text: 300
  
  350
  
  gemiddelde score
  
  *Peking, Shanghai, Jiangsu en Zhejiang
  
  Maya: noot in indesign toevoegen
  
  400
  
  450
  
  500
  
  550
  
  Nederland
  
  OESO
  
  niet-OESO
  
  B
  r
  
  ;
  S
  P
  
  i
  0
  
  8
  
  : R
  
  9
  
  5
  
  +
  
  6
  
  C
  
  4
  
  x
  
  Y
  1
  
  9
  
  3. Processen bij
  leesbegrip
  
  +
  
  :
  
  q
  
  A
  
  m
  
  :
  
  In het dagelijks leven komen we een diversiteit aan teksten tegen. Bij het begrijpen van een uitnodiging
  voor een feest is een andere aanpak nodig dan bij een tekst uit een geschiedenisboek of De aanslag van
  Harry Mulisch. De leesprocessen die nodig zijn om de tekst te begrijpen en gebruiken verschillen. Met
  leesvaardigheid als hoofddomein bij PISA-2018 wordt net als bij PISA-2009 inzicht gegeven in de mate
  waarop leerlingen in staat zijn verschillende leesprocessen passend in te zetten om een tekst te begrijpen.
  Leeswijzer
  In het raamwerk van PISA-2018 wordt leesvaardigheid uitgesplitst in drie begripsprocessen: (1) Informatie opzoeken,
  (2) Begrijpen en (3) Evalueren en reflecteren. In paragraaf 3.1 beschrijven we de definitie van deze begripsprocessen.
  Paragraaf 3.2 beschrijft de Nederlandse scores en trends op de drie begripsprocessen. In paragraaf 3.3 volgen de
  scores voor meisjes en jongens en in paragraaf 3.4 de scores voor leerlingen van verschillende opleidingstypen.
   3.1 Definitie van begripsprocessen
  PISA maakt een onderscheid tussen drie begripsprocessen die elk een rol spelen bij het begrijpen van geschreven
  materiaal. Voor de meting van PISA-2018 is de typering van deze begripsprocessen herzien ten opzichte van de
  meting in 2009, toen leesvaardigheid ook het hoofddomein was (OECD, 2019). Dankzij deze herziening worden
  de eerder opgestelde begripsprocessen (uit PISA-2009) uitgebreider getoetst. Dankzij de inzet van trendopgaven,
  opgaven die ook in voorgaande PISA-metingen werden afgenomen, kunnen de scores van de verschillende metingen
  toch vergeleken worden. De herziening staat een trendvergelijking dus niet in de weg. Tabel 3.1 geeft een overzicht
  van de drie begripsprocessen die zijn onderscheiden in PISA-2018 en PISA-2009.
  TABEL 3.1
  
  Begripsprocessen binnen leesvaardigheid PISA-2009 en PISA-2018
  PISA-2009
  
  PISA-2018
  
  Zoeken en vinden
  
  Informatie opzoeken
  
  Integreren en interpreteren
  
  Begrijpen
  
  Reflecteren en evalueren
  
  Evalueren en reflecteren
  
  Het eerste begripsproces is Informatie opzoeken (in PISA-2009 Zoeken en vinden) en dit betreft de mate waarin
  leerlingen in staat zijn informatie uit een relevant deel van een tekst op te zoeken en te selecteren. Dit kan ook
  informatie zijn die in een tabel of grafiek wordt weergegeven. Informatie opzoeken komt in ongeveer 25% van de
  leesvaardigheidsopgaven in de PISA-toets van 2018 aan bod. Ongeveer 45% van de leesvaardigheidsopgaven in
  de PISA-toets van 2018 bestaat uit opgaven die betrekking hebben op Begrijpen. Dit begripsproces (in PISA-2009
  Integreren en interpreteren) betreft de mate waarin leerlingen in staat zijn om de letterlijke betekenis van een tekst
  te herleiden, verbanden te leggen tussen zinnen en alinea’s of tussen meerdere teksten over eenzelfde onderwerp.
   Het derde begripsproces Evalueren en reflecteren (in PISA-2009 Reflecteren en evalueren) geeft inzicht in de mate
  waarin leerlingen in staat zijn om de kwaliteit en geloofwaardigheid van een tekst te beoordelen en om te reflecteren
  op de inhoud en vorm van een tekst. Ook omvat dit begripsproces de vaardigheid om conflicterende informatie
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 3. Processen bij leesbegrip
  
  27
  
  binnen teksten en tussen teksten over eenzelfde onderwerp te herkennen en hiermee om te gaan. De vaardigheid om
  te evalueren en reflecteren staat in ongeveer 30% van de opgaven van de leestoets van PISA-2018 centraal.
  3.2 Trends in leesprestaties per begripsproces
  Figuur 3.1 geeft de gemiddelde scores in PISA-2018 en PISA-2009 weer van Nederland, OESO-landen en de 15
  EU-landen op de drie begripsprocessen.
  Figuur
  Figuur
  3.1 Gemiddelde
  3.1 Gemiddelde
  toetsscores
  toetsscores
  per per
  begripsproces
  begripsproces
  PISA-2009
  PISA-2009
  en PISA-2018
  en PISA-2018
  (Nederland,
  (Nederland,
  OESO,
  OESO,
  EU15)
  EU15)
  FIGUUR 3.1
  
  Gemiddelde toetsscores per begripsproces PISA-2009 en PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  
  20092009
  
  2018 2018
  
  530 530
  520 520
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score
  
  510 510
  500 500
  490 490
  480 480
  470 470
  460 460
  
  informatie
  informatie
  opzoeken
  opzoeken
  
  begrijpen
  begrijpen
  
  evalueren
  evalueren
  en en
  reflecteren
  reflecteren
  
  informatie
  informatie
  opzoeken
  opzoeken
  
  begrijpen
  begrijpen
  
  Nederland
  Nederland
  
  OESOOESO
  
  evalueren
  evalueren
  en en
  reflecteren
  reflecteren
  
  EU15 EU15
  
  Nederlandse leerlingen lijken in 2018 lager te scoren op alle drie de begripsprocessen dan in 2009. De daling is het
  grootst voor het begripsproces Evalueren en reflecteren (34 punten). Of de dalingen significant zijn, is op basis van
  de huidig beschikbare data niet te berekenen. De scores in OESO- en EU15-landen op de drie begripsprocessen in
  2018 zijn vergelijkbaar met de scores in 2009.
   In 2009 scoorde Nederland op alle drie de begripsprocessen significant hoger dan het gemiddelde van leerlingen
  in OESO-landen en in de 15 EU-landen. In PISA-2018 scoort Nederland nog steeds significant hoger dan OESO- en
  EU15-landen op het begripsproces Informatie opzoeken. Op het begripsproces Begrijpen is in PISA-2018 het verschil
  tussen Nederland en zowel OESO-landen als de 15 EU-landen echter niet meer significant. Op het begripsproces
  Evalueren en reflecteren scoort Nederland in PISA-2018 significant lager dan OESO-landen en de 15 EU-landen.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 3. Processen bij leesbegrip
  
  28
  
  3.3 Trends in leesprestaties per begripsproces van meisjes en jongens
  Figuur 3.2 geeft de gemiddelde scores op de drie begripsprocessen weer van meisjes en jongens in Nederland en
  OESO-landen.
  Figuur
  Figuur
  3.2 Gemiddelde
  3.2 Gemiddelde
  toetsscores
  toetsscores
  per per
  begripsproces
  begripsproces
  PISA-2009
  PISA-2009
  en PISA-2018,
  en PISA-2018,
  naarnaar
  geslacht
  geslacht
  (Nederland,
  (Nederland,
  OESO)
  OESO)
  FIGUUR 3.2
  
  Gemiddelde toetsscores per begripsproces PISA-2009 en PISA-2018, naar geslacht (Nederland, OESO)
  
  2009 2009
  
  2018 2018
  
  530 530
  520 520
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score
  
  510 510
  500 500
  490 490
  480 480
  470 470
  460 460
  
  informatie
  informatie
  opzoeken
  opzoeken
  
  begrijpen
  begrijpen
  
  evalueren
  en en
  evalueren
  reflecteren
  reflecteren
  
  informatie
  informatie
  opzoeken
  opzoeken
  
  begrijpen
  begrijpen
  
  evalueren
  evalueren
  en en
  reflecteren
  reflecteren
  
  Nederlandse
  Nederlandse
  meisjesmeisjes Nederlandse
  Nederlandse
  jongens
  jongens
  
