text: Hierbij dient niettemin rekening te worden gehouden met de mogelijkheid, een persoon
  achteraf toch weer het Indonesisch staatsburgerschap was komen te bezitten, bijvoorbeeld krachtens artikel 11, artikel 16 of artikel 18 van de Wet no. 62 van 1958 jo. de
  Wet no. 3 van 1976, hiervoor reeds aan de orde gekomen.
  Aan deze aangelegenheid zijn derhalve meer facetten te onderscheiden dan op het eerste
  gezicht lijkt!
  
  Met betrekking tot het verkrijgen van een bewijsstuk inzake het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap, kan onderscheid worden gemaakt tussen de oude en de nieuwe
  situatie. Onder de oude situatie was het niet zo eenvoudig om bedoeld bewijsstuk te
  verkrijgen, vanwege het feit, dat ook toen - net als op basis van de bepalingen van het
  Militair c.q. Oorlogsgezag, die indertijd golden - betrokkene in het bezit diende te zijn
  
  915. De onderverdeling van de bevolking van Indonesië is aan de orde gekomen in § 2 van Hoofdstuk
  3.
  916. Dit kon van wezenlijk belang zijn ter vaststelling van het feit, of betrokkene Nederlands onderdaan
  was geweest, aangezien de Toescheidingsovereenkomst slechts voor - voormalige - Nederlandse
  onderdanen gold. Zie hiervoor § 3 en § 5.3.2 van Hoofdstuk 3.
  917. Het was in dit geval niet voldoende slechts af te gaan op een verklaring van de "Pengadilan Negen'
  van de woonplaats van betrokkene, aangezien de mogelijkheid bestond dat verwerping van het
  staatsburgerschap voor een andere "Pengadilan Negen' dan die van de woonplaats van de desbetreffende persoon had plaatsgevonden.
  ,
  918. Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa hal, Himpunan p.372.
   :
  
  304
  
  van een urgentiebewijs van een daartoe competente instantie, zoals toegelicht in § 6 van
  Hoofdstuk 3 . ' "
  Naderhand werden echter nieuwe bepalingen vastgesteld inzake de wijze van verkrijging
  van een bewijsstuk, dat het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap aantoont. Onder
  deze nieuwe situatie wordt het bezit van een urgentiebewijs niet langer verplicht gesteld.
  Betrokkene kan voor genoemd doel zélf stappen ondernemen.
  2.1. De oude situatie
  In het hierboven aangehaalde artikel IV van de Slotbepalingen van de Wet no. 62 van
  1958 is bepaald, dat de persoon die dient te bewijzen dat hij Indonesisch staatsburger
  is en geen bewijsstuk dat daarop betrekking heeft bezit, de "Pengadilan Negen" van zijn
  woonplaats volgens de gewone burgerrechtelijke procedure kan verzoeken, vast te
  stellen of hij al dan niet Indonesisch staatsburger is. In de Memorie van Toelichting van
  de Wet is echter uitdrukkelijk gesteld, dat de noodzaak tot het bezit van bedoeld
  bewijsstuk zich eerst voordoet, indien om dit bewijs wordt verzocht, dit om te voorkomen, dat het Gerecht met aanvragen wordt overspoeld.
  In de praktijk kwam dit hierop neer, dat een persoon niet op eigen initiatief vanwege
  een gerezen belang, een aanvraag ter vaststelling van zijn status bij de "Pengadilan
  Negeri" kon indienen. Evenals dit in het kader van de bepalingen van het Militair c.q.
   Oorlogsgezag die voorheen op dit vlak golden het geval was, diende belanghebbende
  over een urgentiebewijs van een officiële instantie te beschikken, die hem vanwege
  twijfel aan zijn status, verplichtte te bewijzen, dat hij Indonesisch staatsburger is. Het
  vaststellen van de status van een persoon diende derhalve te zijn verplicht gesteld door
  een officiële instantie in de uitvoering van haar taak, die slechts in uiterst dringende
  gevallen tot de afgifte van een urgentiebewijs overging. Dit bracht met zich dat de
  afgifte van een urgentiebewijs, enkel en alleen in het belang van de betrokken persoon
  afgegeven, niet was toegestaan c.q. door het Gerecht diende te worden afgewezen. " °
  Voor de vaststelling van de status van een persoon, was een uitspraak van het Gerecht
  nodig. Bevond betrokkene zich in het buitenland, dan is de "Pengadilan Negeri Jakarta
  Pusat" (het in Centraal-Jakarta gevestigde Gerecht) bevoegd vast te stellen, of een
  persoon al dan niet Indonesisch staatsburger is; in dit geval speelde de in het buitenland
  gevestigde Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië een bemiddelende rol.
  Het in artikel IV van de Slotbepalingen van de Wet bepaalde sluit niettemin de mogelijkheid niet uit, dat op grond van een andere wet, een andere instantie dan de "Peng-
  
  919. Zie hiervoor ook het Rondschrijven van de Minister van Justitie no. J.B.3/92/16 van 28 juni 1958,
  gericht aan alle Voorzitters van de "Pengadilan Negeri's" in Indonesië.
  920. Zie het Rondschrijven van de Minister van Justitie no. J.B.3/2/25 van 5 januari 1959 aan de
  Voorzitters van de "Pengadilan Negeri's" gericht. Ook door Soedarman Ganda Soebrata, Pengadilan
  Negeri, Himpunan p. 129 is op deze aangelegenheid gewezen.
   305
  
  adilan Negeri" wordt aangewezen om de hierbedoelde taak te verrichten. Ter illustratie
  kan in dit verband worden gewezen op de Noodwet no. 9 van het jaar 1953, Stb. 195364 inzake het Toezicht op Buitenlanders."' Op basis van deze Wet is de "Pengadilan
  Tinggi" de bevoegde instantie om een uitspraak te doen met betrekking tot de nationaliteit van een persoon. Dit kan zich voordoen, wanneer buitenlanders, die worden
  beschouwd een gevaar op te leveren voor de veiligheid, de moraal, het publieke welzijn
  of die de regelingen voor buitenlanders opgesteld niet in acht nemen en als gevolg
  daarvan zich blootstellen aan maatregelen als in artikel 5 lid 1 van deze Noodwet
  omschreven, zoals onder meer uitwijzing uit Indonesië, claimen het Indonesisch
  staatsburgerschap te bezitten. Voor de goede orde dient te worden opgemerkt, dat de
  hierboven genoemde Noodwet met de inwerkingtreding op 31 maart 1992 van de Wet
  no. 9 van het jaar 1992 inzake Immigratie niet langer van kracht is verklaard. Hierbij
  zij echter aangetekend, dat regeringsverordeningen en andere uitvoeringsregelingen op
  het vlak der immigratie voorshands nog van kracht zijn, voor zover niet in strijd met
  de Wet no. 9 van 1992 en nog niet vervangen door nieuwe uitvoeringsregelingen
  krachtens deze Wet.
  2.2.
  .'•-: .';••••-'•.';-
  
