text: Het begrip "sociologische nationaliteit" houdt in, dat een persoon op grond van objectieve criteria zoals afstamming, historische solidariteit, gemeenschappelijke cultuur tot een
  bepaalde samenleving of staatsverband behoort. Deze omschrijving sluit aan op die door
  Paulus gegeven. "" Hierop aansluitend kan op de mening van Sanger worden gewezen, die de sociologische nationaliteit typeert als het behoren tot een volk door afstamming, woonplaats, taal etc. '°* Volgens de Groot kan van sociologische nationaliteit
  worden gesproken, als iemand - geabstraheerd van juridische formalismen - als behorend tot een zeker staatsband mag worden beschouwd."" Deze mening van de Groot,
  waarbij de sociologische nationaliteit wordt gekoppeld aan een Staat, is evenwel
  inconsistent met de in de aanvang van deze paragraaf genoemde mening van deze auteur
  en Tratnik, waarbij de sociologische nationaliteit - mijns inziens terecht - wordt
  gekoppeld aan een volk. Volgens Mannoury houdt de nationaliteit in de sociologische
  betekenis in, het behoren tot een bepaald volk, in casu een groep mensen wier onderscheidende kenmerken zeer moeilijk in een algemene omschrijving zijn vast te leggen. "" De sociologische nationaliteit komt wat Indonesië betreft onder meer tot
  uiting bij de mogelijkheid van een niet-Indonesiër om zich in de autochtone bevolking
  "op te lossen", waarbij aan verschillende criteria dient te worden voldaan, wil betrokkene Indonesiër worden. '°*
  Wordt tegen de vorige begrippen de morele nationaliteit afgezet dan wordt daarmede
  bedoeld, dat een persoon zichzelf met een bepaalde samenleving of staatsverband
  verbonden voelt, hij zichzelf tot een bepaald volk rekent en zich daarnaar ge-
  
  101. Zie voor het begrip "etnische nationaliteit" de Groot, G.R., Personen- en familierecht, Nationaliteitswetgeving, Deventer, losbladige uitgave, Inleiding nationaliteitsrecht, p.S.
  102. Vgl. Paulus B.P., Kewarganegaraan RI ditinjau dan UUD 194S, khususnya Kewarganegaraan
  Peranakan Tionghoa, Jakarta, 1983, p.44.
  103. Sanger, E., Die indonesische Staatsangehörigkeil, Bonn, 1958, p.2.
  104. De Groot, Personen- en familierecht, p.5.
   105. Mannoury, J., Het Nederlandse Nationaliteitsrecht, tweede druk, Alphen aan den Rijn, 1954, p.1.
  106. Op deze aangelegenheid zal in § 2.3 van Hoofdstuk 3 worden teruggekomen.
  26
  
  draagt."" Wordt dit wat betreft Indonesië met een voorbeeld toegelicht dan kan ook
  hier de mogelijkheid tot oplossing in de autochtone bevolking worden genoemd. Een
  persoon, niet-Indonesiër zal zich door deze oplossing "Indonesiër onder de Indonesiërs"
  voelen en zich daarnaar gedragen.
   De algemene juridische nationaliteit is de nationaliteit die een persoon bezit krachtens
  een algemene nationaliteitsrechtelijke regeling, zoals bijvoorbeeld de Wet no. 62 van
  1958 betreffende het Indonesisch staatsburgerschap. Krachtens een dergelijke regeling
  komen een persoon alle rechten en verplichtingen toe, die normaliter uit het bezit van
  een nationaliteit voortvloeien. Volgens Mannoury is de nationaliteit in juridische zin een
  door de wet toegekende en doorgaans nauwkeurig omschreven hoedanigheid, die de
  strekking heeft het behoren tot een bepaalde Staat nader te bepalen. "* Gaat men
  volgens deze auteur uit van de vraag, in hoeverre de juridische nationaliteit met de
  sociologische behoort overeen te stemmen, dan komt men op het zogenaamde nationaliteitsbeginsel: elk volk één Staat."" Onderscheid kan dan worden gemaakt tussen een
  nationale Staat - in welk geval de Staat één volk omvat - en een nationaliteitenstaat,
  indien de Staat meerdere volken omvat."° Als voorbeeld van een nationaliteitenstaat
  kan Indonesië worden genoemd, gezien de heterogeniteit waardoor de bevolking van dit
  land gekenmerkt wordt. Volgens de Groot, kan beïnvloeding van de algemene nationaliteit door het sociologische begrip optreden; dit blijkt uit discussies inzake eventuele
  wijzigingen van nationaliteitsregelingen, wanneer benadrukt wordt dat aan bepaalde
  groepen van personen een nationaliteit toebedeeld dient te worden, omdat zij een reële
  betrekking met de Staat in kwestie hebben, terwijl aan een andere groep deze nationaliteit niet dient te worden verleend, omdat van een dergelijke betrekking geen sprake
  is.'" Ook volgens van Panhuys, dient "nationaliteit" als politiek-wettelijke term die
  het lidmaatschap van een Staat aangeeft, te worden onderscheiden van het lidmaatschap
  van een natie in de etnologische-sociologische betekenis. "* Makarov verstaat onder
  "nationaliteit", de status van het toebehoren aan een Staat, waaraan deze Staat door
  nationale rechtsvoorschriften en de statengemeenschap door volkenrechtelijke normen
  bepaalde rechtsgevolgen verbindt, die voor alle leden van die Staat gelijk z i j n . ' "
  Geeft de algemene juridische nationaliteit toegang tot alle rechten en verplichtingen, die
  uit het bezit daarvan voortvloeien, bij de "sachlich beschrankte" nationaliteit - de term
  is van Makarov afkomstig'" - is dit niet het geval. Van een "sachlich beschrankte"
  nationaliteit is sprake, indien de nationaliteit slechts in een beperkt aantal wetten en
  
  107. De Groot, Personen- en familierecht, p.5.
   108. Mannoury, Het Nederlandse Nationaliteilsrecht, p.1-2.
  109. Duidelijk moge zijn dat Mannoury hier het begrip "sociologische nationaliteit" gebruikt in de
  betekenis van "etnische nationaliteit". Daarop werd reeds gewezen door de Groot, Personen- en
  familierecht, p.6.
  110. Mannoury, Hel Nederlandse Nationaliteitsrecht, p.3-4.
  111. De Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p. 11.
  112. Van Panhuys, H.F., The róle of Nationality in International law, Leiden, 1959, p.37.
  113. Makarov, A.N., Allgemeine Lehren des Staatsangehörigkeitsrecht, Stuttgart, 1962, p.12.
  114. Ibid., p.52.
  27
  
