text: Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  155
  
  VII.
  In hoofdstuk III werd de grammatische vorm A'a- -f- gw., welke
  een hoogen graad uitdrukt, besproken, bv. Tont. van A'a'£a£ - dartel,
  A'aAvj'A'a/ se /oya'awf/rra! - wat zijn hun kinderen dartel! — Door
  herhaling van het gw. kan somtijds de beteekenis nog worden versterkt (hoofdstuk IV).
  Hiervan is te onderscheiden de vorm Aw—|- herhaald gw. waarbij
  de herhaling altijd optreedt en dus een onmisbaar deel der samenstelling is; de beteekenis is „voortdurend doen wat het gw. uitdrukt,
  voortdurend in den toestand zijn als door het gw. uitgedrukt". Hij
  wordt als bijwoordelijke uitdrukking bij een werkwoord, ook wel als
  predicaat gebruikt. De afleiding geschiedt van gw.n. van werkwoorden en van adjectieven en substantieven.
  In het Sang. luidt het prefix A>a'-, het gw. wordt geredupliceerd
  in stede van herhaald, de vorm duidt een voortdurenden toestand,
  als gevolg eener handeling die passief is voorgesteld, aan, bv. van
  £e//o', gw. v. neerzetten: £a'/>a/>f//o' - neergezet, gelegd zijnde, staande, liggende *).
  In het Bol. Mong. drukt hij ook een voortduren uit en wordt hij
  vaak in bijzinnen of bijwoordelijke uitdrukkingen gebruikt, bv. van
  6i7o<7 - gesloten,fcofoYogfoYogrt mate - de oogen steeds gesloten
  houden: van A-a/w, gw. v. rondsluipen, A'oA'a/>aA>a/>a /'m jta ?;o aïwomaA'
  - rondsluipende (terwijl hij bezig was rond te sluipen) werd hij gepakt; wm/'aA'a, awèf, &O0anton<7<7aHf0n<7 - hoewel ik, helaas, steeds
  hangende ben, van <7«;ifoH<7, gw. v. hangen; A'o/o/u7o/>t'^a - terwijl
  hij nog moe is.
   Het Bol. Mong. maakt zeer fijne onderscheidingen: A»o&a/afra;V
  - gestadig doorloopende; A'ofra A'ofta/o' - rondloopen, al kuierende;
  door het herhalen van het voorvoegsel wordt de handeling als het
  ware in stukken gebroken. Met de algeheele herhaling: van gaaf gw. v. afnemen, A'or/anf Aograaf »'«</ A-aiMwan/a - zijn kracht neemt
  hoe langer hoe meer af *);
  Bada'sch, van /OH', gw. v. op- en neergaan, *a/ou7o«' - op- en
  i) Sang. sprk. p. 84, te onderscheiden van &a- -f- geredupliceerd gw., beteekcnende den lijd waarop iets of iemand ondergaan heeft, bv. van .«wffl', gw. v.
  rijp, gaar, Awamfa', tijd waarop iets gerijpt is, Sang. sprk. p. 81; £a' is een
  gewijzigde uitspraak van fca.
  '•*) Bol. Mong. spraakkunst, in Bijdr. Kon. Inst. 86, p. 42-46.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  156
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  neergaand, veerkrachtig; van («mte' - avond, ifl/nmta' - idem,
  fra' /MHifrfl' - tegen zonsondergang *);
  Tae', van /rt/iH<7a - oor, A'afa/üu/d //Ht/aA'O - dan wordt je (zeer)
  nieuwsgierig; van /am&an - op iets anders overgaan, A'<i/(7»fZ>a»
  - voortdurend overstekende; van mora«# - liegen, /ramoratt
  gezegd v. e. leugenaar, iemand die gewoon is te liegen *);
  In het Mori'sch luidt het prefix A*o-, in sommige gevallen als A'<ibewaard, bv. van A'ora - krijgskreet, A*oA'oraA'ora - voortdurend den
  krijgskreet doen hooren; van foA'o, gw. v. loopen, A-o/aA-o/nA-o - voortdurend loopen; ook als advertiale uitdrukking gebezigd: 7Jtou<7è<7ü
  j.-f/A-p.'nA'o/flA-o - loopende eten. Door prenasaleering van het prefix
  wordt de vorm versterkt, bv. A'«' t>j tW, n^ta'iVtiVt, A-O'J/MVJ, ttgAVJtö/j
  - aldoor druipen").