  OESOOESO
  
  In zowel PISA-2018 als PISA-2009 scoren Nederlandse meisjes op alle drie de begripsprocessen significant hoger
  dan Nederlandse jongens. Ook in OESO-landen scoren meisjes in beide metingen op alle drie de begripsprocessen
  significant hoger dan jongens.
   De trendvergelijking laat zien dat Nederlandse meisjes en jongens achteruit zijn gegaan op alle drie de
  begripsprocessen ten opzichte van PISA-2009. De achteruitgang op het begripsproces Evalueren en reflecteren
  is daarbij voor zowel meisjes als jongens het sterkst (respectievelijk 35 en 34 punten). Of de achteruitgang ook
  significant is, is op basis van de huidig beschikbare data niet te berekenen.
  In OESO-landen zijn de meisjes ook achteruitgegaan op alle drie de begripsprocessen, maar is het verschil tussen
  beide metingen minder groot. Ten opzichte van 2009 zijn de scores op de drie begripsprocessen voor jongens uit
  OESO-landen ongeveer gelijk gebleven.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 3. Processen bij leesbegrip
  
  29
  
  In zowel PISA-2018 als PISA-2009 scoren Nederlandse meisjes en jongens significant hoger dan meisjes en jongens
  in OESO-landen op Informatie opzoeken. Op het begripsproces Begrijpen is het verschil tussen Nederlandse meisjes
  en meisjes in OESO-landen niet significant. Hoewel Nederlandse jongens op het begripsproces Begrijpen in PISA2009 nog significant hoger scoorden dan jongens uit OESO-landen, zijn de scores in PISA-2018 vergelijkbaar.
  Voor het begripsproces Evalueren en interpreteren geldt dat het verschil tussen Nederlandse meisjes en meisjes in
  OESO-landen in 2009 niet significant was, terwijl Nederlandse meisjes nu significant lager scoren dan meisjes in
  OESO-landen. Nederlandse jongens scoorden in PISA-2009 nog significant hoger dan jongens in OESO-landen op
  het begripsproces Evalueren en reflecteren. In PISA-2018 scoren Nederlandse jongens hierop echter ook significant
  lager dan jongens in OESO-landen.
  3.4 Trends in leesprestaties per begripsproces naar opleidingstype
  Figuur 3.3 geeft de gemiddelde scores van Nederland op de drie begripsprocessen weer, uitgesplitst naar
  opleidingstype. In PISA-2018 zijn de verschillen tussen opeenvolgende opleidingstypen voor alle drie de
  begripsprocessen significant. De groep leerlingen uit het praktijkonderwijs was in sommige metingen vrij klein,
  waardoor de resultaten voor deze groep leerlingen voorzichtig geïnterpreteerd dienen te worden.
   De scores op de drie begripsprocessen zijn binnen alle opleidingstypen gedaald ten opzichte van PISA-2009. De
  verschillen zijn het grootst voor leerlingen uit het praktijkonderwijs, gevolgd door leerlingen uit de drie leerwegen
  van het vmbo. Of de daling significant is, kan op basis van de huidig beschikbare data niet worden bepaald. In
  overeenstemming met het algemene beeld, is ook binnen opleidingstypen de daling het sterkst op het begripsproces
  Evalueren en reflecteren.
   Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 3. Processen bij leesbegrip
  
  30
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score
  
  500
  
  500
  
  400
  
  400
  300
  300
  
  FIGUUR 3.3
  200 en PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  Gemiddelde toetsscores per begripsproces PISA-2009
  
  pro
  vmbo
  bb opleidingstype
  vmbo kb vmbo gl/tl (Nederland)
  havo
  vwo
  Figuur 3.3 Gemiddelde toetsscores per begripsproces PISA-2009 en PISA-2018,
  naar
  200
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  havo
  
  vwo
  
  Informatie opzoeken
  Begrijpen
  
  700
  700
  
  Begrijpen
  2009
  
  2018
  700
  
  2009
  
  2018
  
  600
  
  2009
  
  2018
  
  havo
  
  vwo
  
  2009
  
  2018
  
  havo
  
  vwo
  
  600
  
  500
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde
  gemiddelde
  score score
  
  600
  
  500
  400
  
  500
  
  400
  
  400
  300
  
  300
  
  300
  200
  200
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  havo
  
  vwo
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  havo
  
  vwo
  
  200
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  Evalueren en reflecteren
  
  700
  
  vmbo gl/tl
  
  Evalueren en reflecteren
  
  Begrijpen
  700
  
  vmbo kb
  
  2009
  
  2018700
  
  2009
  
  2018
  600
  
  600
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde
  gemiddelde
  score score
  
  600
  
  500
  500
  
  400
  
  500
  
  400
  
  400
  300
  
  300
  300
  
  200
  200
  
  200
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  havo
  
  vwo
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  havo
  
  vwo
  
  2009
  
  2018
  
  pro
  
  vmbo bb
  
  vmbo kb
  
  vmbo gl/tl
  
  Evalueren en reflecteren
  700
  
  600
  
  iddelde score
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 3. Processen bij leesbegrip
  500
  
  31
  
  B
  r
  
  ;
  S
  P
  
  i
  0
  
  8
  
  : R
  
  9
  
  5
  
  +
  
  6
  
  C
  
  4
  
  x
  
  Y
  1
  
  9
  
  +
  
  :
  
  q
  
  A
  
  m
  
  :
  
  4. Leeshouding
  
  Leesplezier speelt een belangrijke rol bij lezen. Leerlingen die plezier hebben in lezen, lezen vaak meer
  en beter, waardoor het plezier nog verder toeneemt. Daarnaast zullen leerlingen die vertrouwen hebben
  in hun eigen kunnen bij het lezen meer plezier hebben in lezen dan leerlingen die een negatief zelfbeeld
  hebben bij het lezen (OECD, 2019).
   Leeswijzer
  In PISA-2018 is de houding van leerlingen ten opzichte van lezen in kaart gebracht. In het raamwerk van PISA-2018
  wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen leesplezier en zelfbeeld bij het lezen. Paragraaf 4.1 geeft een definitie van
  beide aspecten. Paragraaf 4.2 beschrijft de scores en trends in leesplezier voor Nederlandse leerlingen en leerlingen
  uit OESO-landen en de 15 EU-landen. Het zelfbeeld bij het lezen wordt in kaart gebracht door middel van twee
  schalen: (1) Competentiebeleving bij het lezen en (2) Ervaren moeilijkheid bij het lezen. De scores op beide schalen
  lichten we toe in paragraaf 4.3.
  4.1 Definitie van leesplezier en zelfbeeld bij het lezen
  In PISA-2018 is de mate waarin leerlingen plezier hebben in het lezen gemeten aan de hand van vijf stellingen. Deze
  stellingen vormen een selectie uit de elf stellingen die in PISA-2009 werden voorgelegd. De leerlingen geven per
  stelling aan in hoeverre ze het er mee eens of oneens zijn (zeer oneens – oneens – eens – zeer eens). De antwoorden
  zijn samengevoegd tot de schaal Leesplezier (Enjoyment of reading). Wanneer leerlingen het meer eens zijn met de
  positief geformuleerde stellingen en meer oneens met de negatief geformuleerde stellingen, dan ervaren ze meer
  plezier in lezen en halen ze een hogere score voor leesplezier.
  Naast leesplezier brengt PISA-2018 ook het zelfbeeld van leerlingen bij het lezen in kaart. Dit wordt gedaan door
  middel van de schalen Competentiebeleving bij het lezen (Perception of competence) en Ervaren moeilijkheid bij
  het lezen (Perception of difficulty). Beide zelfbeeldschalen omvatten drie stellingen. Hoe sterker leerlingen het eens
  zijn met de drie stellingen over competentiebeleving, des te meer competent ze zich voelen bij het lezen. Hoe sterker
  leerlingen het eens zijn met de drie stellingen over ervaren moeilijkheid, des te meer moeite ze ervaren bij het lezen.
   De scores op de twee schalen staan los van elkaar. Dit maakt het mogelijk voor leerlingen om aan te geven dat ze
  zichzelf zien als een competente lezer, maar tegelijkertijd ook dat ze lezen als moeilijk ervaren.
  4.2 Leesplezier
  Figuur 4.1 toont de gemiddelde scores op leesplezier van leerlingen uit Nederland en leerlingen uit OESO-landen en
  de 15 EU-landen voor zowel PISA-2018 als PISA-2009. De scores op leesplezier zijn gestandaardiseerd, zodat de
  score voor leerlingen uit OESO-landen in 2009 gemiddeld 0 was (en de standaarddeviatie 1).
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  33
  