  verordeningen als nationaliteitscriterium wordt gehanteerd. Als voorbeeld kunnen de
  twee in Nederland tussen 1850 en 1893 bestaande nationaliteitsrechtelijke regelingen
  worden genoemd, die respectievelijk betrekking hadden op het Nederlanderschap in
  privaatrechtelijke zin als geregeld in het Burgerlijk Wetboek van 1838 en het Nederlanderschap in publiekrechtelijke betekenis als geregeld in de Wet van 1850.'"
  De Groot en Tratnik noemen voorts de functionele nationaliteit, waarvan sprake is
  indien een wet bijvoorbeeld bepaalt, dat "Nederlanders in de zin van deze wet zijn
  "
  en deze omschrijving een engere of ruimere kring personen aangeeft dan krachtens de
  geldende nationaliteitsrechtelijke regelingen.'" Wordt dit wat betreft Indonesië toegelicht met een voorbeeld uit het koloniale tijdperk, dan kan het Gouvernementsbesluit
  van 19 mei 1877, Bijblad 3190 worden genoemd, waarbij de Nederlandse consul te
  Bangkok werd uitgenodigd om als Nederlandse onderdanen slechts te beschouwen, die
  Vreemde Oosterlingen die in Nederlandsch-Indië geboren waren en daar gedurende zes
  jaar aan de aanvraag van hun buitenlandse pas voorafgaande, gevestigd waren geweest.
   Doel van het voornoemde Besluit was bepaalde personen af te grenzen, die in aanmerking kwamen voor bepaalde handelsprivileges.'"
  Het voorgaande samenvattend, kan worden opgemerkt, dat de meest ideale toestand zou
  zijn, indien personen die etnisch-sociologisch tot een bepaald staatsverband behoren,
  zichzelf ook daartoe rekenen (morele nationaliteit) en bovendien de algemene juridische
  nationaliteit van die Staat bezitten. Dit is echter niet altijd het geval. Zo zal een
  Indonesisch staatsburger die deel uitmaakt van de autochtone bevolking van Indonesië
  indien hij zonder toestemming van de Indonesische overheid in vreemde krijgsdienst
  treedt zijn nationaliteit in juridische zin verliezen'"; etnisch blijft hij evenwel Indonesiër. Ook Sanger wijst erop, dat een volledige overeenstemming tussen de juridische
  en de sociologische nationaliteit heden ten dage nauwelijks mogelijk is, zoals bijvoorbeeld het geval is bij de bevolking in de koloniën, die dezelfde nationaliteit bezitten als
  de bevolking in het moederland. Ook bij huwelijken met een buitenlandse partner,
  waarbij de vrouw de nationaliteit van de man verkrijgt, komen de juridische en sociologische nationaliteit niet overeen. ' "
  Wat betreft de juridische nationaliteit kunnen drie gradaties worden onderscheiden: Het
  verst gaat de algemene nationaliteit, die een persoon alle rechten en verplichtingen
  toekent waartoe het bezit van die nationaliteit aanleiding geeft. Minder ver gaat de
  "sachlich beschrankte" nationaliteit, die geen toegang geeft tot alle hiervoor bedoelde
  
  115. Op deze aangelegenheid zal worden teruggekomen in § 1.2 van Hoofdstuk 3.
  116. De Groot en Tratnik, Nationalileitsrecht, p.7.
  117. Zie voor deze aangelegenheid § 1.3 van Hoofdstuk 3. Ter toelichtingdiene, dat het begrip "Nederlands onderdaan" ouder is dan het Nederlands onderdaanschap van met-Nederlanders als geregeld
  in de Wet van 1910.
  118. De gronden die leiden tot verlies van het Indonesisch staatsburgerschap zullen worden behandeld
  in § 2 van Hoofdstuk 6.
   119. Sanger, Die Indonesische, p.2. Evenals als Mannoury gebruikt deze auteur hier het begrip "sociologische nationaliteit" in de betekenis van "etnische nationaliteit".
  28
  
  rechten en verplichtingen doch slechts tot een deel hiervan. De functionele nationaliteit
  is dan nog het meest beperkt, geeft slechts in incidentele gevallen toegang tot een
  bepaald recht c.q. verplichting.
  Vervolgens dient aandacht te worden besteed aan de "Schutzangehörigkeit"; dit begrip
  heeft hoofdzakelijk een rol gespeeld in koloniale Staten, zoals het voormalige Nederlandsch-Indië en wordt om die reden door Mannoury als "koloniale nationaliteit"
  aangeduid."° De "Schutzangehörigkeit" kon variëren tussen een iets betere positie
  dan vreemdelingen en vrijwel volledige gelijkstelling met de eigen nationalen in Europa.
  De wens om een onderscheid te maken tussen de bevolking van het moederland en die
  van de koloniën heeft vroeger in Nederland aanleiding gegeven tot de totstandkoming
  van de Wet van 1910 inzake het Nederlandsch onderdaanschap van niet-Nederlanders.'" Mijns inziens kan in het geval van het Nederlands onderdaanschap van nietNederlanders overigens ook van een "sachlich beschrankte" nationaliteit gesproken
  worden, omdat de voor dit onderdaanschap in aanmerking komende personen géén
  aanspraak konden maken op politieke rechten in het moederland. Het gaat hier derhalve
  zowel om een "Schutzangehörigkeit" - op de status van de bevolking in de koloniën
  betrekking hebbende - als om een "sachlich beschrankte" nationaliteit; deze personen
  hadden immers juridisch de Nederlandse nationaliteit, die echter als "sachlich
  beschrankt" te typeren was.'" De Schutzangehörigkeit kon derhalve als een specifieke soort "sachlich beschrankte" nationaliteit worden beschouwd.
   Tenslotte kan nog het begrip "effectieve nationaliteit" worden genoemd, dat belangrijk
  is voor personen met een dubbele nationaliteit, zoals personen die voorheen naast hun
  Indonesisch staatsburgerschap, ook dat van de Chinese Volksrepubliek bezaten. Ter
  toelichting diene, dat Chinezen krachtens de in het verleden geldende nationaliteitswetten hun nationaliteit behielden, waar zij zich ook bevonden. Het van toepassing worden
  van de Wet van 1910 inzake het Nederlands onderdaanschap op bedoelde personen die
  daardoor tevens de status van Nederlands onderdaan verkregen, veroorzaakte bipatridie
  bij deze personen.'" Ook de tussen Indonesië en Nederland naar aanleiding van de
  formele soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië - in feite was sprake van soevereiniteitserkenning - op 27 december 1949 gesloten Overeenkomst betreffende de Toescheiding
  van Staatsburgers bracht geen verandering in deze situatie. Chinezen kregen namelijk
  automatisch het Indonesisch staatsburgerschap toebedeeld en werden derhalve - indien
  zij niet van het recht van repudiatie gebruik maakten om dit staatsburgerschap te
  verwerpen - Chinees-Indonesisch bipatride. "* Eerst met de totstandkoming van de
  tussen Indonesië en de Chinese Volksrepubliek op 22 april 1955 gesloten Overeenkomst
  ter afwikkeling van het Probleem der Bipatridie werden de hierbedoelde bipatriden de
  verplichting opgelegd een keuze te maken tussen de twee nationaliteiten die zij beza-
  
