text: Emmy lacobr-Arts Schepper naast God
  
  Stirhting voor foegejx~ptpkunsten
  
  s baeht Limhthrg
  -
  
  L ' , ! ' L ~ I R : < : I ~ T ? ! . ~ . tt . r , &
  
  Contrib~itieknurtSAL m e t het logo van Scheppend Ambacht Nederland
  
  1 5 :.
  i
  
  Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  Emmy Jacobs-Arts m.m.v. Jac van den Boogard
  Schepper naast God: Scheppend Ambacht Limburg, 1949-19781
  
  Vlak na de Tweede Wereldoorlog was de positie van kunstambachten als glazeniers, edelsmeden, weefsters en boekbinders zorgelijk. Oprukkende massaproductie dreigde deze scheppende ambachten te verdrukken.2 Velen verlieten hun
  beroep, terwijl er onder jongeren weinig animo bestond voor een ambachtelijke
  beroepskeuze.3 Het nationale Centraal Orgaan van het Scheppend Ambacht
  (COSA, opgericht in 1948) probeerde die ontwikkeling te keren. Het programma
  van het COSA was gericht op versterking van de economische positie en de
  mogelijkheden voor de ambachtsman door de verstrekking van overheidsgelden aan regionale ambachtsverenigingen.4 De benodigde middelen werden verstrekt door de Hoofdgroep Ambacht van het Ministerie van Economische Zaken.
   Daarnaast bevorderde het COSA de export van Nederlandse ambachtsproducten, onderhield het een permanente tentoonstelling te Delft en gaf het een tijdschrift uit onder de naam Scheppend Ambacht. Zes regionale organisaties sloten
  zich bij het COSA aan, namelijk die in Noord-Brabant, Gelderland, het Gooi,
  Overijssel, Friesland en Limburg.5 Het COSA bestreek daarmee tachtig procent
  van het totale georganiseerde kunstambacht.6
  In 1948 hield het Economisch Technologisch Instituut Limburg (ETIL) een
  enquête onder Limburgse ambachtslieden. Hun aantal bleek aanzienlijk te zijn
  afgenomen. Het kunstambacht had dringend steun en voorlichting nodig. Mede
  als reactie op deze enquête werd op 7 september 1949 in het gouvernement te
  Maastricht de vereniging Limburgs Scheppend Ambacht (LSA) opgericht. Al
  voor de oprichting van LSA hadden Limburgse ambachtslieden op initiatief van
  de directeur van de kleiwarenfabriek Russel-Tiglia,George Goossens, gezamenlijk ingeschreven op tentoonstellingen. In 1949 begon LSA met de werving van
  actieve leden en reeds een jaar later organiseerde het een regionale tentoonstelling. De benodigde financiële middelen verkreeg LSA via subsidies. LSA had
  
  2
  
  Bewerking van de doctoraalscriptie van de auteur (Open Universiteit. Faculteit Cultuurwetenschappen,
  zooi). De scriptie is te raadplegen op het SHCL. Wij danken Chris Wienk (secretariaat SHCL)voor haar bijdrage aan de tekstverwerking. Voor dit onderzoek werd gebruik gemaakt van het archief van de Stichting
  Scheppend Ambacht Limburg, voorheen vereniging Scheppend Ambacht Limburg en Limburgs
  Scheppend Ambacht. Het archief is gedeponeerd bij het Sociaal Historisch Centmm voor Limburg te
  Maastricht (EAN 628) en bestrijkt de periode 1949-1978.Het is niet geïnventariseerd. In dit artikel wordt
  daarom steeds verwezen naar de stukken zelf zonder inventarisnummer.
  COSA, Sociaal-economische situatie van de creatieve ambachten en toegepaste kunst in Nederland (Delfî
  
  1973)3.
  Brief van ETIL (Economisch Technologisch Instituut Limburg) aan de burgemeesters in de provincie
  Limburg, Maastricht 16 juni 1947.
  4 COSA,Sociaal-economische situatie. 3.
   5 De afdelingen Noord-Brabant en Friesland bestonden al voor de oprichting van de overkoepelende organisatie COSA.
  W.I. den Hertog, Economie van het scheppend ambacht (Amsterdam 1976) 26.
  3
  
  Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  duidelijke opvattingen over toegepaste kunst en zijn plaats in de samenleving.
  De vereniging zag voor zichzelf een esthetisch opvoedende rol weggelegd voor
  het grote publiek en voor de ambachtslieden zelf. Volgens de statuten was het
  doel van de vereniging: het bevorderen van de beoefening van het scheppend
  ambacht en van de ambachtscultuur in Limburg door samenwerking met andere lichamen of instellingen in Limburg of elders die een soortgelijk doel beogen;
  door het organiseren van cursussen op het gebied van vaktechnisch vormgevend en algemeen vormend onderwijs; door het bevorderen van een goede vakopleiding, het opbouwen van een doelmatige afzetorganisatie in binnen- en
  buitenland en het geven van voorlichting.
   In 1955 veranderde de vereniging haar naam in Scheppend Ambacht
  Limburg. In 1961 volgde een reorganisatie, opheffing van de vereniging en
  oprichting van de stichting Scheppend Ambacht Limburg - Stichting voor toegepaste kunsten. Het werkterrein van de stichting verplaatste zich naar de
  monumentale kunst en de industriële vormgeving. Het ideaal van een esthetische opvoeding werd losgelaten. Sinds het einde van de jaren zestig werd duidelijk dat zowel de stichting CAL als het Limburgse scheppend ambacht op
  sterven na dood waren. Vanaf 1972 was er een voortdurende discussie of het
  werkterrein van de stichting uitgebreid moest worden tot alle beoefenaars van
  de toegepaste en vrije kunsten in Limburg. Gedurende het bestaan van LSAISAL
  was er een accentverschuiving opgetreden van gebruiksvoorwerp naar monumentale kunst (beelden, gebrandschilderde ramen, wandschilderingen). De
  situatie was in Limburg zelfs zodanig dat van een levend kunstambacht nauwelijks meer gesproken kon worden. De stichting was zich echter blijven bewegen
  op het terrein van de toegepaste kunsten.7 Omdat door acceptatie van de vrije
  kunsten de doelstelling van de stichting zou verwateren,s werd in 1973 besloten
  als organisatie voor de 'toegepaste'kunsten door te gaan. Wel zouden in de praktijk de grenzen ruimer worden getrokken9
  Hoewel de stichting nog diverse activiteiten ontplooide en ook nog opvallende resultaten behaalde op diverse tentoonstellingen, sliep zij langzaam in.
  Met het uitschrijven uit de Kamer van Koophandel in januari 1978 kwam er een
  einde aan haar bestaan. Gedurende bijna dertig jaar had Scheppend Ambacht
  Limburg de meeste vooraanstaande Limburgse kunstambachtslieden verenigd.
  Zij was de belangrijkste organisatie op het gebied van de ambachtskunst in de
  twintigste eeuw, niet alleen in Limburg, maar ook in Nederland.
   Scheppend Ambacht van vereniging naar stichting
  
  De bestuurlijke organisatie
  
  De eerste ledenvergadering van Scheppend Ambacht, gehouden op 29 maart
  1950 te Roermond, koos een Algemeen Bestuur onder voorzitterschap van de
  7 AB, Maastricht 13 december 1971.
  8 AB, Maastricht 22 december 1972.
  9 DB, Maastricht i mei 1973.
  Emmy lacobr-Arts Schepper naast God
  
