text: ten slotte de toegepaste Bedrijfseconomie uitsluitend moet
  voortbouw en op h e t zooeven genoem de q u a n tu m „ w a a r h e id ” ,
  d a t de bedrijfseconom ische w e te n sc h a p heeft w e te n te b e ­
  machtigen!
  H e t door D r K. gekozen o n d e rw e rp voor zijn lessen als
  privaat-docent, biedt voor een meer v ru c h tb a re n arbeid ruim ­
  schoots gelegenheid. D e w isk u n d ig e analyse, als hulpmiddel
  voor het zoo moeilijke gebied der statistische interpretatie,
  vorm t een terrein, d a t nog geenszins als geheel „ o n tg o n n e n ”
  m ag w o rd e n beschouw d!
  W a t nu het eigenlijke betoog v a n d r K. a a n g a a t, zouden
  wij willen opm erken, d a t de gevaren, w a a r o p wij hierboven
  hebben gewezen, in sc h r.’s in den a a n v a n g w e e rg e g e v en p a s ­
  sages zelve n a a r voren kom en en w el het sterkste in d e „m e­
  te orologische” parabel. W ij k u n n e n ons voorstellen, dat, in
  streng w iskundigen zin, een eenm aal tot „ o n b r u ik b a a r ” b e ­
  stem pelde „ e e n h e id ” heeft a f g e d a a n ; óf -— om het meer w is­
  kundig uit te d ru k k e n -—- v a n „ n u l” (0) en geener w a a r d e is.
   D e „ le n g te -e en h e id ” op d r K .’s plank, bezit d a n ook uit een
  o o g p u n t v a n „ w iskundige e e n h e id ” een w a a r d e = 0. A a n g e ­
  nom en, d a t d r K .’s an a ly se o m trent de ivaarde-eenheid juist
  is, v erkeert deze eenheid in hetzelfde geval. E r g o : 0 = 0,
  dus zou d r K .’s vergelijking —■ w iskundig gezien — opgaan!
  In w erkelijkheid is hierm ede echter nog niets bew ezen, even­
  min als -—■ gelijk b e ke nd ■
  —- in w erkelijkheid uit de schijnbare
  gelijkheid „0 = 0 ” eenige positieve conclusie getrokken mag
  w orden. D r K. is er blijkbaar v a n uitgegaan, d a t in w isk u n ­
  digen zin — bij gebrek a a n exacte eenh e d e n — niet m eetbare
  g rootheden voor een quantitatieve a n a ly se alle over één kam
  geschoren m ogen w o rd e n. W ij k u nnen niet beoordeelen, of
  er een w iskundig uitdrukkingsm iddel b e sta a t voor de „ g ra a d
  van m e e tb a a rh e id ” , doch, zoo dit middel in d e r d a a d niet zou
  bestaan, d a n is hierm ede tevens de o n to ereikendheid a a n g e ­
  toond van de w iskundige ana ly se als bew ijsm iddel voor de
  juistheid eener qualitatieve bedrijfseconom ische analyse. W a n t
  juist via de herleiding tot „ 0 ” —■ a a n de h a n d v a n de m eteo­
  rologische p a ra b a l -—■ heeft schr. de kern v a n h e t probleem
  omzeild! Immers: L u c h td ru k en T e m p e r a tu u r zijn tw e e in­
  trinsiek verschillende, onderling onafhankelijke grootheden,
  die toevallig beide in een lengte-eenheid k u n n e n w o r d e n uit­
  g edrukt.  Bij het waarde- begrip ligt de z a a k principieel anders.
  H ie r consta te e ren wij een w etenschappelijk definieerbaar
  begrip, w a a rv o o r echter geen absoluut v a s ts ta a n d e m a a t g e ­
  vonden k a n w orde n, hoofdzakelijk als gevolg v a n de moei­
  lijkheden, w elke ons in den w eg gelegd w o rd e n door de o n ­
  gelijkheid v a n tijd en p la a ts t.a.v. de meting. W i j w e te n dus
  in d e rd a a d , d a t b a la n se n niet voldoen a a n dezen absoluten
  m aatstaf. Z o u d e n wij de „absolute m e e tb a a rh e id ” gelijk 1
  stellen, d a n beteekent dit, d a t t.a.v. b a la n se n de m eetbaarheid
  zw eeft „ e r g e n s ” tusschen 0 en 1.
  Z e lfs in de statische m aatschappij -—■zoo c o n sta te e rt terecht
  d r K. — be sta a t geen v a ste w a a rd e -e e n h e id . In tu ssc h e n heeft
  de m o derne physica a a n g e to o n d , d a t — zij het in oneindig
  geringere m ate — zich overal principieel dezelfde moeilijk­
  h eden voordoen. E e n m e e tba a rheid = 1 b e sta a t niet.
   D oc h er is een principieel verschil tusschen begrippen, w e l­
  ke absoluut on m e e tb a a r zijn ( = 0) en die, w aarbij deze m eet­
  b aarheid, hoe gering ook, aanw ezig is.
  D it verschil w e rd door schr. genegeerd, w a a r d o o r zijn b e ­
  toog in feite, langs d a t v a n Prof. Lim perg is gegaan.
   mab
  
