text: Volgens de Grondwet van 1945 zijn er zes staatsorganen, met name de Raad voor
  Volksoverleg ("Majelis Permusyawaratan Rakyat" of MPR), de President, in de
  vervulling van zijn taak bijgestaan door een Vice-President, de Hoge Adviesraad
  ("Dewan Pertimbangan Agung"), de Volksvertegenwoordiging ("Dewan Perwakilan
  Rakyat" of DPR), de Algemene Rekenkamer ("Badan Pemeriksa Keuangan") en het
  Hooggerechtshof ("Mahkamah Agung" of MA). De President wordt bijgestaan door
  Ministers, belast met de leiding van de Departementen van Bestuur, verdeeld over het
  politieke terrein en dat van de veiligheid, het economische,financiëleen industriële
  terrein en het terTein van het volkswelzijn." Hiernaast zijn een aantal Coördinerende
  Ministers, Staatsministers, Onderministers en hoge staatsfunctionarissen met de status
  van Staatsminister te onderscheiden. De term "staatsminister" betreft ministers zonder
  
  48.
  49.
  50.
  51.
  10
  
  Zie voor een nadere uitleg, Rom. Darjanto en Muljadi, D.. Kewargaan Negara Indonesia, Yogyakarta, 1968, p. 166-167.
  De Indonesische terminologie van genoemde vijf zuilen luidt als volgt: "Ketuhanan Yang Maha
  Esa", "Kemanusiaan yang Adil dan Beradab", "Persatuan Indonesia", "Kerakyatan yang dipimpin
  oleh Hikmat Kebijaksanaan dalam Permusyawaratan/Perwakilan" en "Keadilan Sosial bagi Seluruh
  Rakyat Indonesia". Zie voor een nadere toelichting op bedoelde vijf zuilen van de Pancasila, het
  Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p. 8-9.
  Ricklefs, A History, p.268.
  Zie voor de samenstelling van de departementen, het hierop betrekking hebbende Presidentiële
  Besluit no. 15 van het jaar 1984, sedertdien herhaaldelijk gewijzigd, laatstelijk met het Presidentiële
  Besluit no. 67 van het jaar 1992.
  portefeuille." Van belang is voorts, dat in Indonesië de Ministers alleen verantwoording verschuldigd zijn aan de President, derhalve niet aan de Volksvertegenwoordiging.
   De soevereiniteit berust bij het volk en wordt ten volle uitgeoefend door de "Majelis
  Permusyawaratan Rakyat", die als de hoogste politieke instelling van de Staat is aan te
  merken. De MPR bekrachtigt de Grondwet en de hoofdlijnen van het door de Staat te
  voeren beleid. Op basis van de Wet no. 16 van het jaar 1969 zoals herhaaldelijk
  gewijzigd, laatstelijk met de Wet no. 2 van het jaar 1985, Stb. 1985-2 is het totale
  aantal leden van de MPR het dubbele aantal leden van de Volksvertegenwoordiging,
  hetgeen neerkomt op een aantal van 1000 personen. " De MPR is samengesteld uit
  de 500 leden van de Volksvertegenwoordiging en voorts uit aanvullende leden. Iedere
  Regio van het eerste Niveau - op dit begrip zal hieronder worden teruggekomen - levert
  minimaal 4 en maximaal 8 personen, in het totaal neerkomende op 147 personen. De
  overige aanvullende leden van de MPR bestaan uit vertegenwoordigers van partijen, die
  aan de algemene verkiezingen deelnemen - bedoeld zijn hier de "Partai Persatuan
  Pembangunan" en de "Partai Demokrasi Indonesia" - en uit vertegenwoordigers van de
  tot de Functionele Groepen (de regeringspartij, de Golkar) behorende strijdkrachten, bij
  elkaar genomen in het totaal 253 personen. * De rest van de aanvullende leden zijn
  door de President vast te stellen vertegenwoordigers van diverse, andere groeperingen,
  in het totaal 100 personen." De President en de Vice-President worden door de MPR
  bij meerderheid van stemmen gekozen. Genoemde autoriteiten vervullen hun ambt
  gedurende vijfjaar en kunnen herkozen worden. * De President - bijgestaan door de
  Vice-President - is tevens als Mandataris van de "Majelis Permusyawaratan Rakyat" aan
  
  52. Als voorbeeld van een staatsminister kan worden genoemd, de Staatsminister voor Bevolkingsaangelegenheden en Milieu en de Staatsminister voor de Rol van Vrouwen. Van de Coördinerende
  Ministers kan worden genoemd, de Coördinerende Minister voor Economische, Financiële en
  Industriële aangelegenheden. Van de Hoge functionarissen met de status van staatsminister kan
  voorts worden genoemd, de Gouverneur van de Bank Indonesia. Zie Departement van Voorlichting
  RI, Indonesia, p.58-59.
   53. Zie voor deze Wet Engelbrecht, p.95. In bedoelde Wet zijn bepalingen opgenomen inzake de
  samenstelling en de positie van de Raad voor Volksoverleg, de Volksvertegenwoordiging en de
  regionale Volksvertegenwoordigingen.
  54. De Golkar bestaat uil diverse functionele groepen, zoals ambtenaren, leden van de strijdkrachten
  en van vrouwenorganisaties, studenten, boeren etc. De twee andere partijen die aan de verkiezingen
  deelnemen zijn de Verenigde Ontwikkelingspartij ("Partai Persatuan Pembangunan"), een fusie van
  Islamitische partijen en de Indonesische Democratische Partij ("Partai Demokrasi Indonesia"),
  bestaande uit de Indonesische Nationalistische Partij (PNI) en uit voornamelijk christelijke partijen.
  Met de Wet no. 3 van 1975, Slb. 1975-32, later gewijzigd met de Wet no. 3 van 1985, Stb. 198512 zijn nadere bepalingen getroffen inzake de politieke partijen en de Golkar, Engelbrecht, p. 104.
  De regeringspartij, de Golkar is de machtigste partij die aan de verkiezingen deelneemt. Volgens
  de Wet no. 15 van het jaar 1969, Stb. 1969-58 zoals herhaaldelijk gewijzigd, laatstelijk met de Wet
  no. 1 van het jaar 1985, Slb. 1985-1 betreffende de Algemene Verkiezingen, Engelbrecht, p.84,
  maken leden van de strijdkrachten geen gebruik van hel stemrecht (artikel 11). Zie ook het
  Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p.51 en p.60.
  55. Zie Engelbrecht p.95 voor de samenstelling en positie van de "Majelis Permusyawaratan Rakyat".
  Voor de Golkar kan worden verwezen naar Ricklefs, A History, p.276-277.
  56. President Soeharto is in 1993 herkozen voor een nieuwe ambtstermijn.
   11
  