  ^
  
  De nieuwe situatie
  
  Met de Regeling van de Minister van Justitie van 14 maart 1978, werd echter tot de
  vaststelling van nieuwe bepalingen inzake het Bewijsstuk betreffende het Staatsburgerschap van de Republiek Indonesië overgegaan.'" Hierbij werd mede in aanmerking
  genomen, dat de noodzaak inzake het bezit daarvan zich in het dagelijks verkeer maar
  al te vaak voordoet, met name indien met betrekking tot een bepaalde persoon het
  vervullen van verplichtingen wordt gevorderd, die in het bijzonder voor buitenlanders
  gelden. Het heeft derhalve zeker zin te kunnen bewijzen dat men geen buitenlander is.
   Krachtens artikel 1 van deze Ministeriële Regeling kan iedere persoon die het bezitten
  van het Indonesisch staatsburgerschap dient te bewijzen, een daartoe strekkend verzoek
  aan de Minister van Justitie richten, door tussenkomst van de "Pengadilan Negeri" van
  de woonplaats van betrokkene of de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië, bij verblijf van de betrokken persoon buitenlands.
  Wordt een persoon geacht aan alle voorwaarden te voldoen, dan wordt aan betrokkene
  een bewijsstuk inzake het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap ("Surat Bukti
  Kewarganegaraan Republik Indonesia", afgekort SBKRI) verstrekt. Bedoeld bewijsstuk
  doet krachtens artikel 7 van bedoelde Ministeriële Regeling, géén afbreuk aan de
  bewijskracht van voorheen uitgegeven bewijsstukken inzake het bezit van genoemd
  staatsburgerschap van personen, die Indonesisch staatsburger zijn op grond van de in
  het voorafgaande behandelde wettelijke regelingen.'"
  
  921.
  922.
  923.
  306
  
  Zie Engelbrecht p.338.
  Bedoeld is hier de Ministeriële Regeling no. JB.3/4/12 van 14 maart 1978.
  Zie § 1 van dit Hoofdstuk.
   Met het afkomen van de onderhavige Regeling van de Minister van Justitie, zijn de
  voorheen vastgestelde bepalingen die deze materie regelen, niet langer van kracht. Dit
  impliceert mede, dat belanghebbende personen niet langer in het bezit van een urgentieverklaring van een officiële instantie dienen te zijn, teneinde een uitspraak inzake hun
  staatsburgerschap te verkrijgen. "*
  Stuiten de ter zake bevoegde instanties bij het onderzoeken van aanvragen ter verkrijging van een SBKR1 echter op moeilijkheden of wordt aan de status van betrokkenen
  getwijfeld, dan dient deze aangelegenheid aan het Departement van Justitie te worden
  voorgelegd. De Minister van Justitie kan, indien dit nodig wordt geacht, de desbetreffende verzoeker gelasten meer bewijsstukken te overleggen of de "Pengadilan Negeri"
  c.q. Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië opdragen, een
  heronderzoek naar de status van de betrokken persoon in te stellen. De afgifte van
  genoemd bewijsstuk omvat in het hierbedoelde geval, mede het instellen van een
  heronderzoek naar reeds uitgegeven bewijsstukken, die op het Indonesisch staatsburgerschap betrekking hebben. Een verzoek ter verkrijging van een SBKRI zou in het geval
  als hier omschreven, het komen te vervallen van zodanige verklaringen en andere
  bescheiden ten gevolge kunnen hebben.
  Met de Instructie van de President no. 2 van het jaar 1980, werden de bij het verlenen
  van het SBKRI betrokken instanties opgedragen deze aangelegenheid zo snel mogelijk
  af te wikkelen.'" Voor dit doel werd bepaald, dat de afgifte van genoemde bewijsstukken zal geschieden door de Regent ("Bupati") c.q. het Hoofd van de Regio van het
  tweede Niveau;deze bevoegdheid wordt aan het Onderdistricthoofd ("Camat") overgedragen, die de onderhavige bewijsstukken ondertekent namens de Minister van Justitie. ™ Het verlenen van een SBKRI diende op uiterlijk 17 augustus 1980 te zijn
  voltooid.
   In aansluiting op genoemde Presidentiële Instructie werden met Gezamenlijk Besluit van
  de Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken no. M.01 -UM.09.03-80
  en no. 42 van het jaar 1980 nadere bepalingen inzake deze aangelegenheid vastgesteld.'" In het kader daarvan werd bepaald, dat voor een SBKRI in aanmerking
  komen, afstammelingen van buitenlanders die reeds Indonesisch staatsburger zijn
  geworden en volwassen zijn, doch nog niet in het bezit zijn van bedoeld bewijsstuk. Het
  betreft hier personen, die aan de navolgende voorwaarden voldoen:
  a. in Indonesië zijn geboren en grootgebracht;
  b. dagelijks leven als lid van de Indonesische samenleving;
  c. de Indonesische of regionale taal beheersen;
  
  "
  •'.•'••.
  :
  
  -
  
  924.
  Zie het Rondschrijven van de Minister van Justitie no. DTC/9/11 van 1 juli 1969 sub 6 ad a. j o.
  het Rondschrijven van voornoemde Ministerno. J.B.3/2/25 van 5 januari 1969 sub 11, gericht aan
  de Voorzitters van de in geheel Indonesië gevestigde "Pengadilan Negeri's".
  925. Zie voor deze Presidentiële Instructie, Engelbrechl p.322.
  926. Zie voor de staatsstructuur van Indonesië, § 2.2 van Hoofdstuk 1.
  " •• \.
  9 2 7 . O p g e n o m e n in E n g e l b r e c h t p . 3 2 3.
  • ••'.
  ••?'. •-• •'" •
  