  Figuur 4.1 Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018 (Nede
  Figuur 4.1 Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  FIGUUR 4.1
  
  Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  2009
  
  2018
  
  0,20
  2009
  
  2018
  
  0,15
  
  0,20
  0,10
  0,15
  gemiddelde score
  
  0,05
  0,10
  
  gemiddelde score
  
  0,05
  
  0,00
  -0,05
  
  0,00
  -0,10
  -0,05
  -0,15
  -0,10
  -0,20
  -0,15
  -0,25
  -0,20
  -0,30
  -0,25
  -0,35
  -0,30
  -0,40
  -0,35
  -0,45
  -0,40
  -0,50
  -0,45
  -0,55
  -0,50
  -0,60
  -0,55
  -0,60
  
  Nederland
  
  Nederland
  
  OESO
  
  OESO
  
  EU15
  
  EU15
  
  Nederlandse leerlingen geven zowel in PISA-2018 als PISA-2009 aan significant minder leesplezier te ervaren
  dan leerlingen uit OESO-landen en uit de 15 EU-landen. Wanneer de leesplezierscores op een ranglijst geplaatst
  worden, staat Nederland zelfs helemaal onderaan (zowel in 2009 als in 2018): Nederlandse leerlingen ervaren
  minder plezier in lezen dan leerlingen uit alle andere deelnemende landen.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  34
  
  In Tabel 4.1 staat weergegeven welk percentage van de Nederlandse leerlingen het in PISA-2018 (zeer) eens is met
  de vijf stellingen van de schaal voor leesplezier.
  TABEL 4.1
  
  Percentage (zeer) eens op de stellingen voor Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018 (Nederland)
  % (zeer) eens
  2009
  
  2018
  
  Ik lees alleen als het moet.
  54
  
  63
  
  Lezen is een van mijn favoriete hobby’s.
   20
  
  18
  
  Ik vind het leuk met anderen over boeken te praten.
  19
  
  19
  
  Lezen vind ik tijdverspilling.
  35
  
  42
  
  Ik lees alleen om de informatie op te zoeken die ik nodig heb.
  51
  
  59
  
  Ongeveer 60% van de leerlingen geeft in PISA-2018 aan alleen te lezen als het moet of om informatie op te zoeken
  wanneer dat nodig is. Dit is een toename van ongeveer 10 procent ten opzichte PISA-2009. In zowel PISA-2018
  als PISA-2009 geeft slechts een vijfde deel van de leerlingen aan dat lezen een van de favoriete hobby’s is of
  dat het leuk is om met anderen over boeken te praten. In PISA-2018 vindt meer dan 40% van de leerlingen lezen
  tijdverspilling. In 2009 ging dit om een derde van de leerlingen.
  Leesplezier van meisjes en jongens
  Figuur 4.2 geeft de trend in leesplezier weer voor meisjes en jongens in Nederland en de 15 EU-landen.
  Zowel binnen Nederland als binnen de 15 EU-landen blijkt dat meisjes gemiddeld significant meer plezier ervaren in
  lezen dan jongens (in PISA-2018 en PISA-2009). Het verschil in leesplezier tussen meisjes en jongens is tussen 2018
  en 2009 ongeveer gelijk gebleven in zowel Nederland als de 15 EU-landen.
  Leesplezier naar opleidingstype
  Vwo-leerlingen ervaren zowel in PISA-2018 als in PISA-2009 significant meer plezier in lezen dan leerlingen van
  alle andere opleidingstypen. Verder ervaren pro- en havoleerlingen in beide metingen meer plezier dan vmbo
  basis- en vmbo kader-leerlingen. In PISA-2018 ervaren leerlingen uit het praktijkonderwijs ook meer leesplezier dan
  vmbo gl/tl-leerlingen, terwijl dit verschil in PISA-2009 niet significant was. Binnen de drie afdelingen van het vmbo
  blijkt in beide metingen dat vmbo gl/tl-leerlingen meer plezier ervaren dan vmbo basis-leerlingen. In PISA-2009
  ervoeren vmbo gl/tl-leerlingen ook meer leesplezier dan vmbo kader-leerlingen, maar dit verschil is in PISA-2018
  niet significant.
   In de drie vmbo-afdelingen is het leesplezier met ongeveer een kwart standaarddeviatie afgenomen. Het leesplezier
  van havo- en vwo-leerlingen nam met ongeveer een derde standaarddeviatie af. De afname in het praktijkonderwijs
  was slechts een tiende standaarddeviatie.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  35
  
  Figuur 4.2 Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018, naar geslacht (Nederland, EU
  FIGUUR 4.2
  
  Figuur 4.2 Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009 en PISA-2018, naar geslacht (Nederland, EU15)
  Gemiddelde schaalscores Leesplezier PISA-2009
  en PISA-2018, naar geslacht
  (Nederland, EU15)
  2009
  2018
  0,30
  0,25 2009
  
  2018
  
  0,30
  0,20
  0,25
  0,15
  0,20
  0,10
  0,15
  
  gemiddelde score
  
  0,05
  
  gemiddelde score
  
  0,05
  0,10
  
  0,00
  -0,05
  
  0,00
  -0,10
  -0,05
  -0,15
  -0,10
  -0,20
  -0,15
  -0,25
  -0,20
  -0,30
  -0,25
  -0,35
  -0,30
  -0,40
  -0,35
  -0,45
  -0,40
  -0,50
  -0,45
  -0,55
  -0,50
  -0,60
  -0,55
  -0,65
  -0,60
  -0,70
  -0,65
  -0,75
  -0,70
  -0,80
  -0,75
  -0,85
  -0,80
  -0,90
  -0,85
  -0,95
  -0,90
  -1,00
  -0,95
  Nederlandse meisjes
  
  -1,00
  
  Nederlandse meisjes
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  Nederlandse jongens
  
  Nederlandse jongens
  
  EU15
  
  EU15
  
  36
  
  4.3 Zelfbeeld bij het lezen: competentiebeleving en ervaren moeilijkheid
  Een vergelijking van de scores voor competentiebeleving en ervaren moeilijkheid bij het lezen van Nederlandse
  leerlingen en leerlingen uit OESO-landen en de 15 EU-landen laat zien dat Nederlandse leerlingen zich significant
  minder competent voelen en significant meer moeilijkheid ervaren bij het lezen.
  Tabel 4.2 geeft het percentage Nederlandse leerlingen weer dat het (zeer) eens is met de drie stellingen van de
  schaal voor competentiebeleving en de drie stellingen van de schaal voor ervaren moeilijkheid.
  TABEL 4.2
  
  Percentage (zeer) eens op de stellingen voor Competentiebeleving en Ervaren moeilijkheid PISA-2018
  (Nederland)
  Competentiebeleving
  
  % (zeer) eens
  
  Ik ben een goede lezer.
  66
  
  Ik ben in staat om moeilijke teksten te begrijpen.
  72
  
  Ik lees vloeiend.
  74
  
  Ervaren moeilijkheid
  
  % (zeer) eens
  
  Ik heb altijd moeite gehad met lezen.
   25
  
  Ik moet een tekst meerdere keren lezen voordat ik deze volledig begrijp.
  38
  
  Ik vind het moeilijk om vragen te beantwoorden over een tekst.
  33
  
  Twee derde deel van de Nederlandse leerlingen geeft aan een goede lezer te zijn. Ongeveer drie kwart van de
  leerlingen zegt moeilijke teksten te kunnen begrijpen en vloeiend te lezen.
  Een kwart van de leerlingen geeft aan altijd moeite te hebben gehad met lezen. Ongeveer een derde van de
  leerlingen geeft aan een tekst meerdere keren te moeten lezen om deze te begrijpen en het moeilijk te vinden om
  vragen over een tekst te beantwoorden.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  37
  
