text: GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  V
  EEN VOORGENOMEN EMIGRATIE VAN CURASAO NAAR TRINIDAD IN
  
  1830?
  
  Den 30sten April 1829 ontving de directeur van Curacao, jhr.
  mr. I. J. Rammelman Elsevier, van den commandeur van Bonaire bericht van de stranding bij Pedro Kelly van Zr. Brittannische Majesteits fregat SarAaw. Zr. Majesteits brik Courier en
  Zr. Majesteits korvet PaZ/as zeilden aanstonds uit om hulp te verleenen, en 4 Mei kwamen de drie schepen de haven van Curacao
  binnen.
  Aan boord van het Engelsche schip bevond zich de vice-admiraal Fleeming.
  Deze bemoeide zich met een strafzaak, die destijds voor den
  raad van justitie hing tegen zekere Beazly, Bathurst en Ure,
  verdacht van kaperij, vervalsching van een kapercommissie, afgegeven door het gouvernement van Buenos Aires en vervalsching
  van een journaal. Fleeming verklaarde stellige bewijzen te hebben
  van zeeroof, door deze lieden gepleegd, en eischte min of meer de
  doodstraf tegen hen; desnoods scheen hij voor de tenuitvoerlegging zelf wel te willen zorgen. De directeur antwoordde hem,
  dat in de kolonie de rechterlijke macht besliste vrij van allen
  invloed van het politiek gezag, en naar de wet had recht te
  spreken, waarbuiten hij gouverneur zich te houden had, en dat
  het hem ook niet vrijstond personen uit te leveren aan vreemde
  mogendheden ter zake van piraterie. Intusschen droeg hij den
  commissaris van politie op eens te onderzoeken hoe Fleeming aan
  zijn inlichtingen gekomen was.
  Het bleek, dat twee der gedetineerden, Ure en Bathurst, zich
  schriftelijk tot den vice-admiraal gewend hadden. Die bom was
  dus verkeerd gesprongen.
   De directeur had Fleeming ook naar zijn bewijzen van den zeeroof gevraagd, maar die bleken toch niet zoo „stellig" te zijn,
  — 155 —
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  156
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  want eerst een maand later hoorde de directeur, dat Fleeming die
  wachtende was van Jamaica. En zij waren er nog niet, toen de
  2?arA<zm met de vice-admiraal aan boord 23 September 1829 na
  hersteld te zijn eindelijk weer uitzeilde. Nog tweemaal bracht het
  Engelsche schip van oorlog in hetzelfde jaar een kort bezoek aan
  het eiland, in November en December.
  Eerst later bleek, dat dit drietal bezoeken nog een staartje zou
  hebben.
  14 Juni 1830 kreeg Rammelman Elsevier een brief van den
  gouverneur-generaal der Nederlandsche West-Indische bezittingen, P. R. Cantz'laar, van 28 Mei 1830 met een afschrift van
  een artikel in de 7Wnt<2a<£ Gttanfran van 16 Februari van dat jaar,
  waarin stond, dat eenige honderden behoeftige blanke ingezetenen van Curacao zich door tusschenkomst van den admiraal
  Fleeming tot den gouverneur van Trinidad hadden gewend om
  vergunning tot hun vestiging op het eiland als arbeiders. Elsevier
  moest daarnaar een onderzoek instellen en verslag doen aan den
  gouverneur-generaal.
  Het is jammer, dat deze brief met de bijlage op het Algemeen
  rijksarchief in de West-Indische Archieven 1828-1845 niet gevonden is; men moet het nu met deze weergave van den inhoud
  voor lief nemen.
  De directeur stelde de stukken in handen van den commissaris
  van politie Mr. Bennebroek Gravenhorst, die zich wendde tot de
  heeren R. F. van Raders, destijds majoor-commandant der troepen op Curacao, en de kooplieden H. van der Meulen en G. F.
   Lenz, van wie bekend was, dat zij met den vice-admiraal Fleeming omgang gehad hadden.
  H. van der Meulen deelde mee, dat hij nooit van een plan van
  verhuizing van behoeftige inwoners van Curacao naar Trinidad
  had gehoord en dus geen inlichtingen kon geven.
  Ook Van Raders wist van een adres aan Fleeming niets. Hij
  voegde daaraan toe, dat hij meermalen in vriendschappelijken
  omgang met den vice-admiraal diens philanthropisch karakter en
  opmerkzamen geest had leeren kennen, en veronderstelde, dat
  daaruit bij dezen het voornemen was geboren om een aantal vrije
  zwarte en gekleurde huisgezinnen, die tot schijnbaar merkelijk
  nadeel van de landeigenaren van Curacao op de publieke gronden
  rondom de maisplantages of tuinen zich gevestigd hadden en voor
  het meerendeel volgens de planters of landeigenaars te hunnen
  koste van roof en afval leefden, terwijl zij in armoedige jaren veelal
  een armoedig bestaan sleten, naar Trinidad te doen verhuizen,
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  157
  
