text: Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  beroepsgeheim, weigert om overeenkomstig artikel 877 Ger.W. een medisch dossier
  dat hij onder zich heeft, op de griffie van een rechtscollege bij een dossier van de
  rechtspleging te voegen, het beroepsgeheim niet afwendt van de maatschappelijke
  noodzaak waarin het zijn verantwoording vindt.180
  Artikel 458 Sw. verhindert niet dat een doktersattest, regelmatig afgeleverd met het
  oog op het instellen van een vordering tot onbekwaamverklaring van de testateur
  of met het oog op het opnemen van de testateur in een rust- en verzorgingstehuis
  betreffende de evaluatieschaal van de staat van afhankelijkheid in tijd en ruimte op
  basis waarvan de residenten worden ingedeeld in meerdere categorieën van zorgbehoevendheid, wordt overgelegd in een latere procedure tot nietigverklaring van het
  testament van deze testateur.181
  Het medisch beroepsgeheim is niet absoluut en heeft tot doel de patiënt te beschermen, zodat het niet tot gevolg mag hebben dat de bescherming voortvloeiend uit
  artikel 901 BW aan de geestesziekte wordt ontnomen en dat de geesteszieke niet
  beschermd wordt tegen zijn eigen daden.182
  Advocaten
  49. De informatie die valt onder het beroepsgeheim kan niet worden vrijgegeven. Dit
  betekent dat de raadsman aan wie dergelijke informatie werd toevertrouwd niet kan
  worden gedwongen te spreken wanneer hij in rechte wordt gevraagd te getuigen. De
  raadsman beslist overeenkomstig zijn geweten.183 De rechter kan echter nagaan of
  de getuige het beroepsgeheim niet afwendt van het doel.184
  Wanneer een advocaat toch getuigenis aflegt, kan hij niet worden gestraft. Hij
  brengt dan wel zijn aansprakelijkheid in het gedrang wanneer hij heeft gesproken
  zonder instemming van de cliënt. Tenzij hij kan aantonen dat hij beschikte over
  deze toestemming of dat hij zich in een noodtoestand bevond, kan hij in zo’n geval
  disciplinair worden gestraft.185
  Wanneer de advocaat wordt gevraagd om te getuigen over feiten waarvan hij kennis
  heeft genomen voordat hij in de zaak werd geraadpleegd door een van de partijen,
  kan hij zijn beroepsgeheim niet inroepen.186
  De advocaat moet wel de eed als getuige afleggen.187
  
  Cass. 29 oktober 1991, Arr.Cass. 1991-92, 197; Pas. 1992, I, 162.
   Cass. 7 maart 2002, Arr.Cass. 2002, 713; JT 2003, 290; Pas. 2002, 661; TBBR 2003, 55.
  Brussel 3 september 2013, www.Juridat.be.
  Van Gerven, TPR 2012, nr. 4, p. 1480, nr. 64.
  Cass. 30 oktober 1978, JT 1979, 369 (in verband met geneesheer).
  Van Gerven, TPR 2012, nr. 4, p. 1481, nr. 66; R. De Puydt, Deontologie van de advocaat, Antwerpen:
  Intersentia 2002, p. 133.
  186 Cass. 27 maart 1905, Pas. 1905, I, 176.
  187 Van Gerven, TPR 2012, nr. 4, p. 1480, nr. 66.
  180
  181
  182
  183
  184
  185
  
  143
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  4.8
  
  Bijzondere problemen
  
  De witwasregeling188
  50. Het Grondwettelijk Hof (vroeger Arbitragehof) heeft reeds enkele malen moeten
  interveniëren om het beroepsgeheim tegen een al te gretig ingrijpen van de wetgever
  veilig te stellen.
   Het beroepsgeheim moet wijken wanneer dat noodzakelijk blijkt of wanneer een
  hoger geachte waarde ermee in conflict treedt. De bestrijding van het witwassen
  van geld en van de financiering van terrorisme, die een onmiskenbare invloed uitoefenen op de groei van de georganiseerde misdaad – een bijzondere bedreiging voor
  de samenleving – is een gewettigde doelstelling van algemeen belang. Die doelstelling kan echter geen onvoorwaardelijke of onbeperkte opheffing van het beroepsgeheim van de advocaten verantwoorden. Dit beroepsgeheim is een algemeen beginsel, zodat afwijkende regels strikt moeten worden geïnterpreteerd. De gegevens
  die de advocaat verneemt tijdens de uitoefening van de wezenlijke activiteiten van
  zijn beroep, namelijk het verdedigen of vertegenwoordigen in rechte van de cliënt
  en het verlenen van juridisch advies, zelfs buiten elk rechtsgeding,189 blijven gedekt
  door het beroepsgeheim en kunnen dus niet ter kennis worden gebracht van de overheden. Alleen wanneer de advocaat een activiteit uitoefent in een van de wettelijk
  opgesomde materies, die verdergaat dan zijn specifieke opdracht van verdediging
  of vertegenwoordiging in rechte en verlening van juridisch advies, kan hij worden
  onderworpen aan de verplichting om de gegevens waarvan hij kennis heeft, aan de
  overheden mee te delen.190
  De collectieve schuldenregeling
  51. Het doel de transparantie van het vermogen van de verzoekers in collectieve
  schuldenregeling te waarborgen, om te vermijden dat de procedure misbruikt zou
  worden door betaalkrachtige schuldenaars die hun voor beslag vatbare vermogen
  geheel of gedeeltelijk zouden verbergen, maakt geen rechtvaardiging uit, gelijk aan
  de noodtoestand of het waardenconflict dat de wetgever zou toelaten een uitzondering in te voeren op het beroepsgeheim van de advocaten.191
  
