text: O o rk o n d en
  
  en
  
  M e d e d e lin g e n
  
  DE «SCHELDEBURGHT» TE SCHALAFIE 1
  Volgens E.H. J. Colpaert2 hadden de heren van Avelgem
  hun oorspronkelijke woning in de nabijheid van de kerk
  van het dorp waarnaar zij genoemd werden. Deze curia
  wordt voor het eerst vermeld in 12023. Het was een lande­
  lijke woning, omringd door bedrijfsgebouwen en landerijen
  van de heer. Misschien was deze nederzetting in vroeger
  eeuwen eigendom geweest van de Gentse Sint-Pietersabdij.
  Later — steeds volgens E.H. J. Colpaert — bouwden de
  heren van Avelgem op diezelfde plaats hun tweede kasteel.
  Een «tweede kasteel», want omstreeks het midden van de
  13de eeuw zouden zij zich een woonburcht gebouwd heb­
  ben aan de overkant van de Schelde op het grondgebied van
  Schalafie in het graafschap Henegouwen. Het castrum de
  Scanaffie wordt voor het eerst vernoemd in 1269 4 en werd
  verwoest of afgebroken tussen 1541 en 1569. E.H. J. Col­
  paert en zijn medewerkers hebben de grondvesten van de
  «Scheldeburcht» te Schalafie teruggevonden en op een uit­
  stekende wijze in kaart gebracht. Het was een machtige
  versterking, zevenhoekig van vorm, voorzien van zeven to­
  rens waarvan de grootste, het donjon, een doormeter had
  gang tot aan het donjon, bedroeg 86 m., de breedte 64 m.
  In de onderbouw werden meer dan 5.000 m3 blauw Doorvan 24 m. De lengte van het burchtterrein, van aan de in­
  niks steen verwerkt. De bovenbouw met zijn zeven torens
  werd vermoedelijk opgetrokken in een combinatie van het­
  zelfde natuursteen en van bakstenen ( carelen).
  Besluit : volgens E.H. J. Colpaert werd deze machtige
  versterking, gelegen in een — thans bijna volledig verdwe-
  
  1. Prov. Henegouwen, arr. Doornik, kant. Celles.
  2. J. Colpaert, Avelgem vóór 1500, [Avelgem], 1965, p. 136-147.
   3. RA. Gent, fonds Sint-Pietersabdij, oorkonde nr. 417. Recentste
  
  uitgave in W. Prevenier, Be oorkonden der graven van Vlaanderen
  ( 1191-aanvang 1206), II. Uitgave, Brussel, 1965, nr. 231, p. 485-488.
  4. j. Colpaert, a.w., Bijlage XVII, p. 297-298 : extendentem se
  
