text: 750 Dia$ teka tangkang kumau Timbu$ Njambau da tingka S atau gelung
  [tanggah katanggah;
  Batungkat lengan Djenti Tudan gelung upa kaS patah;
  Lembik tunsang keban Djenti Budjang upa kas masang ka tanah;
  
  731 kawat Djawa, met ijzerdraad van Djawa; slechts een lofprijzing op het stevige
  dak, waarvan de plankjes als dakpannen dienend, in werkelijkheid met rotan zijn
  vastgebonden.
  738 Meningatn Rengkau, een titel van de oudere broer van Pupu s van Negeri Udjung,
  waar het verdwaalde meisje wordt verzorgd.
  739 nepou of nepas, opvegen. Deze regels schilderen de drukke bedrijvigheid van de
  gastheer; door de schrijver werd bij aankomst in een kampong steeds weer
  ervaren, hoe deze met een ruwe, platte veger van een uiteen gerafeld stuk liaan
  
  82
  
  Zij gaan naar de palen, waar de kleine lila-geweren tegenaan gebonden zijn; / Zij lopen naar de nieuwe deur versierd met een sacrale
  draak;
  730 Naar de wand, gemaakt door een Chinese timmerman; / Naar de
  dakbedekking gebonden met Javaans ijzerdraad. / Dan gaan de dappere mannen naar de palen met hertengewei om op te hangen hun
  parangs met benen handvat; / Ze gaan naar de rijstblokken om op
  vast te zetten hun blaasroeren met steel van tapang-hout; / Tussen
  de wand steken ze hun lansen met weerhaken.
  735 Legai-bomen, twee biJ elkaar,
  Ben sibau-boom aan het eind van het meer,·
  MiJn keel heeft gezongen van de gasten juist aangekomen,
  Nu ga ik vertellen van Meningan Rengkau.
   Hij veegt het vuil op (van de vloer) in het gat;
  740 Hij veegt al de rommel weg onder de planken; / Hij veegt het vuil
  van de vloer; / Hij veegt het stof van de rotan-mat. / Dan haalt hij
  de sierrnat fraai als de honigraten van een verlaten bijennest; / Hij
  rolt uit zijp pronkmat met opengewerkte rand;
  745 Hij spreidt zijn tapijt fraai gestreept als de huid van een boomtijger ; /
  Meningan Kaja rolt uit de Javaanse rotan-mat gemaakt van fijne
  rotan-sega s . / "Hier op dit verhoog, mijn broeders, spreekt Meningan
  Gerai", luistert gij dappere helden, (op dit verhoog) met dwarsliggende
  planken; / "Hier, gij fiere strijders, spreekt Meningan Agung, op
  deze rustplaats met rand reikend tot de heup; / "Hier gij stoere mannen, zegt Meningan Kaja, op deze ruime ligplaats met rijk versierde
  rand".
  750 Daar gaan de dapperen Zitten met de armen om de opgetrokken knieën
  boven op het verhoog, met fier opgerichte lijven; / Zij zitten, de
  krijgshelden, steunend op naar achter gestrekte armen als zouden ze
  breken; / Ze hangen ver achterover, al die jonge kerels, zodat ze bijna
  
  de vloer, fors slaande, schoon veegt, de matten uitklopt, uitrolt en de grote b.idai
  ook nog eens stevig afveegt.
  roo, allerlei grover vuil zoals schillen van vruchten, schraapsel van rotan, uitgekauwde stukken suikerriet e.d.
  740 uras, het ·fijnere vuil.
  ka/oog, het gedeelte tussen de planken en de dwarsliggers; men pleegt een plank
  even op te tillen en daar gaat het vuil onderdoor, valt op de grond onder het
  huis en blijft gedeeltelijk hangen op de onderbalken.
  83
  
  Bentur paur upa ka' naban buah.
   Dia' sida' batunga'-tunga' da atau tingka' upa kiara' betundjang
  [seribu;
  755 Duduk babandung keban Djenti Madjung aba' Meningan Agung da
  [atau mampanggung upa kebaung sagu tangkabu;
  Bakemban-kemban keban Djenti Tudang upa keladan bulan bedan
  Teka berapit-rapit upa bait kaju alu.
  [njiku;
  Gutai-gutai Djenti Tembai da atau pindai upa lalau Nawai diang
  [Sandai batupai de dan nunsang, dua kali' turun dua kali' niki';
  Upa tapang Pengali Tanah djalai Tjugah njumpah be1abuh memang,
  [djalai ia ngumbai antu seribu ngulu seratus ngili' ;
  760 Djenti Djanda da atau bangka upa tapang Bara, djalai nemu tjamara
  [da sarang lang, suti' olèh ngami' da sarang kedidi' ;
  Upa lalau Tempurau sida' da tingka S atau tai dindang atap langkau
  [pamali rambang, djalai atap langkau pamali gari' ;
  Gilik kagilik upa tapang Malik, tai datilik aik ari Sungai Kumpang,
  [datilik aik turun mani S ;
  Upa tapang Mpit, tai tampun be1it da tengah batang, tampun belit
  [baturun niki'.
  Djelundung kupantjung mengkung,
  765 Peru sekaju bagajak guju;
  
  753 upa' ka' naban buah, lett. als willende meetrekken vruchten; de overhangende
  lichamen der mannen wekt associaties met de takken van een vruchtboom,
  welke door de vruchten naar de grond worden getrokken.
  7581al(li!l Nawai, de bijenboom van N(]fWaIÏ, de eigenaar van de boom, had zwaar
  gekronkelde takken, waardoor de bijennesten zeer moeilijk af te snijden waren;
  Sarndai, een bekende klimmer durfde deze nesten te oogsten, als een eekhoorn
  tegen de stam hangend. Deze regel is een voorbeeld van een nog zeer recente
  toevoeging: de dochter van deze Sandai, een nog vrij jonge vrouw, leeft nog te
  Merb.ang en de durian-boom, waarmee deze Sandai, vroeger slaaf, zich heeft
  vrijgekocht staat bij kampong Padak en heet Rian Sanda.i.
   759 Pengali Tanah, naam van een kampong van Sanjur-Dajaks in de middenloop van
  de Selitan,g-rivier bij de grens van het Mualang-gebied; er was een geschil gerezen over de eigendomsrechten op een tapang-boom, als bijenboom hogelijk
  gewaardeerd. De pleitbezorger van de Mualang-Dajaks was een zekere Tjugah,
  die in een bezwering, pemang, van wel drie uren alle mogelijke hantu's en geesten
  wist op te roepen.
  760 tapmng Sara, een tapang-boom van een zekere Sara in de bovenloop van de
  Glinsar-rivier, een zijrivier van de Ketun.gau. Men wist niet of deze boom er nu
  nog stond.
   tjamara, een valse haarstreng, veel gebruikt door vrouwen om de haarwrong
  te vergroten. Bij het oogsten van de honig zouden twee van zulke haarstrengen
  