  Gouverneur Houben (rechts) wordt rondgeleid tijdens een tentoonstelling var1 SAL door voorzitter (links)
  A.KH. George Goossens (1899-197).
  Gazet van Limburg, maandag z1 juli 1952.
  Archief SALILSA, SHCL EAN 628.
  hiervoor genoemde A.V.H.G.
  Goossens.lo Hij vertegenwoordigde de samenwerkende Kamers van Koophandel in Limburg en vervulde tevens bestuursfuncties
  bij het COSA, het Instituut voor Industriële Vormgeving, de Culturele Raad
  Limburg, het Comité van Aanbeveling voor het Limburgs Woordenboek en de
  stichting Kunst en Bedrijf. Twintig jaar lang was hij de leider van het georganiseerde ambacht in Limburg. Hij stierf in 1977 op 78-jarige leeftijd. De secretaris,
  tevens penningmeester, drs E.M. Lejeune, was als enige bezoldigde medewerker
  geen lid van de vereniging.]]Het secretariaat was na september 1949 gevestigd
  in het gebouw van de Kamer van Koophandel te Maastricht en werd beschouwd
  als onderdeel van Lejeunes werk als secretaris van de Kamer. Zijn arbeidsuren
  voor de vereniging werden aan de Kamer vergoed. Per I mei 1959 werd het secretariaat verplaatst naar Bredestraat 12 en werd een secretaresse aangenomen die
  de werkzaamheden van de secretaris goeddeels overnam.12 In verband met de
  slechte staat van het pand in de Bredestraat en de beperkte ruimtelijke mogelijkheden werd het secretariaat per I januari 1963 verplaatst naar het gerestaureerde pand van de VW, Stokstraat 8.
  'O
  
  Algemene ledenvergadering. Roermond 29 maart 1950
  
  n Statuten LSA 1950.
  12
  
  AB, Maastricht 21 mei 1959.
   Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  CENTRAAL O R G A A N VOOR H E T SCHEPPEND A M B A C H T . OUDE DELFT 1 8 3 ~DELFT
  
  HET LIMBURGS SCHEPPEND
  AMBACHT
  P*\CHFR"HI'P
  <<'MP > . & R I \
  
  U r Cr F
  
  I M
  
  A
  
  H IIOUHLN
  
  L I E P h'ONihi,lN IN 01 P 1 0 I 1 N ; I i
  
  I'ItlURi.
  VOOR
  
  GROEP
  PlA4STRICPT
  
  'Q53
  
  SECRETARIAAT.
  VRijTWOf i! ' C L f F 0 0 N
  
  Secrcrir i
  
  IOiO
  
  Bewijs van lidmaatschap van Scheppend Ambacht Limburg 1953. Archief SAL/LSA, SHCL Ean 628.
  Een belangrijk bestuurslid was de als esthetisch adviseur aangestelde R.H.
  Smeets, een kunstenaar die in 1953 directeur werd van de Academie voor
  Industriële Vormgeving te Eindhoven. In 1955 werd Smeets als esthetisch adviseur vervangen door W.M. Schellinx, architect en leraar interieurkunst aan de
  Middelbare Kunstnijverheidsschool te Maastricht.13Smeets bleef wel lid van het
  bestuur.14 Ook de voorzitters van de ambachtsgroepen van de siersmeden, edelsmeden, pottenbakkers, meubelmakers, glazeniers en drukkers werden in het
  bestuur opgenomen.ls
  In 1955 koos het bestuur een nieuwe naam: Scheppend Ambacht Limburg
  (SAL),die moest uitdrukken dat de vereniging deel uitmaakte van de landelijke
  organisatie COSA. In nieuwe statuten werd het contact met het COSA formeel
  geregeld. De vereniging was autonoom voor zover het regionale aangelegenheden betrof. Aangelegenheden van landelijke of internationale aard behoorden
  tot de competentie van het COSA. De vereniging zou zoveel mogelijk medewerking verlenen aan de activiteiten van het COSA.16
  13 AB, Roermond 27 januari 1955.
   '
  4 Andere bestuursleden waren drs P.C.H. Aerts (algemeen secretaris van de Kamer van Koophandel en
  
  Fabrieken voor Limburg), drs G.G.M. van Thiel (vertegenwoordiger van het ETIL). ir G.F. Verhorst (nijverheidsconsulent voor Limburg) en ir A. van Walraven (secretarislpenningmeester van de Vereniging tot
  Veredeling van het Ambacht; in 1950 werd hij vervangen door ir H.I.E. Dresen, chef van de opleiding van
  de Staatsmijnen en lid van het hoofdbestuur van de Vereniging tot Veredeling van het Ambacht).
  '5 Oprichtingsvergadering 7 september 1949 Gouvernementsgebouw Maastricht, ledenvergadering,
  Roermond 29 maart 1950.
  16 statuten 1955.
  Emmy lacobs-Arts Schepper naast God
  
  Eind jaren vijftig ontstond grote onrust binnen de vereniging. Bestuur en leden
  waren ontevreden over het niveau, de werking en de opzet. In de praktijk bleek
  dat het werk van veel leden beneden de maat bleef en schade berokkende aan
  de goede naam van de organisatie.17 Secretaris Lejeune vond dat de vereniging
  niet selectief genoeg was en slechts producten toonde die behoorden tot de
  betere soort kunstnijverheid. Volgens hem moest de vereniging het accent verleggen naar het creatieve ambacht. Als middel hiertoe zag hij herballotage.18
  Dertien kritische leden drongen in 1959 eveneens aan op een algehele herballotage.19 In een brief van i9 mei 1959 aan het bestuur eisten zij een ingrijpende
  koerswijziging. Er was veel kritiek op het optreden van de vereniging naar buiten en de opponenten wilden niet langer exposeren met mensen die producten
  maakten die in hun ogen niet aan esthetische normen voldeden. Door herballotage kon het niveau op een hoger peil worden gebracht. Deze voorstellen konden volgens hen alleen ingewilligd worden door een nieuw te kiezen bestuur.
   Zij zetten het bestuur onder druk door te dreigen hun lidmaatschap op te zeggen.20
  Het bestuur besloot de organisatie aan te passen aan deze eisen en veranderde de rechtsvorm in 1961 in een stichting onder de naam Scheppend
  Ambacht Limburg - Stichting voor toegepaste kunsten. Het stichtingsbestuur
  bestond uit individuele personen en vertegenwoordigers van instanties die uit
  oogpunt van deskundigheid, autoriteit of steun van belang waren. Een aantal
  zittende bestuursleden keerde in het nieuwe bestuur terug.21 Het werd voortaan
  samengesteld uit vertegenwoordigers van de provincie Limburg, de afdeling
  Limburg van de Vereniging van Nederlandse gemeenten, de Culturele Raad, de
  Jan van Eijck Academie, de Stadsacademie van Maastricht, de Academie voor
  Industriële Vormgeving te Eindhoven, de Kamer van Koophandel en Fabrieken
  voor Noord-Limburg, het ETIL, de Limburgse Kunstenaars Vereniging, en verder
  de bij de stichting aangesloten kunstenaars D. Engelen, beeldhouwer, en F.
  Slijpen, glazenier. In 1964 werd het Algemeen Bestuur uitgebreid met een vertegenwoordiger van de Federatie van beroepsverenigingen van Beeldende
  Kunstenaars, afdeling Limburg. Secretaris Lejeune van de vereniging werd overeenkomstig de nieuwe statuten tot directeur benoemd.
  Met deze verandering wilde men uitdrukken dat Scheppend Ambacht een
  objectieve instantie ter bevordering van het scheppend ambacht wilde zijn.
  Voorheen was de vereniging meer een belangengemeenschap.22 De bij de reorganisatie nagestreefde bevordering van de toegepaste kunsten in het algemeen
  