  120. Mannoury, Het Nederlandse Nationaliteitsrecht, p.42.
  121. Te behandelen in § 3 van Hoofdstuk 3.
  122. Zie de Groot en Tratnik, Nationaliteitsrechl, p.8.
  123. Zie hiervoor § 3 van Hoofdstuk 3.
  124. Zie voor deze aangelegenheid § 5.3.2 van Hoofdstuk 3.
  • - . - • •
  
  .,..,....
   29
  
  t e n . ' " Aangezien het merendeel van deze bipatriden reeds geruime tijd in het huidige
  Indonesië woonachtig is, kan worden aangenomen dat voor deze personen de Indonesische nationaliteit de effectieve nationaliteit was en hun Chinese nationaliteit nog
  slechts op papier bestond. Deze Overeenkomst werd echter met ingang van 10 april
  1969 unilateraal door Indonesië beëindigd, waardoor het maken van bedoelde keuze
  door bedoelde personen niet langer mogelijk was doch wel voorzieningen werden
  getroffen ter vaststelling van hun nationaliteit. '^ Samenvattend kan worden gesteld,
  dat de effectieve nationaliteit van zo'n "sujet mixte" de nationaliteit is, die hij in feite
  uitoefent c.q. waarmede hij de engste band heeft; de andere nationaliteit die hij bezit
  bestaat slechts op papier. De effectieve nationaliteit geeft derhalve de werkelijke relatie
  tussen een persoon en een bepaalde Staat aan.
  Heeft een persoon de algemene juridische nationaliteit van een bepaald land, dan wordt
  die persoon tot het personensubstraat van dat land gerekend. Aan de hand van de
  nationaliteit wordt derhalve vastgesteld, wie het staatsvolk van een bepaalde Staat
  vormen. Dat staatsvolk vormt tezamen dat met het grondgebied en een daadwerkelijk
  bestuur de traditionele, wezenlijke elementen van een Staat. De nationaliteit is een
  onmisbaar element in het staatsbegrip, aangezien zonder staatsvolk en zonder grondgebied, moeilijk van een Staat als organisatiestructuur met een zekere autonomie of
  soevereiniteit kan worden gesproken. Dit heeft tot consequentie dat het bestaan van
  verschillende, in formeel opzicht gelijkwaardige, zelfstandige Staten de noodzaak met
  zich brengt om aan te duiden, welke personen bij een Staat c.q. Staten horen. Op deze
  wijze wordt het mogelijk om aan te geven over welke personen een Staat iets te zeggen
  heeft, niet alleen tegenover de eigen staatsburgers, maar ook tegenover andere Staten.
  Het staatsburgerschap is derhalve één der fundamenten voor rechtsmachtverkaveling.
   Dient de nationaliteit nu als een relatie tussen een Staat en een individu of als een status
  te worden aangemerkt? Met andere woorden, is de nationaliteit een rechtsverhouding
  tussen een Staat en een persoon of is de nationaliteit een status, die een persoon bezit
  en waar hij recht op heeft? In de literatuur variëren de meningen hieromtrent. In de
  oudere franstalige literatuur wordt voornamelijk benadrukt, dat de nationaliteit als een
  band is aan te merken. Zo spreekt Cogordan van "Ie lien qui unit 1'individu a 1'Etat,
  c'est a dire au groupe social supreme et independent, est ce que 1'on appelle la national i t é " . ' " Makarov omschrijft daarentegen de nationaliteit als volgt: "Die Staatsangehörigkeit ist eine rechtliche Eigenschaft, namlich die Mitgliedschaft in einer einen
  Staat bildenden Gebietskörperschaft". "' Deze auteur lijkt hier derhalve het accent
  op het karakter van de nationaliteit als status te leggen.
  125. Zie hiervoor § 3 van Hoofdstuk 4.
  126. Zie voor meerdere gegevens inzake deze aangelegenheid § 3.4 van Hoofdstuk 4.
  127. Cogordan, G.. La nationalité au point de vue des rapports international^, tweede druk, Parijs,
  1890, p.4.
  128. Makarov, A.N., Staatsangehörigkeit in: Strupp, K. en H.J. Schlochauer, Wörterbuch des Volkenrechte, derde deel, Berlijn, 1962, p.323.
   30
  
  Is genoemd onderscheid nu zo belangrijk? Mijns inziens geeft de nationaliteit zowel een
  relatie tussen een Staat en een persoon aan, als de status die deze persoon bezit en waar
  hij recht op heeft. Ook Makarov gaat verder in op de nationaliteit zowel als "Rechtsverhaltnis" en als "Status" en tracht beide elementen in een definitie van het juridische
  karakter van de nationaliteit samen te brengen. Hij zegt hieromtrent onder meer het
  volgende: "Die Staatsangehörigkeit müfite als ein Rechtsverhaltnis zwischen dem Staat
  und seinen Angehörigen bezeichnet werden, bei dessen Regelung die Eigenschaft der
  Person als Subjekt dieses Rechtsverhaltnisses einen rechtlichen Status dieser Person
  bildet" '*', een standpunt door vele anderen waaronder Ko Swan Sik " ° en de
  Groot"' gedeeld en ook voor mij aanvaardbaar. De Groot maakt ter zake een treffende vergelijking met de familienaam van een persoon die aanduidt dat deze persoon tot
  een bepaalde familie behoort en derhalve een band manifesteert; tegelijk staat vast dat
  de betrokken persoon een hoogst persoonlijk recht op zijn naam heeft, dat deel van zijn
  personeel statuut uitmaakt.'"
  1.2. De functie van de nationaliteit
  
  ;i
  
  Waarin is de functie van de nationaliteit gelegen?'" Is deze functie gelegen in de
  afbakening van de eigen burgers van andere dan deze, dan kan men zich afvragen of
  steeds een strikt onderscheid dient te worden gemaakt tussen staatsburgers en buitenlanders.
   •
  -• >>i > ".•!•;•*•_% '>tr • - ••: ••..:.. • .:- •
  Vooraf kan worden gesteld, dat de functie van de nationaliteit is gelegen in het afbakenen van de eigen staatsburgers van andere dan deze, met name buitenlanders. Ko Swan
  Sik typeert nationaliteit als een soort staatkundig lidmaatschap, dat in internationaal
  opzicht als centraal criterium fungeert voor de opdeling van individuen over de verschillende Staten. "* Ook Borchard wijst erop, dat nationaliteit - of staatsburgerschap de status van een individu als onderdaan of burger is in relatie tot een bepaalde Staat
  en lidmaatschap betekent in een onafhankelijke politieke gemeenschap.'" Deze functie komt ook in de Indonesische Nationaliteitswet tot uiting, gezien de bepaling dat een
  ieder die het Indonesisch staatsburgerschap niet bezit, buitenlander is.
  Uit het bestaan van zelfstandige Staten als gegevenheid vloeit voort, dat er door Staten
  onderscheid gemaakt wordt op basis van staatsburgerschap tussen eigen staatsburgers
  en vreemdelingen. Immers, indien alle mensen tegenover alle Staten dezelfde rechten
  
