text: INDONESISCHE LASVORMEN.
  DOOR
  
  J. GONDA.
  Het grootste deel van de inhoud van een grammatika van een
  Indonesische taal pleegt te zijn gewijd aan een opsomming van de
  prae- en suffixen, indien aanwezig ook infixen, hun vorm, de betekenisklassen der ermee gevormde woorden en het gebruik daarvan in
  de zin. Het begrip affix, dat inderdaad in de Archipel-talen belangrijk
  is, schijnt de geesten van vele spraakkunstschrijvers dermate te boeien,
  dat zij geneigd zijn aan te nemen, en veelal ook niet aarzelen neer
  te schrijven, dat telkenmale wanneer een van twee in klank grotendeels overeenstemmende en in betekenis hetzij identieke, hetzij verwante woorden een klank of een klankgroep meer heeft dan de
  andere, dat meerdere een affix vertegenwoordigt. En is zo'n affix
  dan in de levende taal in andere woorden niet of slechts met moeite
  aan te treffen, of wel is er geen min of meer omlijnde betekenis
  (functie) aan toe te kennen, of wel meent men al dan niet terecht,
  dat er geen nieuwe woorden meer mee ontstaan, dan spreekt men
  van verstarde affixen.
   Het is nauwelijks nodig citaten te geven om het hier gezegde te
  staven. „Meerlettergrepige woorden welke niet tot eenvoudigen vorm
  kunnen teruggebracht worden, bevatten wel steeds een thans in onbruik geraakt afleidingselement....", zegt bv. Jonker *). Ten aanzien
  van Maleise uitdrukkingen als fa/i-fóma/t „allerlei touwwerk, het
  gezamenlijke touwwerk van een schip", ^MrwM-^jMwrww „van geslacht
  tot geslacht", g'ëmiVan of #M»ni7an „blinkend", <7cmi/a/> of grumi7a/>
  „schitterend", ^ëwwrw/t of «/wmwrtt/i „donderend" heerst er, dat kan
  men wel zeggen, bijkans een communis opinio, dat zij het infix -Mmbevatten. Voor Dempwolff*) staat het vast, dat tag. frafawa' naast
  Z'awa' „kruik" het infix -a/- bevat, dat we in jav. £ra/>3>a& „knetteren"
  (vgl. tag. £a/>afc „het geluid van slaan", jav.fcawj/>a&„grote bijl") twee
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  *) J. C. G. Jonker, RottineescheDownloaded
  spraakkunst
  (1915), § 6, p. 8.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  *) O. Dempwolff,
  Vergleichende
  Lautlehre
  des
  austronesischen Wortschatof the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  zes II (1937), p. 8.
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  Dl. 102.
  25
  
  372
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  infixen, r en y, moeten zien*), dat in tag. &H/M&O* „vorm" (naast
  AM
  ' &of „rimpel, plooi") een infix -w/- steekt^), etc. Op overeenkomstige
  wijze ziet men in de / van jav. g/igifc „ginnegappen" naast ?!<7«7i&
  „giechelen" een infix, in ƒ<?- van /ë^igife „giechelen" een praefix. In
  een zeer recent artikel ^) blijft ook R. A. Kern voortdurend van infixen en andere affixen als enige woorduitbreidende elementen
  spreken.
   M.i. doet men echter goed te onderscheiden. Wanneer we stellen
  varianten van klaarblijkelijk hetzelfde woord vinden, zodat het ene
  lid van zo'n stel een klank of syllabe langer is dan het andere (of:
  dan de andere), zonder dat het langere woord een andere waarde,
  betekenis, functie en zonder dat het uitbreidende element in een groep
  gelijksoortige woorden éénzelfde definieerbare functie heeft, zou ik
  dit element zeker geen affix noemen: men noemt ook -erf- in vlaams
  £/edom/>ew = /»/ow/'en geen affix, evenmin als de w in ned. /'am/'tV/'
  naast />a/>tVr. Ook die woorduitbreidende elementen, die een verandering in gevoelswaarde, een zekere intensivering van een in een
  woord liggend affectief begrip met zich meebrengen, die onomatopeeën en klank-symbolische woorden meer adaequaat maken aan de
  indruk, die de er door weergegeven voorstelling wekt, zou ik zo niet
  betitelen: ook tn& in ned. n'w&Hifcen naast rtwèe/en, evenmin als de r
  in ned. 6r«//e« tgr. mned. 6u/fe»i „tieren, razen". Een Indonesisch
  affix is niet hetzelfde als een Indogermaans, doch in de definitie dient
  te worden opgenomen, dat het op systematische wijze derivaten vormt
  van een grondwoord''), dat het een wel te omschrijven, in een taal
  hetzij nu, hetzij vroeger (in dat geval is het verstard, als de f in
  ned. tfortf, £W.rt, Z£jf) levende grammatikale functie heeft (het brengt
  tot een bepaalde „woordsoort" of woordkategorie, draagt een zelfde
  betekenisnuancering ten opzichte van de betekenis van het grond1) Ibidem, III, p. 74.
  2) Ibidem, III, p. 77.
  3) R. A. Kern, Wortels en grondwoorden in de Austronesische talen, Bijdr.
  102, p. 27S vlg. Vgl. ook K. Wulff, Über das Verhaltnis des Mal.-Pol. zum
  Indochin. (Danske Vid. Selsk. 27, 2; 1942), p. 4S vlg.; 80 vlgg., waarbij reeds
  mijn opmerkingen in Museum 50 (1942), 24.
   •*) Dit kan ook éénsyllabig zijn en dus in gedaante met de wortel samenvallen. Ten onrechte houdt R. A. Kern, t.a.p. (in afwijking van Brandstetter)
  dit niet in het oog: /tntuf p. 293 is geen voorbeeld van „infigering" van -inin een wortel, maar een van infigering van -»'«- in een eensyllabig grondwoord:
  dat /i«f grondwoord is, blijkt uit (««t«rf, ft«fón, on/nd etc, en uit het zelfstandige gebruik van /wi. Men verklaart toch ook de Nederlandse imperatief rfrtn&
  niet tot een wortel, al valt hij in gedaante
  met een 07/14/2024
  vorm van06:14:32AM
  de wortel
  Downloadedsamen
  from Brill.com
  via Opencfronfe,
  Access.
  This is
  an open-access
  article distributed under the terms
  die in <fr»»fe«i,
  rfrawè,
  pedrotifcen
  steekt?
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  373
  
  woord, speelt een bepaalde syntaktische rol, het komt in een aantal
  woorden van dezelfde kategorie op overeenkomstige wijze voor).
   Of al degenen die ten aanzien van de hierboven genoemde en dergelijke elementen de termen „infix" etc. bezigen, er werkelijk volkomen van overtuigd zijn, dat die elementen geheel van dezelfde
  aard zijn (althans waren) als <êr- in mal. fër-sëpK/i „donker gekleurd",
  -a» in ra»i&wf-aw „een soort vrucht met haarachtige schil",, -m- in
  ojav. fóic/>a&, zg. passief bij té/xife „met de hand slaan", is een vraag,
  die we hier maar zullen laten rusten. Men doet echter alsof, men
  houdt alle elementen, die een woord meer heeft dan in klank overeenstemmende en in betekenis samenbehorende woorden voor affixen,
  voor in wezen gelijk aan genoemde fcr-, -an, -in- etc. En men trekt
  uit die veronderstelde identiteit van soort o.a. de conclusie, dat zo'n
  als affix beschouwd element, indien het in vorm overeenstemt met
  een werkelijk affix in een verwante taal, eens dezelfde functie gehad
  moet hebben als dat werkelijke affix. Men verklaart bv. op grond
  van vergelijking van het Javaanse infix -Mm- Maleise woorden als
  gremwru/j, <7<Fm>7an, (fwrwM-) Jwmwrun, (ta/i-) fëma/t tot „oude activa
  of aoristen of incohativa"; „oude", d.w.z. oorspronkelijk waren ze
  dat, doch nu zijn ze verstard^).
