text: 't Was waarheid, maar ze wisten 't wel, dat Jan Dircks,
  zich 's morgens
  de schoolmeester,
  vroeg uit de voeten
  had gemaakt en dus niet tot den dienst had geluid. Toen
  dan ook ietwat later een Alkmaarsche predikänt (de naam wordt niet genoemd) kwam, was de kerk open ....
  maar
  de kerkbezoekers
  ontbraken. Of Jan daaromtrent
  ook een
  berisping van den scbout heeft gekregen ? Hij zou evenwel zijn leven beteren. Den 4en November en den 18en
  herhaalde hij 't, luidde hij des morgens te bestemder tijd
  de klok, z66 dat 't door 't gansche plaatsje klonk. Geen
  wonder dan ook, dat na zooveel dagen wachtens de lieden
  woorden van den
  begeerig waren naar de opbeurende
  prediker en er dus weldra een flinke menigte kerkgangers
  aanwezig was. Doch de troost bleef uit, want de schoolmeesdat er geen predikant
  ter had geluid, hoewel hij wist ....
  zou komen. Dat dit alles den achtbaren Schout zeer slecht
  beviel, is begrijpelijk ; 't was, rapporteerde hij: "streckende
  niet alleen tot spot vilipendie van zijne Overicheyt maer
  . oock selfs van den dienst Godts, oock tot twist onder de
  en de schoolmeester
  mocht voortaan niet eer
  burgerije" ;
  er
  te
  dan
  voor
  luiden,
  Oude-Niedorp een predikant was
  met wettige
  die te voren
  verschenen
  credentiebrieven,
  aan den Schout moesten worden vertoond.
  dat Cornelis Jansz. Hogheboom
  den
  Geen wonder
  6en April van 't volgende jaar 't raadzaam achtte om den
  dat den 7en Herbert Heynricxz
  koster te waarschuwen,
  van Winkel zou komen preeken, dat de notaris zich op
  hem (Jan Dircks) verlaat, dat er geluid en dat de dienst
  behoorlijk waargenomen zal worden. Verder luidt het: "alsoe
  ick mercke dat men soeckt de ordonnantien van de Ed. Mog.
   Heeren Gecommitteerde raden te illudeeren soe werdt U mits
  en bevoolen te geene andere dagen
  desen gheordonneert
  
  185
  luijden noch dienst toe te laeten oft die kercke te
  openen oft laeten openen zonder onze speciale last en
  consent, op pene van boete in de selve haere Ed. Mog.
  ordonnantie
  begrepen". 't Jaar 1612 liep ten einde. Men
  de wintermaand,
  als wanneer op Dinsdag den
  naderde
  4en de dagvaart zou worden gehouden. Dat was volgens
  Venator een uitstekende gelegenheid "om het werck der
  te beletten en daarom achtte hij 't raadzaam,
  partialen"
  dat of de schout zelf er zou heen gaan, of dat iemand
  daarheen werd gezonden.
  van zijnentwege
  "Laat", zoo
  beveelt hij aan, "laat Corn. Jansz. vernemen wat onder
  de partialen
  omgaat, wat zorgen, wat voornemen, wat
  of bij hun personen na de Staten te
  ende
  rhaatslagen
  worden
  gecommitteert,
  wie, wanneer, met wat last
  gaan
  en al 't geen meer hiertoe nodich". Voorwaar geen kleinigheid ! Of de Schout evenwel dien raad heeft opgevolgd
  is mij niet gelukt te ontdekken, maar wel wat de tegenstanders deden. 't Notulenboek toch meldt, dat van wege
  behalve
  van
  de buiten-classis,
  eenige kerkeraadsleden
  ook
  Wouter
  Adriaenszoon
  van
  der
  Molen,
  Oude-Niedorp,
  pred. te Graft en de Rijp, en Ambrosius Johannisz, pred.
  te Petten, werden afgevaardigd, "om te verantwoorden en
  des classis" 1). 't Heeft
  te verdedigen
  alle proceduyren
  hun echter niet mogen baten: de beroeping van Jakob
  en den kerkeraad bevolen de
  Lauris werd geannulleerd
  onkosten er voor gemaakt niet in rekening te brengen.
