text: 493
  oordeel'e~Over do versclli]londe beweringen der sociale Darwinisten,
  men m a t hen niot langor negoore~. Evenmin als iemand zijn
  motaphysisch standpunt good gefundoord kan noemen, zoolang
  hij I zich niot met Kant hoeft a u s e i n a n d o r g e s e t z t ,
  evenmin kan men komen tot oeno bevredigende eonolusie omtrent
  do groote problemen Van hot maatschappolijk leven ,, zoolang men
  niet heeft steUinZ genomeh ten opzichte van hetgeon door Darwin
  on zijne volgers op dit gobied is goleerd.
  " Ho~ nieuwe tijdschrift tracht veer anthrope~ociol'ogisehe vraagstukken belangstelling te wekken, ook buiten den kriug der
  vakgeleerdon. Tot zijne medewerkers behooron mannen van zoer
  uiteen~loopendo riohting; ioder die lots degelijks te zeggen heoft
  is d e redaotie welkom.
  Op den inhoud der reeds versohenen afleveringon u.itvoerig
  in to gaan zou to ver vooren, en cone opsomming van titels
  van artikelen ware van weinig n u t . Daarom tot .slot slochts de
  wensoh~, dat ook in Nedorland in ruimen kring van dit belangrijke tijdschrift worde kennis gonomen.
  Z w o l l e , Januari 1908.
  H.J.
  NiEBOElt~
  
  Die Holl~ndisohen Arbeitskammern, ihre
  Entstehung, Organisati0n und Wh'ks~mkeit,
  van Dr B~RmtA~LU HAMS.
   Bi.j den uitgevor J. C. B, Mohr (Paul Siebock) to Tiibingen
  en Leipzig, i s onlangs bovengonoemd~ work verschonon (prijs
  5 Mark). De heer Harms, doktor in de Staatswotonschappen
  en adspirant-privaat docent te Tiibingon, hooft onkolo maanden
  iu Nederland vortoefd ter bostudeering van de sinds kor~ hier te
  lando in werking getroden K.amers van &rboid, met.hot doe] eene
  bijdrago to leveron tot de' in Dnitsohland aanhangigo uArbeitskammer-frago,~. Gelijk nan hot slot van de inleiding tot dit'werk
  wordt meogedeeld heeft Prof. Dr. yon SchSnberg, don sohrijvor
  met' rand on daad ter zijde gestaan. Hot is con vlijtige ell
  grondigo studie van onzo~K.amerS van Arbeid on van de gansohe
  ve~zameling wetten, bosluiton on war daarbij ~ehoort, weIk
  laatste materiaal, in het Duitseh vertaald, in bijlagon (62Mz.
  lang) achier aa~ h~et:we~k is toege.voegd. He~t~eigenl,ijke~,we~k
  (1:35 b]z,) i s in :wier hloofdstnkken verdeeld die we hieronder
  kortelijks zullen bespreken.
  Her e e r s t e h o o f d st u k geeft een :overzicht van de ,wordi,ng
  der wet o p de Kamers van Arbeid.
   Oelijk wij hieronder nader nog zulleu aantoonen vormon de
  uitstapjes op her gebied d e r Nederlandsche ~po]itieki-niet d e
  schoonste b]adzijde van des schrijvers overigens verdienstelijken
  arbeid. Ietwat naie.f en niet goheel juist belicht is de schildering
  v~n den toestand bier t e laude v66r de itaohtiger jaren. ~ e t
  lV[anehester-liberalismo vierde zijn triomf. Terwij! in Duitschland
  de hoogere opvatting van d e n modernen .cultuurstaat reeds baan
  brak (1), wist men zieh in Holland van de oude tradities niet
  los te maken; men onthield her yolk zi.jn kiesrecht, leer,plicht
  word besehouwd als een inbreuk op her familierecht ,. de arbeidende
  klass.e was aan zich ze]f overgelaten. Teen eindelijk, a]s resultaat
  van de enquire van 1868, de kinder~et van 1874 tot stand
  kwam, scheen voldsan ann al war,men ken wensehen. Doch
  de smeulende vonk brak in ,helle vlammen uit in de taehtiger
  jaren en teen eindelijk her paling-~proer in 1886 plaatsgreep
  ~da fragte man sieh erstaunt : Woher das alles?, Und in diesem
  Augenblick setzt der Wendepunckt in den sozial-politischen
  Ansohauungen der Niederliinden ein!