  129. Makarov, Allgemeine Lehren, p.28.
  130. Ko Swan Sik, De Meervoudige Nationaliteit, Leiden, 1957, p . 8.
  131. De Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p.12.
  132. De Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p. 12-13.
  « •• •.
  133. Bedoeld is hier de nationaliteit in algemene zin.
  134. KoSwanSik, preadvies'Nationaliteit en het Volkenrecht", Ned. W I R , 1981, p . 4.
  135. Borchard, E.M., The Diplomatic Protection of Citizens abroad or T h e Law of International Claims,
  New York, 1915, p.7.
  31
  
  kunnen claimen, dan zou het onderhouden van territoriale grenzen geen zin hebben,
  omdat alle personen een recht tot toelating zouden kunnen eisen.'"
  Niet altijd wordt onderscheid tussen de eigen staatsburgers en buitenlanders gemaakt.
   De personen waarover een Staat soevereiniteit uitoefent, zijn niet alleen de eigen
  burgers maar ook buitenlanders die in zijn gebied verblijven dan wel anderszins
  onderworpen aan zijn toezicht. Volgens Van Panhuys merken moderne Staten elkaars
  burgers niet langer als personen aan, die hoegenaamd geen rechten bezitten. Buitenlanders, staatloze personen daaronder begrepen, hebben evenveel recht op wettelijke
  bescherming als de staatsburger zelf. De Staat waar deze buitenlander verblijft, dient
  hem een minimum aan wettelijke bescherming te garanderen en hem als drager van
  rechten en plichten aan te merken, met uitzondering echter van die rechten en plichten
  die slechts aan staatsburgers toekomen.'" Welke rechten een Staat aan buitenlanders
  dient te verlenen is volgens Borchard het resultaat van gewoonte en verdrag. Het recht
  van de nationale Staat dient de rechten van een buitenlander te concretiseren en de
  buitenlander de rechten, noodzakelijk voor leven, vrijheid en eigendom te waarborgen.
  Alhoewel ook toezicht op buitenlanders wordt uitgeoefend, dienen de regels van het
  internationale recht te worden gerespecteerd.'" De verplichtingen aan de buitenlander door diens nationale Staat opgelegd en de rechten die voorvloeien uit de nationaliteitsband, vormen de "raison d'etre" van het limiet van de handelingen van een Staat
  ten opzichte van buitenlanders.'" Dit geldt ook voor een land als Indonesië.
  1.3. Het recht op een nationaliteit, een mensenrecht?
  
  . •
  
  De vraag of het recht op een nationaliteit al dan niet als een mensenrecht is aan te
  merken, is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Ik meen er daarom goed aan te doen om
  deze vraag als volgt op te splitsen en daarbij aan te knopen bij de in de literatuur
  gehuldigde visies.
   Eerst zal worden ingegaan op de visie van de nationaliteit als koppelbegrip, dit naar
  aanleiding van de ter zake in de literatuur gehuldigde opvattingen. Hierop aansluitend
  zal de vraag aan de orde komen of de nationaliteit méér dan een koppelbegrip is, met
  name of het ook als een inhoudelijk begrip kan worden gekenmerkt. Nagegaan zal
  worden wat de consequenties van beide visies zijn. Vervolgens zal de vraag worden
  
  136. Jessurun d'Oliveira, H.U., Onderscheid naar Nationaliteit: Discriminatie, NJCM-bulIetin, 1984,
  p.328 en 330. Zie ook Tratnik, M . , Het Nationaliteitsrecht in de Oosteuropese landen, Deventer,
  1989, p.391, die de functie van de nationaliteit ziet als een soort hekwerk, waardoor een Staat
  onderscheid tussen zijn eigen onderdanen en vreemdelingen kan maken.
  137. Bedoeld zijn hier de fundamentele rechten uit het bezit van het staatsburgerschap voortvloeiende als
  in § 1.3.2 genoemd en andere dan deze waarbij het staatsburgerschap als aanknopingspunt dient.
  Zie voorts van Panhuys, The role of Nationality, p.44-45.
  138. In Indonesië wordt dit toezicht onder meer uitgeoefend middels de voor buitenlanders bestaande
  registratieplicht in het kader van de implementatie van de wettelijke bepalingen inzake het toezicht
  op buitenlanders, een voorziening ook in de nieuwe Immigratiewet no. 9 van het jaar 1992
  opgenomen.
  139. Borchard, The Diplomatic Protection, p.43.
  -.-•.-•
  
  32
  
  behandeld of het recht op een nationaliteit een fundamenteel menselijk recht, een
  mensenrecht is. Tenslotte zal een conclusie uit het behandelde worden getrokken,
  waarin mijn mening naar voren zal worden gebracht.
  1.3.1. De nationaliteit als koppelbegrip.
   • ••-
  
  •
  
  -
  
  •
  
  In de literatuur wordt veelvuldig de mening gehuldigd dat indien de nationaliteit
  uitsluitend op haar juridisch-technische merites wordt beoordeeld, de nationaliteit een
  leeg begrip blijkt te zijn. Hierop aansluitend wordt gesteld, dat juridisch-technisch
  gezien de nationaliteit slechts het karakter van een koppelbegrip heeft, dat op zichzelf
  geen inhoud heeft. Dit betekent dat de nationaliteit eerst waarde krijgt door de rechtsgevolgen, die nationale of internationale rechtssystemen eraan koppelen. Het gaat er nu
  maar om, of er weinig c.q. geen belangrijke rechtsgevolgen dan wel veel rechtsgevolgen aan de nationaliteit gekoppeld worden. In het eerste geval is het nationaliteitsbegrip
  zélf in de letterlijke betekenis van het woord "zinloos". Anders ligt het in het tweede
  geval, aangezien het bezitten van een nationaliteit op deze wijze belang krijgt c.q. de
  garantie van het hebben van een nationaliteit betekenis krijgt. '*°.
   Het lijkt mij van nut, om de meningen van enkele auteurs te noemen. Ko Swan Sik gaat
  ervan uit, dat de juridische nationaliteitsband inhoudsloos is en in het recht de functie
  vervult van aanknopingspunt, óf voor de bepaling van het personele geldingsbereik van
  een rechtsregel, óf voor de toepasselijkheid van een bepaald nationaal rechtssysteem. "' Ook door Koessier wordt de voorstelling van een inhoudsloze nationaliteit
  gehuldigd, die spreekt van een "formal frame"; volgens deze auteur impliceert de
  nationaliteit als begrip van het internationale recht geen specifieke rechten en/of
  plichten, doch is slechts een "purely formal proposition", aangezien het de status van
  het behoren van een persoon tot een Staat aangeeft, met bijzondere verwijzing naar de
  internationale betrekkingen tussen Staten betreffende die persoon. "" Ook Wengler
  spreekt van een nationaliteit als een "Bereitschaftsstatus", waaraan bepaalde rechtsgevolgen kunnen doch niet moeten worden vastgeknoopt; de nationaliteit in de zin van het
  volkenrecht zou dan een, in de eerste plaats "leerlaufender", in casu een niet a priori
  met rechtsgevolgen uitgeruste "Bereitschaftsstatus" zijn. '*' Makarov zegt over deze
  aangelegenheid het volgende: "Welene Rechte und welche Pflichten den Staatsangehörigkeitsstatus zur Voraussetzung haben, ist für den Begriff der Staatsangehörigkeit
  irrelevant...Es ware aber verfehlt, eines dieser Rechte oder eine dieser Pflichten als
  zum Wesen der Staatsangehörigkeit gehorend zu betrachten und sie in den Begriff der
  Staatsangehörigkeit miteinzuschlieBen". '*" Hierop aansluitend concludeert de Groot,
  dat "juristisch-technisch betrachtet, die Staatsangehörigkeit ein Koppelungsbegriff (ist),
  