  blz. 12
  
  W a t hij w e n sc h te a a n te toonen is reeds door Prof. L im ­
  perg a a n g e to o n d met de hem ten dienste sta a n d e bedrijfs­
  economische d enkm ethoden. D e slotsom, w a a r to e d r K. is g e ­
  komen, kon hie ra a n niets toevoegen of afdoen!
  Indien schr. aa n to o n t, a a n de h a n d v a n een b e s ta a n d e w is­
  k u ndige formule voor het „ideale" indexcijfer, d a t in de pra c tijk vrijwel geen enkel indexcijfer aan dit „ id e a a l” kan vol­
  doen en d a t d e rhalve ook met toepassing van indexcijfers, de
  b a la n sb e d ra g e n niet tot m eetbare gro o th e d e n k u nnen w o rd e n
  herleid, d a n heeft hij o.i. ook hierm ede geen essentieel bew ijs­
  m iddel a a n zijn stelling toegevoegd. D r K .’s geheele re d e n e e ring b e h o u d t de principieele b ezw aren, w elke wij hierboven
  h e bbe n uiteengezet.
  H e t is bekend, d a t de kritiek gem akkelijker is d a n de kunst.
   W ij k u n n e n ons zéér w el voorstellen, d a t de d o o r schr. b e ­
  w a n d e ld e w eg, zéker voor iemand, die den w iskundigen w eg
  pleegt te bew andelen, voor de h a n d lag en zelfs veel a a n tr e k ­
  kelijks bood. D och ofschoon overtuigd, d a t het voortzetten van
  den door d r K. gekozen arbeid belangrijk meer speciale d e s ­
  k undigheid vereischt d a n w a a ro v e r schrijver dezes beschikt,
  hopen wij, d a t deze, zoo gemakkelijke critiek, w ellicht toch
  tot een wijziging in de daarbij te kiezen richting zal mogen
  leiden!
  28 N ov. 1939.
  J. P I N K H O F.
  BESLECHTE GESCHILLEN
  Red.: Prof. Mr CHR. ZEVENBERGEN
  Endossement en compensatie
  A. leent op 11 M a a r t 1932 a a n B. een b e d ra g van ƒ 5000.—
  tegen afg ifte v a n een door B. o n d e rte e k e n d accept van denzelfden datum , luidende a a n A of order, tot genoem d b e d ra g
  en b e ta a lb a a r op zicht. D e n d a a ro p volg e n d e n dag o n tv a n g t
  A . v a n C. een schriftelijke verklaring, w a a rin C. zich te g e n ­
  over hem aansprakelijk stelt voor de nakom ing der ve rplich­
  tingen uit het accept door B.
   O p zijn b e u rt heeft A . belangrijke verplichtingen loopen
  tegenover D . T o t m eerdere zekerheid van de nakom ing d a a r ­
  v a n geeft hij a a n D . de b o vengenoem de vordering a d
  ƒ 500 0 .— , w elke hij op B. heeft, in pand, v a n w elke in p a n d geving aan B. w o r d t kennis gegeven. A. g a a t d a a r n a failliet.
  H e t door B. o n d e rte e k e n d accept, hierboven vermeld, w o r d t
  door den c u ra to r in A . ’s faillissement a a n D . geëndosseerd
  en overg e d ra g en , zoodat deze d a a r v a n de w e ttig e houder
  w o rd t. In deze ho e d a n ig h e id v e rla n g t D . nu van C., die zich
  voor de voldoening d e r schuld uit het accept g a r a n t heeft
  gesteld, betaling. C. w eigert, d a a r a a n te voldoen. H e t komt
  tot een proces, w a a r in C. zich tegen D .’s eisch o nde r meer
  v e rw e e rt met een beroep op schuldvergelijking. H e t w a s U,
  D. ■
  —■ aldus luidt zijn betoog ■
  — op het oogenblik v a n de v e r ­
  krijging van het accept bekend, d a t ik van mijn k a n t tegen A.
   een groote te ge nvorde ring had, w elke de door U verw orven
  vordering van A . op mij verre te boven g aat. O p dien grond
  heb ik mij tegenover U, bij schrijven a a n U w ra a d sm a n , voor
  den a a n v a n g van dit proces beroepen op schuldvergelijking.
  Ik ben U derhalve niets schuldig.
  Z ie h ie r de feiten, w elke aanleiding zijn gew eest tot een
  belangrijk a rre s t van d e n H o o g e n R aad.
  In eersten aanleg heeft D. geen succes: de R e c h tb a n k o n t­
  
