text: VU Research Portal
  
  Phronetische bestuurskunde
  La Grouw, Yvonne
  
  published in
  Bestuurskunde
  2020
  DOI (link to publisher)
  10.5553/Bk/092733872020029001014
  document version
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  document license
  Article 25fa Dutch Copyright Act
  Link to publication in VU Research Portal
  
  citation for published version (APA)
  La Grouw, Y. (2020). Phronetische bestuurskunde: Een antwoord op bestuurskundig onderzoek zonder
  maatschappelijke bijdrage. Bestuurskunde, 29(1), 26-32. https://doi.org/10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  General rights
  Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright owners
  and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these rights.
  • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.
  • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain
  • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal
  Take down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
  and investigate your claim.
   E-mail address:
  vuresearchportal.ub@vu.nl
  
  Download date: 14. Jul. 2024
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Phronetische bestuurskunde
  Een antwoord op bestuurskundig onderzoek zonder
  maatschappelijke bijdrage*
  Yvonne La Grouw
  
  Bestuurskundig onderzoek wordt steeds vaker bekritiseerd vanwege een gebrek aan
  maatschappelijke relevantie. Drie zaken weerhouden bestuurskundigen van maat‐
  schappelijk relevant onderzoek: (1) het streven naar universele kennis; (2) het clai‐
  men van neutraliteit; en (3) het houden van afstand tot de praktijk. Deze zaken
  verhullen de rol van machtsprocessen en verschillende perspectieven in zowel de
  bestudeerde bestuurskundige praktijk als bij het uitvoeren van onderzoek. Hier lig‐
  gen zowel de kern van het probleem als aanknopingspunten voor een andere onder‐
  zoeksbenadering. Ik stel phronetische bestuurskunde voor als alternatief. Phroneti‐
  sche bestuurskunde (1) erkent en gebruikt bewust de complexiteit van verschillende
  perspectieven van actoren, (2) maakt machtsprocessen zichtbaar en (3) kiest een
  positie in een dialoog over het te onderzoeken probleem door alternatieve toekomst‐
  scenario’s voor te stellen. Phronetisch onderzoek biedt een kansrijk, kritisch per‐
  spectief op bestuurskunde door zich te richten op een maatschappelijke bijdrage.
  De vraag of bestuurskunde voldoende maatschappelijk relevant onderzoek doet,
  doemt regelmatig op (Bogason & Brans, 2008; Dodge, Ospina, & Foldy, 2005;
  Schillemans, 2017). Aandacht voor machtsprocessen tussen verschillende actoren
  kan de sleutel zijn voor een bestuurskunde die maatschappelijk meer relevant is.
   Er ligt dan ook een uitdaging in het ontwikkelen van een bestuurskunde die
  machtsprocessen bestudeert en bevraagt (Schillemans, 2017) en daarbij het
  vermogen heeft om alternatieve scenario’s voor onwenselijke praktijken voor te
  stellen (Bannink & Trommel, 2019). Ik stel phronetische bestuurskunde voor als
  antwoord op deze uitdaging. In dit artikel ga ik eerst dieper in op de gedachte ach‐
  ter deze onderzoeksbenadering. Vervolgens zet ik uiteen hoe phronetische
  bestuurskunde eruitziet, hoe deze benadering belemmeringen in de meer main‐
  stream bestuurskunde adresseert en waarom het kansen biedt voor een bestuurs‐
  kunde met een grotere maatschappelijke relevantie. Tot slot reflecteer ik op de
  noodzaak van een phronetische bestuurskunde in het licht van maatschappelijke
  ontwikkelingen.
  *
  
  Y.M. La Grouw MSc is PhD-onderzoeker aan de afdeling Bestuurswetenschap & Politicologie van
  de Vrije Universiteit Amsterdam.
  26
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Phronetische bestuurskunde
  
