text: ARCHAEOLOGIA DELGICA lil - 1987, 169-178
  
  M. PIETERS
  
  Drie Romeinse waterputten te Borst (gem. Erpe-Mere)
  
  In juli 1986 werden te Burst (Lambert: 178,45 noord/
  117,56 oost; Kad.: Burst, Sectie A, percelen 73 e2 en 73
  f2) in de groeve van de steenbakkerij Danckaert, twee
  Romeinse waterputten ontdekt. R. Danckaert, eigenaar
  van het terrein, verwittigde R. Schokaert, medewerker
  van de N.D.O., en kort daarop werd door GEA, de Geschiedkundige en Archeologische Kring van Mere, onder
  de wetenschappelijke begeleiding van de N.D.O., een beperkt archeologisch onderzoek uitgevoerd, waarvan hier
  de eerste resultaten voorliggen 1.
  Door de lage stand van het grondwater in de groeve ten
  gevolge van het onophoudelijk pompen, konden beide
  waterputten in uitzonderlijk droge omstandigheden bestudeerd worden. De snel vorderende werkzaamheden in de
  groeve verplichtten ons echter het onderzoek te beperken
  tot een noodopgraving.
  Eind februari 1987 werd in de westwand van de groeve
  een derde waterput ontdekt.
  DE SITE
  1
  
  Deze site (fig. 1) bevindt zich op een kleine heuvel die
  een hoogte van ± 61 m bereikt. In westelijke richting stijgt
  de algemene topografie vrij vlug tot ± 80 m, terwijl deze
  in de andere richtingen geleidelijk zakt tot ± 40 m. De
  kleine heuvel kan beschouwd worden als een uitloper van
  het westelijk, hoger gelegen gebied. Door zijn lichte afscheiding hiervan neemt hij een ietwat vooruitgeschoven
  positie in. Sedert geruime tijd echter wordt de oorspronkelijke topografie van de site en omgeving grondig verstoord door de voortdurende uitbreidingen van een leemen zandgroeve.
   Hydrografisch bevindt de site zich op ±750 m van de
  Molenbeek en op ± 1 km van de Smoorbeek
  
  1
  De opgraving kon uitgevoerd worden dankzij de efficiënte medewerking van de eigenaar, de Heer R. Danckaert, waarvoor onze hartelijke dank. Tijdens het onderzoek konden we ook rekenen op D. Callebaut, eerstaanwezend assistent van de N.D.O., die zorgde voor de
  
  Situatiekaart.
  Deze waterputten bevinden zich in een gebied dat bodemkundig gekarakteriseerd wordt door goed gedraineerde
  leemgronden met een textuur B-horizont en een dunne
  A-horizont (Aba1). Deze vertegenwoordigen voor landbouwdoeleinden de beste gronden van de streek2. Zowel
  ten noorden als ten zuiden van de site komen zones voor
  met colluvium. Beide fenomenen, de dunne A-horizont en
  de aanwezigheid van zones met colluvium zijn kenmerken
  van oude cultuurgronden3.
  Geologisch4 treft men in de groeve sedimenten aan van
  verschillende aard en ouderdom: een kwartaire dekman-
  
  nodige infrastruktuur en de wetenschappelijke begeleiding, waarvoor
  eveneens onze hartelijke dank.
  2
  Louis 1971, 80.
  3
  Tavernier & Pécrot 1957, 228.
  4
  Mourlon 1893.
  170
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  2
  
  Algemeen zicht op waterput A.
  tel (vooral leem en zandige leem) en tertiaire subhorizontale lagen van mariene oorsprong (vooral zanden en
  kleien). Deze tertiaire lagen (Ieperiaan, Paniseliaan en
  Lediaan) vertonen belangrijke lithologische verschillen:
  zo zijn de bovenste 15 m hoofdzakelijk uit zandig materiaal opgebouwd, terwijl de daaropvolgende meters voornamelijk kleüg van aard zijn. Volgens een boring uitgevoerd door Geolab5 komt op deze plaats Paniseliaanklei
  voor op 21 m diepte. Ieperiaanklei zou beginnen op 25 m
  diepte. Het is precies op deze kleien dat zich de permanente grondwatertafel bevindt.
   Verder werd tussen de kwartaire loess en de tertiaire
  zandige sedimenten de aanwezigheid vastgesteld van een
  dunne kleüge band waarop zich het kwartair basisgrint
  bevindt. In natte perioden vormt zich hierop een stuwwatertafeL
  