  zegt hem zijn vordering. O o k het hooger beroep heeft voor
  hem een teleurstellend verloop, w a n t het H o f bekrachtigt het
  vonnis der R echtbank, daarbij onder meer overw egende:
  
  ,
  
  ,,dat vaststaat, d a t A. op 29 M a a r t 1935 w a s gefail­
  leerd en op dit tijdstip C. een b edrag van ruim ƒ 80.000
  van A. h a d te vorderen:
  d a t v e rd e r is gebleken, dat bij schrijven van 19 Juni
  1935 nam ens D. aan C. is ke n b a a r gem aakt, d a t D . ge ­
  bruik w e n sc h te te m aken van C . ’s garantieverklaring,
  terwijl D . gebleken was, d a t B. niet in sta a t w a s zijn
  verplichtingen na te komen;
  d a t op 25 Juni 1935 C. heeft geschreven aan D., dat
  hij beroep deed op schuldvergelijking en bovendien D.
   niet als schuldeischer w e n sc h te te erkennen;
  d a t tegenover A., z oodra hij in sta a t van faillissement
  w a s verklaard, C . ’s verplichting uit de g a ra n tie v e rk la ­
  ring, welke toen reeds bestond, door schuldvergelijking
  w a s te niet gegaan, dus ook, toen D. op 28 Juni 1935
  het accept geëndosseerd ontving uit h a n d e n van c u ra ­
  toren en met het beroep op schuldvergelijking bekend
  w a s .”
  
