text: EEN MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG
  DES ISLAMS IN SUMATRA.
  DR. PH. S. VAN RONKEL.
  Meer dan eens is geklaagd over het ontbreken van biografische
  data van Maleische auteurs, met name schrijvers van werken
  over islamische onderwerpen. Jaartallen zouden uiterst welkom
  zijn ter bepaling en begrenzing van belangrijke, door het optreden
  van vermaarde auteurs of propagandisten gekenmerkte, tijdvakken,
  bijzonderheden uit het leven der schrijvers voor de verklaring
  hunner werkzaamheid en de verduidelijking hunner levensbeschouwing, gegevens omtrent hunne reizen voor de nadere
  vaststelling van de wegen waarlangs de islam, of eene bijzondere
  school, tot bepaalde gewesten is gekomen.
  De auteurs toch, die hier in aanmerking komen, waren buitenlanders die in den Archipel gevestigd, zich van het Maleisch
  als voertaal des islams bedienden, óf landslieden die uit Sumatra
  of Java naar Arabië getogen, na korter of langer studieverblijf aldaar, weder naar hun geboorteland teruggingen, om
  hunne volksgenooten in eene bijzondere richting of leer in te
  wijden.
  Gedenkstukken aangaande de wegen welke de eerste VoorIndische kooplieden, de overbrengers van den islam, volgden
  bezitten wij nagenoeg niet; getuigenissen omtrent de route
  dergenen die oudtijds het Mohammedaansch onderwijs in ons
  Indié kwamen verbeteren, mystieke richtingen kwamen invoeren,
  of rechtzinnige leerstellingen kwamen verbreiden, staan ons in
  slechts zeer geringe mate ten dienste. Elke getuige, hoe schijnbaar
  onbelangrijk ook, die onze kennisvan de peripetieën van lieden,
  Maleisch-schrijvende vreemdelingen of Maleiers van ras, op hunnen
  tocht van het middelpunt des islams naar de benedenwindsche
  gewesten, eenigszins vermeerdert is ons de moeite der vermelding
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  364
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  waardig; immers waar zoo weinig vastaaat is elke luttele aanwijzing
  als winst te beschouwen.
   Die getuigenissen zijn uitsluitend, op één enkel grafschrift na,
  aan te treffen in inleidingen en beëindigingen van geschriften;
  de biografische slotrede van "Abdoerra'oef s "O e m d a t a 1m o e h t a d j i n is hiervan' een onovertroffen specimen '.
  Zoo uitvoerig als dat curriculum vitaeis, voor zoover bekend,
  geen andere auto-biografische aanteekening in eenig islamologisch
  geschrift. Toch geeft ook die notitie niet (wat men er trouwens
  niet van verwachten mag): opheldering over de kanalen waarlangs
  de eerste handelaren, islam-aanbrengers, hunne stoffelijke en
  geestelijke waren hebben overgebracht naar de oostelijke eilanden.
  Contemporaine aanteekeningen daarover zullen wel nooit ontdekt
  worden; wij mogen reeds tevreden zijn wanneer er, in werken
  als de Kroniek van Atjéh of in annotaties op kitabteksten,
  feiten vermeld staan betreffende de herkomst van de mannen
  die den indonesischen islam kwamen zuiveren, er nieuwe tarikatwijsheid op kwamen enten en tevens in dicht bijgelegen nog
  heidensche streken hun godsdienst gingen invoeren. Met vrij
  groote zekerheid kunnen wij uit dergelijke gegevens aangaande
  de bronnen der islamhervorming besluiten tot de vindplaats van
  die die der islam in voering, zoodat wij, waar wij Goedzerat vermeld vinden als land van oorsprong van enkele beroemde leermeesters en tarikat-voorgangers, er vrij wel zeker van kunnen
  zijn, dat uit datzelfde gewest de k p d j a ' s , l a b a i ' s , h a d j r a t ' s ,
  of hoe zij meer geheeten mogen hebben, die den islam, naar
  het verre Oosten brachten, herkomstig waren.
  ' ^
  . :.
   Niet alleen Voor-Indiërs waren werkzaam als invloedrijke
  leeraren en leiders van mystieke broederschappen, ook Indonesiërs
  d j a w i , zooals zij in Mekka genoemd worden— bleven vaak
  jaren lang in de heilige steden de gewijde wetenschap beoefenen,
  en keerden arm aan goederen maar rijk aan kennis en ervaring
  naar hun geboorteland terug, om de leergierigen te onderrichten,
  en de heilbegeerigen in nieuwe of gewijzigde t a r i k a t ' s op te
  nemen. Zoo gebeurde het in vroeger eeuwen, en zoo geschiedt
  het nog steeds. Met kleine verschillen zal de weg dier vromen
  van Mekka naar en in Sumatra dezelfde pleisterplaatsen hebben
  gehad: Djeddah de inscheephaven; Jaman het klassieke land van
  Zie D. A. Rinkes, Abdoerraoef van Singkel, bl. 25.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  365
  