  Phronesis als onderzoeksbenadering
  Het concept ‘phronesis’ is afkomstig uit Aristoteles’ werk over verschillende typen
  kennis. Aristoteles (vert. 2009) maakt een onderscheid tussen episteme, techne en
  phronesis. Episteme verwijst naar theoretische kennis, dat wil zeggen universele,
  vaststaande kennis. Techne verwijst naar technische kennis, kennis van hoe we
  dingen maken, ook wel begrepen als ambacht of kunst. Phronesis verwijst naar
  praktische kennis, de kennis van hoe na te denken over de zaken die niet vast‐
  staan. Phronesis gaat over weten wat wijs is om te doen in een concrete situatie.
  Phronesis is relevant in de bestuurlijke praktijk, waarbij het noodzakelijk is om
  specifieke situaties goed in te schatten om invloed te kunnen uitoefenen. Voor‐
  beelden van onderzoeken naar phronesis-type kennis zijn studies naar de ontwik‐
  keling van handelingsstructuren van publieke professionals (Rooney & McKenna,
  2008; Schonewille, 2015; Wagenaar, 2004).
   Bent Flyvbjerg stelt in zijn boek ‘Making Social Science Matter’ (2001) dat sociale
  wetenschap niet zou moeten streven naar episteme, wat nu de standaard is, maar
  naar phronesis. Phronesis is gericht op het produceren van kennis die een directe
  bijdrage aan de praktijk kan leveren en kan daarom maatschappelijk relevante
  wetenschap bieden. Hierbij gaat het niet om lokale kennis die alleen van toepas‐
  sing is in één situatie. Het draait om gecontextualiseerde kennis: kennis van
  bepaalde mechanismen die vertaald kan worden van context naar context. De
  productie van dit type kennis vraagt om een specifieke onderzoeksbenadering.
  Flyvbjerg maakt daarmee een onderscheid tussen phronesis als onderzoeksdoel en
  een phronetische onderzoeksbenadering om dat doel te bereiken. Hij stelt dat
  praktische wijsheid gegenereerd kan worden door te focussen op de meest essen‐
  tiële elementen van maatschappelijke ontwikkelingen, namelijk machtsprocessen
  tussen en waarden van actoren.
  Phronetisch onderzoek kan bijdragen aan specifieke situaties door machtsproces‐
  sen zichtbaar te maken vanuit de verschillende waardenperspectieven van betrok‐
  ken actoren. De veronderstelling hierbij is dat actoren vanuit hun eigen specifieke
  visie, belang en ervaring naar de wereld kijken. Een machtsanalyse vanuit ver‐
  schillende perspectieven zal daarom verschillende ervaringen van de interactie
  tussen de actoren laten zien. Machtsprocessen worden op phronetische wijze
  bestudeerd door te kijken naar machtsuitingen: wie heeft macht en wie onder‐
  vindt hier nadeel van (wat is de machtsstructuur), hoe en waarom is macht toege‐
  ëigend (wat is het construerende proces) en in hoeverre vindt er verzet plaats
  (wat is het de- of reconstruerende proces)? Deze phronetische combinatie van een
  perspectieven- en machtsanalyse maakt dat kennis gegenereerd wordt van de
  inhoud (wat vinden de individuele actoren) en het proces (hoe interacteren ze).
   Dit dubbele inzicht maakt het mogelijk om een dialoog over dit proces tussen
  relevante partijen tot stand te brengen of om een bestaande dialoog van nieuwe
  input te voorzien. Een dialoog over bestaande machtsprocessen is volgens
  Flyvbjerg het startpunt van het verkennen van alternatieve verhoudingen waarbij
  macht minder gecentreerd is. Flyvbjerg stelt dat de onderzoeker een niet-neutrale
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  27
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Yvonne La Grouw
  
