text: De
  
  Sergeant
  
  Reynier
  Rembrandt's
  
  op
  
  Engelen
  "Nachtwacht"
  
  DOOR
  J.
  F.
  M. STERCK.
  ?KELE predikanten
  
  zijn door REMBRANDT'S penseel vereeuwigd:
  ANSLO, SWALMIUS, SYLVIUS en misschien nog meer, wier
  niet met zekerheid
  Of hij
  portretten
  zijn aan te wijzen.
  ook katholieke
  heeft geschilderd
  kan met grond
  geestelijken
  Slechts
  
  met het zware
  de grijsaard
  aan een dubbelen gouden keten om
  bisschopskruis
  gouden
  in
  en bewaard in deK,5nigliche
  den hals,
  1630 geschilderd,
  worden
  
  betwijfeld.
  van een katholiek priester kunnen doen
  te Kassel, zou aan de afbeelding
  meer
  den
  indien
  deze niet
  denken,
  schijn had van een fantaisie des kunstenaars
  Het ligt ook voor de hand, dat de geestelijken
  dan van een werkelijk portret.
  Galerie
  
  hun geloofsgenooten
  gewend hebben, indien zij
  wilden bewaren, dan tot REMBRANDT, die verhun beeld voor het nageslacht
  zal zijn gekomen.
  de katholieken
  in aanraking
  allerminst
  met
  moedelijk wel het
  
  zich meer
  
  tot de schilders
  
  onder
  
  worden
  dat REMBRANDT waarschijnlijk
  een keer,
  aangetoond
  of
  ook
  maar
  het
  zelfs
  te
  zonder 't te weten,
  portret van een
  vermoeden,
  heeft bewaard,
  katholiek
  voor het nageslacht
  al is 't dan ook in een
  priester
  Toch
  
  kan
  
  wel
  
  zeer ongewone
  
  houding
  
  en in een weinig
  
  geestelijke
  
  omgeving.
  66
  Reeds
  
  in zijn belangwekkend
  Gidsartikel
  van Rembrandt"
  "De Nachtwacht
  heeft Dr. JOHS. DYSERINCK, toen hij voor 't eerst nauwkeurig
  de
  
  (Nov.
  namen
  
  1890)
  der schutters,
  
  kerkje
  
  te Outewael
  
  op het schild aan den pilaar bekend maakte,
  er op gewezen dat daarbij voorlcomt : REYNIER ENGELEN, Sergeant.
  Hij voegde
  deze verklaring
  is REYNIER ENGELEN daaraan
  toe: "Eindelijk
  getuige het
  dezelfde
  naam als INGELS de Amsterdamsche
  RoomschVerpondingboek
  die
  in
  van
  Katholieke
  advocaat
  1660
  als
  S. Annalater
  het
  U.
  (J.
   pastoor
  L.)
  Ik
  
  wil
  
  voorkomende
  
  is werkzaam
  
  geweest."
  wat meer licht over REYNIER ENGELEN of INGELS te
  trachten
  en te ontdekken,
  van BANNINGH
  welke der afgebeelde
  schutters
  
  verspreiden,
  kan voorstellen.
  COCK'S Vendel, den advocaat.pastoor
  of
  ENGELS
  INGELS behoorde
  tot de voorname kathoDe familie ENGELEN,
  eeuw te Amsterdam
  die in de
  lieke geslachten,
  treden.
  op den voorgrond
  Verschillende
  
  harer
  
  leden
  
  staan
  
  vermeld
  
  onder
  
  de Regenten
  van godshuizen
  of
  de ontwikkelde
  of
  geestelijken
  blijken
  
  komen voor onder
  instellingen,
  te staan met de groote geesten van hun tijd.
  Een lid dezer familie,
  beoefend, en wordt in een acte van
  JOHANNES ENGELS, heeft de schilderkunst
  als
  zijnde 5o jaar oud. 1) Eindelijl: wordt nog te Amsterdam
  29 Juli 166g vermeld,
  liefdadige
  in relatie
  
  bewaard
  
  een fraaie
  
  zilververgulde
  
  kelk,
  
  waarop
  
  de namen
  
  van
  
  eenige
  
  leden dezer
  
  familie
  
  voorkomen.
  Of bij de Amsterdamsche
  ENGELS dus liefde voor kunst en letteren
  behoeft niet te worden betwijfeld.
  bestond,
  