  Zelfbeeld bij het lezen door meisjes en jongens
  In Figuur 4.3 en Figuur 4.4 worden de scores op de twee schalen uitgesplitst voor meisjes en jongens en wordt een
  vergelijking gemaakt met meisjes en jongens uit de 15 EU-landen.
  FIGUUR 4.3
  
  FIGUUR 4.4
  
  bij het lezen PISA-2018, naar geslacht (Nederland,
  
  het lezen PISA-2018, naar geslacht (Nederland,
  
  EU15)
  
  EU15)
  
  Figuur 4.3 Gemiddelde
  Figuur
  Figuur
  4.44.4
  Gemiddelde
  Gemiddelde
  bijGemiddelde
  het lezen
  schaalscores
  schaalscores
  PISA-2018,
  Ervaren
  Ervaren
  naar geslacht
  moeilijkheid
  moeilijkheid
  (Nederland,
  hethet
  lezen
  EU15)
  lezen
  PISP
  Gemiddeldeschaalscores
  schaalscores Competentiebeleving
  Competentiebeleving
  schaalscores
  Ervaren
  moeilijkheid
  bijbij bij
  
  20182018
  0,200,20
  
  0,15
  
  0,15 0,15
  
  0,10
  
  0,100,10
  
  0,05
  
  0,050,05
  
  0,00
  -0,05
  
  gemiddelde score
  
  0,20
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score
  
  2018
  
  0,000,00
  
  -0,05
  -0,05
  -0,10-0,10
  
  -0,10
  -0,15
  
  Nederlandse
  meisjes
  Nederlandse
  meisjes
  
  -0,20
  
  Nederlandse meisjes
  
  Nederlandse jongens
  
  Nederlandse
  Nederlandse
  jongens
  jongens
  
  EU15EU15
  
  EU15
  
  Meisjes voelen zich significant meer competent bij het lezen dan jongens, zowel in Nederland als in de 15 EU-landen.
   Daarentegen geven meisjes, zowel in Nederland als EU15-landen, ook aan significant meer moeilijkheid te ervaren
  bij het lezen dan jongens. Nederlandse meisjes en jongens ervaren in het algemeen significant minder competentie
  en significant meer moeilijkheid bij het lezen dan meisjes en jongens uit de 15 EU-landen.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  38
  
  Zelfbeeld bij het lezen naar opleidingstype
  Ook op de schalen voor competentiebeleving en ervaren moeilijkheid kunnen de scores van leerlingen van de
  verschillende opleidingstypen worden vergeleken. De gegevens van het praktijkonderwijs ontbreken voor deze twee
  schalen, omdat deze stellingen niet aan praktijkonderwijsleerlingen zijn voorgelegd.
  Vwo-leerlingen voelen zich competenter bij het lezen dan leerlingen van andere opleidingstypen. Havoleerlingen
  verschillen in competentiebeleving niet significant van vmbo gl/tl-leerlingen, maar voelen zich wel competenter dan
  vmbo kader- en vmbo basis-leerlingen. Ook vmbo gl/tl-leerlingen ervaren meer competentie bij het lezen dan vmbo
  kader-leerlingen, maar niet meer dan vmbo basis-leerlingen.
  Vwo-leerlingen ervaren significant minder moeilijkheid bij het lezen dan leerlingen van andere opleidingstypen. In de
  mate waarin moeilijkheid wordt ervaren bij het lezen verschillen havo- en vmbo-leerlingen niet van elkaar.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 4. Leeshouding
  
  39
  
  5. Wiskunde
  
  Een recept aanpassen aan meer of minder personen, berekenen hoeveel vloerbedekking er nodig is in een
  nieuw huis, abonnementen vergelijken of belastingformulieren invullen: begrip van wiskunde is belangrijk
  om te kunnen functioneren in de huidige maatschappij. In zowel persoonlijke, beroepsmatige als sociale
  omstandigheden doen zich situaties voor waarin wiskundige geletterdheid van belang is. In PISA wordt
  getoetst in hoeverre 15-jarige leerlingen kunnen omgaan met diverse situaties en problemen kunnen
  oplossen waarbij wiskunde een rol speelt.
   Leeswijzer
  Dit hoofdstuk bevat allereerst een beschrijving van de definitie van wiskundige geletterdheid volgens PISA (paragraaf
  5.1). De ontwikkelingen in de wiskundeprestaties van leerlingen in Nederland vanaf het jaar 2003 staan beschreven
  in paragraaf 5.2. In paragraaf 5.3 wordt een vergelijking gemaakt in prestaties tussen meisjes en jongens en in
  paragraaf 5.4 tussen leerlingen van verschillende opleidingstypen. De verdeling van leerlingen over de verschillende
  wiskundeniveaus staat in paragraaf 5.5 weergegeven. Tot slot worden de Nederlandse uitkomsten voor wiskunde in
  een internationaal perspectief geplaatst (paragraaf 5.6).
  5.1 Definitie van wiskundige geletterdheid
  Het construct wiskundige geletterdheid wordt in het PISA-onderzoek sinds 2012 als volgt gedefinieerd:
  “De capaciteit van een individu om wiskunde in diverse situaties te formuleren, toepassen en interpreteren. Het omvat
  wiskundig redeneren en het gebruik van wiskundige concepten, procedures, feiten en hulpmiddelen om fenomenen te
  beschrijven, verklaren en voorspellen. Wiskundige geletterdheid helpt individuen ook om de rol die wiskunde speelt
  in het dagelijks leven te herkennen en om weloverwogen oordelen te geven en beslissingen te nemen die nodig zijn
  om een constructieve, betrokken en bedachtzame burger te zijn.” (OECD, 2019, p. 75).
  In PISA wordt onderscheid gemaakt in drie wiskundige processen: (1) Formuleren, (2) Toepassen en (3) Interpreteren.
   Bij het proces Formuleren worden leerlingen geacht wiskundige problemen te identificeren en in te zien dat
  zij wiskunde kunnen gebruiken om het probleem op te lossen. Met Toepassen wordt bedoeld dat leerlingen een
  wiskundig probleem oplossen door hun wiskundige kennis, inzicht en vaardigheden in te zetten. Tot slot omvat het
  proces Interpreteren het beoordelen van oplossingen en resultaten van wiskundige problemen en het begrijpen van
  de betekenis hiervan. Ongeveer de helft van de wiskundeopgaven in de PISA-toets van 2018 bestaat uit opgaven
  die betrekking hebben op het proces Toepassen. De processen Formuleren en Interpreteren staan elk in ongeveer
  een kwart van de opgaven centraal. Er zijn vier wiskundige categorieën waarin deze processen worden getoetst:
  ruimte en vorm, verandering en relaties, hoeveelheid, onzekerheid en gegevens. Omdat wiskunde in PISA-2018 een
  subdomein is, zijn verdiepende analyses in de verschillende wiskundige processen en categorieën niet mogelijk. In dit
  rapport wordt daarom alleen de algemene wiskundevaardigheid van leerlingen besproken.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  41
  
  5.2 Trends in wiskundeprestaties in Nederland
  Nederlandse leerlingen halen in PISA-2018 een gemiddelde wiskundescore van 519. Deze score is significant hoger
  dan het OESO-gemiddelde van 492 en het EU15-gemiddelde van 496.
   Figuur 5.1 toont de ontwikkeling in gemiddelde wiskundescore van Nederland en de OESO- en 15 EU-landen sinds
  2003. De figuur laat zien dat het wiskundeniveau van Nederlandse 15-jarigen tussen 2003 en 2012 zeer geleidelijk
  is gedaald. In 2015 daalde de gemiddelde wiskundescore nog iets sterker. De daling van 11 punten in 2015 ten
  opzichte van 2012 was significant. Vergeleken met 2003 presteerden de Nederlandse leerlingen in 2015 ongeveer
  een kwart standaarddeviatie (26 punten) lager. In 2018 zet de daling echter niet door: de wiskundeprestaties
  van 2018 zijn van een gelijk niveau als de wiskundeprestaties van 2015. Ten opzichte van 2003 en 2006 is het
  gemiddelde van 2018 nog wel significant lager (19 respectievelijk 12 punten).
  Figuur 5.1 Gemiddelde
  toetsscores wiskunde PISA-2003 t/m PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  FIGUUR 5.1
  Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2003 t/m PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  540
  