  positie heeft in deze dialoog. De phronetische onderzoeker geeft richting aan de
  dialoog door machtsrelaties en spanningen daarbinnen zichtbaar te maken, te
  bevragen en aan de actoren zelf voor te leggen. Deze onderzoeksbenadering stelt
  betrokken partijen in staat om situaties te bevragen en veranderen op manieren
  die zij meer acceptabel of wenselijk vinden. Op die manier is de phronetisch
  onderzoeker gericht op het creëren van maatschappelijke impact.
  Phronetische bestuurskunde
  De ideeën van Flyvbjerg zijn geschikt om een kritisch perspectief in de bestuurs‐
  kunde te ontwikkelen dat gericht is op het produceren van maatschappelijk
  relevante kennis. De belangrijkste implicaties van Flyvbjergs phronetische bena‐
  dering voor de huidige bestuurskunde zijn: (1) het analyseren vanuit de verschil‐
  lende perspectieven van betrokken partijen; (2) het bestuderen van machts‐
  processen tussen deze partijen, en (3) het verbinden met de praktijk door een
  contextgerichte normatieve analyse om bewust richting te geven aan maatschap‐
  pelijke vraagstukken.
  Allereerst betekent phronetische bestuurskunde het analyseren vanuit verschil‐
  lende perspectieven. De huidige bestuurskunde is voornamelijk gericht op het
  nastreven van algemene kennis (Scutelnicu & Knepper, 2019). Dit gedachtegoed
  komt bijvoorbeeld tot uiting in studies die ‘dé waarheid’ proberen te achterhalen
  door verschillende perspectieven samen te voegen tot één holistisch perspectief.
   Denk bijvoorbeeld aan studies naar samenwerking, waarbij ervan uitgegaan wordt
  dat de verschillen in belangen en waarden tussen partijen opgelost kunnen
  worden door het creëren van een gezamenlijk doel. Hierbij wordt over het hoofd
  gezien dat de reden waarom samenwerking nodig was juist voortkomt uit deze
  verschillen (Bannink, 2019). Het creëren van een gezamenlijk doel neemt de ver‐
  schillende perspectieven niet weg. Om kennis te produceren die iets teweeg kan
  brengen in de praktijk, is het dus van belang om niet te redeneren vanuit één per‐
  spectief (een algemene, gezamenlijke doelstelling), maar vanuit meerdere per‐
  spectieven (voor iedere actor een oplossing die bij zijn/haar eigen belangen en
  waarden past).
  Ten tweede draait phronetische bestuurskunde om het analyseren van machtspro‐
  cessen tussen verschillende actoren. Er is erg weinig bestuurskundig onderzoek
  dat bestaande machtsstructuren durft te bevragen en impliciete (politieke) aan‐
  names blootlegt, laat staan initiatief durft te nemen tot publieke discussies hier‐
  over (Schillemans, 2017). Juist hier ligt een kans voor een maatschappelijke bij‐
  drage. Een machtsanalyse laat zien hoe ongelijkheden geïnstitutionaliseerd
  worden door bestuurskundige praktijken. Een klassieke illustratie hiervan is het
  onderzoek van Michael Katz (1975) over hoe de bureaucratische organisatie van
  het Amerikaanse schoolsysteem racisme en klassenongelijkheid versterkt. Een
  ander bekend voorbeeld is Michael Lipsky’s (2010) onderzoek over hoe ambtena‐
  ren met hoge caseloads geneigd zijn vooral burgers met simpele problemen te hel‐
  pen, waardoor mensen met complexe problematiek op wachtlijsten blijven staan.
   28
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Phronetische bestuurskunde
  
  Het analyseren van machtsprocessen maakt inzichtelijk hoe het perspectief van
  een bepaalde actor dominant wordt, waardoor de daarvan afwijkende perspectie‐
  ven (al dan niet bewust) weggedrukt worden. Alleen door deze machtsprocessen
  zichtbaar te maken wordt het mogelijk om na te denken over de vraag hoe deze
  ongewenste machtsuitoefening veranderd kan worden binnen de context waarin
  deze geconstrueerd is. Om dit machtsproces goed te begrijpen is het relevant om
  aandacht te hebben voor de eigen perspectieven van actoren en hoe deze perspec‐
  tieven interacteren. Door phronetisch te kijken naar structuur, proces en verzet
  wordt inzichtelijk hoe machtsrelaties tussen actoren met eigen perspectieven
  worden geconstrueerd, onderhouden, begrensd en (mogelijk) veranderd.
  Ten derde is phronetische bestuurskunde verbonden met de praktijk. Relaties met
  de praktijk worden in de bestuurskunde nogal eens vermeden, omdat dit in de
  weg zou kunnen staan van de veronderstelde neutrale positie van de bestuurs‐
  kundige (Dubnick, 2018). Echter, een neutrale onderzoekspositie is niet mogelijk.
   Claimen neutraal te zijn maakt (juist) onzichtbaar wat prioriteit krijgt en wat
  niet. Een neutrale onderzoekspositie is problematisch omdat deze geen zicht
  heeft op de vraag welke mensen in de samenleving gemarginaliseerd worden en
  om welke reden. Door geen positie te kiezen worden de bestaande machtsstructu‐
  ren ondersteund en versterkt (Schillemans, 2017) en missen bestuurskundigen
  een kans om de samenleving een stapje verder te helpen (Dubnick, 2018). Phro‐
  netische bestuurskundigen nemen daarom expliciet een normatieve positie in ten
  aanzien van maatschappelijke vraagstukken. Deze normatieve positie kan niet
  vooraf worden bepaald omdat phronetische onderzoekers niet uitgaan van
  algemeen geldende waarheden. De normatieve richting wordt dan ook gebaseerd
  op de perspectieven- en machtsanalyse. Flyvbjerg stelt voor om deze contextge‐
  richte normatieve analyse te doorlopen aan de hand van vier vragen. Ten eerste
  wordt geprobeerd een antwoord te formuleren op de vraag: waar gaat dit naartoe?
  Er wordt een ontwikkeling geduid door te kijken naar hoe het machtsproces in de
  onderzochte situatie bepaalde perspectieven belangrijker maakt dan andere. De
  consequenties van deze ontwikkeling worden ingeschat. Ten tweede volgt de
  vraag: wie ‘wint’ en wie ‘verliest’ in deze ontwikkelingen? Op die manier wordt
  zichtbaar gemaakt hoe machtsuitoefening eruitziet, en welke mogelijke positieve
  en negatieve gevolgen voor welke actoren dit heeft. Daarbij wordt gekeken in hoe‐
  verre hier sprake is van dominantie en wat de betekenis is van dominerende prak‐
  tijken vanuit verschillende perspectieven. Ten derde volgt de vraag: is dit wense‐
  lijk? En de vierde vraag tot slot: indien dit niet wenselijk is, wat kan eraan worden
  gedaan?
  De normatieve richting wordt beredeneerd vanuit de context van het geanaly‐
  seerde, omdat context de betekenis van een onderzochte praktijk mede bepaalt.
   Een scheve machtsrelatie kan op papier problematisch zijn, maar het alternatief
  kan in de praktijk nog negatiever uitpakken. Kesby (2005) geeft hiervan een
  duidelijk voorbeeld. Overheidscampagnes die sturen op veilige seks, hebben een
  disciplinerende werking door mensen bang te maken voor risico’s op ziektes: uit
  angst passen mensen hun gedrag aan volgens een door de overheid opgelegde
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  29
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Yvonne La Grouw
  