  Eindelijk, in cassatie, verm ag hij een gunstig resultaat te
  bereiken: de H o o g e R a a d 1) vernietigt het arre st van het H o f
  en verw ijst de zaak n a a r het H o f te ’s G r a v e n h a g e ter v e r ­
  dere behandeling en beslissing, met inachtnem ing van zijn a r ­
  rest. W ij laten de gronden, w a a ro p de H o o g e R a a d zijn b e ­
  slissing baseerde, voorzoover hier van belang, thans volgen:
  d a t C. na de faillietverklaring van A. op 29 M a a r t
  1935 zich tegenover cura to re n h a d kunnen beroepen op
  schuldvergelijking, ook al w are, nu het door B. a f g e ­
  geven accept op vertoon b e ta a lb a a r w as, nog niet een
  opeischbare schuld aanw ezig, zoolang betaling nog niet
  g e vorderd was;
  d a t in deze zaak intusschen niet gebleken of gesteld
  is, dat, toen op 28 Juni 1935 c ura tore n het accept aan D.
   endosseerden. C. reeds tegenover curatoren, tegenover
  w elke w ederpartij het beroep op schuldvergelijking, wil
  het gevolg tew eegbrengen, moet geschieden —1 dit b e ­
  roep had gedaan, immers in dit proces slechts sp ra k e is
  gew eest van een beroep op schuldvergelijking vóórdien
  door C. in een brief van 25 Juni 1935 tegenover D. ge ­
  daan;
  d a t het middel voorts terecht aanvoert, d a t o nde r deze
  om sta n d ig h e d e n C. tegenover D.. die als h o u d e r van
  het accept betaling vordert, d a a r a a n niet kan onttrekken
  door beroep op een tegenvordering op A, ook al w a s D.
  bij de verkrijging van den wissel door endossem ent met
  het b e sta a n van die tegenvordering bekend:
  d a t toch het zich verbinden tot een w isselschuld aan
  order insluit het bij v o o rra a d toestem m en in de
  ov e rd ra c h t in eigendom van de uit den wissel v o o rt­
  vloeiende rechten door den eersten gerechtigde aan
  derden, zoodat in overeenstem m ing met het in art. 1467
  lid 1 B .W . uitgesproken beginsel, de w isselschuldenaar
  zich niet meer kan bedienen van schuldvergelijking,
  w elke hij vóór dezelve aan zijn schuldeischer h a d kunnen
  tegenw erpen.
   Dit arre st van den H o o g e n R a a d b re n g t ons in aanraking
  met de bekende v raag, of en in hoeverre tegen een gecedeerde
  1) Bij a rre st v a n 6 M ei 1938, N e d er!. Jurisprudentie en W e e k b la d v.
  h. R ec h t 1939, n r 167.
  vordering een beroep op schuldvergelijking (com pensatie) is
  toegelaten. O vereenkom stig het ten aanzien d e r e igendom s­
  o verdracht geldende beginsel (en onze w e t ziet in een v o rd e ­
  ring een (onlichamelijke) z a a k 2 ) en in de cessie een eigen­
  d om soverdracht v a n een (onlichamelijke) z a a k 3) ) : niem and
  kan a an een a n d e r meer re c h te n o v e rd ra g e n d a n hij zelf heeft,
  bepaalt art. 1467 lid 2 van het Burgerlijk W e tb o e k , d a t de
  sc hulde na a r v a n een gecedeerde vordering zich tegenover den
  nieuwen schuldeischer op alle te g envorderingen kan beroepen,
  welke hij vóór de beteekening der cessie a an zijn ouden sc h u ld ­
  eischer h a d kunnen tegenw erpen.
   O p dezen algem eenen regel van art. 1467 lid 2 B .W . w o rd t
  in art. 1467 lid 1 B .W . een uitzondering gem aakt voor het
  geval de sc h u ld e n a a r „zuiver en eenvoudig heeft to e g e ste m d ”
  in de cessie. A lsdan, zoo zegt dit voorschrift, is de mogelijkheid
  van een beroep op tegen v o rd e rin g en (com pensatie) voor den
  sc hulde na a r verloren gegaan.
  A a ngezien de H o o g e R a a d op deze laatste bepaling voor
  zijn beslissing een beroep heeft gedaan, komt het ons gew enscht voor d a a ro p n a d e r in te gaan.
  A rt. 1467 lid 1 B .W . stelt als v o o rw a a rd e voor de to e p a s­
  selijkheid van het d a a rin ve rva tte voorschrift, d a t de sc hul­
  d e n a a r „zuiver en eenvoudig heeft toegestem d in de ov e rd ra c h t
  van re c h te n .” H e t is een zeer b etw iste vraag, w a t hier onder
  „zuivere en eenvoudige toe ste m m ing” moet w o rd e n v e r ­
  staan. 4)*.
   V a s t staat, d a t met de hier genoem de „ to e ste m m in g ” van
  den sc h u ld e n a a r niet kan zijn bedoeld diens goedkeuring van
  de cessie. Immers de cessie is een re chtshandeling, die b e ­
  sta a t in een (zakelijke) r') overeenkom st tusschen den tegenw oordigen schuldeischer (cedent) en den toekom stigen credi­
  teur (cessionaris), zie art. 668 lid 1 B .W . V o o r h are to t­
  standkom ing is de goedkeuring v a n den de biteur niet vereischt. H e t eenige, w a a ro p het te zijnen aanzien aankom t, is,
  d a t hij weet. a a n w ien hij v o o rta a n te betalen heeft. D a a ro m
  eischt de wet, d a t hem van de cessie kennis w o r d t gegeven.
   D eze kennisgeving kan echter a c h te rw e g e blijven, indien de
  sc h u ld e n a a r de cessie „schriftelijk heeft aa n g e n o m e n of e r­
  k e n d ” , zie art. 668 lid 2 B .W ., d.w.z. schriftelijk heeft v e r ­
  klaard, d a t hij van de cessie op de h oogte is, m.a.w. weet,
  aan wien hij v o o rta a n zal hebben te betalen. A a n de sc h rifte ­
  lijke a annem ing of erkenning van de cessie door den sc h u ld e ­
  n a a r w o rd t derhalve door art. 668 lid 2 B . W dezelfde w e r ­
  king to egekend als aan de beteekening der cessie a a n den
  schuldenaar. D eze w erking is, om het in de taal van art. 668
  2) V erg . art. 555 in v erband m et art. 559 B .W.
  :1) D e cessie w ordt geregeld in art. 668 B .W . onder de afdeeling, w elke
  is gew ijd aan de w ijzen v a n cigendom sverkrijging. Z ie in v e rb an d hier­
  m ede a rt. 555 B .W ., d a t spreekt v a n „rechten, w elke het voo rw erp van
  eigendom kunnen zijn.’ O n ze w et kent dus eigendom v a n vorderingen.
  D e cessie is in den g edachtengang onzer w et de o v e rd ra c h t van den eigen­
  dom eener vordering.
   4) U itvoerig spreekt h ierover M r /. W ia rd a . C essie o f overdracht van
  schuldvorderingen op naam naar N edcrlandsch burgerlijk recht, 1937, bl.
  266 v.
  ■') D e cessie is een zakelijke overeenkom st, om dat zij op eigendom s­
  o v e rd ra c h t is gericht (zie hierboven noot 3 ). D aarom is het noodig, de
  cessie als zakelijke overeenkom st goed te onderscheiden v a n de d a a ra a n
  ten grondslag liggende koop (of schenking of a nderen tite l), w elke is
  een obligatoire of verbintenisscheppende overeenkom st. D e d oor ons B .W.
  in a rt. 1569 vgl. geregelde „koop en v erkoop eener inschuld” v erhoudt
  zich d erhalve tot de cessie als de o o rz aa k (causa) of titel der eigendom s­
  o v e rd ra c h t to t de eigendom soverdracht zelf. H e t is er precies m ee als met
  de v erhouding tusschen den koop eener licham elijke zaak en de eigen­
  dom soverdracht d a arv an.
  mab
  