  waar een van zijn bijzondere vrienden, generaal Grant, gouverneur was. Van Raders had in November 1829 in Caracas Fleeming
  en Grant gesproken en beiden hadden van een dergelijk plan gerept. Tegenover de generaal had hij, Van Raders, twijfel aan de
  uitvoering ervan geopperd, en hij dacht, dat hiermee de zaak uit
  was, want Fleeming en Grant waren kort daarop op Curacao geweest, maar hadden hun plan toen niet ontvouwd aan kennissen
  van Van Raders, die zelf destijds nog in Caracas was.
   En aan de andere zijde, aldus Van Raders, al zou voor sommige
  ingezetenen een dergelijke verhuizing om de drukkende tijden
  verkieselijk schijnen, veel voordeden waren daaraan niet verbonden, want op een desbetreffende vraag zijnerzijds aan generaal
  Grant had deze gesproken van vrijen overtocht en tewerkstelling
  aan de publieke wegen. Dat gold zwarten en kleurlingen, en van
  blanken was het heelemaal twijfelachtig of liever onwaarschijnlijk, dat er honderden zouden zijn, die door een dergelijk aanbod
  zoo bekoord zouden wezen, dat zij daartoe een verzoekschrift
  konden hebben ingediend.
  Lenz, die zijn antwoord in het Engelschschreef—merkwaardig,
  want hij was toch plaatsvervangend lid van het college van commercie en zeezaken geweest en was nog lid van het gemeentebestuur en agent van de West-Indische maatschappij — zoodat de
  gouvernements-vertaler en tolk M. Ricardo het moest vertalen
  in het Nederlandsch, achtte het uitgesloten, dat het bericht in de
  T r i n i d a d G u a r d i a n iets anders dan „een ijdel nieuwspapierbericht" was. Hij had heel veel met Fleeming omgegaan en,
  mededeelzaam als deze was, zou hij zeker over een dergelijk adres
  met hem gesproken hebben. Waarvandaan zouden de honderden
  blanken moeten komen, in staat om te emigreeren, daar bijna
  alle blanken vast goed op het eiland houden ? Hoe had de zaak geheim kunnen blijven? Trouwens daarvoor was geen reden, want
  ieder ingezetene mag immers naar elders gaan. Toen Fleeming en
  Grant samen hier waren, zijn zij in die 24 uur maar even aan land
  geweest, te kort om dergelijke plannen te bespreken, en Fleeming
  had zijn tijd benut om eenige rekeningen te betalen. Lenz wist
  alleen, dat één persoon zich bij die gelegenheid tot Grant gewend
  had om toelating en bescherming op Trinidad, nl. de intusschen
  overleden hotelhouder Thompson, een Engelschman op Curacao.
   Deze was een grootspreker en Lenz achtte het niet onmogelijk,
  dat hij tegenover Grant zou hebben uitgepakt over eenige honderden ingezetenen, die wel genegen zouden zijn hem te volgen.
  Gravenhorst had ook zelf iets ontdekt. Een arme Engelsche
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  158
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  schoolhouder op Curacao Thomas Jones had indertijd bij Fleeming een verzoekschrift ingediend om hulp en bijstand in zijn
  zeer nooddruftigen toestand, en daaruit had de vice-admiraal
  misschien afgeleid, dat soortgelijke menschen niet ongenegen zouden zijn zich in een vruchtbaarder en meer belovend oord te vestigen.
  Rammelman Elsevier zond deze inlichtingen door aan den gouverneur-generaal Cantz'laar.
  DE GEBOORTEDATUM EN -PLAATS VAN
  KIKKERT
  