  538
  531
  
  530
  
  526
  523
  
  gemiddelde score
  
  520
  
  519
  512
  
  510
  500
  
  501
  499
  
  498
  494
  
  498
  495
  
  496
  494
  
  496
  
  496
  492
  
  490
  
  490
  480
  470
  460
  2003
  
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  Nederland
  
  2018
  OESO
  
  EU15
  
  Nederland heeft voor wiskunde altijd boven het OESO- en EU15-gemiddelde gepresteerd. Tussen 2003 en 2018
  laten de OESO- en 15 EU-landen beide een constante trend zien. Aangezien de OESO- en EU15-gemiddelden
  redelijk constant zijn gebleven, is de voorsprong van Nederland op het OESO- en EU15-gemiddelde tot 2015 kleiner
  geworden. In 2018 presteren Nederlandse 15-jarigen echter weer gemiddeld iets hoger dan hun leeftijdsgenoten in
  de OESO- en 15 EU-landen.
   Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  42
  
  Figuur 5.2 Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2003 t/m PISA-2018, naar geslacht (Nederland, OESO)
  
  540
  
  540
  
  537
  
  535
  
  534
  5.3 Trends in wiskundeprestaties van meisjes en jongens
  530
  
  528
  524
  
  Figuur 5.2520
  geeft de gemiddelde wiskundescore voor meisjes en jongens in Nederland
  en OESO-landen tussen 2003520
  518
  519
  517
  
  gemiddelde score
  
  en 2018 weer. In Nederland halen meisjes in 2018 een gemiddelde wiskundescore van 519 en 513
  jongens een score van
  511
  
  510
  
  520. De wiskundeprestatie van meisjes en jongens is vergelijkbaar.
  505
  
  500
  
  501
  
  499
  
  499
  
  In 2003 waren494
  er geen significante sekseverschillen in de Nederlandse prestaties, maar in 494
  2006, 2009 en 2012495
  490
  
  490
  
  490
  
  489 Deze trend lijkt zich echter niet voort
  presteerden jongens significant beter488
  op het gebied van wiskunde dan meisjes.
  486
  
  te zetten. 480
  Het sekseverschil in het nadeel van meisjes is na 2012 sterk en significant gedaald. In 2015 en 2018 zijn de
  prestatieverschillen tussen meisjes en jongens geheel verdwenen.
  470
  FIGUUR 5.2
  
  460
  Figuur 5.2 Gemiddelde
  toetsscores wiskunde PISA-2003 t/m PISA-2018, naar geslacht (Nederland, OESO)
  
  Gemiddelde toetsscores
  wiskunde
  PISA-2003 t/m2009
  PISA-2018, naar2012
  geslacht (Nederland,
  OESO)
  2003
  2006
  2015
  
  540
  
  540
  535
  
  537
  
  Nederlandse meisjes
  
  Nederlandse jongens
  
  OESO-meisjes
  
  OESO-jongens
  
  534
  
  530
  
  528
  524
  
  520
  gemiddelde score
  
  2018
  
  517
  
  520
  519
  
  518
  513
  511
  
  510
  505
  500
  
  499
  
  501
  
  499
  
  494
  490
  
  494
  488
  
  490
  
  489
  
  495
  490
  
  486
  
  480
  470
  460
  2003
  
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  
  Nederlandse meisjes
  
  2018
  Nederlandse jongens
  
  Sinds 2003 presteren jongens in OESO-landen gemiddeld genomen
  significant beter op OESO-jongens
  de wiskundetoets dan
  OESO-meisjes
  meisjes in OESO-landen. De omvang van dit verschil is tot 2015 redelijk constant gebleven. In 2015 en 2018 is de
  voorsprong van OESO-jongens ten opzichte van OESO-meisjes echter niet meer significant.
   Nederland is één van de 12 OESO-landen waarin er in 2018 geen sekseverschillen zijn in de prestaties op de PISAwiskundetoets. Van alle OESO-landen is het verschil in het nadeel van meisjes het grootst in Italië, Oostenrijk, het VerenigdKoninkrijk en België, terwijl het verschil in het nadeel van jongens het grootst is in IJsland, Israël, Noorwegen en Finland.
  Uit paragraaf 5.2 blijkt dat de gemiddelde wiskundeprestaties in Nederland in 2018 vergelijkbaar zijn met de
  prestaties in 2015. Dit geldt zowel voor meisjes als voor jongens: beiden presteren op een vergelijkbaar niveau als
  in 2015. Ook de scores van meisjes en jongens in OESO-landen zijn in 2018 gelijk gebleven ten opzichte van 2015.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  43
  
  5.4 Spreiding en trends in wiskundeprestaties naar opleidingstype
  De verdeling van de wiskundeprestaties van leerlingen in de verschillende opleidingstypen in Nederland wordt in
  Figuur 5.3 weergegeven.1 De gemiddelde wiskundeprestaties van leerlingen in de verschillende opleidingstypen
  verschillen significant van elkaar. Zoals te verwachten is, presteren 15-jarigen op de havo en het vwo gemiddeld
  beter op de wiskundetoets van PISA dan 15-jarigen in het praktijkonderwijs en het vmbo. Het verschil in gemiddelde
  wiskundeprestaties tussen een vwo-leerling en een vmbo basis-leerling is met 197 punten groot te noemen. Er is echter
  ook overlap tussen de opleidingstypen. Zo zitten de hoogst scorende leerlingen in vmbo kader op hetzelfde niveau
  als de laagst scorende vwo-leerlingen. De spreiding binnen de verschillende onderwijstypen is ongeveer gelijk.
   Figuur 5.3 Verdeling toetsscores en spreiding wiskunde PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  FIGUUR 5.3
  
  Verdeling toetsscores en spreiding wiskunde PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  
  vwo
  havo
  vmbo gl/tl
  vmbo kb
  vmbo bb
  pro
  200
  
  250
  
  300
  
  350
  
  400
  
  450
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score
  
  se
  
  500
  p5-25
  
  p5
  
  p25
  
  p50
  
  p75
  
  p05
  
  550
  
  596
  
  639
  
  698
  
  (3,3)
  407
  
  484
  
  533
  
  577
  
  640
  
  562
  (4,1)
  
  (3,4)
  324
  
  412
  
  462
  
  509
  
  575
  
  vmbo gl/tl
  vmbo kb 409
  
  502
  (4,4)
  
  362
  
  411
  
  457
  
  524
  
  vmbo kb
  vmbo bb 378
  vmbo bb
  pro
  341
  pro
  
  443
  (4,5)
  417
  (8,1)
  356
  
  (3,5)
  289
  (4,3)
  269
  (5,5)
  235
  (6,3)
  
  332
  
  379
  
  423
  
  492
  
  299
  
  344
  
  384
  
  438
  
  Gemiddelde score
  vwo
  592
  (3,3)
  
  476
  
  vwo
  havo
  
  529
  
  614
  (3,5)
  
  havo
  vmbo gl/tl 458
  
  se
  
  550
  
  600
  p25-50
  
  650
  p50-75
  
  700
  p75-95
  
  Maya: tabel stylen in indesign (juiste
  data in kennisregie > databewerking
  voor grafiekontwerp excel H5, tab 5.3)
  Vraag Barbara naar schrijfwijze en
  kolomtitel gemiddeldescore en se.
  1. In deze figuur wordt de spreiding weergegeven aan de hand van percentielscores. Deze scores geven het percentage leerlingen weer dat een
  gelijke of lagere leesvaardigheidsscore behaalt. se = standaardmeetfout of standard error.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  44
  