  te merken en voert in die hoedanigheid het beleid uit in overeenstemming met de
  hoofdlijnen van het staatsbeleid zoals hem door dit lichaam opgedragen, waaraan hij
  verantwoording verschuldigd is. Het ambt van Voorzitter van de MPR wordt vervuld
  door een persoon die tevens Voorzitter is van de Volksvertegenwoordiging. De Raad
  houdt tenminste eenmaal per vijfjaar zitting. Buitengewone zittingen kunnen worden
  gehouden, ingeval zich dringende problemen die verband houden met derichtlijnenvan
  het staatsbeleid voordoen."
  De President is met de uitvoerende macht volgens de Grondwet bekleed. Hij heeft
  bovendien krachtens artikel 5 lid 1 van de Grondwet van 1945 de macht om wetten tot
  stand te brengen met goedkeuring van de Volksvertegenwoordiging. Hieruit vloeit
  voort, dat de President niet alleen het Hoofd van de uitvoerende macht is, doch samen
  met de Volksvertegenwoordiging ook de wetgevende macht in de Staat uitoefent. Hij
  stelt voorts regeringsverordeningen vast tot uitvoering van wetten, indien dit noodzakelijk is. De President stelt de ministers aan en ontslaat deze functionarissen, die alleen
  aan hem verantwoording verschuldigd zijn. Hieruit kan worden afgeleid, dat het
  regeringssysteem door de Republiek Indonesië aangehangen het presidentiële systeem
  is, hetgeen inhoudt dat regeringsgezag in handen ligt van de President en door deze
  autoriteit wordt uitgevoerd, bijgestaan door de ministers." Als staatshoofd bezit de
  President bepaalde prerogatieven die andere functionarissen niet bezitten:
  1. op executief gebied:
  a.
  b.
  c.
  d.
  de President oefent de hoogste macht uit over de strijdkrachten;
  de President verklaart oorlog aan c.q. sluit vrede met andere landen, onder goedkeuring van de Volksvertegenwoordiging;
  de President verklaart het gehele land dan wel een gebiedsdeel in staat van gevaar;
  de President ontvangt en stelt ambassadeurs en consuls aan.
  2. op wetgevend gebied:
  
  .-.;••.
  a.
  b.
  c.
   de President stelt wetten vast onder goedkeuring van de Volksvertegenwoordiging;
  de President stelt regeringsverordeningen vast ter uitvoering van wetten;
  de President stelt in urgente gevallen regeringsverordeningen met de kracht van wet
  vast;
  
  57.
  Zie voor meer gegevens inzake de MPR, Kansil, C.S.T., Sisten) Pemerintahan Indonesia, Jakarta,
  1985, p.67-101 en Sri Soemantn, Tentang Lembaga-Lembaga Negara menurut UUD 1945,
  Bandung, 1983, p.83-92.
  Zie hiervoor Rom. Darjanto en Muljadi, Kewargaan Negara, p. 125-126. Zie voorts voor een
  volledige opsomming van tie bevoegdheden van de President, Himawan, The Foreign Investment
  Process, p.63-65. Zie ook Sri Soemantri, Tentang Lembaga-Lembaga, p. 119-138 en Kansil, Sistem
  Pemerintahan, p. 102-103.
  58.
  12
  
  3. op judicatief gebied:
  -
  
  •-.
  ;:
  
  de President verleent gratie, amnestie, abolitie en rehabilitatie."
  
  De samenstelling van de Volksvertegenwoordiging ("Dewan Perwakilan Rakyat" of
  DPR), die tenminste eenmaal per jaar zitting houdt, is bij de reeds genoemde Wet no.
   16 van het jaar 1969, zoals laatstelijk gewijzigd met de Wet no. 2 van 1985, vastgesteld. Het aantal leden van de DPR omvat 500 personen, waarvan 400 personen
  gekozen worden door de partijen die aan de algemene verkiezingen deelnemen en 100
  personen uit de fractie van de strijdkrachten van de Golkar worden aangesteld. Voor
  elke wet en voor de vaststelling van de staatsbegroting is de goedkeuring van de
  Volksvertegenwoordiging vereist. Uit het voorgaande is gebleken, dat in dringende
  buitengewone omstandigheden de President het recht heeft om regeringsverordeningen
  met kracht van wet vast te stellen; dit komt regelmatig voor. Deze regeringsverordeningen hebben echter de goedkeuring van de Volkstegenwoordiging op haar volgende
  zitting nodig en dienen te worden ingetrokken, ingeval deze goedkeuring niet wordt
  verleend. *° De positie van de Volksvertegenwoordiging is enerzijds krachtig - anders
  dan in het parlementaire systeem kan dit lichaam niet door de President ontbonden
  worden - anderzijds beschikt de Volksvertegenwoordiging over geringe bevoegdheden
  ten aanzien van Regering en President.
   Wat betreft de functie en de rechten van de Hoge Adviesraad, ("Dewan Pertimbangan
  Agung") als advieslichaam van de President c.q. Regering kan worden verwezen naar
  de Wet no. 3 van het jaar 1967, Stb. 1967-6, naderhand aangevuld bij Wet no. 4 van
  het jaar 1978, Stb. 1978-33." Deze Raad is verplicht om door de President gestelde
  vragen te beantwoorden en heeft het recht om voorstellen en overwegingen aan de
  President c.q. Regering voor te leggen die betrekking hebben op aangelegenheden, die
  rechtstreeks verband houden met het nationaal belang op het politieke, economische en
  socioculturele vlak en op het gebied van de verdediging en veiligheid. De leden van dit
  lichaam bestaan uit prominente nationale personen met een uitstekende reputatie op het
  vlak van het staatsbeleid, personen uit de functionele groeperingen en uit leidende
  persoonlijkheden op regionaal en nationaal niveau, als zodanig bij Presidentieel besluit
  aangewezen. ®
  De Algemene Rekenkamer ("Badan Pemeriksa Keuangan"), geregeld bij Wet no. 5 van
  het jaar 1973, Stb. 1973-39, is belast met het onderzoek van de verantwoording
  
  59. Onder "abolitie" wordt een besluit van de politieke macht - in Indonesië de President - verstaan,
  waarbij wordt bevolen met een begonnen strafvervolging niet verder voort te gaan. Met "rehabilitatie" wordt herstel in eer en goede naam bedoeld.
  60. Zie ook Sri Soemantri, Tentang Lembaga-Lembaga, p. 31-69.
  61. Zie voor genoemde Wetten, Engelbrechtp. 172.
  62. Zie voor meer gegevens, Sri Soemantri, Tentang Lembaga-Lembaga, p. 139-159.
  13
  