  84
  
  de grond raken; / Geheel gebogen als een vruchtdragende tak. / Daar
  zitten ze tegenover elkaar op het verhoog als een waringin met duizend
  luchtwortels;
  755 Al de forse mannen zitten bijeen op de ligplaats met Meningan Agung
  dicht als epiphyten op een kebaung-boom; / Dicht opeen zitten ze als
  een keladan-boom met hoekige takken; / Dicht op elkaar als bait-bomen gebruikt voor rijststampers. / Zeer fier zitten daar de dapperen
  op het verhoog als de bijenboom van Nawai, waar wijlen Sandai inklom
  als een eekhoorn omgekeerd hangend aan de takken, tweemaal omlaag,
  tweemaal omhoog; / Als de tapang-boom van Pengali Tanah, waar
  Tjugah zijn bezweringen begon, aanroepend duizend hantu's van
  stroomop, honderd van stroomaf;
  760 De jonge kerels zitten op het verhoog als de tapang-boom van Bara,
  waar de honigzamelaar een haarstreng vond, één in het nest van een
  kiekendief, één in het nest van een muskaatduif ; / Ze zitten op de
  balai als de tempurau-bijenboom, waar een hut bij stond, welks dakbedekking nooit verwaarloosd raakte; / Ze draaien zich heen en weer,
  trots als de bijenboom van Malik, die de vrouwen van Sungai Kumpang zien als zij gaan baden; / Als de reusachtige Mpit-bij,enboom
  met rondom de stam ingedreven pennen stijgend en dalend.
  Ik kap een tak van de djelundung-boom,
  765 Een Peru-boom waait heen en weer;
  
  gevonden zijn, één in het nest van een kiekendief en één in het nest van een
  muskaatduif. Zulk een vondst betekende uitzonderlijk geluk.
  761 tempuraru, een boomsoort waarin bijen nestelen. Deze lalaru of bijenboom droeg
  steeds nesten, zodat de hut bij de boom opgeslagen voor de honig-oogst steeds
  werd onderhouden en gebruikt.
   762 tapoog Malik, een zeer bekende bijenboom oorspronkelijk eigendom van Malik;
  deze boom staat nu nog bij kampong Kumpang Pateh aan de Marian, een zijriviertje van de Belitoog. Dit hele stuk is een toevoeging van jonge datum. Bijenbomen vormen een hogelijk gewaardeerd bezit en daarom kent men de geschiedenis
  van deze bomen en onthoudt men de eigendomsrechten, ook nadat men reeds
  verhuisd is ver: van de plaats. Wanneer zulk een boom kan geoogst worden, zullen
  de dichtbij wonenden eerst kennis geven ook aan meerdere dagreizen verwijderde
  familie van de oorspronkelijke eigenaar.
  763 topoog Mpit, nog een beroemde bijenboom in de bovenloop van de SadlUS bij
  kampong RlJlfUiaru. Deze is in 1951 omgevallen; toen schrijver in November 1951
  in genoemde kampong vertoefde mat de omgevallen stam, afgebroken een stuk
  boven de plankwortels, 120 vadem tot aan het begin der vertakkingen. Deze boom
  droeg wel vier tot vij fhonderd nesten. Overal langs de stam en de zware takken
  waren wiggen ingedreven voor de beklimming en de oogst duurde meerdere
  nachten. Zelfs Maleiers van Belitoog gingen naar deze boom, omdat zij familie
  waren van de oorspronkelijke eigenaar.
  85
  
  Udah rekungku bagurau ka sida' duduk babandung da atau
  Baru' gumuku njelatu Meningan Tuku.
  [mampanggung,
  Njau ngumbai bunsu penudi ada:
  "Ngumbai senua'ku, tampung njawa, adi' kepi' kepala.
  770 "Tambun badjudjut baP ka pansut, tai beruntai berang;
  "Selepa bakaki bai' ka kami, ninga di' Riak Mani', tai pandai
  [ngambi' api mangsang ke sapunggang;
  "Ngasuh di' ngandjung selepa bamata, ninga di' Pupu' Perua, tai
  [pandai ngalala mensia orang;
  "Njuruh di' ngandjung selepa tingkap, tai tau ngerajap ngelaus
  "Kelekati besi bai' ka kami pentjuri ati buah pinang."
  [lu bang ;
  775 Dadinga senua' njawa gelung beteli-teli;
  Dapending senua' iring njau bereti-reti.
   Teka munji tanda' sedua besaut singga' nganti' kena' timbal;
  Munji beli nganti' kena' djual;
  Munji tutuk nganti' kena' tingkal;
  780 Munji lumpung Ratu Riung aba' Meningan Agung nganti' kena' agal.
  "Ku lagi' malang nabu', mèh aka' ku, ngelanggu' buah mawang;
  "Lagi' malang ngani, mèh menjadi '-lakiku, bediri' lampung purang:
  "Lagi' malang njepak ngiring anak beringin lubang;
  "Lagi' malang ngebat ku, djaku' Ratu Lawat, mangku' tengga'
  [lantang;
  785 "Lagi' malang ngajam nengelam punggang djerenang."
  Bata'na' mampak diri' ka binjak Mani Riak datanak langkang;
  Njantan diri' ka kamunjan sengganan dagang;
  Mampau diri' ka takau limau lilang;
  Njugu diri' ka tanduk kerbau budjang;
  790 Padat lendat balai padang;
  Njugu buk galung Ratu Riung upa rendjung lepang tembawang;
  Njugu buk panjai Njai Sarung Urai tai upa rundai daun radjang;
  
  769 tamprmg njawa, lett. verbinding van levensgeest, aanduiding van broer of zuster
  evenals adi' kepi' kepala; kepi', dichtbij.
  771 selepa bakak;, een sirihstel op pootjes; daarom de speelse opmerking, dat het
  brandhout kan halen. Zo ook bij de volgende sirihstellen.
  86
  
  Mijn keel heeft gezongen van de mannen bijeenzittend op het
  [verhoog,
  Nu gaat mijn stem verhalen van M eningan Tuku.
  Deze roept zijn jongste zuster: / "Kom mijn jongste zus, mijn bloedeigen zuster.
  770 "Breng het gevlochten sirihstel naar buiten, dat met aan elkander verbonden armen; / "Luister gij Riak Mani, breng ons de sirihdoos met
  pootjes, die brandhout kan halen van het andere eind van het huis; /
  "Luister, gij Pupu' Perua, ik zeg je te brengen de potjes met ogen,
  die in staat zijn de mensen te kennen; / "Ik zeg je te brengen het
  sirihstel op wieletjes, dat bochten vormend gaten uit de weg kan
  gaan; / "Breng ons de ijzeren pinang-schaar, die het hart van de
  pinang-noot kan stelen".
   775 Zijn zusterlief hoort het zeer goed; / Zij hoort het en zij begrijpt het. /
  Als het rhythmisch hakken aan beide kanten der stam, zo klinkt het
  gesprek der twee in woord en wederwGord ; / Het klinkt als een
  koopgesprek bij accoord gesloten; / Het klinkt als het rijststampen
  juist in de maat;
  780 Als het inkappen van brandhout op gelijke stukken, zo klinkt het gesprek van Ratu Riung met Meningan Agung. / "Ik ben nog verhinderd, 0 gij mijn broeder, nog bezig met het opwinden van garen tot
  een kleine ambawang-vrucht; / "Ik ben nog verhinderd, mijn broeder,
  nog bezig met draad winden op de lichthouten pennen; / "Ik ben nog
  verhinderd, nog aan het vlechten van het waringin-motief; / "Ik ben
  nog verhinderd, zegt Ratu Lawat, nog aan het afbinden van draden
  met het bindraam op mij.n schoot;
  785 "Ik ben nog verhinderd, nog bezig met de rode stroken tussen de
  andere door te vlechten". / Maar in werkelijkheid is Mani Riak heur
  haar aan het olieën met ingekookte klapperolie; / Zij wrij ft heur haar
  in met kokosolie vermengd met reukwerk van de Maleise handelaren; /
  Zij wast haar hoofd met olie vermengd met de schil van lilangcitroen ; / Zij kamt zich met een kam van karbouw-hoorn;
  790 Zij kamt zich met een fijne kam schoon en glad als een ligplaats, als
  een vlak veld; / Zij kamt heur haar, Ratu Riang, gekruld aan de rand
  als de lepang groeiend op het verlaten erf; / Zij kamt heur haar, het
  
