text: MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN B E D R IJFS1 dISHOUDKUNDE
  
  BEOORDEELING
  Wij hopen dat de deelnemers niet in de war gebracht zijn
  door enkele drukfouten in de cijfers, waarvoor we overigens
  verontschuldiging vragen. In de uitwerking zijn we uitgegaan
  van de cijfers zooals ze bedoeld waren.
  De beteekenis der cijfers blijkt uit de noot bij de opschrif­
  ten. In den tekst is alleen aangegeven hoe men tot deze cijfers
  gekomen is.
  Zou het doel hebben met zooveel cijfers te berekenen welke
  grondstof het belangrijkst is? Dat ziet U wel uit het grond­
  stoffenverbruik.
  Uwe opmerking dat het gewenseht is voortaan per machine­
  soort te noteeren welke grondstof verbruikt wordt, is zeer juist.
  U moet echter niet denken dat U dan alles ondervangt, daar
  alle andere invloeden blijven bestaan.
  5 punten.
  (De uitwerking werd ingezonden zonder motto)
  
  U IT H E T B U IT E N L A N D.
  Red. JAC. H. KRAMER
  (Bijdragen en mededeelingen zende men aan den Secretaris)
  ZEITSCHRIFT FÜR HANDELSWISSENSCHAFT UND
  HANDELSPRAXIS
  Betriebsstatistik im Warenhaus von C. Eichenseer.
  Men onderscheidt „zentralistische ” en filialistische ” waren­
  huisondernemingen. In laatstgenoemden staat boven de fili­
  alen een centrale, welke steeds geïnformeerd moet zijn aan­
  gaande den omzet, grootte der voorraden, bruto-winst, on­
  kosten en rentabiliteit van elk der filialen. Daarvoor is een
  goed opgezette bedrijfsstatistiek noodig. Hier wordt alleen
  de bedrijfsstatistiek van de gecentraliseerde warenhuizen be­
  handeld, omdat die van de warenhuizen met filialen alleen
  door haar technischen vorm van eerstgenoemde afwijkt.
  Een oud beginsel van elk goed georganiseerd warenhuis is, van
  elke afdeeling een op zichzelf staand bedrijf te maken met
  een eigen chef, die als een kleine koning over zijn rijk heerscht
  en een nagenoeg onbeperkt gezag over zijn personeel uitoefent.
   Deze afdeelingschef regelt tot op zekere hoogte de inkoopen
  en is daarom verantwoordelijk voor de rentabiliteit van zijn
  afdeeling. Hij geniet dan ook een gedeelte van de door zijn
  afdeeling gemaakte winst.
  De statistiek van een warenhuis kan als volgt worden onder­
  verdeeld :
  1. Kalkulationsstatistik.
  2. Umsatz- und Lagerstatistik (welke technisch samenval­
  len).
  3. Rentabilitats- und Unkostenstatistik.
  4. Angestellten- und Lohnstatistik.
  5. Limitstatistik.
  1. Het doel van de statistiek voor de bruto-winst-calculatie is, den op de mgekochte goederen gelegden winst-opslag
  te verwerken. Daarom worden voor elke afdeeling afzonder­
  lijk de desbetreffende inkoopfacturen achtereenvolgens in­
  geschreven, terwijl onmiddellijk daarnaast de met behulp van
  de „Kalkulationszuschlage” berekende verkoopwaarde der
  ingekochte artikelen wordt aangeteekend. De grootte in per­
  centen) van de bruto-winst wordt bepaald volgens een door
  de directie aan den afdeelingschef voorgeschreven maatstaf
  (zie ook 5). Maandelijks wordt een berekening gemaakt, zoo­
  als hieronder is aangegeven.
  Einkauf swert
  V erkaufswert
  Fakturen .............................. 100.000.—
  150.000.—
  Einkaufsspesen, Arbeitslöhne
  und Verschiedenes
  ......
  20.000.—
  21.000.—
  Monatlicher Eingang ...... 120.000.—
  171.000.—
  Inventur .............................. 200.000.—
  280.000.—
  
  Bisher auf Lager ..................
  Minus Lagerabschreibungen
  Wirklicher Lagerbestand
  (gesamt) ..........................
  141
  