  studie of Misr de oude school der koeranreciteerkunst; in
  een andere periode ook Koêfah en Basrah, de gehoorzalen van
  spraakleer en andere hulpwetenschappen; een of ander Voor-Indisch
  centrum van islam-studie; Melaka, Pasai of Atjéh, al naar de
  opeenvolgende tijdperken; Priaman, de oude Atjéh-haven; het
  binnenland met zijne te hervormen Moslimsche gemeenschap,
  of zijne voor den islam te winnen nog onbekeerde landstreken
  en enclaves.
   Al die gedeelten van de lijn vormen den weg des islams,
  weliswaar niet, althans vpor een zeker onderdeel slechts, dien
  der oorspronkelijke invoering, doch in elk geval dien der versterking, hervorming en verjonging, gedurende vele eeuwen
  , door voorgangers uit Hindoestan en uit de eilanden, steeds
  weer op nieuw betreden. Mededeelingen aangaande dien weg,
  wij zeiden het reeds, zijn zeldzaam; reden te over om elke
  aanwijzing van dien aard, hoe gering ook van beteekenis, de
  moeite van bekendmaking waard te achten! Nog meer aanleiding
  tot publicatie van zulke kleine notities is er, wanneer die betrekking
  hebben op eenigszins oude tijden, en gewag maken van iets
  anders dan het optreden en onderwijs geven in welbekende
  islam-landen alleen.
  Dit geval nu doet zich, meen ik, voor bij een getuigenis over
  weg en werk van een islam-meester en prediker in een lang
  verdwenen land: Pasai, en in een reeds vrij lang geleden,
  (zij 't ook nog niet geheel en al volkomen) geislamiseerd gewest:
  de Bataklanden. Over dat bescheiden getuigenis moge in de
  volgende bladzijden gehandeld worden.
   Men vindt het in een handschrift, dat behoort tot de collectie
  welke door wijlen den resident J. A. W. van Ophuysen bijeengebracht, eerst aan het Ministerie van Koloniën was toevertrouwd,
  en thans met de verzameling van zijnen zoon, den in 1917
  overleden hoogleeraar Ch. A. v. Ophuysen, krachtens de beschikking van diens nabestaanden aan de Leidsche Universiteitsbibliotheek is ter bewaring gegeven. Tot genoemde collectie
  behooren enkele oudere geschriften, doch alle in moderne copie;
  de meeste zijn blijkbaar op last van den bovenvermelden bestuursambtenaar overgeschreven, bijna alle door dezelfde hand,
  een stijve, gebrekkige, regellooze klerkenhand,
  Het handschrift in quaestie nu, folio, 120 bl., n° 81 der
  collectie, overgeschreven den 14" Juni 1859, 13 Dzoêlka'idah
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  366
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  1275 A. H. \ is een tekst van een fikh-boek naar Naksjibanditische geloofsbeschouwing, getiteld L o e b a b a l - k i f aj a h ,
  door zekeren Djamaloeddin, wiens volle naam verder niet vermeld is.
  Het werk bevat de verschillende hoofdstukken dezer plichtenleer,
  met onophoudelijke vermaningen en aansporingen tot Naksjibanditische levensopvatting en oefening, welke in de paragrafen
  over de onverplichte gebeden, liturgieën en recitaties haar hoogtepunt vinden. Na de gewone stof behandelt de auteur nog:
  de duivelen en hunne afwering; de ziel; de twee wegen; den
  Heere en den dienaar dat is de mensch.
   De tijd van opstelling van het geschrift blijkt niet, en aanhalingen welke den datum der vervaardiging kunnen doen kennen ,
  zijn nagenoeg niet te vermelden; als zoodanig vallen slechts aan
  te duiden: Ahmad Choedjakani(?) Naksjibandï schrijver van de
  S o e h m a t a l - h a j a t en Hafit Kasjghan d. i. Sjaich Moehammad Faris.
  Die autoriteiten zijn waarschijnlijk: Ahmad Ibn Ibrahim Ibn
  'Allan Al-Sadiki al- Naksjibandï + 1624 (HSS. van zijne werken
  in Berlijn; zie Ahlwardt's Cat. 3407 en 8681) en Moehammad
  Ibn Al-Kasjgari, -f- 1363 (één HS. in de Aja Sofia; zie Brockelmann, Gesch. der Arab. Litt. II, 210). Den zonderlingen titel
  kunnen wij niet identificeeren. Het jaar 1624 zoude dus een
  terminus a quo zijn.
  Het boek nu begint met eene uiterst slecht gespelde Arabische
  inleiding, welke zonder de Maleische parafrase vrijwel onverstaanbaar zoude zijn. De schrijver noemt zich: Djamaloeddin,
  a n a k - d j a w i di n e g e r i S o e m a t a r a i P a s a i n a m a n j a
  n e g e r i n j a p o e l a u P e r t j a , pelgrim van de heilige stede.
  Hieruit blijkt dat de man was een Sumatraan uit Pasai.
  A n a k d j a w i is eene ongewone uitdrukking voor d j a w i ,
  Indonesiër; de lezing van den Arabischen tekst: ibn al-halwijjah,
  te herstellen in ibn al'-djawijjah, zoude desnoods; «zoon der
  Sumatraansche» kunnen beduiden, doch heeft zoowel wegens de
  bedorven schrijfwijze der Arabische woorden als de zonderlingheid der uitdrukking geen bewijskracht.
   * De copiist van dit en de meeste andere HSS. was: Soetan Soeléman,
  zoon van Soetan Achiroellah, zoon van Ratoe Ajoe, zoon van Pangéran
  Lénggang Alam te Bangkahoeloe; laatstgenoemde was de medewerker van
  Lewis in 1817.
  ..
  ' •?'
  •'•
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  367
  