  140. De Groot en Tratnik, Nationaliteitsrecht, p.2.
  141. Ko Swan Sik, preadvies, p. 13.
  142. Koessier M., Subject, Citizen, National and Permanent Allegiance, Yale Law Journal, 1946-47,
  p.70 en 76.
  143. Wengler, W., Betrachtungen zum Begriff der Staatsangehörigkeit in intemationalrechtliche und
  staatsrechtliche Abhandelungen, Festschrift für Walter Schatzel (1960), p.550.
  144. Makarov, Allgemeine Lehren, p.30.
   33
  
  durch den Rechte und Pflichten an Personen gekoppelt werden. Die Staatsangehörigkeit
  ist damit ein Bereitschaftsstatus, an den Rechtsordnungen Rechtsfolgen knüpfen
  können".'*'
  Ik aarzel echter om het standpunt te onderschrijven, dat de nationaliteit slechts als een
  koppelbegrip is aan te merken en dat er geen rechten of plichten zijn die voor het
  individu begripsmatig uit de nationaliteit voortvloeien. De hiervoor genoemde auteurs
  nemen het standpunt in, dat deze rechten en verplichtingen hun bestaan niet aan de
  nationaliteit ontlenen doch aan een aparte rechtsbron, die de nationaliteit als aanknopingspunt gebruikt voor de bepaling van het personele geldingsbereik van die rechten
  en plichten. '** Ik ben van mening, dat de nationaliteit niet slechts de functie van een
  koppelbegrip kan hebben, maar dat het ook om een inhoudelijk begrip kan gaan. In het
  hieronder volgende zal worden getracht laatstgenoemde visie aan te tonen,
  1.3.2. Koppelbegrip of inhoudelijk begrip?
  Ter staving van mijn mening, dat de nationaliteit zeker méér dan een koppelbegrip is,
  met name dat het ook om een inhoudelijk begrip kan gaan, kan worden gewezen op
  bepaalde fundamentele rechten die nauw met een nationaliteit verweven zijn. Mijns
  inziens dient de nationaliteit zeker niet als inhoudsloos, als een leeg begrip te worden
  opgevat. Op deze aangelegenheid zal hieronder worden ingegaan.
   De zin van de vraag naar het karakter van de nationaliteit ligt hierin, dat er een groot
  verschil bestaat tussen het aanmerken van de nationaliteit als "an sich" inhoudsloos dan
  wel als een status, waarmede bepaalde fundamentele rechten nauw zijn verweven. De
  aanhangers van de koppelbegriptheorie zien de nationaliteit als "eine leere Hülle", die
  eerst waarde krijgt door de rechtsgevolgen die nationale of internationale rechtssystemen
  eraan vastknopen. Wordt daarentegen de nationaliteit als een inhoudelijk begrip aangemerkt, dan wordt er onder meer van uitgegaan dat de inhoud daarvan wordt gevormd
  door bepaalde rechten die nauw met het nationaliteitsbegrip verweven zijn, zoals nader
  zal worden aangetoond.
  De vraag kan derhalve worden gesteld, of er fundamentele rechten zijn, die begripsmatig uit het bezit van een (bepaalde) nationaliteit voortvloeien, hiermede nauw verweven
  zijn. Of fungeert de nationaliteit inderdaad slechts als koppelbegrip, als aanknopingspunt
  voor de toekenning van bepaalde willekeurige rechten (of verplichtingen)?
  
  145. de Groot en Tratnik, Nationaliteitsrecht, p.2 e.v. Zie ook de Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p. 13
  e.v. Zie voorts Tratnik, Het Nationaliteitsrecht, p.7.
  146. Zie Ko Swan Sik, preadvies, p. 12-16.
  34
  
  Mijns inziens is juist vanwege het feit, dat er belangrijke rechten met het begrip
  "nationaliteit" zijn verweven, het recht op een nationaliteit als een inhoudelijk recht aan
  te merken. Deze rechten zijn de navolgende:
  -
  
  het recht op toelating tot het grondgebied van de Staat waarvan men burger is en
  op niet-uitwijzing door die Staat;
  het recht op diplomatieke bescherming;
  politieke rechten
  
  die hieronder nader in beschouwing zullen worden genomen, mede aan de hand van de
  in de literatuur gehuldigde opvattingen.
  a.
  het recht op toelating tot het grondgebied van de Staat waarvan men burger is en
  het niet kunnen worden uitgewezen door die Staat.
   Jessurun d'Oliveira wijst erop, dat wanneer geen rechtsgevolgen verbonden zouden zijn
  aan het staatsburgerschap - een onmisbaar element in het staatsbegrip - men zich aan
  het bezit ervan weinig gelegen zou hoeven laten liggen. Deze auteur beschouwt de
  opvatting dat de juridische nationaliteitsband inhoudsloos is en in het recht de functie
  vervult van aanknopingspunt, óf voor de bepaling van het personele geldingsbereik van
  een rechtsregel, óf voor de toepasselijkheid van een bepaald rechtssysteem als weinig
  realistisch.'" Hij is van de mening, dat men weliswaar kan waarnemen, dat bepaalde
  rechten of verplichtingen soms wél, en soms weer niet aan het staatsburgerschap
  worden vastgeknoopt, en dat dezelfde rechten en plichten nu eens aan staatsburgers, en
  dan weer aan ingezetenen of natuurlijke personen "tout court" worden verleend, maar
  wijst het op grond van dergelijke historische variaties beroven van het staatsburgerschapsbegrip van zijn normatieve kanten af. Deze auteur staat zelf een minder neutraal
  begrip staatsburgerschap voor, een staatsburgerschapsbegrip waar een pakket rechten
  en plichten op vanzelfsprekende manier mee samenhangt; zo beschouwt hij het als
  element van het staatsburgerschapsbegrip en daarmee vast verbonden, dat iemand recht
  heeft op toelating tot het grondgebied van de Staat waarvan hij burger is, dit ondanks
  het feit dat er Staten zijn die dit recht niet onverbrekelijk aan het staatsburgerschap
  hebben gekoppeld, vroeger of nu. '*' Ook Weis is van mening, dat één van de functies die nauw is verweven met het nationaliteitsbegrip, het recht van een persoon is om
  zich te vestigen in het gebied van de Staat van zijn nationaliteit en dat het de plicht is
  van deze Staat deze vestiging te verlenen en toe te staan aan zijn burgers. '*' Hieronder valt mede de verplichting van een Staat om zijn burgers, indien door andere Staten
  uitgewezen, terug te ontvangen; ook de repatriatie kan als de kern van de nationaliteit
  worden beschouwd.
   147. Jessurun d'Oliveira, Onderscheid naar Nationaliteit, p.328.
  148. Jussurun d'Oliveira, Onderscheid naar Nationaliteit, p . 3 2 9.
  149. Weis, P., Nationality and Statelessness in International Law, Alphen aan den Rijn/Germantown,
  1979, p.45.
   35
  
