text: Tot nu toe is geen enkele pol itieke overwinning door de massa behaald
  (ook niet door mi I itaire groepen) zonder economische en pol itieke actie!
  De massa eerbiedigt meestal de wet. Omdat de putschisten plotsel ing van
  buiten af de wet overtreden door met wapengeweld de regering aan te vallen, zullen ze in 99 van de 100 gevallen geen steun bij de massa vinden,
  omdat zij zich van tevoren al vervreemd hebben van de massa. En 99 van
  de 100 keer kent de vijand het complot al. De putschplannen lekken altijd
  
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  336
  
  TAN MALAKA
  uit doordat randleden ongeduldig worden of te veel praten of doordat
  bange leden het plan verraden. Of ze worden opgespoord door de overal
  aanwezige spionnen.
  Het plegen van een putsch in een land als Indonesiê (vooral op Java),
  een gebied met een ordel ijke concentratie van kapitaal, beschermd op
  moderne, westerse wijze door leger en spionnen, en waar het volk nog
  gelooft aan mysterieuze krachten en sprookjes en bijgelovig is, is geI ijk aan spelen met vuur - de putschisten zullen hun eigen handen branden.
  De anarchisten, die plegen te zeggen dat de sterke westerse macht zal
  instorten door enkele handgranaten hebben niet meer verstand dan iemand
  die met zijn kop tegen een stenen muur botst.
  Slechts massa-actie, georganiseerde massa-actie zal de overwinning
  brengen in een land met een industrie als Indonesiê!
  Massa-actie heeft niets te maken met de domme fantasie van een
  putschist of anarchist of de moedige daad van een held. Massa-actie door
  vele mensen is in overeenstemming met hun economische en pol itieke wensen.
   Zij is het gevolg van grote el lende (economische en pol itieke crisis) en
  kan wanneer moge I ijk gewelddadig worden. Een partij gebaseerd op georganiseerde massa-actie moet zo bekwaam zijn de verdeelde massa-actie in
  ka Ime en ve i I i ge banen te Ie i den. "
  
  Massa-actie neemt vaak de vorm aan van staking of boycot. Op deze wijze
  kan de inwi I I iging van pol itieke en economische eisen worden afgedwongen.
  Een boycot van buitenlandse produkten is bij gebrek aan een inheemse bourgeoisie zeer moei I ijk, doch niet onmogel ijk. Een belastingboycot I ijkt eenvoudiger te verwezen I ijken, maar al leen als er sprake is van een revolutionaire situatie en een sterke revolutionaire partij.
  Massale demonstraties, als protest, als eis voor pol itieke en economische
  rechten en als krachtsvertoon zijn het pol itieke onderdeel van massa-actie.
  Demonstraties, stakingen en boycots op algemene schaal zullen grote pol itieke en morele gevolgen hebben; meer dan tal loze relletjes, moordaanslagen
  of putschen. Wette I ijke verboden van deze acties verl iezen dan hun zin. Het
  voordeel van massa-actie is dat de leiders ervan de actie controleren. Zij
  kunnen altijd hun eisen zo stellen, dat er geen al te grote schade veroorzaakt wordt (hoewel elke massa-actie slachtoffers zal eisen). Zij moeten
  wet altijd de band met de massa en de band binnen de massa onderl ing bewaren. De putschisten worden gemakkei ijk verslagen door de regering. De leider van de massa-actie kan de vijand stap voor stap terugdringen en hem
  tenslotte de genadeslag geven.
  "Massa-actie vereist revolutionaire leiders, ontwikkeld, vaardig, geduldig, snel in het beoordelen van toekomstige gebeurtenissen en pol itiek
  ingewijd. Ook moet de revolutionaire leider werken met de aanwezige
  nationale energie en niet zijn hoop stellen op niet-bestaande krachten.
   Vervolgens moet hij de aard van de door hem geleide massa kennen (hij
  moet weten wanneer en hoe het volk reageert op pol itieke en economische
  gebeurtenissen).
  Hij moet ook de leuzen kunnen vinden die het volk tot geestdrift brengen, zodat hij de wi I van de massa verandert in de daad van de massa.
  Behalve dat moet hij een juist begrip hebben van de economische en
  pol itieke verhoudingen en in staat zijn hiervan op consequente wijze
  gebruik te maken. Omdat de heersende klasse (de regering) over een vol ledig, altijd gereed staand leger beschikt, moet de kunde en vaardigheid
  van de leiders van de moderne beweging, van deze leiders van de massaHarry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NAAR DE P.K. I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  337
  
  actie, een grote praktische kennis omvatten van de pol itiek en economie
  van het land, van de psychologie van het volk en ook nog de kunde toekomstige pol itieke ontwikkel ingen te voorzien. Bovendien moet de leider
  een gunstig tijdstip snel en juist uitbuiten en gebruik maken van al Ie
  tegenstel I ingen in de kapital istische maatschappij (ook in het leger)
  die hem tot voordeel kunnen strekken.
   Dus terwijl 'domme kracht' (zoals in de feodale tijd) een putsch veroorzaakt, moeten de leiders van de moderne massabeweging ontwikkeld zijn
  en de massa kennen."159
  Voor deze georganiseerde massa-actie is een revolutionaire partij nodig,
  zoals Indonesi~ die nu nog niet kent. De leden zijn één van gedachte en
  daad in de revolutie. In die partij worden besluiten op democratische wijze
  genomen en besl ist de meerderheid, nadat ieder I id de kans heeft gehad zich
  uit te spreken. Maar daarna moet de minderheid zich neerleggen bij dit besluit en dit loyaal uitvoeren. De partijleden moeten zich onderwerpen aan
  een ijzeren discipl ine en daadwerkel ijk hun trouw aan de partij tonen. Als
  gids van de partij fungeert het "Nationaal Program", zoals afgedrukt in
  Malaka's vorige brochures. 160
  De partij is de avant-garde van de revolutionaire beweging en "hoofd en
  hart" van de revolutionaire massa. In Indonesi~, een land zonder bourgeoisie,
  bestaat deze avant-garde uit arbeiders en boeren. De bourgeoisie is hier te
  zwak en zal zich moeten aansluiten bij de arbeiders. Intellectuelen die zich
  aansluiten moeten echter niet de kans krijgen de revolutionaire proletarische partij te verzwakken. De doeleinden van de arbeiders gaan verder dan
  die van de bourgeoisie. De eersten wi I len radicale economische, sociale,
  pol itieke en ideologische veranderingen, terwijl de laatsten slechts onafhankel ijkheid wensen. De arbeiders zijn anti-imperial istisch en anti-kapital istisch; de bourgeoisie is al leen anti-imperial istisch.
   De partij moet altijd contact hebben met de massa. Deze band kan door
  juiste agitatie worden gelegd. Deze agitatie dient voortdurend de dagel ijkse
  levensomstandigheden van de massa te raken. De propagandist moet acties
  leiden voor verbetering van het dagel ijkse bestaan. Via de strijd voor matebehoeften bereikt de partij haar einddoel. Bij agitatie in overeenstemming met de dagel ijkse behoeften van het volk, aangepast aan de woonri~le
  
  plaats en economische positie door kundige leiders, zal deze nauwe band
  ongetwijfeld tot stand komen.
  Over de techniek van de massa-actie kan Malaka niet uitweiden nu de
  ..
  . t onon tb eer I ..
  vijand
  meeleest. Wel is voor succes wapenbezl. t nle
  IJ k • 161 Ook
  zonder dat kan de partij het imperial istische leger vernietigen.
  Voor succes van de revolutie is als "objectieve" factor een bepaald produktieniveau en mate van "Verelendung" vereist. Dit is het geval op Java en
  delen van Sumatra. Een "subjectieve" factor is de bereidheid van het volk
  een volwassen revolutionaire partij te vormen, die gediscipl ineerd is en
  wortelt in de massa.
  De arbeiders zijn de meest actieve en radicale groep, zij dienen leiding
  