  307
  
  d.
  e.
  f.
   nooit de Indonesische nationaliteit in de optie/repudiatieperiode tussen 27 december
  1949 en 27 december 1951 hebben verworpen;
  geen tekenen aanwezig zijn dat de betrokken personen buitenlander zijn en nooit
  in het bezit van enkel een exitpermit zijn gesteld;
  op het tijdstip van inwerkingtreding van de Presidentiële Instructie no. 2 van het
  jaar 1980 - 31 januari 1980 - woonplaats hebben in de regio's van de Provincies
  Noord-Sumatra, Riau, West-Kalimantan, het Speciale District van de Hoofdstad
  Jakarta, de Regentschappen Bangka, Belitung, de Stadsgemeente Pangkal Pinang
  en de Regentschappen Tangerang, Bekasi en Karawang.
  Een SBKRI kan voorts ook worden verstrekt aan personen die ooit hebben deelgenomen
  aan de algemene verkiezingen voor de (regionale) Volksvertegenwoordiging. Ingevolge
  de door de Minister van Justitie aan de Voorzitters van de lokaal gevestigde "Pengadilan Negeri" en de "Pengadilan Tinggi" gegeven toelichting vallen onder vigeur van
  genoemd Gezamenlijk Besluit, mede Indonesische staatsburgers van buitenlandse
  afkomst, die Indonesië zijn binnengekomen - alhoewel buiten Indonesië geboren - en
  zich vdór 27 december 1949 hebben "opgelost" in de plaatselijke bevolking. De
  hierbedoelde "oplossing" - het onderwerp van § 2.3 van Hoofdstuk 3 - wordt als wettig
  aangemerkt, voor zover hieraan geen juridische gebreken kleven.
  Bij het nader in beschouwing nemen van de hierboven genoemde voorwaarden - als
  hierboven onder d. en e. genoemd - zou de conclusie kunnen worden getrokken, dat de
  onderhavige bepalingen in eerste instantie betrekking hebben op Indonesische staatsburgers van Chinese afkomst. Dit blijkt ook uit de onder f. gegeven opsomming van
  gebieden, met name gebieden waar als hierbedoelde personen activiteiten op verschillend vlak ontplooien. Inmiddels is echter benadrukt, dat de Presidentiële Instructie no.
   2 van het jaar 1980 in feite voor geheel Indonesië is bedoeld, zodat de verstrekking van
  bewijsstukken die op het Indonesisch staatsburgerschap betrekking hebben, ook in
  andere gebieden dient te geschieden. " •
  , ,
  .;
  Het verstrekken van binnen het kader van genoemde Instructie bedoelde bewijstukken
  diende uiterlijk op 17 augustus 1980 te zijn voltooid. Niettemin werd overgegaan tot de
  vaststelling van het Besluit van de Minister van Justitie no. M.01 .HL04.02 van het jaar
  1983, als rechtsbasis bedoeld voor de verstrekking van bewijsstukken aan personen, die
  een als hierbedoeld bewijsstuk nog niet hebben verkregen op basis van de Presidentiële
  Instructie no. 2 van het jaar 1980. In genoemd Besluit van de Minister van Justitie is
  benadrukt dat personen die voor een SBKRI in aanmerking komen, personen zijn die
  het Indonesisch staatsburgerschap reeds bezitten.
  Met het van kracht worden van dit Besluit, kan een als hierbedoeld bewijsstuk slechts
  worden verzocht aan c.q. verkregen van de Minister van Justitie door tussenkomst van
  
  928. Zie hiervoor het Rondschrijven van de Minisier van Justitie no. JHB.3/8/12 van 30 januari 1982
  aan de Voorzitters van de in geheel Indonesië gevestigde "Pengadilan Tinggi's" en van de "Pengadilan Negeri's" gericht en het Rondschrijven van voornoemde autoriteit, gericht aan de Voorzitters
  van de "Pengadilan Negeri's" in geheel Indonesië no. C.UM.01.05-10van 7 juli 1983.
  308
  
  de "Pengadilan Negeri" of de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek
  Indonesië in het buitenland. Aangezien het bezitten van het Indonesisch staatsburgerschap in beginsel uitgebreide gevolgen heeft, met name de rechten van een staatsburger
  en diens verplichtingen ten aanzien van de Indonesische overheid en staat raken, is dit
  Ministerieel Besluit bedoeld ter waarborging van de rechtszekerheid.
   De hiervoor omschreven aangelegenheid heeft tevens tot doel, om twijfel aan de
  wettigheid van een bewijs van staatsburgerschap, in het bijzonder van formulieren,
  voorheen in het kader van de toepassing van de Overeenkomst tussen Indonesië en de
  Chinese Volksrepubliek ter afwikkeling van het probleem der bipatridie verstrekt, te
  voorkomen. Indien een als hierbedoeld bewijs niet wettig, vervalst of op onwaarheid
  berust, kan het door de Minister van Justitie vervallen worden verklaard. Zoals uit het
  onderhavige Besluit van de Minister van Justitie no. M.01-HL.04.02 van het jaar 1983
  valt op te maken, kunnen in het afgeven van formulieren als hiervoor bedoeld, administratieve vergissingen of juridische misinterpretaties zijn opgetreden, waardoor deze
  bewijzen als te zijn vervallen zouden kunnen worden verklaard.
   Van regeringswege heeft men niettemin open oog voor het feit, dat het vervallen
  verklaren van bedoelde formulieren complexe sociaal-juridische gevolgen kan hebben
  voor de belanghebbende personen, die zich reeds lange tijd Indonesisch staatsburger
  voelen. Om die reden is in het onderhavige Ministerieel Besluit gesteld, dat iedere
  verklaring tot prijsgeving van het staatsburgerschap van de Chinese Volksrepubliek,
  afgelegd op grond van de voorheen tussen de Republiek Indonesië en de Volksrepubliek
  gesloten Overeenkomst ter afwikkeling van het probleem van de bipatridie, die reeds
  door de bevoegde beambten is uitgegeven c.q. wettig verklaard volgens de geldende
  bepalingen, rechtens wettig is. Hierbij is uitdrukkelijk gesteld, dat eventueel opgetreden
  administratieve vergissingen, evenzo mogelijke juridische misinterpretaties géén afbreuk
  doen aan de wettigheid van een als hierbedoeld formulier, die op het afleggen van
  bedoelde verklaring betrekking heeft. ™
  Een nadere toelichting op de implementatie van het onderhavige Besluit van de Minister
  van Justitie van het jaar 1983, werd gegeven met het Rondschrijven van deze Minister
  van 7 juli 1983 no. C.HL.03.10-1. Benadrukt werd, dat de bevoegdheid om een
  verklaring als vervat in de onderhavige formulieren - het betreft hier formulieren,
  afgestemd op de gezinssamenstelling van de betrokken personen - krachtens de Overeenkomst ter afwikkeling van het dubbel staatsburgerschap tussen de Republiek Indonesië
  en de Chinese Volksrepubliek afgelegd, al dan niet wettig te verklaren, is voorbehouden
  aan de Minister van Justitie c.q. de Directeur-Generaal van Recht en Wetgeving namens
  genoemde Minister. Alleen deze autoriteiten kunnen derhalve een bewijs van staatsburgerschap vervallen verklaren.
  Met betrekking tot personen van Chinese afkomst is voorts gesteld, dat personen
  geboren op 27 december 1949 of daarna de staat van hun ouders volgen en de voor-
  