  betreffende de staatsfinanciën." Het resultaat van bedoeld onderzoek wordt aan de
  Volksvertegenwoordiging medegedeeld."
  Naast de wetgevende en uitvoerende macht is de rechterlijke macht te onderscheiden.
   Basisprincipes inzake de Rechterlijke macht zijn vastgesteld bij Wet no. 14 van het jaar
  1970, Stb. 1970-74. *' Krachtens artikel 31 van deze Wet worden de rechters benoemd
  en ontslagen door het Staatshoofd. Opmerkelijk is dat deze rechters niet voor het leven
  worden benoemd. Met het doel om de samenstelling en de competentie van de "Mahkamah Agung" (MA) meer in overeenstemming te brengen met de bepalingen van
  genoemde Wet no. 14 van het jaar 1970, werd de Wet no. 14 van het jaar 1985, Stb.
  1985-73 afgekondigd, die bepalingen bevat inzake de positie, samenstelling, bevoegdheden en het voor de MA geldende procesrecht. * De bevoegdheden van de MA omvatten het onderzoeken en beslissen van verzoeken tot cassatie, geschillen inzake de
  bevoegdheid tot berechten en verzoeken tot herzien van vonnissen van het Gerecht die
  reeds in kracht van gewijsde zijn gegaan." , ,
  , ;.
  »; ,
  De rechterlijke macht in Indonesië bestaat uit vier onderdelen, te weten de algemene
  rechtbanken, de religieuze rechtbanken, de militaire rechtbanken en de administratieve
  rechtbanken.
   Met betrekking tot de algemene rechtbanken kan worden opgemerkt, dat deze civiele
  en strafrechtelijke jurisdictie hebben over alle personen die onder hun territoriaal
  rechtsgebied vallen. Deze zijn te onderscheiden in de "Pengadilan Negeri" (Landgerecht) de rechtbank in eerste aanleg, de "Pengadilan Tinggi" (Raad van Justitie) waarbij
  in beroep kan worden gegaan tegen de vonnissen van de "Pengadilan Negeri", voorts
  de "Mahkamah Agung" (Hooggerechtshof), dat als hoogste gerecht in laatste instantie
  beslist. *•
  Hiernaast bestaan religieuze rechtbanken die jurisdictie hebben over personen die de
  Islamitische godsdienst belijden, in geschillen die betrekking hebben op aangelegenheden waarin fundamentele regels van de Islam centraal staan. Deze fundamentele regels
  betreffen hoofdzakelijk het huwelijksrecht. Ook moeten deze rechtbanken bepalingen
  inzake vererving toepassen, voornamelijk in regio's buiten Java. De rechters van deze
  religieuze rechtbanken, worden door de Minister van Godsdienstzaken benoemd.
  Personen die hiervoor in aanmerking komen, zijn personen die in de Islamitische
  gedachtengang zijn onderwezen. Voorheen had een vonnis van een religieuze rechtbank
  
  63.
  64.
  65.
  66.
  67.
  68.
  14
  
  Zie voor genoemde Wet, Engelbrechl p.200.
  Voor meer gegevens kan worden verwezen naar Sri Soemantri, Tentang Lembaga-Lembaga, p. 160192.
  Engelbrecht, p. 132.
  Engelbrecht p. 118. Zie voor genoemde staatsorganen tevens Roeder, R.O.G. en Willecke, J.,
  Wirtschaftspartner Indonesien, Hamburg, 1979, p. 42-45.
  Zie ook Sri Soemantri, Tentang Lembaga-Lembaga, p. 193-212.
  Zie voor de algemene rechtspraak, de Wel no. 2 van het jaar 1986, Stb. 1986-20, Engelbrecht
  p.157.
   een fiat van een staatsrechtbank nodig om te kunnen worden uitgevoerd. In deze
  aangelegenheid is echter wijziging gebracht met het Rondschrijven van de "Mahkamah
  Agung" no. MA/Kumdil/1973/IV/199O van 3 april 1990 aan de Voorzitters van de
  "Pengadilan Negen", de "Pengadilan Agama", de "Pengadilan Tinggi" en de "Pengadilan Tinggi Agama" no. 2 van het jaar 1990 gericht, waarbij aanwijzingen werden
  gegeven inzake de uitvoering van de Wet no. 7 van het jaar 1989 betreffende de
  Godsdienstige Rechtspraak, Stb. 1989-40. Als gevolg hiervan is bedoelde fiat tot
  executie thans niet meer nodig. Op de Wet no. 7 van het jaar 1989 zal in § 7.1.3 van
  Hoofdstuk 5 worden teruggekomen.
  De militaire rechtbanken spreken recht in strafrechtelijke zaken tegen leden van de
  strijdkrachten. Ieder van de vier onderdelen van de strijdkrachten - het leger, de
  zeemacht, de luchtmacht en de politie - heeft zijn eigen rechtbank.
   Tenslotte bestaan administratieve rechtbanken, zoals de "Panitia Penyelesaian Perselisihan Perburuhan" (Commissies ter Beslechting van Arbeidsgeschillen). Het betreft hier
  permanente instituten, die zowel op regionaal als op centraal niveau fungeren en zijn
  ingesteld krachtens de Wet no. 22 van het jaar 1957, Stb. 1957-42, zoals naderhand
  gewijzigd en aangevuld met de Wet no. 26 van hetzelfde jaar, Stb. 1957-72." Genoemde Commissies hebben de afwikkeling van arbeidsgeschillen tussen vakverenigingen of groepen van arbeiders dan wel individuele werknemers en een persoon of bedrijf
  die deze in dienst heeft, tot taak. Een op centraal niveau ingestelde Commissie, fungeert
  als beroepscollege ten aanzien van de uitspraken van de regionale Commissies. Soortgelijke administratieve rechtbanken zijn ingesteld voor huisvestings- en belastingsaangelegenheden. Volledigheidshalve dient echter te worden gewezen op de afkondiging van
  de Wet no. 5 van het jaar 1986 inzake de Administratieve Rechtspraak, Stb. 1986-77,
  waarmede een algemene regeling is getroffen teneinde te komen tot de instelling van
  administratieve rechtbanken, in beginsel in iedere middelgrote stad of hoofdstad van een
  Regentschap. Aangezien het bij de in het kader van de administratieve rechtspraak in
  te stellen rechtbanken om een nieuw instituut gaat in het Indonesische rechtsbestel en
  de instelling van deze rechtbanken een zorgvuldige planning en voorbereiding behoeft,
  zal de uitvoering hiervan bij fasen plaatsvinden. ™
  Bepalingen betreffende het Openbaar Ministerie (OM) zijn vastgesteld met de Wet no.
  5 van 1991, Stb. 1991-59." De Procureur-Generaal wordt door de President benoemd
  
  69. Engelbrecht p.2096. Zie voor verdere gegevens, de International Encyclopedia of Comparative Law,
  volume I, National Reports, hoofdredacteur Viktor Knapp. De beschouwing over Indonesië is
  opgesteld door Gautama, S., p. 1-29 tot 1-31.
   70. Inmiddels is reeds overgegaan tot de instelling van administratieve rechtbanken in Jakarta, Medan,
  Palembang, Surabaya, Ujung Pandang. Bandung, Semarang en Padang. Zie hiervoor de
  Presidentiële Besluiten no. 52 van het jaar 1990 en no. 16 van hel jaar 1992. De instelling van een
  "Pengadilan Tinggi" (Raad van Justitie) in het kader van de administratieve rechtspraak in Jakarta,
  Medan en Ujung Pandang heeft plaatsgevonden bij Wet no. 10 van het jaar 1990, Stb. 1990-80.
  71. De Wet no. 5 van hel jaar 1991 is in de plaats getreden van de eerder geldende Wet no. 15 van het
  jaar 1961 betreffende Basisbepalingen inzake het Openbaar Ministerie, die niet langer in overeen-
  