  188 J. Rochtus, De gevolgen van de anti-witwaswetgeving voor het notariaat en de advocatuur (Reeks Cahiers
  Antwerpen Brussel Gent), Gent: Larcier 2013; zie ook het reglement van de OVB van 21 december
  2011, BS 30 december 2011.
   189 Het Hof van Justitie van de Europese Unie koppelt de notie ‘eerlijk proces’ aan het eigenlijke
  rechtsgeding: HvJ EG 26 juni 2007, nr. C-305/05, SEW 2007, 292; TBP 2008, 281.
  190 GwH 23 januari 2008, nr. 10/2087, APT 2007-08, 81; BS 11 februari 2008; JT 2008, 102; JLMB 2008,
  180, m.nt. F. Abu Dalu; NJW 2009, 167; RW 2007-08, 1094; RW 2008-09, 109, m.nt. J. Stevens en
  G. Dal; TBP 2008, 486; GwH 10 juli 2008, nr. 102/2008, FJF 2009, 495; JT 2008, 512.
  191 Arbitragehof 3 mei 2000, nr. 46/2000, BS 8 juni 2000; JT 2000, 603; RW 2000-01, 506; TBBR 2002,
  452; P&B 2001, 96; Arbitragehof 14 juni 2006, nr. 100/2006, BS 19 juni 2006; JLMB 2006, 1128;
  Arbitragehof 28 juli 2006, nr. 129/2006, BS 7 augustus 2006; JT 2006, 792; RW 2006-07, 120 en
  1312.
   144
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Het faillissement
  52. Op grond van artikel 8, 2° van de wet van 4 september 2002 tot wijziging van
  de faillissementswet van 8 augustus 1997 is de curator192 bij zijn ambtsaanvaarding
  verplicht elke vorm van tegenstrijdigheid van belangen of schijn van partijdigheid te
  melden aan de voorzitter van de rechtbank van koophandel. In ieder geval deelt de
  curator mee dat hij of een van zijn vennoten of rechtstreekse medewerkers, behalve
  in de hoedanigheid van curator, prestaties heeft verricht voor de gefailleerde of de
  bestuurders en zaakvoerders van de gefailleerde vennootschap, of voor een schuldeiser, tot achttien maanden vóór het vonnis van faillietverklaring. Deze verklaringen worden bij het faillissementsdossier gevoegd. Het doel van de wetgever was om,
  in het kader van een faillissement, de onafhankelijkheid van de curator te waarborgen. Deze vertegenwoordigt in de eerste plaats de massa van de schuldeisers
  en verdedigt de belangen ervan. Hij moet dan ook volledig onafhankelijk zijn ten
  aanzien van de bevoorrechte schuldeisers en moet een dergelijke opdracht weigeren
  ingeval hij prestaties heeft verricht voor een persoon van wie de persoonlijke belangen verschillend kunnen zijn van die van de massa. Het Arbitragehof aanvaardt dat
  de wetgever is opgetreden inzake belangenconflicten terwijl de voor de advocaten
  geldende deontologische regels daarvan al de grenzen hadden afgebakend. Hij
  mocht het immers noodzakelijk achten in te gaan tegen de steeds minder strikte
  toepassing van die deontologische regels. Het Hof vernietigt wel de bepaling die
  de curatoren verplicht om hun verklaringen bij het faillissementsdossier te voegen.
   Die formaliteit wordt door de wetgever verantwoord vanuit de bekommernis iedere
  belanghebbende in staat te stellen om kennis te nemen van de inhoud van de verklaring van de curator. Het Arbitragehof vindt deze maatregel pertinent in het licht
  van het nagestreefde doel, namelijk het waarborgen van de onafhankelijkheid van
  de curator. Het Hof vindt deze regel echter niet evenredig met dit doel. De maatregel
  volgens welke de verklaringen van de curator bij het faillissementsdossier dienen
  te worden gevoegd, doet immers op onevenredige wijze afbreuk aan het beroepsgeheim van de advocaat. Hij heeft tot gevolg dat de identiteit van de cliënten van de
  curator of van zijn vennoten of rechtstreekse medewerkers, alsook de inhoud van de
  geleverde prestaties openbaar worden gemaakt, ook al zou dat beperkt zijn tot de
  inlichtingen op grond waarvan de voorzitter van de rechtbank van koophandel moet
  kunnen oordelen of de verklaring van de curator de uitvoering van zijn opdracht
  verhindert.193
  Openbaarheid van bestuur
  53. De Raad van State heeft geoordeeld194 dat de geheimhoudingsverplichting, die
  erop gericht is het iedereen mogelijk te maken op de best mogelijke manier bijstand
  
  192 Die een advocaat moet zijn, art. 27 lid 2 Faillissementswet (Faill.W.).
  193 Arbitragehof nr. 50/2004, 24 maart 2004, BS 29 april 2004; JLMB 2004, 1080; RW 2004-05, 218;
  TBP 2005, 419.
  194 RvS 15 april 2010, nr. 202.966, Gemeente Lochristi, NJW 2011, 269; P & B 2011, 99, m.nt. J. Stevens.
  145
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  te krijgen van een advocaat, veilig wordt gesteld door de waarborg dat alles wat
  besproken wordt, vertrouwelijk blijkt en niet ter kennis kan komen van derden.
   Bijgevolg moet ontkennend worden geantwoord op de vraag of de vertrouwelijkheid die de verzoekende partij geniet in haar overleg met haar advocaat moet wijken
  voor het beginsel van de openbaarheid van bestuur. De eerbiediging van het recht
  van verdediging – en daarom van de vertrouwelijke aard van deze briefwisseling –
  weegt immers zwaarder, aldus het arrest.195 Alhoewel het arrest betrekking heeft
  op de wetgeving inzake openbaarheid van bestuur kan dezelfde redenering worden
  gevolgd ten opzichte van het recht van de andere in het geding zijnde partijen op een
  tegensprekelijk proces.
  Wanneer echter het bestuur op eigen initiatief de briefwisseling met zijn advocaat
  aan de rechter voorlegt, bestaat er geen reden meer om de toegang ervan aan de
  andere partijen in het geding te weigeren, tenzij deze partij hiervoor goede redenen
  aanvoert. Er anders over te oordelen zou het tegensprekelijk karakter van de procedure voor de Raad van State en artikel 6 EVRM miskennen.196
  De advocaat in relatie tot de media
  54. Een advocaat schendt artikel 458 Sw. wanneer hij, buiten elk geval van noodtoestand om, een journalist informatie uit een strafdossier verstrekt over de burgerlijke
  partijen bij een proces dat nog aan de gang is.197
  Toch oordeelde het EHRM dat zelfs een symbolische veroordeling van een advocaat
  wegens schending van het beroepsgeheim omdat hij, zonder een in het kader van
  een klacht door zijn cliënten neergelegd deskundigenverslag aan de pers te hebben bekendgemaakt, bepaalde gegevens die daarin waren vervat heeft openbaar
  gemaakt, een onevenredige inmenging vormt in zijn recht op vrije meningsuiting.
   Daardoor heeft hij immers niets anders gedaan dan de rechten van verdediging van
  zijn cliënten uit te oefenen door deel te nemen aan een debat van algemeen belang,
  over feiten met betrekking tot een kwestie van volksgezondheid, terwijl de pers
  reeds in het bezit was van minstens een deel van dit verslag en de cliënten die hij
  vertegenwoordigde er een zeker belang bij hadden dat de informatie die hij bekendmaakte hun ter kennis werd gebracht.198
  Ook over deze delicate aangelegenheid bestaan specifieke deontologische regels.199
  
  195 Zie ook het arrest van 28 januari 2009, nr. 189.864 gewezen in kort geding in dezelfde zaak,
  T.Gem 2009/4, p. 281 en volgende, m.nt. A. Coolsaet: RvS 13 juni 2007, nr. 173.526, Gemeente
  Waasmunster.
  196 RvS 30 april 2009, nr. 192.845, Mobistar.
  197 Rb. Luik 15 september 1998, Journ. Proc. 1998, afl. 355, 28.
  198 EHRM 15 december 2011, JLMB 2012, 64, m.nt. P. Henry en J. Henry (Mor t. Frankrijk).
  199 OVB inzake advocaat en media, goedgekeurd op de algemene vergadering van de Orde van
  Vlaamse Balies op 4 juni 2003: art. 3.1. Betreffende zaken waarin de advocaat optreedt of opgetreden is als raadsman, dient hij te waken voor de naleving van zijn beroepsgeheim en de confidentialiteit van mededelingen.
  146
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  4.9
  