  Hierop worden de enqu~tes van 1886, eu 1890 gememoreerd
  en a]s resultaat daarvan geeonstateerd een langzamerhand koerszetten ~naar eone. instelling eenigszins in den geest, van oene
  0ombitie der ~uitsche G~ewerbegerichte,der Fransoh,e conseils de
  Prad'hommes en der Belgische eonseils de ]?indus~rie-eg d.u
  travail. Als voorvoohters op dit gebied worden aohtereen.v,olgens
  geuoemd ,de heeren Kordijk, Drucker:, Treub, Quack, van Marken,
  van der Lo,eff, de Savorniu Lohmann, Levy. e n gu~per.
   M~,t prijzenswaardige-zorg en doorvlochten-met a~nh~lingen
  uit. de Handelingen der: Tweede. Kamer w.ordt :he~ ontworp
  Pyttersen van April. 1892 besproken, hot ont~erp SohimmeL
  penninck van der Oye, ,hot in, December 1892 ingodiende
  gecombineerde projet, van beide, hooren, hot ~tweode ontwerp
  Pyttersen en.het :regeerings,ontwerp van 10 Ootobe~ 1895.~Zoo
  goring was de sympathi~ waarmee her ontwerp zoo~wel i~n~~a!s
  
  r
  buit'en" dd K~amer ontvangen" word dat de regeering in O c t e t
  18.96 e e n ilieuw ontwerp indiende, hetwelk eindelijk ,n'et de
  noodige wijzigingen als ,,wet op de Kamers van Arbeid van
  Mei 1897, bet Staatsblad mocht bereiken. Zoowel in hot eerste
  ontwerp a]s in de aangenomen wet wordt her verzamelen van
  gegevens over arbeidsaangelegeuheden in de allereerste plaats
  als werkzaamheid der Kamers genoemd.
  In he~ t w e e d e h o o f d s t u k worden de samenstelling en
  organisa~ie der Kamers behandeld.
  Hot kiesrecht veer de Kamers vindt de sohrijver niet duidelijI~
  in de wet geregeld. Geen definitie wordt van bedrijf gegeven, zoodat een circulaire van [8 December 1899 noodig
  was om hieromtrent uitlegging te geven. Teen de arbeiders
  der ri.jkswerf te Amsterdam een aanvraag deden tot oprichting
  eener Kamer van Arbeid word hen te kennen gegeven dat dit
  niet ken, omdet art. 87 spreekt van bedrijf en de rijkswerf
  niet als zoodanig kan worden aangemerkt. ~an bedrijf iS eerst
  dan sprake, indien niet alleen veer eigen behoefte, doch ook
  veer derden tegcn vergoeding wordt gewerkt. Naar des schrijvers
  meening is her dringend noodig dat bij we~swijzigimg veer alle
  S~aatsbedrijven Kamers van Arbeid worden voorgeschreven.
   Treurig is de opkomst der kiezers, nauwelijks 10 pCt. maken
  gebruik van hun stemrecht. Vooreerst is dit toe te schrijven
  aan onverschflligheid, doch ook k e n t meet principiee]e tegenstand veer, zoowel bij patroons a]s bij sociaal-demoeratiseh
  gezinde arbeiders, bij de laatsten omdat naar hun meening
  de maeht van de Kamers veel te beperkt is. ')
  Komend tot de inwendige organisatie der Earners noemt de
  heer Harms hot een bezwaar dat vaak zeer uiteenloopende
  bedrijven in dezelfde Kamer vertegenwoordigd zi.jn. Zoo behooren sons tot de voedings- en genotmiddelen de chemische
  industrie en de zeepfabrieken, ja zelfs boekdrukkerij en boel/binderijen. Bij Kamers van Arbeid veer confeetiebedrijven zijn
  ook sehoenmakerijen, bleekerijen cn hoedenfabricage ondergcbracht enz. enz. In geen der thans bestaande Kamers van
  ~)Dit stemt nie~ overeen met des sohrijvers hieronder volgende
  uitspraak dat de meeste arbeiders-leden in de groote stede~ sociaaldemocraat zijn. Zij. worden toch in den regel ook door sociaaldemoeratische arbeiders gekozen?