  De 15-jarigen in vmbo gemengd/theoretisch scoren gemiddeld ongeveer gelijk aan het OESO-gemiddelde van 492.
  Vmbo kader-leerlingen zitten ongeveer een halve standaarddeviatie onder het OESO-gemiddelde en leerlingen in vmbo
  basis zitten driekwart standaarddeviatie onder dit gemiddelde. Leerlingen in praktijkonderwijs scoren gemiddeld ruim
  onder het OESO-gemiddelde (136 punten). Havo- en vwo-leerlingen scoren gemiddeld boven het OESO-gemiddelde.
   De prestatieverschillen tussen de opleidingstypen mogen in Nederland dan wel behoorlijk groot zijn, Figuur 5.4
  laat zien dat deze verschillen sinds 2006 redelijk constant zijn gebleven. Uitzondering hierop is het jaar 2009: proleerlingen haalden in deze PISA-meting hun – tot nu toe – hoogste score (391), waardoor het verschil met vmbo basis
  (416) relatief klein was. Het aantal pro-leerlingen in de PISA-steekproeven is echter relatief klein (zie ook hoofdstuk
  1). Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de minder stabiele trendresultaten voor deze groep leerlingen.
  Eerder is geconcludeerd dat Nederlandse leerlingen in 2015 en 2018 gelijkwaardig gepresteerd hebben op de PISA-toets
  voor wiskunde. Leerlingen die praktijkonderwijs of vmbo basis volgen lijken er wel enigszins op vooruit te zijn gegaan. Of
  deze vooruitgang significant is, kan echter op basis van de huidige beschikbare data nog niet berekend worden.
   Figuur 5.4 Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2006 t/m PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  FIGUUR 5.4
  
  Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2006 t/m PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  650
  628
  
  623
  
  600
  575
  
  576
  
  gemiddelde score
  
  550
  522
  500
  475
  
  515
  
  400
  
  606
  
  614
  
  vwo
  
  560
  
  557
  
  562
  
  havo
  
  499
  
  498
  
  502
  
  vmbo gl/tl
  
  443
  
  446
  
  443
  
  vmbo kb
  
  417
  
  vmbo bb
  
  356
  
  pro
  
  472
  
  450
  430
  
  615
  
  416
  391
  
  370
  
  404
  
  401
  
  361
  
  350
  
  340
  
  300
  250
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  
  2018
  
  5.5 Trends in vaardigheidsniveaus van wiskunde
  Evenals voor leesvaardigheid (zie hoofdstuk 2), wordt er in PISA voor wiskunde onderscheid gemaakt in zes
  vaardigheidsniveaus (OECD, 2019, p. 92). In PISA wordt ervan uitgegaan dat leerlingen minstens niveau 2 moeten
  halen om als mondige burger deel te kunnen nemen aan de huidige maatschappij. Leerlingen die lager dan niveau 2
  presteren worden beschouwd als ‘onvoldoende wiskundig geletterd’, leerlingen die het hoogste niveau halen worden
  beschouwd als ‘excellent wiskundig geletterd’. Een vergelijking tussen Nederland, de OESO- en 15 EU-landen in de
  verdeling van de leerlingprestaties over deze verschillende vaardigheidsniveaus staat weergegeven in Figuur 5.5.
   Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  45
  
  Figuur 5.5 Percentage leerlingen per vaardigheidsniveau wiskunde PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  
  FIGUUR 5.5
  
  Percentage leerlingen per vaardigheidsniveau wiskunde PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  NL
  
  OESO
  
  EU15
  
  niveau 6
  
  4%
  
  2%
  
  2%
  
  niveau 5
  
  14%
  
  9%
  
  9%
  
  niveau 4
  
  24%
  
  19%
  
  20%
  
  niveau 3
  
  23%
  
  25%
  
  25%
  
  niveau 2
  
  19%
  
  22%
  
  22%
  
  niveau 1
  
  11%
  
  14%
  
  14%
  
  onder
  niveau 1
  
  5%
  8%
  
  NL
  
  OESO
  
  7%
  
  EU15
  
  Van de Nederlandse leerlingen haalt 16% het tweede niveau niet. Zij kunnen in PISA-termen worden beschreven
  als onvoldoende wiskundig geletterd. Bij de OESO- en 15 EU-landen is de groep leerlingen die onder niveau 2
  presteert 22% respectievelijk 21%. Het percentage leerlingen dat onder niveau 1 presteert is in OESO-landen 8%; in
  Nederland is dit 5%. Niveau 6, waarmee door PISA excellentie in wiskunde wordt aangeduid, wordt in Nederland
  door 4% van de leerlingen gehaald. Hoewel dit niveau door weinig leerlingen gehaald wordt, is dit percentage
  leerlingen in Nederland het dubbele van zowel het OESO- als EU15-percentage (2%).
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  46
  
  5.6 Wiskundeprestaties in internationaal perspectief
  In Figuur 5.6 wordt de gemiddelde wiskundescore en standaardmeetfout (standard error of se) van alle deelnemende
  PISA-landen (OESO- en partnerlanden) weergegeven. De landen zijn van hoog naar laag gerangschikt op basis van
  gemiddelde wiskundescore. In deze figuur is Nederland weergegeven in geel en het OESO-gemiddelde met een
  verticale stippellijn. De andere 34 OESO-landen zijn donkergrijs weergegeven en de 42 partnerlanden zijn lichtgrijs
  weergegeven.
  Landen waarvan de wiskundescore niet significant verschilt van Nederland, en die dus een gelijkwaardig
  prestatieniveau laten zien, worden in de figuur benoemd. Dit zijn Korea, Estland, Polen en Zwitserland.
   Van alle landen die aan PISA-2018 hebben deelgenomen, hebben slechts zes landen gemiddeld een significant
  hogere wiskundescore gehaald dan Nederland. Dit zijn allemaal Aziatische landen, waaronder P-S-J-Z (China),
  Singapore en Macau (China).
  In totaal halen 66 landen een significant lagere wiskundescore dan Nederland. De 15 EU-landen, waaronder België
  en Duitsland, scoren allemaal significant lager op wiskunde dan Nederland.
  Tabel 5.1 laat zien hoe de internationale positie van Nederland zich ten opzichte van de overige 34 OESO- en 14
  EU-landen voor wiskunde sinds 2006 ontwikkeld heeft (vóór 2006 deden sommige van deze landen nog niet mee
  aan PISA). Deze EU-landen maken allemaal deel uit van de OESO.
  Binnen OESO-landen heeft Nederland in PISA voor wiskunde in de afgelopen 12 jaar een hoge positie ingenomen.
  In 2006 en 2009 waren alleen Finland en Zuid-Korea significant beter. In 2012 waren dit Japan en Zuid-Korea, in
  2015 kwamen daar Estland en Zwitserland bij. Zoals in Figuur 5.6 is weergegeven, is Japan het enige OESO-land
  dat in 2018 significant hoger scoort dan Nederland. Van de 15 EU-landen staat Nederland voor wiskunde sinds
  2012 bovenaan.
   TABEL 5.1
  
  Aantal OESO-landen (n=34) en EU15-landen (n=14) met een gemiddelde wiskundescore hoger dan, gelijk
  aan en lager dan Nederland PISA-2006 t/m PISA-2018
  
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  
  2018
  
  OESO
  
  EU15
  
  OESO
  
  EU15
  
  OESO
  
  EU15
  
  OESO
  
  EU15
  
  OESO
  
  EU15
  
  Significant hoger
  
  2
  
  1
  
  2
  
  1
  
  2
  
  0
  
  4
  
  0
  
  1
  
  0
  
  Gelijk
  
  3
  
  0
  
  4
  
  0
  
  5
  
  1
  
  6
  
  4
  
  4
  
  0
  
  Significant lager
  
  29
  
  13
  
  28
  
  13
  
  27
  
  13
  
  24
  
  10
  
  29
  
  14
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 5. Wiskunde
  
  47
  
  FIGUUR 5.6
  Figuur 5.6 Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2018
  (OESO- en partnerlanden)
  
  Gemiddelde toetsscores wiskunde PISA-2018 (OESO- en partnerlanden)
  
  492 (se 0,4)
  gemiddelde OESO-score
  
  gemiddelde score (se)
  P-S-J-Z* (China) 591 (2,5)
  Singapore 569 (1,6)
  Macau (China) 558 (1,5)
  Hongkong (China) 551 (3,0)
  Taipei (China) 531 (2,9)
  Japan 527 (2,5)
  Vergelijkbare
  score als
  Nederland
  