  Van Pasai weten we dat het is verdrongen door Melaka, maar
  nog lang, tot in de 16' eeuw een voorname haven bleef, de
  gewichtigste van Sumatra, totdat de Portugeezen in het begin dier
  eeuw het fnuikten; 'twas een land nog langen tijd van opgewekt
  islamisch leven, vanwaar islampropagandisten naar Java overstaken
  (B. J. O. Schrieke, Het boek van Bonang, bl. 5, 13 en 52).
  Nog in de 17" eeuw ' noemt zich de bekende mysticus Sjamsoeddin ibn "Abdoellah al-Soematarai: van Pasai. Ook Djamaloeddin
  van Pasai zoude dus omstreeks dien tijd kunnen geleefd hebben.
  In elk geval mogen wij aannemen dat het werk niet later kan
  geschreven zijn dan in de eerste helft der 17' eeuw, wanneer
  Pasai als herkomst aanduidend gedeelte van eigennamen voor
  het laatst voorkomt *. Dit nu is in overeenstemming met 1° het
  (reeds vermelde) feit dat in het werk een in 1624 gestorven
  auteur wordt aangehaald, en 2" het feit dat de schrijver een
  plaats in Jemen bezocht heeft (zie Bijlage, Aanteekening 4),
  welke eerst in de 17' eeuw is opgekomen.
   In de inleiding verklaart hij te hebben opgemerkt, dat de
  meerderheid der menschen in slechte daden en euvele dwalingen
  bevangen was, en deswege een werk te hebben opgesteld in het
  Maleisch, opdat de geringe lieden het gemakkelijk zouden kunnen
  bestudeeren; de stof er voor heeft hij, naar zijne opzettelijke
  mededeeling, uit Arabische werken ontleend. Na die inleiding
  begint het eigenlijke boek, voorafgegaan door eene uitvoerige
  uiteenzetting der verhouding tusschen leermeester en leerling
  (in de mystiek), en de mystieke opvatting der godsdienstplichten.
  Na het breedsprakige, met tal van verhalen en vertaalde verzen
  opgesierde, werk volgt een klein stukje autobiografie (hierachter
  met de inleiding als bijlage in transscriptie weergegeven), waaruit
  wij èn voor de benadering van den tijd van opstelling van het
  geschrift èn voor een vernieuwd getuigenis aangaande den ons
  reeds bekenden weg des islams eenige gegevens kunnen putten.
  De auteur verhaalt dat hij na de ceremonie van den ^Arafahberg en den afscheidstawaf Mekka verliet, naar Djeddah ging,
  • Een zijner werken werd in 1611 gesuureven; vgl. Juynboll, Cat. Mal.
  HSS. bl. 289.
  » In den Boestan al- Snlafin wordt vermeld dat in 1638 een reis werd
  ondernomen naar Pasai „dat oudtijds zeer volkrijk was''. Als plaatsnaam
  komt Pasai nog in de 19* eeuw voor (1815), als streek is het nog bekend.
  Zie R . H . Djajadiningrat. Het Soeltanaat van Atjeh. Bijdr. LXV, 184 en 209.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  Dl. 75.
  24 under the terms
  via Open Access. This is an open-access article distributed
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  368
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
   en van daar op een overvol vaartuig naar Djïzan voer. Aan land
  gegaan om den sembahjang te verrichten zag hij zich tegen den
  avond verlaten, daar het schip weggezeild was; de nacht kwam,
  den weg verloor hij, en den volgenden dag liep hij voort in
  onzekerheid, in felle hitte, hongerend en dorstend, zondergeld,
  dwalend drie dagen lang, totdat hij twee lieden met kameelen
  ontmoette, die hem naar Barafi in Jaman brachten. Daar werd
  hij goed ontvangen, en dankbaar verliet hij die plaats, om na
  nieuwe dwaaltochten zich tijdelijk te vestigen als fikh-leeraar.
  Daarna ging hij naar Zabïd, van waar hij na twee maanden
  vertrok naar de stad van Saifroes Ibn ''Alwan, welke plaats hij
  verwisselde voor Maidan(?) waar hij de poësie doceerde; voorts
  begaf hij zich naar het land van 'Aidroes, nl. "Aden, en van
  daar naar Noe 'man, «het land van de dappere helden>. Daarna
  wilde hij naar Basrah gaan, doch door ontmoetingen met vijanden
  moest hij van dat plan afzien, en begaf zich naar Egypte, en
  van daar naar het Groote Land. Na allerlei nood, en oponthoud
  door ontmoetingen met ongeloovigen reisde hij naar Atjéh, van
  waaruit hij den islam aan weerspannige kafirs opdrong, met zoo
  goed gevolg dat de zeeroovers hem tot leeraar aannamen, en
  anderen de tarikat aanvaardden. Hij trok rond van de hoofdplaats
  naar de afgelegen binnenlanden, en als hij niets anders te doen
  had hield hij zich met den landbouw bezig. Telkenmale bezocht
  hij de eilanden, waarheen de zeeroovers zich terugtrokken,
  zoodat van het strand af tot de bergen toe de lieden zich
  bekeerden. Herhaaldelijk bevond hij zich in Atjch, waar hij den
  hoogvereerden en vermaarden sajjid zijne opwachting maakte.
   Steeds bezocht hij de graven van diens voorouders, waar zoovelen samenkwamen; tot aan het binnenland en Pedir kwamen
  ze. Op de plaats genaamd «Moehji ad-din» waren van den
  heilige drie goendiks overgebleven, gelijk in het geschrift te
  lezen is. Ook naar Pasai ging hij tal van malen, naar de welbekende graven der heiligen, de SjafVïtische voorgangers, die
  het land oorspronkelijk hadden geïslamiseerd, met het gevolg
  dat van daar uit de islam zich verspreidde. Geruimen tijd vertoefde hij in Pasai, en trok langs de rivieren de wouden in,
  tot aan de Bataklanden toe. Daar had hij allerlei ontmoetingen,
  doch nu werd hij vervolgd door herinneringen aan vrienden,
  die hem hadden bijgestaan, toen op een tocht naar Mekka
  vijanden hem hadden willen gevangen nemen. Maar denkende
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  369
  