  Einkaufswert
  
  Verkaufswert
  
  320.000.— (a)
  
  451.000.— (I)
  1. 000 .—
  
  320.000.—
  
  450.000.—(II)
  
  Kalkulation
  zum Einkauf
  vom Verkauf
  „Grosse” Kalkulation ..........
  40.9 %
  29.1 % (I)
  „Kleine” Kalkulation ..........
  —
  28.9 % (II)
  De inkoopwaarde wordt verhoogd met de arbeidsloonen,
  welke direct op de goederen drukken en met de inkoopkosten
  e.d.; steeds wordt de verhouding van inkoopwaarde tot ver­
  koopwaarde bewaard. Bij de gevonden som wordt opgeteld
  de waarde van den inventaris, resp. in latere maanden die
  van inventaris plus inkoopen van vorige maanden. Van deze
  verkoopwaarde worden afgetrokken afschrijvingen op voor­
  raden wegens verlaging van de verkoopwaarde; deze afschrij­
  vingen worden door af afdeelingschefs opgegeven op D-lijsten
  (Differenzlisten).
   Vervolgens wordt de marge (Kalkulation) tusschen inkoopwaarden en verkoopwaarden berekend; dit kan op twee ma­
  nieren geschieden, n.1. door een opslag op den inkoop (p)
  of door een aftrek van den verkoop (q) (Aufschlagskalkula­
  tion, Abzugskalkulation).
  100 q
  _ 100 p
  P ~ 100 - q
  q — 100 + p
  Beide winst-percentages worden berekend voor den „bis­
  herigen Wareneingang” (I); alleen het tweede percentage
  voor den „wirklichen Lagerbestand” (II). De eerstgenoemde
  marge wordt in de praktijk „Grosse Kalkulation” , de tweede
  „Kleine Kalkulation” genoemd; laatstgenoemde is de
  „Durchschnitts-Kalkulation (q), waarmede tot op een zeker
  tijdstip is gewerkt.
  2. Onder omzet wordt verstaan de omzet in geld, niet die
  in hoeveelheden. Men moet onderscheiden bruto-omzet en
  netto-omzet. Bruto-omzet (B) is de totale verkoopwaarde van
  alle verkochte goederen; hiertoe belmoren: 1. contante ont­
  vangsten, 2. verkoopen op crediet, 3. remboursen, 4. rabatten.
  Netto-omzet (N) is het verschil tusschen bruto-omzet en
  bruto-winst (B.G.); d.i. dus de inkoopwaarde van den omzet.
  Het bruto-winst-pereentage wordt, zooals onder 1. is vermeld,
  voorgesteld door een gemiddeld percentage (q) van den brutoomzet ; met behulp van dit percentage kan dus de bruto-winst
  worden berekend.
  Dus:
  B.q
  Hq
  B.G. =
  N = B
  Töd
  100
  De hierboven genoemde rabatten (aan cliënten) mogen niet
  worden vergeten, omdat eenerzijds de bruto-omzet, de bruto­
  winst en dus ook de netto-omzet te laag zouden worden be­
  rekend, anderzijds de berekende voorraden te hoog zouden
  zijn.
  Aangezien behalve de leveringen aan cliënten, ook afgifte
  van goederen voor eigen gebruik in het bedrijf voorkomen,
  moet de berekende netto-omzet daarmede wordeu verhoogd,
  waarna de „Gesamtnettoumsatz” wordt gevonden. Door dezen
  totaal-netto-omzet af te trekken van den gezamenljjken goederen-ingang (a- zie 1), vindt men de berekende inkoop­
  waarde van den huidigen voorraad.
   Voor de bedrijfsleiding is het van buitengewoon belang, om
  te weten, wanneer de bereikte bruto-omzet even hoog is als
  (a). Men noemt dat punt „Umschlag des investierten Kapi­
  tals” ; van dat oogenblik af heeft de desbetreffende afdeeling
  geen schuld meer aan de centrale, maar een te goed bjj haar.
  142
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSH UISHO UD KU NDE
  