  929. De hierbedoelde formulieren zijn in § 1 van dit Hoofdstuk reeds ter sprake gekomen.
   309
  
  waarde van het nooit hebben verworpen c.q. het voor hen verwerpen of het delen in de
  verwerping van het Indonesisch staatsburgerschap gedurende de periode 27 december
  1949 en 27 december 1951 - als hiervoor onder d. genoemd - slechts is bedoeld voor
  personen vóór 27 december 1949 geboren.
  •
  Aansluitend op het voorgaande kan de aandacht worden gevestigd op het Besluit van de
  Minister van Justitie no. M.02-HL.04.10 van het jaar 1992 betreffende het bewijs van
  het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap door kinderen van Indonesische staatsburgers van buitenlandse origine, houders van een SBKRI."° Uit dit besluit valt op
  te maken, dat het niet zo is dat iedere Indonesische staatsburger in het bezit van een
  SBKRI dient te zijn. Zo geldt voor de hierbedoelde kinderen niet de verplichting tot het
  bezitten van dit bewijsstuk, doch kan bezit van het Indonesisch staatsburgerschap
  worden aangetoond middels een geboorte-akte en een "Kartu Tanda Penduduk" (KTP
  = persoonsbewijs), uitgegeven door de daartoe competente instantie. Een geboorte-akte
  wordt als een zeer belangrijk bewijsstuk aangemerkt, zowel voor alle Indonesische
  staatsburgers in het algemeen als voor Indonesische staatsburgers van buitenlandse
  afkomst in het bijzonder, teneinde te worden gebruikt als indicatie betreffende de status
  van het zijn van Indonesisch staatsburger.
   Afsluitend kan worden gesteld, dat de SBKRI als rechtstreeks bewijs voor de betrokken
  persoon van groot belang kan worden geacht, in de eerste plaats voor Indonesische
  staatsburgers van buitenlandse origine. Hieraan kan echter de vraag worden vastgeknoopt of aan dit bewijs een even grote rechtskracht kan worden gehecht als het geval
  is met het paspoort. Uit hetgeen in Hoofdstuk 6 is behandeld is reeds naar voren
  gekomen, dat het bezitten van een buitenlands paspoort ernstige gevolgen voor de
  betrokken persoon kan hebben, in casu kan leiden tot verlies van het Indonesisch
  staatsburgerschap.'" Het paspoort geeft de nationale status van de houder daarvan
  aan; uit dien hoofde geldt de algemene regel dat het slechts aan personen wordt
  uitgereikt die de daartoe bevoegde functionaris ervan kan overtuigen, dat hij/zij de
  nationaliteit van het land waarom het gaat bezit.'" Alhoewel de SBKRI binnenlands
  van grote waarde kan zijn, is niet duidelijk wat de rechtskracht daarvan is in het
  internationale verkeer. Hierop aansluitend kan de mening van Paulus naar voren worden
  gebracht; alhoewel deze auteur, mijns inziens ten onrechte, het Indonesisch staatsburgerschap als een nationaliteit in sociologische zin typeert - het gaat hier in feite om een
  nationaliteit in juridische zin - ben ik het met hem eens, dat de kwestie van Indonesische staatsburgers van vreemde origine met betrekking tot het deel uitmaken van het
  Indonesische volk, niet uitsluitend een kwestie van schriftelijk bewijs is, doch het ook
  om andere factoren gaat die aanduiden dat een bepaalde persoon Indonesisch staatsbur-'•;•• v s . f . t . '
  
  '
  
  • :••'
  
  •"'
  
  ;
  
  •
  
  •
  
  y
  
  • • • . • • '
  
  -
  
  •
  
  :;-,
  
  •
  
  --
  
  '•".:•
  
  •
  
  ••,'.-'>;:.•;,.
   . v . ó
  
  "•
  
  i . W ; . *
  
  ; W
  
  :
  
  »•'
  
  ;',',.-.'•
  
  ••.a.',«!;iï:..y- v<!i'\-!:v--'-.;-i--',' •
  
  930. Dit Ministeriële besluit is opgenomen in hel tijdschrift Varia Peradilan van september 1992, p. 111.
  931.
  Zie hiervoor hetgeen in § 2.6 van Hoofdstuk 6 is uiteengezet.
  932. Het paspoort speelt onder meer een rol bij het geven van diplomatieke bescherming door een Staat,
  waarop de houder daarvan krachtens zijn nationaal recht op heeft. Zie Weis, Nationality, p.205.
  Deze auteur wijdt een uitvoerige beschouwing aan bewijzen van nationaliteit als onder meer het
  paspoort, zie p.222-236.
  310
  
  ger is.'" Alhoewel volledige oplossing in de Indonesische bevolking te ver zou voeren, aangezien dit zou betekenen dat de betrokken personen afstand dienen te doen van
  hun culturele identitieit, dient wel sprake te zijn van een daadwerkelijk proces van
  integratie in de Indonesische samenleving.
  933. Paulus, Kewarganegaraan Rl, p.490-491.
  311
  
  HOOFDSTUK 8 NABESCHOUWING
  
  In eerste instantie kan worden geconcludeerd, dat het door artikel 15 van de Universele
  Verklaring van de Rechten van de Mens gegarandeerde recht op een nationaliteit,
  evenzeer de waarborging van een mensenrecht betreft, als andere mensenrechten die
  rechtstreeks het persoonlijk bestaan van de individu raken. Ik onderschrijf derhalve niet
  het in de literatuur vaak gehuldigde standpunt, als zou het begrip "nationaliteit" een
  dubieus mensenrecht zijn, dat in feite niets garandeert, doch slechts het karakter van een
  technisch koppelbegrip zou hebben, dat eerst waarde krijgt door de rechtsgevolgen die
  nationale of internationale rechtssystemen eraan koppelen.
   Mijns inziens kan met betrekking tot het nationaliteitsbegrip onderscheid worden
  gemaakt tussen de nationaliteit als koppelbegrip en als inhoudelijk begrip. Van laatstgenoemd begrip kan worden gesproken omdat er belangrijke fundamentele rechten met
  het begrip "nationaliteit" nauw verweven zijn, hetgeen ook van belang is voor de
  typering van het recht op een nationaliteit als een mensenrecht. Hierbij komt nog, dat
  het recht op een nationaliteit niet alleen in de Universele Verklaring op de Rechten van
  de Mens als zodanig is omschreven, doch ook in andere verdragen hiervan melding is
  gemaakt. Het recht op een nationaliteit is een fundamenteel menselijk recht, een
  mensenrecht. Dit houdt in dat het zeker niet enkel de functie van koppelbegrip kan
  hebben. Niettemin kunnen ook bij de door mij gehuldigde visie, naast de fundamentele
  rechten die begripsmatig uit het bezitten van een nationaliteit voortvloeien, andere
  rechten - en plichten - als minder fundamenteel aan te merken, worden onderscheiden.
  Deze zijn niet met de nationaliteit nauw verweven, doch in dit geval dient de nationaliteit als aanknopingspunt, als koppelbegrip. Laatstbedoelde rechten en verplichtingen
  kunnen van land tot land verschillen.
   Samenvattend kan worden gesteld, dat fundamentele rechten zoals het recht op toelating
  tot de Staat waarvan men de nationaliteit bezit en op niet-uitwijzing, het recht op
  diplomatieke bescherming door die Staat en politieke rechten als het actieve en passieve
  kiesrecht nauw met de nationaliteit zijn verweven en de nationaliteit om die reden een
  inhoudelijk begrip is. Hiernaast kan het bezitten van een nationaliteit als aanknopingspunt, als koppelbegrip dienen voor andere dan de hiervoor genoemde rechten en voor
  plichten. Het karakteriseren van het recht op een nationaliteit als mensenrecht heeft tot
  consequentie, dat (willekeurige) ontneming van de nationaliteit een schending van dit
  recht oplevert, dat een ieder het recht heeft om van nationaliteit te veranderen. Is
  discriminatie, algemeen gesteld, ontoelaatbaar, ook discriminatie naar nationaliteit is
  niet c.q. zou niet mogen worden toegestaan. Betreft het onderscheid tussen koppelbegrip
  en inhoudelijk begrip slechts een gedachtenconstructie, het recht op een nationaliteit als
  mensenrecht ligt op een hoger niveau. Het gaat dan immers om een existentieel recht,
  dat het individu evenals andere mensenrechten niet kan worden ontnomen. Anders ligt
  de zaak bij de nationaliteit als koppelbegrip, in welk geval willekeurige rechten en
  