  EcoN. 1903.
  33
  
  496
  Arbeid zi,jn vrouwen gekozen. Te Amsterdam was in de K~me~ ~
  van Arbeid veer de oonfeotiebedrijven een bekende socinliste
  gekozen; de gemeenteraad maakte echter uit d.at zij geen vol
  jaar als arbeidster werkzaam was geweest, zoodat zij de in de'
  wet verlangde verkiesbaarheid niet bezat, een beslissing welke
  door den auteur wel in overeenstemming met de letter, doeh
  niet met den geest van de wet wordt geaeht.
  Naar hun politieke riehting zijn de meeste arbeiders-leden
  in grootere steden sociaal-demoeraat, doch juist dozen z~jn, naar
  den schl~jver door versohillende seeretarissen word meegedeetd
  de ijverigste en flinkste leden, die eehter sores te reel gebruik
  maken van hun oratorische talenten. F~ene door den schrijrer
  als gast bl.jgewoonde zitting eener Kamer, gaf hem den meest
  gunstigen indruk van de hartelijke en 0ngedwongen verhouding
  tusschen patroons- en werkmans-leden.
   Bewonderenswaardig vindt de sehr~jver ten slotte de bereidwilligheid waarmede zoove]e gepromoveerde personen, zonder
  hiervoor salaris te ontvangen, den vaak omvangrijken arbeid aan
  hot secretariaat verbonden op zieh nemen. 1)
  Hoofdstuk I I I - b e s p r e e k t de w e r k z a a m h e i d
  der Kamers
  van A_rbeid.
  ~ e t groote zorg is al war omtrent de werkzaamheid der
  Kamers van Arbeid, zoowel in verslagen over 1900, 1901 en 1902
  als in hot blad ,1De Kamer ran Arbeid,, of op andere wijze
  gepnblieeerd is, doorgezoch~, ter verzameling van de veer z~jn
  werk noodige bouwstoffen en hot is hem gelukt hiervan een
  belangrijk en tot dusver hog nimmer bijeengegaard en geordend
  overzicht samen te stellen.
  Dat zoo weinig be]angrijke kwesties bij de Kamersaanhangig
  worden gemaakt, wordt toegeschreven aan de in hot algemeen
  onafhanke]ijke positle van de ondernemers. Vakorganisatie ,is in
  Nederland op enkele uitzonderingen na gebrekkig; .her hangt
  geheel ran her goeddunken van den patroon af, of een gesehil
  aan her oordeel en de beslissing van de Kamer Wordt onder') En d~t zegt een zoon van GermaniaX Duitschland weet zijn
  volkstelling zoo goedkoop te maken door een heirleger onbezoldigde
  tellers in dienst te nemen. Toch zijn wij hot met den sohrijver
  eens dat eene niet te geringe bezoldiging dringend noodig is (doeh
  o ok veer de volkstellers !).
  497
  worpen. Voorwa~rden veer den arbeid worden geheel.door hem
  geregeld, de arbeider heeft te kiezen tussehen gehoorzamen of
  g~a~ ,,sic ~de ondernemers) vertreten durchweg eineAuffassung
  dlo wit in Deutschland in dem Masse niehtmehrvorfindenu 1)
  Toch vindt men, naar des schrijvers oordeel, ook in Nederland
  ten betrekkelijk greet aantal ondernemers die een welwillendo
  houding tegenover hun arbeiders aannemen.
   We zullen de gevallen die uit de praktijk in grooten getale
  worden meegedeeld niet op den veer volgen, doch staan liever
  oven stil bij hetgeeu de schr[jver" zegt over 'hot vorzamelen van
  iuliohtingen over arbeidsaangelegenheden, inzonderheid naar
  aanleiding van art. 33 al. 3 der wet op de Kamers van Arbeid,
  h o t amendement door den tegenwoordigen Minister van Binnenlaudsche Zaken als lid der Tweede Kamer ingediend en hetwelk
  aanvankelijk bij de toenmalige regeering bestrijding vend, dooh
  ten slotte met 44 tegen 28 stemmen werd aangenomen.