  774 kelokati besi, een ijzeren schaar om een stukje van de pinang-noot af te knijpen.
  Men zegt, dat deze scharen vroeger van Palembang kwamen, maar nu maken
  de Mualangers ze zelf.
  87
  
  Njugu buk segalingan upa terangajan nampun tapang.
   Peru begajak guju,
  795 Langkung ke nambing darung;
  Udah ngatju sugu,
  Baru' ia ngena' dudjung.
  Njau njaruk tanduk tekuluk upa sumbuk neradja njentang;
  Ngena' tanduk tuma' tai lima' baämang-amang;
  800 Senakul bunga sanggul tai upa djambul sengajan tandang;
  Ngatju tanduk kutu seribu pampang;
  Dudjung bangkit balitung dadendjang ka bunga lintang;
  Ngena' tanduk tuma' datumpa' ka bunga gujang.
  Njaruk kain kebat sekapat ulat Ratu tentu raja pamandai;
  805 Ngapit kain panggit baik sungkit ka ubang lawai;
  Ngatju kain ngkudu Ratu Maringgu tai pulah baru' tai muduh
  Sikap genap birang pangkira;
  [tjiru-tjiru nganarah tupai.
  Apis lengis tjukup semua.
  Teka ngumbai ulun tuai Djawai Sarung Urai panjilip lantai patah;
  810 Ngumbai ulun pun penginang taun, pengungkun unggun ubah;
  Ngumbai patjal panampun pagar, ngumbai ulun tua penjaga rantau
  Dadinga ulun tua njau beteli-teli;
  [uma luah.
  Dapending njau bereti-reti.
  NtP tengan njauk, ninga kumbai Lumpuk, balang merbuk ka
  [tampuk langgai tawang;
  815 NtP tengan umpan babi teka dadudi dalam dulang;
  NtP tengan njemboi padi dadudi da tengah ganggang ;
  Nti' tengan njumai dj ara , ulun tuai balang nanggar terenang.
  "Apa di' kumbai, di' uai Sarung Urai, djaku' ulun tuai, ke ku di'
  "Apa di' padah ke ku, di' Ratu-Ratu?"
  [gaju-gaju?
  820 Sigi' djaku S Ndu' Pupu' njau djampat njaut;
  Seleka djerita njau djampat njambut.
  805 sungkit, een soort borduren met tegelijk inweven, weven met suppletoire inslag.
  806 kam rng>kudu, weefsel gedompeld in een bad van gekookte wortels van ngkudu,
  welke geelachtig zijn, doch door vermenging met nog andere kleurstoffen is het
  eindproduct een bestorven rood; ngkudu, M ormrM bracteata Roxb.
  818 gaju-gaju, een aanspreking zowel voor vrouwen als mannen om een of andere
  
  88
  
  meIsJe Sarung Urai, als de afhangende bladeren van de radjang-epiphyt; / Zij kamt een haarstreng als een pinladder gedreven in de stam
  van een tapang-boom.
   Een peru-boom wooit heen en weer,
  795 Een langkung-boom staat tegen de bergflank "
  Zij heeft heur haar gekamd,
  Nu gaOJt zij haar sieraden oondoen.
   Zij steekt in het haar het gebogen kroontje als een opkomende regenboog; / Zij bevestigt het kroontje met vijf tanden naar elkaar gebogen;
  800 Zij steekt in heur haarwrong de gekleurde bloemen als de kuif van
  een boskip ; / Zij schikt de kutu-kam met duizend tanden; / Zij steekt
  in heur haar belitung-bloemen tezamen met rode hanekam; / Zij zet
  op het tuma'-kroontje met er boven bloemen op trillende steel. / Zij
  trekt aan haar ikat-rokje met rups-motief van de zeer vaardige Ratu;
  805 Zij doet aan haar panggit-rokje met fraaie inslag op donker garen; /
  Zij, Ratu Maringgu, doet aan het rode rokje pas gemaakt, helder rood
  als het bloed van een eekhoorn. / Zij is geheel gekleed met velerlei
  sieraden; / Helemaal klaar, van alles voldoende. / Dan roept Djawai
  Sarung Urai de oude slavin, die de vloer herstelt;
  810 Zij roept dan de erfelijke slavin, die het haardvuur verzorgt; / Zij
  roept de idiote slavin, die de omheining verbetert, de oude slavin, die
  het uitgestrekte rijstveld rondom bewaakt. / De oude slavin hoort haar
  duidelijk; / Zij hoort haar en begrijpt het. / Indien bezig met water
  halen, dan laat ze, horend de roep van Lumpuk, de klokkende kalebas
  achter bij het eind van het moeras;
  815 Indien bezig met varkens voeren, dan laat ze het voer achter in de
  voedertrog; / Indien bezig met rijst zonnen, dan laat ze die achter op
  het bordes; / Indien aan het koken, dan laat de oude slavin de pot op
  de kookstenen achter. / "Waarom roep je me, Sarung Urai", zegt de
  oude slavin, "gij allerbeste?" / "Waarom roep je me, gij edele vrouw?"
  820 Pupu' spreekt, haar snel antwoordend; / Een antwoord vlug gege-
  
  reden eerbiedwaardig.
   822 sengkibai ben tang rantai, een heupgordel van vele, dunne, zilveren kettinkjes,
  vanaf de heupen rond het lichaam gewikkeld tot onder de borst.
  djalai, een soort conjunctie met sterk wisselende betekenis: van een plaatsaanduidend relativum tot een causale en finale conjunctie.
  89
  
  "Ninga di-' uai ulun tuai, njuruh di' meda' sengkibai bentang rantai,
  [mali gelung besai djalai njiah;
  "Njuruh di' meda' kabit bentang ringgit mali gelung sikit djalai
  "Njuruh di' meda' sikap mali djat djalai medjah."
  [nambah;
  825 Olèh djaku' ulun tua: "Ninga di' Pupu' Perua, to' sadja kasuka
  [mata orang nganti-' meda' I
  "Kesanggu' djari orang laki nganti' badjua' I
  "Kelumpa' mulut orang nganti' nanja' I
  "Ta' sadja keniran geman gigi katawa' I
  "Luang betandang di' Dajang nisi' dapedjah;
  830 "Pindah baka di' Dara Pupu' Perua nadai bisi' dakilah."
  Teka njau njeringgang sebang Pupu' Mandang kaki pintu;
  Ngusai lalambai Pupu' Pandai sega' sekaju;
  Ngembing dinding kempas djuru;
  Ngemban menturan Pupu' Indjan balan temuku.
  835 Liuk numbuk Ratu Lumpuk ka rusuk muda' ;
  Indang djari panudi' Sandung Genali gelung belawa'-lawa';
  Tingkah kaki tumbas pemaraka' ;
  Lemah tangun batandjun djula'.
  Keba gelung djemut kadjemut Pupu' Beranjut upa mensulit laut tai
  [beranjut da papang batang rindang da gelumbang pusat ai' ;
  840 Gelung upa ruai belading Unging Pasir Tebing, tai pangembing
  [tinting kenambing ribang tekandjat da ringkap pulah kemari' ;
  Upa ruai bangkut Ratu Lulut tai panitir djulut bukuh upang
  [pengambi' igi' bukuh lusi' ;
  Upa mirah mata Dara Perua pengalala leka kubal arang belaja' ka
  [djeta' nganak muanji';
  Upa beluka' lela' belaja' ka djawa' sepaka batang bekelai ka
  [tangkai raba njeli';
  