  Maar over die verstarring heersen soms weer zonderlinge denkbeelden. Spat*) bv. leert naar aanleiding van mal. />ë/a/w& „specht"
  bij />afrefc „pikken van (vogels)", grcngfi „getand" bij grii/i „tand" en
  klanknabootsende woorden als <7m?ja&, #ër<?cfwm etc, dat hierin de
  invoegsels -£/-, er- steken en voorts, dat „de meeste afleidingen met
  een invoegsel in het Maleisch zeer nabij de versteende afleidingen
  (komen), en dus vrijwel als grondwoorden te beschouwen (zijn)".
   Onder versteende of verstarde vormen verstaat men niet ten ondergegane, nog gebruikte resten van eens levende (d.i. nog nieuwe vormen producerende) vormkategorieën, die in een later stadium van
  de taal, in het dan bestaande systeem niet als behorende tot een
  levende vormkategorie worden gevoeld; boven noemden we al het
  versteende suffix -f in het Nederlands: er worden geen nieuwe substantieven van dat type meer gevormd. Maar in een vroegere periode
  der taal was dat wel het geval, toen was het procédé om bepaalde
  naamwoorden, nomina actionis, met idg. -ft- > germ, -f- (got. gri/-Nj)
  te vormen levend, toen was het productief. Wanneer dus Spat in de
  Zie ook Bijdr. 99, p. 433.
  Downloaded
  Brill.com 07/14/2024
  06:14:32AM
  C. Spat, Maleische Taal, Overzicht
  van from
  de Grammatica
  (1920), p.
  36, § 33.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  374
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   aanhef van dezelfde paragraaf, waaruit ik juist citeerde, zegt, dat
  „de invoegsels in het Maleisch weinig tot ontwikkeling (zijn) gekomen", betoogt hij daarmee iets geheel anders dan in het verdere
  deel van de paragraaf: stel dat -£/- in />è?/ah(£ etc. slechts resten
  vertegenwoordigen van een vroeger levend infix, dan mogen we wel
  zeggen, dat er vroeger meer vormen met -£/- geweest zullen zijn,
  maar in hoeverre die formatie eens tot ontwikkeling is gekomen is
  veel moeilijker uit te maken. Bedoelt Spat echter met de aanhef
  „weinig tot ontwikkeling gekomen", dat er niet meer vormen van in
  het aanzijn zijn gekomen dan de thans bestaande, dan behoeft dat
  niet te impliceren, dat de formaties verstard zijn in de gebruikelijke
  zin des woords. En gaat men de klanknabootsende en daarmee in
  vorm overeenkomende woorden van de typen #<?r£.ra£, ^éwérêMCMH *)
  en dergelijke, die Spat ook in deze paragraaf behandelt, na, dan blijkt
  ten eerste hun aantal verre'van beperkt te zijn en ten tweede hun
  vormingsprocedes juist in de levende taal nog productief.
  Met het gesignaleerde streven ieder „element meer" voor een affix
  te houden gaat vaak samen de opvatting — we wezen er al op —,
  dat in klank overeenstemmende elementen ook in wezen identiek zijn.
   „Drie- en meerlettergrepige grondwoorden" zegt weer Spat'"'),
  „hebben dikwijls de gedaante van een afgeleid woord. Dit is inzonderheid het geval met vele namen van voortbrengselen uit het plantenen uit het dierenrijk. Oorspronkelijk waren zij afgeleide woorden;
  thans zoude men ze versteende afleidingen kunnen noemen. Zij bewijzen door hun vorm ook, dat in een vroegere periode voorvoegsels
  in gebruik zijn geweest, welke men thans niet meer kent". Hij somt
  dan een aantal trisyllaba die met m£- beginnen op, evenzo een aantal
  met />ê-, té-, &ë-, J£-. Dat hij in de aanhef veel meer zegt dan hij
  verantwoorden kan, laten we rusten; tegen een formulering als „de
  volgende vormen, die uiterlijk de gedaante toonen van een frê-vorm;
  &£rfu£un,fcc/a«ofeetc." kan men weinig bezwaar maken, een zin als
  „woorden...., die oudtijds werden afgeleid, doch thans als grondwoorden zijn te beschouwen, gevormd met een praefix rft- zijn er niet"
  verraadt echter, dat de auteur meent te mogen verwachten, dat alle
  thans bestaande affixen in de bedoelde „versteende afleidingen"
  terugkeren.
  i) Zie mijn Remarks on onomatopoeia, sound-symbolism and wordformation
  Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  etc., T. B. G. 80 (1940), p. 133 vlgg.,Downloaded
  speciaal from
  p. 204.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  ») O.c., p.
  30, § 27.
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  375
  
  Anderen'') zijn zo ver gegaan, dat zij uitdrukkelijk tér- in mal.
   fërrwyttm „glimlachen", térfcë/wf „schrikken" etc. identificeren met
  tér- in f(?rfcaM „vliegen", /ër/«n „afspringen" etc, en op dezelfde wijze
  andere praefixen in oorsprong gelijk stellen aan in klank gelijke eerste
  syllaben van grondwoorden. Bewezen, dat men tot deze identificaties
  het recht heeft, heeft nog niemand. En zolang dat niet geschied is,
  is het methodisch juister geen identiteit aan te nemen. Gaat men de
  geschiedenis van het leerstuk na, dan blijkt dat door de eerste beoefenaars der Vergelijkende Indonesische Taalwetenschap uit de Indogermanistiek in haar eerste periode overgenomen te zijn, waar men een
  eeuw geleden ook zonder op de bezwaren te letten tot dergelijke
  gelijkstellingen van in klank identieke of overeenkomende formele
  elementen (alsook tot hun identiteit met afzonderlijke woordjes, pronomina, praeposities etc.) overging.
  Reeds bij vorige gelegenheden heb ik twijfel uitgesproken aan de
  juistheid van de opvatting, dat in iedere -£/-, -£m-, -am- vorm een
  infix (d.w.z. een van een grondwoord op systematische aan regels
  gebonden wijze een afleiding vormend element) zal moeten worden
  gezien. In verband met de verklaring van vormen met inwendige
  nasaal in Dajaks en andere Indonesische talen wees ik er^) op, dat
  al wat er in een woord, vergeleken met blijkbaar verwante woorden,
  als formatief of afleidingen-vormend element^) uitziet, dat in oorsprong niet behoeft te wezen. Zelfs al zou het Nederlandse taalgevoel
  -Kry- in sroa/ww, jc/iarfww, «JBMW als een suffix opvatten, toch is dit
  element, dat in deze woorden, vergeleken met du. 5V/troa/fr£, eng.
   .r/radtf, ned. zeen etc. de indruk wekt een suffix te zijn, van geheel
  andere oorsprong*). Elders®) besprak ik o.a. het element -urn-, dat
  ook in het Oud-Javaans, waar het zonder enige twijfel in een groot
  aantal vormen als infix (praefix) optreedt, vaak in klanknabootsende
  en soortgelijke woorden voorkomt: &«?«&•£&,fcwmënar,^Mmefégr. In
  een aantal gevallen schijnt «m een emfatische of intensiverende
  waarde te hebben (&Mmëf«<7, ^Hménfér), in onomatopeeën die betekenen „Jonrf<?ren, dr^w-nen, roMMMr/cn etc." schijnt het deel te hebben
  aan het nabootsen van de klank. Ik kwam daar tot de vraag, of dit
  i) Zeer onlangs weer R. A. Kern, Bijdr. 102, p. 287.
  *) Bijdr. 101, p. 149 vlg.
  ®) Een formatief element of formans vormt grondwoorden „uit" wortels, een
  afleidend element (derivatief) afleidingen „uit" grondwoorden.