  versus castrum de Scanaffie.
  nen — bocht van de Schelde, rond het midden van de 13de
  eeuw gebouwd door de heren van Avelgem 5.
  E.H. A. Viaene meent dat de schrijver van «Avelgem
  vóór 1500» hiermee de weg der legende is opgegaan. Vol­
  gens hem blijkt uit geen enkele van de door E.H. J. Colpaert aangehaalde teksten dat de «Scheldeburcht» te Schalafie gebouwd werd door de heren van Avelgem of ooit in
  hun bezit was. Integendeel, een tekst van 1363 toont aan
  dat deze versterking op dat ogenblik een «frontierburcht»
  was van de graaf van Henegouwen 6.
  Inderdaad, geen enkele van de door E.H. J. Colpaert
  aangehaalde citaten bewijst dat de «Scheldeburcht» te Schalafie aan de heren van Avelgem toebehoorde 7. Daarenboven
  kan men zich afvragen hoe een burcht op Henegouws grond­
  gebied eigendom kon zijn van een Vlaams edelman. Hier
  moet men echter rekening houden met het feit dat toen het
  kasteel van Schalafie gebouwd werd — midden 13de eeuw
  volgens E.H. J. Colpaert — Vlaanderen en Henegouwen
  door hetzelfde vorstenhuis geregeerd werden en dat er in
  die tijd wél Vlaamse edelen waren die lenen hielden in He­
  negouwen 8. Het feit dat Schalafie tot Henegouwen behoor­
  de vormt dus geen doorslaand argument tegen de heren van
  Avelgem als bezitters of bewoners van de «Scheldeburcht».
   Als deze versterking in 1363 aangezien wordt als eigendom
  van de graaf van Henegouwen bewijst dit nog niet dat de
  heren van Avelgem er nooit verbleven hébben. Tussen het
  midden van de 13de eeuw en 1363 liggen er meer dan hon­
  derd jaar tijdens dewelke er op het gebied van de betrek­
  kingen tussen Vlaanderen en Henegouwen heel wat ver­
  anderd is....
  5. J. Colpaert spreekt zichzelf enigszins tegen. Enerzijds beweert
  hij dat de «Scheldeburcht» gebouwd werd rond het midden van de
  13de eeuw en anderzijds (op p. 140 en voetnoot 21) schijnt hij aan
  te nemen dat careelstenen die gebruikt werden voor het optrekken
  van de burcht, van omstreeks 1150 dateren.
  6. Zie de bespreking van het werk van J. Colpaert door A. Viaene
  in Biekorf, 66e jaar, 1965, p. 315-316.
  7. Deze teksten vindt men terug bij J. Colpaert, a.w., p. 136-138.
  8. Zonder hier op deze zaak in te gaan halen wij het voorbeeld
  aan van de heren van Oudenaarde die in de 13de eeuw niet alleen
  lenen hadden in Vlaanderen, maar ook in Henegouwen, Namen, Gel­
  derland, enz. (Zie bijv. L. Verriest, Le polyptique illustré dit «Veil
  Rentier» .de messire
  
  ]ehan
  
  Brussel, 1950, Prolégoménès ).
   de
  
  Pamele-Audenarde
  
  (vers
  
  1275),
  
  Een ernstiger bezwaar tegen de beren van Avelgem als
  bouwers en eigenaars van de burcht te Schalafie is wel de
  omvang van dit kasteel. E.H. J. Colpaert neemt terecht
  aan dat de financiële toestand van Willem II, heer van
  Avelgem (1243-1265/68), niet erg schitterend was 9. En
  juist tijdens zijn leven zou de «Scheldeburcht», waarvan de
  onderbouw alleen al een fortuin moet gekost hebben, óp­
  getrokken zijn geworden.... Het argument dat de heren van
  Avelgem de burcht geleidelijk zouden gebouwd hebben 10
  wordt tegengesproken door de volmaakt zevenhoekige vorm
  van het bouwwerk. Een bij stukken en brokken gebouwd
  kasteel zal nooit een zó regelmatig grondplan hebben.
  De door E.H. A. Viaene aangehaalde tekst 11 bewijst dat
  er in 1363 te Schalafie een versterking bestond die afhing
  van de graaf van Henegouwen maar bewijst niet
  1° Dat deze versterking te vereenzelvigen is met de
  «Scheldeburcht» ;
  2“ Dat de heren van Avelgem nooit de «Scheldeburcht»
  in handen gehad hebben. Zij kunnen echter moeilijk in aan­
  merking komen als bouwers van dit kasteel gezien de om­
  vang en de reusachtige constructiekosten ervan.
  Per slot van rekening weet men alleen dat er in 1269 in
  de coerbe van de Schelde te Schalafie een burcht bestond
  die tussen 1541 en 1569 verdwenen is en dat de graven
  van Henegouwen in 1363 in dezelfde gemeente een ver­
  sterking hadden. Aanvaarden dat het hier om één en het­
  zelfde kasteel gaat — zoals E.H. A. Viaene doet — zonder
  daarvoor een doorslaand argument te geven, mag men niet
  omdat er onder het Oud Regiem te Schalafie niet minder
  dan DRIE kastelen geweest zijn. Van geen enkele ervan was
  tot nog toe het bouwjaar bekend n.
   Een noch aan E.H. J. Colpaert noch aan E.H. A. Viaene
  bekende tekst brengt de sleutel voor de oplossing van het
  raadsel van de «Scheldeburcht». In januari 1232 (n.s.) oorkondt Walter, heer van Avesnes en graaf van Blois, dat
  hij aan de abdij van Sint-Diederik bij Reims vier en een
  