  '7 DB, Maastricht 5 maart 1959.
  18 AB, Maastricht 28 september 1959.
  '9 AB, Maastricht 28 september 1959 en brief van dertien leden aan het bestuur. Maastricht ig mei 1959.Tot
  
  de dertien ontevredenen behoorden: Frans Timmermans, Dries Engelen, L. Paanakker, Kees van der Vosse,
  Math. Vroemen. Riet Vroemen, J. Goffin, Frans Slijpen. Eugene Laudy, Harry Pieters.
  2 0 Drie leden, Rob Stultiëns. Marianne van der Heyden en pater Rats, hadden hun lidmaatschap al opgezegd.
  21 AB,Maastricht 28 september 1959.
   22 AB, Maastricht 28 september 1959.
  "1"i;;"
  
  Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  bleek in praktijk echter niet geheel haalbaar. In wezen bleef de stichting toch
  vooral een belangenorganisatie. Dit kwam onder meer tot uitdrukking in een
  tolerante opstelling bij tentoonstellingen.
   De leden
  Volgens de statuten van 1950 en 1955 was de vereniging bedoeld voor ambachtslieden die volgens eigen ontwerp of ontwerp van derden een ambachtsproduct
  konden vervaardigen dat aan vaktechnische eisen en aan normen van goede
  vormgeving voldeed.23 Het bestuur stelde een ballotagecommissie samen die
  omtrent de toelating van aspirant-leden moest adviseren. Aspirant-leden werden beoordeeld op grond van hun werkstukken of foto's hiervan en na een
  bezoek van de toelatingscommissie aan hun werkplaats.24 In 1950 werd daarnaast een jury ingesteld om alle producten te beoordelen die uit naam van de
  vereniging naar tentoonstellingen werden gezonden.2~Directieleden en leraren
  van (kunst)nijverheidsscholen en ambachtsscholen werden als niet-werkende
  leden aangenomen.26 Toelating van niet-zelfstandige ambachtslieden werd ook
  op prijs gesteld.27Het LSA besloot in 1952 Hub Levigne, een bekend Limburgs graficus en docent aan de Jan van Eyck Academie, tot erelid te benoemen.28
  In de periode 1949-1953steeg het aantal leden van 49 tot 93, verdeeld over
  een zestal ambachtsgroepen: siersmeden, edelsmeden, pottenbakkers, meubelmakers, glazeniers en drukkers.29Ambachtsgroepen dienden voor het onderlinge contact en het oplossen van specifieke vakproblemen.30 Toename van het
  ledental zorgde voor verdere differentiatie van de ambachtsgroepen. Zo werden
  de glazeniers/schilders, de houtbewerkers en de pottenbakkers de grootste
  groepen met tezamen 55 procent van het ledental.31 Ook siersmeden en kunstnaaldwerksters waren goed vertegenwoordigd. Tussen 1954 en 1961 schommelde het ledenaantal tussen de 85 en 104, met een gemiddelde van 96 per jaar. In
  1955 en 1956 had de vereniging het grootste aantal leden: 94 en 104.3. Vooral de
  groep beeldhouwers breidde zich uit. In deze periode behoorde die met de glazeniers, pottenbakkers en meubelmakers tot de grootste ambachtsgroepen. In
  de jaren na 1956 daalde het aantal leden tot 85 in 1961.33
  De reorganisatie in f961 betekende een verlies aan leden. Scheppend
  23 Statuten 1950 en 1955,
  artikel g lid l.
   24 Juryvergadering, Maastricht 31 januari 1951.
  25 Juryvergadering, Valkenburg 16 juni 1951.
  De leden waren esthetisch adviseur R. Smeets, prof. dr J.J.M.
  Timmers en architect J. Huijsmans.
  26 AB, Maastricht 17 november 1949.
  27 AB, Maastricht 28 februari 1951.
  2 8 AB, Roermond 8 december 1951 en 31mei 195%;
  briefwisseling E. Lejeune en H. Levigne, Maastricht sep-
  
  tember 1952.
  2 9 Correspondentie LSA -College van B. en W. van Maastricht maart 1950.
  3 0 AB, Maastricht 24 augustus 1950.
  31 De aantallen worden verantwoord in de scriptie van de auteur (zie noot I).
  32 Jaarverslagen 1954-1961.
  33 Jaarverslagen 1954-1961.
  Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  Ambacht werd een instantie die zich inzette voor de toegepaste kunsten in het
  algemeen.34 Een adviescommisie deed op de algemene bestuursvergadering van
  5 november 1963 een voorstel tot herballotage. Er was een lijst samengesteld
  van 32 aangeslotenen die lid konden blijven. Negentien leden kwamen in aanmerking voor herballotage; tien individuele ambachtslieden en 22 ateliers werden afgewezen. De herballotage was bedoeld om niveauverlaging te
  bestrijden35 Bij de oprichting van Limburgs Scheppend Ambacht in 1949 liet de
  vereniging behalve kunstenaars en kunstambachtslieden ook 'artisans' toe.
   Artisans waren ambachtslieden die ambachtsproducten maakten naar ontwerp
  van derden. In de jaren zestig groeide het inzicht dat de artisans zich bij andere
  organisaties dienden aan te sluiten. De stichting wilde een duidelijke grens
  trekken tussen kunstenaars, kunstambachtslieden en artisans.36 Vrije kunstenaars en de kunstambachtsindustrieën kregen wel toegang tot de stichting. Van
  de leden werd geen beroepsmatige beoefening van de toegepaste kunsten meer
  vereist.37 Steeds meer kunstenaars die zich ook bezig hielden met toegepaste
  kunst sloten zich aan. Ook industriële bedrijven die toegepaste kunst vervaardigden, zoals de Kristalunie en de Koninklijke Sphinx-Céramique, werden
  nu als lid toegelaten. In 1958 was dat nog op principiële bezwaren gestuit; alleen
  de industriele ontwerpers van deze bedrijven werden toen toegelaten9
  Als gevolg van de herballotage daalde het aantal leden van 85 in 1961tot 35
  in 1963. In de jaren 1965-1968 waren er vrijwel constant 45 aangeslotenen. De
  jaren daarna liep dit aantal op naar zestig.39 Vooral de beeldhouwers profiteerden van de reorganisatie. Zij werden de grootste ambachtsgroep binnen de
  stichting.
  De relatie met het COSA
  De contacten met het COSA waren vooral gericht op deelname aan de permanente tentoonstelling te Delft en de exportactiviteiten van het COSA. Aan de
  nationale en internationale activiteiten van het COSA werd zoveel mogelijk
  meegewerkt. Zeventien leden namen deel aan de landelijke collectieve tentoonstelling die in 1954 ter gelegenheid van het eerste lustrum van het COSA werd
  georganiseerd in de gebouwen van de Sociaal Economische Raad te
  's-Gravenhage.40 In 1956 werd er weer een landelijke tentoonstelling georganiseerd in het SER-gebouw.Enkele leden van de vereniging namen gedurende de
  jaren 1957-1961deel aan de COCA-tentoonstellingvan de Vereniging Nederlands
  Fabrikaat.41
  