  *) Zie aldaar, p. 151.
  s) T. B. G. 80, p. 203, zie ook vanafDownloaded
  p. 196. from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  376
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  -ion- niet te onderscheiden is van het grammatikale -Mm- in
  naast tttanatfét/ „staan", een vraag die ik later voor dergelijke formaties bevestigend beantwoordde *): jrewteru- in mal. <7<?m£rMCttfc „to
  vibrate dully" is m.i. geen derivatief of combinatie van derivatieven,
  maar een f ormatief element *); de r-combbinaties (-er-, -ar-, -wr- etc.)
  in woorden, die geluiden, snelle bewegingen etc. aangeven als oudjav.
  feara/>£, £arM/M&, éèrèVéè, ^arawfMM, grëremw.?, ton'<»j, gim/i/» etc. zijn
  eveneens bij de woordvorming, niet onder de woordafleiding te behandelen^); onder de vele woorden met inwendige nasaal of liquida
  zij er m.i. talrijke, waarin deze klank niet een gereduceerd infix vertegenwoordigt"*).
  In aansluiting aan de bespreking van deze formaties ga ik thans
  over tot een beschouwing van enkele andere verwante typen.
   Gaan we in de eerste plaats na welke woorden met -£»»- en eventueel andere combinaties van consonant en m er in enkele Indonesische
  talen, die geen levend afleidingselement (infix) -«m-, -ë»t- kennen,
  in hoofdzaak en afgezien van de voorlopig onverklaarbare namen van
  planten en dergelijke voorkomen. Ten eerste in het Maleis'):
  ce;«om/»tM „in flarden" = com/>a«-«B»/>tM, aMH/wi-ca«t/>»i „uitgerafeld, in flarden"; c^meww „vuil (adj.) om de mond na het eten"
  (Singapore) naast cémontol „vuil (adj.) om de mond na het eten",
  mww<w e t c ; c£m£r/aw „straling, glansrijk", naast rer/aw „stralend
  van licht", cè7on-cè7an „het flikkeren"; cemafcat „rafelig aan de
  randen" = ;<?re(m)&at; cëraërfoi „flikkerend"; cewKwAo/t-cenKMifo/i
  „verward aan alle kanten uitstekend" naast con&oA „uitstekend",
  ron&afc-canfeelt „zeer ongelijk"; ccMtidit „zenuwachtig"; ^ma/at,
  gru«ia/at naast H w c t ó , (Këdah) ^emon/at en /ewia/t «7. „buigzaam";
  greina/an „overdwars, scheef" naast pa/a» „dwarsboom etc, dwarsbomend" ; srêwajH/ian „van weinig belang" (volgens Wilkinson leenwoord uit het Javaans) naast gram/>o« „id., gemakkelijk"; <7<?mëwtom
  „voortdurend stampen" (onomatopee); gtëJttéfM^far, j^Mwetor „bevend" naast grëntor, feëtor, sre/éiar „idem"; y « r l ( i / i „fonkelen"
  naast £r?Wa/> „flikkering"; gr<?mt/a«, gr»miïon „refulgent splendour",
  a freq(uentative) of <7»7a» „lustre, glow" (Wilkinson),
  1) Bijdr. 99, p. 397 vlg.; 101, p. 141 vlg.
  2) T. B. G. 80, p. 204.
  3) Ibidem, p. 200.
  <) Büdr. 101, p. 141 vlg.
  ") Men mag aannemen, dat er meerDownloaded
  zijn dan from
  de woordenboeken
  vermelden.
  Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  Dat sommigevia
  dezer
  ookisinanverwante
  talen
  voorkomen
  pleitunder
  voorthehun
  Open woorden
  Access. This
  open-access
  article
  distributed
  terms
  ouderdom.
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVOEMEN.
   377
  
  „flikkeren etc." naast <7»7a/>, grir/a/; „stralend e t c " ;
  „laten trillen, in trilling houden" naast giro/» „quickening (of the
  heartbeats); quickening the stroke when rowing or paddling" (Wilkinson) ; grëww^MM „in kronkelingen, rollen, rond vouwen of plooien"
  naast gru/o» „oprollen; rol", gr«/wM-$rë»m/MH „in rollen of kronkels",
  <7£WMtta „water-kruik" naast <7«ct; jc«mn(/j, grwmurM^ „rollen (van
  de donder), een lang donderend geluid maken" naast <7wr«/i „donder"; grënrfëran „trom"*): ^rëndaw „idem"; Aunturon (W. Sumatra,
  opgave van Von Dewall) „grazen"; /éwiarat „slap neerhangend, van
  takjes, lange lichamen", in Kedah in /ërat-;'é»Kwai, in Selangor in
  araï-;éj>M2rai, vgl. &ër/urtit-;urai „in franjes, kwasten en derg. neerhangen"; / « M O K » „verwaand(heid), een belachelijke dunk van zichzelf (hebbend)"; ;'ëm£ra« (Trengganoe) = veteran „over de rivier";
  /emcr/aw = cëmër/an; /<?mëro& (Kelantan) = tungal; /?j»wa» „onverbeterlijk-misdadig", jêmMflj „besmeurd, vuil (van gezicht)";
  ;'C);IM;'W „karwei-zaad"; fcemajwam (Kedah, Perak) „verkleumd (van
  handen en voeten na ziekte)"; &ëw«Mwar (Perak) „duizelig en knipogend"; (Jav.)fcë»»K»ttfan,fewMMKufa-w„weergalm, terugkaatsing";
  „droogte (regenloos weer)"; A*ê»!örofe „geweldige honger";
  „steenachtig, hard", vgl. fcaiw „steen"; &ë»iaz<x»t in awaw„sfeer der wolken, cumulus-wolken"; fccwiayo/i (minder
  gewoon voor) />cnaj'o/ï „pagaai", af te leiden van fcayo/t, vgl.
   „crisis (in bepaalde ziekten)"; èmendt/ „gordel"
  tV; J«wn/o»t „stampen of trappelen door velen
  tegelijk" (onom.); èéwëra (Kedah) „wanordelijke vlucht" =
  (Kelantan) c^Mtëra etc.; J w i i i „weer-tijger" *); Aëmcroè,
  (Penang) „bedorven, ten dele uitgebroed ei"; Hm<?£Kf „in de groei
  belemmerd (speciaal van vruchten die hun grootte niet bereiken)":
  dial, fcerenfitf, èër£»tof, èërënca^, c?nf«f, fclnco/,
  èéw»/a/> „flikkerend", vgl. fo7a/>, p^/a/>
  (Pahang) „hard, half-rijp" := feéraw (Kedah);
  „piek", (Kedah) &<>»iacaè, />ocafe, wncró, vgl. èancofe „top", waarnaast
  /)««caè „top": min. pomwMcaA; jfeëwMcft „roer (schip), kruis (van
  paard)", vgl. wrfi (Java) „achter", èëwurftan „vervolgens"; ^em«ezi<,
  Jéwuinf, wc/«feMi, rf^mwfeMf, /M^M^ „doppen, kaf"; feë»t«Mfe«j „ver
  uitgebroed en bedorven ei"; fc«wuint „sexuele impotentie" = ife^rfi,
  (min.) = xéwieHfan „ofschoon"; fcmwnin „esv. geel
  *) Volgens H. C. Klinkert, Woordenboek, s.v. „frequ. van
  Downloaded
  Brill.com
  07/14/2024
  06:14:32AM
  *) „Etym., oron /CëwiimVc man from
  the K.from
  district
  of Ulu
  Palembang
  via Open are
  Access.
  This to
  is be
  an able
  open-access
  articlethemselves
  distributedinto
  under
  the terms
  where the inhabitants
  reputed
  to transform
  tigers."
  
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  378
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  hout": £KW?M „geel"; Z£mt«w „besmeurd (gezicht"); fémwnjiV „vlees
  van de schouder" = (min.) /CW&MJIV; wéwtYw „voorhoofdsband";
  /iam«o „proverbial saying", = buah mulut sindiran; ^itwtom „to fill
  an interstice by pushing cloth into it with a knife" * ) ; p£;;ui/an (W.
