Multiple Community Policing: Hoezo?,
  Brussel, Federaal Wetenschapsbeleid.
  FRANSSEN, A.et SMEETS, S. (2008) ÒBetween crime prevention and social cohesion policies. Analysis of a local experience of regulation in BrusselsÓ, SŽminaire
  international Local context and prevention, dans le cadre lÕAction coordonnŽe
  (6•me PCRD) Assessing Deviance, Crime and Prevention in Europe (CRIMPREV),
  Workpackage 6 ÒPublic policies of preventionÓ, Paris, 24-25 januari.
  HOSTE J., DEHAES J., DUPONT K., MICHELS CH., ENHUS E. (Žd.) (2004) De
  (nieuwe) functies inzake veiligheid en de buurtinformatienetwerken, Brussel,
  VUBpress.
  MEERSCHAUT, K., PAUL DE HERT, P., GUTWIRTH, S., VANDER STEENE, A.
  (2008) ÒL'utilisation des sanctions administratives communales par les communes bruxelloises. La RŽgion de Bruxelles-Capitale doit-elle jouer un r™le rŽgulateur ?Ó, Brussels Studies, nr 18.
  SMEETS, S., TANGE, C. (2003) ÒLa collaboration polici•re ˆ BruxellesÓ, in WITTE, E.
  et al., De Brusselse negentien gemeenten en het Brussels model. Les dix-neuf
  communes bruxelloises et le mod•le bruxellois, Brussel, Larcier, pp. 119-140.
   VAN CAMPENHOUDT, L., et al. (Žd.) (2000) RŽponses ˆ lÕinsŽcuritŽ : des discours
  aux pratiques, Brussel, Labor.
  VAN PRAET S., TANGE C., SMEETS S. (2005) Les nouvelles fonctions de la sŽcuritŽ publique, Brussel , SPF intŽrieur, 30 november.
  VANDEVOORDE, N., VAEREWYCK, W., ENHUS, E., & PONSAERS, P. (2003) Politie
  in de steigers. Bouwen aan gemeenschapsgerichte politiefuncties in een lokale
  context, Brussel, Politeia.
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  11
  
  Bijlagen
  De voorzieningen voor preventie van de criminaliteit en de strijd tegen de onveiligheid in Brussel
  Source : FRANSSEN, SMEETS (2008)
  Politiebeleid
  Type
  
  Datum
  
  Subsidi‘- Doelstelling
  rend niveau
  
  Nationaal veiligheidsplan
  
  20072010
  (laatste
  plan)
  
  Federaal
  
  Zonaal veiligheidsplan
  
  2007- Lokaal
  2010
  (Federaal)
  (laatste
  plannen)
  
  Middelen
  
  DeÞni‘ren van de bijdrage Federale politie: opdrachten en prioritaire
  prioritair doelstellingen en spreiding van
  van de ge•ntegreerde
  de middelen inzake personeel en materiaal.
  politie tot het federale
  Lokale politie: prioritaire
  prioritair elementen. Basis voor de zonale veiligheidsplancriminaliteitsbeleid
  nen.
   Politiebeleid van de lokale Lokale politie:
  politie
  prioritaire
  e opdrachten en doelstellingen; capaciteit voor de uitvoering van
  de opdrachten van gerechtelijke
  ger
  politie en administratieve politie; bijdrage
  van de lokale politie tot de uitvoering van de opdrachten van federale aard
  aar
  eventueel opdrachten en doelstellingen die speciÞek zijn voor een gemeengemeen
  te van de zone
  
  Stedelijk veiligheidsbeleid
  Type
  
  Datum
  
  Veiligheids-contrac- 1992
  ten (Belgi‘)
  (Strategische veiligheids- en preventieplannen sinds
  2007)
  103 Belgische
  gemeenten, 14
  Brusselse gemeenten (2007-2010)
  
  Subsidi‘- Doelstelling
  rend niveau
  
  Middelen
  
  Federaal
  (vooral
  FOD Binnenlandse
  Zaken)
  Brussels
  Gewest
  Lokaal
  
  Politie
  (verdwijnt in
  2002)
  
  Modernisering van de lokale politie; buurtpolitie (wijkagenten en decentralisatie van de commissariaten);
  gezin- en jongerenbrigades; verbetering van de relaties
  politie - migranten (overlegassistent); verbeterd onthaal
  
  Sociaal
  
  Jeugdhuizen en straathoekwerking
  Gemeenschaps- en bemiddelingshuizen (sociaal, per
  wijk)
  Opvanghuizen voor drugsverslaafden
  Onthaal van daklozen
  
  Situationele preventie
  
  Bewaking van de openbare ruimte (stadswachten);
  openbare verlichting; bewaking met videocameraÕs
  
  Slachtofferopvang en -hulp
  
  Opvang van slachtoffers
  Eerstelijns juridische hulp
  
  (1996) Gerecht
  
  Begeleiding van alternatieve maatregelen
  
  Analyse van de
  onveiligheid
  
  Lokale veiligheidsdiagnose (2006)
  Criminele cartograÞe
  
  Bestrijding van de stedelijke onveiligheid en van
  het onveiligheidsgevoel
  
  ÒBrusselseÓ preven- 2002
  tie-contracten
  (Brussel)
  19 gemeenten
  
  Brussels
  Gewest
  
  Preventie van criminaliteit Preventieagent
  
  Contracten ÒEuropese topontmoetingenÓ
  (Brussel)
  6 politiezones
  (19 gemeenten)
  