  9. J. Colpaert, a.w., p. 171.
  10. Ibidem, p. 142.
  11. Dit stuk bevindt zich op het ARA, oorkondenschat van de
  graven van Namen, nr. 942 ; ontleding in L. Devillers, Cartulaire des
  comtes de Hainaut de l'avènement de Guillaume II à la mort de
  Jacqueline de Bavière, dl. VI/ 1, Brussel, 1896, nr. MMCXXXV, p.
  244 (13 mei 1363, Kortrijk).
  12. Mgr. Descamps, Escanaffles, Gestencilde studie, p. 6-7.
  halve bunder grond, gelegen alouibruec in de parochie van
  Schalafie, heeft afgestaan in ruil voor twee en een vierde
  bunder zeventien roeden weidegrond die de abdij bezat
  langs de Schelde niet ver van de kerk van Schalafie en waar­
  op Walter, met de toestemming van het klooster, begonnen
  was een versterking te bouwen 13.
  Ware het niet dat er te Schalafie drie kastelen geweest
  zijn, dan zou deze tekst eens en voorgoed het raadsel van
  de «Scheldeburcht» oplossen. Nu dient de site van de drie
  kastelen bestudeerd te worden en vergeleken met de topo­
  grafische gegevens uit de oorkonde van 1232 om met ze­
  kerheid te kunnen bepalen over welk kasteel het hier gaat.
   Eén van de drie burchten van Schalafie, namelijk die van
  «Grand-Breucq» mag terstond geëlimineerd worden. Hij
  lag in het zuiden van Schalafie, ver van de Schelde en van
  de kerk u. Het kasteel dat in 1232 opgetrokken werd door
  de heer van Avesnes lag immers in een weide iuxta Scaldam
  prope ecclesiam de Scanafle 15. De twee andere burchten la­
  gen op gelijke afstand van de kerk. In het zuid-oosten ervan
  trof men het kasteel van de heerlijkheid van de Vijver (Ie
  Vivier) aan 16, in het noord-westen de «Scheldeburcht».
  Welke van beide was nu de versterking van 1232 ? Zonder
  enige twijfel de «Scheldeburcht», want hij is de enige die
  gebouwd werd in een weide iuxta Scaldam. Het kasteel van
  de Vijver daarentegen lag bij de Rhosne, een bijrivier van
  de Schelde d'ie te Schalafie in de stroom uitmondt.
  Walter II van Avesnes, graaf van Blois, ving kort vóór
  januari 1232 aan met het bouwen van een versterking in
  een weide gelegen in de Scheldebocht te Schalafie. Op dat
  ogenblik was deze meers nog eigendom van de Sint-Diederiksabdij bij Reims. Walter trad in het bezit ervan door
  aan de abdij een grond, ook gelegen te Schalafie, in ruil af
  te staan 17. De heer van Avesnes moet zeer veel belang ge­
  hecht hebben aan deze weide aangezien hij ongeveer de dub­
  bele oppervlakte grond in ruil ervoor gaf. De Sint-Diederiks-
  