   Sum.) „duizelig worden"; />ë;Mato/> „een lamp minder doen schijnen";
  ^?»>M^i „taboe"; />£»Ki«car „het bij het tweede of latere uitpersen verkregen kokos sap"; />ëjjwmfca£ „een scheepstype"; /WHöra „tweede afdeling van een grote visfuik" (Malakka), misschien />é»^a/i „oud
  gezegde, adat-spreuk", vgl. />£/><ita/i, />£/>ofo/«ijt „adat-spreuk" en />afa/i
  „hulptelwoord voor gezegden, spreekwoorden etc."; />ëme>Kftz& „an
  ornamental cup-like r i n g . . . covering the base of the krishandle"; £éw«iiW „zekere onderdelen van een visfuik"; /><?mm<7a& „heup" bij
  /Wf/aw „lendenen", waarbij ook ^ewMigo» „middenschip"; />ë;m'ngrtV
  „grensgebied" bij /"mgrgw* „rand, grens"; />ë»wra/i (Perak)
  „schuchter"; />£wtw«fai (Patani) „hoofddoek"; /^mura^y „donderbus";
  en mogelijk nog enige met ^ beginnende; ^)«aio/i in de uitdrukking
  oraw jMc/ra s. „an outcast vagabond", „from .ra/afc?" (Wilkinson);
  t „loosely lashed together and therefore swaying", naast
  „loshangend", am/>at „loshangend en waaiend", ,refom/>ai „(de
  ceremoniële schouderdoek) zo dragen dat hij aan weerszijden afhangt" ; .rewuMia/t „mooi"; jëraaMö/, jMwanaf „levensgeest";
  „op een troon zittend" ; jëwtë/afe, jëmën/aè „sedert" = je;afe,
  jf>w<?m^/i „bevuild, vuil (adj.) om de mond"; xëwéna in fr'cfa£ j . „losbandig" ; fr£r.rë»t£n</a „in de familie van zijn vrouw trouwen"; J £ mcnrfa/ „mika"; jëmèrater „boegspriet"; .rëMentoTÏ, 5i*w<iM<an „ofschoon" ; jémëttfrwa „ondertussen, gedurende" naast
  (Sumatra), anfora, min. ook xamaHtara; ^méniëfcrA =
  „nadat"; jë»M.ën<o« „stompzinnig"; «Mi^rfcajfe of Jlmérfeoè „doordringend (van geur), zich verspreiden"; (j£mére/>, rêmm/> = xéwV „klein schenkblad op voet" en j?Mwa«gr (Kedah) =
  „esv. visspeer" zijn uitspraakvarianten: -m-: -m&-); («7tr-)
  „heen en weer zwaaien als het vrije eind van een sjerp";
  »'n;aè of gewoner jëmën;a& „sinds", naast jë/afe „sinds"; jëmu^it/»,
  grMgn^ „dysmenorrhoea (a gen. name for diseases
  causing uterine discharges)"; i?«tM/on (Sumatra) „dansmeisje";
  jcwtundw „esv. aap"; .rêmKrM/> (Perak) „nachtelijk onderdak in de
  jungle", vgl. 6er-jo/»ar „in een nachtverblijf in de jungle kamperen";
  *) Onder de met £ aanvangende woorden
  zijn from
  enigeBrill.com
  niet geheel
  zeker:06:14:32AM
  mogeDownloaded
  07/14/2024
  lijkheid van via
  praefix
  />£—f- This
  nasalering.
   Open Access.
  is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  379
  
  „slepen (schip over land)": fwnrfo „wat gesleept wordt";
  „verstrooid" bij tafcur „verstrooid, verspreid"; /^wtarfttn in
  (min.) „kleurenmenging" bij adMM „kneden"; fë)Ho/oM,
  /««w/on (Sumatra) „a conical basket of bark used in bees'-nest-hunting" (er is echter een nevenvorm (Rawas) ^mWoM^r); <ew«i/i in
  ftj/i-/£ma/t „het touwwerk van een vaartuig", (/o&aw) fë7«a>raM „zundgat van een kanon"; JëwKinca/ „dus"; ^jmwwian „handsome appearance; bearing; port", /. jn^ntérï „the war-dress in which a slain
  soldier was cremated (vgl. *K»M<MMfaK bij tondaw „een bezoek aan anderen of vreemde landen brengen", Wilkinson)"; fcwumim in taram„bewolkt (van een maannacht)", ook <ëran-<ëworam en
  ayun-fcMtayim „heen en weer zwaaiend, schommelend"
  bij oryww „schommelen en derg."; iëm^Mn „in afwachtende houding"
  bij té<7wn „onbewegelijk recht-op staande etc."; té/>wn téme/on „esv.
  koek" (/£/>MK „meel"); témën^uw „titel van een waardigheidsbekleder", min. fwttwmgoM, towtan^on; (buluh) fëmër/aM (Pahang) „Sakai
  dartquiver", ^WMAM/ „gebroken rijst" = «t#u&Mf; <?murw» in fwmwiemMrwn „(freq.) descent after descent" (Wilkinson).
   Gaan we deze lijst, waarin dus niet zijn opgenomen drielettergrepige
  namen van planten etc, die -ë»i-, -«m- enz. bevatten, na, dan blijken
  de volgende groepen te onderscheiden te zijn: a) woorden, die een
  onordelijke, onregelmatige houding, toestand, verschijning aangeven
  of ook een voorwerp dat een zodanige indruk maakt en derg.; b)
  woorden, die een licht/verschijning, flikkeren etc. aanduiden; c) woorden voor bewegingen; d) termen voor gebruiksvoorwerpen en onderdelen van gebruiksvoorwerpen; e) opzichzelf staande termen als
  £ëwa«ie«, /ëwcraw; f) (jé>7H£/a& etc.) „verlengde" voegwoorden. Naast
  deze indeling op semantische grondslag is een andere mogelijk: een
  etymologische: sommige -m- woorden hebben tweesyllabige woorden
  in het Maleis naast zich, andere niet, weer andere komen slechts in
  een vaste verbinding voor (type /ofi-/ë»io/t). Naar de „woordsoorten"
  (moeilijk definieerbare begrippen in een Indonesische taal) is op te
  merken, dat vele w-vormen geen werkwoord zijn noch op aannemelijke wijze tot een oorspronkelijke werkwoordsvorm herleid kunnen
  worden. Opvallend is voorts het grote aantal der MI-woorden, die een
  of meer nevenvormen naast zich hebben, wat een kenmerk is van zg.
  primitieve*) woorden in een t a a P ).
  Over deze term: Bijdragen 99, p. Downloaded
  419 vlgg.;from
  431.Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  Ibidem, p.via
  463Open
  vlg.Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  380
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  In het Javaans vindt men eveneens woorden van drie syllaben met
  -Kwt-, waarnaast geen disyllabum voorkomt of schijnt voor te komen.
   Uit de aard der zaak is het niet zeker, of zij in bepaalde gevallen
  toch niet bestaan hebben. Ik noem /wmagrar (verouderd) „nog jong
  (biggetje)"; /umë&réd „ratelen"; <7tmiuru/i „een verward gedruis
  maken"; grMmr^n/è» (vo.) „kletteren (van water door pijp)";
  rizw'j „snateren"; £wma6n<<7 „met een smak neerkomen";
  „slank (meisje)"; JMW/OMOH „vrijpostig"; .n/jijro&orf,
  „gieren"; c?m?n<foï „geitenkeutels"; fëmëndt'Z „muizendrek"; <MJK<IWJ&tra»gr, /wmemfo'raw „vol jeugdige hartstocht".