  15
  
  en is aan deze laatste verantwoording verschuldigd. Het OM houdt zich normaliter
  slechts bezig met strafzaken. Op grond van een bijzondere volmacht kan het OM op het
  civiele v l a k ^ en dat van de administratie van de Staat optreden, zowel in als buiten
  het Gerecht voor en namens de Staat of de Regering. Op het gebied van de algemene
  orde en veiligheid neemt het OM deel aan activiteiten, onder meer gericht op verhoging
  van het rechtsbewustzijn van de samenleving, het veiligstellen van het beleid inzake de
  instandhouding van het recht, de circulatie van drukwerk en het toezicht op stromingen
  van overtuigingen die de samenleving en de Staat in gevaar zouden kunnen brengen.
   Het Indonesische overheidsapparaat is niet alleen gericht op de bevordering en de
  ontwikkeling van de hem toegekende taak, die op algemene administratieve verplichtingen betrekking heeft. Hiernaast wordt verwacht, dat het in staat is om administratieve
  verplichtingen met betrekking tot het ontwikkelingsproces uit te voeren. Dit houdt het
  voorbereiden van plannen en programma's in, die tot doel hebben om gepast toezicht
  op ontwikkelingsactiviteiten met betrekking tot de implementatie van vijfjaarlijkse
  ontwikkelingsplannen of jaarlijkse plannen uit te oefenen. De verbetering van regeringsdiensten is gericht op de ontwikkeling van deze diensten tot effectieve, stabiele,
  gerespecteerde en van "schone" (van corruptie gezuiverde) instrumenten, loyaal aan de
  Overheid en aan de Staat.
  De verdeling van het gebied van Indonesië in grote en kleine regio's en de inrichting
  van het bestuur daarvan is bij Wet no. 5 van het jaar 1974, Stb. 1974-38 betreffende
  Basisbepalingen inzake de Regering in de regio's vastgesteld." De structuur van de
  lokale Overheid is zo uniform mogelijk. Hierbij wordt gelet op het beginsel van overleg
  in het regeringsstelsel en op de traditionele rechten in de regio's van bijzondere aard.
  Zo functioneren op het autonome niveau van de lokale Regering, de hoofden van de
  regio's, met name de Gouverneurs, de Regenten ("Bupati") en de Burgermeesters
  ("Walikota"), die de voornaamste uitvoerders zijn in respectievelijk de Provincies, de
  Regentschappen ("Kabupaten") en de Middelgrote steden ("Kotamadya") die zij leiden.
  Zij worden bijgestaan door functionarissen, die aan het hoofd staan van de verschillende
  afdelingen van de lokale Regering. Deze functionarissen zijn bevoegd tot het opstellen
  van lokale regelingen tezamen met de respectieve regionale Vertegenwoordigersraden.
   Aangezien de Gouverneurs, Regenten en Burgermeesters over bevoegdheden beschikken, die aan hen zijn gedelegeerd door de nationale Regering c.q. de Minister van
  Binnenlandse Zaken, hebben zij in feite twee functies: zij zijn vertegenwoordiger van
  de nationale Regering in hun regio en tevens de voornaamste uitvoerder in die regio.
  71.
  72.
  stemming met de ontwikkeling van het recht en de staatsinrichting van de Republiek Indonesië wordt
  geacht en om die reden is ingetrokken.
  Volgens Gautama kan het O M zich met bepaalde civiele zaken bezig houden, met name indien het
  gaat o m zaken, waarbij het algemeen belang is betrokken, zoals in zaken betreffende bescherming
  van buitenlandse handelsmerken en oneerlijke concurrentie. Zie Knapp, International Encyclopedia,
  Gautama (Indonesië) p. I-31.
  73.
  Engelbrecht p . 2 0 3.
   16
  
  Uitdien hoofde dragen zij twee titels. Als voorbeeld kan worden genoemd, Gouverneur
  van de Provincie... /Speciaal District van... en tevens Hoofd van de Regio van het
  eerste Niveau...; Regent van het Regentschap.../Burgemeester van de Stad... en Hoofd
  van de Regio van het tweede Niveau... De naam en begrenzing van een Regio van het
  eerste Niveau komt overeen met de naam en begrenzing van het gebied van een
  Provincie. Hiernaast bestaat het Speciale District van de Hoofdstad Jakarta en het
  Speciale District van Yogyakarta. Evenzo komt de naam en begrenzing van een Regio
  van het tweede Niveau overeen met de naam en begrenzing van het gebied van een
  Regentschap of van een Middelgrote Stad. De hoofdstad van een Regio van het eerste
  Niveau is de hoofdstad van een Provincie; de hoofdstad van een Regio van het tweede
  Niveau is de hoofdstad van een Regentschap. Daarentegen zijn de Onderdistricten
  ("Kecamatan") en de Dorps-administratieve eenheden ("Kelurahan") niet autonoom en
  hebben geen vertegenwoordigersraden. Een Onderdistrict is eenvoudigweg een administratief onderdeel van een Regentschap of Middelgrote stad en wordt geleid door een
  Onderdistrictshoofd ("Camat") en zijn staf. Het Kantoor van een Onderdistrict heeft
  afdelingen van de Regering, voor het welzijn van het volk en voor economische en
  administratieve zaken. De situatie in een Dorpsadministratieve eenheid komt vrijwel
  overeen met die in een Onderdistrict, met dit verschil dat daar geen kantoren zijn van
  de departementen van de nationale Regering. Een Dorpsadministratieve eenheid wordt
  geleid door een Dorpshoofd ("Lurah"). Zowel het Onderdistrictshoofd als het Dorpshoofd zijn ambtenaren uit de rijen van lokale regeringsfunctionarissen, aangesteld
  wegens verdienste. De situatie in de dorpen ("Desa") heeft een afwijkende structuur,
  te danken aan de aan deze toegekende traditionele rechten. Het Hoofd van een "Desa"
  wordt gekozen door alle volwassenen van het dorp in kwestie en wordt voorts door de
  Regent namens de Regering aangesteld. Naast het kantoor van het Desahoofd (meestal
  ook "Lurah" genoemd) bevindt zich de Dorpsraad ("Lembaga Musyawarah Desa",
  afgekort LMD), samengesteld uit 9 tot 15 leiders van het desbetreffende dorp. De
  Dorpsraad is een overlegorgaan en heeft een consultatieve functie. Beslissingen inzake
  dorpsaangelegenheden die interne, huishoudelijke zaken ™ betreffen, worden genomen
  door het Dorpshoofd - die in het desbetreffende Dorp een uitgebreide en concrete taak
  heeft - na de LMD te hebben geraadpleegd. ™
  Alle functionarissen van de lokale Regering hebben een zekere mate van vrijheid van
  handeling, passend bij hun positie als leider.  75. Zie voor meer details inzake deze aangelegenheid, het Departement van Voorlichting RI, Indonesia,
  p.66-68. Zie ook Marsono, Almanak Negara Rl van 1987, p.759-765 en Roetier en Willecke,
  Wirtschaftspartner, p.42-45. Voor meer uitgebreide gegevens inzake het bestuur in de dorpen, zie
  Taliziduhu Ndraha, Dimensi-dimensi Pemenntahan Desa, Jakarta, 1991, p.23, 66, 77 en 175.
  17
  
  belang zijn bijvoorbeeld bij het optreden van natuurrampen, waarbij handelend kan
  worden opgetreden, zonder een order van een hogere functionaris te moeten afwachten
  en kan voorts van nut zijn voor het verlenen van bepaalde publieke diensten."
  2.3. Het vigerende recht
  