  13. Reims, Bibliothèque municipale, ms. 1602 (13de-eeuws cartularium van de abdij van Sint-Diederik bij Reims), f° 204 r° (oude
  foliotering CCXVIII r°). Zie bijlage.
  14. Mgr. Descamps, Escanajfles, p. 7 en kaarten na p. 4 en 6.
  15. Zie Bijlage.
  16. Mgr. Descamps, a.w., p. 7 en kaart na p. 4.
   17. Het toponiem alouibruec te Schalafie konden wij niet iden­
  tificeren. Misschien is dit woord een soort schrijfwijze van «à l’Haute
  Winbreucq», een plaats te Schalafie (Mgr. Descamps, a.w., p. 25).
  abdij bij Reims was sedert 1134 in het bezit van het altare
  van Schalafie dat het gekregen had van bisschop Lietard
  van Kamerijk 18. Aangezien de Scheldemeers, waarop Walter
  van Avesnes zijn burcht bouwde, in de nabijheid van de kerk
  lag, kan men vermoeden dat hij een der goederen was die
  tot het altare behoorden. De oppervlakte van de weide die
  Sint-Diederiks afstond aan de heer van Avesnes 19 komt op
  enkele m2 na overeen met die van de meers gelegen in de
  coerbe van de Schelde 20.
  Twijfel is er dus niet meer mogelijk : de «Scheldeburcht»
  te Schalafie werd gebouwd door Walter II, heer van Aves­
  nes en graaf van Blois. De werken namen een aanvang kort
  vóór januari 1232.
   Automatisch stellen er zich nu twee vragen. Waarom
  bouwde de heer van Avesnes dààr die versterking ? Was
  het de «Scheldeburcht» die in 1363 afhing van de graaf van
  Henegouwen en hoe heeft die vorst de versterking in han­
  den gekregen ?
  Walter II was de oudste zoon en opvolger van de be­
  roemde Jacob van Avesnes, die in 1191 sneuvelde in het
  H. Land, en de broer van Burchard, eerste echtgenoot van
  Margareta van Constantinopel. Hij huwde met Margareta,
  gravin van Blois, en had bij haar een dochter Maria 21. Men
  zou kunnen veronderstellen dat het optrekken van de burcht
  te Schalafie door Walter II van Avesnes een vijandige daad
  was, gericht tegen gravin Johanna van Constantinopel die
  het huwelijk van haar zuster Margareta met Burchard van
  Avesnes ongeldig had doen verklaren 22. Niets is minder
  