  34 Statuten 1961.
  35 Bijlage bij AB, Maastricht 5 november 1963.
  36 Brief van SAL aan de provincie, Maastricht 2 8 januari 1963
  37 AB, Maastricht 3 0 november 1960.
   DB. Maastricht i8 februari 1959.
  39 Jaarverslagen 1961-1977.
  4 O Jaarverslag 1954.
  4' Jaarverslagen 1857,1959,1960,196i
  
  Emmy lacobr-Arts Schepper naast God
  
  *
  
  'h.
  Cover van de catalogus bij de SAL-tentoonstelling, aug~istus1950.Archief SALíLSA, SHCL EAN 628.
  Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  Het tijdschrift Scheppend Ambacht van het COSA met artikelen over ontwikkelingen in binnen- en buitenland vormde een bindende factor tussen de regionale organisaties (sinds 1949).In het tijdschrift werden interviews en reportages
  over het kunstambacht geplaatst, maar ook recensies van exposities, werkplaatsreportages en verslagen van de activiteiten van de regionale verenigingen. De leden konden met foto's de aandacht vestigen op hun werk.42 In 1949
  waren er vijfhonderd abonnees geregistreerd, waarvan slechts vijfentwintig in
  Limburg. Het bestuur besloot daarom de leden een gratis abonnement aan te
  bieden.43 De ruimte in het tijdschrift voor berichten van de regionale verenigingen was overigens beperkt.44 Ter gelegenheid van het twintigjarig jubileum van
  Scheppend Ambacht Limburg werd in oktober 1970 een speciaal Limburgnummer uitgegeven.45 Bij het twintigjarig bestaan werd ook een overzichtstentoonstelling gehouden van werk van aangesloten Limburgse kunstenaars in de
  zalen van de permanente expositie te Delft.
   De inkomsten
  
  In de begintijd was de vereniging grotendeels aangewezen op subsidie van het
  COSA, die meer dan de helft van de jaarlijkse inkomsten bedroeg. Door het COSA
  werden ook bijdragen verleend voor incidentele interregionale of internationale activiteiten. Later werd de financiële relatie met het COSA moeizamer. I-Iet
  COSA was afhankelijk van subsidie van het departement van economische
  zaken. Daar deze niet toereikend was, trachtte het COSA in 1958 financiële steun
  te krijgen van het ministerie van onderwijs, kunsten en wetenschappen, maar
  dit verzoek werd in 1959 afgewezen.46 Dit leidde tot een halvering van de COSAsubsidie in i959 en 1960 en het volledig wegvallen daarvan in 1961,een gevoelige financiële aderlating.47 Tot 1967 werd geen subsidie van het COSA
  ontvangen.@De subsidies van provincie, gemeenten en bedrijfsleven werden in
  verhouding tot die van het COSA steeds belangrijker. In mei 1951 verleenden
  Maastricht, Kerkrade en Roermond hun eerste bijdrage. In 1952 volgden Heerlen,
  Valkenburg en Sittard.49 In 1957 besloot de vereniging aan alle gemeenten in
  Limburg subsidie te vragen, voorheen gebeurde dit alleen aan gemeente met
  meer dan io.ooo inwoners.~~
  Deze actie had succes, want in 1961 waren er 47
  gemeenten die een geldelijke bijdrage leverden.
  In de jaren 1960 steeg de provinciale subsidie aanzienlijk. Tussen 1962 en
  1975 was de provinciale subsidie met 37 procent de belangrijkste bron van
  
  42 Ledenvergadering, Roermond 2 9 maart 1950.
  43 AB. Maastricht 7 maart 1950.
  44 AB, Maastricht 3 november 1950.
  45 Jaarverslagen ig7o-ig7i.
  46 AB. Maastricht 2 8 september 1959.
  47 AB. Maastricht 3 november 1958.
  48 Brief van het COSA aan het SAL, Delft i8 juli 1961
  
  49 Lijst van aan Limburgse gemeenten aangevraagde subsidies.
  50 AB, Maastricht 8 mei 1957.
   Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  t-
  
  i.'
  
  i
  
  Kist-kast door Smeets'Handwerk, geëxposeerd op een tentoonstelling in 1952. Uit:Het meubel en de stoffering, afl. g (igsz),september. Archief SAL/LSA, SHCL EAN 628.
  inkomsten. Voorts wierf men donateurs bij het bedrijfsleven dat vanaf 1953 geldelijke steun verleende. De inkomsten uit bedrijfssubsidies werden in de loop
  van de jaren steeds hoger. Vanaf 1949 kreeg de vereniging, later stichting, jaarlijks een subsidie van de Kamer van Koophandel. De vereniging stimuleerde de
  leden de contributie vrijwillig te verhogen.si In de periode 1949-1975 bedroegen
  de contributies gemiddeld negen procent van de totale periodieke inkomsten.
  Kunstzinnige normen en opvattingen
  Kunstambacht of scheppend ambacht
  
  Het 'scheppend ambacht' bestreek zowel het gebiedvan de kunst als dat van het
  ambacht. De ambachtsman tracht door middel van materialen, vormen en kleuren op creatieve wijze en gebruikmakend van de ambachtelijke techniek, gestalte te geven aan zijn ideeën en gevoelens.52 Karakteristiek voor het scheppend
  ambacht was het vervaardigen van gebruiksvoorwerpen, waardoor het ook wel
  'gebonden kunst' of 'toegepaste kunst' werd genoemd.53 Door artistieke kwaliteit, ambachtelijke werkwijze en gebruiksdoel werd het scheppend ambacht
  begrensd tegenover de vrije kunst (het product heeft geen gebruiksdoel), de
  
  5' AB, Roermond 3 1 mei 1951e n 5 oktober 1951.
  52 A.H.W.I.Quaedvlieg, 'De bevordering van het kunstambacht in Nederland
  
  betrekking daartoe', Scheppend Ambacht 2014 (1969)I ,
  53 R. Smeets in: Scheppend Ambacht 1711(1966) 3-9.
   e n het overheidsbeleid met
  
  Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  kunstindustrie (het product wordt op niet-ambachtelijke wijze vervaardigd), de
  industriële vormgeving (dient de industriële massaproductie), de kunstnijverheid (heeft een industrieel karakter en is niet creatief) en tenslotte de volkskunst (niet creatief). In de praktijk overlapten de gebieden e1kaar.w
  Het LSA trok in de jaren 1949-1953een scherpe grens tussen toegepaste kunst
  en vrije kunst. De voorzitter was hierin bijzonder pertinent: 'Ik zou in onze vereniging het woord kunstenaar willen vermijdenl.ssBij aspirantleden besliste dit
  onderscheid over de toelating. In de praktijk had daarbij esthetisch adviseur R.
  Smeets als lid van de toelatingscommissie een doorslaggevende stem.56
  Katholiek karakter en kerkelijke kunst
  