  ,
  
  ,.
  Gezien het in Indonesië heersende rechtspluralisme is het Indonesische recht te onderscheiden in een diversiteit van componenten, die zich vooral op het gebied van het
  civiele recht manifesteert. Naast geschreven recht - wettenrecht - is het ongeschreven
  recht, het Adatrecht, te onderscheiden, dat bovendien van regio tot regio verschilt."
  Hiernaast speelt het Islamitisch recht - al dan niet in het Adatrecht gerecipieerd - een
  rol. ™ Genoemde rechtsverscheidenheid heeft tot consequentie dat het intergentiele
  recht, dat dient vast te stellen, welk recht in voorkomende gevallen geldt, (nog) een
  belangrijke rol speelt. Daarbij dient echter te worden gewezen op het unificatiestreven
  van de Indonesische overheid, dat tot uiting komt in het zoveel mogelijk tot stand
  brengen van nationale wetten. Het is echter niet altijd zo eenvoudig om dit streven te
  verwezenlijken, met name niet op het vlak van het familierecht. Met het oog hierop rijst
  de vraag of op dit gebied, in het bijzonder op dat van het huwelijksrecht, unificatie kan
  worden bereikt c.q. of dit wenselijk is. Ook de afkondiging van de Huwelijkswet no.
   1 van het jaar 1974, Stb. 1974-1, gericht op de unificatie van het huwelijksrecht heeft
  niet geheel tot de verwezenlijking van dit doel geleid. Zo blijkt uit artikel 66 van de
  Wet no. 1 van 1974 jo. artikel 47 van de ter uitvoering van de Huwelijkswet afgekondigde Regeringsverordening no. 9 van het jaar 1975, dat deze artikelen niet alle
  bepalingen betreffende het huwelijksrecht zoals die voorkomen in het Indonesisch
  Burgerlijk Wetboek (IBW), de Huwelijksordonnantie Christen-Indonesiërs, Ind. Stb.
  1933-74 en de Regeling op de Gemengde Huwelijken (RGH) van 1898 beogen in te
  trekken, doch slechts die bepalingen die betrekking hebben op aangelegenheden, die
  reeds in de Huwelijkswet regeling hebben gevonden.™ Van een volledige unificatie
  van het huwelijksrecht kan derhalve nog niet worden gesproken.
  76.
  77.
  78.
  79.
  18
  
  Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p.68.
  Zie voor het Adatrecht van Vollenhoven, C , Het Adatrecht van Nederlandsch-Indië, deel I en deel
  II, Leiden, 1918 en 1926. Zie voorts Ter Haar, B., Beginselen en Stelsel van het Adatrecht,
  Batavia. 1939.
  Voor het Islamitische recht kan worden verwezen naar Juynboll, Th.W., Handleiding tot de Kennis
  van de Mohammedaanse Wet, Leiden, 1930.
   De Huwelijkswet is opgenomen in Engelbrecht, p.774. Zie voorts Martiman Prodjohamidjojo,
  Penerapan atas ketentuan Pasal 284 (1) KUHP, Varia Peradilan, jaargang VII, no. 73 van oktober
  1991, p. 154 die voor de geldigheid van een huwelijk als bedoeld in artikel 2 van de Huwelijkswet,
  voor autochtone Indonesiërs en Vreemde Oosterlingen andere dan Chinezen en Japanners verwijst
  naar hun Adatrecht; voor Christen-Indonesiërs naar de Ordonnantie Christen-Indonesiërs van 1933
  en voor Europeanen en Chinezen naar het BW. Wat betreft de RGH dient rekening te worden
  gehouden met het feit, dat sinds de afkondiging van de Huwelijkswet van 1974, gemengde huwelijken in de zin van verschil in nationaliteit van de huwelijkspartners thans onder laatstgenoemde Wet
  vallen. Op deze aangelegenheid zal in § 7.1.3 van Hoofdstuk S worden teruggekomen. Zie ook
  Gautama, S., Essays in Indonesian Law, Jakarta, 1991, p. 139-160.
  In een land als Indonesië kan grote waarde worden gehecht aan de jurisprudentie, in het
  bijzonder met betrekking tot het ongeschreven recht - het Adatrecht - en betreffende
  conflicten tussen verschillende rechtsbronnen. Ook met betrekking tot het geschreven
  recht is de jurisprudentie van belang, niettegenstaande het feit dat precedenten geen
  bindende werking hebben in Indonesië. De "Mahkamah Agung" (het Hooggerechtshof)
  speelt een belangrijke rol in de unificatie van de jurisprudentie. Van belang is dat de
  lagere rechtbanken zich gebonden achten aan de uitspraken van het Hof en zich niet
  blootstellen aan nietigverklaring in cassatie.
   2.4. Betrekkingen tussen Indonesië en derde landen
  Zoals in § 2.1 reeds werd opgemerkt, voerde de Regering van President Soeharto een
  heroriëntatie in de buitenlandse politiek door. Financiële hulp door landen als de
  Verenigde Staten en Nederland werd hervat. Deze hulp kreeg een grootscheeps karakter, toen ook andere landen daaraan gingen deelnemen. >" .-'•:- .=•.:.'••,-,: : < • : ' •, .••.;•
  Wat betreft de in § 2.1 genoemde IGGI, kan worden opgemerkt dat de IGGI een forum
  was, waarin de sociaal-economische situatie in Indonesië en de ontwikkelingshulp aan
  dit land werd besproken. Naast Indonesië en Nederland, waren de volgende landen lid
  van de groep: Australië, België, Canada, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië,
  Japan, Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Spanje, de Verenigde Staten en Zwitserland. Lid
  waren ook vier internationale organisaties: de Wereldbank, het IMF, de Aziatische
  Ontwikkelingsbank en het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties
  (UNDP).'°
  Politieke verwikkelingen tussen Indonesië en Nederland, hebben echter inmiddels ertoe
  geleid dat Indonesië voortaan alle Nederlandse ontwikkelingshulp afwijst, hetgeen
  tevens heeft geleid tot opheffing van de IGGI. De oorzaak hiervan ligt in het verschil
  van opvatting inzake de relatie die door Nederland - in feite door de landen van de EG wordt gelegd tussen ontwikkelingsbeleid en het beleid met betrekking tot de mensenrechten. " Van Indonesische zijde is evenwel verklaard dat niet alle hulp aan
  Indonesië behoeft te worden stopgezet; niet-gouvernementele organisaties (NGO's) in
  Indonesië, die hulp ontvangen van zusterorganisaties in Nederland, behoeven daarvan
  geen afstand te doen." Van officiële Indonesische zijde is voorts benadrukt, dat het
  afstoten van Nederlandse hulpgelden gericht is op financiering in de vorm van leningen
  en schenkingen en niet op de deskundigen of de bedrijven die bij de door Nederland
  betaalde projecten zijn betrokken, die hetzij door Indonesië of andere donorlanden
  worden overgenomen, hetzij gestaakt. Dit impliceert, dat experts en ondernemers uit
  Nederland in principe welkom blijven. Ook is ontkend, dat Nederlandse investeringen
  gevaar lopen; het zakelijk verkeer met Nederland zal eerder opleven na de afsluiting
  