  18. Reims, Bibl. Mun., ms. 1602, f° 202 r° (oude foliotering
  CCXVI r°) : bisschop Lietard van Kamerijk oorkondt dat hij aan
  de abdij van Sint-Diederik bij Reims het altare de Scalnafia heeft ge­
  schonken, liberum per omnia et absque persona, saluo tarnen episcopali iure et consuetudinibus sinodalibus. Lietard werd bisschop
  van Kamerijk in maart 1131. Vóór mei 1135 werd hij afgezet wegens
  simonie (E. Strubbe en L. Voet, De chronologie van de middeleeuwen
  en de moderne tijden in de Nederlanden. Antwerpen-Amsterdam,
  1960, p. 264).
  19. 2% bunder 17 roeden = 3, 286528 ha.
  20. Dit werd nagegaan op het kadaster door E.H. J. Colpaert,
  waarvoor beste dank.
  21. Chronique de Baudouin d'Avesnes, uitg. Kervijn de Lettenhove,
  Istore et Croniques de Flandre, dl. II, p. 579.
   22. Zie o.a. C. Duvivier, La querelle des d’Avesnes et des Dam­
  pierre jusqu’à la mort de ]ean d Avesnes (1257), Brussel-Parijs, 1894,
  dl. I, p. 39 en vv. ; Th. Luykx, Johanna van Constantinopel, gravin
  van Vlaanderen en Henegouwen, Antwerpen-Utrecht, 1946, p. 199­
  211.
  waar, want Walter II van Avesnes was een der zeldzame
  edellieden die altijd aan de zijde van de gravin gestaan heb­
  ben. Kort voor 1227 had hij haar o.m. een zeer krachtige
  hulp geboden bij het vrijkopen van haar gevangen echtge­
  noot Ferrand van Portugal 23. De «Scheldeburcht» was dus
  niet opgevat als een anti-Vlaamse «frontierburcht».
  Het is nochtans duidelijk dat het hier niet ging om een
  woonburcht maar wel om een fort, een militair bouwwerk.
  Walter II van Avesnes spreekt zelf over een fortericia 24 en
  bijgebouwen die zouden kunnen bewijzen dat de «Schelde­
  burcht» een «woon»-burcht was, ontbreken tenemaal2S. Ten
  andere, men kan zich moeilijk een agrarisch bedrijf voorstel­
  len in de zompige en jaarlijks overstroomde Scheldemeersen.
  . De «Scheldeburcht» was een versterking en een ver­
  sterking van een buitengewoon strategisch belang. Hij lag
  ongeveer halfweg tussen Oudenaarde en Doornik. Hij be­
  heerste niet alleen de Schelde, maar ook de landweg die
  Oudenaarde met Doornik verbond en de stroom sneed te
  Schalafie waar er een veerpont was. Te Schalafie mondt
  ook de Rhosne uit in de Schelde. De Rhosne-vallei ligt ten
  zuiden van de Vlaamse Ardennen en vormt een ideale in­
  valspoort uit Brabant naar Vlaanderen en Henegouwen.
  Uit Ronse, dat hij in leen hield van de graaf van Vlaande­
  ren, moet Robrecht van Namen in 1362 langs die vallei op­
  gerukt zijn om de burcht van Schalafie te veroveren 26.
   Blijkbaar was er ook een directe reden van strategische aard
  voor het bouwen van de «Scheldeburcht». Hoewel er tus­
  sen Ferrand van Portugal en de hertog van Brabant op 24
  september 1227 een soort wapenbestand gesloten was, wa­
  ren er tot 1232 voortdurend moeilijkheden en gewapende
  conflicten tussen beide vorsten 27. De versterking te Schala­
  fie was de grendel op de invalspoort langs de Rhosnevallei !
  De «Scheldeburcht» was dus een fort, een militaire ver­
  sterking, maar hij was niet gericht tegen Vlaanderen. Wat
  
  23. Th. Luykx, a.w., p. 258 en voetnoot 3.
  24. Zie Bijlage.
  25. J. Colpaert, a.w., p. 137.
  26. Op deze krijgsverrichtingen wordt allusie gemaakt door A
  Viaene in zijn bespreking van het werk van J. Colpaert. Robrecht
  van Namen kreeg Ronse in leen van Lodewijk van Male op 2 febru­
  ari 1355 (Th. de LIMBURG-STIRUM, Cartulaire de Louis de Male,
  comte de Flandre, Brugge, 1898-1901, dl. I, nr. DXXXVIII, p. 486).
  27. Th. Luykx, a.w., p. 271-272, 282. De overeenkomst van 24
  september 1227 kwam tot stand door bemiddeling van o.a. Walter II
  van Avesnes.
  meer is, om hem te mogen optrekken moest Walter II van
  Avesnes de toelating krijgen van de graaf van Henegouwen
  die op dat ogenblik de graaf van Vlaanderen was ! Want
  Eskanaffe avoec toutes les appartenances werd door de he­
  ren van Avesnes in leen gehouden van de graven van Hene­
  gouwen 28. Dat Walter II van Avesnes zonder moeite deze
  toelating zal gekregen hebben, lijdt geen twijfel, rekening
  gehouden met de strategische waarde van de burcht en met
  het feit dat de heer van Avesnes steeds op de beste voet
  geleefd had met Johanna van Constantinopel en haar echt­
  genoot 29.
   Walter II van Avesnes overleed in 1245/46 30. Zijn enige
  dochter Maria had hij uitgehuwelijkt aan graaf Hugo van
  Sint-Pol. Hugo en Maria hadden drie zonen, Jan, Gwijde
  en Walcher. Na het overlijden van zijn vader werd Jan
  graaf van Blois, heer van Avesnes en heer van Guise. Hij
  huwde met Aelis, dochter van graaf Jan van Bretagne.
  Gwijde werd graaf van Sint-Pol. Hij trad in het huwelijk
  met Mathilde van Brabant, weduwe van de graaf van Ar­
  tois. De derde zoon Walcher werd heer van Crécy en huw­
  de met de dochter van de heer van Triegniel 31.
  Indien er in de loop der jaren niets bijzonders gebeurd is,
  moet de «Scheldeburcht» te Schalafie na de dood van Wal­
  ter II van Avesnes in handen gekomen zijn van zijn dochter
  Maria en daarna van haar oudste zoon Jan, graaf van Blois,
  heer van Avesnes en Guise. Dat dit inderdaad zo was, blijkt
  uit een oorkonde van 1277/78, maart. Jehans de Castillon,
  cuens de Blois et sires d’Avesnes, maakt bekend dat hij met
  instemming van zijn echtgenote Aelis aan zijn broer Gwijde
  van Châtillon, graaf van Sint-Pol, heeft afgestaan toute notre
  