   Lang liet~n de uitvoeringsmaatregelen op zich waehten. Bij
  Ken. Besluit van 9 $uli 1901, Stbl N o 194 werd bepaald
  omtrent welke onderwerpen de Kamers inliehtingen zouden hebben
  in te zenden en eerst bij circalaire van 30 ~anuari 1902 word
  nan de Kamers een exemplaar van dig Staatsblad toegezonden
  met de uoodige modellen waarop de gegevens betreffendeloon,
  arbeidsduur en werkstakingen behoorden te worden ingcvuld,
  Den 12 Mei 1902 word vervolgens aan de Kamers meegedeeld dat
  de verwerking van her ingezonden en hog in te zenden materiaal
  door hot Centraal Bureau veer de Sgatistiek zou plaats hebben en
  dat de Kamers verplicht waren allete dier zake gevraagde inliehtingen reehtstreeks aan dig bureau te verstrekken. De ivrees van
  den schrijver (die veer hot afdrukken van zijn book geen kennis
  lneor heefg kunnen nemen van d e eerste aflevering van her
  tijdsohrift van hot Centraal Bureau, waarin do gegeveus van de
  Kamers van Arbeid zijn vervat) dat de inlichtingen van de
  Kamers zouden verseholen gaan onder stagisgische mededeelingen
  van algemeenen aard is niet bewaarhoid, want niet alleen beslaan deze opgaven de helft van hot eerste nummer, maarook
  ') Is dit niet eenigermate in strijd met hetgeen de couranten ons
  mededeelden over de verhouding van patroon tot arbeider in zake
  de Krupp-affaire ?
  
  r
  zijn alle ovefige s~atistieken naar hun aard aan die gegeve~s
  zeer nauw verwand.
  In een paragraafgetiteld ~JdeKa.mers in dienst van eene algemeene
  arbeidsstatis~iek,~ toont de sehrijver, met overlegging van ver.
  taalde authentieke stukken, ann, hoeveel moeilijkheden de Kamers
  ondervinden bij hot verzamelen der voorgesohreven inlichtingen.
   Yele Ka.mers geven zich groote moeite om zoo nauwkeurig
  mogelijk enquires naar de in de verschillende bedr~jven ]leersehende toestanden in te stellen ,dooh stuiten daarbij vaak op"twee
  bezwaren: geen geld en geen medewerking. In expense worden
  de brieven van den minister en van de Kamer van Arbeid veer de
  ~oedi:ngs- an genotmiddelen te Delft afgedrukt betret~ende den
  onverkwikkel~jken strijd over de vraag war verkieslijker is: in
  hot geheel teen inliehtingen verschaffen, zoolang de middelen
  ontbreken om betroawbare en juiste gegevens te verzamelen
  (standpunt van de Kamer) of de modellen zoo uit hat hoofd
  en na hier en daar enkele informaties te hebben ingewonnen
  globaal-weg in te vullen. Ten slotte kreeg de Minister zijn zin
  door met ontbinding te dreigen. Verwonderd heeft hot ons uit
  den mend van den sehrijver geen enkel woord van critiek te
  hebben vernomen over de prineipieele four van te vragen naar
  gewoonlijk voorkomende loonen en arbeidstijden ; is des sehrijvers
  smaak reeds eenigermate beinvloed door de in zijn vaderland
  gepuhlieeerde ,mrtsiibliohe TagelShnen,~?
  In een volgende paragraaf wordt bet standpunt ran hot
  Ministerie-Kuyper tegenover de arb'eidsbelangen in hot algemeen,
  kortetijks gesohetst. De vorige I~ e g e e r i n g, heet hot, liet haren
  opvolger twee ontwerp-wetten ha, hot eene betreffende eene
  regeling van arbeids- en rusttijden, her andere betreffende ouderdoms on invaliditeitsverzekering. Hier zij een vraag vergund.