  80. Gegevens ontleend aan Indonesië, Internationale Samenwerking, uitgave Ned. Ministerie van
  Buitenlandse Zaken, no. 6 van juni 1988.
   81. NRC Handelsblad van 26 maart 1992.
  , . ••"!
  82. NRC Handelsblad van 30 maart 1992.
  19
  
  van het hulphoofdstuk. " Op verzoek van Jakarta coördineert de Wereldbank de hulp
  aan Indonesië waartoe een nieuwe adviserende groep - Consultatieve Groep voor
  Indonesië (CGI) - is gevormd die in de plaats is gekomen van de IGGI."
  Binnen Zuidoost-Azië speelt Indonesië - gelegen tussen het vasteland van Azië en
  Australië en tussen de Grote en de Indische Oceaan - een niet onbelangrijke rol in de,
  eveneens in § 2.1 genoemde ASEAN, de "Association of Southeast Asian Nations". Het
  gaat hier om een regionale samenwerkingsorganisatie die werd opgericht, na ondertekening van de "Bangkok Declaration" door de Ministers van Buitenlandse Zaken van de
  respectieve lidstaten op 8 augustus 1967. Het betreft hier een samenwerkingsverband
  op economisch, cultureel en wetenschappelijk terrein, waarbij naast Indonesië zijn
  aangesloten, Thailand, Maleisië, Singapore, de Filippijnen en sinds 7 januari 1984, Brunei Darussalam terwijl Vietnam als toekomstig partner wordt beschouwd. Het permanente centrale secretariaat van deze organisatie is in Jakarta gevestigd. Verschillende
  doelstellingen in het kader van de samenwerking op economisch gebied zijn reeds
  verwezenlijkt, zoals de ondertekening op 24 februari 1977 en op 4 oktober 1979 van
  respectievelijk de "Preferential Trading Arrangements" (PTA) en de "ASEAN Food
  Security Reserve (AFSR) Agreement". " Een ander belangrijk resultaat is gelegen in
  het bereiken van de "Jakarta Consensus on Tropical Forestry" van 13 augustus, 1981.
   In het kader van het streven naar samenwerking op sociocultureel gebied zijn drie
  permanente commissies gevormd, respectievelijk inzake sociale ontwikkeling, cultuur
  en voorlichting, alsmede wetenschap en technologie. Besprekingen tussen de leiders van
  de respectieve landen hebben geleid tot de opstelling van de Verklaring van Singapore,
  die betrekking heeft op het instellen van een vrijhandelszone in de regio, die op 1
  januari 1993 een aanvang heeft genomen en in 2008 dient te zijn voltooid." Hiernaast
  dient de samenwerking van de ASEAN met derde landen, regionale en internationale
  organisaties worden genoemd. Wat betreft de samenwerking tussen de ASEAN en de
  
  83.
  Zie N R C Handelsblad van 27 maart 1992. Vermelding verdient dal op 21 september 1992 tussen
  Nederland en Indonesië een samenwerkingsovereenkomst op wetenschappelijk gebied is ondertekend. Het betreft hier een document betreffende samenwerking bij wetenschappelijk onderzoek op
  het gebied van luchtvaarttechnologie, biotechnologie en milieu. Het andere document betreft
  samenwerking in onderwijs en onderzoek. Van belang is, dat hierin de nieuwe grondslag van de
  samenwerking is verwoord, met name "op voet van gelijkheid" en "tol wederzijds voordeel". Dit
  houdt in dat de samenwerking geen elementen van eenzijdige hulp mag bevatten. Aldus het NRC
  Handelsblad van 22 en 23 september 1992.
  84.
  De nieuwe donorgroep CGI is inmiddels voor de eerste keer in Parijs bijeengekomen, bij welke
  gelegenheid aan Indonesië bijna S miljard dollar hulp werd toegezegd. Zie Indonesia Business,
  bijlage van Indonesia Magazine, jaargang 9, no. 105, augustus 1992, p.29.
  Departement van Voorlichting R l , Indonesia, p. 109, Zie ook 10 years ASEAN, uitgave van deze
  organisatie, Jakarta, 1978 en ASEAN, a bibliography, uilgegeven door het Institute of Southeast
  Asian Studies, Singapore, 1984.
   Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p. 110. De instelling van een vrijhandelszone (ASEAN
  Free Trade Area, afgekort A F T A) is bekendgemaakt door hel NRC Handelsblad van 27 januari
  1992.
  85.
  86.
  20
  
  EG bestrijkt die samenwerking vier sectoren van activiteiten, met name handel, landbouw, industrie en ontwikkeling."
  Indonesië is voorts actief lid van verschillende economische organisaties zoals de
  OPEC, de organisatie van olie-exporterende landen, het ATPC, de organisatie van
  tinproducerende landen en voorts van internationale samenwerkingsverbanden op het
  gebied van koffie, rubber en tropisch hout. De rol van de OPEC is gelegen in het
  stabiliseren van de prijs van olie middels het vaststellen van quota. Wat betreft produkten als rubber en koffie wordt door het aanleggen van buffervoorraden getracht te
  komen tot stabilisering der prijzen. Dat Indonesië streeft naar het verstevigen van zijn
  positie als exporteur van tropisch hout blijkt uit de ondertekening van de "International
  Tropical Timber Agreement" van 1983, goedgekeurd in 1984. " Gelet op het belang
  van tropisch hout voor de economie van de lidstaten - in het bijzonder voor de exporten
  van de producerende leden en de bevoorradingsvereisten der consumerende leden wordt het creëren van internationale samenwerking tussen genoemde groeperingen als
  een noodzaak gezien.
  •••••:•.•:.
  ••. •
  
  Naast voornoemde samenwerkingsverbanden op economisch gebied, is Indonesië lid van
  politieke organisaties zoals de Verenigde Naties, de "Non-Aligned Movement", de
  organisatie van niet-gebonden landen" en van de "Organization of the Islamic Conference", een samenwerkingsverband tussen Islamitische landen.
  De relatie met Japan, een andere Aziatische mogendheid heeft geleidelijk aan een
  bijzonder karakter gekregen, gezien de grote activiteiten die dit land ontplooit op het
  vlak van de Indonesische economie, vooral op het vlak der mijn- en bosbouw, de
  visserij en het hotelwezen.
   De betrekkingen met de Chinese Volksrepubliek, die op 30 oktober 1967 werden
  verbroken, zijn sedertdien geleidelijk aan ontdooid. In 1985 heeft een Indonesische
  handelsmissie de Volksrepubliek bezocht, terwijl later in hetzelfde jaar van Chinese
  zijde een tegenbezoek aan Indonesië plaatsvond. Ter gelegenheid van de begrafenis van
  Keizer Hirohito van Japan in 1988, vonden besprekingen plaats tussen de leiders van
  