  2003
  
  Federaal
  
  De veiligheid garanderen
  tijdens Europese topontmoetingen
  
  GAS-contracten
  2006
  (Belgi‘)
  15 Belgische steden en gemeenten,
  de stad Brussel
  
  Federaal
  
  Zorgen voor de invoering Bemiddelaar
  van gemeentelijke administratieve sancties (GAS)
  
  GAS-contracten
  (Belgi‘)
  19 gemeenten
  
  Brussels
  Gewest
  
  Zorgen voor de invoering
  van GAS
  
  2006
  
  Aanwerving van stadswachten
  Overuren
  en van politieagenten
  Taalopleiding
  Materiaal aankopen
  Telecommunicatie
  elecommunicatie verbeteren
  verbeter
  
  Sanctiebevoegde ambtenaar
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
   Brussels Studies
  het elektronisch wetenschappelijk tijdschrift voor onderzoek over Brussel
  
  12
  
  Regulerend
  end stedelijk beleid
  Type
  
  Datum
  
  Subsidi‘- Doelstelling
  rend niveau
  
  Middelen
  
  Wijkcontracten
  1994
  (Brussel)
  sinds 1994, 44
  wijken, 10 gemeenten
  
  Brussels
  Gewest
  Federaal
  Lokaal
  
  Sociale herwaardering van Bestaande woningen saneren en nieuwe woningen bouwen
  de wijk
  De openbare ruimte verfraaien en herinrichten
  Herwaardering en renova- Wijkuitrusting bouwen (opvang jonge kinderen, wijkhuizen, sportzalen,
  tie van de openbare ruim- lokalen voor verenigingen)
  te en de gebouwen
  De inwoners van de wijk tewerkstellen
  Participatie van de inwoners
  
  Handelswijk-contracten (Brussel)
  7 gemeenten
  
  2006
  
  Brussels
  Gewest
  Federaal
  
  Verbetering van het dyActiviteiten cre‘ren (de vestiging van nieuwe winkels bevorderen, winkelkenamisme en de aantrek- tens begeleiden, É)
  kelijkheid van het Gewest Inrichting van de ruimte en toegankelijkheid (cre‘ren van woongelegenheid,
  toegang tot de wijk, sociale diversiteit en gecošrdineerd optreden van de
  openbare diensten),
  Aantrekkelijkheid (de pluspunten van de wijk bekendmaken)
  
  Grootstedelijke
  2000
  contracten (Belgi‘)
  7 Brusselse gemeenten
  
  Federaal
  
  Verbetering van de levenskwaliteit, de levensomstandigheden, de
  veiligheid en de economische herwaardering van
  de steden.
  De sociale deÞcits van de
  kwetsbare bevolkingsgroepen compenseren.
  Stedenfonds
  2003(Vlaanderen en
  2007
  Brussel)
  13 Vlaamse gemeenten
  + Brussels Gewest
  
  Vlaamse
  Gemeenschapscommissie
  (Brussels
  Gewest)
  
  De groeiende kloof tussen Financiering van kleine projecten die door de gemeenten worden voorgearm en rijk in de stad
  steld:
  bestrijden.
  Stadsrenovatie
  De levenskwaliteit verho- Renovatie van multifunctionele aard
  gen.
  Projecten van sociale economie
  
  Urban 1 en 2 (Eu- 1994ropa)
  1999
  3 Brusselse ge2000meenten (1994), 5 2006
  Brusselse gemeenten (2000)
  
  Europa
  (Federaal)
  
  Sociale en economische
  herwaardering van de
  wijken
  
  URBACT 1 en 2
  (Europa)
  183 steden (URBACT 1)
  
  Europa
  (Federaal)
  (Lokaal)
  
  De stadsontwikkeling
  Oprichting van netwerken en themawerkgroepen om praktijken en kennis
  bevorderen: economie en uit te wisselen tussen de steden van het Urban-programma
  tewerkstelling en sociale
  cohesie.
   20022006
  20072013
  
  Stadsrenovatie (40% van het budget)
  Culturele en sportieve activiteiten
  Toezicht op de openbare ruimte
  Preventie in scholen en alfabetisering
  Sociale integratie en cre‘ren van lokale banen
  Openbare netheid
  
  1994: bedrijvencentra, loketten voor lokale economie, bedrijven voor sociale economie, buurtinfrastructuren (cyberspace, wijkhuizen, sportruimten,
  enz.)
  2000:
  Buurtinfrastructuur en -uitrusting: culturele centra, jobhuizen, wijkhuizen
  Renovatie van braakliggende industri‘le panden
  Toegang tot nieuwe technologie‘n en e-administratie
  Lokale ontwikkeling (creatieve en expressie-workshops voor jongeren, enz.)
  
  Chr. Mincke, S. Smeets, E. Enhus, ÒStaten-Generaal van Brussel. Veiligheid in BrusselÓ,
  Brussels Studies, Synthesenota nr. 2, 5 januari 2009.
  