  blz, 13
  
  lid 2 B .W . uit te drukken, d a t de cessie v a n a f d a t oogenblik
  „ten aanzien van den sc h u ld e n a a r gevolg h e e f t”.
   meer kan bedienen van schuldvergelijking, w elke hij vóór
  dezelve a a n zijn schuldeischer h a d k unnen te g e n w e r ­
  p e n .”
  
  *
  
  Beziet men nu art. 1467 lid 2 B .W . in v e rb a n d met art. 668
  lid 2 B .W . d a n moet men o.i. tot de onvermijdelijke conclusie
  komen, d a t art. 1467 lid 2 B .W ., ofschoon alleen sprekend
  van beteekening der cessie a a n den schuldenaar, m ede to e p a s­
  selijk is op het geval, d a t de s c h u ld e n a a r de cessie schriftelijk
  heeft aa n g e n o m e n of erkend, aangezien immers, gelijk wij
  hierboven uiteenzetten, de beteekenis der „ b e te e k en in g ” eenerzijds, der „ a a n n e m in g ” en „ e r k e n n in g ” anderzijds, geheel d e ­
  zelfde is. E n de inhoud van art. 1467 lid 2 B .W . kan d e r ­
  halve als volgt w o rd e n omschreven:
  D e sc h u ld e n a a r mag tegen den nieuw en schuldeischer in
  vergelijking b re nge n alle schulden, w elke hij voor de b e te e ­
  kening, aannem ing of erkennig met d e n ou d e n schuldeischer
  had a a n g e g a a n . 6)
  In afwijking evenwel van art. 1467 lid 2 B .W . ontzegt art.
   1467 lid 1 B .W . den s c h u ld e n a a r een beroep op schuldvergelijkig (ten aanzien d e r in art. 1467 lid 2 B .W . bedoelde
  sc h u ld e n ), indien hij „zuiver en eenvoudig heeft toegestem d
  in de o v e rd ra c h t van r e c h te n ” . D eze zuivere en eenvoudige
  toestemming ,d.i. deze toestem m ing z o n d e r eenig voorbehoud,
  onvoorw aardelijk, w o r d t in art. 1467 lid 2 B .W . uitdrukkelijk
  gesteld tegenover de beteekening a a n 7 )8, en derhalve n a a r onze
  meening ook tegenover de a annem ing of e rkenning van de
  cessie door den debiteur. H ie ruit volgt, d a t met die to e ste m ­
  ming niet m a a r kan zijn bedoeld een verklaring van den schul­
  d enaar, d a t hij kennis d r a a g t van de cessie. Integendeel, die
  „zuivere en eenvoudige toestem m ing heeft veel v e rs tre k k e n ­
  der beteekenis, hij wil o.i. zeggen, d a t de s c h u ld e n a a r den
  nieuw en crediteur z onder eenig voorbehoud als zoodanig
  aanneem t, te zijnen behoeve als het w a r e a f s ta n d doet van
  het recht om tegen den ouden crediteur b e s ta a n d e tegenvorderingen geldend te maken. s)
  