  d
  
  c
  b
  
  a
  
  8
  
  WATERPUT A
  
  Van deze waterput, die oorspronkelijk 13-14 m diep is
  geweest, zijn enkel de onderste 2 m bewaard (fig. 2) . Het
  overige gedeelte was reeds machinaal weggegraven tijdens vroegere ontzandingswerken. Het bewaarde deel van
  de put is vierkantig (fig. 3) en bestaat uit horizontaal geplaatste, stevige houten planken (lengte 170-185 cm;
  hoogte 20-35 cm; dikte 5-11 cm). De meeste werden voorzien van U-vormige inkepingen (diepte 11-20 cm; breedte
  8-9 cm); bij een aantal echter werden enkellippen aangebracht. De op deze manier voorbereide planken werden
  in mekaar gezet tot een vierkantige constructie met een
  inwendige zijde van 140-150 cm. De ruimte die in de inkepingen overbleef na het in mekaar passen van de planken, werd zorgvuldig opgevuld met wiggen (fig. 4). De op
  sommige plaatsen overgebleven rechthoekige openingen
  op de hoeken- als gevolg van het gebruik van lippen i.p.v.
  inkepingen - werden met blokjes dichtgemaakt.
  5
  
  Geolab p.v.b.a. Bodemonderzoek, Voskeslaan 271, 9000 Gent.
  0i== = = ==
  
  3
  
  Plattegrond en doorsnede van put A.
  ==:Jlm
  
  171
  
  4
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  Detail van de houtverbinding aan de hoeken.
   Onderaan rust het bouwwerk op 4 platgelegde planken
  (lengte 162-164 cm; breedte 18-23 cm; dikte 5-6 cm) die
  op de hoeken verbonden zijn met vastgespijkerde, halfhoutse overkepingen. Ongeveer in het midden van elke
  wand is in deze planken een rechthoekige gleuf (lengte
  10-16 cm; br.: 4-5 cm) gemaakt, waardoor vertikaal een
  licht aangepunte plank geplaatst werd. Deze laatste is
  voorzien van een ± 3,5 cm diepe inkeping waarmee zij
  zich onder de platliggende plank haakt. Bovendien wordt
  zij ook nog op haar plaats gehouden door een wig (fig. 5)
  en een aantal spijkers.
  Zowel in de westelijke als in de noordelijke wand zijn
  nabij de NW-hoek van de put op verschillende niveau's,
  kleine gleuven (breedte 9-10 cm) aanwezig. Twee van
  deze gleuven werden horizontaal met elkaar verbonden
  door een balkje (fig. 6) dat echter niet aan de wanden was
  vastgespijkerd. De aanwezigheid van gleuven op verschillende niveau's verraadt dat oorspronkelijk meerdere van
  dergelijke balkjes aanwezig waren die als het ware een
  ladder vormden in de NW-hoek van de waterput.
  Op ±2 m van de bodem van de waterput, had de waarschijnlijk min of meer ovale constructiekuil nog een diameter van 220 tot 260 cm. Naar onder toe versmalde deze
  echter zeer snel tot de afmetingen van de houten constructie. Het klein gedeelte van deze kuil dat nog kon onderzocht worden, bevatte naast 2 ijzeren spijkers geen
  archeologisch materiaal. Op enkele brokken kleiig materiaal na bestond deze volledig uit homogeen grijs-blauw,
  gereduceerd zand. De randen van de trechter werden
  voor een groot gedeelte geaccentueerd door ijzer- en mnprecipitaties.
  Op ± 30 cm van de noordwand werd een doorsnede
  gemaakt doorheen de opvulling van de waterput (fig. 3).
   De volgende eenheden werden hierin onderscheiden:
  a: een onderste, blauwgrijze en oranje bruine zandige
  eenheid. Onder invloed van het hout van de constructie
  en de bovenliggende humeuze laag (b) is hiervan een
  groot gedeelte gereduceerd. Deze eenheid bevatte enkele
  archaeologica en kwam hoogstwaarschijnlijk zeer vlug tot
  stand: onmiddellijk na of zelfs tijdens de bouw van de put.
  b: een zwarte, humeuze laag, 25 tot 38 cm dik, die zeer
  veel macroscopisch herkenbaar botanisch materiaal be-
  