  Dit omslaan zal, volgens den schrijver, wanneer de zaken nor­
  maal verloopen, ongeveer in den maand Juni plaats vinden.
  De grootte van het crediet van elke afdeeling (C) kan
  steeds worden bepaald met de formule: C = a — B.
  3. Doel en wezen van de rentabiliteits- en onkostenstatistiek blijkt uit de volgende form ule:
  Bruto-winst — Onkosten = Netto-winst.
  Elke afdeeling moet voor een aandeel in de algemeene kos­
  ten worden belast; hiertoe behooren op de eerste plaats huur,
  afschrijving, verlichting en verwarming, welke kosten volgens
  de door elke afdeeling ingenomen ruimte kunnen worden om­
  geslagen. De rente over de voorraden wordt vastgesteld op
  grond van aan de ervaring ontleende cijfers. Ook de onder
  punt 2 besproken rabatten worden, zooals uit onderstaande
  opstelling blijkt, onder de onkosten opgenomen — zij worden
  niet van den omzet afgetrokken, teneinde het totaal-bedrag
  der rabatten te kennen. Het bedrag van elke soort onkosten
  wordt uitgedrukt in percenten van het totaal-onkostenbedrag; dit laatste, alsmede de netto-winst, worden uitgedrukt
  in percenten van den bruto-omzet.
  Unkosten-Spezifikation
  Betrag
  %
  Miete, Amortisation
  ..............
  Reinigung ..................................
  Beleuchtung ..............................
  Heizung .....................................
  Lagerverzinsung ......................
  Reklame
  ..................................
  Dekoration
  ..............................
  Gehälter, Provisionen ..............
  Löhne (Unkostenkonto) .......
  Reisespesen ..............................
  Materialverbrauch ...................
  Kassen
  .....................................
  Rabatte ......................................
  Allgemeine Unkosten ..............
  Gesamtsumme
  4. In de personeel- en loonstatistiek worden op de eerste
  plaats vastgelegd:
  aantal beambten en samenstelling daarvan;
  aantal tijdelijke bedienden;
  uitbetaald loon en gemiddelde daarvan.
   Verder berekent zij, op grond van de gegevens der kassa­
  bons, de aan eiken verkooper toekomende provisie over den
  door hem tot stand gebrachten omzet, alsmede de verschul­
  digde premiën, welke voor den verkoop van moeilijk ver­
  koopbare artikelen zijn vastgesteld.
  Voor de geheele afdeeling wordt het totaal loon en de
  bruto-omzet met elkaar in verband gebracht en wordt be­
  rekend, welk loonbedrag gemiddeld is betaald voor elke
  M. 1.— van den omzet, met behulp van de breuk: totaal
  loon : bruto-omzet. Deze loon-coëfficient of „Lohn-Index”
  wordt gebruikt voor de beoordeeling van de „Lukrativität”
  van eiken verkooper. De omzet van eiken verkooper is be­
  kend; door dezen omzet te vermenigvuldigen met de looncoëfficient, vindt men zijn „Eventuallohn” . Het verschil tusschen laatstgenoemd loon en het werkelijke loon geeft de
  winstgevendheid van den verkooper weer; hieruit is op te
  maken of een beambte in verband met zijn prestatie te goed
  of te slecht wordt betaald en dit cijfer krijgt praktische beteekenis bij ontslag van personeel, verzoeken om salarisverhooging, geschillen enz.; het vergemakkelijkt vooral een bil­
  lijke loonverdeeling.
  Door de „Lohn-Index” en het „Lukrativitätsziffer” van
  eiken employé naast die van vorige jaren op te stellen, ver­
  krijgt men een overzicht, waaruit interessante conclusies zijn
  te trekken.
   5. Van bijzonder belang voor een warenhuis is de limiet-
  