  Korea 526 (3,1)
  Estland 523 (1,7)
  Nederland 519 (2,6)
  Polen 516 (2,6)
  Zwitserland 515 (2,9)
  
  Canada 512 (2,4)
  Denemarken 509 (1,7)
  Slovenië 509 (1,4)
  België 508 (2,3)
  Finland 507 (2,0)
  Zweden 502 (2,7)
  Verenigd Koninkrijk 502 (2,6)
  Noorwegen 501 (2,2)
  Duitsland 500 (2,6)
  Ierland 500 (2,2)
  Tsjechië 499 (2,5)
  Oostenrijk 499 (3,0)
  Letland 496 (2,0)
  Frankrijk 495 (2,3)
  IJsland 495 (2,0)
  Nieuw-Zeeland 494 (1,7)
  Portugal 492 (2,7)
  Australië 491 (1,9)
  Rusland 488 (3,0)
  Italië 487 (2,8)
  Slowakije 486 (2,6)
  Luxemburg 483 (1,1)
  Spanje 481 (1,5)
  Litouwen 481 (2,0)
  Hongarije 481 (2,3)
  Verenigde Staten 478 (3,2)
  Wit-Rusland 472 (2,7)
  Malta 472 (1,9)
  Kroatië 464 (2,5)
  Israël 463 (3,5)
  Turkije 454 (2,3)
  Oekraïne 453 (3,6)
  Griekenland 451 (3,1)
  Servië 448 (3,2)
  Maleisië 440 (2,9)
  Albanië 437 (2,4)
  Bulgarije 436 (3,8)
  Verenigde Arabische Emiraten 435 (2,1)
  Brunei 430 (1,2)
  Roemenië 430 (4,9)
  Montenegro 430 (1,2)
  Kazachstan 423 (1,9)
  Moldavië 421 (2,4)
  Bakoe (Azerbeidzjan) 420 (2,8)
  Thailand 419 (3,4)
  Uruguay 418 (2,6)
  Chili 417 (2,4)
  Qatar 414 (1,2)
  Mexico 409 (2,5)
  Bosnië en Herzegovina 406 (3,1)
  Costa Rica 402 (3,3)
  Peru 400 (2,6)
  Jordanië 400 (3,3)
  Georgië 398 (2,6)
  Noord-Macedonië 394 (1,6)
  Libanon 393 (4,0)
  Colombia 391 (3,0)
  Brazilië 384 (2,0)
  Argentinië 379 (2,8)
  Indonesië 379 (3,1)
  Saoedi-Arabië 373 (3,0)
  Marokko 368 (3,3)
  Kosovo 366 (1,5)
  Panama 353 (2,7)
  Filipijnen 353 (3,5)
  Dominicaanse Republiek 325 (2,6)
  300
  350
  gemiddelde score
  
  400
  
  450
  
  500
  Nederland
  
  550
  OESO
  
  600
  niet-OESO
  
  *Peking, Shanghai,
  Jiangsu en Zhejiang
  
  6.  Leeswijzer
  De PISA-definitie van natuurwetenschappelijke geletterdheid wordt in paragraaf 6.1 van dit hoofdstuk toegelicht.
  Paragraaf 6.2 laat zien hoe de Nederlandse prestaties in dit domein zich in de afgelopen 15 jaar ontwikkeld hebben
  en hoe deze zich verhouden tot het OESO-gemiddelde en het EU15-gemiddelde. Trends in prestatieverschillen tussen
  meisjes en jongens en tussen leerlingen van de verschillende opleidingstypen staan beschreven in de paragrafen
  6.3 en 6.4. Paragraaf 6.5 besteedt aandacht aan de verdeling van de leerlingen over de verschillende – door
  PISA onderscheiden – vaardigheidsniveaus. In de laatste paragraaf (6.6) worden de Nederlandse vaardigheden
  in natuurwetenschappelijke geletterdheid in internationaal perspectief geplaatst. Ten behoeve van de leesbaarheid
  wordt in de volgende paragrafen regelmatig de term ‘natuurwetenschappen’ gebruikt. Hiermee wordt in dit rapport
  hetzelfde bedoeld als ‘natuurwetenschappelijke geletterdheid’.
  6.1 Definitie van natuurwetenschappelijke geletterdheid
  Natuurwetenschappelijke geletterdheid wordt in PISA omschreven als: “Het vermogen om na te denken over
  natuurwetenschappelijke issues en de ideeën achter de wetenschap als een geëngageerde burger.” (van der Hoeven,
  Schmidt, Sijbers, van Silfhout, Woldhuis, & van Leeuwen, 2017, p. 11; OECD, 2019). Meer specifiek gaat het om:
  › “De natuurwetenschappelijke kennis en het gebruik van die kennis om problemen te herkennen, nieuwe
  kennis op te doen, natuurwetenschappelijke verschijnselen te verklaren en gefundeerde conclusies te trekken
  betreffende onderwerpen met een natuurwetenschappelijke inhoud.
  › Het inzicht in karakteristieke kenmerken van de natuurwetenschappen en hoe deze zijn te herkennen in
  onderzoek en kennisontwikkeling.
  › Het begrip van de rol die natuurwetenschappen, techniek en technologie spelen bij de vorming van onze
  materiële, intellectuele en culturele omgeving.
  › De bereidheid om zich als weldenkend burger te verdiepen in onderwerpen en opvattingen met een
  natuurwetenschappelijke inhoud” (Feskens, Kuhlemeier, & Limpens, 2016b, p. 19).
   In andere woorden: natuurwetenschappelijke geletterdheid verwijst naar de kennis van natuurwetenschappelijke
  inzichten en theorieën, de vaardigheden en de bereidheid om deze kennis te vergaren, te beoordelen, toe te passen
  en te (willen) weten hoe deze kennis tot stand komt en inzicht te hebben in de rol van natuurwetenschappen in het
  dagelijks leven. In PISA richt natuurwetenschappen zich op drie inhoudsdomeinen: (1) Natuur- en scheikunde, (2)
  Biologie en (3) Aarde en ruimte. Natuurwetenschappen is in PISA-2018 een subdomein en dit betekent dat het niet
  mogelijk is om per inhoudsdomein te rapporteren.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 6. Natuurwetenschappen
  
  50
  
  6.2 Trends in prestaties natuurwetenschappen in Nederland
  De gemiddelde score van Nederlandse 15-jarigen op de PISA-toets over natuurwetenschappen is in 2018 503 (zie
  Figuur 6.1). Deze score ligt significant boven het OESO-gemiddelde van 491 en het EU15-gemiddelde van 492.
  Van 2003 tot 2012 was het prestatieniveau van de Nederlandse leerlingen in natuurwetenschappen constant. PISA2015 liet voor Nederland echter een significante daling van 13 punten zien ten opzichte van 2012 en 2009. Deze
  daling heeft zich in 2018 niet verder doorgezet. De huidige score verschilt niet significant van de score van 2015. Het
  OESO-gemiddelde is in 2018 eveneens gelijk gebleven. Hoewel het EU15-gemiddelde tussen 2003 en 2015 stabiel
  was, is de daling van 5 punten tussen 2015 en 2018 significant. De voorsprong van Nederland ten opzichte van het
  OESO- en EU15-gemiddelde is kleiner geworden dan in 2003.
   FIGUUR 6.1
  
  Figuur 6.1 Gemiddelde
  toetsscores natuurwetenschappen PISA-2003 t/m PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  Gemiddelde toetsscores natuurwetenschappen PISA-2003 t/m PISA-2018 (Nederland, OESO, EU15)
  
  540
  530
  524
  
  525
  
  gemiddelde score
  
  520
  
  522
  
  522
  
  502
  501
  
  504
  501
  
  510
  500
  
  509
  500
  499
  
  503
  498
  
  503
  497
  493
  
  490
  
  492
  491
  
  480
  470
  460
  2003
  
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  Nederland
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 6. Natuurwetenschappen
  