  313
  
  plichten aan de nationaliteit gekoppeld worden, die aan het individu zouden kunnen
  worden ontnomen. ' *
  De uit het Nederlands-Indische tijdperk daterende bepalingen zijn zeker niet zonder
  invloed op het huidige Indonesisch nationaliteitsrecht geweest. De koloniale nationaliteitswetgeving was in het verleden niet van discriminatoire trekken ontbloot. Het vóór
  de inwerkingtreding van de Wet van 1892 op het Nederlander- en Ingezetenschap op
  1 juli 1893 voorhanden zijn van twee soorten van Nederlanderschap, met name de
  regeling van het Burgerlijk Wetboek van 1838 voor privaatrechtelijke en de Wet van
  1850 voor publiekrechtelijke aangelegenheden had voor Nederlandsch-Indië onder meer
  tot gevolg, dat autochtone Indonesiërs en daarmede gelijkgestelden zoals Chinezen en
  Arabieren in Nederlandsch-Indië geboren, "Nederlander" waren, doch slechts voor
  privaatrechtelijke doeleinden. Dit bracht met zich dat aan deze civiele Nederlanders
  géén politiek-staatkundige rechten en verplichtingen toekwamen, die normaliter aan de
  status van staatsburger zijn verbonden.
   Met de inwerkingtreding van de Wet van 1892 kwam een einde aan het bestaan van
  twee soorten van Nederlanderschap. Autochtone Indonesiërs en daarmede gelijkgestelden werden van het Nederlanderschap als in deze Wet geregeld uitgesloten. In feite trad
  een rechtsvacuüm op met betrekking tot de regeling van de nationaliteit van deze
  groepen van ingezetenen van Nederlandsch-Indië, die "vreemdeling" werden.
  Eerst in 1910 werd voor deze groepen van personen een "nationaliteitswet" afgekondigd, waarbij echter genoegen moest worden genomen met de in deze Wet geregelde
  tweederangse status van Nederlands onderdaan niet-Nederlander. Gaf de juridische
  nationaliteit zoals geregeld in de Wet van 1892 aanleiding tot het bezit van alle, aan een
  nationaliteit verbonden rechten en verplichtingen, wat betreft de nationaliteit zoals
  geregeld in de Wet van 1910 was dit niet het geval. Nederlandse onderdanen nietNederlanders waren in casu uitgesloten van politieke rechten in het moederland. Het
  Nederlands onderdaanschap van niet-Nederlanders kon derhalve niet als een "volwaardige" nationaliteit worden aangemerkt.
  Met de afkondiging van de Wet no. 62 van 1958 inzake het Indonesische staatsburgerschap werd gepoogd van het in het koloniale tijdperk gehanteerde systeem af te stappen.
   De ontwikkelingen laten sedertdien een geheel ander beeld zien met betrekking tot de
  uit het bezit van dit staatsburgerschap voortvloeiende rechten en verplichtingen. In dit
  verband is van belang, dat het voorheen gemaakte onderscheid tussen autochtone en
  niet-autochtone Indonesiërs - althans in juridische zin - is komen te vervallen, zoals
  
  934. Eén van d e meest betekenisvolle veranderingen in de internationale betrekkingen is de toenemende
  bezorgdheid met betrekking tot de mensenrechten, waarvan de snel groeiende omvang van het recht
  inzake mensenrechten in de internationale arena getuigt. Het op de voorgrond treden van dit recht
  en de snelle dekolonialisatie sedert de Tweede Wereldoorlog vereist een herwaardering van de
  positie van de nationaliteit in de nieuwe internationale rechtsorde. Zie hiervoor Chan, The right to
  a Nationality, p.2-5 en 9 - 1 1.
  314
  