  Overige verschoningsgronden
  
  55. Wanneer de vrederechter, in het kader van de voorlopige maatregelen tussen
  echtgenoten, aan een openbaar bestuur beveelt hem gegevens te verstrekken over
  de inkomsten en schuldvorderingen van de echtgenoten, zijn de ambtenaren van het
  bestuur ontslagen van hun plicht tot geheimhouding (artikel 1253quinquies Ger.W.).
   De ambtenaren van de administratie der directe belastingen oefenen eveneens hun
  ambt uit wanneer zij met betrekking tot de fiscale toestand van een belastingplichtige een vraag om raadpleging, uitleg of mededeling inwilligen van de echtgenoot
  op wiens goederen de aanslag wordt ingevorderd (artikel 337 lid 3 WIB)
  Voor zijn persoonlijke belastingsaangelegenheden kan de advocaat uiteraard zijn
  beroepsgeheim niet inroepen.200
  Wanneer zich een noodsituatie voordoet, waaronder ongunstige ontwikkelingen op
  de financiële markten, die de liquiditeit van de markt en de stabiliteit van het financiële stelsel kan ondermijnen, kan de FSMA gegevens overzenden aan centrale banken van het Europees stelsel van centrale banken als deze gegevens van belang zijn
  voor de uitoefening van hun wettelijke taken, waaronder het voeren van monetair
  beleid en de daarmee samenhangende beschikbaarstelling van liquide middelen, de
  uitoefening van toezicht op betalings-, clearing- en effectenafwikkelingssystemen
  en de waarborging van de stabiliteit van het financiële stelsel (artikel 75 van de Wet
  van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële
  diensten).201
  4.10
  
  Gevolgen van een onrechtmatige openbaarmaking
  
  56. Een strafvervolging die op een schending van het beroepsgeheim zou zijn
  gegrond, zou nietig zijn.202
  Schending van het beroepsgeheim leidt alleen tot het weren van de aangifte, en
  zelfs tot niet-ontvankelijkheid van de vervolging, in zoverre een oorzakelijk verband
  bestaat tussen de onregelmatigheid die is begaan en het meedelen van de inlichting
  aan de rechterlijke overheid of aan de politie.203
  
  200 H. Dubois, ‘Belastingsonderzoeken bij advocaten’, RW 1989-90, 246. J. Stevens, Regels en gebruiken
  van de advocatuur te Antwerpen, 2e dr., Mechelen: Kluwer 1997, p. 614, nr. 818.
  201 BS 4 september 2002.
  202 Cass. 29 mei 1986, Pas. 1986, I, 1194; Arr.Cass. 1985-86, 1329; JT 1987, 331, m.nt. P. Lambert; RW
  1986-87, 1027.
   203 Cass. 1 februari 2006, Arr.Cass. 2006, 252; Pas. 2006, 256; Rev.dr.pén. 2006, 789.
  147
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Artikel 458 Sw. heeft in de eerste plaats een processueel belang. Niet enkel de getuigenis, maar ook elk materieel overtuigingsstuk, zoals een geschrift of een geluidsopname, wordt uit het debat geweerd, indien het gedekt is door het beroepsgeheim.204
  
  5
  
  Het journalistieke bronnengeheim
  
  5.1
  
  Algemeen
  
  57. Om tegemoet te komen aan de vereisten die het EHRM terzake stelt en om incidenten te vermijden zoals die welke zich eerder in België hadden voorgedaan, werd
  op 7 april 2005 de wet tot bescherming van de journalistieke bronnen afgekondigd.205
  Volgens het EHRM behoort de bescherming van de journalistieke bronnen tot het
  domein van de persvrijheid. Het vormt er een van de hoekstenen van.206
  Indien dergelijke bescherming niet werd geboden, zouden de informanten ervoor
  terugschrikken om de pers te helpen om het publiek over kwesties van algemeen
  belang te informeren. Bijgevolg zou de pers haar onmisbare rol van ‘waakhond’
  minder goed kunnen vervullen en zou ze slechts met verminderde slagvaardigheid
  precieze en betrouwbare informatie kunnen verschaffen.207
  Het Hof reageert eveneens streng wanneer de gerechtelijke overheid onderzoeks­
  daden verricht ten aanzien van de journalisten om op zoek te gaan naar de informatiebronnen.208 Ook in de interne rechtspraak werd reeds vaak het journalistieke
  
  204 De Nauw 2010, nr. 365.
  205 BS 27 april 2005, erratum BS 13 mei 2005; E. Brewaeys, ‘Informatiebronnen van journalisten’,
  NJW 2005, 542-551; B. Mouffe, ‘Observations relatives au texte de loi sur la protection des
  sources journalistiques’, AM 2007, 20-36; K. Lemmens, ‘La protection des sources journalistiques’, JT 2005, 669-676; J. Ceuleers, ‘De journalistieke bronnen wettelijk beschermd’, RW 200506, 48-52.
   206 EHRM 27 maart 1996, AM 1996, 351, m.nt. D. Voorhoof; Jaarboek Mensenrechten 1995-96, 289,
  m.nt. A. Borms; Mediaforum (Bijlage) (Ned.) 1996, 69, m.nt. W. Korthals Altes; NJB (Ned.) 1997,
  215 (Goodwin t. Verenigd Koninkrijk).
  207 EHRM 22 november 2012, NJB 2013, 312 (Telegraaf Media Nl t. Nederland); EHRM 14 september
  2010, AM 2011, 55; NJW 2011, 49; Mediaforum 2010, 361 (Sanoma uitgevers bv t. Nederland); EHRM
  15 december 2009, AM 2010, 81; Mediaforum, 2010, 61, m.nt. W. Korthals Altes (Financial Times
  ltd t. Verenigd Koninkrijk); EHRM 27 november 2007 RW 2009-10, 1067, T.Strafr. 2008, 69 (Tillack t.
  België); EHRM 22 november 2007, Mediaforum 2008, 19 (Voskuil t. Nederland).
  208 EHRM 25 februari 2003, AM 2003, 123; Mediaforum (Ned.) 2003, 136, m.nt. G. Schuyt (Roemen en
  Schmit t. Luxemburg); EHRM 15 juli 2003, AM 2003, 290; JLMB 2003, 1524; Mediaforum (Ned.) 2003,
  288; NJB 2003, 1908; T.Strafr. 2004, 11 (Ernst t. België).
   148
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  bronnengeheim erkend.209 Toch had het Hof van Cassatie daar anders over geoordeeld.210
  Op te merken valt dat de wetgever ook bescherming biedt aan de zogenoemde ‘klokkenluiders’.211
  5.2
  