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  TAN MALAKA
  
  338
  
  te geven en de partij-afdel ingen dienen in de industriecentra gevestigd te
  zijn. De andere aanhang dient in de "Sarekat Rakjat" te worden georganiseerd.
  Daardoor bi ijft het elan van de P.K.I. het best bewaard en wordt de rest
  van de aanhang toch betrokken bij economische acties en volkscoöperaties.
   Onder leiding van de P.K.I. neemt de S.R. deel aan de massa-actie. De
  partij-organisatie moet zodanig zijn dat de band met de massa zo nauw mogeI ijk b I i j ft. 162
  De onafhankel ijkheidsbeweging in Indonesiê heeft tot nu toe geen succes
  gehad, omdat een voedingsbodem in een middenklasse ontbrak. De westerse
  opvoeding van de bourgeoisleiders heeft hen vervreemd van de massa en maakt
  hen onmachtig een proletarisch program op te stellen. Zo verdwenen de bourgeoispartijen geleidel ijk of leefden al leen in naam voort.
  De "Budi Utomo" is een regionale partij, apol itiek, op raciale basis,
  en al leen actief voor een dode (Hindoe) cultuur.
  De "Nationale Indische Partij" (N.I .P.) ging ten onder aan de tegensteII ing tussen Indo-Europeanen en Indonesiërs. De eersten konden zich niet
  los maken van het imperial isme en wensten geen revolutionaire actie en
  nauwe band met de Indonesische massa.
  De S.I. werd gekenmerkt door een mengsel van Islam, reformisme, rasideeën en demagogie in een slechte organisatie met slechte leiders. Massaactie was hierdoor onmogel ijk. Nadat in 1921 de meest actieve Semarangse
  S.I .-Ieden uit de partij waren gezet wendde ze zich tot feodale middelen
  als mystiek en bijgeloof.
  Over deze drie partijen laat Malaka zich opmerkel ijk laatdunkend uit.
  De P.K.I./S.R. heeft in een zware strijd al vele verliezen geleden. In
  acties voor kleine doelen hebben ze hun sterkte en kunde getoond.
   "Voor het voeren van een algemene nationale actie (laat staan een internationale) zijn ze echt nog niet machtig genoeg. Dit mogen we voor de
  zaak van de onafhankel ijkheid van 55 miljoen mensen niet verzwijgen. Een
  zodanige actie betekent ongetwijfeld dat ze weer vervallen in de fout
  die ook bourgeoispartijen (in het bijzonder de partij van Tjokro c.s.)
  gemaakt hebben. Toen het vergaderverbod aan het einde van vorig jaar
  werd afgekondigd, hebben we geen ongenoegen daarover getoond. AI sinds
  meer dan acht maanden, tot nu toe, is er nog niets gebeurd. Waar zijn
  de honderdduizenden of mi Ijoenen op Java, Sumatra en Celebes die rechtstreeks onder onze leiding of onder onze invloed staan? Waar zijn in
  deze acht maanden de trouwe revolutionairen uit de V.S.T.P., S.P.P.L.,
  S.B.G., S.B.B. enz. gebleven en de enkele mi Ijoenen ongeorganiseerden
  die met ons sympathiseren? Waarom werd het volk niet snel opgeroepen en
  betrokken bij een vergeldingsactie tegen de uitvaardiging van het vergaderverbod, de massa-arresten en -verbanningen en de dood van de kameraden Sugono, Misbach c.s. door een passende massa-actie, met geestdrift
  uitgevoerd. Niet eenmaal hebben we ons verzet tegen de aanval van de
  vijand, zodat er nu een niet te vermijden geschi I in de revolutionaire
  gelederen is en leden met een anarchistische inslag hun eigen weg kiezen
  en kameraden meetrekken.
  Bovendien I ijden goede en zeer veelbelovende secties als West-Sumatra,
  Medan, Semarang, Surabaya (en welke niet) aan een verwarring en organisatorische zwakte die niet I icht verholpen kan worden.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NAAR DE P.K.I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  339
  
  Indien wij het december-ultimatum van het Hollandse imperial isme met
  een goede communistische wijze van handelen hadden beantwoord, zou de
  nederlaag ongetwijfeld niet zijn als nu. In het allerergste geval zou
  de materi~le schade door arrestaties, verbanningen en moorden niet groter zijn dan nu, maar de pol itieke en morele overwinning zou ongetwijfeld vaststaan. En wie kan zeggen wat we zouden hebben bereikt in de
  meest gunstige situatie?
  Hoe dan ook, het vergaderverbod hebben wij niet op communistische
  wijze beantwoord en sinds acht maanden zijn we gedwongen ondergronds te
  werken. In die tijd hebben we, vergeefs, onze beste kameraden verloren
  en behalve dat is het meest gunstige tijdstip, dat psychologische ogenbi ik dat moei I ijk terugkomt, verlopen en zo is er nog veel meer •.•
  Het is hier niet de plaats deze zaak uitvoeriger te bespreken. Ook
  is het niet de plaats te onderzoeken waar werkel ijk de schuld hiervoor
  I igt: bij de secties, bij de leiding of ergens anders.
  Laten we deze zaak overlaten aan de historie en aan de organisatie
  die later zal onderzoeken waarom wij het beste tijdstip I ieten voorbijgaan. Ook is het hier niet de plaats om over de sterkte van ons leger
  nu te schrijven, en over onze invloed op de massa in deze moei I ijke
  situatie; of over onze doeleinden en tactiek in de toekomst, ook omdat
  we nu ondergronds moeten werken. In het belang van onze beweging moet
  zeer veel geheim bi ijven, wat later verteld zal worden aan onze strijdmakkers en aan hen die met ons instemmen.
   Ik hoop dat men terdege op het volgende let! Ons doel is massale
  actie en niet een putsch!
  Ik hoop dat men nog eens goed hoofdstuk IX bestudeert. Uiteraard
  moeten we snel een staking organiseren en leiden met passende eisen en
  juiste leuzen als verzet en als antwoord op het vergaderverbod.
  Gesteld dat door deze actie de revolutie uitbreekt, dan moeten we
  dat aanvaarden. Denken en handelen anders dan dit is niet communistisch!
  I I legaal werk is vol met gevaren. Het is juist en noodzakel ijk deze
  zaak hier aan te stippen. Legaal werk, en al leen maar legaal werk leidt
  tot organisatIe, sprekers, organisatoren en leiders. Legale bladen,
  partijen en redes kunnen ons volk de zo nodige schol ing geven op zo'n
  wijze dat ze pol itieke ingewijden worden en overal het zo nodige revolutionaire denken ontstaat. Hier tegenover staat dan dat in een land in
  een overgangssituatie als Indonesi~ i I legaal werk zeer gemakkei ijk afzakt
  tot anarchisme, oproer of zeer schadelijk bijgeloof. AI les met betrekking
  tot organisatie en ideologie, dat we in het verleden bereikt hebben zal
  weer verloren gaan door een i I legal iteit op een verkeerd tijdstip. Vijandel ijke provocaties kunnen onze minder ervaren leiders ten val brengen
  en de gehele organisatie vernietigen.
  Een legale organisatie moet gereed zijn om een i I legale organisatie
  te vormen in revolutietijd. Geheime verbindingen, geheime vergaderingen,
  geheime drukpersen en drukkerijen moeten ordel ijk verder werken als plotsel ing een vergader- en organisatieverbod wordt uitgevaardigd. De i I legale organisatie moet altijd in contact staan met de massa en mag zich
  nooit daarvan losmaken. Zij moet voortdurend de gevoelens en wensen van
  de massa kennen. Daarom moet zij voldoende organen en actieve mensen
  bezitten in bonafide partijen (partijen die de regering nog toelaat).
   Indien er geen band is met de massa is de situatie net zo slecht als bij
  een onderzeeboot zonder periscoop.
  Bij legaal of il legaal werk mogen we nooit het revolutionaire wapen
  van de georganiseerde massa-actie vergeten. Verenigings- en vergaderverbod moeten we breken via georganiseerde massa-actie, zodat met een
  diepgaand inzicht en grote energie onze rijen kunnen voortgaan op weg
  naar vol ledige onafhankel ijkheid.
  Zijn weal rijp voor ondergronds werk? Deze vraag is herhaaldel ijk
  bij mij opgekomen. Dit staat in verband met het vraagstuk of we voldoende werkkracht in de partij bezitten, die zich niets aantrekt van al Ie
  hinderpalen en trouw een georganiseerde massa-actie uitvoert. En is ook
  de Marxistische schol ing juist en lang genoeg gegeven, zodat onze arbeiders al een voldoende vaste en diepgaande Marxistisch-Leninistische
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  340
  