  87. Zie voor meer gegevens inzake de samenwerking van de A S E A N met derde landen, Departement
  van Voorlichting RI, Indonesia, p. 108-110. Naar door het N R C Handelsblad van 30 oktober 1992
  is bekendgemaakt, is de kwestie Oost-Timor het grote struikelblok gebleken bij het afstuiten van een
  samenwerkingsakkoord tussen de EG en de A S E A N . Het overleg, dat op het niveau van de
  Ministers van Buitenlandse Zaken in Manila zou worden afgerond, is in de voorbereiding vastgelopen door de eis van Portugal dat een veroordeling van Indonesië, wegens zijn opstelling ten aanzien
  van Oost-Timor, in de slotverklaring zou worden opgenomen. Van Indonesische zijde wordt deze
  aangelegenheid echter als onbelangrijk aangemerkt; dit onderwerp zal van geen invloed zijn op de
  doelen die de EG en de ASEAN willen bereiken.
  88. Dit geschiedde met Presidentieel Besluit no. 49 van het jaar 1984.
  89. Naar het NRC Handelsblad van 1 september 1992 meldt, is Indonesië met ingang van genoemde
  datum voor drie jaar voorzitter van deze organisatie. N u niet-gebondenheid in de zin van een
  "blokvrije" status geen bindmiddel meer is, geeft de Boodschap van Jakarta het begrip een nieuwe
  inhoud: vermindering van de afhankelijkheid ten opzichte van het rijke Noorden.
  21
  
  de twee landen. Dit heeft geleid tot het op 8 augustus 1990 herstellen van de diplomatieke betrekkingen tussen beide landen."
  ..
   .• , t;
  Militair is Indonesië ongebonden; evenwel dient te worden gewezen op de nauwe
  samenwerking met Maleisië en Singapore ten aanzien van de defensie van de wateren
  rond het schiereiland Malakka. "
  2.5. Bevolkingsopbouw
  Ter oriëntatie moge vooraf worden opgemerkt, dat Indonesië de grootste archipel ter
  wereld vormt, met een geschatte oppervlakte van 5.193.250 km2, bestaande uit
  2.027.087 km2 aan grondgebied en 3.166.163 km2 aan zeegebied. Het land is naar
  bevolkingsgrootte, het vijfde land ter wereld en wordt in dit opzicht slechts door de
  Chinese Volksrepubliek, India, de Sovjetunie - thans de GOS'^ - en de Verenigde
  Staten van Amerika overtroffen. "
  De bevolking van Indonesië kenmerkt zich door een ongekende complexiteit en diversiteit. Dit komt tot uiting in diverse bevolkingsgroepen, elk met hun eigen taal c.q.
  dialect en hun eigen zeden en gewoonten. Vanuit etnisch oogpunt gezien, kunnen meer
  dan een dozijn grotere inheemse bevolkingsgroepen en enkele tientallen kleinere worden
  onderscheiden. Dit wordt weerspiegeld door het bestaan van 18 verschillende taalgroepen en rond 300 dialecten, die van Irian Jaya niet medegerekend." De "Bahasa
  Indonesia" (Indonesische taal) is de officiële, nationale taal, terwijl als handelstaai ook
  het Engels wordt gebruikt. De hierboven genoemde heterogeniteit werd in de loop der
  tijden nog ingewikkelder door de immigratie van grote groepen niet-Indonesische
  Aziaten, voornamelijk Chinezen maar ook Arabieren en Indiërs. Ook Europeanen als
  Nederlanders, Duitsers, Engelsen en Fransen vestigden zich in de loop der tijd in
  Indonesië.
   De bevolking is uitermate onevenwichtig over de eilanden - een aantal van ongeveer
  13.600 omvattende - verdeeld; circa 63% van de bevolking leeft op Java, dat slechts
  7% van het Indonesische grondgebied beslaat. Van de andere eilanden van de Indonesische archipel - de voornaamste zijn naast Java, de eilanden Madura, Sumatra,
  Kalimantan, Sulawesi en Irian Jaya - zijn uitgestrekte gebieden op Kalimantan en Irian
  Jaya zeer dun bevolkt. Deze onevenredigheid in de spreiding der bevolking vormt de
  
  90.
  91.
  92.
  93.
  94.
  22
  
  Bij deze gelegenheid werd een 'Memorandum of Understanding' tussen de twee landen ondertekend.
  Palte, J.G.L. en Tempelman, G.J., Indonesië, Haarlem, 1981, p.204.
  Volledigheidshalve dient te worden opgemerkt, dat op 23 december 1991 elf van de twaalf
  voormalige Sovjet-republieken de Sovjel-Unie definitief hebben opgeheven en een nieuwe 'Gemenebest van Onafhankelijke Stalen"(GOS) hebben opgencht
  Kahler, K., Wirtschaftsverfassung und Kapitalinvestation in Indonesien, Hamburg, 1974, p. 1. Zie
  voorts Roeder en Willecke, Wirtschaftspartner, p.31. Dat volgens officiële gegevens in deze situatie
  voorshands geen wijziging is opgetreden, blijkt uit door het Departement van Voorlichting gepubliceerde gegevens, zie het Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p.24.
  Zie Palte en Tempelman, Indonesië, p.47.
   voornaamste motivatie, gelet op de beschikbaarheid van grond en de natuurlijke
  bronnen, voor de introductie van het transmigratie-programma. Dit programma dient
  te worden gezien als een poging om een evenwichtige spreiding van de bevolking over
  het Indonesisch grondgebied te bereiken, het creëren van werkgelegenheid te intensiveren en de produktie te verhogen. Het op transmigratie gerichte beleid der Indonesische
  overheid heeft mede ten doel het welzijn van het volk te bevorderen middels verhoging
  van het inkomen van de transmigranten door gebruik te maken van de natuurlijke
  hulpbronnen. Laatstgenoemde doelstelling hoopt men te bereiken door het openleggen
  en ontwikkelen van nieuwe produktiegebieden. Voorts worden programma's opgesteld
  met als doel, het opnieuw vaststellen van het gebruik, de toewijzing en de eigendom
  van land, zowel in de transmigratiegebieden als in de gebieden, waaruit de transmigranten afkomstig zijn. De transmigratie is gericht op de verhoging van de doelmatigheid
  in het gebruik der natuurlijke bronnen, de regionale ontwikkeling, een verbeterde
  levensstandaard voor de transmigranten en de omringende bevolking. Hierbij wordt
  aandacht geschonken aan de instandhouding van de natuur en het milieu en aan de
  socioculturele waarden van de bevolking. In de uitvoering dient het transmigratieprogramma te worden onderscheiden in de van overheidswege gesponsorde, algemene
  transmigratie en die op eigen initiatief, de vrijwillige of spontane transmigratie."
  Iedere transmigrant c.q. gezinshoofd heeft het recht om 2.0 ha. landbouwgrond te
  verkrijgen, waarvan 0.25 ha. is bestemd voor woning en tuin, 1.0 ha. voor een bewerking door de Overheid te bepalen, terwijl het overblijvende deel van 0.75 ha. de grond
  is die door het gezinshoofd naar eigen inzicht wordt gebruikt. De nieuwe vestiging der
  transmigranten op bepaalde locaties is gebaseerd op het zogenaamde "drievoudige"
  principe, hetgeen inhoudt dat een deel der locatie is bestemd voor van overheidswege
  gesponsorde algemene transmigranten, een ander deel voor de lokale ingezetenen en nog
  een deel wordt toegewezen aan vrijwillige transmigranten.
   Vanuit het operationele gezichtspunt gezien omvat de transmigratie twee verschillende
  regio's, in casu de plaats van oorsprong en de plaats van bestemming der transmigranten. Bij het kiezen van de plaats van oorsprong der transmigranten wordt onder meer
  afgegaan op overwegingen als een hoge graad van bevolkingsdichtheid, zeer beperkte
  werkgelegenheid, schaarse landbouwgrond, ongunstige conditie van de grond en het
  bestaan van ontwikkelingsprojecten. Als zodanig zijn aangewezen het Speciale District
  van de Hoofdstad Jakarta, West-Java, Midden-Java, het Speciale District van Yogyakarta, Oost-Java, Bali en Nusatenggara. Daarentegen wordt bij de keuze van de plaats van
  bestemming van de transmigranten afgegaan op de beschikbaarheid van voldoende
  onbewerkt land en van dunbevolkte streken, waartoe onder meer zijn aangewezen, de
  Provincies Lampung, Zuid-Sumatra, Bengkulu, Jambi, Riau, West- en Noord-Sumatra,
  Aceh, West-Kalimantan, Noord-, Midden-, Zuid- en Zuidoost-Sulawesi, Maluku en
  Irian Jaya.
  95. De algemene transmigratie wordt door de Indonesische overheid georganiseerd, waarbij aan de
  transmigranten onder meer bijstand wordt verleend waaronder het in de eerste jaren nd de transmigratie verstrekken van voedingspakketten en andere hulpmiddelen. Voor vrijwillige transmigranten,
  die op eigen initiatief transmigreren, gelden deze voorzieningen niet.
   23
  