  De wettelijke regeling
  
  Algemeen principe
  58. Journalisten hebben krachtens artikel 3 van de wet van 7 april 2005 het recht
  hun informatiebronnen te verzwijgen. Zij kunnen er in beginsel niet toe worden
  gedwongen hun informatiebronnen vrij te geven en inlichtingen, opnames en documenten te verstrekken die onder meer de identiteit van hun informanten kunnen
  bekendmaken, de aard of de herkomst van hun informatie kunnen prijsgeven, de
  identiteit van de auteur van een tekst of audiovisuele productie kunnen bekendmaken of de inhoud van de informatie en van de documenten zelf kunnen bekendmaken, indien daarmee de informant kan worden geïdentificeerd (artikel 3).
   Het bronnengeheim geldt bijvoorbeeld voor experts, op wie de journalist een beroep
  doet om zijn berichtgeving te ondersteunen.212
  De regeling verleent echter geen vrijbrief aan journalisten om om ’t even wat te
  schrijven. Wettelijke beperkingen aan de vrijheid van meningsuiting die beantwoorden aan de vereisten en doeleinden van artikel 10 lid 2 EVRM blijven ook voor hen
  gelden.213 Het feit dat sommige getuigen hun anonimiteit wensten te bewaren houdt
  geen fout in, voor zover hun woorden worden bevestigd door andere bewijsmiddelen.214
  Het kan een journalist niet kwalijk worden genomen dat hij de identiteit niet prijs
  geeft van een bron of klokkenluider die anoniem wenst te blijven. Het feit dat naast
  de geheimgehouden bron ook de eiser aan het woord is gekomen op dezelfde
  
  209 Brussel 16 februari 2001, AM 2002, 282; RGAR nr. 13.590; Brussel 5 februari 1999, AM 1999, 274,
  m.nt. F. Ringelheim; RGAR 2000, nr. 13.296; Luik 30 juni 1997, JLMB 1998, 9; Rb. Brussel 23 maart
  1999, AJT 1998-99, 1001, JLMB 2000, 1595; Rb. Luik 15 december 1999, AM 2000, 160; RGAR,
  nr. 13.590; vRb. Brussel (vz.) 7 juni 2002, AM 2002, 459.
  210 Cass. 1 december 2004, Arr.Cass. 2004, 1932; AM 2005, 167; JLMB 2005, 1400; Pas. 2004, 1892; Rev.
  dr.pén. 2005, 417; RW 2006-07, 402.
  211 Decreet van 7 mei 2004 houdende wijziging van het decreet van 7 juli 1998 houdende instelling
  van de Vlaamse Ombudsdienst, wat betreft de bescherming van ambtenaren die melding maken
  van onregelmatigheden, BS 11 juni 2004; T. Messiaen, ‘Klokkenluiders. Overzicht van wetgeving’, NJW 2007, p. 922-926; F. Ornelis, ‘Klokkenluiders vinden voortaan gehoor bij de Vlaamse
  Ombudsman’, T. Gem. 2004, 281; J. Maesschalck en F. Ornelis, ‘Een interdisciplinaire analyse van
  de klokkenluidersproblematiek in de openbare sector’, TBP 2003, 8, p. 535-557.
  212 Rb. Brussel 13 december 2011, AM 2012, 597.
   213 Rb. Brussel 29 juni 2007, AM 2007, 500.
  214 Rb. Brussel 9 februari 2010, AM 2010, 574.
  149
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  krantenpagina, laat de lezer toe om op een objectieve manier geïnformeerd te worden.215
  Journalisten kunnen enkel door de rechter gedwongen worden deze informatiebronnen vrij te geven, indien die van aard zijn misdrijven te voorkomen die een
  ernstige bedreiging opleveren voor de fysieke integriteit van één of meer personen.
  Vereist is dan wel dat de gevraagde informatie van cruciaal belang is voor het voorkomen van deze misdrijven en dat de gevraagde informatie op geen enkele andere
  wijze kan worden verkregen (artikel 4).
  Opsporings- en onderzoeksmaatregelen
  59. Opsporings- of onderzoeksmaatregelen zoals fouilleringen, huiszoekingen,
  inbeslagnemingen, het afluisteren en opnemen van telefoongesprekken mogen niet
  slaan op gegevens die betrekking hebben op de journalistieke informatiebronnen,
  tenzij die gegevens kunnen voorkomen dat ernstige misdrijven worden gepleegd, en
  met naleving van strikte voorwaarden (artikel 5).
  De wet verhindert niet om over te gaan tot strafrechtelijke onderzoeksmaatregelen
  tegen een persoon die niet de hoedanigheid heeft van begunstigde van de bescherming van de bronnen.216
  Heling van vertrouwelijke documenten en medeplichtigheid aan schending van het
  beroepsgeheim
  60. Als zij hun recht uitoefenen om hun informatiebronnen te verzwijgen kunnen
  journalisten niet worden vervolgd op grond van artikel 505 Sw. (artikel 6).
   Vóór de wet van 7 april 2005 werd doorgaans aangenomen dat een journalist die in
  het bezit is van wederrechtelijk gelekte vertrouwelijke informatie kan worden vervolgd – en soms zelfs in voorlopige hechtenis genomen – wegens heling van door
  misdrijf verkregen documenten. Het Hof van Cassatie oordeelde immers in 1982
  dat, al betreft ‘heling’ noodzakelijk een stoffelijke zaak, het niet is vereist dat deze,
  als dusdanig, in geld waardeerbaar is. Er kan dus heling zijn van een fotokopie, verkregen door verduistering gepleegd door een derde, al heeft dat stuk op zichzelf
  geen geldwaarde wanneer het wegens zijn inhoud (de inlichtingen die het bevat)
  belang heeft voor de eigenaar ervan.217 Artikel 6 van de wet stelt een einde aan die
  mogelijkheid.
  215 Rb. Brussel 26 september 2008, AM 2009, 181.
  216 Cass. 6 februari 2008, AM 2008, 130, m.nt. J. Englebert; JLMB 2008, 777; Pas. 2008, 347; RW 200809, 1727, m.nt. B. De Smet; T.Strafr. 2008, 457.
  217 Cass. 7 april 1982, Arr.Cass. 1981-52, 981; Pas. 1982, I, 925.
  150
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Ingeval het beroepsgeheim in de zin van artikel 458 Sw. wordt geschonden, kunnen de personen bedoeld in artikel 2 niet op grond van artikel 67 lid 4 Sw. worden
  vervolgd als zij hun recht uitoefenen om hun informatiebronnen te verzwijgen (artikel 7).
   De rechtspraak en de rechtsleer namen voordien aan dat een journalist bij schending van het beroepsgeheim kon worden veroordeeld als medeplichtige, soms zelfs
  mededader van de schending van het beroepsgeheim door een ander.218
  De omstandigheid dat bij een journalist tijdens een verhoor gevraagd wordt naar de
  herkomst van bepaalde stukken die mogelijk tot een misbruik van inzagerecht aanleiding gaven zoals strafbaar gesteld door artikel 460ter Sw. en waarbij de journalist
  zich beroept op het journalistieke bronnengeheim, impliceert geen inbreuk op artikel 5 van de wet van 7 april 2005. Een dergelijk verhoor waarbij de journalist zich in
  alle vrijheid op zijn zwijgrecht kan beroepen, valt niet onder het toepassingsgebied
  van artikel 5 van deze wet. Van misbruik van inzagerecht in toepassing van artikel
  460ter Sw. is slechts sprake in geval van bijzonder opzet, met name het gebruik van
  door inzage in het strafdossier verkregen inlichtingen met het doel en tot gevolg
  hebbende het verloop van het gerechtelijk onderzoek te hinderen, inbreuk te maken
  op het privéleven, de fysieke of morele integriteit of de goederen van de in het dossier genoemde personen. Van misbruik van inzagerecht wegens het overhandigen
  van door inzage in een strafdossier verkregen stukken aan een journalist is geen
  sprake wanneer in hoofde van de beklaagde de overhandiging van die stukken aan
  de journalist niet is aangetoond en er bovendien geen sprake is van het vereiste bijzonder opzet. De vervolging van een journalist wegens mededaderschap aan misbruik van inzagerecht in toepassing van artikel 460ter Sw. is niet in strijd met de
  Bronnenwet, noch met artikel 10 EVRM. De journalist is evenwel niet strafbaar als
  mededader van misbruik van inzagerecht in een strafdossier wanneer niet bewezen
  is dat hij op enigerlei wijze meewerkte aan de inzage en het kopiëren van de betreffende stukken en zich niet bewust was van het bijzonder opzet van de hoofddader
  van dit misdrijf om niet eerder openbaar gemaakte gegevens openbaar te maken
  met als doel het gerechtelijk onderzoek te hinderen en een inbreuk te plegen op het
  privéleven van een in het strafdossier genoemde persoon. Het feit dat vastgesteld is
  dat de journalist in het bezit is van kopieën uit een gerechtelijk dossier en deze zich
  daarvan terdege bewust is, volstaat niet als bewijs van mededaderschap van misbruik van inzagerecht in een strafdossier.219
  5.3
  
