text: Hesseling.
  296
  
  Taylor Stark, Pflanzensagenkunde.
  te vertellen, niet alleen in Europa, maar ook in het Oosten, tot in China
  toe. I-let bijgeloof schi|nt, volgens Starck (blz. 76), in Mesopotamia ontstaan
  te zijn. Indien echter de eigenaardigheden die tot dat bijgeloof brachten
  op waarneming van medicinale eigenschappen berusten, en de vorm van
  de plant met zijn als in twee benen gesplitste wortel en zijn witharig bovenged-~lte(vandaar s e m i h o m o ,
  worteimannetje
  enz.)demenselike fantasie licht in beweging brengt, lijkt het mij waarschijnlik dat op
  zeer verschillende plaatsen zich wonderlike voorstellingen, die grote gelijkenis vertonen, aan 't gebruik en de beschouwing van de mandragora
  hebben vastgeknoopt.
  Hoe.dit zij, war in Europa van de alruin wordt geloofd, is in hootdzaak
  terug te brengen tot mededelingen van Griekse medici en botanici over
  de narkotiese kracht van de plant. Dit wordt door Starek zeer duidelik
  bewezen met uitvoerige aanhalingen, in 't Duits en in 't Grieks, uit Dioscorides
  en Theophrastus. Vroegere verklaringen, die van een ,,Biitzpflanze" uitgingen en samenhingen met een (hoogst problematies) geloof aan ,,indogermanische G6ttersagen" (blz. 77), verwerpt de schrijver m. i. te recht.
  Hi] toont tevens aan dat van de bekende sprookjes over de alruin, 't gevaar
  aan 't delven der wortels verbonden enz., sommige oorspronkeUk ook van
  andere planten werden verteld, maar meer en meet bij voorkeur op de
  mandragora werden toegepast; de anthropomorfe gedaante gaf daartoe alle
  aanleiding.
  Her betoog van de schrijver, dat vooral verdienstelik is door 't zeer gedokumenteerde van zijn overzicht en door zijn behandeling van de getuigenis
  der Griekse schrijvers, is overtuigend en helder.
  Leiden.
  D.C. HESSELING.
  AANKONDIGING
  
  VAN
  
  EIGEN
  
  WERK.
   j . H. SCHOLTE, Zonagri Discurs yon Waarsagern, Ein Beitrag zu unserer
  Kenntnis yon Grimmelshausens Arbeitsweise in seinem Ewigwiihrenden
  Calender mit besonderer Beri~eksichtigung des Eingangs des Abentheuerlichen Simplicissimus. [Verhandelingen tier Koninklijke Akademie van
  Wetenschappen te Amsterdam, Afdeeling Letterkunde]. Amsterdam,
  Johannes Mfiller, 1921.
  Dit werk moet leiden tot een wijziging van inzicht in de verhouding der
  bronnen van Orimmelshausen's geschriften: Freudenhold's Gusman I I I komt
  als zoodanig niet meer in aanmerking; een zeer ruim gebruik daarentegen
  heeft de Simplicissimus-dichter gemaakt van de eerste Duitsche vertaling
  van Oarzoni's Piazza Universale. Een exemplaar van dezen gewichtigen
  foliant uit het jaar 1619 moet in her bezit van den Oaisbacher ,,Sternwirt"
  geweest zijn, toen hij in zijn bescheiden huisje op de ,,Spithalbtihne" zijn
  Satyrischen Pilgram afsloot, dat voor een zeer belangrijk deel uit Oarzoni's
  encyclopaedisch werk is geput. Het oude boek was hem tot steun bij zijn
  verdere vorming als dichter. Hij benutte het voor zijn Ewigwtihrenden Calender
  
  Scholte.
  297
  
  Scholte, Zonagri Diacurs.
   en vervormde het 408te hoofdstuk ,,Von den Wahrsagern" tot een didactisch
  gesprek van Zonagrius met Simplicissimus. Ook her 6o, her 38e en 699 hoofdstuk uit Garzoni worden als lessen van Zonagri ann de lezers van Simplicissimi
  Calender voorgezet. Behalve voor den Pilgram, den Calender en den Simplicissimus, was ook voor Ratio Status, het Rathsti~bel Plutonis, de Verkehrte
  Welt, het Wunderbarliche Vogelnest en den Teutschen Michel het boek van
  den geleerden Italiaan het wetenschappelijk arsenaal: ,,der dickleibige Band
  ersetzte ihm eine ganze Bibliothek." Het taalkundig en literair onderzoek
  van de honderden ontleende plaatsen steit ons in staat, de letterkundige
  ontwikkeling van den Simplicissimus-dichter veei nauwkeuriger te fixeeren
  dan dit tot dusver het geval was; ook de reel omstreden taal van den Simplicissimus treedt thans onder een dubbele belichting: ann den eenen kant
  de regulariseering vanuit het milieu van den uitgever, ann den anderen
  kant het literaire voorbeeld, door den origineelen autodidact tot steeds
  meet eigen zegswijze omgewerkt. Facsimile's van titelbladen,, titelgravure's
  en tekstpagina's van den Ousman, de Piazza Universale, den Calender, den
  Simplicissimus, benevens van enkele oorkonden, die ons de verhoudingen
  mee helpen bepalen, waaronder de dichter zijn belangrijkste literaire werkzaamheid verrichtte, vormen een door den auteur hoogelijk gewaardeerde
  aanvulling van bet werk.
  a.
  j.H.s.
  J. w. i~ARMELSTEIN, Etude comparative des textes latin el Iran~ais de
  l'Institution de la Religion Chrestienne par Jean Calvin. [Neophilologiese
  Bibliotheek, no. 5]. J. B. Wolters, Oroningen, 1921.
   De Franse lnstttutie van Calvijn is een in meerdere opzichten merkwaardig werk. In de eerste, plants, omdat de auteur er zijn eigen latijnse
  origineel in zijn moedertaal omzet; in de tweede plaats, omdat hij, dat
  doende, geeft het eerst theologies of, zoo men wil, filosofies werk v a n enige
  omvang dat in Frans proza verschenen is; en in de derde plaats, omdat
  de'ze vertaling in de negentien jaren die de eerste van de laatste der door
  Caivijn bezorgde uitgaven van elkaar scheiden, filologies zeer interessante
  wijzigingen ondergaat.
  Deze drie aspekten van Calvijns hoofdwerk hebben mijn arbeid drie~rlei
  doen zijn: V66r alles was nodig te bestuderen de wijze van vertalen en na
  te gaan de motieven die de auteur bij zijn verschillende vertalingsproc~d~'s
  hebben geleid. Daarna, en dikwijls tegelijkertijd, kon worden gekonstateerd
  in hoeverre zijn Frans zich emancipeert ten aanzien van her oorspronkelik
  en de vertaling, op die wijze, een taa!monument is k u n n e n worden. En
  dan, aangezien door het naast elkander plaatsen der opeenvolgende vertalingen, men de taal verrast als en flagrant d~lit d'~volution, is een belangrijk deel dezer studie gewijd nan de waarneming der wisselingen, die
  stijl, vocabularium en syntaxis ondergaan.
  Om evenwel die waarneming in vertrouwen te kunnen doen, moest de
  kwestie onder de ogen worden gezien van de echtheid der laatste door.
  