  Ter staving van het bovenstaande kan worden gewezen op artikel 13 van de Universele
  Verklaring van de Rechten van de Mens'", geproclameerd op 10 december 1948
  door de Algemene Vergadering der Verenigde Naties waarvan het tweede lid bepaalt,
  dat een ieder het recht heeft welk land ook, met inbegrip van het eigen land, te verlaten
  en naar het eigen land terug te keren. Verder is artikel 12 lid 4 van het Internationaal
  Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke rechten - BUPO-Verdrag'" - van belang
  dat bepaalt, dat aan niemand willekeurig het recht mag worden ontnomen naar zijn
  eigen land terug te keren. Voorts verplicht het Internationaal Verdrag inzake de
  uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie'" van 7 maart 1966 - artikel 5
  sub d onder II - de Staten partijen daarbij, het recht van een ieder om elk land, waaronder het eigen land, te verlaten en naar het eigen land terug te keren. Artikel 3 van
  Protocol no.4 van 16 september 1963 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten
  van de mens en de fundamentele vrijheden bepaalt in het eerste lid dat niemand, bij
  wege van een maatregel van individuele of van collectieve aard, mag worden verwijderd
  van het grondgebied van de Staat, waarvan hij een onderdaan is. Het tweede lid bepaalt
  dat aan niemand het recht mag worden ontnomen het grondgebied te betreden van de
  Staat, waarvan hij een onderdaan i s . ' "
  Dat de verplichting tot toelating en van niet-uitwijzing van staatsburgers tot voor kort
  zelden is opgenomen in het positieve internationale recht, is volgens Weis duidelijk niet
  bedoeld om het bestaan van deze verplichting onder het internationale recht te ontkennen of betwisten, doch eerder omdat dit algemeen aanvaard is als een inherente verplichting van Staten, die voorvloeit uit het concept van nationaliteit. De plicht tot
  toelating, als attribuut van nationaliteit eindigt niet gedurende het bestaan van de
  nationaliteit doch eindigt eerst bij verkrijging van een andere nationaliteit door het
  individu, in welk geval voor de Staat, wiens nationaliteit wordt verkregen, dezelfde
  verplichting bestaat. '** Ook van Panhuys is de mening toegedaan dat ten aanzien van
  andere Staten, een Staat verplicht is zijn staatsburgers tot zijn grondgebied toe te laten.
   De plicht tot toelating van de eigen burgers wordt als zo'n belangrijk gevolg van de
  nationaliteit aangemerkt, dat het er bijna mee wordt vereenzelvigd. Omgekeerd is een
  Staat niet verplicht buitenlanders toe te laten en mogen buitenlanders worden uitgewezen, indien daarvoor geldige redenen bestaan.'"
  Van belang is voorts de mening van Heijs, die stelt dat twee van de meest fundamentele
  rechten die vrijwel elke Staat aan zijn staatsburgers verleent, zijn: het recht op toelating
  tot het grondgebied en het recht om op dat grondgebied te wonen. Vreemdelingen
  missen in beginsel deze rechten; het hangt van de vaak zeer complexe regels van het
  nationale vreemdelingenrecht en van internationale afspraken die Staten hierover hebben
  gemaakt, af of zij worden toegelaten. Deze auteur stelt zich op het standpunt, dat de
  
  150. Trb. 1969, 99.
  151. Opgenomen in Trb. 1978, 177.
  152. Trb. 1966. 237.
  153. Trb. 1969,241.
  154. Weis, Nationality, p.47 en 53.
  155. Van Panhuys, The róle of Nationality, p.54-56.
   36
  
  vraag of een Staat een individu tot zijn staatsburgers rekent daarom van groot belang
  is voor de mogelijkheden van dat individu om zich op het grondgebied van die Staat te
  vestigen. Deze vraag is ook voor de Staat van belang, omdat de nationaliteitsrechtelijke
  status van een individu - staatsburger of vreemdeling - bepaalt, of toelating kan worden
  geweigerd of aan voorwaarden is gebonden. "*
  Wordt ter afsluiting van het hier behandelde onderwerp de situatie in Indonesië aangehaald, dan kan worden gewezen op hetgeen in artikel 2 van de recentelijk afgekondigde
  Wet no. 9 van het jaar 1992, Stb. 1992-33 betreffende Immigratie is b e p a a l d . ' " Dit
  artikel houdt in, dat iedere Indonesisch staatsburger gerechtigd is om het Indonesisch
  grondgebied binnen te komen of te verlaten. Hoewel het Indonesische staatsburgers om
  bepaalde redenen en voor bepaalde tijd kan worden belet Indonesië te verlaten dan wel
  binnen te komen, dient wat het laatste betreft te worden benadrukt, dat dit zich slechts
  in zeer uitzonderlijke gevallen kan voordoen; het beletten Indonesië binnen te komen
  geldt in principe voor buitenlanders. Tot deze maatregel kan onder meer worden
  overgegaan, indien het om Indonesische staatsburgers gaat die reeds lange tijd Indonesië
  hebben verlaten, in een ander land woonplaats hebben dan wel ingezetene daarvan zijn
  geworden en zich vijandig betonen tegenover de Indonesische staat of overheid. De Wet
  benadrukt echter in principe het recht van iedere Indonesische staatsburger om
  Indonesië binnen te komen en te verlaten.
   »
  b. het recht op diplomatieke bescherming
  Een ander fundamenteel recht is het recht van een Staat om zijn burgers bescherming
  te verlenen in relatie tot andere Staten. Deze diplomatieke bescherming verschilt van
  de interne wettelijke bescherming die iedere staatsburger mag eisen van de Staat van
  zijn nationaliteit krachtens zijn nationaal recht. Internationale diplomatieke bescherming
  is een recht van een Staat volgens het internationale gewoonterecht, om te interveniëren
  namens zijn burgers, indien hun rechten geweld wordt aangedaan door een andere Staat,
  teneinde herstel van die rechten of vergoeding van geleden schade te verkrijgen. Een
  Staat is ten volle gerechtigd om dit recht al dan niet uit te oefenen en van ieder diplomatiek middel gebruik te maken, dat hij als passend beschouwt. Weis is van mening,
  dat het recht om al dan niet gebruik te maken van het recht tot diplomatieke bescherming de geldende situatie krachtens het internationale recht is. Staatsburgers kunnen
  niettemin krachtens hun nationaal recht een recht op diplomatieke bescherming hebben. '" Het recht op diplomatieke bescherming kan bijvoorbeeld in de Grondwet van
  een land zijn vastgelegd. Naar de mening van Borchard kan diplomatieke bescherming
  