  Hierop kom ik nog nader terug.
  Eerst
  moet worden aangetoond,
  wellie plaats REYNIER ENGELEN in zijn
  familie en onder de burgerij bekleedde.
  Hij was de zoon van Mr. JAN REINIERSZ.
  INGELS en CUNERA VAN VEEN, en werd in 1620 geboren. De vader wordt door
  CASPAR VAN BAERLE (Poem. II. 573. Edit. 1655) genoemd:
  et poota
  "advocatus
  en P. C. HOOFT schrijft in 1634 aan zijn zwager BAECK : "D'Advocaet
  insignis,"
  in de welke ujtgelejdt
  INGEL zondt ons eenighe
  was wat
  veirsen,
  Latijnsche
  Mr.
  INGELS
  zoude
  behoorde
  dus tot
  zijn." (Brieven, II, 397)
  JAN
  yders bedryf
  een welkome gast
  en zal. ook in den Muiderkring
  ieder "zijn bedrijf" of rol had te vervullen.
   zou PIETER CORNELISZ. HOOFT tien jaar later, op 4 Juli 1644,
  inval doen in
  als Drost van Muiden en Baljuw van Gooiland, een gewelddadigen
  te Ankeveen,
  van zijn vriend den advocaat,
  het buitenverblijf
  den Ingelenburg
  zoo zelfs, dat de
  in de hoop daar een ,,capelle der Pausgezinden"
  te ontdekken,
  
  de
  
  huisvrienden
  
  geweest zijn, waar
  Desondanks
  
  van
  
  Hool? T
  
  wellicht
  
  1) A. DE VRIES,Biogr. Aanteek. O. 1-Ioll.iS35, 142.
  67
  van den advocaat
  gekomen,
  Drost, voor de kamerdeur
  ,,nadat de maaght pertinaheeft "doen stooten op voorseyde deur,
  citer ontkent had de sleutels te hebben",
  Inderdaad
  totdat
  zij, met het kossijn teffens uyt den muur op de vloer viel".')
  van den oudsten zoon zijns vriends, pastoor
  HOOFT daar de bedeplaats
  ontdekte
  vind ik
  dit optreden heeft opgenomen,
  BARTHOLD INGELS. Hoe de advocaat
  niet vermeld.
  zijn oudste dochter ANNA, dat VONDEL heeft
  haer toeANNA ENGELS geboortedagh,
  op Jonkvrou
  zijn ,Maydeuntjes
  gedicht
  zoon
  van
  SUZANNA
  KONSTANTYN
  den
  door
  HELLEMANS, de
  SOHIER",
  gezongen
  Ik hoop den lezer niet te ver van het
  zuster
  van HOOFTS schoone LEONOOR.
  het voor
  
  was
  
  Vermoedelijk
  
  af te leiden door eenige regels
  onderwerp
  lasschen, zij strekken wel tot karakteriseering
  
  van VONDELS lieve poezy
  der familie.
  hier in te
  
  Nachtegaaltjen, in de lovren
  Van den groenen lindeboom,
  By den klaren Aemstelstroom;
  Zegh, wie leerde uw montje tovren,
  En dat keeltje, zoet gebeckt?
  ANNE, zing niet. Och! ghy treckt,
  Och! ghy treckt met dat geluit
  My de ziel ten lichaam uit.
  dezen
  
  Op
  
  't een nog liever
  er vijf verschillende
  liedekens,
  Ze zijn voor 1644 gedicht. (UNGER, Vondd,
  
  bestaan
  
  dan 't ander.
  en geestiger
  blz.
   toon
  
  174.)
  ANNA's
  
  als zijn vader. Aan de "Geschiebroeder REYNIER was advocaat
  van het Maagdenhuis"
  door TH. VAN RIJCKEVORSEL, die uitvoerige gegevens
  ik hier de levensbijzonderheden
  van
  ontleen
  omtrent
  dit geslacht
  verstrekt,
  ook
  vele
  voorkomen
  in
  waarvan
  er
  Dl.
  der
  bl.
  REYNIER,
  II,
  "Bijdragen
  130,
  denis
  
  voor
  
  de Geschiedenis
  
  van het Bisdom
  
  van Haarlem."
  