  Toepassingsgebied
  
  61. Oorspronkelijk had de wetgever het zwijgrecht toegekend aan professionele journalisten en redactiemedewerkers.  219 Corr. Dendermonde 3 november 2008, AM 2009, 455.
  151
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  ertoe strekte het toepassingsgebied expressis verbis uit te breiden tot de onbezoldigde
  journalisten werd ingetrokken.220
  Met verwijzing naar de rechtspraak van het EHRM oordeelde het Grondwettelijk
  Hof in een arrest van 7 juni 2006221 dat het recht op geheimhouding van de journalistieke bronnen moet worden gewaarborgd, niet zozeer ter bescherming van de
  belangen van de journalisten als beroepsgroep, maar wel om het de pers mogelijk
  te maken zijn rol van ‘waakhond’ te spelen en het publiek in te lichten over kwesties van algemeen belang. Om die reden maakt het recht deel uit van de vrijheid
  van meningsuiting en de persvrijheid, zoals gewaarborgd in de artikelen 19 en 25
  van de Grondwet, artikel 10 EVRM en artikel 19.2 van het Internationaal Verdrag
  inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR). Daaruit volgt dat al wie journalistieke activiteiten uitoefent, uit de aangehaalde grondwets- en verdragsbepalingen een recht op geheimhouding van zijn informatiebronnen put. Door dat recht te
  ontzeggen aan personen die hun journalistieke activiteiten niet als zelfstandige of
  loontrekkende uitoefenen en diegenen die die activiteiten niet op regelmatige wijze
  uitoefenen, is artikel 2, 1° van de bestreden wet, dat de bescherming alleen toekent
  aan professionele journalisten, ongrondwettig.222
  5.4
  
  Uitzonderingen
  
  62. De journalist kan enkel – stelt de wet – ‘op vordering’ van de rechter ertoe
  gedwongen worden de informatiebronnen bedoeld in artikel 3 vrij te geven, indien
  die van aard zijn misdrijven te voorkomen die een ernstige bedreiging opleveren
  voor de fysieke integriteit van één of meer personen.
   Het moet gaan om misdrijven die ‘een ernstige bedreiging opleveren voor de fysieke
  integriteit’. De wet zegt niet dat het moet gaan om ‘ernstige’ misdrijven, noch om
  ‘opzettelijke’. Een onopzettelijk misdrijf (onopzettelijke doding, slagen en verwondingen) zou ook kunnen volstaan, al valt op het eerste gezicht moeilijk in te zien hoe
  de betrokken informatie zo’n misdrijf zou kunnen voorkomen. Directe aantasting
  van de fysieke integriteit is, volgens een verklaring van een lid van de justitiecommissie in de Senaat, geen essentieel bestanddeel van het misdrijf.223
  De term ‘voorkomen’ moet letterlijk worden genomen: beletten, verhoeden. De
  gevraagde informatie moet van die aard zijn dat ze het plegen van deze misdrijven kan voorkomen, vóór kan zijn. Dit betekent dat informatie over misdrijven die
  
  220 Parl. St. Kamer 2004-05, 51-0024/019 en 51/0024/020, p. 6.
  221 Arbitragehof 7 juni 2006, nr. 91/2006, AM 2006, 295; BS 23 juni 2006; Mediaforum 2006, 235; NJW
  2006, 645, m.nt. P. Valcke, E. Lievens en E. Werkers; Rev.trim.dr.fam. 2007, 83; RW 2006-07, 38, RW
  2006-07, 1349, m.nt. E. Brewaeys; TBP 2007, 597.
  222 Arbitragehof 7 juni 2006, nr. 91/2006, AM 2006, 295; BS 23 juni 2006; Mediaforum 2006, 235; NJW
  2006, 645, m.nt. P. Valcke, E. Lievens en E. Werkers; Rev.trim.dr.fam. 2007, 83; RW 2006-07, 38, RW
  2006-07, 1349, m.nt. E. Brewaeys; TBP 2007, 597.
  223 Parl. St. Senaat 2004-05, 3-670/6, p. 45.
   152
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  voltrokken zijn, of nog aan de gang zijn (gijzelingen of ontvoeringen bijvoorbeeld)
  geen wettelijke grond biedt voor een rechter om de opheffing van het zwijgrecht te
  ‘vorderen’. Artikel 10 lid 2 EVRM gebruikt trouwens ook de term ‘(…) het voorkomen van strafbare feiten (...)’ als mogelijke rechtvaardiging van een beperking op
  de uitingsvrijheid.224
  De gevraagde informatie moet cruciaal zijn ter voorkoming van de misdrijven, en
  kan op geen andere wijze worden verkregen. Dit is een toepassing van het ‘subsidiariteitsbeginsel’. In zijn advies heeft de Raad van State de aandacht daarop gevestigd:
  ‘[ten slotte] behoort (...) te worden aangetoond dat andere maatregelen die minder nadelig zijn dan
  het opheffen van het geheim van journalistieke bronnen, niet het nagestreefde resultaat zouden
  hebben kunnen opleveren (het subsidiariteitscriterium). Dat zou bijvoorbeeld mogelijk geweest zijn
  met een gewone beschikking tot niet-verspreiding van de omstreden inlichtingen of van de onderzoeksmaatregelen binnen de dienst zelf waar zich een schending van het beroepsgeheim zou kunnen
  voordoen. In dat verband heeft het EHRM gesteld dat het zaak is van de bevoegde instanties elk
  bewijs te onderzoeken “dat te hunner beschikking staat met toepassing van het nationaal procesrecht”, eerder dan van journalisten te eisen dat zij hun informatiebronnen bekendmaken en dat het
  verrichten van huiszoekingen met het doel die bronnen te achterhalen in dat opzicht een ernstiger
  daad is dan een aanmaning om de identiteit van die bronnen prijs te geven, op straffe van een
  geldboete.’ 225
  