  Van meet af aan was er veel aandacht voor kerkelijke kunst. In na-oorlogs Limburg
  waren er bouwplannen voor vijftig nieuwe kerken. Daar lag een markt open. Van
  oudsher was de kerk in Limburg de voornaamste opdrachtgever van het scheppend
  ambacht. Daardoor waren diverse ambachten tot bloei gebracht, zoals goud- en zilversmeden, glazeniers, beeldhouwers, ornamentsnijders, orgelbouwers, polychromeurs, kerkdecorateurs, paramentontwerpers en borduurders. De binding met de
  kerk was echter losser geworden.57 Tengevolge van gewijzigde opvattingen over
  kerkarchitectuur en liturgie was de vraag naar kunstambachtsproduden na 1945
  teruggelopen.58Desalniettemin probeerde het LSA opdrachten te werven bij kerkelijke nieuwbouw.
   Dat was in overeenstemming met de grote rol die het religieuze element
  speelde in de kunstopvatting van de vereniging.59 Het LSA behoorde duidelijk
  tot de katholieke zuil. Het katholieke karakter werd door bestuursleden veelvuldig uitgedragen. Zo schreven Smeets en Goossens in 1949:
  'In de oude Christelijke maatschappij besefte de werkende mens beter dan thans, dat
  hij zijn vermogens en kracht van de Schepper had ontvangen om ze hem weer terug te
  geven. Met en door zijn werk sprak hij tot God. Hij deed zijn werk onder het oog van
  God. Was dit niet een reden te meer om het goed te doen en naar het meesterschap te
  streven? Het hanteren van hamer en zaag, het oplossen van een probleem, het werken
  zelfgaf vreugd en geluk. Hoeveel harmonischer kunnen de dingen samengaan in de
  Christelijke opvatting van de arbeid waar deze zelf voornamer wordt geacht dan het
  product of het geld, dat ervoor verkregen wordt:60
  54 A.H.W.J. Quaedvlieg. 'De bevordering van het kunstambacht: Kroniek van het Ambacht/Klein- en
  
  Middenbedrijf2314 (1969)225-234.
  55 Correspondentie A. Goossens-LSA,Tegelen 23 januari 1951.
  56 Zijn methodiek wordt treffend
  
  geïllustreerd aan de hand van een beschrijving van het werk van
  mevrouw Epplé de Witt-Huberts uit Geulle in 1952.Het werk werd geweigerd omdat het te kenmerkend
  was voor vrije kunst. Ook pasten het traditionele karakter en de naturalistische elementen van het werk
  niet binnen de stijlopvattingen van Smeets.
  57 A. Goossens en R. Smeets, Ontwikkeling der welvaartsmogelijkheden in Limburg (Maastricht 1949) 63,
  S8 COSA, De bevordering van het kunstambacht in Nederland en het overheidsbeleid met betrekking daartoe
  (1969)63.
  59 Brochure LSA 1950.
  60Goossens en Smeets, Ontwikkeling der welvaartsmogelijkheden, 60.
   Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  In de Spiegel van Limburg gaf R. Smeets in 1950 zijn katholieke visie op het
  scheppend ambacht:
  Xls een kleine afbeelding van de Schepper staat de ware ambachtsman tussen de mensen [...]. Iedere handwerker moet ernaar streven dat zijn werk de geest Gods ademt; hij
  moet een gelovig mens zijn, die zoekt naar de diepere zin van de dingen. Hij moet vormen scheppen, waarin de waarheid is belichaamd. Wanneer de geest Gods - de waarheid - uit de harten en het leven der meubelmakers en pottenbakkers en smeden
  verdwenen is, dan is in die meubels en in die potten en dat smeedwerk niet meer de
  waarheid belichaamd:
  
  De opvattingen van Smeets getuigden van een diepe religiositeit, een organisch
  wereldbeeld en een afkeer van rationalisme en individualisme:
  'God heeft aan de mensen werkstoffen gegeven en iets van zijn scheppende geest o m
  ook, naar Zijn voorbeeld, de stof leven en gestalte te geven. De schoonste dingen zijn
  steeds geboren uit een gemeenschap. En de individualistische kunstenaar is met al zijn
  "allerindividueelste expressies van de allerindividueelste emoties" een arme mens en
  in de natuurlijke en bovennatuurlijke orde der dingen een zielig verschijnsell61
  
  Zulke in de geloofsgemeenschap wortelende handwerkskunst kon bij uitstek
  bloeien in Limburg:
  'Het komt dus, ook voor wat het handwerk betreft, neer op het aankweken van een
  levende, gezonde geest, die alleen kan opbloeien uit een levende en gezonde gemeenschap, welke van haar kant weer leven en gezondheid put uit een waarachtig, levend
  Christendom. En hier mogen wij dankbaar zijn dat er nog zoveel goeds schuilt in ons
  Limburgse volk, dat daarmede zeker een gezonde groeibodem kan vormen voor een
  nieuwe bloei, ook van de handwerkscultuur!62
  
  Het bestaan van een typisch 'Limburgse' ambachtskunst was echter niet onomstreden, ook al had die een kerkelijk karakter.63 De Limburgse ambachtskunst
  had veel kenmerken van wat men noemde 'moderne' kerkelijke kunst.64 Volgens
  secretaris Lejeune waren er geen diepgaande verschillen tussen het scheppend
  ambacht in Limburg en in de rest van Nederland. Wel waren er karakterverschillen, veroorzaakt door de aard van het volk en door het katholieke milieu. De
  zuidelijke aard van het scheppend ambacht werd door Lejeune als vormenrijker
  en fantasierijker beoordeeld. De godsdienst en de opdrachten van de kerk beïn61 Begeleidingsbrief bij openingsrede prof. dr. W.R.H. Heere, Maastricht i2 oktober 1950.
   6 2 R. Smeets,'Limburgs Scheppend Ambacht', Spiegel van Llmburg/Lirnburg jaarboek i (1950)
  73-77,
  
  63 Correspondentie E. Lejeune-W. Hofman. Maastricht 2 april 1951.Volgens Lejeune waren er geen specifiek
  
  Limburgse ambachten.
  64 Recensie van de tentoonstelling in het Internationaal Cultureel Centrum te Amsterdam, Trouw io febru-
  
  ari 1949.
  Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  Fotobrochure uitgegeven door Scheppend Ambacht Limburg, igso. Archief SALiLSA, SHCL EAN 628.
  vloedden vaak de keuze van het onderwerp. De bloei van de kunstambachten
  was in Limburg sterk door de opdrachten van de kerk beïnvloed.%
  In de jaren 1950 bleef de aandacht voor kerkelijke kunst binnen het scheppend ambacht groot. In het boek Het Scheppend Ambacht in Nederland uit 1956
  waren de Limburgse inzenders R. Rats, D. Wildschut, F. Slijpen en F. Tuinstra
  geselecteerd vanwege hun christelijke voorstellingen.66 In een fotobrochure van
  het LSA uit 1955 hadden i9 van de getoonde 43 afbeeldingen betrekking op kerkelijke onderwerpen. Het Limburgs scheppend ambacht had in deze jaren nog
  een duidelijk katholiek imago.
  Toegepaste ambachtskunst tegenover industrie en vrije kunst
  
  Aanvankelijk was er binnen de vereniging een zekere gereserveerdheid ten
  opzichte van de industriële en de vrije kunst. Hoewel de verschillende specialismen in de loop der jaren steeds meer op elkaars gebied opereerden, bleef de vereniging het eigen karakter van elk benadrukken. Wat waren de verschilpunten
  tussen ambachtskunst, vrije kunsten en industrie? De vrije kunsten waren
  'stofgebonden' en bij het ambacht was het nuttigheidselement belangrijk. Het
  diende als gebruiksvoorwerp of ter versiering. Het vrije kunstwerk was autonoom terwijl het ambacht dienend was. Dit gericht zijn op het gebruiksdoel
  