  Ook onder de talrijke Oud-Javaanse «m-woorden zijn eensdeels
  vormen als feMm^»«ï naast &nm£ „bewaken" en andere afleidingen
  van ££mtf, „werkwoordsvormen" bij woorden met overheersend
  „intellectuele betekenis", niet-primitieve elementen der taal. Deze behandelen we hier niet. Daarnaast staan echter verscheiden onomatopeeën en klanksymbolische woorden: Aumcccè „suizen";
  „sidderen"; prwmewfër „donderen"; £MM (£)»-«* „fronsen";
  „uitspuiten" *). Ofschoon het materiaal uit de aard der zaak niet
  volledig is en wij bij onze conclusies derhalve zeer voorzichtig moeten
  zijn, valt het op, dat bij verscheidene dezer vormen naast grondwoord
  en eventuele verdubbeling alleen een vorm met «m voorkomt: STHMIKn</t „dreunend, bulderend"; £wwéfë<7 „kloppen"; fct<;në£u<7 „bulderen" ;feMWUJii„sissen, suizen"; £u»tënar (ook èmewara£<?n komt voor)
  „stralen"; &M)»Kfu& „met de knokkels slaan". In deze groep, die geheel overeenstemt met Maleise woorden als ^ani/aw, gëmura/t, <7ë;)icntow en dergelijke, is een voorliefde voor g en è aan het begin op te
  merken.
  Voorbeelden uit andere Indonesische talen: gajo ;ëmera£ „luidkeels
  lachen (meestal van velen tegelijk)"; s.v. ;mz£ vraagt Hazeu-) zich
  af: „stam van yêw-lraé", wat een onnodig vermoeden is; sasak
  tëwionen „dooier (ei)"; fèwa«rfew „wesp". Ook in een woord als sasak
  f?»tm>n£on „luchtpijp" (vgl. mal. fcronfeonan) kan men in cm niet een
  werkwoordsvorm-afleidend infix zien.
  Atjehse voorbeelden zijn: /öwtöran (gebruikelijke spelling <f/Vwm<?ttrawgr) „oversteken"; ^ömöré& „uit angst gillen" (<jrör<?& is ongebruikelijk tekent Djajadiningrat's woordenboek a a n ) ; gwttöa'ë' (jfiimfu/ƒ«') „van pijn gillen" (als voren); fcöwwdóë „roer"; &ö?m<(w)ca'
  *) E^n uitvoeriger opsomming: Remarks,
  p. 203.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  ») G. A. J.via
  Hazeu,
  Gajösch-Nederlandsch
  Woordenboek
  (1907), p.under
  185. the terms
  Open Access.
  This is an open-access
  article distributed
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  381
  
  „top";fcëmwraïfc„donderbus" ; èömwröëw „vastgezet roet"; JÖWKMM(&)M
  „knuppel"; jömanaf „levensgeest"; jöniamn „roodachtig, voskleurig"; .römöna „uitstralend; zwaar ademhalend, drukkend (van het
  weer)"; jömöwöè „gapen"; JÖWJ/W I „scherpe rand van gespleten bamboe"; II „verblind door schel licht"; jöwwnföw, naast .rö/mföw en
  jömWön „esv. paarlmoerschelp"; jömtVan naast tömraw „want van
  een vaartuig"; tomÖMfuë' „(feest)geschenk"; fomt'&a,tómi&a„scherf";
  <öm«da, tatwfa „oudere zwager of schoonzuster".
  In het Mori vormt het element «m enkel- en tweevoud van de
  „deelwoordsvormen" van transitieve werkwoorden met bepaald object
  en van een groep intransitieven. Er is echter ook een groot aantal
  Mm-vormen, die volgens Esser *) geen werkwoordsvormen m e e r zijn,
  maar adjectieven; wm „is van deze woorden een onlosmakelijk, geheel
  tot de secundaire stam behorend, bestanddeel gaan uitmaken", bv.
  rwmodt, gezegd van mais, waarvan de korrels zich pas beginnen te
  vormen (vgl. m£rodi „gebobbeld"). Ook substantieven met uw komen
  voor, bv. ntmaa „esv. uil", lett. „schreeuwer", ru^wao kan ook „zeer
  hard gillen" betekenen.
  In het Bare'e is volgens Adriani *) ons element „geheel verstard";
  het komt veel voor in geluids- en bewegingswoorden: ^rwmèrèfco
  „rammelen", £Mmara»ièt/t „gillen". Het geval doet zich in deze taal
  meermalen voor, dat voor een Mm-woord het praefix tuo- komt.
   Adriani') houdt het er voor, dat deze woorden verstarde -urn-vormen
  zijn, waarvan men de „eigenlijke betekenis" weer zal hebben willen
  verduidelijken door het praefix ma- er voor te voegen. Daaruit volgt
  volgens hem, dat -wm- oorspronkelijk dezelfde betekenis had als mo-,
  dat het nl. „intransitieve actieve deelwoorden" vormde. Dit is een
  gevaarlijke redenering. Ten eerste is het niet uit te sluiten, dat ook
  wanneer het vormen met infix -««- waren en wel met een andere
  betekenis van -wm~ dan die van mo-, er later «o- vormen op gebouwd
  zijn. Maar als aannemelijk gemaakt kan worden, dat MIM in deze
  woorden geen affix is, komt de redenering geheel te vervallen. Als
  voorbeelden noemt Adriani Jttmao „janken (liever: miauwen) van
  een kat", dat mo-yumoo wordt en ntman&w- „klappertanden", dat
  morKwianfcw wordt. Bij het eerste de aantekening, dat juist de klankcombinatie ma« veel gebruikt wordt om het geluid van een kat weer
  S. J. Esser, Klank- en vormleer van het Morisch, § 366.
  N. Adriani, Spraakkunst der Bare'e-taal,
  § 182.
  Downloaded
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  Ibidem, §via
  183.
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  382
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  te geven, wat de waarschijnlijkheid, dat de 7« hier tot een infix zou
  behoren, geringer maakt *).
   Zoals ik reeds vroeger*) opmerkte schijnen enige der bovengenoemde vormen, vergeleken met hun grondwoord, een emfatische of
  intensieve waarde te hebben, bv. ittme/wg, gumëMtér, in de in Juynboll's Woordenlijst genoemde teksten. In onomatopeeën met de betekenis „donderen, rommelen, dreunen en derg." schijnt het element
  Mm deel te hebben aan de door het woord in zijn geheel uitgedrukte
  imitatie van bepaalde geluiden; «m schijnt mij in oj. grumuru/t en
  derg., en evenzo in mal. gréMtwruft en andere deel te nemen aan de
  klankexpressieve waarde van het woord in zijn geheel. „Es ist uns
  verstandlich", zegt ook Brandstetter *) naar aanleiding van soend.
  <7KWMrKcfM<7, „dass der Laut r das Rollen des Donners, der Laut u
  den dumpf en Ton desselben nachahmen kann" (liever: „een adaequate
  indruk wekken kan als van . . . . " ) . Inderdaad wekt de combinatie van
  de r met een o of «-vocaal de indruk van een gerommel, gedreun,
  dof geraas; vgl. bv. ned. rommefe» („een voor het taalgevoel onomatopoëtisch woord"*)), (16e eeuws) roMt/>j/om/>, onomatop. tussenw. bij
  „in-het-wilde-weg slaan"; rotten, rojfefen, grrowim<?n, 6row»Hf«; fr.
  firroMrf^r; <7rowcfemenf; <7ro<7Her, jromwsfer; ro«//er; roMCO«/^r; ronronner; 6oMrrfo«»er; duits murreH; ferwwwen; rwmme/n;
  gromwe/»; eng. grwraWe; litaus nijlrmw „rommelen"; deens
  „loeien, bulken" (ook „van harte lachen"). Vaak komt in dergelijke
  woorden bovendien een nasaalvorm, die een indruk wekt, die adaequaat is aan die van aangehouden geluiden; gr. /Só/^/foc „het brommen"; xAayy^ „klank"; du. frommete; fr. réswznfr; ned. roemen;
  trommen etc.'). Soend. <7i<mKrK<{i<<7 is een zeer geschikt woord om
  een aanhoudend gerommel als van de donder weer te geven en er is
  m.i. geen enkele reden » hierin als een infix te beschouwen van
  dezelfde orde en waarde als -M»M- infcu»;<?»»£.