  TAN ~~ALAKA
  
  overtuiging bezitten? Wanneer dit niet zo is en nog niet gebeurt, zal
  een gedwongen i I legal iteit zeker leiden tot verwarring in de gehele
  revolutionaire beweging van Indonesi~. De niet-arbeiders zullen het
  roer nemen en de partij leiden naar een putsch of anarchisme, en tenslotte tot de totale vernietiging. Dit gevaar is des te groter omdat
  de beste leiders met veel invloed op de massa, telkens weer uit Indonesi~ worden verbannen, terwijl de houding van de reactie steeds onaangenamer wordt.
  Daarom staan we tegenover een revolutionaire crisis die door buitenstaanders niet gemakkei ijk wordt begrepen.
  Nu is niet een totale moed nodig, maar veel meer revolutionaire kennis en de kunde een revolutionaire houding in te nemen.
   Het Nederlandse imperial isme wenst inderdaad de revolutionaire organisatie te vernietigen: 'Delenda est Chartago' (Chartago moet vernietigd
  worden). En het antwoord nu of straks (op zijn laatst) op al Ie maatregelen van de vijand om ons te vernietigen: 'georganiseerde massa-actie'
  zal ons zeker de overwinning brengen!"
  Over de "Indonesische Studieclub", de vereniging van Indonesische intellectuelen laat Malaka zich zeer voorzichtig uit. Hun program is nog zeer
  vaag. Hun keuze voor non-coöperatie leidt op zich niet tot resultaat, als
  deze niet samengaat met economische actie. Zij dienen hun pol itiek en actie
  te veranderen en het arbeidersprogram over te nemen. Zo staan de studieclubs voor het di lemma te moeten kiezen voor samenwerking met het Nederlandse
  imperial isme en de weg te volgen van B.U., of voor samenwerking met het
  volk voor een vol ledige onafhankel ijkheid.
  "Een middenweg, een I iberale pol itiek betekent voor de studieclub de
  pol itieke dood". De intellectuelen uit de studieclub moeten bourgeoisopvattingen van zich afzetten en met de arbeiders strijden. 163
  Als de Indonesische onafhankel ijkheid bereikt is, zal deze sterk bedreigd
  worden door de aanwezigheid van het Britse (in Malaka) en Amerikaanse imperial isme (in de Phi I ippijnen). Zij hebben economisch en strategisch belang
  bij het Hollandse koloniale bewind. In Malaka neemt de invloed van
  
  Indi~rs
  
  en Chinezen steeds toe, ten koste van de Maleiers. Dit proces kan gestuit
  worden door een vereniging van
  
  Indonesi~
  
  en Malaka. Het bewustwordingspro-
  
  ces van de Maleiers in hun pol itieke organisatie, de "Kesatuan Melayu",
  moet worden gesteund.
  Debevolkingvan de Philippijnen is te klein om de blijvende onafhankeI ijkheid van het land te verzekeren, gezien het strategisch belang. Japan
  toont al veel belangstel I ing. Gezien de vele overeenkomsten tussen beide
  landen zou grootscheepse emigratie uit
  
  Indonesi~
  
  en een federatie dit gevaar
  
  kunnen bezweren.
   Via een "Federatie Republ ik Indonesia" zou een vereniging van honderd
  mi Ijoen onderdrukte mensen tot stand kunnen komen, in een strategisch
  gebied tussen Azi~ en de Oceaan, waar al Ie tropische produkten groeien.
  Dan zal een nieuwe macht en cultuur in het oosten ontstaan, die een voorbeeld voor al Ie onderdrukte volken van Azi~ vormt. 164
  Naast de hierboven geschetste grote I ijn van Malaka's brochure, die
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NAAR DE P.K. I.-OPSTAND (1925-1926)
  