  norm. Deze tactiek brengt de vrijheid van het individu in gevaar. Maar wanneer
  dit begrepen wordt in de context van mensen in armoede en met een slechte
  gezondheid, zal niet sturen eerder leiden tot verslechtering van iemands positie
  dan tot emancipatie. De context is dus medebepalend voor het kunnen beant‐
  woorden van de vraag of de geobserveerde praktijk wenselijk is en wat er eventu‐
  eel dient te worden gedaan. Deze contextgerichte normatieve analyse resulteert
  dus niet in algemene kennis en ook niet in kant-en-klare oplossingen. Het doel is
  om nieuwe scenario’s voor te stellen in een bestaand debat of een nieuw debat
  aan te wakkeren, en zo mensen in minder machtige posities te helpen om zaken
  te veranderen op manieren die zij meer aanvaardbaar of zelfs goed vinden.
  De maatschappelijke noodzaak van phronetische bestuurskunde
  Phronetische bestuurskunde past bij de hedendaagse praktijk van besturen.
   Besturen vindt vandaag de dag plaats in een context van verschil. De laatmoderne
  tijd waarin we leven, kenmerkt zich door processen die verschil mogelijk maken,
  zoals individualisering, emancipatie, professionalisering en globalisering. Hier‐
  door hebben mensen meer vrijheid om een eigen visie op de wereld te ontwikke‐
  len, maar de toename van het aantal visies maakt besturen ingewikkeld (Bannink,
  2019). Het afstemmen van deze verschillende visies en belangen is dan ook een
  enorme uitdaging. De spanningen tussen verschillende perspectieven uit zich in
  onder andere wicked problems (Termeer, Dewulf, & Biesbroek, 2019), beleidscon‐
  flicten (Wolf & Van Dooren, 2017) en politieke polarisering (Schillemans, 2017).
  Deze vraagstukken vragen om bestuurlijke reacties die gericht zijn op het inzetten
  van deze verschillende perspectieven, zoals beleidsintegratie (Bannink, 2019),
  coproductie (Bevir, Needham, & Waring, 2019) en improvisatie (Boutellier,
  2011).
  Ondanks pleidooien voor een onderzoeksaanpak waarin met verschillende per‐
  spectieven rekening gehouden wordt, blijven vaak eenzijdige perspectieven op de
  voorgrond treden in de bestuurskunde (Dubnick, 2018; Trommel, 2018). In een
  bestuurlijke context waarin sprake is van een veelheid van perspectieven, is het
  daarom van essentieel belang om kritisch te onderzoeken hoe het komt dat een
  bepaald perspectief dominant wordt en blijft en wat deze ontwikkeling betekent
  vanuit niet-dominante perspectieven.
   Conclusie
  Een bestuurskunde die wetmatig, neutraal en op afstand wil opereren, zal er niet
  in slagen om een maatschappelijke bijdrage te leveren. Een dergelijke bestuurs‐
  kunde krijgt geen zicht op de rol van machtsprocessen in zowel de onderzochte
  bestuurskundige praktijk als in het uitvoeren van onderzoek. De bestuurskundige
  die een betekenisvolle bijdrage wil leveren, zal op phronetische wijze (1) de com‐
  plexiteit van verschillende perspectieven moeten erkennen en gebruiken,
  (2) machtsprocessen zichtbaar moeten maken, en (3) daarin zelf een kritische
  