  830 njeringgl1l/l.g, langzaam openmaken; een deur zeer langzaam en juist voldoende
  openmaken om er tussen door te kunnen, behoort tot de goede vormen.
   833 kempas djuru, een Koompassia spec. met grote plankwortels; brede planken gekapt
  uit deze wortellijsten werden vroeger wel gebruikt voor de wand.
  834 menturl1l/l., een opstaande richelbalk, welke de losliggende planken tegenhoudt;
  met een dissel kapte men er als versiering gleuven, ,temuku, in, zoals nu nog wel
  bij de deuren voor de afzonderlijke vertrekken.
  837 tumbas pemm-aka', met afgemeten pasjes. De Mualang-vrouwen hebben een eigen,
  zeer sierlijke gang.
  90
  
  ven. / "Luister gij, mijn oude slavin, ik vraag je om te kijken of mijn
  heupgordel misschien te wijd zit, maak ze dan korter; / "Ik vraag je
  te kijken of mijn gordel van geldstukken misschien te strak zit, maak
  ze dan wijder; / "Ik vraag je te kijken of er iets niet goed zit en zeg
  het dan".
  825 Dan antwoordt de oude slavin: "Luister gij, Pupu" Perua, wat zullen
  de ogen der mannen blij zijn je te zien! / "Wat zullen de handen der
  mannen gretig iets aannemen als je bij hen komt! / "Hoe graag zal de
  mond der mannen je iets willen vragen! / "Wat zullen ze van blijdschap lachend hun tanden tonen! / "Van uw hele verschijning, gij
  meisje, is niets af te keuren;
  830 "Uw gehele voorkomen, gij Jonkvrouw Pupu' Perua, is onovertroffen". / Dan opent Pupu$ Mandang heel langzaam de deur; I Pupu$
  Pandai trekt aan het deurtouw van rotan; I Zij loopt langs de wand
  van kempas-planken; / Pupu$ Indjan gaat langs de richelbalk golvend
  gekapt.
   835 Ratu Lumpuk loopt zacht wiegend in haar heupen; / Licht zwaaiend
  haar armen, de jongste zus van Sandung Gemali, afwisselend heen en
  weer; / Haar voeten gaan in gelijke pasjes; I Zacht rhythmisch in evenwichtige gang. I In alles sierlijk, zij Pup u ' Beranjut, als de oeverlopertjes afdrijvend op een boomstam, welke langzaam draait in een waterkolk;
  840 Unging Pasir Tebing gelijkt de argus fazant, lopend tegen de afschuivende heuvelheIIing en plots opschrikkend bij het zien van een strik
  daags te voren gezet; / Ratu Lulut gelijkt de bangkut-fazant, die omzichtig loopt langs de rand van de bosreserve om weg te halen de
  pitten van de artocarpus-vruchten; I Dara Perua is als de rood-ogige
  boskippen, die ziende de pitten der kubal-vruchten om striJd er heen
  trippelen om te eten de jonge pitten mals als bijenbroedsel ; / Riak
  
  838 lemah tarngrm etc., een bestudeerde, langzame, wiegende gang.
  840 Zoals een argusfazant plots schrikt op het zien van een strik, zo aarzelt het
  meisje ook heel even op het zien van de gasten.
  De "Homerische" vergelijkingen in deze passage tonen duidelijk een gevoelig
  oog voor natuurschoon. een gevoeligheid, welke men wel eens aan deze mensen
  heeft gemeend te moeten ontzeggen. De sierlijke rankheid van oeverlopertjes,
  pleviertjes en sterntjes - in bepaalde maanden een gewone verschijning in het
  Kapuas-gebied - treft hen en ons gelijkelijk en een beeld als van kleurige parkieten op een rode maiskolf in een zacht regenbuitje geeft blijk van een zuivere
  schoonheidsontroering.
  91
  
  Gelung upa kariri-' adji Riak Mani, tai penitir tali lanting dagang
  [de1apan ba-undan-undan sereta ngili' ;
  845 Upa bajang sekaban Pupu' Indjan, tai berudjan da tandan njeli'
  [djerenang, basantan ngau udjan sekali' neriti';
  Gelung upa temuku tai baru basugu de dan lintang, njugu bulu tai
  [baik gelung pe1i' kapeli '.
   Luang betandang Daj ang Pupu' Mandang nadai bisi' ngilah;
  Pindah baka Dara Perua nadai pedjah.
  Gelung bituh kabituh Ratu Djubuh upa buluh Lebai Saluk, lumpung
  [tudjuh tungkat rang, lumpung sepuluh tumbas tungkat rekung:
  850 Upa sentibab Sangga Santap penempap atap sida' Dje1emah Mawang
  [takang tunsang njerangkung ka bumbung;
  Upa ketjandi Petinggi Gansi tai databan lari ka Sungai Kumpang,
  [kenjalang udah dapulah tangkung;
  Upa sagu' Alang Panibu' sida' Liu' dalulu' lantang dinang
  [Larnambang Mulung;
  Upa betung tepajan Indjan sida' Selambai Unggam tai dapansa'
  [senganan pulai badagang medah tanah da djunggur tandjung.
  Luang betandang Dajang Pupu' Mandang nisi' djalai njema' ;
  855 Pindah baka Dara Perua nisi' djalai njemela'.
  Teka ngesung pindai pand j ai N j ai Pupu' Pandai lantai lintang;
  Ngusung mpanggung tingka' penegang.
  Teka kupi' riuh Ratu Djubuh ari' baruh ke bung ka kanan;
  
  844 kariri' adji, uit dé gegeven beschrijving twijfelde ik tussen een plevier of een
  sterntje.
  845 udjan sekali' neriti', een eventjes neervallend buitje.
  850 Djelema;h M(]fW(NI.g, vroeger een kampong in de Boven-Belitang, nu een verlaten
  erf, tembawcmg.
  851 Petinggi Gcmsi; de opschriftsteller van dit gezang is nog een afstammeling van
  deze Gansi in het zevende geslacht; Petinggi is een ook nu nog veel gebruikte
  titel. Deze GcmSÏJ woonde te Kedcmg Lelcmg aan de Menema', een zijrivier van
  de Midden-Belitang, beneden Balm Sepuak. Hij was op sneltocht geweest en had
  een kop buitgemaakt en was begonnen voorbereidselen te maken voor gawai
  kenjalang, het grote snellersfeest, waarbij een uit hout gesneden figuur, voorstellend een kop van een neushoornvogel, onder groot cflI"emonieel op een hoge,
  ijzerhouten paal wordt geplaatst.
   ketjmuN, een versiering behorend bij de kenjaloog-paal. Een ketjcmdi door schrijver gezien in kampong Swngai Biawak in de bovenloop van de S. Ajak, bestond
  uit een uitgesneden raamwerk van ongeveer 3 dm lengte en 2 dm hoog met twee
  uitstekende vogelkoppen.
   Terwijl Gansi deze ketjandi aan het maken was, begon, aldus het verhaal, de
  gesnelde kop boven de stookplaats te spreken als volgt:
  