  kinderen.
  Zijn broeders en zusters
  jongste
  waren:
  ANNA, AGATHA, JOANNA, DIVERA, CORNELIS, GERTRUDIS en SIMON,
  zooals ze op bovenvermelden
  kelk gegraveerd
  staan, die nog in de Parochiekerk
  REYNIER
  
  was
  
  Anna
  
  bewaard
  
  van
  
  S.
  moet
  
  worden
  
  ontbreekt
  broeder
  
  wel
  
  een
  
  wordt.
  op dit kunststuk
  in deze reeks nog
  
  van
  
  REYNIER
  
  der
  
  Tenzij in plaats van JOANNA, JOANNES gelezen
  door de broeders en zusters aan REYNIER vereerd,
  de
  
  schilder
  wordt.
  van dien
  Ook
  
  de
  
  als
  naam, die uitdrukkelijk
  broeder
  oudste
  BARTHOLD,
  
  genoemd
  en later van het Maagdenhuis
  te Amsterdam,
  pastoor te Ankeveen
  TH.
  voor.
  V.
  deelt
  mede
  dat
  REYNIER
  RIJCKEVORSEL
  bij
  priester
  
  komt
  
  er niet
  
  was van het
  
  1) "Verhael van het debvoir by my gedaen in 't sluyten van de kerken ofte capellender Pausgezinden
  te Hilversom" enz. (Bijdragen voor de Gesch.v. h. Bisdomvan Ilaarlem, VIIIe Dl. bl. 234 volgg.)
  
  68
  Waar hij de eerste jaren
  Lector.
  zijn broeder Iuris Utriusque
  arbeidde blijkt niet, maar van 164o af schijnt hij gedurende
  van zijn priesterschap
  werkzaam te zijn geweest.
  drie
  te
  of
  twee
  jaren
  Uitgeest
  Volgens de acta van
  en evenals
  
  Uratorie
  
  huurde hij in 't begin van 165 3 een huis te Amsterdam
  het Haarlemsche
  Kapittel
  1)
  werd
  Anna
  te
  In
  1660
  Outete
  stichten.
  van
  er
  een
  S.
  om
  hij pastoor
  kerkje
  later
  In 1663 verplaatste
  St.
  den
  aan
  hij zijn
  Antoniesdijk,
  Wittenburg.
  waal,
  naar
  
  kerkje
  
  Oostenburg
  
  1673 is gestorven.
   Van groot
  heeft achtergelaten,
  
  en weer
  
  eenige
  
  jaren
  
  later
  
  naar
  
  Kattenburg,
  
  waar
  
  hij in
  
  is 't, dat
  belang
  dat ons in staat
  
  hij in zijn pastorie zijn portret in olieverf
  stelt eenige opmerkelijke
  gevolgtrekkingen
  is dit portret te zien in het Museum van den Amstel-
  
  te maken.
  oogenblik
  Op 't
  door de HisVoor 't eerst werd de aandacht
  algemeen er op gevestigd
  kring.
  in 1876 te Amsterdam
  in
  't
  torische Tentoonstelling
  Ot1manhuis, nadat
  gehouden
  GOMPERTZ er reeds melding van had gemaakt in het 2e deel van de
  kapelaan
  In den catalogus wordt het daar op bl. 97, onder No. 156?
  ,,Bijdragen voor Haarlem."
  met
  
  beschreven
  devies
  
  van dit opschrift:
  vermelding
  "Op de schilderij leest men het
  et M U n D a. aet. 40. J.(?) Ingelius, pit, fratri suo obtulit (?)
  Uit deze spreuk, een chronicum,
  blijkt dat de schilderij in i 66o is
  Verder wordt REYNIER'S broeder JOANNES er als de schilder genoemd.
  L U C, e
  
  Met wapen."
  vervaardigd.
  In de
  de
  
  Waar
  
  heer
  
  1 covcogr?xphia Batava
  MOES onder No.
  van MOES komt
  
  het voor
  
  van
  
  werk
  
  een
  
  bewering,
  
  zonder
  
  nader
  
  onder
  ander
  
  No. 3920.
  portret van
  
  zijn
  2372
  REMBRANDT in 1642 als sergeant op de Nachtwacht
  vermeldt,
  voegt hij, in een noot, daar deze opmerlsing bij: "Ten
  geschilderd,
  verwart Dr. JOHS. DVSERINCK (Gids, 1890, IV, p. 25 i) dezen schutter
  onrechte
  REYNIER
  