  GOUVERNEUR-GENERAAL
  
  Het iVtcMK'-.ZV&fer/an^sc/» foogra/tscA Z00or<&n6oe& zegt, dat
  Albert Kikkert, de eenige gouverneur-generaal van Curacao en
  onderhoorige eilanden, geboren is op Vlieland 17 November
  1762. Deze datum stemt overeen met dien op den stamboom
  der familie Schotborgh.
  Volgens het Xoioniaa/ Wee&Wai van 23 Augustis 1938 vermeldt het ondertrouw- en trouwboek der Gereformeerde Kerk op
  Curacao als op 11 September 1789 ondertrouwd en 13 September
  d.a.v. getrouwd, „de WelEd. Gestr. heer Albert Kikkert, Capt.
  ter Zee in Dienst van H. Hooge Mogende Heeren Staaten Generaal
  der Vereenigde Nederlanden, jongman, geb. op 't Eylant 7V#£/,
  met Mej. Anna Maria Cornelia van Uytrecht, jonge Dogter,
  geboren op Curacao".
  Een onderzoek, ingesteld in het Rijksarchief te Haarlem heeft
  nu bewezen, dat Kikkert inderdaad geboren is op Vlieland en
  aldaar in de Gereformeerde Kerk gedoopt, doch op 22 November
  1761.
   DE „BURGERLIJKE STAND" VAN CURACAO
  
  , Tegen den tijd, waarop de invoering van den burgerlijken stand
  in Curacao haar beslag zou krijgen, 12 Januari 1831, bepaalde de
  directeur, jhr. mr. I. J. Rammelman Elsevier, dat de kerkelijke
  gemeenten haar doop- en geboorteregisters en haar doodboeken
  zouden inleveren bij het gemeentebestuur. Als gevolg daarvan
  bevinden zich thans in het Oud-archief van Curacao en onderhoorige eilanden Bonaire en Aruba:
  van de Gereformeerde kerk op Cura?ao de ondertrouw- en
  trouw-boeken van December 1714 tot Februari 1822 met leemten
  van April 1734 tot October 1738, Mei 1783 tot Januari 1785,
  October 1796 tot Februari 1800;
  ,*
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  159
  