  92
  
  Mani is als de sterntjes neerstrijkend acht op een rijtje op de rotantouwen van een afdrijvend vlot der handelaars;
  845 Als een vlucht parkieten is zij, Pupu' Indjan, zittend in de regen op
  de rode maiskolven, hun veren opmakend in een regenbuitje; / Juist
  als de vruchtduiven hun veren pikkend op een dwarstak, hun veren
  ordenend zeer schoon en glad. / De gehele verschijning van Dajang
  Pupu' is niet te overtreffen; / Het gehele uiterlijk van Dara Perua
  is feilloos. / Zeer mooi is de figuur van Ratu Djubuh, als de bamboepol van Lebei Seluk met zeven geledingen reikend tot de kaak, met
  tien geledingen reikend tot aan de keel;
  850 Als de suikerpalm van Sangga Satap met zijn bladeren bedekkend het
  huis van de mensen van Djelamah Mawang, met zijn overhangende
  takken de nok overhuivend; / Als de ketjandi van Petinggi Gansi,
  welke hij vluchtend meenam naar Sungai Kumpang, terwijl de roodsnavelige kop van de neushoornvogel reeds was gemaakt; / Alang
  Penibu' van Liu' is als de sago-palm omringd van jonge spruiten, de
  verblijfplaats van Lamambang Mulang; / Als de tepajan-bamboe is
  Indjan van Selambai Unggam, waar de Maleiers voorbij liepen terugkomend van handelsreis, welig groeiend op de punt van de landtong. /
  De gehele verschijning van Dajang Pupu' is zonder weerga;
  855 Het hele voorkomen van Dara Perua is onvergelijkelijk. / Njai Pupu'
  Pandai gaat nu naar de lange rustplaats met dwarsplanken ; / Zij gaat
  naar het verhoog van gevlochten rotan. / Daar beneden gaat Ratu
  
  Utcmg pagi kala' na,&ai daba/as, / Hoe zal de schuld straks niet worden betaald,
  UIwn pagi lamo' la>Un sigi' dapelepos; / Van de slaven straks telkens een
  [worden vrijgelaten;
  Takai pagi sig-i' tumas, / De maat straks (niet) met een volle maat (terug),
  Pasu pagi sigi' bela' pwas. / De schepel straks met een gelijke hoeveelheid
  [(terug).
   Wegens deze waarschuwende woorden sloeg Gansi op de vlucht met medeneming
  van de gesnelde kop en de ketjamdi, maar met achterlating van de roodsnavelige
  kenja/oog-kop. Hij vluchtte naar de monding van de M aII"Ïan en voer deze op tot
  de tegenwoordige kampong K umpang Patih.
  852 Alang Panibu', zuster van Panibu' n.m. Pupus.
  Liu s , titel voor Negeri Udjung.
  853 betoog tepajan, een zeer hoge bamboesoOll't door Pangiran Seman te Belitang
  geplant langs de hoofdweg van de plaats. Deze Pangiran Seman is dezelfde als
  Abang Loekis, Pangéran AU Osman Soema di Laga, tweede Apanagehouder van
  Belitang tot 1863. (vgl. Beknopte geslachtslijst der vorstenfamiliën van Sekadau
  en Belitang in J. ]. K. Enthoven l.c., teg. p. 686). Hier blijkt duidelijk de jonge
  datum van deze passage.
  93
  
  Kupi' katak gelung kemarimpan;
  860 KupP undjur penipan langan.
  Teka njau djarita seleka Dara Perua Gelung retjai karetjai;
  SigP djaku' Nu' Pupu' gelung rengai karengai;
  Dudu pantun gelung munji punai;
  Ketawa' njula' Ratu Ngaja' dalumba' kentai;
  865 Djerita seleka Dara Perua njau tarumba' rumbai;
  SigP djaku' Nu' Pupu' njau pandjang andjai.
   "Sangka' ku Djala Rantai, mèh uai, da Laut Amau njangkau
  [pulau dua belumba' ;
  "Sangka' ku Tjung Njabung barikau-rikau dapuput ribut ka
  [piandau badura' ;
  "Sangka' ku Bedil Besai da tanah Meliau djama dasulap Penembah
  [ngau ngerah sarah pupu pinta' ;
  870 "Sangka' ku Budjang Penambang tukang senapang da Lajang
  [Tindjau bisa' basalin pandai batempa' ;
  "Sangka' ku Basin Radja Sanggau djama djalai ulun napun
  [belabuh nanja' ;
  "Sangka' ku Usin tai dapimpin Sengalang Papau, laman da-unan
  [Sengalang Gagura';
  "Sangka' ku Njaluk tai nampuk da pundjung Kudjau berani ati
  [ngenang bini mati manta' ;
  "Sangka' ku Keling Nading Tua' Najau dua nama Tua' Njala?
  875 "Ai rambai pelai, tandan gemili ' ;
  "Ai pipihku nuna' pisang pali' ;
  "Ai riranku tandan tem uni ' ;
  "Ai sepupuku gelung geli' geli';
  "Mandalku angku' menjadi'.
  867 Djala Rantai, lett. werpnet met ketting; deze en de volgende benamingen zijn alle
  titels voor Kering, de grootste held onder de Buah Karna en tevens toespelingen op
  zijn heldendaden en zijn macht.
  868 Tjung Njabung, een Hoya spec., waarvan de langgepluimde, zeer lichte zaden
  hoog door de wind worden meegevoerd: een toespeling op Keling's reizen naar
  de hemelregionen.
  869 sarah of serail, schatplichtig; aan de vorst schatplichtige stammen.
  pupu pinta' ,lett. aalmoezen vragen, hier een parallelisme voor serah.
  870 Budjang Penamb<mg, titel voor Keling; naam van een vroeger levende, zeer
  bedreven smid onder de Mualangers; hij was tua', d.i. door verbinding met hogere
  wezens met bovennatuurlijke kracht begiftigd en daarom ook een leider bij sneltochten.
  Lajang Tindjoo, een bocht in de Kapuas tegenover Sepauk.
   871 Basin, titel voor Keling, naam van de eerste radja van Sanggau. Enthoven (l.c.)
  