  H e t b o v e n sta a n d e w a s noodig ter inleiding van de b e sp re ­
  king der vraag, w a a rm e e ook de H o o g e R a a d in het o n d e r ­
  havige geding zich h a d bezig te houden: de vra a g n.1. of in
  het accepteeren van een wissel, c.q. in het uitgeven v a n een
  orderbriefje, m ag w o rd e n gezien een door den a c c e p tan t van
  den wissel of uitgever van het orderbriefje van te voren geven
  der „to e ste m m in g ” als bedoeld in art. 1467 B .W.
   D e H o o g e R a a d b e a n tw o o r d d e deze v ra a g bevestigend, g e ­
  lijk ook wij elders deden, in aansluiting a a n M olengraaff. 9 1
  0)
  D e d e sb e tre ffen d e overw eging in het a rre st van den H o o g e n
  R a a d laten wij nog eens volgen:
  „ d a t toch het zich v e rbinde n tot een w isselschuld aan
  order insluit het bij v o o rra a d toestem m en in de o v e r­
  d ra c h t in eigendom van de uit den wissel voortvloeiende
  rechten door d e n eersten gerechtigde a a n derden, zood a t in overeenstem m ing met het in art. 1467 lid 1 B .W.
  uitgesproken beginsel, de w isse lsc h u ld e n a a r zich niet
  B) V erg . W ia rd a , t.a.p. bl. 286.
  7) A rt. 1467 lid 2 B .W .: .,De o v e rd ra c h t v a n regten, w a arin de schul­
  d en aar niet heeft toegestem d, m aar die a an denzelfven is beteekend ge­
  w orden" enz.
  8) V e rg . ook W ia rd a , t.a.p., bl. 266; M e y e rs in zijn onderschrift bij het
  in den tekst besproken a rre st v a n den H o o g en R aad , N eder/. Jurispru­
  dentie en W e e k b la d v. h. R echt, 1939, bl. 293 v.
   9) L eerboek van het N ederlandsche recht der order- en toonder papieren,
  3de dr. 1935, bl. 36.
  10) L eidraad bij dc beoefening van het N ederlandsche handelsrecht, 6de
  dr. 1930, bl. 364.
   mab
  
  blz. 14
  
  In afwijking van onze vroegere opvatting k unnen wij ons
  th a n s met dit sta n d p u n t niet meer vereenigen. 11) Z e k e r, wie
  een wissel accepteert of een orderbriefje uitgeeft, weet, dat
  hij s c h u ld e n a a r is g e w o rd e n uit een voor de circulatie b e ­
  stem d papier; een papier, d a t gemakkelijk van h a n d tot h a n d
  m oeten k u n n e n gaan. D a a ro m is voor de o v e rd ra c h t ( e n d o s ­
  sem ent) van de in zulk een w a a r d e p a p ie r neergelegde v o r­
  dering, a n d e rs d a n voor de o v e rd ra c h t van een inschuld op
  naam , niet vereischt kennisgeving der o v e rd ra c h t a a n of a a n ­
  neming c.q. e rkenning d a a r v a n d o o r den schuldenaar. M a a r
  v e rd e r m ag m en niet gaan. M e t nam e mag in de acceptatie
  van een wissel of in de uitgifte van een orde rbrie fje niet w o r ­
  d e n gezien een door d e n a c c e p tan t van den w issel c.q. den
  o n d e rte e k e n a a r v a n het orderbriefje gegeven „zuivere en o n ­
  vo o rw a a rd e lijk e ” toestem m ing in de overdracht, als bedoeld in
  art. 1467 B.vV.  G a a n wij tenslotte nog na, w a a rin practisch het verschil
  be sta a t tusschen de opvatting van den H o o g e n R a a d en die,
  w elke door ons w o r d t voorgestaan.
   V o lg e n s de H o o g e R a a d zal de uitgever van een o r d e r ­
  briefje c.q. de a c c e p tan t van een wissel zich tegenover een
  nieuw en h o u d e r v a n het orderbriefje c.q. van den wissel niet
  op een b e s ta a n d e tegenvordering m ogen beroepen, zelfs niet
  al w a s die nieuw e ho u d e r bij de verkrijging van den wissel
  c.q. het orderbriefje met het b e sta a n dier tegenvordering be ­
  kend. M .a .w . de goede of Kwade tro u w van d e n nieuw en
  verkrijger van den w issel is v a n geen belang. D it in afwijking
  van d e n hoofdregel v a n (art. 116 v a n het W e t b o e k van
  K oophandel. D e H o o g e R a a d overw oog te dezen aanzien
  d a n ook:
  „ d a t o nde r deze o m sta n d ig h e d e n C. zich tegenover D „
  die als h o u d e r van het accept betaling vordert, d a a r a a n
  niet kan on ttre k k e n door beroep op een tegenvordering
  op A., ook al w a s D. bij de verkrijging van den wissel
  door e ndosse m e nt m et het be sta a n van die te g e n v o rd e ­
  ring b e k e n d .”
  Stelt men zich d a a re n te g e n op het door ons ingenom en
  s ta n d p u n t, d a n b e sta a t er geenerlei re d e n om de exceptie van
  com pensatie a n d e rs te b ehandelen d a n de a n d e r e v e rw e e r­
  m iddelen v a n den s c h u ld e n a a r uit een wissel of orderbriefje.
   D a n moet de rha lve de vraag, of zulk een exceptie in een g e ­
  geven geval is toegelaten, w o rd e n getoetst a an art. 116 van
  l x ) M en zie ook Scheltem a, W isse l- en chèquerecht, 3de dr. 1935, bl.
  132/133; M e y e rs in zijn in noot 7 hierboven aan g eh aald e onderschrift,
  bl. 293/294.
  12) T .a.p., bl. 133.
  het W e tb o e k van K oophandel. E n het a n tw o o rd op deze
  vraag zal als d a n m oeten luiden: de sc h u ld e n a a r zal zich tegen
  den nieuw en schuldeischer uit den wissel c.q. het orderbriefje
  op een tegen den ouden crediteur b e s ta a n d e tegenvordering
  k unnen beroepen, zoo dikwijls de nieuw e schuldeischer van
  het b e sta a n dier tegenvordering afw ist en d esbew ust ten
  nadeele van den s c h u ld e n a a r heeft gehandeld.
  Chr. Z E V E N B E R G E N
  