  statistiek; deze heeft voornamelijk tot doel, de gegevens te
  verschaffen voor de berekening van het maximum bedrag
  tot welk elke verkooper voor zijn afdeeling bestellingen mag
  doen. In een warenhuis koopen dikwijls 80 tot 100 personen
  zelfstandig in; waneer deze onbeperkt bestellingen zouden
  kunnen doen, zou er gevaar ontstaan, dat te groote verplich­
  tingen werden aangegeven en daardoor een plotselinge insol­
  ventie van de onderneming zou intreden. Dit is te voorkomen,
  wanneer den inkoopers een limiet wordt voorgeschreven; deze
  limiet wordt bij het begin van het jaar door de directie in
  overleg met de afdeelingschefs vastgesteld, waarbij als grond­
  slag de omzet van het laatste jaar geldt.
  Verder wordt een zoogenaamde „Sollumsatz” (b) vastge­
  steld; het streven van den afdeelinschef moet er op gericht
  zijn, dat zijn werkelijke omzet (w) minstens zoo groot wordt
  als de verplicht omzet. Om den verplichten omzet te kunnen
  bereiken, moet een zekere goederen-voorraad aanwezig zijn.
  Deze „Soll-Lagerbestand” (c) wordt eveneens vooraf bepaald;
  hierin is de laatste inventaris begrepen. Uit de verhouding
  Sollumsatz : Soll-Lagerbestand wordt verkregen de „Umschlagskoffizient” , d.i. het getal, dat aangeeft hoe dikwijls
  de voorraad zal moeten worden omgezet. De schrijver noemt
  dit getal de „Soll-Frequenz” (f).
  Onder punt 1 is reeds opgemerkt, dat ook een „Soll-Kalku­
  lation” (verplicht bruto-winst-percentage) aan eiken afdeelingschef is voorgeschreven; deze is practisch meestal een
  „Aufschlagskalkulation”.
   Voor de berekening van de limiet voor den inkoop van
  het geheele jaar geeft de schrijver de volgende methode aan:
  inventaris vorige jaar -f- aankoopen vorige jaar — inventaris
  nieuwe jaar — inkoop waarde omzet vorige jaar, Deze uitkomst
  vermeerdert hij met den voorgeschreven Soll-Lagerbestand (c),
  nadat hij deze heeft verminderd met het bedrag van den daarin
  begrepen inventaris. Op deze wijze wordt tot doel gesteld een
  verkoop, welke die van het vorige jaar overtreft met het verschil
  tussehen den Soll-Lagerbestand en den feitelijken inventaris bij
  bet begin des jaars en daarmede den verkoopers een stimulans
  tot uitbreiding der zaak gegeven. De gevonden uitkomst geeft de
  limiet voor een jaar aan. Van deze som wordt in den regel
  20 % als reserve afgetrokken, welke reserve slechts bij plot­
  selinge conjunctuurverhoogingen of bij bijzonder gunstige
  groote aanbiedingen wordt aangesproken, of anders gewoon­
  lijk tegen het einde des jaars voor den inkoop van kerstmis­
  artikelen wordt gebruikt. De overige 80 % worden over de
  twaalf maanden verdeeld in verschillende grootten, welke vol­
  gens de verkregen ervaring worden bepaald.
  De door de afdeelingen gedane bestellingen aan fabrikan­
  ten enz. worden van de voor elk bedrijf vastgestelde rnaandeljjksche limiet afgetrokken, zoodat een „Restlimit” overblijft.
  Is er aan het einde van de maand nog een restant, dan wordt
  de limiet voor de volgende maand met dit bedrag verhoogd.
  Teneinde den ondernemingsgeest van de afdeelingschefs
  te bevorderen, schakelt men in het limiet-systeem den werkelijken omzet in, d.w.z. de limiet wordt verhoogd (verlaagd)
  naarmate de werkelijke omzet (w) hooger of lager is dan de
  verplichte omzet (b). Het verschil wordt door den schrijver
  „Sollumsatzdifferenz” (SUD) genoemd.
   Wanneer de werkelijke omzet grooter (kleiner) is dan de
  verplichte omzet, dan ontstaat tevens een „Limitdifferenz”
  (LD) naar boven (naar beneden). De Sollumsatzdifferenz is
  echter een verkoopwaarde en wij hebben een inkoopwaarde
  noodig. Om de inkoopwaarde van de SUD te verkrijgen, zou
  (Abzugskalkulation ( q ) ; dus S U D ------~~ToÖ—
  
  ®e^ er
  
  zóó tijdig hiervan kennis geeft aan den Raad, dat dit lichaam
  doen kan wat tot zijn taak behoort.
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  men deze kunnen verminderen met het bruto-winst-percentage
  q is onbekend; wij kennen slechts de Sollkalkulation (Aufsehlagskalkualtion) (p). q =
  