  De term ‘op vordering van de rechter’ komt nogal vreemd over. In beginsel vordert
  de rechter niets, want dat is – in strafzaken – de taak van het Openbaar Ministerie.
   In burgerlijke zaken zijn het de partijen die vorderen. Het is de rechter die beslist en
  beveelt. Het is dan ook zeer merkwaardig dat het de Hoge Raad voor de Justitie was
  die heeft gesuggereerd om de oorspronkelijke term ‘bevel’ van de rechter te vervangen door ‘vordering’.226
  Bij de indiening van het wetsvoorstel werd uitdrukkelijk gesteld dat deze afwijkingsmogelijkheid enkel geldt in strafzaken. In burgerlijke zaken gelden het proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginsel niet.227
  5.5
  
  Sancties bij miskenning van de voorschriften
  
  63. De wet zegt niet wat het gevolg is van een inbreuk gepleegd op de verbodsbepalingen ervan, met andere woorden wat er – op strafrechtelijk vlak – gebeurt met
  bewijsmateriaal dat verkregen is in strijd met de wettelijke voorschriften (bijvoorbeeld een bevel om in rechte de bronnen te onthullen zonder dat is voldaan aan de
  
  224 J. Ceuleers, ‘Eindelijk: het journalistiek zwijgrecht (bijna) wettelijk erkend’, AM 2004, p. 226.
  225 Advies RvS., Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/002, p. 8.
  226 Advies van de Hoge Raad voor de Justitie, Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/05, p. 6.
  227 Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/001, p. 13.
   153
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  voorwaarden van artikel 4, een telefoontap of huiszoeking in strijd met artikel 5,
  enzovoort).228
  Het Hof van Cassatie heeft reeds duidelijk te verstaan gegeven dat het onrechtmatig
  verkregen bewijs in de regel slechts tot gevolg heeft dat de rechter, bij het vormen van
  zijn overtuiging, dat gegeven rechtstreeks noch onrechtstreeks in aanmerking mag
  nemen, wanneer de begane onregelmatigheid uitdrukkelijk door de wet met nietigheid wordt gesanctioneerd, wanneer de begane onrechtmatigheid de betrouwbaarheid van het bewijs heeft aangetast of wanneer het gebruik van het bewijs in strijd is
  met het recht op een eerlijk proces.229
  In het huidige geval lijkt de miskenning van de wettelijke voorschriften niet onder
  deze noemer te vallen. Uit geen enkele bepaling volgt dat het bewijs dat met miskenning van een door het EVRM of door de Grondwet gewaarborgd recht werd verkregen altijd ontoelaatbaar is.230
  Een amendement dat ertoe strekte een nietigheidssanctie te voorzien bij miskenning van de voorschriften231 werd verworpen.232
  Het aldus onrechtmatig verkregen bewijs zou door de gerechtelijke overheid nog
  steeds in aanmerking kunnen worden genomen in een procedure tegen de journalist
  of tegen een derde (de bron of een persoon over wie de beschermde bron spreekt).
   5.6
  
  Geen immuniteit voor journalisten
  
  64. De bescherming van het bronnengeheim heeft niet tot gevolg dat journalisten
  op hun beurt drager worden van een beroepsgeheim in de zin van artikel 458 Sw.233
  De geheimhouding van de bronnen is wel een beroepsethische plicht van de journalist.234 Het gaat hier om een recht, niet om een verplichting ten aanzien van de
  journalist.235
  De wettelijke erkenning van het bronnengeheim houdt geen beperking in van de
  mogelijkheid om een journalist strafrechtelijk te vervolgen wanneer hij op onwettige wijze in het bezit komt van bepaalde informatie, bijvoorbeeld door diefstal,
  
  228 Corr. Dendermonde 3 november 2008, AM 2009, 455.
  229 Cass. 14 oktober 2003; Cass. 23 maart 2003, NJW 2003, 1367; B. De Wolf, ‘Nieuwe wending in de
  rechtspraak van het Hof van Cassatie bij onrechtmatig verkregen bewijs: het cassatiearrest van
  14 oktober 2003’, RW 2003-2004, 1235.
  230 Cass. 16 november 2004, Arr.Cass. 2004, 1829, concl. P. Duinslaeger; Pas. 2004, 1795; CDPK 2005,
  610; RABG 2005, 504; RCJB 2007, 36, m.nt. J. Van Meerbeeck en M. Mahieu; RW 2005-06, 387;
  T.Strafr. 2005, 285.
  231 Amendement nr. 10, Parl. St. Senaat 2004-2005, 3-670/3.
  232 Parl. St. Senaat 2004-05, 3-670/6, p. 48.
  233 De Nauw 2010, nr. 373.
  234 Art. 19 van de Code van de Raad voor de Journalistiek.
  235 J. Ceuleers, ‘Eindelijk: het journalistiek zwijgrecht (bijna) wettelijk erkend’, AM 2004, 224.
   154
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  omkoping van ambtenaren, afluisterpraktijken.236 De journalist is, zoals elke staatsburger, onderworpen aan de rechtsregels. Hij staat niet ‘boven de wet’. Hij heeft
  wel het recht zijn informatiebronnen te verzwijgen, maar hij wordt niet onaantastbaar.237
  Het journalistieke bronnengeheim laat ook de burgerrechtelijke aansprakelijkheid
  onaangeroerd. Dit impliceert dat een journalist in geval van onrechtmatige publicatie niet kan steunen op het journalistieke bronnengeheim als verschoning voor het
  gebrek aan bewijsmateriaal met betrekking tot een grievende publicatie.238 Als men
  eist dat de journalist in een burgerlijke zaak het waarheidsgehalte van zijn aantijgingen bewijst, dan moet dit wel met de nodige voorzichtigheid gebeuren gelet op de
  bescherming van het bronnengeheim.239
  De journalist of de persoon die berichten publiek maakt moet kunnen aantonen dat
  hij de nodige onderzoeken gedaan heeft teneinde het publiek zo exact mogelijk te
  informeren, met inachtneming van de vertrouwelijkheid van bronnen.240
  Een journalist begaat een fout door de integriteit van een persoon aan te tasten zonder de verkregen informatie aan de hand van voldoende, objectief controleerbare
  bewijzen te verifiëren of informatie bevestigd te zien door een objectief controleerbare bron.241 Hij moet handelen als een normaal en zorgvuldig journalist, geplaatst
  in dezelfde omstandigheden en op het ogenblik van het schrijven van het artikel.242
  