  aan den Schepper weerstond hij zijne verlangens, en vond troost
  in Hem, tot wien men zich wenden kan in vreugde en leed,
  in alle omstandigheden.
  Van daar reisde hij weer naar de zee, en stak over naar de
  eilanden, waar hij zonder veel moeite de ongeloovigen bekeerde.
  Nu ging hij scheep om te landen in Natal, doch ontmoette
  vijanden die kanonnen afvuurden, zoodat een gruwelijke strijd
  ontbrandde. Ten slotte vertrok hij naar Priaman, waar hij
  leering ontving van de wijd vermaarde geleerden. Een jaar toefde
  hij aldaar, en toen maakte verdriet en onvermogen tot werken
  zich van hem meester; eindelijk vond hij voor zijne treurigheid
  afleiding in een tocht naar Agam, waar hij zich aan den landbouw wijdde. Ook naar de Lima poeloeh Kota ging hij, en
  daar legde hij zich toe op den arbeid in de velden.
   In de bovenstaande bekorte vertaling moge het beloop van
  het verhaal geregeld en eenvoudig schijnen, de oorspronkelijke
  tekst maakt den indruk van regelmaat en eenvoud geenszins.
  Vooreerst is de spelling onregelmatig. Voorts is de taal eenigszins
  onnatuurlijk, en lijkt de gedachtengang gewrongen. Menig woord
  zou onleesbaar zijn, en menige uitdrukking onverklaarbaar, als
  niet een regel de lezing deed vaststaan, en de meeste onzekerheden ophief, en wel: het rijm.
  Het feit is dat het geheel geschreven is als prosa in steeds
  doorloopende regels. Bij nadere beschouwing echter ontwaart
  men rijmwoorden, weldra ziet men in den ganschen passus een
  gedicht, gelijk meer dan eens op het eind van een boek voorkomt. Eigenlijk wordt het slot van dit werk door verscheidene
  gedichten gevormd (nl. « p a d a m e n j a t a k a n ra"jat, sja<ïr
  malak al-maut, pada menjatakan masjrik, sja'ir
  n e r a k a , sja^'ir ' i l m o e ) , alle van dezelfde woordenkeus, de
  meeste met overdreven veel rijmwoorden en dubbelrijmen, enkele
  met onvolkomen rijmen in zooverre dat slechts de eindmedeklinkers, niet de vocalen der slotwoorden identisch zijn.
  Vóór het besluit spreekt de auteur over zich zelven in de
  volgende strophen:
  Djamaloeddin berdjalan-djalan
  Kesana-sini meninggalkan zaman
  Negerinja tinggal tijada bahairan
  Masoekkan Toehan bernama Rahman
  "Ibarat ini terlaloe 'ajan
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  370
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  Njatanja sangat terlaloe bajan
  Ambil oléhmoe serta kaupikirkan
  Barang dimana djangan kauloepakan
  Tijada koelihat banjak hambanja
  Mentjari bagai ditinggalkannja
  MendaSva dirinja benar bitjaranja.
   Pada hakikat itoelah sempoerna gilanja
  Seperti orang bagai '
  Didalam koeboer djoewa dijamnja
  Dimanakah tinggal bagai warnanja
  Sekarang handai tetaplah padanja
  Allah itoelah toehan padamoe
  Djangan kauloepa barang kerdjamoe
  Djika loepoetlah padanja adamoe
  Djikalau loepoet engkau dan karmamoe
  Kata ini djangan kaulalai
  Itoelah djalan bagaimoe handai
  Djikalau soedah adamoe lalai
  Woedjoedmoe itoe laloelah gadai
  Djamaloeddin hamba jang miskin
  Kesana-sini bermain-main
  Menjeboetkan toehan tijada jang lain
  Adanja toenai lakoenja aman
  In bovenstaand specimen vindt men het karakter van het
  gedicht geheel en al terug.
  Veel nieuws leert dat biografische slot ons niet; wel levert
  het ons gegevens over hetgeen oudtijds een prediker ervaren
  kon tusschen het Atjéh-emporium en zijn West-Sumatrasch
  vaderland.
  Nog steeds weten de ouderen onder de Minangkabauers te
  verhalen dat de islam uit Atjéh, gewoonlijk zeggen zij: uit Pidië,
  naar Priaman en vandaar naar het binnenland is gekomen.
  Allen die iets bijzonders of iets nieuws uit Mekka of Hindoestan
  naar Sumatra's Westkust brachten, zoowel de oudste islaminvoerders als de latere tarikatpredikers en de 19' eeuwsche
  adat-islam hervormers, kwamen, evenals alle terugkeerende
  bedevaartgangers, over Atjéh, voornamelijk Pedir (Pidië), en
  waren dus Pedir-mannen, orang Pidari, welke naam, tot Padari
  Blijkbaar onbreekt hier bet rijmwoord.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  371
  