  5
  
  Detail van de bodemconstrnctie.
  vatte zoals takjes en bladeren en ook de meerderheid van
  de archaeologica. Deze laag vertengewoordigt een stabilisatiefase in de opvulling en komt waarschijnlijk overeen
  met de werkelijke bodem van de put op het ogenblik van
  zijn gebruik.
  c: een complex van zandige en kleiige laagjes die een
  heterogene, overwegend bruine eenheid vormen en die
  slechts enkele archaeologica bevatten.
  d: geelbruin zand; geen archaeologica; recente (?) eenheid.
  Het vondstenmateriaal, vooral afkomstig uit de eenheden
  a en b van de putvulling, is beperkt (fig. 7):
  bodemfragment van een kom in terra sigillata: Drag.
  37, Midden-Gallië, 2e eeuw6.
  1. randfragment van een kookpot Gose 532, Stuart 201A.
  2. randfragment van een kom of kookpot met naar binnen gebogen rand.
  randfragment van een handgevormde kom met naar
  buiten gebogen rand.
  3. 2 fragmenten van een ijzeren hoepel (h.: 3,5-3,9 cm;
  dikte: 4 mm; binnendiameter: 32-34 cm).
  Resten van een gevlochten touw.
  6
  De terra sigillata in deze bijdrage werd gedetermineerd door M.
  Vanderhoeven, waarvoor onze dank.
  6
  
  Schuin dwarsbalkje in de noordwestelijk hoek.
  172
  
  M. PIEfERS j Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  n~
  I
  
  2
  
  7
  
  Vondsten uit de waterput A (sch . 1/3).
   In de hoepel waren tenminste 2 openingen voorzien voor
  spijkers. Al de in de putvulling aangetroffen spijkers zijn
  in een hoek van 90° geplooid na 3 tot 3,5 cm (gemeten
  vanaf de kop).
  WATERPUT B
  
  Van waterput B, die precies tot op dezelfde diepte reikte
  als waterput A, was nog 8 m in opstand bewaard. Uit het
  onderzoek bleek dat de constructie essentieel bestond uit
  2 elementen: een vierkantig houten onderstel met een inwendige zijde van 125 cm en een ronde stenen bovenbouw
  met een binnendiameter van 125 tot 140 cm. Wegens instortingsgevaar kon het houten onderstel echter niet volledig vrijgelegd worden. Dit zal wel gebeuren op het
  ogenblik dat in deze zone van de groeve het oppervlak
  met een aantal meters zal verlaagd zijn.
  Het houten onderstel ( ± de onderste 2 m van de put) was
  opgebouwd uit 4 hoekpalen (minimale lengte 2 m; doorsnede 10 x 12 cm) waartegen horizontaal planken (lengte
  130 cm; hoogte 35-45 cm; dikte 4-6 cm) gespijkerd waren.
  De inwaartse druk op de constructie werd opgevangen
  door op regelmatige afstanden tussen de wandplanken geplaatste balkjes, die met op hun uiteinden aangebrachte
  lippen, de hoekpalen vatten. Zoals bij waterput A, was
  ook bij deze houtconstructie in een van de hoeken een
  klein - in dit geval afgerond - balkje ingebouwd.
   De bovenbouw (fig. 8) was opgetrokken in droog metselwerk van grote blokken Lediaankalkzandsteen die enkel
  langs de binnenkant concaaf afgewerkt waren (fig. 9). De
  buitenzijde (diam.: 240-260 cm) was onregelmatig en
  werd gevormd door hoofdzakelijk kleinere blokken kalkzandsteen. Deze stenen bovenbouw met 60 tot 70 cm dikke wanden rustte op 4 platliggende planken die de overgang vormden tussen de vierkantige hout- en de ·ronde
  steenconstructie. Op 1 plaats was de wand van de put ver-
  