  P—■ (zie 1), dus de
  
  bedoelde inkoopwaarde is :
  
  SUD —
  
  SUD
  
  100 p
  
  TÖÖ'T'p'
  
  100...
  In overeenstemming met de berekening van de jaarlimiet,
  moet een op den daar bedoelden Soll-Lagerbestand (c) ge­
  lijkend bedrag aan de hiervoor reeds berekende inkoopwaarde
  worden toegevoegd; dit bedrag kan echter voor de Sollum­
  satzdifferenz niet anders worden uitgedrukt als door zijn
  verhouding tot de „Frequenz” . Men krijgt dan:
  
  _
  
  SUD
  
  LD
  
  Sl.D
  
  LD
  
  SOD (1 -
  
  100 P
  'T öcT hF p "
  ïöö
  +
  
  SUD
  f
  
  •
  
  LD = SDD ,1 + * -
  
  -ÏÖ O -L -,
  
  Practisch wordt deze Limitdifferenz met behulp van tabel­
  len berekend; een overeenkomstig percentage als hierboven
  bedoeld (20 %) wordt gereserveerd, zoodat bij een zeer hoog
  gestegen omzet, dus bij een zeer groote SUD, steeds een vol­
  doende reserve overblijft.
  Het behoeft geen toelichting, dat de onderneming den stand
  van haar liquide middelen steeds regelt in verband met het
  totaal van alle limieten.
  De schrijver eindigt met de opmerking, dat een goede bedrjjfsstatistiek de „Ökonometer” voor de onderneming is.
  BOEKBEOORDEELING
  
  Begrooting en rekening van gemeentebedrijven door N. L.
  Reuvencamp. (Alphen a/d. R. N. Samsom 1925) 54 pagina’s.
   Voor hen, die met de begrootings- en de rekeningsvoorschriften (1924) voor de gemeentebedrijven te doen hebben is het hier*boven genoemde boekje eene nuttige publicatie, waarin de stof
  duidelijk en beknopt is behandeld.
  De studeerende zal het allicht betreuren, dat de boekingen
  in de gemeente-administratie en de bedrijfsboekhouding van de
  kritische transacties niet gegeven zijn. Deze leemte, zoo het er
  een is, kan echter niet zwaar wegen.
  Ik zou hiermede kunnen volstaan. Ik geloof echter, dat den
  schrijver eene bespreking van die punten, waarop hij zelf de
  bijzondere aandacht heeft gevestigd, aangenamer moet zijn. Ik
  zal daarom op een paar strijdpunten, niet op alle, even ingaan.
   Al dadelijk stel ik niet de vraag, of het goed is, dat de
  voorschriften zelf' niet scherp onderscheiden tusschen: ge­
  meente ondernemingen, bestemd tot levering aan ingezetenen
  en andere derden; gemeentebedrijven, bestemd tot voorziening
  van de behoefte der gemeente zelf aan objecten, die ze noodig
  heeft tot uitoefening van haar taak en gemeentediensten — alle
  drie organisaties, die als zelfstandige inrichtingen beheerd
  kunnen worden. Die materie toch is niet in de eerste plaats van
  comptabelen aard, al zou er in het bijzonder bij de gemeente-ondernemingen — die zoo geheel het karakter van verbruikshuishouding missen — twijfel kunnen bestaan aan de
  juistheid van de volgende regels (pag. 41)
  „dat o.i. bij gemeentebedrijven de eenheidsprijs der artikelen
  „in den inventaris behoort overeen te komen met dien, welken
  „de magazijnadministratie aangeeft, dus met den naar den in„koop vastgestelden prijs, al is er op den balansdatum tusschen
  „dien prijs en den marktprijs verschil. Ook voor grondstoffen
  „geldt dit.”
  De opmerking, voorkomende op de zelfde pagina, dat bij ma­
  