   Het wil me evenwel voorkomen, dat er nog een derde groep uwwoorden te onderscheiden valt, die dus niet tot de groep onomatopeeën
  *) Waarover L. Sainéan, Les sources indigenes de l'étymologie frangaise
  (1925) I, 55 vlg.; 2, 24 vlg.; 410 vlg.
  *) Remarks, p. 203.
  ' ) R. Brandstetter, Die primitiven Schöpfungen und die Höchstleistung des
  indonesischen Sprachgeistes, p. 14.
  •*) Franck-Van Wijk, Etymologisch Woordenboek der Nederlandsche Taal,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  p. 557.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  ' ) Vgl. mijn
  Remarks,
  passim
  en
  daar
  geciteerde literatuur.
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  383
  
  en klanksymbolische woorden behoort, maar evenmin met
  gelijk gesteld mag worden.
  In de eerste plaats valt er op te wijzen, dat Mm ook voorkomt in
  woorden, waar geen redelijke grond aanwezig schijnt te zijn voor de
  opvatting, dat ze verstarde verhaalvormen zouden zijn. Ik noem mal.
  ta/i-tfww/» „allerlei touwwerk"; 0?»IMH« naast grwct „waterkruik";
  toram-tëwtamm „donker"; min. tama/an „mandje van honinggaarders", en verwijs verder naar bovengenoemde voorbeelden. Waarom
  men in fa/t-téiHa/i wel een werkwoordsvorm zou moeten zien *) en in
  ttryMr-wiayttr „allerlei groenten", cia£-wnofc „voortdurend gekweel",
  tawar-mawar „flauw met verscheidenheid", j?rto-«iërto „onmiddellijk"
  niet, wordt mij door verwijzing naar het infix -Mm- niet duidelijk.
   Ten tweede: naast mal. cfmo«kA, dat een idee van wanorde aanduidt («moM&a/j-mKan&èft „sticking out confusedly in all directions",
  Wilkinson), vindt men ook cëro»ifca/i (rërow/fea/t-cërowé^/i „disorder or
  confusion", Wilkinson). Indien werkelijk zowel ëm als ook er, waarover beneden, in deze woorden infixen met bepaalde grammatikale
  betekenis zijn of geweest zijn, en » bv. een „intransitief actief participium", ar een frequentatief vormde, hoe is dan te verklaren, dat
  deze beide vormen met de zelfde betekenis voorkomen? Maar bovendien : het schijnbare frequentatief-infix wisselt ook met andere
  elementen, zo met -an-, eveneens in woorden, die geen verbaal begrip
  aanduiden: mori ja/a?w/>é en .yanam/>é: mal. jatow/>at „kapstok en
  derg."; met het aannemen van dissimilatie van n en m komt men
  niet steeds uit.
  Ten derde: naast gfëmë-, <7«wë- vindt men in het Maleis ook gfëdé-:
  grëa*éfra/i-£r?tfc&w£ „ploffend neervallen", waarnaast <7?ft?fra&-<jr£/é&Mr en
  (batav.) grëa'<?Wa&-<7£d£t/0&; ^rf«J«/) „ratelen", g&tétaw „to bang with
  a stick or fist", naast <7<?m£wtam, ^ëmëwtor etc. Aldus bij onomatopeeën; maar ook bij substantieven die geen klanksymbolische waarde
  schijnen te hebben vinden we <?&ƒ<?-: grëcfëZnr, <7ëdafoV = ^/amfoV
  „halskwabbe"; ^cfë&OM „a bamboo vessel fitted with a cover" etc.;
  <7?d£(7a/> „ruw"; jav. (7<?d£&ëgr (gewest.) „esv. vrachtkar"; gr&fêfcogr
  „stam van een banaanboom". Ook ££dl-woorden komen voor: mal.
  &?dc«&att „herhaald klinken", maar boeg. £adaw£an „knop van een
  geweer". Welnu -ëd- of -dé- op dezelfde plaats voorkomende als de
  andere elementen (-Mm- etc.) kan niet als infix beschouwd worden.
  Downloaded
  from Brill.com
  07/14/2024
  Zoals bv. ook Hoesein Djajadiningrat,
  Atjehsch
  Woordenboek,
  I, 06:14:32AM
  p. VII
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  384
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   Alvorens een meer positief antwoord op de vraag te geven hoe
  deze „derde soort" «m-woorden beschouwd kan worden, wijzen we
  er op, dat in het Maleis en verwante talen een aanzienlijk aantal
  woorden in meer dan één vorm voorkomt en wel zo, dat de ene
  langer is dan de andere op een wijze, die in het algemeen geen aanleiding heeft gegeven te spreken van infigering. De meeste dezer
  woorden hebben trouwens nog nauwelijks bijzondere aandacht gehad.
  Soms kan men aarzelen, of de leden van een stel in betekenis overeenkomende en in vorm op deze wijze op elkaar gelijkende woorden
  inderdaad etymologisch bijeen behoren. Zo bv. bij mal. tarazt „wat
  men heeft opgegeven (van werk dat de moeite van het afmaken niet
  waard is)"; 6£wfca/ai „idem", waarnaast fcan&an. In andere gevallen
  heeft het ene dialekt deze, het andere gene vorm, of staat naast een
  meer algemeen verbreid woord een dialektische variant (hieronder
  nog enige voorbeelden) : batav. èëta/tafc „oprispen": kedah fcëfa/w£,
  ookfce^o/jafe,£afta£ etc. komen voor; bovendien is hier zeer onzeker,
  of men een vorm *fca/wè als „grondwoord" mag construeren; waarschijnlijker is wel, dat we hier met een variantenreeks van onomatopoëtische aanduiding van een bepaalde met zekere geluiden gepaard
  gaande handeling te doen hebben. Onzeker, wegens vermoede herkomst uit het Chinees, is ook het Baba-Maleise to/twcew „ondankbaar"
  naast toc/ien, dat Bataviaas is. In de uitgebreide variantenreeks voor
  „de mond openen, begerig naar voedsel (van kinderen) etc." wa/>,
  cë»ia/> „in de mond nemen", Më«a/> „hijgen", />uwa/>, wwa/> „naar adem
  hijgen", c««a/>, nuwa/> komt ook voor cê/ttna/>, wat men wel als -£/vorm (geïnfigeerd) bij CMMO/> zal hebben willen beschouwen, al is er
  niets tegen het een „/w-lasvorm" bij mia/> te noemen. Men vindt n.l.
   gevallen als fonfw/, tonfor „krabnet": &£/»«£«/; am»t „borstbeen in
  een vogel" naast céwonof „idem"; (met dialektverschil) cttram (Johore)
  „plotselinge helling": rënwrowt (Kedah); cërfo/i „slechte manieren;
  zich lomp en boers gedragen": cëro&oft; cer/m (Perak) „spreeuw":
  /m (Batavia): cê/>ér/tw0, c£wi/>ér/m (de gewone vorm), naast èër/t'n,
  ér/in; cowdow „naar één zijde hellend, schuins": concférott
  (wil men hier een -£r- infix aannemen, dan is toch vreemd, dat het
  in de tweede syllabe van het „grondwoord" optreedt) *); conten „insmerend, vuil makend": coM^ërm (Java); cwra, cwrt „een zwaard"
  (waarnaast coreè, c«re& „long-handled knife for cutting rattans"):
  (Java) „een mes van het type hakmes"; mënda^ra „to walk
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  
  O v e r g e v a of
  l l e nthemCreative
  e t r e n Commons
  / b e n e d eAttribution-NonCommercial
  n nader.