  stoord. Deze verstoring zette zich vertikaal door tot op de
  houtconstructie, waar bleek dat zowel de platliggende als
  de bovenste plank van de wand verzakt waren.
  Op ± 7 m van de bodem van de waterput had de min of
  meer ronde constructiekuil een diameter van ± 5,5 m.
  Naar onder toe verkleinde deze geleidelijk tot de afmetingen van het houten onderstel. Naar boven toe vergrootte deze trechtervormig tot een kuil met een diameter van
  minstens 8 m.
  In ·de opvulling van de waterput werden 3 eenheden onderscheiden:
  a: de bovenste 6 m was opgevuld met bruine leem waarin
  talrijke blokken kalkzandsteen van de wanden van de put
  
  0'======='1m
  
  8
  
  Plattegrond van waterput B.
  173
  
  9
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  Geglazuurd aardewerk:
  wandfragment.
  Terra nigra:
  1. 2 randfragmenten van bekers Holwerda 58 en 26-27;
  2. 2 randfragmenten van borden Holwerda 81;
  wandfragment met rolstempelversiering en bodemfragment van een bord met standring;
  Gewoon aardewerk:
  3. trechtervormig randfragment van een kruik of kruikamfoor;
  randfragment van een mortarium Ritterling 80 B;.
  4-6. 8 randfragmenten van kommen en kookpotten;
  7. randfragment van een bord.
  Varia:
  8-9. 3 randfragmenten met een gekartelde rand en een
  bodemfragment van zgn. "technisch aardewerk";
  10. bronzen draadfibula met bladvormige beugel en
  naaldvormige voet, de beugel is versierd met 4 rijen
  ingeponste puntjes: Van Buchem: Midden-Romeins.
  Binnenzicht van wafelput B.
   aanwezig waren; deze eenheid bevatte vrij weinig archeologisch materiaal.
  b: de volgende 1,5 m was opgevuld met blauwgrijze tot
  witte leem met vloeistructuren; deze eenheid bevatte zeer
  veel maalsteen- en tegulae-fragmenten.
  c: de onderste 0,5 m bestond uit een sterk humeuze laag
  die zeer veel macroscopisch herkenbaar materiaal bevatte
  alsook de meerderheid van de vondsten; deze laag stemt
  overeen met de werkelijke bodem van de put op het
  ogenblik van zijn gebruik.
  Het vondstenmateriaal, dat in vergelijking met waterput
  A vrij omvangrijk is, werd opgesplitst in 2 hoofdeenheden:
  materiaal afkomstig uit de constructiekuil en materiaal
  afkomstig uit de put zelf.
  Vondsten uit de put (fig. 11-12)
  Terra sigi.llata:
  rand- en wandfragment Drag. 31; Oost-Gallië, 2e
  helft 2e eeuw;
  randfragment Drag. 33; Oost-Gallië, 2e helft 2e
  eeuw;
  bodemfragment Drag. 37; Oost-Gallië, 2e helft 2e
  eeuw;
  1. bijna volledig exemplaar van een Drag. 38; MiddenGallië, 2e helft 2e eeuw.
  Zeepwaar:
  wandfragment; Blicquy type IV.
  Zgn. "pompeiaans rood":
  2. randfragment van een bord Blicquy 5.
  Gewoon aardewerk:
  3. kruik met cilindervormige tuit, drieledig oor en
  resten van een fragmentair bewaarde versiering
  
  Vondsten uit de constrnctiekuil (fig. 10)
  Terra sigi.llata:
  wandfragment Drag. 37: Midden-Gallië, 2e eeuw;
  randfragment Drag. 40: Midden-Gallië, 2e helft 2e
  eeuw.
  2
  
  n-~
  
  ~
  
  I
  
  '
  5
  
  4
  
  ~·
  10
  
  ~
  
  ---r3
  
  '
  