  ENGELEN,
  
  door
  
  REYNIER INGELS".
  met den pastoor
  Het komt mij voor, dat deze
  worden aanvaard.
  Moeilijk kan het toch worden
  gelijke namen, in die dagen
  te Amsterdam
  behoorden,
  
  aangenomen
  
  toen
  
  bewijs,
  
  niet kan
  
  dat twee
  
  personen van zoo
  in den regel tot dezelfde
  Te minder daar de familie
  
  gelijknamigen
  geleefd hebben.
   en het dus niet
  INGELS of ENGELEN tot de voorname
  behoorde,
  ingezetenen
  is
  er
  twee
  dat
  mannen van stand, een sergeant van de schutterij
  waarschijnlijk
  die denzelfden
  naam droegen en
  en een advocaat,
  geleefd hebben,
  gelijktijdig
  familie
  voorname
  De
  behoorden.
  waren
  niet tot die
  eigenlijke geslachtsnamen
  
  geheel
  familie
  
  toen
  
  hier
  
  onder
  
  de burgerij
  
  nog zeer weinig
  
  talrijk.
  IJNGELIUS
  domum Amstelodamiconduxerit,
  1) Bijdr. Bisd. Haarl. III. bl- 445>"Quod.. , REGNERUS
  sit felix et faustum".
  69
  In
  
  de
  
  te Amsterdam
  en waartoe
  
  eerste
  
  worden dat in die jaren
  plaats zou dan moeten aangetoond
  INGELS
  of
  ENGELEN
  een
  familie
  bestond, ook van beteekenis,
  nog
  dan de sergeant-schutter
  zou kunnen behooren.
  Na een nauwkeurig
  ben ik tot de stellige overtuiging
  onderzoek
  gekomen,
  dat er slechts 66n familie INGELS of ENGELEN in de
  eeuw te Amsterdam
  '
  bestaan heeft.
  De sergeant
  REYNIER ENGELEN en de advocaat-pastoor
  REYNIER INGEI,S
  familie, ja, tot 6en gezin behoord hebben en kunnen wel
  moeilijk anders dan een en dezelfde persoon geweest zijn.
  bewaarde
  Het ge1ukkig
  portret van pastoor REYNIER INGELS komt deze
  Met dit portret voor oogen moest door
  veronderstelling
  nog krachtig bevestigen.
  moeten
  
  dus
  
  tot
  
  6en
  
  mij in de eerste plaats
  meesterwerk
  fantastisch
  den
  
  pastoor
  
  van
  
  de
  
  onderzocht
  
  welke
  
  der schutters
  
  op REMBRANDT'S
  met de gelaatstrekken
  vertoonde
  van
  eenige gelijlienis
  dit
  niet.
  Zonder
  Outewaal.
  Want, behalve
  moeilijkheid
  ging
  zijn er onder de schutters niet vele die trotsch kunnen zijn,
  worden,
  
  hoofdpersonen,
  dat REMBRANDT hun welgelijkend fortret
  op zijn ??Nachtwacht" heeft vereeuwigd.
  Beschouwd men met aandacht elk gelaat, dan blijkt eigenlijk meer de indruk van een
  kranigen
  kop, dan een afgewerkt portret door den schilder te zijn weergegeven.
   E6n gegeven echter bestond, waardoor het portret van REYNIER INGELS tot
  categorie onder de talrijke schutters beperkt moest worden,
  In 1620 geboren, was hij in 't jaar dat de "Nachtwacht"
  zijn jeugd.
  22 jaar oud.
  Het portret dat hem als pastoor
  werd,
  1642, ongeveer
  is van 1660, en dus 18 jaar na de "Nachtwacht"
  gemaakt
  op ongeveer
  
  eene bepaalde
  namelijh
  voltooid
  voorstelt
  
  en zekere
  
  leeftijd.
  40-jarigen
  En inderdaad
  
  onder
  
  de jongere
  
  vertoont
  
  opmerkelijke
  
  gelijkenis
  aarzel daarin
  den
  oogenblik
  te herkennen.
  Beide portretten
  staan
  heeft
  men
  
  blijkbaar
  zelf kan
  
  bij den ander
  
  schutters
  
  met het portret
  advocaat
  jongen
  
  komt
  
  een kop voor, die zulk ecn
  van pastoor INGELS, dat ik geen
  REYNIER ENGELEN of INGELS
  
  hiernevens
  en het verschil van 18 jaar
  afgedrukt
  zeer weinig in de trekken van den sergeant veranderd, zooals
  beoordeelen.
  men bij den een den fantastischen
  Denkt
  helm en
  
  maar
  
  het stijve
  
  ziet men over 't hoofd, dat de een, als een
  en dat de ander
  zijn lange speer overmoedig
  vooruitsteekt,
  jolig jong sergeant
  als een deftig en ernstig geestelijke
  ook
  in
  en houding een
  blik
  gebaar,
  gekleed,
  met zijn jeugdig portret vormt, dan blijft er zooveel opmerkelijke
  groot contrast
  in de onderdeelen
  van beide gezichten,
  dat alle twijfel aan de
  overeenstemming
  calotje
  
  weg;
  