  3.0 Unported (CC BY-NC
  
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   385
  
  uphill, to work against adverse conditions"; dafct „uphill work, climbing" : Ja/w^i „uphill work, work against adverse conditions"; Wilkinson (I, 335) vergelijkt met „batav. from Jav. A>ttti7 „swollen,
  enlarged" " kedah #£</«&'/ „coarse-looking, e.g. thick-lipped of heavyjowled"; naast de onomatopee (»«ê»)^é/p6oit „to give out dull rapping
  sounds" staat het batav. gëdé&Jaè; naast grMtir, op Java g m f o / , staan
  #<?/am&tr, «^wittr, <7ërfatir, f/l/afcir, ^edoèor, ge/ew&Kr etc. „hangend
  stukje vlees, halskwabbe etc."; ^ë«ar „aarden vuurplaats om er suiker
  op te koken etc.": ^ëna/iar, gënoAor; op Java staat naast ort^> „slaperig" batav. ;;të«-^ma/> „idem"; ^Irofc-gmifc (onom.) „allerlei rommelende geluiden" :OT£Mgr£rocfoA>„ratelen, rommelen"; naast de onomatopeeën gëryafc, gér.jtfA', Aër-reA", gET-ToA staan (?m?.ya£ en Avro-Tofe, alle
  aanduidende „een geluid als van een voetstap op nat zand"; naast
  /w „zijwaarts kijken" vindt men een aan het eind langere vorm
  r ; Wilkinson (I, 465) brengt met a/»i7 „tussen
  in klemmen"
  in verband wcn/éra/>jJ „to join by pressure, i.e. to twist or squeeze
  several objects into one", waarnaast 7MCtt;?r?/>e£; naast ;'ër/>afe „plotseling komen bij" staat èér- of j»ë«-/?rëm/'ai „to come across anything unexpectedly, e.g. to meet a tiger on the forest-path", naast
  /aifaw „esv. hagedis" komen voor /jazoan en ftyawaA', frtawafe; naast
  kedah ££/art „arecanootsnijder" staat op Oost-Sumatra fca/an£a/i, in
  Minangkabau A'a/a£a/j etc.; naast ££&«£ „opkrullen", staat èm^Mf,
  dat ook gebruikt wordt „of the closing hand and of a man who „coils
  round" anything that belongs to him and refuses to part with it",
  daarnaast &ëd££w< (Kedah) „gierig"; naast fcëraAr „afval aan de binnenwand van een rijstkoker" staan ^ërdaè „bezinksel, droesem",
  &ërotfa& „idem", èë/arfaè „droesem, afval aan de binnenwand van een
  kerriepan"; fcëryefe „kiezel": &ér<we&, Aërweè; feértan „esv. vis":
  A'^rotoM; Aér&aj „leegschuddend": Avrifras, ook fcë&aj „af kloppen en
  uitschudden" en foTw „hevig schudden" komen voor; fcërfcow „rijstkist": £ërM&o« (Perak) „moveable rice-bin of matwork or bark"; in
  Palembang luidt „achtergebleven in de groei" fcmV, in Penang
  f, in Penang Awëncaf, verbreider is èérénfaf, /mMcoi; naast
  ;'/ „achtergebleven in ontwikkeling, rijp maar klein" staat A'^n'/i/
  „gerimpeld, verschrompeld"; (Johore, Kelantan) Aér/oA' „esv. veebel" :
  (Perak) AvrofoA' „wooden dapper used as a buffalo-bell"; naast
  Wro( „voren, diepe groef op het gezicht etc.": Awotof „diep gevorend" (nevenvormen Avrfwf, A"HerfMf e.a.); Avrrari (Kedah) „borstspeld": Af rojaw (Penang etc), Ammsaw
  (Riouw),
  Aérowjaw
  Downloaded from
  Brill.com
  07/14/2024 (Java);
  06:14:32AM
  via Open Access.  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  386
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  (Kedah) „stijf en ruw (van
  haar)": k > r a ! (Singapore); naast Palembangs fcidj'w „grote mand
  van grof vlechtwerk" staat minangk. fcéfr'din; (vgl. ook feeftaèa/ „half
  grown jackfruit": èëwtata/, min. fï-m&afca/; HftVwèa&a/, (Java) fofra/);
  naast de uitdrukking »iaft i»fliM „natuurlijke dood", staat in Kelantan
  /a, J « Ö / O / I „wijlen, de overleden; de manes van overledenen";
  „esv. boze geest": /aw.rM;yar; naast /orfo/i (Kedah) „zacht door
  bederf" staat te Batavia /odrofc, /edrefe „zacht door overrijpheid, van
  fruit"; /«JMfuM „pantoen": të/ia^a /lê/aM^M; /lë/iaya (Ked.) „beul" :
  ^Hërafraya; />?/>o;"o& (Batav.) „hoek": />cfo/ofc: />ë/oA'.ro& (Batav.)
  „hoek van een kamer"; />m7am „esv. duif": />ëroègraj;i; ^üaw^:
  (Kedah) />m'jow „rubbing-strake on a Malay boat"; />rr.jofc „door
  foutief gedrag vallen, zinken, terechtkomen in": />ëro.?o/;; iompa/i:
  $mim/>a/j „droog vuilnis": jam/>ë/o/i „oud vuil"; s£/ë/>af „besmeurd":
  „met vuil bespetterd": jëmofc „aangenaam": (Kedah, Perak)
  jrrta/ï „in wanorde": Jcro&a/i-.rrro&É?/i „idem"; .?£/•/><>/*
  „splinter, spaantje"; jfrw^e/i; rf dam (onom.) „het dreunen van een
  kanon": .yèdmMH* „het geratel van geweren"; së/ofe „met de hand
  tasten naar iets, dat men niet ziet": wcnyf/otfofc (jf/odofc) „to push
  one's way into (with the hands)"; Wilkinson (IT, 397 en 422) verbindt
  jewfraf „whipping up with a jerk" met róft?ro< (Batav.) „highway
  robbery; theft with violence; snatching from"; .j£n£aw „dwarshout
  etc.": ,n?/£wA'an, -rew&ê/aw „gekruisd (van de armen of benen)" ; (JM/Ö/')
  mai« j«/o/» „vlug met de handen", .«<«/a/>: .9êM&<?/a/> „ontfutselend",
  •raw<jr2/a./> „insluipdief"; iom/>eè „met spaanders, inkepingen" : JOWJ(Batav.) „gehavend aan de rand"; to/>afc „voetzool": (op Java)
  ; min. /MM/M* „wijsvinger": <C/MM;'M^; ^ r / « n „afspringen, afvallen" : /cra/ww (Broenei), /ërw/KM (Baba-Mal.); fwfcm „esv. visfuik",
  ^rfci'w: <m<fo'w. — Voorts is te vermelden het reeds door WulfP)
  gesignaleerde type Hfémtoi „land-slak": £ë/ëm&it(w)at.
   Ook in het Javaans komen verscheiden stellen van dergelijke woorden voor. Ik noem de volgende: mt'rt& (gewest., spreekt.) „altijd of
  te erg op eigen voordeel bedacht zijn, anderen het gelag laten betalen" : m&ëfeidè „listig steeds zich zelf trachten te bevoordelen"
  (dit geval is, daar er verscheiden met mfr£- aanvangende trisyllaba
  zijn, mogelijk ook anders te verklaren); Miow&row „ergens op hurken" :
  M (gewest, spreekt.) „op de hurken (gaan) zitten":
  i) K. Wulff, Z. D. M. 6 . 62, p. Downloaded
  686, waarnaar
  ik verwijs;
  vgl. ook
  Van der
  from Brill.com
  07/14/2024
  06:14:32AM
  Tuuk, Tobasche
  Spraakkunst,
  l l (§ 52, 5).
  via Open Access.
  This isp.
  an Iopen-access
  article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMËN.