  B O E K B E S P R E K IN G
  
  Eenige beschouwingen over de verhouding tusschen klein- en grootw inkelbedrijf inzonderheid
  met betrekking tot het eenheidsprijsbedrijf, en
  E nquêtes vanw ege buitenlandsche regeeringen
  aangaande het grootbedrijf in den detailhandel,
  inzonderheid met betrekking tot het eenheids­
  prijsbedrijf.
   T w e e praeadviezen door M r. Fred. L. Polak a an
  de V e re e n ig in g van G ro o t-w e rk g e v ers in het
  w inkel- en magazijnbedrijf. ( N .V . N o o rd H ollandsche U itgevers M ij., A m ste rd a m 1939).
  N a het pra e -a dvies in 1934 door D rs H . W . Pleiter aan
  de V ere e n ig in g van G ro o t-w e rk g e v ers in het w inkel- en m a ­
  gazijnbedrijf en het drietal m e m o ra n d a korten tijd geleden
  door de hoogleeraren G . M . Verrijn Stuart, P. S. G erbrandy
  en Cassianus H en tzen a a n den R a a d van het G ro o tw in k e l­
  bedrijf uitgebracht, zijn th a n s een tw eetal pra e -a dviez e n v e r ­
  schenen van de h a n d van M r t r e d . L. Polak inzake de v e r ­
  houding tusschen het klein- en grootw inkelbedrijf, in het bizonder met betrekking tot het eenheidsprijzenbedrijf. V eel
  .—- zoo m erkt Schr. op ■
  — hetgeen in genoem de en in andere
  publicaties om trent het grootw inkelbedrijf is gezegd, is even­
  eens op het eenheidsprijzenbedrijf van toepassing: het o m ge­
  keerde d a a re n te g e n is niet steeds het geval.
   In deze prae-adviezen o n d e rw e rp t Schr. daarom het e en­
  heidsprijzenbedrijf a a n een afzonderlijke beschouw ing, w aarin
  bizondere a a n d a c h t w o rd t gewijd aan de economische beteekenis van dit bedrijf en w a a rin krachtig stelling w o r d t g e n o ­
  m en tegen de argum enten, die te g e n sta n d e rs van dezen vorm
  van het detailbedrijf n a a r voren hebben gebracht bij hun be ­
  d enkingen tegen het eenheidsprijzenbedrijf. H e t w o rd t den
  lezer van deze geschriften spoedig duidelijk, d a t dit verw eer
  zich in h o o fd z a a k richt tegen de uitlatingen van D r s P. M . H.
   Snel in een tw eetal artikelen, getiteld „ O ntw ikke ling en o r­
  ganisatie d e r eenheidsprijzenw inkels" en „ D e eenheidsprijzen­
  winkels in het licht der critiek", verschenen in het m a a n d ­
  blad „E conom ie", resp. O c to b e r 1938 en M a a r t 1939. Speciaal
  in het laatst genoem de artikel richtte D r s Snel een felle kritiek
  op het eenheidsprijzenbedrijf, w aarbij deze schrijver tot de
  conclusie komt, d a t een tijdelijk verbod in ons land voor de
  vestiging en uitbreiding v a n eenheidsprijzenw inkels n a a r zijn
  oordeel alleszins g e re c h tv a ard ig d zou zijn. N ie t alleen leve­
  ring van m in d e rw a a rd ig e kw aliteiten w o r d t dit bedrijf v e r ­
  w eten, m a a r ook deloyale concurrentie door afw ijkingen van
  gebruikelijke gew ichten, m aten en a a n ta l stuks, w a a rd o o r het
  publiek w o r d t misleid. O o k een ongeoorloofd gebruik van
  lokartikelen w o r d t het bedrijf ten laste gelegd: artikelen, w e l­
  ke zonder w in stm a rg e of b e n e d e n den kostprijs -— „zoolang
  de v o o rra a d s tr e k t” — zouden w o rd e n verkocht om het koop ende publiek aan te trekken. E e n misbruiken eener m a c h ts­
  positie ziet de heer Snel in de pressie, w elke op de f a b rik a n ­
  ten w o rd t uitgeoefend, die bij een depressie met de laagste
  