  30
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Phronetische bestuurskunde
  
  positie moeten innemen door aanknopingspunten voor alternatieve toekomstsce‐
  nario’s voor te stellen. Phronetische bestuurskunde biedt op die manier een kans‐
  rijk, kritisch perspectief op de bestuurskunde, expliciet gericht op het ontwikke‐
  len van een maatschappelijk relevante bijdrage.
  Literatuur
  Aristoteles. (2009). The Nicomachean Ethics (trans. by D. Ross). Oxford: Oxford University
  Press.
  Bannink, D.B.D. (2019). Besturen zonder wij: In een samenleving zonder wij. Amsterdam: VU
  University Press.
  Bannink, D., & Trommel, W. (2019). Intelligent modes of imperfect governance. Policy and
  Society, 38(2), 198-217.
  Bevir, M., Needham, C., & Waring, J. (2019). Inside co-production: Ruling, resistance, and
  practice. Social Policy and Administration, 53, 197-202.
  Bogason, P., & Brans, M. (2008). Making public administration teaching and theory rele‐
  vant. European Political Science, 7(1), 84-97.
  Boutellier, H. (2011). De improvisatiemaatschappij: Over sociale ordening van een onbegrensde
  wereld. Den Haag: Boom bestuurskunde.
  Dodge, J., Ospina, S.M., & Foldy, E.G. (2005). Integrating rigor and relevance in public
  administration scholarship: The contribution of narrative inquiry administration.
  Public Administration Review, 65(3), 286-300.
  Dubnick, M.J. (2018). Demons, spirits, and elephants: Reflections on the failure of public
  administration theory. Journal of Public and Nonprofit Affairs, 4(1), 59-115.
   Flyvbjerg, B. (2001). Making social science matter: Why social inquiry fails and how it can suc‐
  ceed again. Oxford: Oxford University Press.
  Katz, M.B. (1975). Class, bureaucracy and schools: The illusion of educational change in America
  (Revised Ed.). New York: Praeger.
  Kesby, M. (2005). Retheorizing empowerment-through-participation as a performance in
  space: Beyond tyranny to transformation. Signs: Journal of Women in Culture and
  Society, 30(4), 2037-2065.
  Lipsky, M. (2010). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services.
  New York: Russel Sage Foundation.
  Rooney, D., & McKenna, B. (2008). Wisdom in public administration: Looking for a socio‐
  logy of wise practice. Public Administration Review, 68(4), 709-721.
  Schillemans, T. (2017). Staat van de bestuurskunde: Samenvattend en persoonlijk slotak‐
  koord. Bestuurskunde, 26(1), 88-97.
  Schonewille, A. (2015). What activation practitioners do: An ethnomethodological study about
  activation as it is accomplished in practice by activation practitioners. Vrije Universiteit
  Amsterdam.
  Scutelnicu, G., & Knepper, H.J. (2019). A tale of two journals: Women’s representation in
  public administration scholarship. Public Integrity, 21(1), 38-53.
  Termeer, C.J.A.M., Dewulf, A., & Biesbroek, R. (2019). A critical assessment of the wicked
  problem concept: Relevance and usefulness for policy science and practice. Policy and
  Society, 38(2), 167-179.
  Trommel, W. (2018). Veerkrachtig bestuur: Voorbij neoliberale drift en populisitische kramp.
  Den Haag: Boom bestuurskunde.
  Wagenaar, H. (2004). ‘Knowing’ the rules: Administrative work as practice. Public Adminis‐
  tration Review, 64(6), 643-656.
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014
  
  31
  
  Dit artikel uit Bestuurskunde is gepubliceerd door Boom bestuurskunde en is bestemd voor Vrije Universiteit 180209
  
  Yvonne La Grouw
  
  Wolf, E.E.A., & Van Dooren, W. (2017). How policies become contested: A spiral of imagi‐
  nation and evidence in a large infrastructure project. Policy Sciences, 50(3), 449-468.
  32
  
  Bestuurskunde 2020 (29) 1
  doi: 10.5553/Bk/092733872020029001014.
  