  2018
  OESO
  
  EU15
  
  51
  
  6.3 Trends in prestaties natuurwetenschappen van meisjes en jongens
  In het vorige hoofdstuk over wiskunde werd beschreven dat er vanaf 2015 in Nederland geen verschillen meer zijn in
  de wiskundeprestaties van meisjes en jongens op de PISA-toets. Daarvoor waren er wel verschillen in het nadeel van
  meisjes. Voor natuurwetenschappen verloopt de PISA-trend geheel anders. Met uitzondering van 2006, toen jongens
  significant iets beter presteerden dan meisjes, was het prestatieniveau van meisjes en jongens in Nederland tot en
  met PISA-2015 gelijk. In 2018 zijn de prestaties van jongens (499) er significant op achteruitgegaan, terwijl die van
  meisjes (508) gelijk zijn gebleven. Dit betekent dat meisjes voor de eerste keer significant beter hebben gepresteerd
  in natuurwetenschappen dan jongens.
  Naast Nederland zijn er 11 OESO-landen waarbij meisjes significant hoger scoren dan jongens, waaronder Estland,
  Finland en Zweden. Alleen in Mexico scoren jongens significant hoger dan meisjes. In de andere 22 OESO-landen
  zijn geen sekseverschillen wat betreft prestaties op natuurwetenschappen. De eerdergenoemde ontwikkeling in
  prestatieverschillen tussen meisjes en jongens in Nederland is vergelijkbaar met die in de OESO-landen.
   FIGUUR 6.2
  
  Figuur 6.2 Gemiddelde toetsscores natuurwetenschappen PISA-2003 t/m PISA-2018, naar geslacht (Nederland, OESO
  Gemiddelde toetsscores natuurwetenschappen PISA-2003 t/m PISA-2018, naar geslacht (Nederland,
  OESO)
  
  540
  530 527
  
  528
  
  522
  
  521
  
  gemiddelde score
  
  520
  
  524
  
  524
  
  520
  
  520
  511
  
  510
  502
  500
  
  508
  
  507
  497
  
  499
  497
  
  501
  
  502
  501
  
  499
  495
  491
  
  490
  
  492
  490
  
  480
  470
  460
  2003
  
  2006
  
  2009
  
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 6. Natuurwetenschappen
  
  2012
  
  2015
  
  2018
  
  Nederlandse meisjes
  
  Nederlandse jongens
  
  OESO-meisjes
  
  OESO-jongens
  
  52
  
  6.4 Spreiding en trends in prestaties natuurwetenschappen naar opleidingstype
  Figuur 6.3 laat zien hoe de scores voor natuurwetenschappen verdeeld zijn over de verschillende opleidingstypen.
  Binnen de opleidingstypen is de spreiding ongeveer gelijk.1 Een vwo-leerling heeft gemiddeld 222 punten hoger
  gescoord dan een leerling in vmbo basis. Evenals bij de overige domeinen is er ook bij natuurwetenschappen
  overlap. De best presterende vmbo basis-leerlingen scoren vergelijkbaar met de laagst scorende vwo-leerlingen.
   Figuur 6.3 Gemiddelde toetsscores en spreiding natuurwetenschappen PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  FIGUUR 6.3
  
  Gemiddelde toetsscores en spreiding natuurwetenschappen PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  gemiddelde score
  vwo
  havo
  vmbo gl/tl
  vmbo kb
  vmbo bb
  pro
  200
  
  250
  
  300
  
  350
  
  400
  
  450
  
  p5-25
  
  gemiddelde score
  
  gemiddelde score se
  Gemiddelde score
  vwo
  592
  (3,3)
  vwo
  608
  havo
  529
  (3,5)
  havo
  552
  vmbo gl/tl 458
  (4,1)
  vmbo gl/tl
  481
  vmbo kb 409
  (4,4)
  vmbo kb
  425
  
  p5
  se
  476
  (3,5)
  407
  (3,7)
  324
  (4,1)
  289
  (4,5)
  
  vmbo bb 378
  vmbo bb
  
  (4,5)
  386
  
  pro
  pro
  
  (8,1)
  323
  
  341
  
  500
  
  p25
  
  p50
  
  p75
  
  p05
  
  550
  
  596
  
  639
  
  698
  
  484
  
  533
  
  577
  
  640
  
  412
  
  462
  
  509
  
  575
  
  362
  
  411
  
  457
  
  524
  
  269
  (4,6)
  
  332
  
  379
  
  423
  
  492
  
  235
  (7,2)
  
  299
  
  344
  
  384
  
  438
  
  550
  
  600
  p25-50
  
  650
  
  700
  
  p50-75
  
  p75-95
  
  Maya: tabel stylen in indesign (juiste
  data in kennisregie > databewerking
  voor grafiekontwerp excel H6, tab 6.3)
  Vraag Barbara naar schrijfwijze en
  kolomtitel gemiddeldescore en se.
  1. In deze figuur wordt de spreiding weergegeven aan de hand van percentielscores. Deze scores geven het percentage leerlingen weer dat een
  gelijke of lagere leesvaardigheidsscore behaalt. se = standaardmeetfout of standard error.
  Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht / 6. Natuurwetenschappen
  
  53
  
  Figuur 6.4 toont per opleidingstype hoe leerlingen in de periode 2006 tot 2018 gepresteerd hebben in
  natuurwetenschappen. De figuur laat over het algemeen weinig verschuivingen zien. De trend voor leerlingen in het
  praktijkonderwijs lijkt wel opmerkelijk. In 2015 hebben deze leerlingen hun hoogste score ooit voor PISA gehaald
  (360) en in 2018 hun laagste score ooit (323). Het aantal pro-leerlingen in de PISA-steekproeven is echter relatief
  klein (zie ook hoofdstuk 1). Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de minder stabiele trendresultaten.
   FIGUUR 6.4
  
  Figuur 6.4 Gemiddelde toetsscores natuurwetenschappen PISA-2006 t/m PISA-2018, naar opleidingstype (Nederland)
  Gemiddelde toetsscores natuurwetenschappen PISA-2006 t/m PISA-2018, naar opleidingstype
  (Nederland)
  
  650
  625
  
  628
  
  577
  
  573
  
  600
  
  gemiddelde score
  
  550
  518
  
  516
  
  500
  450
  400
  350
  
  463
  
  460
  
  412
  
  416
  
  613
  
  615
  
  608
  
  vwo
  
  556
  
  557
  
  552
  
  havo
  
  481
  
  vmbo gl/tl
  
  426
  
  425
  
  vmbo kb
  
  383
  
  386
  
  vmbo bb
  
  323
  
  pro
  
  497
  
  490
  
  445
  408
  
  360
  
  358
  336
  
  329
  
  300
  250
  2006
  
  2009
  
  2012
  
  2015
  
  2018
  
  6.5 Trends in vaardigheidsniveaus van natuurwetenschappen
  In PISA wordt voor elk domein een onderscheid gemaakt in vaardigheidsniveaus. Voor natuurwetenschappen
  worden er sinds PISA-2015 zes niveaus onderscheiden. In PISA wordt ervan uitgegaan dat leerlingen minstens niveau
  2 moeten halen om als mondige burger deel te kunnen nemen aan de huidige maatschappij. Leerlingen onder niveau
  2 worden beschouwd als ‘onvoldoende natuurwetenschappelijk geletterd’. Leerlingen op niveau 6 zijn ‘excellent
  geletterd in natuurwetenschappen’.
  De verdeling van de Nederlandse, OESO- en EU15-leerlingen over de vaardigheidsniveaus van natuurwetenschappen
  is weergegeven in Figuur 6.5. Zowel in Nederland als gemiddeld in de OESO- en 15 EU-landen heeft slechts 1% van
  de leerlingen het laagste niveau (niveau 1) niet gehaald. Een vijfde deel van de Nederlandse en EU15-leerlingen
  haalt niveau 2 niet. In de OESO-landen ligt het gemiddelde percentage onvoldoende natuurwetenschappelijk
  geletterden op 22%. De verdeling van de leerlingen over de vaardigheidsniveaus is in Nederland positiever dan
  gemiddeld in de OESO- en 15 EU-landen. Excellentie in natuurwetenschappen (niveau 6) komt nauwelijks voor: in
  Nederland haalt 2% van de leerlingen het hoogste niveau en in de OESO- en 15 EU-landen is dit gemiddeld 1%.
  