  De Schout en Venator hadden gezegevierd, dank zij den
  machtigen steun der Staten. Zij stelden alras pogingen in
  't werk, om de beroeping van een nieuwen predikant te
  doen vorderen. Aan tegenwerking
  natuurlijk geen gebrek.
   en kerkeraad, zelf uit eigen beurs een goede
  Burgemeester
  f 300 moetende betalen aan onkosten voor de beroeping
  van Jakob Lauris, weigerden de nieuwe beroepingscommissie iederen steun. "Wilt ghij", zoo klonk 't, "een predicant winnen, wint er een op U eijghen beurs", en weer
  beide komen en beslissen,
  moesten de Staten tusschen
  te
  
  1) Datum der vergadering onleesbaar.
  186
  dat in dit geval alle onkosten behoorden vergoed te worden. Na verloop van geruimen
  tijd werden namen gea.
  van
  Gillis
  o.
  dien
  Gerbrantsz, een contra-remonnoemd,
  te
  Enkhuizen.
  Klaarblijkelijk ging volgens
  strant, wonende
  den Schout de zaak alweer den verkeerden weg uit, waarom
  in November
  of December van 1614 aan die van OudeNiedorp werd bericht, dat zij uit naam van de Hooge
  Overheid
  en van den Heer van Veenhuizen, naar geen
  predikant behoefden uit te zien, doch dat de Schout "haer
  een goeden bequamen Dienaer zoude beschicken". Reeds
  in 't voorjaar van 1615 was Heer Rijckert hierin geslaagd,
  van 23 April van dat jaar
  want in de classis-notulen
  lezen we: "Alsoe den Broederen van Oude Nijedorp, door
  dien haer eenen predicant is opgedrongen, alle hope nu
  van eenighen dienst in haer eijghen puis afgesneden
  te
  blijcke plaetse
  genieten is haer vergunt dat se tot het
  avontmael
  des Heeren tot Schagen, Nieudorp en Barsingherhorn moghen toegelaeten worde". In geen geval mopredikant Christiaan Masugen ze met den ingedrongen
  in
  treden.
   reel l)
  eenige handeling
  Zoo was er dan nevens de doleerende gemeenten van
  Alkmaar
  en Warmenhuizen
  een derde te Oude-Niedorp
  al hun best
  dat
  de
  Contra-Remonstranten
  ontstaan;
  deden hun broeders te steunen, zoowel met geld, als
  verscheidene
  anderszins, daarvan geven de classis-notulen
  malen blijk 2). Toch waren ze met den bestaanden toestand
  natuurlijk verre van tevreden, want in de aanteekeningen
  van 2 Mei 1617 lezen we: "Is van de ouderlinghe der
  dolerende kerck van Oude-Nijdorp aengebracht, hoe datse hun
  bequamelyckst sullen hebben te dragen om ontslagen te wesen
  van dien predicant, welcke tegen will ende danck de Gem. is
  opgedrongen, en eenen anderen suijveren en getrouwen herder
  te mogen beroepen", waarop werd besloten, dat de betrokken
  personen zich eerst zouden richten tot den Heer van Ve(e)nhuizen en desnoods tot Zijne Excellentie en de Gecommitt.
  1) Vanwaar hij is gekomen, vonden we niet.
  2) Zie o. a. Notulen van 22 Sept. en 27 Oct. 1615 ; van 6 Sept..1616 ;
  van 3 Maart en 2 Mei 1617 enz.
  187.
   Raden van State. Wat er van die adressen werd is ons niet
  bekend, maar toen den 23en Juli 1617 de Prins
  mers zijd die bovenhing, troosten met sijn stalen Kling",
  toen kreeg ook weldra in Oude-Niedorp,
  "Armijn den
  schop". Immers den 17en October 1.617 besloten de Staten
  "om so veel mogelick sij de christelijcke gemeynte van OudeNierop bijeen te houden in eene kercke en tot onderlinge
  eenicheijt die van buijten classe van Alcmaer van 14 tot 14
  daghen bij gebeurte metten kerckendienaer tot Oude-Nierop in
  de kercke aldaer toe ghelaten sullen worden te moghen -predicken, midts sulcx gheschiede bij provisie en tijt toe bij de
  Ed. Mo. Heeren Staeten van Hollandt en West-Yrieslandt anders
  sal sijn geordonneert ende dat ghij wilt letten ende de respective kerckendienaeren daertoe vermaenen ende honden datse
  malcanderen in vrientschappe bejeghenen, sedelicken ende stichtelicken predickende questieuse poincten so weynich roeren als
  mogelicken sij en hour toehoorders tot sulcx onderlinghen vrede
  te doen aenporren. In hope Godt almachtich sijnen seghen
  daertoe geven zal en mettertijt alle hevicheijden doen verdrijven".