  Was her ontwerp der Hgoedkoope ouderdoms en invaliditeitsverzekering,, wel een legaat van de geheele regeering of
  alleen van den toenmaligen Minister Van Waterstaat, Handel
  en Nijverheid? Zooals hot door den heer Harms wordt voorgesteld zou men geneigd zijn hierin een daad te zien der geheele regeering, doeh, naar destijds genoegzaam bekend was,
  moeht de geheele regeering veer den inhoud van hot ontwerp
  niet aansprakelijk worden gesteld.
   En is hot werkelijk l~et her Miuisterie Kuyper aldus gesteld
  
  499
  als d e sehrijver meentP ,/Oliichlieherweize war ein Unfallversioherangsgesetz bereits unter Daoh und Faoh gebracht,
  wer weiss, ob nioht andernfalls aueh dieses zuriiokgezogen
  wiire. Leider wird unter solehen Umstfinden aueh aus dora
  sehnliohst erwiinsehten Gesetz fiber den Arbeitskontrakt niohts
  werden.,, Uit de Handelingen zou de sehrijver hebben kunnen
  opmaken dat alle partijen de ungevallenverzekering ,/unter
  Daeh und Fach,, hebben helpen brengen~ zoodat waarsohijnlijk
  ook onder dit Ministerie soortgelijke wet zou zijn. to~ stand
  gekomen en rat bet arbeidsoontraot betreft, .staat dit niet meet
  op bet regeeringsprogram? Ook is de volgende verzuehting van
  den Sohrijver zeker niet juis~: ,,Die jetzige Regierung steht
  allen diesen Fragen mehr oder minder teilnahmlos gegeniiber.
  Es braueht nieht besonders erw~hnt zu werden, dass dieses
  Verhalten in allen, sozialpolitiseh gesinnten Kreisen Hollands,
  namentlich aueh in der akademisehen Welt, aufs tiefste bedauert wird. Selbst in weiten Beambtenkreisen maeht sioh
  gegen solehes Verfahren Opposition geltend.,, :En verder: ,~So
  lange das jetzige Ministerium am Ruder sein wird, darf eine
  Aenderung dieser Zustiinde als ausgesehlossen gelten.,,
  Onwillekeurig vraagt men zioh bij her lezen van deze politieke
  ontboezemingen af, hee:ft de sehrijver dit alles in de enkele
  maanden van zijn verblijf hier te lande opgedaan, of waren
  zijn raadslieden in dezen niet van hier P
  In een vierde hoofdstuk, van enkele bladzijden greet, vat de
  schrijv~r de resultaten van zijn belangrijk onderzoek samen onder
  he* opsohrift ,~Uitkomsten en voorstellen,, die in bet kort als
  volgt zijn weer te geven.
   Naar des sohrijvers meening ziju de Kamers van Arbeid hier
  te lande te vroeg geboren. De wieg was not nie~ gereed! Eerst
  moesten de arbeiders meet georganiseerd zijn, zooda~ de patroons
  wel gedwongen waren hen ter wille te zijn, en van hun kant
  verlangden naar minnelijk overleg. Doch ook dan zou de tegenwoordige organisatie des sehrijvers sympathie niet hebben.
  Er zi.jn to reel bedrijven in ggn Kamer vergegenwoordigd;
  dit is zoowel nadeelig veer het aanbieden van bemiddeling en
  veer hot geven van adviezen als veer her verzamelen van gegevens op arbeidsstatistisoh gebied.
  500
  Meer Kamers van tkrbeid oprichten z66 dat elke Kamer Slecl~ts
  ggnsoort van bedrijf of enkde soorten vertegenwoordigt, heefl
  deze bezwaren dat hierdoor de eenheid wordt verbroken, dat
  her geven van meer macht dan n'0g meer gevaar zou opleveren,
  en dat de administratiekosten zeer zullen toeuemen. Meer leden
  in gen Kamer zitting doen nemen, z66 dat elk bedrijf vertegenwoordigd is, maakt het nemen van beslissingen moeilijker
  en belemmert ~eel "handelen. Deze beide middeleu aeht de
  schrijver dan ook ver~rerpelijk.