  Het fijne, aristocratische
  gelijkheid der beide personen wordt uitgesloten.
  neusje
  als de pastoor, de vorm van het ovaal in 't gelaat is
  bezit zoowel de schutter
  
  70
  geheel
  
  gelijk
  
  bijzonderheid,
  veel gezichten
  zwarten
  
  knevel
  
  op beide portretten,
  de groote afstand
  
  evenals
  
  de boog der wenkbrauwen.
  Een andere
  de wenkbrauw
  tot het ooglid, die in niet
  is hier op beide portretten
  al zeer opmerkelijk.
  Den
  voorkomt,
  en sik van den pastoor bezit de 22-jarige sergeant natuurlijk nog
  van
  
  maar
  
  het dons is bij hem reeds in dezelfde lijn aanwezig.
   De kleur der
  is
  ook
  beide
  donker
  blauw
  of
  oogen
  op
  portretten
  grauw.
  Het komt mij voor, dat bij zooveel overeenstemming,
  wel met zekerheid
  kan worden aangenomen,
  dat de pastoor en de sergeant op de ,,Nachtwacht"
  den
  niet,
  
  en denzelfden
  
  en dat Dr. HOFSTEDE DE GROOT in zijn grootsch
  persoon weergeven,
  werk
  Urkunden
  uber
  uitgevoerd
  Rembrandt",
  op bl. 122, volkomen terecht
  "Die
  van den sergeant,
  bij de vermelding
  zegt: "REYNIER ENGELEN oder INGELS war
  zu Outewaal."
  ein Katholischer
  Rechtsanwalt
  und spater Geistlicher
  Hierdoor
  met zekerheid
  derd.
  Naast
  
  is het viertal
  
  wier namen
  personen op REMBRANDT'S meesterstuk,
  hunne
  kunnen
  met
  66n
  vermeerbij
  portretten
  geschreven
  worden,
  FRANS BANNING COCQ, WILLEM VAN RUYTENBURCH, JAN VISSCHER,
  
  den vaandrig en JAN VAN KAMPOORT, den tamboer,
  REYNIER ENGELEN met name te worden aangeduid
  
  behoort
  
  voortaan
  
  de sergeant
  in de bovenste
  
  in den schutter
  het
  en
  vlak
  onder
  dichtst
  den
  het
  marmeren
  schild staande.
  rij,
  bij
  pilaar
  Ten einde de gelijkenis
  met zooveel
  zekerheid
  als mogelijk te kunnen
  is
  de
  van
  ENGELEN
  de
  direct naar het
  bepalen
  afbeelding
  "Nachtwacht"
  op
  genomen
  origineel
  den pastoor
  wordt
  Museum
  
  en
  hier
  
  Amstelkring.
  de gegevens
  Volgens
  
  REYNIER
  
  INGELS
  
  twee
  
  voordat
  
  reeds
  
  voor dit tijdschrift
  
  expres
  voor
  
  't eerst
  door
  
  in
  
  mij
  
  Het portret van
  vervaardigd.
  naar
  de
  gereproduceerd
  schilderij in het
  aan
  
  VAN RIJCKEVORSEL ontleend,
  hebben uitgeoefend,
  bediening
  
  1640 geestelijke
  REMBRANDT geschilderd
  
  door
  
  zoodat
  
  onder
  
  zou
  dus
  den
  
  werd,
  hij
  zou schuilen.
  is dit niet.
  Doch daar
  priester
  Onmogelijk
  VAN RIJCKEVORSEL voor dit jaar 1640 volstrekt
  bron
  aangeeft en ik een
  geen
  zoo vroegtijdig
  van
  REYNIER als priester nergens elders vermeld heb
  optreden
  
  jaar
  schuttershelm
  
  een
  
  durf ik de bewering,
  gevonden,
  nader
  zonder
  bewijs.
   Elke
  achtig
  geringe
  tretten
  daarbij
  
  dat hij in 1640 reeds
  
  gewijd
  
  was, niet volhouden,
  
  die tot verklaring
  van REMBRANDT'S nog zoo raadselbehoort te worden bekend gemaakt,
  van hoe
  strekken,
  men haar ook moge achten. Daarom worden hier beide por-
  
  bijzonderheid
  kan
  meesterstuk
  beteekenis
  uitgegeven
  te moeten
  
  Amsterdam,
  
  en
  
  heb
  
  ik
  
  mededeelen.
  Febr. 1907.
  gemeend
  
  wat
  
  van
  
  REYNIER INGELS bekend
  
  is.
  