  -
  
  J
  
  6
  
  r~..
  ...r
  
  7
  
  Vondsten uit de constructiekuif van waterput B (sch. 1/ 3).
  8
  
  (
  
  I'
  ...
  rey
  , c_-TO.
  '
  
  ~.
  ... -'i·h...__ __
  
  ' -
  
  9
  
  10
  
  174
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  7~
  
  2
  
  10
  
  12
  
  --
  
  ~
  
  14
  
  ,~<:::::~~:::
  /
  
  /
  
  Î
  
  :'
  
  : :
  
  I
  
  11
  I
  
  '
  
  : i
  
  -·
  
  }\
  
  15
  
  4
  
  6
  
  11
  
  Aardewerk (1-12) en ijzeren voorwerpen (13-15) uit de vulling van waterput B (sch. 1/3).
   I
  
  175
  
  M. PIETERS
  
  j Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  20
  
  . j
  ~
  
  u
  0
  0
  17
  
  ----
  
  ~
  
  l,.
  18
  
  J
  
  '
  
  D
  
  \
  
  21
  
  (
  
  J~
  
  -~-.,;;-
  
  19
  
  16
  
  I
  22
  /
  
  )
  
  \
  
  ~
  
  I
  --- )
  
  12
  
  4.
  5.
  6.
  25
  
  23 L
  \__
  
  24
  
  Houten voorwerpen (16-23) en maalsteenfragmenten (24-25) uit de vulling van waterput B (sch. 1/5).
  bestaande uit banden van een witte sliblaag met een
  oranjerode verflaag; zgn. "hoepelkruik"; vorm: Hees
  8, Tongeren 57 b;
  kruikamfoor met een vrij lange hals, vierledig oor en
  2 ribbels op de buik; vorm: ± Stuart 130;
  randfragment van een mortarium met omgeplooide
  rand en uitstekende bovenkant (diam. 37,5 cm);
  bord met ongeprofileerde rand; Hees 22 a, Tongeren
  
  90;
  7-9. randfragmenten van kookpotten (9: diam. 24 cm);
  10-11. 2 randfragmenten van grote dalia Gose 358 ( diam.
  rand 32 cm);
  
  12. wandfragment ( daliurn) met een versierde reliëfband.
  IJzeren voorwerpen:
  13. handvat van een emmer;
  hoepel met zichtbare las ( diam. 31 cm; br. 1,8 cm);
  14. grijptang;
  15. getorste haardketting en enkele spijkers.
  Organisch materiaal:
  16. houten katrolwiel (diam. 45 cm);
  17-18. 2 houten tappen;
  19. een ronde houten schijf (diam. 17-18 cm; dikte: 4
  cm);
  
  176
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  een fragment van een houten emmerbodem (?)
  20. houtfragment met afgeknot driehoekige doorsnede;
  21-23. een 3-tal elementen met ronde openingen;
  een lederen voetzool;
  verschillende resten van een gevlochten touw;
  enkele notenschelpen (walnoot) en een grote hoeveelheid beendermateriaal waaronder zich 2 haast
  volledige hertenskeletten bevinden 7.
  Varia:
  24-25. fragmenten van maalstenen; de meeste zijn vervaardigd uit arkose;
  165 kilo tegulae- en imbrices-fragmenten: 2 ervan hebben
  afdrukken van dierepoten;
  30-tal fragmenten van zgn. "technisch aardewerk", vaak
  met gedeeltelijk witgroen verglaasde wanden.
   A
  