  94
  
  Djubuh zitten met beide benen naar rechts gevouwen; / Zij gaat zitten
  de benen links en rechts kikvorsgewijs onder zich, zeer netjes;
  860 Zij zit met één been gevouwen, het ander gestrekt als een zitplaats in
  het bos. / Dan begint Dara Perua te spreken met zachte stem; / Een
  woord van Pupu S zeer welluidend; / Zacht klinkt haar spreken als
  een koerende duif. / Zij lacht hartelijk, Ratu Naja S , met een helder
  klinkende lach;
  865 Zij spreekt, Dara Perua, langdurig; / Een gesprek van Pupu Smet
  veel woorden. / "Ik dacht, dat gij Djala Rantai waart, die twee eilanden van de Amau-zee met zijn arm kan omvademen; / "Ik dacht, dat
  gij, Tjung Nabung waart, die door de storm gedreven kleurig rondzweeft tot aan de flonkerende sterren; / "Ik dacht, dat gij Bedil Besai
  (Groot Kanon) waart, dat de vorst van Meliau pleegt aan te steken
  om ter vergadering op te roepen voor de schatplichtigen;
  870 "Ik dacht, dat gij Budjang Penambang waart, de geweermaker van
  Lajang Tindjau, die kan samensmelten en aanéén~meden; / "Ik dacht,
  dat gij Basin waart, Radja van Sanggau, bij wie de slaven plegen te
  komen om naar hun dagtaak te vragen; / "Ik dacht, dat gij Usin
  waart, die geleid wordt door de omen-vogel Papau en wiens erf bewaakt wordt door de omen-vogel Gagura S ; / "Ik dacht, dat gij Njaluk
  waart, die de Kudjau beklom tot aan zijn hoogste top, dapper door
  de gedachte aan zijn plots gestorven vrouw; / "Ik dacht, dat gij Keling
  Nading waart, de held Najau, met een tweede naam de held Njala S ;
  875 "Maar daar zijt ge zo waar één familie-tros; / "Maar daar zijt ge
  pisangs van éénzelfde kam; / "Maar daar zijt ge mijn familie uit één
  moederschoot; / "Maar daar zijt ge mijn neven, echt en vol; / "Mijn
  bloedverwanten, mijn aangenomen broers.
   geeft in zijn geslachtslijst der vorstenfamiliën van het landschap Sanggau als
  stichter op een zekere BabOii Tjinga, hoofd van een Dajakse stam aan de Sekajam,
  die huwde met een kleindochter van een prins van Madjapahit, die zich had gevestigd te Sukadana. (vgl. ook Veth l.c. Deel I, p. 188).
  napwn, vragen; opgegeven als zeer oude taal.
  872 Usin, titel voor Keling; naam van een vroeger in de boven-Belitang wonende
  Mualang-Dajak, die tua S was en door zijn betrekkingen tot de omen-vogels
  steeds wist, vanwaar de vijand zou komen.
  873 Njaluk, titel voor Keling,' naam van een vroegere krijgsheld. Toen deze Njaluk
  eens op snel tocht was, stierf plotseling zijn vrouw; haar zoekend vond hij haar
  in een grot op de Kudjau-berg, gelegen tussen de Sepauk- en Tempunak-rivier,
  waar de schinunen der afgestorvenen verblijven.
  Pupus meent, dat haar gast Kelmg zelf is, omdat deze een van de zeer weinigen
  is, die Negeri Udjung kunnen bezoeken. Er wordt nu eens in het enkelvoud, dan
  weer in het meervoud over deze mannen gesproken.
  95
  
  880 "To' baku$ku, mèh Djenti Timbu.t, tipa' paminang;
  "To$ selepa bakaki ntung kami, djaku$ Rangi sida' AP Babuli,
  [tai pandai ngambi $ api masang ka sepunggang;
  "To' selepa tingkap tai tau$ ngerajap ngelaus lubang;
  "To' kelakati besi ntung kami tai tau$ mentjuri ati buah pinang;
  "To$ selepa-bemataku, djaku$ Dara Perua, tai tau$ ngelala mensia
  [orang;
  885 "To$ tambin badjudjut, djaku$ Pupu$ Beranjut, tai beruntai berang."
  Teka betjarik tjedik sida$ sirih nakang;
  Babubuh bunjuh sabu kerang;
  Teka njau bapatah getah sida$ gambir dagang;
  Begindi$ sugP tembakau kerandjang;
  890 Betunggun pantung sida $ rebung da batang;
  Bepakai uai tandan pinang.
  Sirih sedampang sekalP nginjah;
  Gambir sekeping sekali $ matah;
  Sugi $ segeding sekali $ ngansah.
   895 Kumpang gelang da batang,
  Legai dua berimbai;
  Udah rangku njempang ka sida$ udah makai pinang,
  Baru$ djengaiku nganai ka Njai Pupu$ Pandai tama' njumai.
  Teka njau pulai ka sandik bilik lawang;
  900 Ngebu pintu sangkup sebang;
  Ngusai lalambai ui sega' seluang;
  Teka ngarau njauk Ratu Lumpuk merbuk ka tampuk langgai tawang.
  Ngidup api Pupu$ Rangi derai mengerang.
  Djampat ka kiba' Ratu Ngaja$ djampat ka kanan;
  905 Djampat ka pelabuh Ratu Djubuh djampat ka luan;
  Perapi djadi nuna? suman Senganan;
  Mansak petanak rebung dagangan;
  Belajur djengkung paku$ ikan.
  Perapi djadi Pupu' Rangi bi rang mat jam ;
  910 Mansak petanak majuh leman;
  Perapi djadi birang bansa;
  Mansak petanak majuh rena.
  Par njau daidar Ratu Riah paba' talam;
  
  892 sirih sedampoog, een pakje van 100 sirih-bladeren.
   96
  
  880 "Hier is mijn pinang-schaal, gij Djenti Timbu', de bak voor de betelpruim ; I "Hier is ons sirih-stel op pootjes, zegt Rangi van Ai S Babuli,
  dat brandhout kan halen van het andere eind van het huis; / "Hier is
  het sirih-stel op wieletjes, dat bochten vormend gaten uit de weg kan
  gaan; / "Hier is onze pinang-schaar, die kan stelen het hart van de
  pinang-noot; I "Hier zijn mijn potjes met ogen, zegt Dara Perua,
  welke mensen kunnen kennen;
  885 "Hier is het gevlochten sirih-stel, zegt Pupu' Beranjut, met aan elkaar
  verbonden armen". / Dan scheuren ze een stuk af van het sirih-blad; I
  En strooien er kalkpoeder op van gebrande schelpen; / Men breekt
  een stuk af van de gambir bij de handelaren gekocht; / En rolt een
  pruim tussen de vingers van de tabak uit de mandjes;
  890 Men steekt aan het gerolde strootje dik als een boomstam; I Men eet
  de pinang van de pinang-steel. I Een pakje sirih-bladeren wordt in
  één keer opgemaakt; I Een stukje gambir wordt in één keer ópgebroken; / Een plak tabak wordt in eens ópgewreven tussen de tanden.
  895 Een kumpang-boom met fors ontwikkelde stam,
  Twee legai-bomen bij elkaar;
  Mijn mond heeft verteld van de mensen, die pinang aten,
  Nu gaat mijn keel zingen van Jonkvrouw Pupu' Pandai, die naar
  l binnen gaat om te koken.
   Zij gaat terug in het woonvertrek;
  900 Zij opent de deur met panelen; / Zij trekt aan het deurtouw van
  rotan-sega' ; I Dan gaat Jonkvrouw Lumpuk vlug het klokkende water
  halen bovenstrooms aan het moeras; / Pupu' Rangi maakt het vuur
  aan, dat helder opvlamt. / Vlug wendt Ratu Ngaja' zich naar links,
  vlug naar rechts;
  905 Vlug even naar het achtervertrek, zij Ratu Djubuh, en vlug weer
  naar het midden van het woonvertrek; / Zij kookt zoals de Maleiers
  koken; / Zij kookt rij st en braadt bamboe-spruiten in olie; / Zij kookt
  gebogen varentoppen ; / Pupu' Rangi kookt velerlei;
  910 Zij bereidt vele spijzen; I Allerlei dingen maakt zij klaar; / Zij kookt
  en bereidt van alles wat. I De koperen serveerschaal wordt klaar gezet
  door Ratu Riah met het koperen blad; / Het koperen bekken wordt
  