  terre de Braybant ke nous tenons dou conte de Haynnau,
  
  28. Baron de Reiffenberg, Monuments pour servir à l’histoire des
  provinces de Namur, de Hainaut et de Luxembourg, dl. I, Brussel
  
  1844, p. 365.
  29. Verdere gegevens over Walter II van Avesnes vindt men o.m.
   in Baron de Reiffenberg, Chronique rimée de Philippe Mouskès,
  Brussel, 1836-1838, dl. II, verzen 20807, 21021, 24420, 24884, 25690,
  27655 ; C. Duvivier, La querelle, dl. I, p. 34, 41 en w., 46 en w.,
  62, 65, 67, 109, 120, 123, 124 , dl. II, p. 3, 6, 12, 16, 48, 54, 59,
  76, 78, 82, 84, 87, 110, 112, 543 ; Th. Luykx, Johanna van Constan­
  tinopel, p. 74, 207 noot 1, 210 noot 1, 258 noot 3 ; Chronique de
  Baudouin d’Avesnes, p. 579-580.
  30. L. Vanderkindere, La chronique de Gislebert de Mons, Brus­
  sel, 1904, Tableau généalogique X IX.
  31. Chronique de Baudouin d’Avesnes, p. 578-580.
  ch’est a savoir Leuze avoec toutes les apartenanches, Condeit
  avoec toutes les apartenanches, Eskanaffe avoec toutes les
  appartenances et tout le remanant de ladite terre de Brayhant soit en castiaus, en maisons, {en tierois, en rentes, en
  juridictions, en queilconques autres cozes 32. '
  Deze tekst bewijst dat de heren van Avesnes Schalafie
  en de rechten die zij daar hadden in leen hielden van de
  graaf van Henegouwen. Tot dit leen behoorde ook het castel van Schalafie. Er is dus geen tegenspraak tussen ener­
  zijds het bouwen van de «Scheldeburcht» door Waker II
  van Avesnes in 1231/32 en anderzijds het feit dat er in
  1362/63 een versterking te Schalafie toebehoorde aan de
  graaf van Henegouwen. Daarbij is men nu practisch zeker
  dat het fort van de graven van Henegouwen te vereenzel­
  vigen is met de «Scheldeburcht». Het was hoogst waar­
  schijnlijk de enige burcht die in die tijd te Schalafie be­
  stond, hij werd in leen gehouden van de graaf van Hene­
  gouwen en hij was van de drie burchten van Schalafie vrij­
  wel de enige die kon doorgaan voor een fortericia 33.
   Men hoeft er zich dan ook niet over te verwonderen dat
  Lodewijk van Male, scheidsrechter in het geschil tussen Wil-
  