  De buiten-classis
  ontving van den Prins een gelijkluidend schriftelijk verzoek 1). Dat dit voorstel van de zijde
  met graagte werd aangenomen,
  der Contra-Remonstranten
  behoeven we 't nog te zeggen ? Zoo moest een gemeente,
  die een eigen predikant bezat, dulden, dat haar kerkgebouw om de 14 dagen werd gebruikt voor de godsdienstDs Masureel beleefde
  oefening van hare tegenstanders.
   niet
  veel
  te meer nog,
  in
  die
  genoegen,
  dagen
  stellig
  omdat blijkbaar ook hier langzamerhand de menigte "Gommers pop" was beginnen te aanbidden, waardoor 't kleine
  meer en meer slonk. Een klein
  getal Remonstranten
  Janszoon zegt het ons duideaan
  Cornelis
  briefje gericht
  lijk genoeg :
  ick gisteren verstaen hebbe U. E. goet wil.... overmidts
  lich is om te Oude Nyedorp te comen in predicatie ende wetende dat U. E. door de indispositie der leden niet wel soudet
  vermogen te gaen, so is 't dat ick onsen buijrman sende met
  zijn carreken, die U. E. sal halen ende wederbrengen. U. E.
  1) Zie Notulen van 19 October 1617.
  188
  believe dan ons cleyn hoopken te helpen vermeerderen en met
  U presentatie te vereeren".
  En kort daarop, op den nieuwjaarsdag
  van 1618, zond
  een
  aan
  vriend
  den Niedorper
  schrijven
  hij nogmaals
  zijn
  secretaris waarin we lezen: "Ick hebbe verstaen dat de Coninck van Vranckrijck soude gheschreven hebben aen zijne
  Excellentie dat hij dese saken so hardt niet drijven en soude
  ende wat moderater en matigher in de sake wesen. Nog naderhandt hebbe ick noch vernomen dat onsen Officier Havick van
  Vollenhove twee missiven ontfanghen heeft, waervan d'een was
  van Sijne Excellentie en van andere wisten sij geen sekerheijt.
   Ick bidde U. E. vriendelick laet ons met een woordeken weten
  in een gesloten missiveken, wat van sake is, oft oock onse
  gemeijne sake mede gaet oft niet en oock of U. E. niet wat
  nieus heeft uijt den Haghe. Op den Kersavont predickte Herbertus van Winckel tot Oude Niedorp. Sij sijn gewent af te
  condighen van predickstoel, dat sij binnen 14 daghen wederom
  sullen predicken, welck hij niet en deed. Oft selve geschiet is
  door versuijmenisse ofte andersins weten wij niet. En na gedane predicatie was Herbertus langhe bij henlieden met hare
  kerckenraedt tot over 12 uren, 't saemen confereerende, so
  datter eenighen vermoeden hadden, dat ze vrij wat te stellen
  hadden".
  Ja waarlijk de vijanden van Masureel zaten niet stil.
  In de Classisvergadering
  van 22 Augustus 1618 kwamen
  ze met twee voorstellen:
  le of 't niet wenschelijk was
  te procedeeren
  van des H. Avontmaels
  ,tot houdinghe
  binnen haere plaetse"
  en 2e hoe 't aan te leggen "dat
  de bedieninghe
  der doleerende kercke van Oudenijdorp
  soude moghen gesterckt worden", en in de buitengewone
  van 15 Januari te Schagen 1) (1619 ?)