  341
  
  uitmondt in een aantal behartenswaardige opmerkingen aan zijn partijgenoten,
  waarbij hij een, gezien de omstandigheden, grote mate van openhartigheid
  betracht, geeft Malaka in één hoofdstuk zijn visie op de Indonesische geschiedenis.
  De oorspronkel ijke inwoners van Indonesiê, afkomstig uit Achter-Indiê,
  kent Malaka een hoge beschaving en zin voor onafhankel ijkheid toe. Kunst
  en wetenschap bloeiden. De invloed van het Hindoeïsme, van buitenaf gekomen,
  kon een feodale maatschappij vestigen. Maar deze bleef ver achter bij de
  Griekse beschaving; zij kende geen historici en geleerden. De Borobudur is
  minder waardevol dan de wet van Pythagoras; de eerste is dood, de tweede
  bracht de mensheid tot meer kennis. De Indonesische maatschappij kreeg al
  haar impulsen van buiten en bezat geen eigen idealen. Indonesiê was de
  wajang, terwijl de datcmg buiten Indonesiê zat.
  Slechts het matriarchaat in de Minangkabau bleef als Indonesische democratie functioneren. De bloeiende handel leidde in de havensteden tot het
  ontstaan van een middenklasse, die pol itieke en sociale hervormingen eiste
  van de feodale vorsten. De Islam en de Chinese immigratie waren sterke
  wapens, waarmee de middenklasse zijn rechten met geweld afdwong.
   Met de komst van de Nederlanders werd deze ontwikkel ing afgebroken. Zij
  namen geleidel ijk al Ie macht over. Verzet kwam nog van Diponegoro, maar
  deze baseerde zich op de feodale klasse, en was zo in feite contra-revolutionair. Hij bezat geen pol itiek of economisch program. AI leen een nieuwe
  klasse kon het Westerse imperial isme aanvallen.
  Daardoor is de Indonesische geschiedenis geheel of half Hindoegeschiedenis. Hierbij spreken van nationale glorie is zeer misplaatst. Uit het
  Hindoeïsme zal nooit een renaissance voortkomen. De geschiedenis van het
  Indonesische volk kent al leen maar slavernij. Die geschiedenis begint.
  " IS van he tImperia
  · · I'Isme. 165
  opnieuw
  a I s he tvoi k'vriJ
  In het slothoofdstuk roept Malaka op rationeel te denken en te handelen.
  Slechts op die wijze, en niet door om te zien naar het Hindoe- en Islamverleden, kan vooruitgang worden bereikt. De adat en het bijgeloof doden
  de wi I tot verandering. Strijd uit vrije keuze voor vooruitgang geeft pas
  inhoud aan het leven. Indien iemand zich niet hiervoor inzet, naar eigen
  vermogen, verschi It hij maar weinig van een dier. Zolang het Indonesische
  volk nog vast zit aan deze oude cultuur zal het nooit vrij worden. Met het
  wapen van het revolutionair proletariaat, het dialectisch-material isme,
  moet het imperial isme verslagen worden. Men moet leren van het westen om
  het tenslotte te overtreffen. Het is een misvatting te denken dat de
  oosterse cultuur vroeger of nu hoogwaardiger was dan de westerse cultuur.
  Pas als het Oosten ook een Darwin, Newton, Marx en Lenin heeft zijn beide
  gel ijk.
   Indonesiêrs moeten vrij wi I len zijn en zelf wi I len leren en werken; dan
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  342
  
  TAN MALAKA
  
  kunnen ze vrij van het imperial isme kiezen uit de westel ijke kennis. Via
  het wapen van de rational iteit kan volgens de eigen aanleg en kunde de
  rijkdom van Indonesiê voor de verheffing van het Indonesische volk worden
  gebruikt.
  Hiertoe is zo snel moge I ijk een proletarische massa-partij nodig, waarin de mi Ijoenen boeren en arbeiders, de stedel ingen en intellectuelen
  verenigd worden. Verenig elke vrijheidsl ievende
  
  Indonesi~r
  
  onder het revo-
  
  lutionaire vaandel, roept Malaka op. Hier I igt de taak voor de revolutionaire leiders.
  "Vóór het leger is de plaats waar U moet staan om Uw volgel ingen op te
  roepen de vijand aan te vallen; dat is de pi icht van een man met Ieeuwemoed. Richt tussen Uw legers een hoofdkwartier op, waar Uw besluiten
  genomen worden voor al degenen die dorstig en hongerig zijn, en Uw woord
  zal gehoord worden en gevolgd worden naar beste weten.
  U, redenaar, moderne Homerus, doe Uw oproep tussen de massa die vol
  ongeduld Uw komst ver.beidt met handgeklap en geestdrift.
   En richt met Uw rede de zwakken op, open de ogen van de bi inden, open
  de oren van de doven, wek de slapenden, spoor de zittenden aan op te
  staan en roep de sti Istaanden op in beweging te komen; dat is de pi icht
  van iemand die zijn pi icht ten opzichte van zijn moederland kent. Hier
  is Uw plaats en bi ijf daar, tot Uw leven wordt genomen door de kogel of
  het zwaard van de wrede, slechte en verachte I ijke vijand.
  Dat is Uw pi icht!
  U bent een held van de revolutionaire generatie! Eis dat de hongerige,
  arme, vernederde, ellendige en dorstige massa de vijand aanvalt en zijn
  forten verwoest, zijn leven neemt, zijn I ichaam breekt, en Uw vlag op
  zijn forten plant. Deze vlag mag nooit worden neergehaald of vervangen
  door welke andere vlag dan ook. Bescherm de vlag met Uw I ichaam en ziel.
  Dat is de juiste plaats van U, een kind van Indonesiê, Uw geboortegrond.
  Laat dit voor ons allen altijd in gedachten bi ijven.
  Met het volk in gel id naar het bereiken van recht en onafhankel ijkheid."166
  
  Tanjung P.gar
  
  Het ei land Singapore.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K. I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  343
  
  l.The Tribune (Mani la), 16-8-1927; A.H.Scaff, The Phi I ippine Answer to
  Communism, Stanford, 1955, p.8; Saulo, Communism in the Phi lippines, p.14
  (Malaka zou zich ook wel Manuel of Jorge Fuentes hebben genoemd en willen
  doorgaan voor muzikant uit Sjanghai); Peringatan sewindu hi langnja Tan
  Malaka, p.51; Pendjara I, p.123; Brief waarnemend GG Phi I ippijnen aan GG
  Nederlands-Indi~, 9-9-1927 in mai Ir.1201x/27 in vb.19-11-1927 It.S 18 (hierin wordt hij Fel ix Fuentes genoemd); Tamim, Sedjarah P.K.I., p.22.
  2.Pendjara I, p.123.
  3.Pendjara I, p.142.
  4.Brief wnd.GG Phi lippijnen aan GG Ned.-Indi~, 9-9-1927.
  5.Scaff, The Phi I ippine Answer, p.9.
  6.Scaff, The Phi I ippine Answer, p.9.
  7.Saulo, Communism in the Phi lippines, p.15.
  8.Peringatan sewindu hi langnja Tan Malaka, p.9, 30, 51 noemt Malaka als
  oprichter van de C.P. in 1925, hierbij een uitspraak aanhalend van de
  Phi I ippijnse opperbevelhebber majoor Eulogio Dua (Antara/AFP, november
  1955). Een vriend van Semaun zou hem hierbij hebben geholpen. In Pendjara
  vermeldt Malaka niets van zulke activiteiten. Dit wijst er op dat deze
  niet van zo'n grote omvang waren, anders zou hij ze wel, evenals zijn
  overige revolutionaire activiteiten, vermeld hebben. R.A.Smith, Phi I ippine
  Freedom 1946-1958, New York, 1958, p.139-40 schrijft dat de oprichting
  volgde na een geheim bezoek van Malaka aan Manila eind 1929 of 1930. Dit
  is vrijwel zeker een onjuiste mededel ing. Zie ook McVey, The Rise, p.440
  noot 52 en McLane, Soviet Strategies, p.115.
  9.Een afbeelding van deze omslag staat in Phi I ippines Free Press, 10-9-1927.
  Van deze tweede druk is mij geen exemplaar bekend. De Indonesische vertaI ing van 1962 is echter gebaseerd op deze druk.
   10.Phi I ippines Free Press, 10-9-1927 wijst erop dat voor Tokio Mani la moet worden gelezen. In de code die de P.K.I .-Ieiders in hun correspondentie gebruikten werd Mani la aangeduid met Tokio. Zie bijvoorbeeld Manifesto Pari,
  Bangkok, 1927, p.17, samengevat in bijlage brief PG aan GG, 10-3-1930 in
  mai Ir. 17-3-1930 It.T in vb.6-8-1930 It.B 18. Op verzoek van de Nederlandse
  gezant in Japan zond de GG in jul i 1927 omslag en enkele bladzijden van het
  boekje naar Tokio, opdat de Japanse autoriteiten een onderzoek konden instellen naar de drukkerij. Brieven hierover in mai Ir.803x/27. Begrijpel ijkerwijs kon de Japanse pol itie de herkomst van het boekje niet vaststellen.
  De gezant kreeg een verslag van het "omstandige" onderzoek en concludeerde:
  "natuur I ijk wi I zij (de pol itie) niet bekennen dat deze zaak haar aandacht
  ontsnapt is". Brief gezantschap Tokio aan GG, 27-3-1928 in mai Ir.486x/28.
  II.Menudju Republ ik Indonesia, p.6-8.
  12.Menudju Republ ik Indonesia, p.65-71.
  13. In Rentjana Ekonomi, p.4 vermeldt Malaka dat dit boekje in Mani la werd
  geschreven en gedrukt.
  14.Brief gouverneur Atjeh aan PG, 24-6-1926 in mai Ir.686x/26 in vb.I-7-1927
  It.Q 10 (over inbeslagname van een pamflet).
  15.Geheim rapport P.K.I. jul i 1925-december 1926, p.28.
  16.De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.l08.
  Ik heb geen exemplaar van dit boekje kunnen achterhalen. Het exemplaar
  dat McVey, The Rise gebruikte was afkomstig van het Documentatiecentrum
  voor Overzees Recht te Leiden en is daar niet meer aanwezig. Mijn gebrekkige weergave van de inhoud is gebaseerd op aantekeningen die McVey
  maakte bij het raadplegen van het boekje, tenzij anders vermeld.
  17.Semangat Moeda, p.57-61.
  18.Semangat Moeda, p.64.
  19.5emangat Moeda, p.64-5, ook p.46.
  20.Semangat Moeda, p.40-4.
  21.Semangat Moeda, p.72-4.
  22.Semangat Moeda, p.74-5; ook Geheim rapport P.K. I. jul i 1925-december 1926,
  p.32.
   23.Semangat Moeda, p.83, 85-6; Geheim rapport P.K.I. jul i 1925-december 1926,
  p.32-3.
  24.McVey, The Rise, p.317 ziet te grote verschi I len tussen beide boekjes.
  Ook in Naar de "Republ iek-Indonesia" wijst Malaka erop dat voor een sucHarry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  344
  