  en Paden" verbasterd, de geijkte term voor de orthodoxe reformatoren van Bondjol en Agam geworden is.
   Nadere bijzonderheden over den tocht naar en in Sumatra
  waren ons nagenoeg niet bekend, zoodat elke mededeeling dienaangaande ons welkom is. Hoe weinig belangrijk ook de over
  de reis van Mekka naar het Oosten vermelde feiten zijn, als
  getuigen zijn ze niet zonder beteekenis, in zooverre dat de reeds
  vast staande lijn der islaminvoering wederom eene nieuwe bevestiging verkrijgt. Buitendien verschaft ons de behandelde passage
  gegevens over de paden der islam-voorgangers in Sumatra, hun
  werk, hun strijd en hun levensonderhoud; zij spreekt ons van
  gewelddadig optreden tegen kafirs, gehechtheid aan vrienden en
  landelijke bezigheid na onderwijs- en bekeeringsarbeid. In dien
  zin levert dit getuigenis berichten over een verleden dat niet
  meer bestaat, maar ook over een toestand die in gewijzigden
  vorm zich nog steeds voordoet, en in 't algemeen over den
  ouden weg der islamprogaganda in Sumatra, die een eindpunt
  vormde van den grooteren weg van Mekka en Voor-Indië uit
  naar de benedenwindsche gewesten.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  372
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  BIJLAGE.
  A. B e g i n van h e t werk.
   Kemoedian dari itoe maka berkata akan sempoerna kata-kata
  fakir jang terlaloe sangat didengar hadji ka'bah jang amat sangat
  moelijanja Djamaloeddin anak Djawi di negeri Soemataraï Pasai
  naraa negerinja poelau Pertja telah koepohonkan pada Allah
  Ta°ala toehan jang empoenja kemoedahan kemoedian dari
  soevvatoe telah hamba lihat akan kebanjakan insan itoe dalam
  beberapa kedjahatan jang kedji-kedji dan dalam beberapa ma'sijat
  berboewat doerhaka dan dalam sjirik jang amat sesat maka
  hamba karangkan akan satoe kitab jang péndék dengan bahasa
  Djawi soepaja moed'ah hamba jang ketjil jang naoeng mehafalkandija kemoedian soewatoe jang telah hamba pindahkan
  akandija daripada beberapa kitab behasa "arabi hamba soeratkan
  didalamnja nama dan setengahnja hamba dapat akandija ditolong
  dengan beberapa tolong daripada toehan jang amat moelija lagi
  jang amat mengampoeni pada hal hamba namaï akandija Loebab
  al-kifajah.
  B. Slot v a n h e t werk.
  Tammat karangan dengan tolong Allah empoenja itoe hadj
  bait Allah ka'bat Allah Mekah Madinah iaitoe toeroen dari
  boemi Mekah ba'da'l-woekoef boemi "Arafah hadj al-wada"
  sempoerna soedah minoem zamzam bekalnja pindah dari sana
  laloe lah kebandar Djoeda sampai kesana menoempang taurat *
  iaitoe perahoe jang amat sarat dalamnja itoe tiga lampis sama
  rata sampai ke Djizan - laloelah kedarat dari sini berdjalan
  poelang berdarat mengikoet orang sampai maghrib toeroen
  sembahjang kapal poen lepas tinggal seorang maghrib dan
  °isja' kasar sembahjang kelam poen datang djalan poen hilang
  disanalah dijam terherang-herang sampai soeboeh daripada petang
  kemoedian berdjalanlah handai berpagi-pagi tijada tertentoe
  kemana pergi panas poen keras matahari tinggi negeri poen
  lembah kesanalah pergi kemoedian telah sampai lah ija kesana
  mendapatkan soesah lakoenja hina datanglah masjgoel lapar dan
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
   373
  