  32. Baron de Reiffenberg, Monuments, dl. I, nr. XXXIX, p. 365.
  Met Braybant wordt het deel van de oude pagus Bracbatensis bedo.eld dat onder het graafschap Henegouwen ressorteerde.
  33. Aan de grondruil tussen Walter II van Avesnes en Sint-Diederik bij Reims moeten er een aantal andere transacties voorafgegaan
  zijn. Hoogst waarschijnlijk waren de 4½ bunder akkergrond die Wal­
  ter aan de abdij gaf grafelijk leen. Om dit te kunnen vervreemden
  moest hij de toelating van de graaf hebben. Aangezien door het weg­
  geven of verkopen van een leen door een leenman de leenheer scha­
  de leed in zijn patrimonium, gebeurde het dikwijls dat de leenman
  dit verlies moest vergoeden. Waar het een grondruil betrof, zoals in
  het geval van Walter II van Avesnes, werd het verlies van de ver­
  vreemde grond gewoonlijk vergoed door het in leen opdragen van
  degene die door de ruil in handen kwam van de leenman. Men heeft
  dus alle reden om aan te nemen dat
  1° De graaf afgezien heeft van zijn leenheerlijke rechten op de 4½
  bunder grond die Walter II van hem hield en overdroeg aan de
  abdij.
  2° De weide die Walter II in ruil ontving — en waarop de burcht
  gebouwd werd — grafelijk leen geworden is.
  Indien deze transacties alsmede de grafelijke toelating om een burcht
  te bouwen ooit geacteerd werden, moet(en) de desbetreffende oorkonde(n) terecht gekomen zijn in het archief van de heren van Aves­
  nes aan wie ze afgeleverd werden. Rekening gehouden met de huwe­
  lijken die deze heren vanaf Walter II gesloten hebben, is het waar­
  schijnlijk dat, indien bedoelde stukken nog bestaan, zij in Frankrijk
  dienen gezocht te worden.
   lem III van Beieren, graaf van Henegouwen, en zijn broer
  Albrecht enerzijds en Robrecht van Namen anderzijds, op
  13 mei 1363 besliste dat de versterking van Schalafie zou
  teruggegeven worden aan Albrecht van Beieren 34, t.t.z. aan
  de man die op dat ogenblik feitelijk Henegouwen regeerde
  voor zijn broer die in 1357/58 krankzinnig geworden was
  en opgesloten in het kasteel van Le Quesnoy 35.
  Er is dus geen tegenspraak tussen enerzijds de bouw van
  de «Scheldeburcht» te Schalafie door Walter II van Avesnes in 1231/32 en anderzijds het feit dat deze versterking
  in 1362/63 in het bezit was van de graaf van Henegouwen.
  Schalafie en zijn burcht waren grafelijke lenen, gehouden
  door de heren van Avesnes. De heren van Avelgem zijn niet
  tussengekomen bij de bouw van de versterking en gewoond
  hebben zij er ook niet, want de «Scheldeburcht» was geen
  woonburcht, maar een fortericia.
  E. WARLOP
  BIJLAGE
  'Walter, heer van Avesnes en graaf van Blois, oorkondt dat hij
  aan de abdij van Sint-Diederik bij Reims 4 1 /2 bunder grond te
  Schalafie afgestaan heeft in ruil voor 2 1 /4 bunder 17 roeden wei­
  de eveneens gelegen te Schalafie langs de Schelde in de nabijheid
  van de kerk en waarop hij begonnen was een versterking te bouwen.
  1232 (n.s.), januari.
  A. Origineel niet voorhanden.
  B. Afschrift uit de 13de eeuw onder de rubriek De escambio
  terre domini W . de Auesnes apud Escanafle in het cartularium van de abdij van Sint-Diederik bij Reims (Reims,
  Bibl. Munie., ms. 1602, f° 204 r° (CCXVIII r°).
   34. L. Devillers, Cartulaire des comtes de Hainaut de l’avènement
  de Guillaume II à la mort de Jacqueline de Bavière, dl. VI/1, Brus­
  