  TAN MALAKA
  
  cesvol Ie revolutie het gehele volk achter de P.K. I.-S.R. moet staan. Uit
  de voorstel I ing van zaken van McVey kan men dit anders lezen.
  25.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.36.
  26.Brlef gouverneur·Atjeh aan PG, 29-6-1926 in mal Ir.686x/26 in vb.I-7-1927
  It.Q 10. Eén brochure bij Sutan Said AI I te Medan, de ander bij Kamari
  te Weltevreden (eendeel van Jakarta). Beiden waren I id van het P.K. 1.hoofdbestuur.
  27.0ver de revolutie: T.M.Kalaw, The Phi I ippine Revolution, Mani la, 1969.
  Een interessante analyse van de Phi I ippijnse revolutie bevat Pendjara I,
  p.128-39.
  28.0.a. in Pendjara I, p.139-41.
  29.McVey, The Rise, p.290-315.
  30.McVey, The Rlse, p.323-4.
  31.McVey, The Rise, p.315-6.
  32.Report of an officer of Home Department, Intel I igence Bureau, Delhi ,
  13-3-1926 In National Archives of India, Forelgn and Pol itical Department,
  Communist Activitles In Malaya and Siam, nr.153x/26; Brief PG aan GG,
  23-11-1925 in mal Ir.1132x/25 in vb.19-1-1927 It.F 1. Yamin, Tan Malacca,
  p.16 vermeldt dat Malaka in september 1925 in het geheim naar Chieng-Mai
  vertrok.
   33.McVey, The Rise, p.231, 449 noot 145. Subakat was na een goede opleiding
  een aantal jaren als tekenaar werkzaam bij de spoorwegen. Daarna raakte
  hij in de pol itlek betrokken en werd via onderwijzer aan een S.I .-school
  redacteur van Api. Toen een vervolging wegens een persdel let tegen hem
  werd ingesteld, vluchtte hij. In Singapore voorzag hij in zijn onderhoud
  als mutsenmaker. Verhoor Subakat, 13-1-1930, vraag 2-7, bijlage brief PG
  aan GG, 10-3-1930 In mai Ir.17-3-1930 It.T in vb.6-8-1930 It.B 18.
  34.Report of an officer of Home Department, 13-3-1926.
  35.Brief PG aan GG, 23-11-1925.
  36.Bljlage bij Rapport Britse consul-generaal Batavla, 28-"-'925in PRO-Fa
  371-11698-F 82/80. Dit is een Engelse vertal ing van de Nederlandse vertaI ing van het Maleise origineel. Het origineel en de Nederlandse vertal ing
  heb Ik niet kunnen achterhalen. Deze brief wordt aangehaald in brief
  PG aan GG, 23-11-1925 in mailr.1132x/25 in vb.19-1-1927 It.F 1.
  37.Malaka's vader overleed in Sul iki in augustus 1925. Zijn moeder, Si Sina,
  verbleef al een jaar in Medan en was daar opnieuw getrouwd met een man
  van Malaka's leeftijd. Telegram gouverneur SWK
  aan PG, 12-1-2-1925 in
  mai Ir.1239x/25 in vb.19-1-1927 It.F 1. Malaka was hiervan niet op de hoogte.
  38.Volgens Report of an Offlcer of Home Department, 13-3-1926 regende het
  niet op 22 september. Hij twijfelt daarom aan Malaka's aanwezigheid in
  Ch I eng-Ma I op 24 september.
   39.ln deze en andere brieven maakten de communisten gebruik van codes. Een
  aantal veel gebruikte namen van personen, plaatsen en organisaties werd
  aangeduid met cijfers van drie getallen. Andere woorden en namen, die
  men geheim wi Ide houden werden aangeduid met getallen, opgebouwd uit
  groepen van twee cijfers, die elk voor een bepaalde letter stonden. Een
  aantal brieven is gedecodeerd; een aantal niet. Deze laatste categorie
  heb ik zelf zoveel moge I ijk gedecodeerd. Achter de codes is tussen haken
  het bedoelde woord geschreven. In een aantal gevallen betekent het tussen
  haken plaatsen van een bepaald woord, dat in de oorspronkel ijke brief dit
  woord in code stond.
  40.Bljlage rapport Britse consul-generaal Batavia, 28-11-1925. Engelse vertal ing van de Nederlandse vertal ing van het Maleise origineel. Het is niet
  geheel zeker dat Malaka deze brief schreef. In de Engelse vertal ing staat
  als ondertekening "W.G.M." vermeld. Ik veronderstel dat dit verkeerd is
  overgenomen uit de Nederlandse vertal ing, waar waarschijnl ijk heeft gestaan: was getekend (w.g.>. M. Op deze wijze ondertekende Malaka in deze
  periode meerdere brieven.
  41.Geheim rapport P.K. I. jul i 1925-december 1926, p.25-6.
  42.Hindia Baroe, 20/26-8-1925 In IPO 1925, nr.35; Njala, 2-9-1925 in IPO 1925,
  nr.37.
  43.Vermeld in brief Muchtar (Subakat), 9-10-1925, als bijlage bij brief PG
  aan GG, 23-11-1925 in mal Ir.1132x/25 in vb.19-1-1927 It.F 1. Subakat
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K. I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  345
  