  143
  
  gazijnen de opneming niet in één of twee dagen (zal) kunnen
  plaats hebben” gaat tegen leer en ervaring in. Of dat mogelijk
  is, hangt uitsluitend af van de organisatie van het bedrijf.
  I. Is de begrooting bindend?
  De vraag kan zóó gesteld slechts bevestigend beantwoord
  worden. De strjjd loopt — nu de voorschriften het opmaken
  eener begrooting voor de bedrijven obligatoir hebben gemaakt
  —■
  ’ echter alleen daarover, wie machtiging tot wijziging der be­
  grooting mogen geven.
  Dit nu volgt m.i. : onmiddellijk uit de functie der bedrjjfsbegrootingen. Primair zijn ze een middel tot verhooging van
  liet nuttig effect van de bedrjjven, stellen ze standaardwaarden
  vast, die de basis vormen van de bedrijfs- en prijspolitiek eenerzijds en van de controle anderzijds. Rentabiliteit en liquiditeit
  dienen ze slechts indirect.
   De handhaving der liquiditeit van de bedrijven is taak der
  gemeente en het gemeentebestuur heeft daartoe in de gemeente
  begrooting het middel. Indien eene handeling van het bedrjjf
  uitgaven zou veroorzaken, waardoor posten der gemeentebegrooting zouden worden aangetast, dan zou ter wille van de
  handhaving der liquiditeit van de gemeente geëischt moeten
  worden, dat voor die handeling de machtiging werd verkregen
  langs den weg, die voor alle handelingen geldt die tot uitgaven
  voor de gemeente aanleiding geven — hoe dringend ze ook moge
  zijn.. Indien dat echter niet het geval is, dan vervalt deze aan­
  leiding tot eene omslachtige procedure vanzelf. Dit nu is steeds
  het geval, indien de meerdere uitgaaf gedekt wordt door
  vermeerderde bedrijfsontvangsten of door daling van andere
  bedrijfsuitgaven.
  Dan kan een minder omslachtige procedure gewenscht,
  althans toelaatbaar worden.
  Dat is juist gelegen in het wezen der bed rijf sbegrooting, dat
  er een meer onmiddellijke samenhang is tusschen de baten en
  laten, dan tusschen de ontvangsten en uitgaven der verbruikshuishouding.
  Toch volgt hieruit nog niet, dat het in zulke gevallen steeds
  geoorloofd zou zijn een of meer der organen, die aan het tot
  stand komen der begrooting hebben medegewerkt in de wijzi­
  ging niet te kennen. Dit is alleen het geval, indien de handeling
  geen wijziging brengt in de bedrijfspolitiek, waarvan de financieele resultaten in de begrooting zijn neergelegd.
  Als de uitgaven een bekeersprineipe raken, en verder voor
  Kapitaalsuitgaven zal de machtiging van alle organen steeds
  vereischt zijn.
   Deze hebben het echter bij de vaststelling van de begrooting
  in de hand het instrument soepeler te maken door aan te geven,
  welke wijzigingen zonder hunne goedkeuring kunnen worden
  aangebracht.1)
  Dat het bedrijf bezwaren ondervindt van een bindende be­
  grooting blijf ik ontkennen. Als de administratie van het bedrijf
  in orde is komen overschrijdingen van de begrooting niet onver­
  wacht te voorschijn; maar ziet men, omdat óf het verbruik óf
  de eenheidsprijzen stijgen, aankomen wat er gebeuren zal.
  En zou men nu — om één voorbeeld te kiezen — aan den
  Directeur van het bedrijf of zelfs aan het dagelijksch bestuur
  willen overlaten om bij eene scherpe stijging van de kolenprjjzen,
  die niet gevolgd wordt door eene evenredige prijsverhooging
  van de prijzen der bijproducten, vast te stellen óf al dan niet
  tot verhooging van den gasprijs over te gaan.
  Ik ga zelfs verder en meen dat het in overeenstemming met
  den zin onzer gemeentewet is, indien het dagelijksch bestuur
  niet alleen bij scherpe verhooging van de prijzen van grond­
  stoffen, maar ook bij daling van de opbrengst van de producten
  i) Dit kan op tweeërlei wijzen geschieden; n.1.: door de gevallen te
  noemen; maar ook door de begrooting in zoo’n vorm op te stellen, dat
  de details het karakter van toelichting verkrijgen.
  