  WATERPUT C
  
  Deze derde waterput bevond zich vlak tegen een aanpalende weg en kon slechts voor de helft opgegraven worden. Op ± 3 m diepte tekende waterput C zich af als een
  min of meer vierkantige, blauwgrijze, lemige verkleuring
  met een zijde van 152-168 cm (fig. 13). De constructiekuil
  had op dit niveau een doormeter van 4,90 m. Uit de doorsnede blijkt dat zowel de wanden van de waterput als deze
  van de kuil zeer steil zijn. Over een diepte van 8 m vermindert de doormeter van deze laatste amper een 0,5 m.
  Vanaf ± 9 m diepte was het hout van de constructie
  bewaard. Slechts 1 wand kon in beperkte mate vrijgemaakt worden. Hieruit bleek dat waterput C van constructie zeer sterk geleek op waterput A: 6 boven elkaar,
  horizontaal geplaatste, stevige planken grijpen met inkepingen op hun uiteinden, in de overeenstemmende planken van de 2 andere wanden, waarmee ze een hoek van
  90° vormen. In het midden van de wand was een vertikaal
  geplaatste plank (breedte: 8 à 9 cm; dikte: 3 à 4 cm; lengte
  minstens 70 cm) gespijkerd. Dit alles rustte onderaan op
  een platliggende plank (breedte: 35 cm; dikte: 7 cm). De
  6 bovenvermelde planken waren samen 1 m 60 hoog.
  Boringen toonden aan dat de waterput vanaf het niveau
  waarop het hout bewaard was nog minstens 2 m 50 diep
  was. Opmerkelijk hierbij is dat op de bodem van waterput
  C, in tegenstelling met waterput A en B, geen humeuze
  laag werd aangeboord.
  Reeds vanaf ± 5 m diepte waren de sporen van vergane
  planken duidelijk zichtbaar, m.a.w. deze waterput was
  ongetwijfeld volledig in hout opgetrokken. Tussen 6 en 7
  m diepte wijzen onregelmatigheden in de aflijning van de
  wand van de waterput waarschijnlijk op een lichte verzakking.
   Uit het voorgaande blijkt, rekening houdend met het feit
  dat enerzijds van het oorspronkelijk oppervlak minstens
  een 0,5 m was weggegraven bij vroegere graafwerken en
  dat anderzijds de onderste elementen van de constructie
  gemakkelijk nog een 0,5 m dieper kunnen reiken, dat
  waterput C 12 tot 13 m diep moet zijn geweest.
  7
  
  Cf. de bijdrage van A. Ervynck e.a., p. 179-182.
  13
  
  Plan en doorsnede van watetput C.
  De constructiekuil bevatte zeer weinig archeologisch
  materiaal (randfragment terra sigillata, Drag. 18, ZuidGallië, 2de helft 1ste eeuw).
  Hetzelfde geldt voor de onderste 10 m van de opvulling
  van de waterput. Enkel de bovenste opvullingslagen ( ±
  tussen 1 en 2 m diepte) van de waterput waren rijk aan
  archeologisch materiaal (fig. 14).
  Te"a sigillata:
  rand Drag. 18; Zuid-Gallië, 2e helft 1ste eeeuw.
  Te"a nigra:
  randfragment van een beker Holwerda 26-27;
  randfragment van een beker Holwerda 27 c in zgn.
  "veloutée" techniek;
  randfragment van een beker Holwerda 55 c;
  1. randfragment van een bord Holwerda 77 d in "päte
  gris-clair" ( diam. 28 cm);
  
  M. PIETERS j Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  177
  2. randfragment van een bord Holwerda 81.
  Gewoon aardewerk:
  3. halsfragment van een kruik;
  4. mortarium met horizontale, licht afhangende rand;
  5. randfragment van een beker met naar buiten gebogen
  rand met trechtervormige halsopening;
  4 randfragmenten van kookpotten met naar buiten
  omgebogen rand;
  6. randfragment van een groot daliurn Gose 358 (interne
  diam. 23 cm).
  Varia:
  7. randfragment met gekartelde rand van zgn. "technisch
  aardewerk";
  8. bronzen scharnierfibula met sterk geprofileerde beugel; Van Buchem: vroeg Romeins.
   BESLUIT
  