  65 Brief aan S. Gronner van het CAL, Maastricht 31 juli 1956.
   66 Ch. Bressers e n R. Smeets, Het scheppend ambacht in Nederland ('s-Gravenhage1956)
  
  Emmy Jacobs-Arts Schepper naast God
  
  leidde tot concurrentie met het fabrieksproduct. Het ambachtswerk speelde
  door de opkomst van het industrieproduct nauwelijks nog een rol bij de materiële behoeftebevrediging.67
  Het feit dat de industrie niet in staat was tot vervaardiging van een ambachtelijk kwaliteitsproduct, rechtvaardigde het bestaan van het ambacht uit maatschappelijk en cultureel oogpunt.68 R. Smeets zag de industriële productie niet
  als een bedreiging voor het ambachtsproduct, maar eerder als een bedreiging
  voor maatschappelijke waarden:
  
  1
  ' ...] het werkhuis van vroeger, waarin de Meester als een Vader was en werkte te
  midden van zijn gezellen, is vervangen door defabriek waarin patroon en arbeider
  tegenover elkaar staan, vaak als vijanden. [...lDe machine is niet meer helpster van de
  mens, niet meer werktuig en gereedschap en verlengstuk van zijn arm, doch heerseres
  over mensen en mensengeluk; hoegeheel anders staat en stond de vrije arbeidsman in
  de wereld. Hij kent de vreugde die verborgen ligt in het hanteren van zaag en hamer,
  van beitel en guts, en de vreugde diegelegen is in het oplossen van een probleem'69
  
  Volgens Smeets konden ambachtsproduct en industrieproduct goed naast
  elkaar bestaan, als ze elkaar maar niet imiteerden en elk hun specifieke kwaliteiten konden behouden.
   'Het industriële massaproduct moet een kwaliteitsproduct zijn met eigen typisch
  machinekarakter: koel, onpersoonlijk en zonder versiering. Dan zal het geen afbreuk
  doen aan het waardevolle nobele voortbrengsel van de ambachtsman, hetwelk een
  eigen handwerksstijl en persoonlijk cachet heeft. f...] Het parool moet niet luiden:
  handwerk of machine, maar handwerk en machine?
  
  Het LSA was van mening dat het scheppend ambacht economisch een belangrijke rol vervulde, omdat het een bron van vakmanschap was waaruit door de
  industrie geput kon worden. 'Ook voor de industrie van het gedegen artikel is
  goed vakmanschap nodig: aanvoelen van vorm en kleur'.71 Het LSA was overtuigd van de grote economische betekenis van de ambachtskunst voor de
  industrie.72
  De opvatting binnen Scheppend Ambacht Limburg was dat machine en
  handwerk elkaar aanvulden. De industrie bevrijdde de ambachtsman van een
  67 Jan Beerends,'Aspecten van het scheppend ambacht', Scheppend Ambacht 511 (1954)2-3.
  68 E.J.I. Salden, 'Wat wij willen', TijdschrGAmbacht, afl. 2 (1949)33-35.
  69 Smeets, 'Limburgs Scheppend Ambacht', Spiegel van Limburg i (1950) 77-78.
  70 Goossens en Smeets. Ontwikkeling der welvaartsmogelijkheden, 59-60.
  71 Openingsrede tentoonstelling 1950 te Maastricht, W.R.H. Heere. 2.
  72 E. Lejeune. Nota betreffende de behoeften van het scheppend ambacht, speciaal ten aanzien van de verbe-
  
  tering van techniek en vormgeving der ambachtsproducten, Maastricht i5 november 1952; correspondentie G. Verhorst-E. Lejeune, Maastricht 21 november 1952; rede van 0. van Tussenbroek. Industrie en
  ambacht op algemene ledenvergadering, Roermond 12 maart 1953; Scheppend Ambacht 5 (1956) 58; algemene ledenvergadering, Maastricht g december 1959.
  Emmy lacobr-Arts Schepper naast God
  
  grote last; ze bevredigde doelmatig en goedkoop de behoeften van de massa. De
  creatieve ambachtsman kon zich beperken tot het unicum of tot de kleine serie.
   Ook inzake werkmethoden vulden handwerk en machine elkaar aan. De moderne handwerksman maakte gebruik van de technische mogelijkheden van zijn
  tijd. Omgekeerd was de industrie bij het voortbestaan van het ambacht gebaat
  omdat de machine niet in staat was haar eigen ontwerp te bepalen. De vraag
  naar goede vormgevers in de sector van de mechanische productie steeg en de
  industrie zocht haar ontwerpers en modelleurs onder de ambachtslieden.
  Ontwerpen vroeg om creatief talent en modelleren met de hand vereiste veel
  vakmanschap. Voorbeelden hiervan waren E. Bellefroid en P. Daems die als ontwerper-decorateur aan de keramische industrie verbonden waren. R. Smeets
  was ontwerper voor de sierkeramische werkplaats Russel-Tiglia.73
  In 1958 schreef J. Kockelkoren in Scheppend Ambacht over de relatie tussen
  industrie en ambacht. Aanvankelijk beheerste het ambachtelijk product niet
  sIechts de sector van de gebruiksvoorwerpen, zoals meubelen, doch ook de strikt
  utilitaire producten. Na opkomst van de machine probeerde de industrie het
  ambacht te imiteren. Het ambacht bleef bij gebrek aan creatieve vormgeving
  oude stijlvormen imiteren en imiteerde oude meubelstijlen waarvan de machine de ornamentatie (nog)niet aankon. Sindsdien had de industriële vormgeving
  echter ontdekt dat de typische rationele machinale vorm een eigen schoonheid
  had. Dit leidde tot een nieuw vormbegrip en zuivering van de overdaad aan
  ornamenten. Het scheppend ambacht beperkte zich tot het unicum of het
  beperkte serieproduct en gaf het terrein van de utilitaire producten prijs.
   Ambachtsproducten hadden vooral in de religieuze en culturele sector een
  representatieve functie. Deze ontwikkeling verplaatste het zwaartepunt van
  ambachtelijke virtuositeit naar het creatieve, het scheppende element. Zo vervaagden de grenzen tussen scheppende ambachtsman en kunstenaar.74
  Ter gelegenheid van het derde lustrum van het COCA in 1963 sprak R. Smeets
  over kunsthandwerk 'nu en in de toekomst'. Smeets aanvaardde dat het handwerk geen rol meer speelde in de productie van functionele goederen en nam
  een positieve houding aan tegenover industriële productie. Hij onderkende de
  expliciete schoonheid van industriële ontwerpen. Waren deze producten vroeger kil en levenloos, ze hadden nu 'schoonheid van spirituele en abstracte aard';
  ze toonden vormelegantie en perfectie als gevolg van superieure techniek. Het
  ondernemend kunsthandwerk moest het gebruik van nieuwe hulpmiddelen en
  materialen onderzoeken. Vernieuwing van de opleiding van de kunsthandwerker zou hiervoor noodzakelijk zijn.75 Uit deze uiteenzetting bleek duidelijk, dat
  de houding ten opzichte van de industrie in deze periode was veranderd. Het
  scheppend ambacht had de strijd tegen de industrie definitief verloren.
  Jarenlang had het ambacht geprobeerd door hardnekkig vasthouden aan oude
  stijlvormen en door steeds verdergaande virtuositeit in de ornamentatie, zijn
  73 Scheppend Ambacht 5 (1956)58.
  74 J. Kockelkoren in: Scheppend Ambacht 6 (1958)125-128.
  75 R. Smeets, 'Kunsthandwerk nu en in de toekomst', Scheppend Ambacht 2 (1964)27-37
  