  6
  
  De sluiers van het proces
  
  6.1
  
  Algemeen
  
  65. De rechten van de verdediging en het recht op een tegensprekelijke behandeling
  zijn de hoekstenen van een eerlijk proces. Het recht op tegenspraak houdt dus in dat
  elke partij kennis krijgt van elk stuk en argument dat aan de rechter wordt overgemaakt en dat zij daarover discussie kan voeren.
  236 Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/001; advies RvS, Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/002, p. 12.
   237 J. Ceuleers, ‘Eindelijk: het journalistiek zwijgrecht (bijna) wettelijk erkend’, AM 2004, 227, die
  wijst op de ‘achilleshiel’ van de wet: een journalist kan niet meer worden vervolgd wegens heling
  van gestolen informatie, wel wegens diefstal van informatie. Aldus kan hij, als verdachte, in
  een positie komen waarin hij zijn bronnen moet prijsgeven om aan te tonen dat hij geen diefstal
  heeft gepleegd.
  238 Parl. St. Kamer 2003-04, 51/0024/001, p. 10; zie: Brussel 5 februari 1999, AM 1999, 274, met m.nt.
  F. Ringelheim; RGAR 2000, 13.296; Rb. Luik 15 december 1999, AM 2000, 160; Brussel 12 april
  2011, RGAR 2011, 14780.
  239 EHRM 24 februari 1997, r.o. 55, AM 1997, 196 (De Haes & Gijsels t. België).
  240 Rb. Brussel 13 april 2010, AM 2010, 579.
  241 Antwerpen 25 juni 2007, AM 2008, 139.
  242 Rb. Brussel 14 februari 2011, AM 2011, 39.
  155
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Daarin is wat verandering aan het komen. Het recht op tegenspraak moet soms wijken voor de bescherming van andere belangen.
  De begrippen openbaarheid en tegenspraak zijn stevig verankerd in het procesrecht.
   De rechtbanken behandelen en beoordelen de zaken in het openbaar.243 Alles wat
  aan de rechter wordt voorgelegd moet het voorwerp kunnen uitmaken van betwisting door de partijen.244 Het recht op tegenspraak houdt in dat elke partij in beginsel
  de mogelijkheid moet hebben niet alleen om de elementen kenbaar te maken die
  nodig zijn om de eisen te staven maar ook om kennis te nemen van en te discussiëren over elk stuk en argument dat wordt overgemaakt aan de rechter met het oog
  op de beïnvloeding van zijn beslissing.245 In een gerechtelijke procedure moeten de
  partijen aan elkaar alle stukken meedelen die zij in het kader van het geding aan de
  rechter willen voorleggen. Dat staat zwart op wit in artikel 736 Ger.W. Stukken die
  niet zijn meegedeeld worden overigens op grond van artikel 740 Ger.W. ambtshalve
  uit het debat geweerd.
  Toch is het recht op tegenspraak geen op zichzelf staand algemeen rechtsbeginsel.246 Het beginsel ligt voor de hand en is in het Belgisch recht niet verankerd in een
  wettekst.247
  66. Het burgerlijk geding en de strafrechtspleging voor de vonnisgerechten zijn
  accusatoir van aard. Dit staat in tegenstelling tot inquisitoriale rechtsplegingen.
  Een eerste voorbeeld hiervan is het gerechtelijk onderzoek in strafzaken.248 Noch
  de verdachte, noch de betrokkene heeft in beginsel inspraak bij de voortgang van
  dit onderzoek.249 Een ander voorbeeld is de procedure voor de Raad van State.250 De
  rechtspleging wordt geleid door de organen van dit rechtscollege en niet door de
  partijen.251 Toch wordt de tegenspraak in de rechtspleging voor de kamer ten volle
  gewaarborgd: partijen krijgen mededeling van de processtukken252 en kunnen
  
  243 Art. 6 lid 1 EVRM, art. 148 en 149 GW, art. 757 en 780, 5° Ger.W.
  244 Art. 736, 740, 745, 747 § 2, lid 6, Ger.W.
   245 EHRM 24 februari 1995, nr. 16424/90 (McMichael t. Verenigd Koninkrijk); EHRM 20 februari
  1996, nr. 19075/91 (Vermeulen t. België); EHRM 18 februari 1997, nr. 18990/91 (Nideröst-Huber t.
  Zwitserland); EHRM 18 maart 1997, nr. 21497/93 (Mantovanelli t. Frankrijk); EHRM 20 juli 2001,
  nr. 30882/96 (Pellegrini t. Italië); Cass. 14 januari 2005, NJW 2005, 698.
  246 Cass. 17 oktober 1983, Arr.Cass. 1983-84, 174; B. Maes, Inleiding tot het burgerlijk procesrecht, Brugge:
  Die Keure 2012, p. 13.
  247 J. Laenens, K. Broeckx, D. Scheers en P. Thiriar, Handboek gerechtelijk recht, 3e dr., Antwerpen:
  Intersentia, nr. 77.
  248 R. Declercq, Beginselen van strafrechtspleging, Mechelen: Kluwer 2010, nr. 459.
  249 Declercq 2010, nr. 469.
  250 A. Mast, J. Dujardin, M. Van Damme en J. Vande Lanotte, Overzicht van het Belgisch administratief
  recht, Mechelen: Kluwer 2012, nr. 1173.
  251 R. Stevens, Raad van State. Afdeling bestuursrechtspraak. Het procesverloop, Brugge: Die Keure
  2007, nr. 2.
  252 Art. 7 APR.
  156
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  inzage nemen van het neergelegde dossier,253 zij hebben de mogelijkheid254 van
  wederwoord, ook na het auditoraatsverslag.255
  6.2
  