  sel, 1896, nr. MMCXXXV, p. 244. Beste dank aan de heer J. Berteele, adjunct-bibliothecaris te Kortrijk, die mij hielp om deze tekst
  terug te vinden.
  35. E. Strubbe en L. Voet, De chronologie, p. 367. E.H. A. Viaene
  vergist zich waar hij spreekt over «Albrecht van Beieren, graaf van
  Henegouwen». Sedert april 1358 bestuurde Albrecht wel het graaf­
  schap voor zijn krankzinnige broer Willem III, maar hij werd pas
  in rechte graaf na het overlijden van deze laatste in maart 1389
  (Ibidem, loc. cit.). In 1362/63 was Robrecht ook geen graaf van
  Namen, titel die op dat ogenblik gedragen werd door Willem I de
  Rijke (1337-1391) (Ibidem, p. 387).
  Hierbij wens ik mijn beste dank te betuigen aan E.H. J. Colpaert
  die mij sine ira et studio geholpen heeft bij het oplossen van het
  «mysterie» van de «Scheldeburcht».
  Ego W(alterus), dominus de Auesnes, comes Blesensis, notum
  facio uniuersis quod ego contuli et concessi imperpetuum habendum
  et tenendum ecclesie Sancti Theoderici iuta (sic) Remis quatuor
  bonaria et dimidium terre site alouibruec in parrochia de Scannafle
  pro escambio duorum bonariorum unius quarterij et septemdecim
  uirgarum prati quod habebant iuxta Scaldam prope ecclesiam de
  Scanafle, ubi incepi construere fortericiam, quod mihi et heredibus
  meis liberum et quitum concesserunt. Ego uero dictam terram eidem ecclesie deliberaui et liberam et quitam teneor acquitare.
  Actum anno Domini M°. CC°. XXXI°., mense Januario.
   DE BOUWREKENINGEN VAN HET STADHUIS
  TE DAMME
  1461 - 1470
  
  Opdrachtgever en ontwerper. — Damme was reeds ge
  ruime tijd over haar ekonomisch hoogtepunt heen ‘ , toen
  het stadsbestuur in 1461, niettegenstaande de minder goede
  financiële toestand van de stadskas 2, besloot een nieuw
  «stedehuus» te laten opbouwen, ter halver grootte van het
  bestaande, maar vervallen gebouw. Over de bouwwerkzaam­
  heden 3 verschaffen de stadsrekeningen uit die periode uit­
  voerige inlichtingen waarvan velen kunnen getoetst worden
  aan het nog bestaande stadhuis 4.
  De eerste maatregel waartoe de stad overging, was advies
  van deskundigen in te winnen. Daartoe ontbood men in
  
  1. Zie R. Vandenberghe, Bijdrage tot de geschiedenis van Damme,
  in Damme, Antwerpen, 1956, blz. 45-126 (inz. blz. 70 e.v.).
  2. In een vergadering van 26 maart 1460 stelde het magistraat
  maatregelen voor om de uitgaven te besnoeien «aenghesien de declinacie van der zelver stede van den inwonende, alf de huusen ijdel
  ende vaghe staende ende pachten vander stede jaerlicx grootelic ver­
  minderen». (R. 1460^61, f° 2).
  3. Over het middeleeuwse bouwbedrijf in onze gewesten : R.
  Meischke, Het architectonische ontwerp in de Nederlanden gedurende
  de late Middeleeuwen en de zestiende eeuw, in Bul. Kon. Ned.
  Oudh. Bond, 51 (1952), kol. 161-230 ; A. Van de Walle, Het bouw­
  bedrijf in de Lage Landen tijdens de Middeleeuwen, Antwerpen,
  1959 ; H. Janse, Bouwers en bouwen in het verleden, Zaltbommel,
  1965.
  4. Er bestaat geen grondige archeologische studie over het stad­
  huis van Damme. Een beschrijving kan men vinden bij H. Hoste,
  Het stadhuis, in Damme, Antwerpen, 1956, blz. 170-173 ; R. Van­
  denberghe, Damme. Geïllustreerde gids, Brugge, 1962 (4e uitgave),
  blz. 33-47.
  "
  '.
  