  Er is naar zijn meening slechts ~ n redmiddel: terUgkeer
  tot her ont~verp-Pyttersen: ~ n Kamer in clke stad, doch met
  zoovele afdeelblgen als er groepen van aan elkaar verwante
  bedrijven zijn. De beer Harms ste|t zich de organisatic aldus voor :
  u
  iedere groep van aan ell~aar verwante bedrijven wordt
  een afdeeling van 8 leden opgericht. ]~venals thans kiest elke
  afdeeling een u
  de eene keer uit de patroons, de volgcnde
  keer uit de arbeiders-leden. De u
  der afdeelingen
  vormen te zamen de eigenlijke K a m e r ~ran K r b e i d.
   Tot u
  van d e K a m e r v a n A r b e i d wordt iemand
  benoemd buiten de Kamer, hem staan terzijde ~dn arbeiderafdeelings-Yoorzitter en een patroon-afdeelings-Yoorzitter, benevens een bezoldigde seeretaris onder wie bureaupersoneel
  werkzaam is. Optreden naar bui~en geschiedt alleen door d e
  K a m e r, zij geeft adviezen, z~j verzamelt in overleg met de
  betrokken afdeelingen stat, istieke gegevens, zonder machtiging
  van den Voorzit~er der Kamer mag de betrokken afdeeling
  zelfs geen enqugte ondernemen. De Yoorzitter van de"Kamer
  beslist of een zaak aan een verzoeningsraad zal onder~vorpen
  worden enz.
  De afdeelingen verleenen medewerking bij regeling van arbeidsverhoudingen tusschen patroons en werk]ieden, zij helpen bij
  her maken van fabrieksreglementen en derge|ijken en trachten
  misbruiken in her door haar vertegenwoordigd bedrijf tegen
  te gaan.
  Ten einde de Kamer haar taak te vergemakkelijken zou de
  schrijver nog de volgende bepalingen willen vastgesteld zien:
  1. De Kamers hebben her recht getuigen te hooren. Niet
  verschijnen wordt gestraft met geldboete van ten hoogste f l00.
  ~. Ondernemers en arbeiders zijn verplicht, v66r zij een
  
  501
  uitsluiting of werkstaking proelameeren, her gesehil bij de
  Kamer :~an Arbeid aanhangig te maken. Eerst wanneer bemiddeling niet tot her gewensehte resultaat leidt, kan de uitsluiting of staking voortgang hebben.
  3. De Kamers hebben her reeht deskundigen te hooren.
  4. Over alle ontwerp-wetten, verordeningen of besluiten den
  arbeid betreffende meet doorStaat, Provineie of Gemeente aan
  de Kamers advies worden gevraagd.
  5. De Kamers hebben ter verzameling'van de voorgeschreven
  inliehtingen her enqugte-reeht, overeenkomstig de wet van
  5 Augustus 1850, Stbl.. 45. (Bij deze wet werd her enqugterecht der Tweede Kamer geregeld).
  6 Jaarlijks wordt een congres gehouden van gedelegeerden
  der Kamers, waarbij de Regeering zal zijn vertegenwoordigd.
   7. Veer alle ten behoeve van de te verstrekken inlichtingen
  verriehtte werkzaamheden wordt vergoeding Verleend, nader te
  regelen bij Ken. Besluit.
  8. De gemeenten stellen kosteloos de noodige bureau-lokaliteit
  besehikbaar.
  Gaat - - hesluit de sohrijver zijn a r b e i d - met deze reorganisatie eerie betere vakorganisatie der arbeiders hand dan hand, dan
  kunnen de groote verwaehtingen waarmede de Kamers van Arbeid
  in bet leven geroepen werden, nog eenmaal in vervulling treden.
  Men bedenke eehter wel dat de Hollandsehe toestanden veer
  soortgelijke iastellingen niet gunstig zijn, zoodat her verbeteringsproees sleehts langzaam zal vordereu. Er zullen nog tientallen
  van jaren moeten verloopen veer Nederland zieh van de gevolgen
  van haar Manchester-periode zal hebben hersteldl
  Deze eonolusie veer rekening van den steller latend, kunnen
  wij ieder die nadere kennismaking met. onze Kamers van Arbeid
  en have werking moeht wensehen, lezing van deze grondige studie
  en vlijtige verzamelarbeid z ~ r aanbevelen. Ook vele zijner opmerkingen zijn overweging ten voile waard.
  's-Gravenhage,
  
  9 Januari 1908.
  H . W . ~/~ETHORST.
  