  woonde onder de schui I naam Abdulkadir aan Anai Road, Singapore.
  44.Bijlage rapport Britse consul-generaal Batavia, 28-11-1925. Engelse vertal ing van de Nederlandse vertal ing van het Maleise origineel.
   45.Vermeld in nota Hermawan, gearresteerd P.K. I .-Ieider, p.2, bijlage bij
  brief resident Oost-Priangan aan gouverneur West-Java, 21-12-1926 in
  mailr.30x/27 in vb.I-7-1927 It.T 10.
  46.De passage uit deze brief over het propagandawerk onder de Maleiers is
  ook opgenomen in Malaya Command Intel I igence Notes, 26-1-1927, nr.48 in
  PRO-FO 371-12515-F 1768 en Report Malayan Security Services Si'ngapore,
  "Malayand Indonesian Communists", 15-6-1948 in ARA-AS, nr.205.
  J.M. van der Kroef, Communism in Malaysia and Singapore, A Contemporary
  Survey, The Hague, 1967, p.17 vermeldt dat AI imin en Malaka in 1926
  enige aanhang wonnen onder de inheemse bevolking, op basis van pan-Maleise
  of pan-Indonesische idee~n.
  47.Verhoor Subakat, 13-1-1930, mededel Ing bij vraag 7.
  48.Brief Muchtar (Subakat), 9-10-1925, bijlage bij brief PG aan GG, 23-11-1925.
  Iskaq was later een vooraanstaand national ist.
  49.Brief Malaka, 4-12-1925, bijlage brief PG aan GG, 19-12-1925 in vb.
  19-1-1927 It.F 1. Nederlandse vertal ing van het Maleise origineel.
  50.Het adres: 84 Onan Road werd als correspondentie-adres gebruikt. Het pand
  werd bewoond door Abdul Ghaffar bin Abdulrahman, een Javaanse pelgrimbemiddelaar. Malayan Bulletin of Pol itical Inteli igence, january 1926, nr.35
  in PRO-FO 371-11084- F 1188. Wel I icht was Gh.deze Ghaffar en was door het
  confl ict het correspondentie-adres onbruikbaar geworden.
  51.Zijn vertrek uit Singapore ging vergezeld van geruchten dat hij Sumatra
  wi Ide bezoeken. De pol itie daar werd gealarmeerd. Telegramwissel ing tussen
  PG en gouverneurs Sumatra in mai Ir.1239x/25 in vb.19-1-1927 It.F 1.
  52.Bijlage brief PG aan GG, 30-12-1925 in vb.I-7-1927 It.Q 10.
  53.Bijlage brief PG aan GG, 30-12-1925.
  54.Malayan Bulletin of Pol itical Inteli igence, february 1926, nr.36 in
  PRO-FO 371-11084-F 1723.
   55.Geheim rapport P.K. I. jul i 1925-december 1926, p.24-5. Het is opvallend
  dat Malaka zelf in Pendjara I geen woord wijdt aan zijn van september 1925
  tot januari 1926 durende omzwervingen door Thai land en Malaka.
  56.Pendjara I, p.143.
  57.McVey, The Rise, p.316.
  58.Manifesto Pari, p.17-8. Volgens Pemberontakan Nasional Pertama, p.53-4
  weigerde Malaka, na een verzoek van de P.K.I .-Ieiders in Singapore, naar
  die plaats te komen. Tezelfdertijd hadden de P.K. I .-Ieiders ook het plan
  met de Kom i nternvertegenwoord igers overleg te plegen. Zo was Subakat
  volgens een brief van 3-2-1926 van plan naar Borodin, Kominternman in
  China, te vertrekken. Verhoor Subakat, 13-1-1930, vr.152. Volgens
  Pemberontakan Nasional Pertama, p.53-4 werden AI imin en later Muso als
  P.K.I.-afgezanten naar E.K.K. I.-vertegenwoordigers in China gestuurd om
  het oordeel over het Prambananbesluit te vragen. Toen de P.K.I .-Ieiders
  op Java geruime tijd niets hoorden, vertrokken Sardjono en Budisutjitro
  naar Singapore om Malaka te ontmoeten. McVey, The Rise, p.473-4 noot 95
  acht deze weergave onwaarschijnl ijk; de tijdsruimte was voor deze reizen
  te beperkt. In Thesis, p.37 schrijft Malaka dat hij het bericht over het
  besluit begin maart schriftel ijk vernam, toen AI imin bij hem verbleef.
  Er werd hem (Thesis, p.38) geen raad gevraagd, maar bevolen om met Muso
  naar Moskou te gaan om daar materi~le steun voor de opstand te vragen.
  Hij geeft hier dus dezelfde lezing als in Manifesto Pari.
   59.Verwijzingen hiernaar in McVey, The Rise, p.316; verder in AI imin
  Prawirodirdjo, Riwajat Hidup AI imin (Het levensverhaal van AI imin),
  Jakarta, 1954, p.20,22; De Gang der Communistische Beweging in The
  Communist Uprisings, p.153; Geheim rapport P.K. I. jul i 1925-december 1926,
  p.23; Pemberontakan Nasional Pertama, p.54. Tamim in P.K. I.-Sibar, p.24
  dateert AI imins vertrek op begin januari. Dit is zeker niet waarschijnl ijk
  omdat Ma Ia ka toen nog n i et was teruggekeerd 'i n de Ph i I i pp i J nen, terw i j I
  tevens het verbl ijf van AI imin bij Malaka dan wel erg lang duurde.
  60.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.23-4; Tamim in P.K. I .-Sibar, p.24-5. Tamim
  dateert hier (p.30) en in Sedjarah P.K.I., p.24 AI imins terugkeer op
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  346
  