  door de Minister van Justitie is benadrukt.'" Thans wordt slechts één begrip gebruikt, met name het begrip "Indonesisch staatsburger" voor alle burgers van de
  Republiek Indonesië, zowel autochtone als niet-autochtone. Hierop aansluitend kan het
  Presidentiële Besluit no. 240 van 1967 in herinnering worden gebracht, waarin onder
  meer is bepaald dat Indonesische staatsburgers van vreemde origine een gelijkwaardige
  positie in het staatsrecht innemen als andere Indonesische staatsburgers, en deze niet in
  rechten en verplichtingen verschillen van laatstbedoelde personen.
  Indonesië heeft sedert het uitroepen van zijn onafhankelijkheid diverse territoirwisselingen ondergaan, die nationaliteitsrechtelijke vragen hebben opgeroepen. Werd de
  Republiek Indonesië gegrondvest krachtens de onafhankelijkheidsverklaring van 17
  augustus 1945, de formele soevereiniteitsoverdracht door Nederland aan Indonesië vond
  eerst op 27 december 1949 plaats. In 1963 werd Irian Jaya aan Indonesië overgedragen.
  Moeilijk ligt de kwestie van de inlijving van Oost-Timor door Indonesië als de 27ste
  provincie van laatstgenoemd land, die internationaal niet wordt erkend.
   Aan gebiedsovergang zijn nationaliteitsrechtelijke consequenties verbonden. Zo heeft
  de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië op 27 december 1949 in het kader van de
  overeenkomsten bij de RTC aangegaan, geleid tot de totstandkoming van de Overeenkomst op de Toescheiding van Staatsburgers. Op grond van deze Overeenkomst werden
  voormalige Nederlandse onderdanen, hetzij aan Nederland, hetzij aan Indonesië
  toegescheiden. Werd de toegescheiden nationaliteit door betrokkenen als onaanvaardbaar
  gevoeld, dan kon onder bepaalde voorwaarden wijziging in de verkregen status worden
  gebracht, door gebruikmaking van het recht van optie of het recht van repudiatie.
   Bij de soevereiniteitsoverdracht door Nederland aan Indonesië bleef op de voet van het
  tweede artikel van het Charter van Soevereiniteitsoverdracht, het gebied van het
  voormalige Nieuw-Guinea (Irian Jaya) uitgezonderd. In het slot van de Toescheidingsovereenkomst werd een bepaling opgenomen waarin was gesteld, dat omtrent de
  nationaliteit van de inwoners van dit gebied niets was beslist. Voor genoemde inwoners
  bleef ingevolge artikel 2 van het Charter van Soevereiniteitsoverdracht de status quo
  gehandhaafd en bleven zij, voor zover zij Nederlandse onderdanen waren, die hoedanigheid behouden, hetzij op de voet van de Wet van 1892, hetzij op de voet van de Wet
  van 1910. Naar aanleiding van de overdracht van Irian Jaya aan Indonesië werden geen
  afspraken inzake de nationaliteit van de inwoners van dit gebied door de daarbij
  betrokken landen gemaakt. Door de Indonesische overheid werd nadat Irian Jaya aan
  dit land was overgedragen, met terugwerkende kracht tot 17 augustus 1945 een regeling
  getroffen ter vaststelling van de nationaliteit van de inwoners van dit gebied. Dit vond
  in een overgangsfase eerst plaats op grond van de Wet no. 3 van 1946 zoals later
  gewijzigd en aangevuld en vervolgens krachtens de Wet no. 62 van 1958. Dit had tot
  gevolg, dat de inwoners van Irian Jaya in de periode vanaf 17 augustus 1945 tot 1
  oktober 1962 toen de Wet van 1910 bij Rijkswet van 14 september 1962 - op 21
  
  935. Zie het Ministeriële Rondschrijven no. D.T.C./14/15 van 28 augustus 1965, aan alle Voorzitters
  van de "Pengadilan Negeri's" in geheel Indonesië gericht.
  315
  
  september 1962 in werking getreden "* - met ingang van 1 oktober 1962 werd ingetrokken, een dubbele nationaliteit hadden. Volkenrechtelijk kunnen hierbij vraagtekens
  worden gezet, wat betreft de daaruit voortvloeiende consequenties.
   Heeft de inlijving van Oost-Timor door Indonesië nu ook nationaliteitsrechtelijke
  gevolgen voor dit gebied? Volgens Hecker waren de inwoners van de Portugese kolonie
  Oost-Timor Portugees staatsburger; verschil tussen inheemsen en staatsburgers zoals in
  de Afrikaanse koloniën bestond voor Oost-Timor niet. Toen Indonesië Oost-Timor in
  1976 inlijfde, rees de vraag welk staatsburgerschap de inwoners bezitten. Aangezien
  Portugal en ook andere landen de inlijving niet erkend hebben, zijn de Portugese
  staatsburgers van Oost-Timor Portugees gebleven. De Wet no. 7 van 15 juli 1976
  betreffende de inlijving bevat in zijn vier artikelen, noch direct noch indirect iets over
  het staatsburgerschap.'" Voor Indonesië zijn de bij de inlijving in Oost-Timor gevestigde Portugese staatsburgers Indonesiër geworden. Ofschoon Oost-Timor in de Portugese Grondwet van 1976 niet als Portugees gebied is genoemd, wordt het ten opzichte
  van het staatsburgerschap van de inwoners daarvan als zodanig behandeld. Ook de na"
  de inlijving in Oost-Timor geboren kinderen, beschouwt Portugal als zijn staatsburgers.
  Vluchtelingen uit Oost-Timor verkrijgen van Portugal onder versoepelde voorwaarden
  Portugese paspoorten en akten betreffende geboorte, huwelijk of overlijden. Andere
  Staten, die de inlijving vanwege schending van het verbod tot het gebruiken van geweld
  niet erkennen, behoeven ook het nieuwe Indonesisch staatsburgerschap niet te erkennen. "* Inmiddels is gebleken, dat de Wet no. 62 van 1958 ook in Oost-Timor is
  komen te gelden. "* Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat Oost-Timorezen de status
  van bipatride bezitten.
   § 2 ffer "iui ,«ingKi>i«" tegenover
  Bij het nader in beschouwing nemen van de Wet no. 62 van het jaar 1958 zélf, vallen
  enkele belangrijke, daarin opgenomen beginselen in het oog waarvan kan worden
  genoemd, het uitgaan van het "ius sanguinis", het vermijden van apatridie en van
  bipatridie en de positie van de gehuwde vrouw. In tegenstelling tot de Wet van 1910
  waarin werd uitgegaan van het "ius soli", hetgeen ook het geval was met de Wet no.
  3 van 1946, de eerste nationaliteitswet van Indonesië, wordt thans in eerste instantie
  
  936. In artikel S van deze Rijkswet is bepaald, dat deze Wet op de zevende dag ni afkondiging (14
  september 1962) in werking zal treden.
  937. In de Memorie van Toelichting van de Wet no. 7 van het jaar 1976 is echter gesteld, dat met de
  "unificatie" van Oost-Timor met de Republiek Indonesië, het grondgebied van Oost-Timor tot
  grondgebied van Indonesië wordt. Dit heeft tot gevolg, dat het volk van Oost-Timor volk en
  staatsburger van de Republiek Indonesië wordt en alle wettelijke regelingen van de Republiek
  Indonesië tevens voor het grondgebied van Oost-Timor gelden. Zie hiervoor § 1.5.4 van Hoofdstuk
  2. Of met deze toelichting kan worden volstaan, is de vraag. ••''•'«'? :*;
  :
  938. Hecker, Das Staatsangehörigkeitsrecht, p.47.
  939. Uit de Considerans van de Regeringsverordening no. 18 van het jaar 1991, waarbij conversiebepalingen zijn vastgesteld in verband met het van toepassing worden van de Agrarische Basiswet van
  1960 in Oost-Timor - waarvoor het nationaliteilscriteriumvan cruciaal belang is - blijkt, dat aan de
  hand van de Wet no. 62 van 1958 wordt vastgesteld wie al dan niet Indonesisch staatsburger is.
  316
  