  en verder de doopboeken:
  der Gereformeerde kerk van 1727-1820, waaraan ontbreken
  April 1734 tot December 1751, Juni 1784 tot Januari 1785, Januari 1800,
  der Luthersche kerk van 1757 tot 1825,
  der Roomsch-Katholieke kerk van Februari 1788 tot Augustus
  1819, waaraan ontbreken gegevens van September 1771 tot December 1773 en van Maart 1778 tot Augustus 1782;
  ten slotte een lijst van geboorten van Portugeesche Israëlieten
  met aanteekening van hun overlijden over 1722-1831.
  Van het laatste doopboek der Gereformeerde kerk (Oud-archief
  no. 1466), loopende van Februari 1800 tot Augustus 1820, zooals
  in den inventaris staat aangegeven, wil ik hier iets vertellen.
   Het heet heel uitdrukkelijk „Doop-Boek van DE GEREFORMEERDE KERK te Curacao", gelijk op het titelblad staat, en
  dit is vermeldingswaard, omdat sedert 1816 de „vaderlandsche"
  kerk officieel dien naam niet meer begeerde. Mr. Bijlsma inventariseert al van 1727 af als het doopboek der ATcderdtttïscA-Hervorwrfe .Ker&; echter spreekt ook het doopboek van 1785 tot 1799
  van de „Gereformeerde kerke" en dat van 1730 tot 1734 van de
  „Gereformeerde Christelijke Gemeente".
  Het doopboek is ingericht door ds. P. J. van Esch, juist uit het
  moederland gekomen, nadat de gemeente bijna 4 jaar vacant was
  geweest. Eerst maakte hij nog aanteekeningen in het vorige doopboek, in 1785 begonnen, dat als laatste doopakte er een van 4
  September 1786 van ds. D. J. G. de la Houssaye vermeldt. Ds.
  Van Esch schreef daarna in de kinderen, „welke bij gebreke van
  Gerefonneerde Predikanten in de hervormde [sic!] gemeente door
  den Lutherschen predikant Jacobus Muller Anthoniszn. gedoopt
  zijn geworden", overgenomen uit het Luthersche doopboek, loopende van 22 Januari 1789 tot 9 Februari 1800. En dan volgen
  de namen der kinderen, „die, bij gebreke van Gereformeerde
  Predikanten, in deze gemeente, gedoopt zijn geworden door de
  Roomsche Priesters te Curacao".
  In een nieuw boek begon ds. Van Esch met zijn eigen doopelingen.
  Tusschen Juli 1802 en Juli 1806 zijn er geen akten. Ds. Van
  Esch was toen afwezig.
  De laatste akte is van 3 April 1825 (dus 5 jaar later dan de inventaris van het Oud-archief aangeeft).
  Daarop volgt: „Hier eindigt het Doopboek der Hervormde
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  160
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  gemeente. Zie Doopboek der Vereenigde Protestantschen gemeenten. G. B. Bosch".
   24 April had de plechtige vereeniging der Hervormde en Luthersche gemeenten plaats.
  Maar het doopboek heeft nog een aanhangsel, dat aldus luidt:
  „Op het eiland Aruba zijn in de jaren 1819 en 1820 de volgende
  kinders van Protestantsche ouders door den Pastoor Pirovano
  gedoopt om in het Doopboek der Hervormde gemeente te Curacao
  overgebragt te worden volgens oude gewoonte:" (volgen een aantal namen met doopdata tusschen 27 December 1819 en 5 September 1820; dit verklaart waarschijnlijk de fout in den inventaris. En dan: „overeenkomstig de mij overgeleverde lijst Q. T. G.
  B. Bosch Predikant bij de Hervormde gemeente. Einde van het
  Doopboek der Hervormde Gemeente op Curacao".
  Als op 23 Mei 1802 vermeld is als gedoopt Hendrik, zoon van
  J. J. Beaujon en Anna Sophia Beaujon, leest men 2 bladzijden
  verder:
  Op voorstel en goedkeuringe wordt het volgende in dit
  Doopregister uitgeschreven:
  Weieerwaarde Heer!
  Vermits de hoogst gevaarlijke omstandigheden met de
  franschen van Guadeloupe, en UwelEerwaarde destijds buiten de stad zijnde is ons kind genaamd Anthonij, gedoopt geworden door de Luthersche Predikant Muller — Weshalven
  thans van Uweleerwaarde minsaam verzoeken deze bijgaande certificaat in ons kerkelijk Doopboek te registreeren ten
  blijke dus dat gemelde kind Anthony als afkomstig van gereformeerde ouders, ook tot onze gemeente is behoorende, en
  daarvan Extract wel te willen afgeven, etca. was getekent
  Anna Sophia Beaujon zo voor haar zelve als voor Haar man
  Jan Jacob Beaujon Curacao 19 May 1802. En wordt dus het
  Doopcedel van gemelde kindt genaamt .<4«JAony, geboren te
  Curacao den 30 January 1802 [lees: 1800], en den 14 Augustus 1800 gedoopt alhier geinsereerd Q. T. Pieter Jan van
  Esch V.D.M.
  Uit het Luthersche doopboek blijkt deze inschrijving inderdaad.
   De daar vermelde naam van de moeder is Anna Sophia Rudeloff,
  die gehuwd was met Jan Jacob Beaujon (1756-1836), opperboekhouder, die in 1796 eenige maanden als gouverneur ad
  interim optrad, maar aftrad, omdat hij van Oranjegezindheid
  werd verdacht.
  B.D.G.F.
  K 2597
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:18:45AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  