  156. Heijs, E., Nederlanderschap in de Nederlandse Koloniën: Regulering van immigratie vanuit de
  koloniën door nalionaliteitsbeleid in Nederland, Recht der Werkelijkheid, 1991, p.21. De auteur
  gaat in dit artikel in op de relatie tussen de nationaliteitsrechtelijke status van de bevolking van de
  huidige en van de voormalige koloniën van Nederland enerzijds en de immigratie vanuit de koloniën
  naar Nederland anderzijds.
  157. Zie voor de tekst van deze Wet, Warta-Cafi jaargang 34, no.63, 64 en 66 respectievelijk van 26
  en 27 mei en 2 juni van het jaar 1992.
  158. Weis, Nationality, p.34.
   37
  
  worden beschouwd als een buitengewoon middel onder bepaalde omstandigheden aan
  de burger verleend binnen het beleid van de Staat, in harmonie met de publieke
  belangen van die Staat, zijn betrekkingen met andere Staten en de rechten van de
  burger. Volgens deze auteur is staatsburgerschap de voornaamste voorwaarde of titel
  voor bescherming en bestaat voor de wijze van voorbrenging en uitvoering van internationale claims, geen regel die strikter wordt nagekomen.'" Het "Permanent Court
  of International Justice" heeft de aard van de diplomatieke bescherming beschreven in
  die zin, dat dit recht noodzakelijk is beperkt tot de interventie ten behoeve van de eigen
  burgers, omdat bij afwezigheid van een speciale overeenkomst, het alleen de band van
  de nationaliteit tussen een Staat en een individu is, die de Staat het recht tot diplomatieke bescherming verleent. Onderscheiden van andere gevallen van Staten van uitoefening
  van bescherming over individuen, is internationale bescherming van staatsburgers
  permanent en universeel.'" Ook Koessier wijst erop, dat het gewoonlijk slechts door
  de interventie van de Staat van hun nationaliteit is, dat personen in staat worden gesteld
  vergoeding te verkrijgen van schade, hun aangedaan door een andere Staat in strijd met
  het internationale recht. ' " Van Panhuys is van mening, dat diplomatieke bescherming alleen kan worden verleend aan een belanghebbende persoon die de nationaliteit
  van de Staat in kwestie bezit. Dit betekent in beperkende zin, dat buitenlanders niet
  hiervoor in aanmerking kunnen komen en in uitgebreide betekenis, dat diplomatieke
  bescherming zich ook uitstrekt tot staatsburgers, bij verblijf buitenlands."" Een
  overeenkomstig standpunt wordt ook door Sanger ingenomen'", die naar voren
  brengt dat tegenover andere Staten de nationaliteit de voorwaarde vormt voor de
  toekenning van diplomatieke bescherming. Wengler merkt voorts op, dat in de volkenrechtelijke status van de nationaliteit veeleer a priori bepaalde rechtsgevolgen worden
  inbegrepen, die wezenlijke bestanddelen daarvan vormen. Hij zegt vervolgens dat met
  het begrip van de nationaliteit in deze zin "die Relevanz dieses Begriffs für das völkerrechtliche Schutzrecht und die Personalhoheit von vornherein untrennbar verknüpft"
  is. '**
  
  159. Borchard, The Diplomatic Protection, p.353, 457 en 462.
   160. Weis, Nationality, p.35 en 39. De kwestie van de aard van de diplomatieke bescherming is door
  het Permanent Court of International Justice in de Panevezys-Saldutiskis Railway Case, P.C.I.J.,
  Series A/B, No.76 omschreven.
  161. Koessier, Subject, Citizen, p . 7 1.
  162. Van Panhuys, The róle of Nationality, p.59. Volgens deze auteur kunnen in het geval een persoon
  zowel burger van de eisende Staat als van de gedaagde Staat is twee stromingen worden onderscheiden. De ene hanteert "the principle of equality", dat inhoudt dat beide nationaliteiten gelijk gewicht
  hebben en dat derhalve geen der Staten een claim mag uitbrengen tegen de andere (Vgl. artikel 4
  van het Haagse Verdrag van 1930). De andere hanteert "the principe of active of effective nationality", dat hierop neerkomt dat het "sujet mixte" moet worden beschouwd de nationaliteit te hebben
  die hij in feite uitoefent, t.w. de nationaliteit van de Staat van zijn woonplaats. Verwarring kan
  ontstaan, indien de eerste opvatting ook betekenis hecht aan woonplaats, d.w.z. dat zolang een als
  hierbedoelde persoon woont in het gebied van één van zijn nationale Staten, deze gerechtigd is hem
  als zijn burger te behandelen en niet verantwoordelijk kan worden gesteld voor deze behandeling
  door de andere Staal. Ik voeg hieraan nog toe, dat een staatloze persoon geen diplomatieke
  bescherming kan inroepen van welke Staat dan ook.
  163. Sanger, Die Indonesische, p . 2.
  164. Wengler, Belrachtungen, p.547-548.
   38
  