  uitgegaan van het "ius sanguinis" en vindt het "ius soli" eerst toepassing ter vermijding
  van het optreden van apatridie.
   Een uitzondering hierop vormt niettemin de in artikel 4 van de Wet geregelde mogelijkheid tot verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door kleinkinderen van
  immigranten, waarbij wordt uitgegaan van het "ius soli". Bij het in artikel 4 van de Wet
  bepaalde, kunnen echter de nodige vraagtekens worden gezet. In herinnering kan
  worden gebracht, dat bij de behandeling van het ontwerp - welke geleid heeft tot de
  vaststelling van de Nationaliteitswet no. 62 van het jaar 1958 - in de Volksvertegenwoordiging, door verschillende leden daarvan bezwaren werd gemaakt tegen het in dit
  artikel bepaalde."" Zo werd door enkele leden voorgesteld om het onderhavige artikel 4 maar te doen vervallen, gezien de reeds in artikel 5 van de Wet opgenomen
  mogelijkheid tot - gewone - naturalisatie. Door weer andere leden werd voorgesteld,
  om het in artikel 4 bepaalde in artikel 5 van de Wet op te nemen. Het doen vervallen
  van dit artikel, zoals door enkele leden van de Volksvertegenwoordiging voorgesteld,
  zou mijns inziens te ver voeren. Ook het opnemen van de in artikel 4 opgenomen
  nationaliteitsverkrijging in artikel 5 zou afbreuk doen aan de systematiek van de Wet.
   Ik kan mij voorstellen, dat het bieden van de mogelijkheid aan bepaalde buitenlanders
  om door middel van geprivilegieerde naturalisatie Indonesisch staatsburger te worden
  billijk kan worden geacht. Dat in dit geval zwaardere vereisten zijn gesteld inzake
  geboorte en woonplaats in Indonesië, in vergelijking met hetgeen hieromtrent in artikel
  5 is bepaald, is mijns inziens niet onrechtvaardig te achten. In herinnering kan worden
  gebracht, dat artikel 4 betrekking heeft op de derde generatie buitenlanders, die in
  Indonesië geboren is en woonplaats heeft, dus om de kleinkinderen van buitenlanders
  in Indonesië, met de status van ingezetene. De andere voorwaarden om een verzoek tot
  geprivilegieerde naturalisatie te kunnen indienen, dienen dan lichter te zijn dan het geval
  is bij gewone naturalisatie als in artikel 5 omschreven, door vrijstelling te geven van
  bepaalde vereisten,
  
  o,
  
  .••.!.<••;.•
  
  en
  Het voorkomen van apatridie en bipatridie vormt een belangrijk beginsel, dat aan de
  Wet no. 62 van het jaar 1958 ten grondslag ligt, gezien de vele op voorkoming van het
  ontstaan daarvan gerichte artikelen.
   Samengevat komen bedoelde bepalingen, voor zover die het vermijden van apatridie
  betreffen hierop neer, dat aan personen waarvan de ouders onbekend zijn, die ten
  vondeling zijn gelegd, waarvan het staatsburgerschap van de ouders onbekend is of deze
  ouders geen staatsburgerschap bezitten dan wel die het staatsburgerschap van de ouders
  niet kunnen verkrijgen, op grond van het "ius soli" gelegenheid wordt geboden Indonesisch staatsburger te worden (artikel 1 sub f., g., h. en i). Het "vrouw volgt man"
  
  940. Deze bezwaren hebben betrekking op de veel zwaardere eisen op geboorte- en woonplaats betrekking hebbende van artikel 4, in vergelijking met artikel 5 van de Wet en het feit, dat ter verkrijging
  van het Indonesisch staatsburgerschap ex artikel 4 een verzoek dient te worden ingediend - het
  betreft hier geprivilegieerde naturalisatie - en niet met een optieverklaring kan worden volstaan.
   317
  
  beginsel gaat niet op voor de vrouw, indien met het verliezen van het Indonesisch
  staatsburgerschap door de man zij staatloos zou worden (artikel 9 lid 2). Ook in het
  kader van de bepalingen die het gemengd huwelijk betreffen, zijn voorzieningen
  getroffen om apatridie te voorkomen. Zo mag een met een buitenlandse vrouw getrouwde Indonesische staatsburger zijn staatsburgerschap niet prijsgeven, als hij hierdoor
  staatloos zou worden (artikel 7 lid 2 tweede alinea). Het door een buitenlandse vrouw
  verkregen Indonesisch staatsburgerschap kan na ontbinding van het huwelijk niet
  worden prijsgegeven met het doel de oorspronkelijke nationaliteit terug te krijgen,
  indien zij hierdoor staatloos zou worden (artikel 12 lid 2). Betreft het een vrouw die
  Indonesisch staatsburger is en met een buitenlander is gehuwd, dan kan zij haar
  staatsburgerschap niet prijsgeven, indien zij hierdoor staatloos zou worden (artikel 8 lid
  1). Verlies van het Indonesisch staatsburgerschap dooreen vrouw geldt krachtens artikel
  10 lid 2 van rechtswege voor haar man, tenzij hij hierdoor staatloos zou worden.
  Kinderen die de staat van de vader c.q. moeder volgen, delen niet in het verloren gaan
  van het Indonesische staatsburgerschap van de ouder, indien zij hierdoor staatloos
  zouden worden (artikel 15 lid 1 en 2). Het door deze kinderen verkregen Indonesisch
  staatsburgerschap wegens het volgen van de staat van de desbetreffende ouder kan niet
  worden prijsgegeven, indien dit tot staatloosheid zou leiden (artikel 14 lid 2). Hetzelfde
  geldt voor door Indonesische staatsburgers geadopteerde buitenlandse kinderen, die
  eveneens het verkregen Indonesisch staatsburgerschap niet kunnen prijsgeven, indien
  apatridie hiervan het gevolg zou zijn (artikel 14 lid 2).
   Met betrekking tot het voorkomen van bipatridie is gesteld, dat het "vrouw volgt man"
  beginsel bij het worden van Indonesisch staatsburger van de man, niet geldt voor de
  vrouw, indien zij daardoor bipatride zou worden (artikel 9 lid 1). In het kader van
  gemengde huwelijken is de voorwaarde gesteld, dat de met een Indonesisch staatsburger
  gehuwde buitenlandse vrouw dit staatburgerschap niet verkrijgt, ingeval dit tot bipatridie
  zou leiden (artikel 7 lid 1). Voor minderjarige kinderen buiten huwelijk geboren en
  door de vader, een buitenlander, erkend, evenzo voor kinderen, geboren uit een
  huwelijk tussen een vrouw die Indonesisch staatsburger is en een buitenlander geldt, dat
  zij het Indonesisch staatsburgerschap niet kunnen verkrijgen, indien zij daarnaast nog
  een andere nationaliteit bezitten (artikel 3 lid 1). Ook kleinkinderen van buitenlandse
  immigranten kunnen het Indonesisch staatsburgerschap slechts krijgen, indien zij
  hierdoor geen bipatride worden (artikel 4 lid 1). Personen die door of als gevolg van
  huwelijk het Indonesisch staatsburgerschap hebben verloren, kunnen dit staatsburgerschap slechts terugkrijgen, indien zij geen bipatride worden (artikel 11). Aan kinderen
  die wegens het volgen van de staat van respectievelijk de vader of de moeder het
  Indonesisch staatburgerschap hebben verloren wordt de gelegenheid geboden om dit te
  herkrijgen, mits zij daarnaast geen andere nationaliteit bezitten (artikel 16 lid 2). Aan
  in het buitenland verblijvende personen die het Indonesisch staatsburgerschap "buiten
  hun schuld" hebben verloren wordt de gelegenheid geboden dit te herkrijgen, mits zij
  daardoor geen bipatride worden, hetgeen ook geldt voor hun echtgenote (artikel 18 lid
  5 en 6). Ook in het kader van de naturalisatieprocedure is bepaald, dat het mede
  bezitten van een andere nationaliteit een beletsel vormt voor het worden van Indonesisch
  staatsburger (artikel 5 lid 1 sub h).
   '
  '
  