   387
  
  feon (verouderd) „hurken" ; »M&0<7O/ „niet behoorlijk gekleed" :
  (verouderd) „idem"; &£ra«A, frmro/f (gewest.) „alles door elkaar":
  fero«c«/i, irawco/i (verouderd) „door (naast) elkaar (goed en slecht)";
  Mt&ërjof „zich uit de voeten maken": mZ'ro.y0£ (gewest, spreekt.)
  „(stilletjes) wegglippen"; wtfcmat „idem"; Mc/a/>/an „met uitgebreide
  armen (vooral: dwars over de weg) staan (om tegen te houden)":
  M;é£a/>/a« „met (onbehoorlijk) wijd uitgebreide armen (en benen
  komen te) liggen"; wdë£cr (spreektaal grof): ndëHfcé/ (gewest.) „ineengekronkeld liggen (te slapen)"; w/onofc „(als hond, kat gaan)
  zitten (d.i. met verticaal gestrekte armen, voorpoten) etc.": Mdë«orio&
  „idem": w/cwonofc „de hals uitrekken (zitten uit te rekken) om te
  kunnen kijken"; «ƒ£(% (gewest, spreekt.) „met wijd uitstaand haar
  (slordig of breed opgemaakt)": «/êd«ft<7 „idem"; «/ëfirfo? (spreekt.)
  „ketsen, niet verder kunnen": M/égagjg (verouderd) „plotseling ophouden (met een beweging)"; «/féngrKf, n;7ë«M^ (gewest., verouderd)
  „aandachtig bij zijn werk zijn": n/ët/urn/ul (spreektaal) „(met aandacht) ergens iets gaan doen, komen zoeken"; /èm&iV, ƒ£»»&£* (spreektaal) : /êwi&é/iV (gewest.) „buiten spel roepen, even ophouden met het
  spel e t c " ; ;««fc/o«aM (gewest.) „verstoppertje spelen": /éwfcé/««a«
  (gewest.) „idem"; (/tmfetV (-wa/ifc) „op zijn hoofd (gaan) staan":
  ftf „over de kop buitelen", kan verschillend beoordeeld worden);
  (gewest.) „met stijf gesloten mond (blijven zitten)": »;'c/»o/>/ëm (gewest, spreekt.) „idem"; (mai*);7a/af „wilde, onrustige blikken
  in het rond werpen": (ma£);M/a/a£ (verouderd) „wild rondkijken";
  »rf«tói (gewest, grof) „blèren, huilen": /wwfotófc ,,'n wijde, brede
  mond trekken"; grafo/, gaèrwZ (gewest, verouderd) „bevuild met drek,
  wat is blijven kleven": K^ctfafrM/ „met modderklonten aan de voeten";
  „kunnen reiken tot": grirfépugr „ergens bij kunnen";
  (verouderd) „(Uw) onderdanige diena(a)r(es)":
  „idem" (eigenlijk betekenen deze woorden „modderkluit aan het
  schoeisel"); gfj7o (spreekt.) „onwijs, gek": g^wcWa (verouderd) „zich
  gek aanstellen"; <7/é/a«-fir/<?fóii (verouderd) „met gemaakte houding
  lopen": gr?w6i/on-sr^»t&^^M „het hoofd onder het lopen heen en weer
  bewegen, — onder het lopen laten vallen"; M^a?nèèr (verouderd)
  „hangen te bengelen": wgrê&awt&èr „laag, lang erbij hengelen"; «g/é/o
  (verouderd) „slap knikkebollen": ngém&é/o „een zwaar gevoel in het
  hoofd hebben (roes)"; jorof „straal": jëw/>ro^ „spuiten" : />afr'n j?m/>oro^ „in een straal te voorschijn spuiten"; rfju/iA „plaatsvervanger,
  vertegenwoordiger": irmfrwWt (verouderd)
  „vergoeding"; jwraJ „met
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  Open Access.
   This is an open-access
  article„een
  distributed
  the terms
  een streepvia (kleur),
  (licht)straal":
  Jé«i&«ra*
  tintjeunder
  krijgen",
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  Dl. 102.
  26 Licence.
  3.0)
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  388
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  waarvan jMwiamèwraf „glinsteren, stralen"; j?m/>n*Z (gewest.)
  „minderwaardig": j£wt/>oro/aM (gewest, grof) „hoer"; sanA'/èton
  (verouderd) „esv. klem": jën&ë/i/ (gewest, verouderd) „in de gordel
  gedragen".
  Er zijn paren, die grotere verschillen vertonen, bv. mal. /ênfeërèè
  „molkever": itmd££ „id.". Men vergelijke ook gevallen, waar tevens
  andere variatie, bv. in het woordeinde optreedt: jav. «rém/>;yaw „overdadig veel (ergens aan hangen etc.)" : wr^ra/iayafc „dicht (gebladerte)" ;
  «rëwifcvww „vol staan (gebladerte)": HmM&Mywn „idem"; wvm&wyw/;
  „zwaar (dik) erbij hangen" etc.
  Oud-Javaanse gevallen zijn met meer of minder waarschijnlijkheid:
  foWayMf „knijpen, knellen, omklemmen": njav. veroud, fcaywf „vast-,
  bijeenbinden"; MMJM/J „verlept": h r a / „verschrompeld"; ^wcu/'aA!
  „plassen": /tM«ca& „klotsen"; to&w/an „been(deren)": mal. enz. njav.
  gewest. ta/aw „bot"; d«/it7atén en du/ti/até£ „zijn speeksel opslikken":
  dz7a£ „likken"; 2>a/i£/un „beenderen" : fca/wn „been"; $MrtWw „voortduwen(?)": jwrMw „duwen"; /on jtm'/u' (Kid. Pam. 4, 184): ton si/>i
  „niet gering". Op het bestaan van varianten wees reeds Kern *):
  £a/>a/ryö doet zich voor als een frequentatief of intensief en is slechts
  een gewijzigde vorm van jav. /.>a/t"/>yw&, fc?ro/>yo&, fcru^yuft...., „geluid van een gebruis, geklater". Kern neemt als „stamvorm" aan
  geïnf igeerd met het „intensief-invoegsel": />a/£yö etc.; in
  is dan £r geïnfigéerd in het met praefix voorziene
  Ik zou hier noch van stam (grondwoord), noch van affixen
  spreken. Voorts: &ëdë/>££ naast fecrc/'ëè „strompelend geluid maken";
  ;'M/JVM/)OW, ;7êw/>0M: ;?»w^an „neergevallen zijn (van doden)".
   Soendase gevallen van doubletten of tripletten, waartussen het verschil bestaat in een inwendig meer of minder, zijn o.a. ya»it«roM „allerlei kattekwaad uithalen": ;'am&ttrau/, /amfrraotoi; /«raii „diepe
  bergkloof, ravijn": /wn£(ë)raK „ong. hetzelfde"; rfo«/aè „af(ge)barsten (een stuk van een muur, tafel etc), stukstoten":
  garwn „ongebruikt laten liggen (sawah enz.)": gramWioi
  nasaal -+- /wn <*^a/i<n met inwendige nasalering, na te gaan zou zijn,
  in hoeverre ^atni/un twee- of driesyllabisch is; overeenkomstige overwegingen zijn bij de twee vorige gevallen mogelijk); waarschijnlijk:
  /a/a» „iemand die in plaats van een ander iets doet of ondergaat,
  waarneemt, vervangt": towfca/an „invallen, interromperen"; ji/m' =
  „verborgen": jamtiMi (dialekt van Djatiwangi) „zich verberDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  
  H. Kern, of
  Kawistudiën
  98 vlg.
  the Creative (1871),
  Commons p.
  Attribution-NonCommercial
  3.0 Unported (CC BY-NC
  
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  389
  
  gen" *); #on/ofc „omsingelen": gwow/ofc; ;oc/ar (dialekt van Koeningan) „zorgeloos, achteloos": ;o/<?<iar „idem"**).
  