  893 gambir sekeping, een stukje gambir van vier vingers lang en twee breed.
  894 ng{1l)l.Sah, een pruim langs de tanden wrijven.
  97
  
  7
  
  Bukur daduh paba' mensangan;
  915 11angkuk dabasuk paba' pinggan.
  Umpan ngumban ngemurit ulat;
  Rempah murah nadai talah tiap;
  Umpan ngumban nadai alah redjuk berakatak;
  Rempah murah nadai talah bilang nemiak.
  920 Aduh inguh Ratu Djubuh tjukup leman;
  Lat ja Dara Perua birang mat jam.
  Uruh dua bekambuh,
  Legai da langgai sungai;
  U dah ia ngaduh,
  925 Baru' ia ngumbai temuai tama' makai.
  N j eringgang ~e bang kaki pintu;
  N ganit kulit sebangkui garu;
  Ngusai lelambai ui sega' sekaju.
  "Tama' makai mèh temuai, ninga mèh rambaiku tandan gemilP ;
  930 "Tama' mèh pipihku pisang pali' ;
  ,,11akan mèh riranku tandan tem uni ' ;
  "Tama' mèh mandalku angku' menjadP.
  Legai pedalai undai,
  Maba' kupantap tama';
  935 Udah djengaiku nelesai ka Njai Pupu s Pandai ngumbai temuai makai
  Baru'mah sida' njau mah tamas.
   N jau ngebu pintu tangkup sebang;
  Ngusai lalambai sega' se1uang;
  Nganit kulit sebangkui lembang.
  940 "Duduk ari atau, mèh Djenti Njamau, ari kelikau gung selang;
  "Duduk ari mas meragau tai mesa' anak biawak ben tang ;
  "Duduk ari intan setuku' tai mesai langgu S mentimun batang;
  "Duduk ari permadani tai ngemulu ati remaung dandjang.
  ,,11akan mah, mèh pipih ngalan, anti' mis umpan nang malu
  [ngerampit ;
  945 "Anti' kulit liat nang malu ngigit;
  "Anti' tulang, mèh Djenti Budjang, nang malu ngelesit."
  Teka munji beli Timbu' Djenti aba' Pupu' Rangi kena djual;
  
  916 rngemurit, van burit, achterlijf; pars pro toto ter wille van euphonie.
  98
  
  klaar gezet met de kom voor het vingerwater ;
  915 Kommen worden gewassen en borden. / Een berg rijst als een hoop
  kleine rupsen; / Overvloedige toespijs niet te tellen; / Een berg rijst,
  waar een kikvors niet over kan springen; / Overvloedige toespijs door
  een kind niet te tellen.
  920 Ratu Djubuh zet van alles voldoende klaar; / Dara Perua dient velerlei soort op.
  Twee uruh-bomen bij elkoor,
  Een legai-boom oon de bovenstroom van de rivier;
  Zij heeft alles opgediend,
  925 Nu roept zij de gasten om te eten noor binnen.
  Zij doet de deur een klein stukje open; / Zij opent even de deur van
  boomschors, van geurig sebangkui-hout; / Zij trekt aan het deurtouw
  van rotan-sega'. / "Komt binnen om te eten, gij gasten, luistert gij
  mijn familie van éénzelfde tros;
  930 "Komt binnen, gij mijn broeders, kam van één pisang; / "Komt eten
  mijn bloedeigen verwanten van één moederschoot; / "Komt binnen,
  gij mijn neven, mijn aangenomen broeders".
  Een legai-boom en een pedalai-boom,
  Ik kap diep in een maba'-boom;
  935 Mijn keel heeft verhaald, hoe Pupu' Pandai de gasten roept om
  En nu goon zij noor binnen.
   [te eten,
  Zij openen de deur met panelen; / Zij trekken aan het deurtouw van
  rotan-sega'; / Zij doen open de deur van boomschors, van geurig
  sebangkui-hout.
  940 "Ga hier zitten, gij Djenti Njamau, op deze grote kelikau-gong; /
  "Ga zitten op dit kanon zo groot als een witgestreept leguaan-jong; /
  "Ga zitten op dit koperen geweer, zo groot als een jonge komkommervrucht; / "Ga zitten op dit tapijt, gestreept als de huid van een boomtijger. / "Eet maar, gij mijn broeders, en als de rijst op is, weest dan
  niet verlegen zelf bij te nemen;
  945 "Als het zwoerd taai is, weest dan niet verlegen er in te bijten; / "Kom
  jullie een beentje tegen, gij Djenti Budjang, weest dan niet verlegen
  het weg te gooien". / Het gesprek van Timbu' Djenti met Pupu'
  Rangi klinkt als een koop bij accoord gesloten; / Als het kappen juist
  
  940 kelikau, grotere gongs met een omtrek van 7-10 span worden kelikau genoemd.
  99
  
  Munji tanda" sida" mpat lima' aba' Ratu Ngaja' kena' timbal;
  Munji dagang Djenti Budjang aba' Dajan Pupu' Mandang ngantP
  950 Munji tutuk Djenti Laduk nganti' kena' tingkal.
  [pulang mudal;
  "AntP ku malu niki', di' mandal menjadi" ku tebarusut;
  "Anti' ku malu bekajuh, di S Ratuh Djubuh, ku bedabut anjut;
  "Anti S ku malu makai, di' uai pipih rambai, ku lapar da perut.
  "Olèh kenjang mah ku, di' dajang, njau berasa ngelembung;
  955 "Olèh tunP ku njau bisi', di' manal menjadi', ari se1ipi s dagantung;
  "N j au ken j al gemintal ku, di' sepupu manal, upa buntal dasemung;
  "Penuh daluhku da lubuk Bintung.
   "Olèh udah ku djalai bajah;
  "Badu' ku djalai temu' ;
  960 "Nanggal ku djalai sual."
  Olèh teka djerita njau tunggal igi' ;
  Andai Njai Sarung Urai njau tunggal kali' :
  "Anti' udah makai tanang tamuai, djaku' Djawai Sarung Urai,
  [nang selagat pansut ka ruai;
  "N ganti' ku udah ngerupai ka salai tai rangkai dapanggang;
  965 "Nganti' ku udah mantjing ka pating kuni nanang;
  "Ninga' mèh Djenti Timbu', ila' ku mambus te1u s manuk kepajang;
  "Ninga' mèh Djenti Tudan, nganti' ku udah nerungam mèh ka
  [beram peragi dajang."
  Ratu Lumpuk njau masuk mangkuk paba' pinggan;
  Ngatur bukur paba s mansanggan.
  970 Teka nunga' mangkuk mentaja S dua puluh lima' bansa, uga'
  [serenga S da mua;
  Teka nipan mangkuk tuman Pupu' Indjan dua puluh lapan,
  [da-undan mangkuk telu' buaja;
  Mangkuk sampang da-undan ka mangkuk radja beta.
  Njau da-ami' sida' sigi' nundjan kadua;
  Daketjap sida' mpat njau nundjan kalima.
  975 Teka njau munji Belitang go' gajung lumpang nama' rang, tai
  [njegang ka tawang Tinjan tengan detan batu Keli;
  ------------- - - -
  