  dahaga poetoeslah ghana sampailah petang demikijan lakoenja
  ésoek hari berdjalan poela bagainja kelihatan negeri demikijan
  djoewa halnja sampai tiga hari datanglah tolong toehannja doewa
  orang insan tiga oentanja mengantarkan fakir kenegeri Barafi *
  namanja djihat Jaman nama benoewanja bertemoelah mahboêb
  bagai rahmatnja dari sana fakir berdjalan poelang pada beberapa
  doesoen bertemoe orang demikijanlah sesat poela beroelangoelang sampailah ke Bait al-fakih * dikata orang sampai kesana
  bersenang-senang membatja fakih pada empoenja sidang AlDjocd'* namanja dikata orang lainnja poela boléh dibilang
  beberapa lamanja dari sana laloe berdjalan kenegeri Zabid "
  membatja koeran dijam disana kedoewa boelan kenegeri Saifroes
  Ibn "Alwan ' disana bi'at goeroe seboelan kenegeri itoe bandarnja maidan * disanala nazm diperadjarkan kenegeri 'Aidroês
  namanja *Adan disanapoen boléh 'ilmoe jang soedah pergi ke
  Noe^man " pahlawannja gagah dari sana poela hendak ke Basrah
  bertemoelah moesoeh la'riat Allah berlajar-lajar poela kenegeri
  Mesir dari sana laloe poela kenegeri Akbar ' " dari sana lah
  daroerat jang amat besar beberapa temoe segala kafir dan moenkir
  dari sana poela laloe berlajar kenegeri Atjéh poela jang besar
  dari sana poela berlanggar-langgar memasoekkan islam laki-laki
  kafir jang tegar badjaulah ' ' habislah chidmat berkat Moehammad
  empoenja moeMjizat mengikoet di fakir bergoeroekan ma'rifat
  beberapa jang lain masoek tarikat berdjalan kesana-sini dari
  bandar ' * kedoesoen tempat jang soenji meninggalkan bekas
  dan zaman bertanam-tanaman pada boestan beroelang-oelang
  pergi kepoelau ' ' kesanalah badjau jang soedah mengalau dilaoet
  kegoenoeng-goenoeng habislah machloek pada tangannja itoe
  sekalian moetlak dari sana poela beroelang-oelang ke Atjéh
  mengadap radja empoenja kekasih djamal al-^ilm soeltan jang
  sahih ' * anak-tjoetjoe Moehammad nabi jang sanh kekanan
  *alam beroelang-oelang ' * zijarat pada koeboer niniknja mojang
  disanalah banjak warisnja poelang sampai kedoesoen beberapa
  orang sampai ke Pidir di boemi bar'ih ' • disanalah koeboer
  niniknja jang dari Atjéh disana poen banjak waris kekasih.
   koeboer anaknja diboemi beraih'' Moehji ad-din namanja negeri' *
  goendiknja lima orang telah kembali tinggallah tiga orang
  sekalian itoe didalam soerat terkarang ke-Pasai poela berlajar
  oelang pada koeboer mojangnja penghoeloe sidang awlija Allah
  beberapa orang asalnja namanja dikata orang madzhabnja Sjafi'i
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  374
  