  Waterput A (fig. 15), aangelegd in de 2e eeuwS, was oorspronkelijk waarschijnlijk volledig opgetrokken in hout
  aangezien tijdens vroegere ontzandingswerken in deze
  zone van de groeve nooit stenen werden aangetroffen. De
  mogelijkheid dat men een stenen bovenbouw volledig
  heeft uitgebroken, is echter niet met zekerheid uit te sluiten. In dit geval zou men wel verwachten enkele brokken
  steen in de onderste meters van de putvulling terug te vinden, zoals het geval is bij waterput B. Het bewaarde
  gedeelte van deze waterput heeft nooit boven de permanente grondwatertafel uitgestoken: anders was het zo
  goed niet geconserveerd. De constructie verwijst naar een
  assemblage aan het oppervlak. Men kan zich de volgende
  manier van werken indenken: het aan het oppervlak geassembleerde onderstel werd met behulp van touwen neergelaten in de constructiekuil die op dat ogenblik reikte tot
  juist boven het laagste niveau van het grondwater. Eens
  beneden heeft men deze bekisting verder laten zakken
  door ze te ondergraven van binnenuit, een werkwijze die
  ook nu nog occasioneel wordt aangewend bij het met de
  hand uitgraven van een waterput.
  Waterput B, aangelegd in de 2e helft van de 2e eeuw, is
  verschillend van constructie: een ronde steenbouw sluit in
  de diepte, via 4 platliggende planken, aan bij een vierkantig houten onderstel. De wand van deze steenbouw was
  op 1 plaats opengereten tengevolge van een lichte verzakking. Onderaan werd vastgesteld dat op deze plaats het
  houten onderstel eveneens verminkt was. Deze put is
  waarschijnlijk reeds in de Romeinse tijd gedeeltelijk ingestort. Dit leiden we af uit het feit dat de bovenste 6 m van
  de putvulling die doorspekt was met grote blokken kalkzandsteen, afgesloten werd door een niveau dat zeer veel
  beendermateriaal en een kleine hoeveelheid Romeins
  schervenmateriaal bevatte.
   Waterput C, hoogstwaarschijnlijk gestoken in de 2e helft
  8 Voorlopige datering gebaseerd op de terra sigillata.
  9 Vroeger werd reeds een put weggegraven (mondelinge mededeling R. Danckaert).
  10 Zie de bijdragen van A Ervynck, K. Desender & M. Pollet, p.
  179-182, en van R. De Ceunynck, p. 183-184.
  5
  
  6
  
  3
  
  14
  Aardewerk (1-7: sch. 1/3) en fibula (8: sch. 2/3) uit de
  bovenste vulling van waterput C.
  1ste eeuw - begin 2e eeuw, geleek qua constructie zeer
  sterk op waterput A. Het is bovendien duidelijk dat deze
  waterput volledig in hout opgetrokken was.
  Deze drie waterputten9 bevinden zich min of meer op één
  lijn (fig. 16) over een afstand van ± 100 m. Zij gaan alle
  drie ongeveer even diep (12 tot 14 m), afhankelijk van de
  topografische situatie.
  De archaeologica verschaffen slechts een geringe informatie over de aard van de nederzetting waartoe ze behoorden. Activiteiten met een ambachtelijk karakter lijken er ons helemaal niet uitgesloten. Zowel in waterput B
  als in waterput C verwijzen talrijke fragmenten van zgn.
  "technisch aardewerk", vaak met gedeeltelijk verglaasde
  wanden, naar siderurgie.
  Meer inlichtingen verschaft het onderzoek van bulkmonsters van de sterk humeuze laag die de bodem vormde
  van zowel waterput A als B, uitgevoerd door het Laboratorium voor Paleontologie van de RUG. Deze grondstalen werden onderzocht op beenderen van microfauna,
  zaden, vruchten en kevers10.
  In het totaal werden 14 soorten loopkevers gedetermineerd. Op enkele uitzonderingen na, bewoners van vochti-
  
  178
  
  M. PIETERS / Drie Romeinse waterputten te Burst
  
  /\
  
  \
  
  //
  
  \
  
  /
  
  \
  
  //
  
  \
  
  /
  
  ~ \
  
  \
  
  ..:.. \
  
  \
  
  ________ _
  
  \-. \
  
  Rand van de put
  
  ·.:-. \
  
  ·:. \
  \'.
  ---
  
  \
  
  -.::.. \
  -.:.. \
  -.:.. \
  
  \-. ' c
  
  B
  
  •
  
  '\~ ,
  
  -.:. \
  
  ·-:::.,. \ '
  