  963 t<JJnOOg of tandarng temruai, gasten.
  965 pating, tuit.
  kuni of ktmdi, een aarden kruik; nanoog, betekenis onbekend.
  967 nerungiMn, gulzig eten of drinken; hier: te drinken geven.
  969 bUikur, koperen bak voor het wassen der vingers.
   100
  
  in de maat, zo klinkt het gesprek van de vier, vijf mannen met Ratu
  Ngaja S ; / Als een koop afgesloten tegen kostprijs, zo klinkt het tussen
  Djenti Budjang en Dajang Pupu' Mandang;
  950 Als het rhythmisch rijststampen klinkt (het antwoord) van Djenti
  Laduk. / "Als ik bang was in een boom te klimmen, gij mijn nicht, ik
  zou er met takkengeruis uitvallen; / "Als ik verlegen was te roeien,
  gij Ratu Djubuh, dan zou ik hulpeloos afdrijven; / "Als ik verlegen
  was te eten, 0 gij mijn zuster, ik zou honger lijden. / "Maar ik ben
  voldaan, gij meisje, ik voel me dik;
  955 "Mijn buik is vol, gij mijn nichtje, als een opgehangen zak; / "Ik ben
  opgevuld, gij mijn nichtje, als een opgeblazen kogelvis; / "Mijn buik
  is vol als de (visrijke) Bintung-diepte. / "Ik ben klaar en houd op; /
  "Ik houd op, ik heb genoeg;
  960 "Ik stop, het is afgelopen". / Dan begint Dara Perua te spreken; /
  Njai Sarung Urai neemt het woord. / "Als jullie gegeten hebt, gasten,
  zegt Djawai Sarung Urai, gaat dan niet dadelijk naar buiten, naar
  de voorgalerei ; / "Wacht tot ik een stukje heb afgebroken van de
  gerookte vis, droog geroost;
  965 "Wacht tot ik heb geschonken uit de aarden kruik met tuit; / "Luister
  gij Djenti Timbu s , ik zal een ei pellen van mijn kepajang-kip; /
  "Luister gij Djenti Tudan, wacht tot ik je heb laten drinken van de
  gegiste rijstwijn". / Dajang Ratu Lumpuk wast de kommen en schotels; / Zij zet de koperen schotels klaar;
  970 Zij, schuift de wijde kommen toe, vijf en twintig, alle met ver uitstaande rand; / Zij ordent de blauw-porceleinen kommen, zij Pupu S
  Indjan, acht en twintig, tezamen met de kommen wit als krokodilleneieren; / Zij zet de geëmailleerde kommen klaar met de radja-betakommen. / Zij hebben reeds één kom geledigd en reiken naar een
  tweede; / Zij hebben er reeds vier geproefd en reiken naar de vij fde.
   975 De rijstwijn, die door het keelgat naar binnen gaat, klinkt als het geluid van de Belitang-rivier, welke ontspringt in het Tinjan-moeras,
  als deze wordt tegengehouden door de Keli-steen; / De rijstwijn, die
  
  970 maxngkuk men tajo , , kommen met wijde mond, als een mentaja S of fuiksoort.
  serengaS, wijd uitstaan.
  972 mangkuk radja beta, kommen met een mensenfiguur erop; radja be/a of radja
  buta, een soort geest of spook.
  975 batu KeU, een grote steen in de middenloop van de Belitang, bij opkomend sterk
  water een gevaarlijke plaats voor prauwen.
  101
  
  Munji Ngaring gajung kiping nama' renging Djenti Nading, tai
  [mantjing ka langgai Lalung tengan lagi.$ detan batu Babi;
  Go' gajung lumpang nama.$ rang Djenti Budjang teka munji
  [Sintang tai njangang ka gudang garamdjalai Penembah
  [ka.$ ngetan tanah olèh alah olèh Tuan Sebar tumbas
  [sepelantar akar perenggi;
  Go' gajung linak teka munji Mpunak tai njangak ka bukit Saran
  [tjanggai dapakai Temanggung Runti;
  Gajung seteguk nama.$ renguk teka munji Sepauk teka tai njuruh
  [ka adau garam djali sida' lima' belumba.$-lumba'
  [ngila .$ liga.$ garam n j adi ;
  980 Teka munji Sengaja.$ go.$ gajung tjuka', tai lela' ka matahari
  [padam ulu pengasu Meradja Gansi.
  Teka munji Menjumbung ragi gajung nama.$ rekung Djenti Madjung
  [djalai ia nerunsung mangkuk djalung, tai mantjung
  [ka gurung Gan, djalai Pengiran Senarung aba.$ Radin
  [Ingkung ngatung tambung djalawat serenti;
  Teka munji Sekadau tuak-nau Pupu.$ Mpinau nama.$ renau Djenti
  [Njamau, tai lenjau ka Nanga Dakan ili' danti.$ Dawang Kuari;
  Teka munji Kapuas tai mulas ka ulak Limas iIi' danti' ka Djawa djadi.
  Teka njau neliIi-liIi mah Timbu' Djenti njau upa padi da tisi uma;
  985 Teka njau badangan-dangan Djenti Tudan upa melandjan sedan
  Teka mansau derandjau upa sibau muduh seleka.
   [muduh djera;
  976 batu Babi, een bekende steen in de bovenloop van de Ngaring, een belangrijke
  rechter affluent van de Belitang. Volgens een verhaal zou de steen zijn ontstaan
  uit een varken, dat achtervolgd door honden, aldaar de rivier wilde overzwemmen.
  977 Sebar, verbastering van Gezaghebber. Deze uitwijding gaat over het begin van
  de vestiging van het Nederlands gezag te Sintang. Onze eerste aanraking met
  Sintang had plaats in 1822. (zie E. B. Kielstra, Bijdragen tot de geschiedenis van
  Borneo's Westerafdeeling, 1889, Tweede gedeelte, p. 118).
  978 Te_ggung Rwnti, een hoofd van de Desa-Dajaks, nog niet zolang geleden gestorven, die woonde bij de berg SMan, waar de Tempunak ontspringt.
  979 njuruh, omlaagkomen, ontspringen. De werkelijke bronnen van de Sepauk liggen
  merkelijk hoger, maar, zo merkte mijn zegsman zelf op, "njuruh klinkt goed in
  de oren".
  adau garam, zoutbronnen. Zie over deze bronnen meer uitgebreid: Enthoven l.c.
  p. 521-523. Tijdens de Japanse bezetting ging men ook vanuit het Mualanggebied aldaar zout halen. Het is uiteraard een plaats omweven van mythen.
  980 Meradja Gansi, dezelfde als Petinggi Gansi, vers 851. Eerst voerde Gcmsi de lagere
  titel van Meradja, welke later werd verhoogd tot Petitnggi. Tot op den dag van
  heden worden titels nog druk uitgedeeld en verhoogd in het Mualang-gebied.
  In de tijd van Gi1InSi was het stroomgebied van S. Ajak nog niet bewoond door
  de Mualang-Dajaks, doch de zeer moedige Gansi strekte zijn jachttochten reeds
  uit tot de bovenloop van genoemde rivier.
  