  Uitgegaan wordt van het feit, dat ongeveer 750.000 gezinshoofden zullen worden
  verplaatst en opnieuw gevestigd gedurende het lopende Vijfjarige Ontwikkelingsplan,
  bestaande uit zowel door de Overheid gesponsorde transmigranten als uit vrijwillige
  transmigranten. Het succes van het transmigratie-programma is afhankelijk, niet alleen
  van de ontwikkeling der infrastructuur en van faciliteiten, maar ook van de kennis, het
  geven van leiding aan en de ontwikkeling van de kundigheden van de transmigranten
  in de vorm van training en opleiding. *
  Het transmigratie-programma komt niettemin moeizaam op gang; in de jaren 1986/1987
  nam het aantal gevestigde transmigranten met 3.9% toe, oplopend tot 172.859 families
  of 15.2% van het "target". Van dit aantal waren 126.508 families spontaan getransmigreerd, hetgeen een toename van 46.0% vergeleken met het voorafgaande jaar, impliceert. " De oorzaken zijn velerlei, waarvan kan worden genoemd: de gehechtheid van
  de Javaan aan geboortegrond en familieverband; moeilijkheden met de plaatselijk
  gevestigde bevolking in verband met grondtoewijzingen aan de transmigranten, die door
  de lokale bevolking onrechtmatig worden geacht; de gebrekkige organisatie met als
  gevolg, dat de door de Overheid gesponsorde transmigranten op andere bestemmingen
  dan oorspronkelijk vastgesteld terechtkomen, het vertrek niet overeenkomt met de
  oorspronkelijke planning hetgeen de transmigranten - die hun hele bezit meestal reeds
  van de hand hebben gedaan - in de problemen brengt en het feit dat het merendeel der
  bodemontginningen en irrigatiewerken bij aankomst der immigranten vaak nog niet of
  summier is uitgevoerd, al wordt van regeringswege ernaar gestreefd om in deze
  omstandigheid verbetering te brengen."
  
  96.
  97.
  98.
  24
  
  Swasono, S. en Singarimbun, M., Sepuluh WindhuTransmigrasi di Indonesia 1905-1985, Jakarta,
  1985.
  Zie Report of the Bank Indonesia for the Financial Year 1986/87, p. 106.
  Zie voor kritische literatuur, Otten, M., Transmigrasi: Myths and Realities, Indonesian Resettlement
  Policy. 1965-1985, Kopenhagen, 1986. Zie ook Transmigration in Indonesia, ACFOA Briefing,
  mei, 1985.
   HOOFDSTUK 2 ALGEMENE BESCHOUWING
  §./
  Alvorens na te gaan hoe het Indonesische nationaliteitsrecht zich ontwikkeld heeft vanuit
  het koloniale tijdperk tot op heden, is het van belang om aandacht te besteden aan enige
  aspecten van het begrip "nationaliteit".
  _
  . , ...,,, ,
  Allereerst zal worden ingegaan op diverse betekenissen van het begrip "nationaliteit".
  Vervolgens zal worden nagegaan, waarin de functie van de nationaliteit ligt.
  Daarna zal de vraag aan de orde worden gesteld, of het recht op het bezitten van een
  nationaliteit al dan niet als een mensenrecht dient te worden gezien.
  Ook zal de vraag worden besproken, of zich met betrekking tot de nationale autonomie
  van Staten om bepalingen vast te stellen ter regeling van de nationaliteit van hun
  burgers volkenrechtelijke beperkingen kunnen voordoen.
  .......
  Tenslotte is het van belang te onderzoeken wat in het algemeen de nationaliteitsrechtelijke gevolgen van gebiedsovergang kunnen zijn. Gezien de geschiedenis van Indonesië
  is dit onderwerp immers uiterst relevant.
  l.l. Enkele betekenissen van het begrip "nationaliteit"
  Het nationaliteitsbegrip wordt in diverse betekenissen gebruikt. Zo onderscheidt men
  de nationaliteit in etnische, sociologische, morele, juridische, "sachlich beschrankte",
  functionele en effectieve zin." Hiernaast kan ook het begrip "Schutz-angehörigkeit"
  worden genoemd.
  Naar de mening van de Groot en Tratnik, heeft het begrip "nationaliteit" enerzijds
  betrekking op het bestaan van informele, etnische of sociologische banden en anderzijds
  op het bestaan van een formele, juridische relatie tussen een individu en een Staat. Van
  de eerste groep maken de etnische, de sociologische en de morele nationaliteit deel uit.
   Hiertegenover staat de nationaliteit in juridische betekenis, die steeds uitgaat van een
  formele band tussen een individu en een Staat.'°° Deze juridische nationaliteit is te
  onderscheiden in de algemene, "sachlich beschrankte" en de functionele nationaliteit,
  naargelang de rechtsgevolgen die uit het bezit daarvan voortvloeien. Deze verschillende
  betekenissen van het begrip "nationaliteit" zullen hierna aan een beschouwing worden
  onderworpen.
  99. De Groot, G.R., Staatsangehörigkeilsrecht im Wandel, 's-Gravenhage. 1988, p. 10-12. Deze auteur
  geeft een uitvoerige uiteenzetting inzake de verschillende betekenissen van het begrip "nationaliteit".
  100. De Groot, G.R. en Tratnik, M., Nationaliteitsrechl, Zwolle, 1986, p.6-7.
  25
  
  Van etnische nationaliteit wordt gesproken, wanneer een persoon etnisch tot een bepaald
  volk behoort, zonder dat dit volk met een bepaalde Staat behoeft te worden geïdentificeerd. '°' Deze etnische nationaliteit speelt onder meer in landen, waarvan de bevolking in verschillende bevolkingsgroepen uiteenvalt, een rol. Dit is bijvoorbeeld het
  geval in Indonesië, waar verschillende bevolkingsgroepen kunnen worden onderscheiden. Ten dele zijn op de diverse bevolkingsgroepen uiteenlopende regels van toepassing.
  Zo zijn in het geval van een huwelijk tussen Indonesische staatsburgers die beide van
  Chinese origine zijn, de huwelijkspartners aan Europees recht (het IBW) onderworpen.
  Betreft het een huwelijk tussen een Indonesisch staatsburger van Chinese origine met
  een vrouw, die ook Indonesisch staatsburger is maar deel uitmaakt van de autochtone
  Indonesische bevolking, dan is de vrouw niet aan het Adatrecht onderworpen, maar aan
  het Europese recht dat voor de man geldt, aangezien wordt aangenomen dat de vrouw
  zich in de rechtssfeer van haar man beweegt.
  