  MALEISCFI GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
   jang moekammal islamkan Pasai inilah asal pada masa disana
  sangat moedjammal petjah dari sana berpasal-pasal beberapa
  lamanja demikianlah halnja moeda(?) kePasai inilah soengai
  masoek rimba belantaranja sampai ke Batak beberapa lamanja
  disana poela beberapa djabajan ' ' bertemoe djenis jang berbagaibagai pakajan disanalah poela rindoe-rindoean ingatlah handai
  taulan berlawanan pada masa ke Mekah akoe berdjalan bertemoe
  moesoeh hendak menawan akoe poen ingat akan jang mendjadikan
  hatikoe poen keras hendaklah melawan soekoer inilah permainan
  hamba jang moe'min inilah maidan kemanakoe pergi mentjarikan
  sekalian itoe pada hadliratnja moeda dan soekar doewanja
  toenai *" sjoerga neraka inilah doewanja air roemah ditjapai
  bahagija tjilaka inilah memakai darisana ke laoet poela kepoelau
  maranah * ' laloelah menjaberang sampai disana bersenang-senang
  meislamkan kafir beberapa orang dari sana poela laloe berlajar
  hendak mendarat kenegeri Natar bertemoe moesoeh hendak
  melanggar ditoenoenja merijam tijada meloetar sampai ke Natar
  bertemoe orang mentjarikan moesoeh terlaloe garang anak islam
  habis terdagang hati poen kasih terlaloe sajang dari sana poela
  laloe berlajar kenegeri Priaman nama bandarnja sampai disana
  njatalah chabar pada pendita 'alam jang besar-besar datanglah
  kekasih mendengar chabarnja 'adjibnja sangat rindoe boeninja
  fakir berdjoeda menoeroet katanja seperti genderang baik boeninja
  sampai setahoen bimbang poen datang sebab tijada bertemoe
  barang dikarang hatipoen soesah terlaloe garang laloelah handai
  terlajang-lajang mentjari bitjara meninggalkan zaman laloelah ke
  Agam bertanam-tanaman ke Lima Poeloeh Kota sampai palangan * *
  mehasilkan tanaman dan perboewatan tammat wa'llah a"lam.
  Aanteekeningen.
  De uiterst slechte spelling van het geschrift maakt het zeer
  moeilijk de juiste lezing der woorden, vooral der eigennamen ,
  vast te stellen. De meeste namen echter waren, dank zij de
  gewaardeerde hulp van den heer C. van Arendonk, terecht te
  brengen. De volgende noten kunnen de moeilijkheden eenigszins
  ophelderen.
  ' t a u r a t is in de Arabische woordenboeken niet te vinden.
   Uit de omschrijving valt naar het schijnt op te maken dat
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  375
  
  de beteekenis is: een schip met drie dekken of ruimen
  ( l a m p i s Minangkab. = 1 apis).
  *
  
  L. Djizan, in Jaman bij de Roode Zee (bij Hamdanï, Geographie
  der Arab. Halbinsel, bl. 52: Djazan).
  *
  
  Geen plaats van deze naam is te vinden. Wellicht is bedoeld:
  Marabea, zie Niebuhr, Beschrijving van Arabië, bl. 217.
  *
  