  Emmy Jocobs-Arts Schepper naast God
  
  René Smeets, Glas-in-lood raam. Uit:Liwiburg Schepperid Ambacht, Venlo,1955Archief SALiLSA, SHCLEAN 628.
   Emmy lacobs-Arts Schepper naast God
  
  positie tegenover de industriële productie te verdedigen. Het vasthouden aan
  verouderde stijlvormen verzwakte de concurrentiepositie van de toch al dure
  handwerksproducten nog meer en verder was de razendsnel evoluerende
  industriële productie op het gebied van technische perfectie niet bij te benen. De
  industriële vormgeving had in de moderne woning geleid tot een heldere, eerlijke en harmonieuze nieuwe stijl. Het ambacht en de toegepaste kunst hadden
  de taak om door middel van unica de sfeer in deze woningen te vermenselijken
  en de mogelijkheid te bieden voor individualiteit.76
  Opvoeding tot hoger kunstbesef
  
  Secretaris Lejeune vond het noodzakelijk het publiek op te voeden, zowel in haar
  eigen belang als dat van het scheppend ambacht.
  'Het publiek moet inzicht bijgebracht worden in de culturele waarden welke in het
  kunsthandwerkproduct zijn gelegen. Het moet leren de handwerksman te waarderen,
  die door zijn arbeid werkt aan het geluk van zijn medemensen. [...lHet moet goede
  smaak bijgebracht worden, onderscheidingsvermogen in wat verantwoord en wat
  kitsch is. De nadruk moet liggen bij de woninginrichting en bij het eenvoudig
  gebruiksgoed i77
  
  In zijn openingsrede van de Maastrichtse tentoonstelling in 1950 werkte professor W. Heere deze gedachte uit. Hij wilde de jonge consument scholen en overhalen tot aanschaf van hoogwaardige ambachtsproducten.
   Te lang reeds hebben we geprobeerd uit laag winstbejag uit de mens weg te vegen het
  verlangen naar het schone ding en hem vol te stoppen met de bonte kitsch van de massaproductie, Het zal tijd kosten, nooit versagende arbeid, goede voorbeelden, om onze
  jongen mensen weer warm te maken voor iets moois. Kent ge echter mooier doel voor
  middelbare scholen, voor nijverheidsonderwijs, voor volkshogeschool en avondcursus,
  dan jongen mensen te leren zien, te leren bouwen hun eigen omgeving, een schoon
  huis?'@
  
  De opvatting dat het publiek cultuurbesef en goede smaak moest worden bijgebracht bleef in de jaren 1950 volop aanwezig en was in publiek optreden, tentoonstellingen maar ook in de doelstelling van een organisatie als Mens en
  Woning bespeurbaar. Mens en Woning was een in 1959 opgericht samenwerkingsverband van de vereniging Ons Limburg, de stichting Thuis Best, de KABLimburg, de Katholieke Limburgse Middenstandsbond en het CAL voor het
  inrichten van modelwoningen. De belangrijkste taak van Mens en Woning was
  de opvoedende taak. De adviserende en praktische taak diende daaraan onder-
  
  'Toegepaste kunst en kreatieve vormgeving', De Nieuwe Limburger 16 november 1963.
  77 Lejeune, Nota betreffende de behoeften van het scheppend ambacht, i.
  78 W.R.H. Heere, Openingsrede tentoonstelling te Maastricht ig50,2.
   Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  geschikt te worden gemaakt. Ook regionale tentoonstellingen werden heel
  belangrijk geacht als cultuurbevorderend element. Ze waren een geschikt
  middel om belangstelling voor beeldende kunst en kunstnijverheid te kweken,
  vooral in kringen waar museumbezoek geen traditie was.79
  Opvoeding van de ambachtsman
  
  Het LSA vond het noodzakelijk dat ambachtslieden hun technische en artistieke
  ontwikkeling verbeterden. Gedegen vakmanschap en artistieke aanleg waren,
  naast een ruime algemene ontwikkeling, voor de ambachtsman de beste garanties voor succes in zijn werk. De geestelijke ontwikkeling van de ambachtsman
  werd daarmee in verband gebracht: 'Ongetwijfeld zal het product schoner, edeler zijn, naarmate de maker ervan een cultureel hoogstaand mens is'.8o De opleiding tot waarlijk goede ambachtslieden moest gepaard gaan met een algemene
  opvoeding tot goede smaak en dat kon niet anders dan nauw verband houden
  met de opvoeding tot 'betere' mensen." Scholing van de ambachtslieden leek
  vooral noodzakelijk op het gebied van vormgeving. Tijdens vormgevingscursussen, studiebijeenkomsten en excursies konden de ambachtslieden kennis
  maken met goede ontwerpvoorbeelden.82 In 1951 en 1952 organiseerde het
  bestuur verschillende cursussen om de ontwerper en de ambachtsman te scholen in de kunst van het ontwerpen.83 In de jaren daarna bleek de animo voor dit
  soort cursussen onder de leden echter gering te zijn en raakte het bestuur ervan
  overtuigd dat het de ambachtsman niet kon scholen. Na 1954 werden geen cursussen en vormgevingsdagen meer georganiseerd. Wel bleef de vereniging
  excursies naar belangrijke objecten en manifestaties op het gebied van scheppend ambacht organiseren. Het SAL bleef de kennismaking met de goede voorbeelden van toegepaste kunst en het onderlinge contact tussen de leden
  stimuleren.84
  De promotie van het scheppend ambacht
  Tentoonstellingen in Limburg
  
  De eerste LSA-tentoonstelling Werkende Handen werd gehouden van 8 tot 24
  augustus 1950 in de Dominicanenkerk te Maastricht.% Ze trok ruim zesduizend
  bezoekers. Meer dan zestig ambachtslieden namen deel, onder wie pottenbakkers, wevers, edelsmeden en houtsnijders. Ook typografie, boekbinden en
  illustreren waren vertegenwoordigd. De catalogus was gemaakt door R. Smeets.
   79 H. Verwiel, 'Scheppend ambacht e n cultuurspreiding', Scheppend Ambacht I (1955) 5.
  80 Goossens e n Smeets, Ontwikkeling der welvaartsmogelijkheden, 63-64.
  81 Oriënterende bestuuursvergadering, Roermond 2 0 oktober 1949.
  8 2 Lejeune, Nota betreffende de behoeften van het scheppend ambacht, 3.
  83 AB, Maastricht 3 november 1950; Brief van LSA over vormgevingscursus, Maastricht 30 augustus 1951;
  
  Jaarverslag tgsi; Presentielijst meubelmakerscursus 1952.
  84 Jaarverslag 1955.
  85 De tentoonstellingscatalogus van 1950.
  Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  l
  
  Rmd
  -. ,
  ?.
  7
  
  I
  
  Pierre Daemi, Servies "Sphinx"Uit Limburg Scheppend Ambacht, Venlo 195sArchief SAL/LSA,SHCL EAN 628
  