  318
  
  Aldus in grote lijnen het door de Indonesische wetgever gevolgde beleid om apatridie
  en bipatridie te voorkomen. Welke conclusie kan uit het voorgaande worden getrokken?
  Verlies van het Indonesisch staatsburgerschap mag niet tot apatridie leiden, aan welke
  voorwaarde dient te zijn voldaan, wil verlies van genoemd staatsburgerschap daadwerkelijk plaatsvinden. Indonesië gaat in de toepassing van dit beginsel zó ver, dat zelfs
  een van oorsprong buitenlandse vrouw die door huwelijk het Indonesisch staatsburgerschap heeft verkregen, dit bij ontbinding van het huwelijk niet mag prijsgeven, indien
  dit leidt tot apatridie. Hetzelfde principe wordt aangehangen voor wat betreft andere
  personen met van oorsprong een buitenlandse status, zoals personen die het Indonesisch
  staatsburgerschap hebben verkregen door adoptie en kinderen die vanwege het volgen
  van de staat van de respectieve ouder, Indonesisch staatsburger zijn geworden. Al deze
  personen met van oorsprong een buitenlandse status, kunnen hun Indonesisch staatsburgerschap alleen prijsgeven, indien daardoor geen apatridie optreedt. Wat betreft
  kinderen die buitenlands verblijven en krachtens artikel 13 lid 1 in Indonesië woonplaats
  dienen te hebben en aldaar de facto dienen te verblijven om het Indonesisch staatsburgerschap van de desbetreffende ouder te verkrijgen kan van deze voorwaarde worden
  afgeweken, indien de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door die ouder,
  staatloosheid voor hen ten gevolge zou hebben. Staatloosheid is ook één van de alternatieve voorwaarden, om een verzoek ter verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap middels naturalisatie te kunnen indienen. Alhoewel Indonesië zeer ver gaat in zijn
  beleid om staatloosheid te voorkomen, heeft het land niettemin generlei overeenkomst
  met andere landen aangegaan - bilateraal of multilateraal - om het ontstaan van apatridie
  te vermijden.
  •.•,,. v
  
  •;:.
  .•.:.••.••
  
  !-.
  ,-
  
  • :-:.;.
  -,^.
   ••• • . . - • , < • ; • • - • • • . <
  
  *••
  
  '
  
  ••.-
  
  Het stereotype voorbeeld om tot afwikkeling van het probleem der bipatridie te komen,
  vormde de tussen Indonesië en de Chinese Volksrepubliek over deze aangelegenheid
  gesloten overeenkomst, die door Indonesië echter werd opgezegd. Algemeen gesteld,
  mag verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap niet tot bipatridie leiden. Dit
  impliceert, dat bij verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap, de oorspronkelijke
  nationaliteit dient verloren te gaan of hiervan afstand dient te worden gedaan.
  Wél zijn de hierop gerichte voorwaarden voor personen met de nationaliteit van de
  Chinese Volksrepubliek in zoverre versoepeld, dat zij in het kader van de naturalisatieprocedure -hetzelfde gold voor de hierbedoelde vrouwen met Indonesische staatsburgers
  gehuwd - konden volstaan met een door hen ondertekende verklaring van hun oorspronkelijke nationaliteit afstand te doen. Deze aangelegenheid is echter niet meer opportuun.
  Ter staving hiervan kan erop worden gewezen, dat de Chinese Volksrepubliek in 1980
  een nieuwe nationaliteitswet heeft afgekondigd, welke tot doel heeft het optreden van
  bipatridie niet langer te tolereren. Dit blijkt ook uit de door Indonesië en de Chinese
  Volksrepubliek ondertekende "Memorandum of Understanding", ter gelegenheid van
  het herstel van de diplomatieke betrekkingen tussen beide landen in augustus 1990.
  Beide regeringen stellen zich derhalve op het standpunt van het niet erkennen van een
  dubbel staatsburgerschap voor hun burgers."'
  
  941. Zie hiervoor § 3 van Hoofdstuk 4, § 6 . 8 en § 7 . 1 . 1 v a n H o o f d s t u k 5.
   319
  
  De Wet no. 62 van 1958 is echter niet dermate nauwgezet geredigeerd, dat het optreden
  van bipatridie geheel is uitgesloten. Met Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie^ ben
  ik van mening, dat dit het geval is bij verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap
  krachtens het "nis sanguinis" ex artikel 1 sub b., c. en d. en artikel 2 inzake verkrijging
  van het staatsburgerschap door adoptie alsmede artikel 13 inzake verkrijging van dit
  staatsburgerschap door het volgen van de staat van de vader of moeder. *" In al deze
  gevallen is in de Wet niet uitdrukkelijk bepaald, dat de betrokken persoon het Indonesisch staatsburgerschap niet kan bezitten c.q. verkrijgen, indien hij/zij daarnaast nog een
  andere nationaliteit bezit. Kan dit in de gevallen als in artikel 2 en artikel 13 van de
  Wet omschreven als een verzuim worden aangemerkt aangezien het hier van oorsprong
  buitenlandse kinderen betreft, anders ligt dit in het geval van artikel 1 sub b., c. en d.
  In de hierin omschreven gevallen komt de gebruikelijke clausule, dat de persoon in
  kwestie bij verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap geen andere nationaliteit
  mag bezitten, niet voor, waaruit sommige auteurs "* de mogelijkheid tot het ontstaan
  van bipatridie concluderen. Het gaat hier voornamelijk om kinderen, die in familierechtelijke betrekking staan tot de vader, een Indonesisch staatsburger, en krachtens het "ius
  sanguinis" het Indonesisch staatsburgerschap hebben verkregen. Hierbij bestaat echter
  de mogelijkheid, dat de moeder van deze kinderen een buitenlandse nationaliteit heeft.
  