  TAN MALAKA
  
  15 februari. Gezien de datering van de theses I ijkt dit onjuist.
  61.Bijlage brief PG aan GG, 30-6-1926 in mai Ir.687x/26 in vb.1-7-1927 It.Q
  10. De beide codes, beschreven in noot 39 van dit hoofdstuk, worden hier
  gebruikt. Tevens worden een aantal pol itiek belaste begrippen door neutraler woorden aangegeven. De Gang der Communistische Beweging in The
  Communist Uprisings, p. 153-4 vat deze theses samen.
  62.Pendjara I, p.143.
  63.Thesis, p.40-4, 57.
  64.Tamim in P.K. I.-Sibar, p.27; Tamim, Sedjarah P.K. I., p.23.
   65.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.24. Andere opgaven van deelnemers zijn onvollediger: Tamim in P.K. I .-Sibar, p.25 vergeet Subakat en, zoals ook in
  al Ie andere opgaven, Agam Putih. In verhoor Tamim, 13-12-1932, vr.26 in
  mai Ir.963x/33 noemt hij Sardjono niet. Verhoor Subakat, 13-1-1930, vr.101
  vermeldt Budisutjitro, Muso, Winanta en Subakat; Pemberontakan Nasional
  Pertama, p.54 noemt Sardjono, Budisutjitro, Muso en Subakat, terwijl tevens nog ongenoemde Hoofdbestuursleden aanwezig waren. AI imin zelf is
  nog onvol lediger: Interview AI imin, A-15 noemt Sardjono, Subakat en Muso;
  in AI imin, Riwajat Hidup, p.22 slechts Subakat en Muso. Malaka vermeldt
  Sugono's aanwezigheid in Thesis, p.38. De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.154 vermeldt Budisutjitro, Subakat,
  Wi nanta en Muso.
  66.ln De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.154
  en Pemberontakan Nasional Pertama, p.54 wordt apri I als tijdstip aangegeven. Tamim gaf in een interview als datum 11 maart 1926. McVey, The
  Rise, p.475 noot 115. Winanta ging met Abdul Ghaffar op 12 maart terug
  naar Java. Malayan Bulletin of Political Intelligence, march 1926, nr.37
  in PRO-FO 371-11698-F 2463. Sugono werd op 7 apri I gearresteerd in
  Indonesi~. McVey, The Rise, p.475 noot 115.
  67.Brief Muchtar (Subakatl, 12-6-1926, bijlage brief PG aan GG, 30-6-1926 in
  mai Ir.687x/26 in vb. 1-7-1927 It.Q 10.
  68.De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.154.
  Volgens Pemberontakan Nasional Pertama, p.54 I iet AI imin weten, dat Malaka
  het oneens was met het besluit. In Interview AI imin, A-15 zegt AI imin dat
  Malaka bericht naar Singapore zond, dat hij niet akkoord ging met het plan
  om een revolutie op touw te zetten. Volgens Tamim, Sedjarah P.K.I., p.24
  en Tamim in P.K.I .-Sibar p.27 verklaarde AI imin dat Malaka te ziek was
  om een opinie te geven.
  69.Pemberontakan Nasional Pertama, p.54.
   70.Thesis, p.38; Pendjara I, p.146; Tamim, Sedjarah P.K.I., p.25.
  71.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.23-4 schrijft dat AI imin Malaka in Mani la drie
  keer vroeg wanneer hij naar Moskou zou worden gezonden. Op grond van het
  hierdoor opgewekte wantrouwen schreef Malaka toen zijn theses. Hetzelfde:
  Tamim in P.K. I .-Sibar, p.25.
  72.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.25-6. Malaka toonde deze briefjes later dat
  jaar aan Tamin en Subakat. Tamim haalt deze briefjes letterl ijk aan, maar
  gezien de schrijfstijl zijn het waarschijnl ijk wel eigen weergaven. Een
  andere "Ietterl ijke" weergave geeft Tamim in P.K.I .-Sibar, p.27-8. Over
  de eerste fase van de reis van AI imin en Muso: McVey, The Rise, p.476
  noot 119.
  73.Pendjara I, p.146; Peringatan sewindu hi langnja Tan Malaka, p.61.
  74.Pendjara I, p.146. AI imin schreef volgens Malaka dat de conferentie niet
  door kon gaan en dat hij, zodra hij geld had, naar Moskou zou gaan. Hij
  kon niet uitvoeriger schrijven omdat er een vriend bij hem was. Dit is
  niet in overeenstemming met wat Tamim van de inhoud weergeeft, of is dit
  een ander, eerder briefje? Dat I ijkt onwaarschijnl ijk, waarschijnl ijker
  is dat hier sprake is van een vergissing van Malaka. Indien AI imin zijn
  briefje verstuurde op 16 màart, duurde het tot eind apri I voor Malaka het
  ontving. Was dit een toeval I ige omstandigheid, werd het briefje later
  verstuurd (uit een andere plaats wel I ichtl of vertrokken AI imin en Muso
  later dan 16 maart?
  75.Pendjara I, p.146; Tamim in P.K. I .-Sibar, p.28.
  76.Pendjara I, p.147.
  77.McVey, The Rise, p.325-7. Citaat op p.327.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K. I.-OPSTAND (1925-1926)
  
  347
  
  78.Thesis, p.38; Tamim, Sedjarah P.K.I., p.26 en Tamim in P.K.I .-Sibar, p.28
  vermelden 6 mei. Volgens brief PG aan GG, 27-9-1926 in mai Ir.976x/26 in
  vb.1-7-1927 It.Q 10 (aangehaald in McVey, The Rise, p.477 noot 120) werd
  Malaka op 30 apri I gezien aan boord van een Japans schip, op weg van
  Mani la naar Singapore. Volgens Malaka reisde hij met een Duits schip.
  Pendjara I, p.147. Ten tijde van het schrijven van "Dari Pendjara ke
  pendjara" (1946-7) had Malaka er belang bij elk contact met Japan onvermeld te laten. Hij verweet zijn binnenlandse pol itieke tegenstanders
  samenwerking met de Japanse bezetters van Nederlands-Indi~ (1942-5). In
  dit I icht kan men ook zijn mededel ing zien dat hij met een Duits schip
  reisde. De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings,
  p.155 dateert zijn aankomst op begin juni. Zie hierover verder noot 81.
  79.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.26 en Tamim in P.K.I .-Sibar, p.28.
  80.Volgens Malayan Bulletin of Pol itical Inteli igence, apri I 1926, nr.38
  in PRO-Fa 371-11689-F 2821, waren Budisutjitro en Sutan Perpatih midden
  mei in Penang en eind mei weer in Singapore. Volgens deze bron werd
  Subakat op 9 mei in Singapore gesignaleerd. Dit is deels onjuist;
  Budisutjitro werd in mei op Ternate gearresteerd en Sutan Perpatih in
  Medan op 23 mei. Malayan Bulletin of Pol itical Intel I igence, may 1926,
  nr.39 en june 1926, nr.40 in PRO-Fa 371-11698-F 3161 en F 3976. Zie ook
  McVey, The Rise, p.476-7 noot 119.
   81.Brief Muchtar (Subakat), 12-6-1926, bijlage brief PG aan GG, 30-6-1926
  in mai Ir.687x/26 in vb.1-7-1927 It.Q 10. Uit deze brief valt af te leiden
  dat Malaka begin juni in Singapore aankwam. In dit geval vergiste Malaka
  in Thesis, p.38 (zie noot 78) zich een maand toen hij zijn aankomst op
  6 mei dateerde. Kan Subakat zich niet een maand vergissen? Dit is onmogeI ijk omdat Subakat in zijn brief wijst op wat er met Sutan Said AI i is
  gebeurd. Hierbij doelt hij op de arrestatie van Said AI i te Medan op
  22 mei. Telegram PG aan gouverneur Atjeh, 24-6-1926 in mai Ir.686x/26 in
  vb.1-7-1927 It.Q 10. Subakats brief moet dus na 22 mei geschreven zijn.
  82.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.27.
  83.Geheim rapport P.K.I. jul i 1925-december 1926 in The Communist Uprisings,
  p.12. Volgens Tamim, Sedjarah P.K.I., p.27 en Tamim in P.K.I .-Sibar,
  p.28-9 schreef Malaka zelf aan het H.B. De brief van Subakat I ijkt echter
  de eerste kennisgeving van Malaka's standpunt te zijn.
  84.McVey, The Rise, p.327-8.
  85.Mc.Vey, The Rise, p.328-9, gebaseerd op een interview met Tamim; Tamim,
  Sedjarah P.K. I., p.29-30; Tamim, 21 Tahun Kematian Tan Malaka, IV, p.2-3;
  <Djamaluddin Tamim), (Rede voor P.P.I) (7), z.p., z.j., p.2-3; Dimyati,
  Sedjarah Perdjuangan Indonesia, p.25. Tamin was zelf aanwezig op deze
  conferentie. Tamin, geboren 1900 in de Minangkabau, was al op zeer jeugdige leeftijd actief in de S.I. en later in de P.K.I. Hij was één van
  de leiders van de zeer actieve communistische beweging in Padang Panjang.
  Vanwege een aantal persdel icten werd hij in februari 1924 geTnterneerd.
   Hij ontsnapte in september 1925. Na het Prambananbesluit kreeg hij van
  het hoofdbestuur de opdracht om, samen met asman Keadi lan, een P.K.I.afdel ing in Zuid-Sumatra te vestigen. Volgens Tamim werd hem verteld dat
  al Ie andere P.K. I .-afdel ingen gereed waren voor de opstand, die 18 juni
  1926 zou uitbreken, en dat slechts Zuid-Sumatra/Palembang ontbrak. Hij
  werkte hier tot maart 1926, keerde terug naar Batavia, en vertrok vandaar
  naar Singapore. Twee maanden lang reisde hij door Malaka, zonder in
  contact te komen met uitgeweken P.K. I .-Ieiders. In mei was hij weer te
  Palembang, waar hij zijn propagandawerk vervolgde. Op 8 juni dook hij op
  te Bandung om het H.B. over zijn werk te rapporteren. Hier waren slechts
  Kusnogunoko en Gunawan aanwezig, leden van het P.K.I .-bestuur Priangan en
  nieuw-benoemde H.B.-Ieden. Budisutjitro en Sardjono bleken ondergedoken.
  De volgende dag bracht Magas Madjid, voorzitter van de P.K.I .-West-Sumatra hem naar Budisutjitro, die ondergedoken was in schuurtjes op rijstvelden en daar op de terugkeer van Sardjono uit Bantam wachtte. Tamim,
  Rede P.P.I., p.1-3; Tamim, Sedjarah P.K.I., p.19-22, 28-30.
  86.Dit tijdstip noemt Tamim in P.K. I .-Sibar, p.30. In Sedjarah P.K.I., p.27
  noemt hij ten onrechte begin juni. Volgens Dimyati, Sedjarah Perdjuangan
  Indonesia, p.24-5 kwam Suprodjo op 15 juni aan te Singapore en was hij
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  348
  