  prijzen genoegen nemen, indien d a a rm e d e voorkomen w ordt,
  dat zij hun bedrijf behoeven stop te zetten.  D eze en a n d e re be z w a re n tegen het eenheidsprijzenbedrijf
  n aar voren gebracht, w o rd e n door M r Polak in zijn praeadviezen uitvoerig on d e r de oogen gezien, w aarbij Schr. een
  belangrijke steun vindt in het uitvoerige m ateriaal in de van
  overheidsw ege in Z w e d e n , Z w its e r la n d en F ra n k rijk g e h o u ­
  den enquêtes inzake het eenheidsprijzenbedrijf. D e resultaten
  van deze enquêtes, alsm ede die van eenige a n d e re buitenlandsche enquêtes ( D uitschland, Z w itse rla n d. België en A m e ­
  rika) op het gebied van de distributie, vindt men in het tw e e ­
  de prae-advies va stgelegd. D eze enquêtes zijn in hooge mate
  be langw ekkend. Uit hetgeen d a a ro m tre n t w o rd t medegedeeld,
  blijkt ten duidelijkste hoe groot ook in a n d e re landen de
  te g e n sta n d tegen het eenheidsprijzenbedrijf is gew eest of nog
  is. In het Z w e e d sc h e P a rle m e n t — zoo lezen wij — w erden
  in de jaren 1933— 1934 niet m inder d a n vijf moties ingediend,
  inhoudende voorstellen tot het vaststellen van de schadelijke
  economische en sociale uitw erking der ondernem ingen met
  eenheidsprijzen op den detailhandel en het nem en van w e tte ­
  lijke m aatregelen om de o n g e w e n sc h te gevolgen van het e e n ­
  heidsprijsstelsel te bestrijden. D eze moties leidden tot de b e ­
  noeming door den M inister van H a n d e l en N ijverheid van
  een ex tra -p a rlem e n ta ire commissie, b e sta a n d e uit 3 o n a f h a n ­
  kelijke deskundigen tot het instellen van een onderzoek.  In een studie van Prof. Törnquist, den bekenden hoogleeraar
  aan de H a n delshoogeschool te Stockholm, die als bijlage a an
  het ra p p o rt is toegevoegd, w o rd t gew ezen op de koste n b e ­
  sparingen, die het gevolg zijn van de stru c tu u r en de te c h ­
  niek van het eenheidsprijzenbedrijf, die de lage verkoopprijzen
  mogelijk maken. O o k in de uitkom sten d e r a n d e re enquêtes
  vindt men tal van gegevens, die een w eerlegging vorm en van
  bew eringen om trent ongeoorloofde praktijken dezer bedrijven.
  H e t gemis a a n voldoende m ateriaal m aakt het niet mogelijk
  om een oordeel over zoodanige bew eringen om trent het e e n ­
  heidsprijzenbedrijf in N e d e r la n d uit te spreken. In zijn m em o­
  ran d u m heeft Prof. V e rrijn S tu a r t gepleit voor een enquête
  van overheidsw ege. O o k in het verslag van de w e r k z a a m ­
  h e d e n van den M id d e n s ta n d s r a a d over het ja a r 1938 is de
  w enschelijkheid uitgesproken voor de benoeming van een
  
  m ab
  
  blz, 15.
  