  De strafrechtspleging
  
  Het geheim van het onderzoek
  67. Het onderzoek is geheim. Dat wordt gerechtvaardigd door redenen die verband
  houden met de bescherming van het privéleven van wie daarbij betrokken is en met
  het belang van het gerecht.256
  Artikel 57 Sv. bepaalt dat behoudens de wettelijke uitzonderingen het gerechtelijk
  onderzoek geheim is. Al wie beroepshalve zijn medewerking moet verlenen aan dit
  onderzoek is tot geheimhouding verplicht. Wie dit geheim schendt, wordt gestraft
  met de straffen bepaald in artikel 458 Sw.
   De procureur des Konings kan, met instemming van de onderzoeksrechter en indien
  het openbaar belang het vereist, aan de pers gegevens verstrekken. Hij waakt voor
  de inachtneming van het vermoeden van onschuld, de rechten van verdediging van
  de inverdenkinggestelde, het slachtoffer en derden, het privéleven en de waardigheid van personen. Voor zover als mogelijk wordt de identiteit van de in het dossier
  genoemde personen niet vrijgegeven. De advocaat kan, indien het belang van zijn
  cliënt het vereist, aan de pers gegevens verstrekken. Hij waakt voor de inachtneming
  van het vermoeden van onschuld, de rechten van verdediging van de inverdenkinggestelde, het slachtoffer en derden, het privéleven, de waardigheid van personen en
  de regels van het beroep. Voor zover als mogelijk wordt de identiteit van de in het
  dossier genoemde personen niet vrijgegeven.
  Artikel 28quinquies bevat een vergelijkbare bepaling inzake het vooronderzoek.
  De bijzondere opsporingsmethodes
  68. In de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit en tegen het terrorisme heeft
  de hedendaagse wetgever een aantal ‘bijzondere opsporingsmethodes’ mogelijk
  gemaakt.
  Het gaat hier om de observatie, de infiltratie en de informantenwerking.257
  Deze methoden worden door aangewezen politiediensten gebruikt in het kader
  van een opsporingsonderzoek of een gerechtelijk onderzoek, onder de controle van
  
  253 Art. 87 APR.
  254 De verzoekende partij zelfs de verplichting: art. 21 lid 2 RvS-wet.
  255 Art.14 APR.
  256 Declercq 2010, nr. 460.
  257 Art. 47ter §1 Sv, ingevoegd bij wet van 6 januari 2003.
  157
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  het Openbaar Ministerie met als doel het vervolgen van daders van misdrijven, het
  opsporen, verzamelen, registreren en verwerken van gegevens en inlichtingen op
  grond van ernstige aanwijzingen van te plegen of reeds gepleegde, al dan niet aan
  het licht gebrachte strafbare feiten.
   De kamer van inbeschuldigingstelling is belast met de controle over de toepassing
  van de bijzondere opsporingsmethoden observatie en infiltratie. Zij onderzoekt, op
  vordering van het Openbaar Ministerie, de regelmatigheid van de bijzondere opsporingsmethoden observatie en infiltratie bij het afsluiten van het opsporingsonderzoek waarin deze methoden werden toegepast en alvorens het Openbaar Ministerie
  tot rechtstreekse dagvaarding overgaat.
  Het Openbaar Ministerie legt aan de voorzitter van de kamer van inbeschuldigingstelling het vertrouwelijk dossier voor dat betrekking heeft op het opsporings­
  onderzoek of gerechtelijk onderzoek. Enkel de magistraten van de kamer van
  inbeschuldigingstelling hebben het recht dit vertrouwelijk dossier in te zien. De
  voorzitter van de kamer van inbeschuldigingstelling neemt de nodige maatregelen
  ter beveiliging van het vertrouwelijk dossier. Hij bezorgt het vertrouwelijk dossier,
  na kennisname ervan, onmiddellijk aan het Openbaar Ministerie terug.
  In het arrest van de kamer van inbeschuldigingstelling mag geen gewag worden
  gemaakt van de inhoud van het vertrouwelijk dossier, noch van enig element dat
  de afscherming van de gebruikte technische hulpmiddelen en de politionele onderzoekstechnieken of de vrijwaring van de veiligheid en de afscherming van de identiteit van de informant, de politieambtenaren die belast zijn met de uitvoering van de
  observatie of infiltratie en hun helpers in het gedrang kan brengen.
   De verslagen over de infiltratie en de informanten werking zijn vertrouwelijk.258
  De anonieme getuige
  69. Artikel 86bis § 1 Sv.259 bepaalt dat de onderzoeksrechter onder de wettelijk vastgestelde voorwaarden hetzij ambtshalve, hetzij op vordering van het Openbaar
  Ministerie, in voorkomend geval op verzoek van de persoon tegen wie een opsporingsonderzoek loopt, hetzij op verzoek van de getuige of van de persoon tegen wie
  de strafvordering wordt ingesteld in het kader van een gerechtelijk onderzoek, de
  inverdenkinggestelde of de burgerlijke partij of hun raadslieden bevelen dat de identiteit van de getuige verborgen zal worden gehouden, op voorwaarde:
  1. dat er kan worden aangenomen dat de getuige of een persoon uit diens naaste
  omgeving zich redelijkerwijze door het afleggen van de getuigenis ernstig in zijn
  
  258 Art. 47novies § 1 en art. 47decies § 6 Sv.
  259 Ingevoegd bij wet van 8 april 2002.
  158
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  integriteit bedreigd voelt, en dat de getuige te kennen gegeven heeft wegens deze
  bedreiging geen verklaring af te willen leggen, of
  2. dat er precieze en ernstige aanwijzingen bestaan dat deze getuige of een persoon uit diens naaste omgeving gevaar loopt, indien de getuige officier of agent van
  gerechtelijke politie is.
   De identiteit van de getuige kan enkel verborgen worden gehouden indien er precieze en ernstige aanwijzingen bestaan dat de feiten waarover een getuigenverklaring zal worden afgelegd een misdrijf uitmaken zoals bedoeld in artikel 90ter § 2 tot
  4 of enig misdrijf dat werd gepleegd in het kader van een criminele organisatie als
  bedoeld in artikel 324bis Sw., indien het onderzoek naar deze feiten zulks vereist
  en indien de overige middelen van onderzoek niet lijken te volstaan om de waarheid
  aan de dag te brengen.
  Vooraleer de onderzoeksrechter een beslissing neemt, neemt hij kennis van de volledige identiteit van de getuige en onderzoekt hij diens betrouwbaarheid.
  Met het oog op het verhoor van de anonieme getuige neemt de onderzoeksrechter
  alle maatregelen die redelijkerwijze nodig zijn om de identiteit van de getuige verborgen te houden. Het Openbaar Ministerie, de persoon tegen wie de strafvordering
  werd ingesteld in het kader van een gerechtelijk onderzoek of de inverdenkinggestelde, de burgerlijke partij en hun raadslieden kunnen de onderzoeksrechter, vóór
  en tijdens het verhoor van de getuige, vragen opgeven die zij gesteld wensen te zien.
  De onderzoeksrechter verhindert de beantwoording door de getuige van elke vraag
  die tot de bekendmaking van zijn identiteit zou kunnen leiden.
  