  TAN MALAKA
  
  op 20 juni al weer terug om de P.K.I.-Ieiding te rapporteren. Gezien de
  datering van Subakats brief is dit onmogel ijk. Zie ook McVey, The Rise,
  p.478 noot 122.
  87.Pemberontakan Nasional Pertama, p.54 schrijft dat Suprodjo en Sugono op
  Malaka's verzoek" naar Singapore kwamen. Sugono was echter sinds 7 apri I
  in arrest.
   88.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.27 en Tamim in P.K. I .-Sibar, p.30; Dimyati,
  Sedjarah Perdjuangan Indonesia, p.25; De Gang der Communistische Beweging
  in The Communist Uprisings, p.155.
  89.De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.155;
  deze datering is ook af te leiden uit een brief van Suprodjo aan Malaka
  en Subakat, 1-8-1926, bijlage brief PG aan GG, 11-4-1927 in mai Ir.468x/27
  in vb.19-6-1928 It.O 10, waarin hij een verslag geeft van zijn werkzaamheden sinds zijn vertrek uit Singapore. Tamim dateert Suprodjo's vertrek
  op 25 juni. Tamim, Sedjarah P.K.I., p.27 en Tamim, 21 Tahun Kematian Tan
  Malaka, IV, p.3.
  90.J.T.Petrus Blumberger, De national istische beweging in Nederlandsch-Indi~,
  Haarlem, 1931, p.185-92, 197-203.
  91.Petrus Blumberger, De national istische beweging, p.205.
  92.Pemberontakan Nasional Pertama, aangehaald in P.K.I .-Sibar, p.122. Een
  rechercheurs rapport uit Singapore, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG,
  27-9-1926 in mallr.971x/26 in vb.1-7-1927 It.Q 10 vermeldt dat Malaka
  direct na aankomst in Singapore confereerde met een aantal Sumatraanse
  leiders. Genoemd werden Sutan Perpatih, Sutan Said AI i, Djamaludin van
  Padang, Abdul Xarim van Atjeh en de in Singapore wonende, uit Del i afkomstige, Hadji Abdulsukur. De twee eerstgenoemden waren al voor Malaka's
  komst gearresteerd. Contacten met de anderen zijn waarschijnl ijk, maar
  dan in de vorm van individueel contact en wel I icht op een ander tijdstip.
   93.Tamin had Budisutjitro verzocht om I iteratuur om de propaganda in ZuidSumatra te ondersteunen. Budisutjitro gaf Tamin een adres in Singapore
  waar hij deze kon bestellen. Hij zei nadrukkei ijk dat Tamin niet zelf
  naar Singapore mocht gaan, maar, zoals afgesproken, moest terugkeren
  naar Zuid-Sumatra. Na de conferentie met Sardjono vatte Tamin het plan op
  om naar Singapore te gaan. Een dag later ging hij naar Batavia, leende
  het reisgeld van de Bataviase P.K.I .-Ieider Sukrawinata en meldde zich,
  met de door Budisutjitro verstrekte code op het adres Djeddah St reet 1-2,
  waar een Sjech Muchtar zou wonen. Tamim, Sedjarah P.K. I., p.29-31; Tamim,
  Rede P.P.I., p.3.
  94.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.31-4, citaat op p.31; Tamim, 21 Tahun Kematian
  Tan Malaka, IV, p.3; Tamim, Rede P.P. I., p.3. Budisutjitro was de enige
  die het contactadres kende. Malaka was eerst zeer ongerust over het verstrekken van dit adres, maar na Tamins uitleg gerustgesteld. Budisutjitro
  weigerde de Bataviase P.K.I .-voorzitter, Dahlan, Malaka's adres te geven.
  Deze reisde vanaf apri I twee maanden langs Singapore, Hongkong, Canton en
  Sjanghai zonder Malaka te vinden. Tamim, Sedjarah P.K. I., p.32-3.
  Budisutjitro weigerde wel I icht, omdat hij Dahlan niet onder invloed van
  Malaka's idee~n wi Ide laten komen.
  95.Brief Suprodjo, 1-8-1926, bijlage bij brief PG aan GG, 11-4-1927 in
  mailr.468x/27 in vb.19-6-1928 It.O 10. Deze brieven werden waarschijnl ijk
  gevonden ten huize van Suprodjo, die het P.K.I .-archief beheerde. Volgens
  Nieuwe Rotterdamsche Courant, 20-2-1927 nam de pol itie vijf brieven van
  Tan Malaka en Subakat uit augustus-september 1926 in beslag. Ook de sleutel tot de in code geschreven brieven werd gevonden. De brieven bevatten,
  volgens de N.R.C., een pennestrijd over pol itieke denkbeelden, waarbij
  sprake was van veel onbegrip over en weer.
  96.Brief Tan Malaka en Subakat, 17-8-1926, bijlage brief PG aan GG, 11-4-1927.
  