  !
  ••,..••••..•
  
  Uit het voorgaande kan de conclusie worden getrokken dat Weis en Wengler het bestaan
  van rechten en plichten aannemen, die voor de inhoud van de nationaliteit begripsmatig
  zijn verbonden, echter slechts voor de nationaliteit als volkenrechtelijke status. Weis
  brengt ter zake een definitie naar voren die hierop neerkomt, dat de nationaliteit een
  betrekking tussen een bepaalde persoon en een bepaalde Staat vormt, een relatie die
  deze Staat het recht waarborgt om deze persoon en zijn vermogen tegenover andere
  Staten te beschermen en hem de plicht oplegt, de persoon in kwestie in zijn staatsgebied
  op te nemen. Volgens Makarov voert deze definitie tot een niet aanvaardbare uitbreiding van het nationaliteitsbegrip.'" Ik ben dat niet met hem eens, alhoewel dit niet
  wil zeggen dat ook ik van mening ben dat er een belangrijk verschil bestaat tussen de
  nationaliteit in volkenrechtelijke zin en in de zin van het nationale recht zoals de
  hiervoor aangehaalde auteurs doen. De Groot zegt hieromtrent onder meer het volgende: "Von der innerstaatlichen Staatsangehörigkeit haben einige Autoren den internationalen Begriffder Staatsangehörigkeit so stark unterschieden, daB die Ansicht vertreten
  wurde, es handele sich urn zwei unterschiedliche Staatsangehörigkeiten. Bestimmte
  völkerrechtliche Folgen (wie das Recht diplomatischen Schutz zu verleihen) waren
  begriffsmaBig mit diesem internationalen Staatsangehörigkeit verbunden. Die Dualitat
  der innerstaatlichen und völkerrechtlichen Staatsangehörigkeit muB jedoch verneint
  werden". Alhoewel deze auteur toegeeft, dat niet ontkend kan worden dat door de
  formulering van de nationaliteit in het volkenrecht als een mensenrecht, de verbondenheid van de nationaliteit met de gevolgen die het positieve volkenrecht aan de nationaliteit koppelt, een zeer hechte geworden is, is hij van mening, dat "von einer logisch
  zwingenden Beziehung der Staatsangehörigkeit und den nach positivem bestehenden
  Folgen aber dennoch keine Rede sein kann". '** Ik ben wat dit laatste punt betreft,
  echter een andere mening toegedaan, waarop nader zal worden teruggekomen.
   Normaliter kan de inhoud van het begrip "nationaliteit" niet aan een nationaliteitswet
  worden afgelezen; de daarin opgenomen bepalingen geven slechts aan, wie de nationaliteit van het desbetreffende land bezitten en op welke wijze een nationaliteit kan worden
  verkregen dan wel verloren gaat. De Wet no. 62 van het jaar 1958 betreffende het
  Indonesisch Staatsburgerschap maakt hierop een uitzondering door in artikel II van de
  Slotbepalingen te stellen, dat in het begrip "staatsburgerschap" is begrepen, iedere soort
  bescherming door een Staat te verlenen. ""
  c. Politieke rechten
  Wordt inzake politieke rechten in eerste instantie de mening van Indonesische auteurs
  aangehaald, dan kan Gautama worden genoemd, die stelt dat hetgeen de rechten en
  plichten vormt van een staatsburger op het vlak van het publieke recht, algemeen
  
  165. Makarov, Allgemeine Lehren, p.29.
  166. De Groot, Staatsangehörigkeitsrecht, p. 14-15.
  167. In de Toelichting op deze Wet staat te lezen, dat de rechtsbetrekking tussen personen en een Staat hoe hecht die ook is - niet door eenzelfde term voor wat betreft de betekenis en de inhoud daarvan
  door de respectieve Staten wordt aangegeven. Om die reden wordt het nodig geacht, om het begrip
  "staatsburgerschap" nader te omschrijven.
   39
  
  bekend is. Zo mag een buitenlander zich niet mengen in de binnenlandse politiek en
  derhalve geen deel hebben aan de algemene verkiezingen c.q. het passieve en actieve
  kiesrecht. Buitenlanders kunnen in het algemeen ook geen belangrijke overheidsfuncties
  bekleden. '** Ook Syahmin brengt naar voren, dat in verschillende wettelijke regelingen van de Republiek Indonesië is vastgesteld, dat slechts Indonesische staatsburgers
  over volle rechten beschikken. Zo treedt het onderscheid tussen staatsburgers en
  buitenlanders onder meer naar voren op het vlak van de politieke en staatkundige
  rechten, zoals het actief en passief kiesrecht.'" Een overeenkomstige mening wordt
  gehuldigd door Soenario, die naar voren brengt, dat buitenlanders zich niet mogen
  mengen in de binnenlandse politiek, aangezien dit het recht vormt van de eigen staatsburgers. '™ Hieruit blijkt dat voor de werking van vele en velerlei normen, de nationaliteit voorwaarde is. Actief en passief kiesrecht zijn daarom voor staatsburgers
  gereserveerd. Voor de benoembaarheid tot overheidsfuncties is de nationaliteit in
  principe voorwaarde.
   Ook van Panhuys wijst erop, dat buitenlanders zijn uitgezonderd van politieke rechten. " ' Makarov is van mening, dat naar buiten toe een grens kan worden getrokken
  tussen staatsburgers en buitenlanders. Naar binnen toe kan de status van de nationaliteit
  door een reeks juridische eigenschappen worden afgebakend, waarvan kan worden
  genoemd, het volle genot van burgerrechten, voornamelijk politieke rechten. Deze
  rechtstoestand heeft de nationaliteit als voorwaarde, maar is volgens Makarov niet
  hiermede te verwisselen, een mening niet door mij gedeeld. ™ Borchard neemt het
  standpunt in, dat krachtens de band die de burger aan zijn nationale Staat bindt, hij
  wordt voorzien van bepaalde rechten, in het bijzonder politieke rechten en voorts belast
  is met de uitoefening van bepaalde plichten in ruil voor de voordelen die het staatsburgerschap biedt. Politieke rechten impliceren een aandeel in het toezicht en een actieve
  deelname aan het leven en de activiteiten van de Staat en worden meestal ontzegd aan
  buitenlanders. Wat betreft politieke rechten, bestaat de tendens om daaronder te
  verstaan, het recht tot stemmen en rechten die uit het staatsburgerschap voortvloeien,
  zoals het bekleden van bepaalde openbare ambten.'" Sanger is van mening, dat uit
  de nationaliteit rechten en plichten voortvloeien, die slechts bij uitzondering buitenlanders toebedeeld worden. Hij noemt als zodanig het kiesrecht en de verplichting de Staat
  
  168. Gautama, S., Warganegara dan Orang Asing, Bandung, 1987, p.3, 5 en 6.
  169. Syahmin, A.K., Penyelundupan Hukum lewat lembaga Perkawinan Campuran, tijdschriftPadjadjaran, no.1 van 1986, p.63-64.
  170. Soenario, Masalah-Masalah disekitar soal Warganegara dan Orang Asing, uitgave van de N.V.
  "Harapan Masa", p.6.
  171. Van Panhuys, The röle of Nationality, p.46.
  172. Makarov, Allgemeine Lehren, p.38 en 40.
   173. Borchard, The Diplomatic Protection, p.63. Volgens deze auteur omvatten burgerlijkerechten,alle
  rechten niet als politieke aan te merken; vele auteurs verstaan onder burgerlijke rechten, de rechten
  van individuen onderling, beschermd door het privaatrecht van de Staat, anders dan politieke rechten
  die een meer rechtstreekse relatie tussen individu en Staat inhouden en door het publieke recht
  worden beschermd.
  40
  
  te verdedigen. Tegenover andere Staten vormt de nationaliteit voorwaarde voor het
  verlenen van diplomatieke bescherming. "*
  •••:•
  In het bovenstaande werden enkele rechten behandeld, door mij als fundamenteel
  aangemerkt, nauw met de nationaliteit verweven. Dit zijn respectievelijk het recht tot
  toelating van een persoon tot het grondgebied van de Staat, waarvan hij de nationaliteit
  bezit - en in het verlengde daarvan de plicht van een Staat om zijn burger, die door een
  ander land wordt uitgewezen, terug te ontvangen - het recht op diplomatieke bescherming van zodanige burger en politieke rechten, die zowel het actieve als passieve
  kiesrecht omvatten.
  Ik heb in het voorgaande auteurs genoemd die de respectieve rechten hebben behandeld.
  