  Classisvergadering
  klinkt 't steeds stouter: "Die van Oude Nijdurp hebben
  datse gaerne van haeren remonstrant
  waeren
  voorgestelt,
  over
  maniere
  de
  hoe
  men
  versouckende
  ontslagen,
  advijs
  daertoe sal comen". Natuurlijk, dat de Classis haar partijin alle opzichten
  de behulpzame
  hand bood,
  genooten
  1) In 't notulenboek staat bij deze vergadering geen jaartal. Men zou
  vermoeden, dat 't d6i9 moest zijn, ware 't niet, dat dezeaanteekeningen
  werden gevolgd door die van 19 December1618.
  189
  zich steeds donkerder,
  waarvan
  dreigender
  tengevolge
  boven 't hoofd van Masureel samenpakten.
  wolkenmassa's
  Den 17en Februari 1619 had Abraham Dircksz predikant
  in de classis uit naam der ,Broederen van
  te Nieuwe-Niedorp
  Oude Nijdorp, mede present sijnde, overgedient, dat de Gem.
   aldaer ernstelijck aen de vergaderinge versouckt, dattet haer
  believe, t'arrbeijden, datse mogen ontslagen worden van Christiaan Masureel, dewelcke als bekent is niet alleen onwettelijck
  en tegen alle ordre aldaer tot een predicant is opgedrongen,
  maer oock in de selve plaetse gantsch vruehteloos staet, en- in
  de plaetse van hem met een goet vroom, godsalig en oprechte
  herder moge voorzien worden". De praeses deelde den aanvragers daarop mede, dat deze en dergelijke zaken zouden
  behandeld worden op de synode, en voegde er bij, dat ze
  met recht mochten verwachten,
  dat hun begeerte zou
  worden vervuld.
  in de StatenToen nu den len Maart daaraanvolgende
  werd
  en
  van
  Holland
  goedgekeurd,
  voorgesteld
  vergadering
  van wege de laatste Noorddat de kerkelijke gedeputeerden
  hollandsche
  synode (gehouden van 9 Oct. tot 5 Nov. te
  Enkhuizen) met eenige politieke afgevaardigden zich zouden
  van Remonstrantsche
  met 't examineeren
  bezighouden
  toen was ook 't lot van Christiaan Masureel
  predikanten,
  waren Plancius en
  beslist. De synodale
  afgevaardigden
  Hermanus Gerardus, pred. te Enkhuizen. Met de politieke
  en de Alkmaarsche
  ver(buiten)-classis
  afgevaardigden
  van Vincent Meusevoet
  zij onder presidium
  gaderden
  van Schagen in de sacristij der Groote kerk. Dat zij ook
  Masureel ter verantwoording
  riepen, sprak van zelf. Op
  15 of 16 Maart werd hij in zijn bediening geschorst, terwijl hij den 15en Juli met een vijftal geloofsgenooten door
  de synode te Edam werd afgezet. Kort daarop vonden de
  een opvolger voor hem in Henricus
  Contra-Remonstranten
  Husingius 1) afkomstig uit de classis van Emmen.
  Zoo hadden
  
  dan Dirck Aeriaensz.
  1) Zie notulen : Mei 1916.
  Brouwer
  
  en consorten.
  190
  Cornelis Janszoon
  Hogheboom, Venator (18
  gezegevierd,
  1617
  reeds
  Maart
  afgezet), en de Schout waren geslagen.
   en afgelegene, bij velen wellicht onbekende,
  't Eenzame
  Westfriesche
  dorpje Oude-Niedorp heeft in de drie eeuwen,
  die sedert verliepen, stellig niet zooveel strijd aanschouwd
  binnen zijn grenzen, als in de luttele jaren der "kerckelijcke twisten omtrent d'Arminiaenschen
  tijt"
  Nieuwe-Niedorp.
  1) Zie voor Masureel : Reitsma en Van Veen, Acta der Prom1eciale
  en kerkelijke synoden, 2e 01., blz. 75. Kist en Royaards, Archief voor
  kerkelijke geschiedenis, DI. 7, blz. 182, vermeldt, dat Masureel,na zich
  verzoend te hebben met de Alkmaarsche classis en na beproefd te zijn,
  op zijn verzoek in de classis van Leiden zuiver bevonden is in de gronden der Christelijke leer. Hij mocht dus van toen af preeken en beroepen worden.
  