  . :..
   15
  
  Reconstructietekening van waterput A (door D. Barbé).
  gere plaatsen, leven deze tegenwoordig allemaal op droge
  akkers. Mestkevers zijn eveneens goed vertegenwoordigd.
  De 15 soorten wilde planten behoren tot 2 vegetatietypes:
  (tred)vegetaties en/of akkeronkruiden op droge gronden
  en voedselrijke gradiëntvegetaties op meestal vochthoudende grond. Wat de kultuur- en verzamelplanten betreft,
  zijn vooral tarwe s.s. ( Triticurn aestivum ), selderij en walnoot vermeldenswaardig.
  Voor wat de omgeving betreft, verwijzen allerlei gegevens
  naar een droog milieu, meer specifiek naar droog akkerland, met vochtrijkere plaatsen in de nabijheid. Deze
  laatste stemmen hoogstwaarschijnlijk overeen met de
  onmiddellijke omgeving van de waterputten.
  Deze gegevens laten ook toe de aard van deze site nader
  te omschrijven. De resultaten van het archeologisch en
  paleobotanisch onderzoek verwijzen vooral naar een
  landbouwnederzetting: droge akkers, mestkevers, tarwe
  en selderij. Dit hoeft echter geen tegenstelling te vormen
  met de hogervermelde ambachtelijke activiteiten.
  De teruggevonden archaeologica plaatsen deze nederzetting, globaal genomen, tussen de ze helft van de 1ste eeuw
  en de 2e helft van de 2e eeuw. Typisch 3de eeuws materiaal schijnt te ontbreken.
  16
  
  A
  
  •
  
  ...
  Lokalisatie van de drie waterputten.
  DE LAET S.J. & THOEN H. 1969: Etudes sur la céramique de
  la nécropole gallo-romaine de Blicquy (Hainaut). IV La céramique à enduit rouge-pompéien, Helinium IX, 28-38.
  DE LAET S.J. & VAN DOORSEIAER A 1969: Lokale ijzerwinning in Westelijk België in de Romeinse tijd, Meded. Kon. Vl.
  Acad. v. Wet., Letteren en Schone Kunsten van België, Klasse
  der Letteren 31, 1-28.
  DE LAET S.J., VAN DOORSEIAER A, SPITAELS P. &
  THOEN H. 1972: La nécropole Gallo-Romaine de Blicquy,
  Brugge.
  GOSE E. 1950: Gefässtypen der römischen Keramik im Rheinland, Bonn.
  HOLWERDA J.H. 1941: De Belgische waar m Nijmegen,
  Nijmegen.
  LOUIS A 1971: Bodemkaart van België. Verklarende tekst bij het
  kaartblad Gordegem 71 W, Gent.
   MOURLON M. 1893: Carle Géologique de la Belgique - Oordegem Alost no 71, I.C.M.
  RITfERLING E . 1913: Das Frührömische Lager bei Hofheim im
  Taunus, Wiesbaden.
  STUART P. 1963: Gewoon aardewerk uit de Romeinse legerplaats
  en de bijbehorende grafvelden te Nijmegen, Leiden.
  BIBLIOGRAFIE
  BRUNSTING H. 1937: Het grafveld onder Hees bij Nijmegen,
  Nijmegen ( = Hees).
  DE LAET S.J. & THOEN H . 1968: Etudes sur Ia céramique de
  la nécropole gallo-romaine de Blicquy (Hainaut). UI La céramique beige "à päte gris-clair", Helinium VIII, 3-21.
  TAVERNIER R. & PECROT A 1957: L'Homme et l'évolution
  du sol en Belgique, Pedologie VII, 226-232.
  VAN BUCHEM H .J .H. 1941: De Fibulae van Nijmegen,
  Nijmegen.
  V ANVINCKENROYE W. 1967: Galla-Romeins aardewerk van
  Tongeren, Tongeren.
  