  De tentoonstelling bezorgde de vereniging naamsbekendheid; de recensies
  waren gunstig en uitvoerig. Van i9 juli tot 3 augustus 1952 werd een tweede
  regionale tentoonstelling gehouden in dezelfde kerk. Dit keer namen ook Duitse
  en Belgische verenigingen deel en werd er een contactdag gehouden om internationale contacten te leggen en van gedachten te wisselen.86 De expositie telde
  zevenduizend bezoekers. De meubelkunst domineerde de tentoonstelling,87
  maar er was ook edelsmeedkunst, boekdruk- en boekbindkunst, weef- en borduurwerk, glas-in-loodkunst, keramiek en kerkelijke kunst te zien.88 In de jaren
  1950 werd verder deelgenomen aan verschillende tentoonstellingen in Limburg,
  zoals de middenstandstentoonstelling te Maastricht, georganiseerd in het kader
  van het veertigjarig jubileum van de Nederlandse Katholieke Middenstandsbond, de jaarlijkse verkoopexposities in Kasteel Hoensbroek en een tentoonstelling van de Culturele Kring Elsloo (1958).89In de jaren 1960 werden onder meer
  tentoonstellingen gehouden in Weert (1963)~Venray (ig63-ig7i), Venlo (1964)~
  Brunssum (1965)~Sittard (1966), Maastricht (1967 Bonnefantenmuseum) en
  Kerkrade (1968).
  Op 27 november 1957 vond in Maastricht de opening plaats van een permanente expositie in de parterre van het huis Bredestraat 21. Op de expositie was
  veel foto- en documentatiemateriaal aanwezig, zodat de bezoeker zich kon
  informeren over de inzenders, de werkstukken, de prijzen enzovoort.go De perAB, Roermond 23 november 1951
  87 Jaarverslag 1952.
   Tentoonstellingsbrochure 1952 en AB, Roermond 23 november 1951.
  89 Jaarverslagen 1954-1957;AB, Roermond 7 september 1955; AB, Maastricht 3 november 1958,
  
  90Jaarverslag 1956.
  Emmy Jacobr-Arts Schepper naast God
  
  manente expositie werd regelmatig van nieuwe werkstukken voorzien, terwijl
  tevens exposities van afzonderlijke kunstambachtslieden werden gehouden.
  Later verhuisde de permanente tentoonstelling naar de vestiging van de stichting in het pand van de W V , Stokstraat 8.
   Deelname aan internationale tentoonstellingen
  
  Vanaf het begin nam het LSA onder auspiciën van het COSA deel aan internationale tentoonstellingen, zoals de International Canadian Trade Fair in
  Toronto (1951)en de Mostra Mercato Nationale e Internationale delllArtigianato te
  Florence (1952, ook in 1957).91 Verder organiseerde het COSA samen met de
  Economische Voorlichtingsdienst exposities en jaarbeurzen binnen en buiten
  Europa.92 In het kader van een uitwisseling België-Nederland werden tentoonstellingen georganiseerd in Den Haag en Brussel.%Het COSA organiseerde in
  1958 een collectieve tentoonstelling in het expositiecentrum van het WestVlaams Comité voor Kunstambachten te Brugge.94 Ook op de wereldtentoonstelling te Brussel (1958) werd geëxposeerd.9s Vanaf 1959 werd er op de
  handelsafdeling van de Nederlandse ambassade te Brussel jaarlijks een kleine
  permanente expositie ingericht9 Jaarlijks stuurde het COSA een collectieve
  inzending naar de internationale tentoonstelling in München. Ook waren
  Limburgers vertegenwoordigd op de Holland-expositie in Zweden en op de expositie Eurac in Gent in 1963.97
  Namens het COSA onderhield Scheppend Ambacht Limburg contacten met
  Belgische en Duitse zusterorganisaties zoals de Belgisch-Limburgse Commissie
  voor Kunstambachten en Kunstnijverheden (Hasselt) en de Arbeitsgemeinschaft des Kunsthandwerks am Niederrhein (Düsseldorf). 98 In het kader van
  samenwerking met de aangrenzende gebieden in het buitenland nam de vereniging, samen met het kunstambacht uit Luik en Aken, in 1954 deel aan de tentoonstelling Le destin Européen de la Meuse te Luik.99 De vereniging organiseerde
  excursies naar zusterorganisaties in Nordrhein-Westfalen.100In 1973 nam men
  te Aken deel aan een culturele manifestatie onder het motto Begegnungen mit
  In de voormalige Augustijnenkerk te Maastricht werd in
  den Niederlanden.~~]
  oktober 1975 een internationale tentoonstelling gehouden van kunst en kunstambacht uit de regio's Aken, Luik en Limburg.102
  gi Jaarverslagen ig~i,ig52,lg53.
  92 Jaarverslagen 1960.
  93 Jaarverslag 1956.
  94 Jaarverslag 1958.
  95 Jaarverslag 1958.
  Jaarverslag 1960.
  97 Jaarverslag 1965.
  98 Jaarverslagen 1962-1977.
  99 Jaarverslag 1954.
  'OOJaa~erslag
  1955.
  'O1 Jaarverslagen 1972-1973.
   102 Jaarverslagen 1964-1971.
  Emmy lacobs-Arts Schepper naast God
  
  ..
  Smeets'Handwerk, Woningininrichting 1952.Uit: Limburg Scheppend Ambacht, Venlo, ig55Archief SAL/LSA,
  SHCL EAN 628.
  Inrichting van modelwoningen
  
  In een artikel in Scheppend Ambacht onder de titel De twaalf geboden voor een
  goede woninginrichting gaf R. Smeets in 1958 enkele goede raadgevingen aan het
  kopend publiek. Als eerste vereiste stelde hij dat de inrichting van het huis een
  afspiegeling moest zijn van het eigen karakter, levenshouding, stand en inkomen. De maatschappij verdeelde hij in drie standen: de boeren, de arbeiders en
  de burgers. Iedere stand moest bij de inrichting van zijn huis zichzelf blijven.
  Een arbeiderswoning diende er anders uit te zien dan die van een boer of een
  ambtenaar.103 Dat de woninginrichting moest worden ingedeeld naar standen
  kwam overeen met de sociale leer van de katholieke standsorganisaties.
  Al in 1950 hoopte het LSA in samenwerking met bouwverenigingen een
  goede wooncultuu~te bevorderen en uiteraard de afzet van haar leden te verhogen.104In 1951 richtte een van de leden een modelwoning in te Maastricht.ios
  Het LSA besloot dit soort initiatieven te stimuleren en richtte in 1952 samen met
  bouwvereniging Ons Limburg en bouwstichting Thuis Best in Heerlen en
  Brunssum twee modelwoningen in met steun van de Katholieke Arbeidersbeweging (KAB) en de Katholieke Limburgse Middenstandsbond.106In 1953werden in samenwerking met Ons Limburg ook in Roermond en Maastricht
  103 R. Smeets,'Twaalf geboden voor een goede woninginrichting', Scheppend Ambacht i (1958)i-g.
  '04AB, Maastricht 3 november en Roermond 13 december 1950.
  1 0 5 Jaarverslag 1951.
  Io61n het kader van de bevordering van de wooncultuur werd in de Geerlingshof een studiebijeenkomst
  gehouden over de taak van het scheppend ambacht bij het streven naar een nieuwe wooncultuur; jaarverslag 1952.
  