  Bait al-Fakfh, eene eerst in de 17' eeuw opgekomen plaats
  in Jaman, genoemd naar een vermaarden geleerde; zie Enz.
  des Islams I, bl. 621.
  *
  
  Indien hiermede een persoonsnaam bedoeld is, kan er AlDjawwad gelezen worden.
  *
  
  De bekende plaats en beroemde leerschool in Jaman.
  '
  
  Welke plaats hier bedoeld wordt, is niet te gissen.
  *
  
  De woorden b a n d a r n j a m a i d a n kunnen eenvoudig een
  beteekenisloos stoprijm zijn. Ook kan er bedoeld zijn, dat
  de stad in quaestie een zeer wijden haven had. Desnoods
  kan gedoeld worden op de wadi Haidan, ten Zuiden van
  Zabid, eene geringe graphische afwijking. (Zie de kaart in
  W. Schmidt, Das Südwestliche Arabien).
  *
  
  Hamdani, op cit. noemt zes plaatsen van dezen naam in Jaman,
  en ééne ten Noorden van Aden, naar welke stad onze dichter
  volgens zijne mededeeling zich begeven had. De bijvoeging
  p a h l a w a n n j a g a g a h is waarschijnlijk slechts een rijmopvulling.
   ' " Een land Akbar is niet bekend. Wellicht is de beteekenis
  van dezen term: het Heilige Land, evenals n e g e r i b e s a r
  en t a n a h b e s a r.
  ' ' Het Minangkabausche woord voor zeeroovers.
  ' * De b a n d a r A t j é h , de toonaangevende hoofdplaats, tegenover de d o e s o e n , het binnenland.
  ' * Welk eiland bedoeld is, blijkt niet; wellicht is de bedoeling:
  de eilanden langs de kust.
  ' * Welke heilige, afstammeling van den Profeet, hier bedoeld
  is, is niet uit te maken.
  ' * Onduidelijke uitdrukking.
  ' * De lezing br*h is niet twijfelachtig; mogelijkerwijze is gedacht
  aan eenen vorm van het Arab. b a r o e * a = voortreflijk zijn.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  376
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  Als naam van een landschap is het woord niet te verklaren.
  Een Maleisch woord is, naar het schijnt, niet bedoeld.
  Misschien: b e r s i h ?
  i ' Waarschijnlijk het Minangkabausche b a r a ï h , van r a ï h =
  te samen genomen.
  * * Als naam van eene plaats is Moehji ad-din niet bekend.
  ' • Dit woord moet waarschijnlijk dj a b a t a n gelezen worden;
  bedoeld kan zijn: ook daar verschillende werkzaamheden.
  2" T o e n a i wordt in des schrijvers dictie gebezigd in den zin
  van : aanwezig, bestaande.
   - ' Een eilandnaam schijnt hier niet bedoeld te zijn. In den
  tekst stond eerst r a n a h , ma is er bijgevoegd, waarschijnlijk:
  m a r a n a h , evenals m a n d a r a t , m a r a n t a u , dus = naar
  de r a n a h , de vlakte, gaan.
  *2 Waarschijnlijk geen plaatsnaam; wellicht is bedoeld: verhindering.
  C. Het slot in sja'ir-vorm.
  «JUS «_!»-•> ,.—c'J ,.-i
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  j»
  
  _i"ï
  
  Ü'T^
  
  377
  
  i-^
  
  g'-*^— " ) ^ H > L?r^^^
  
  10
  
  .b
  .,
  
  ÏL_A-J
  
  j_b
  
  iLi-jw ^
  
  Ü*"
  
  _ » ! • ' !
  
  «
  
  _
  
  -
  
  •«
  
  )
  
  i j
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  378
  
  MALEISCH GETUIGENIS OVER DEN WEG DES ISLAMS.
  tr^r" ^ ^ '^ 'Cr-^'r
  
  c!i_\jyw
  
  J-o'
  
  O*
  
  5
  
  -I
  
  A
  
  <
  
  L_<^
  -*—jj»
  
  5!
  
  (J
  
  [?
  «M-
  
  'S
  
  w-
  
  NL
  
  ] ^
  ^
  
  '
  
  te)
  
  ^
  
  <j
  
  »j
  
  <
  
  O"
  
  L-o
  
  LT
  
  ^
  
  ^ _ J N J ^.
  L5^
  LT
  
  (jj—!*-J>-J
  
  L X _ J , va*"'r' »« (^j i .*. t * ^
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:18:09AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  