   Het Malagasy vertoont sporen dezelfde uitdrukking bezeten te
  hebben, bv. AwHifHoi/icuoHa - praatzuchtig in het bejammeren van
  zijn lot; A'aftr dy - praatzuchtig*), de vorm moet uit A;ab*>dift<?rf;y verkort zijn, want het gw. is ftprfiftfrfy - praatzuchtig.
  •In het Dayaksch drukt A-a- -}- herhaald gw. ook een voortduren
  uit, de afleiding geschiedt van gw.n van werkwoorden, van adjectieven en van substantieven, bv. van flw/(«<7, gw. v. draaien, met
  klinkerverandering: A^u/H/aHf/ga/mt; - aanhoudend rollen; van />a«rf/rt«.<7, gw. v. lang, fro/ia«d/o»</A""^"0«<7 - voortdurend lang; van
  «jo - hond, A'attfoctfo - voortdurend hondsch.
  De afleiding van telwoorden is hieraan gelijk: cHtongra;; fca/?/o/f/o
  (ook: A'<7/aff/o) frt/»m<7 />cïcaï - je winst is altijd nog maar 3 A'i/>mtjr,
  d.w.z. niet meer dan 8 dagen geleden.
  Het Javaansch heeft enkele vormen bewaard, ook in het Soendaasch voorkomende, die een voortduren of een hoogen graad uitdrukken, bv. van Soend. ftiMfl - verschillend, onderscheiden (Jav. ontbr.),
  A'afrniflfriHfl - zeer, buitengemeen, Nieuw-Jav. buitengemeen, Oud-Jav.
  6/t/MMa'of fr/ziuHO &/tmna - vervaarlijk, /raMiniw 5/!J««a - allergeweldigst, Skr. fc/iiMno - verschillend *). 't Is opmerkelijk dat het Soend.
  deze beteekenis heeft bewaard; — Jav. A-a/w/i'/wh' - uitermate, zeer
  sterk (W.b.s.v. II fl/j, sic.!), Soend. A'fl/>fl/i/>afa' - uitermate, het gw. is
  3) /. PFoe>wrfr<?pf, Mythen en sagen der Berg-Toradja's van Midden-Selebes
  (Verh. Bat. Gen. LXV, 3e stuk) p. 15, 39. — Batavia 1925.
  2) ƒ/. imi rfcr Fee», Sa'dan-Toradja'sche Volksverhalen (Verh. Bat. Gen.
  LXV, 2e stuk) p. 48, 49. — Batavia 1924.
  ••) Voor het woord ioiig&o, een herhaling van A-o, beteekenend „blijven,
  blijvend, er nog zijn, altijd", zie de sprk. p. 336.
  **) Bij /-errand, Graniinaire p. Ill „remontrances sans fin".
  5) v! G. VII 176.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  157
  
  misschien />afr", Tag., Bis., Oud-Jav. />a/t - gezamenlijk, gelijkelijk,
  van <7/7<i - een afgrijzen v. iets hebbende, Jav. /oo^i/ar/ï/w - om van te
  gruwen, ontzettend, Soend. A'agr/Vflf/j/a - om van te gruwen, te griezelen.
  Afwijkend is Jav. TcwnfuwanfM - telkens weer, Soend.
  en frazcxmfo - aangezien, ingevolge dat, Oud-Jav. azcanfw ÏC
  herhaaldelijk; •—• Jav. ïcaH/r'ïcwfh' - keer op keer, Soend.
  ïcwifz' - buitengemeen, hevig, cf. Oud-Jav. « W M I I / » zt'a«f» - telkens
  terugkeeren.
  Voorts vindt men in het Jav. nog een aantal uitdrukkingen, een
  hoogen graad uitdrukkende, gewoonlijk bijwoordelijk gebruikt, waarvan geen equivalenten in het Soend. zijn te vinden, bv. van A'<?rr;j<7 dringend, A'aA'rrëngAvrc»*/ - dringend, sterk, in hooge mate; van een
  niet meer bekend /«u/A'/, A'fl/n/flrA't'/r/igfA't - met grooten aandrang
  (trachten); van r<ua - gevoel, Awfl.yara.ra - droevig gestemd.
   De hier gegeven voorbeelden zijn staande uitdrukkingen, maar
  afgezien daarvan is de vorm in het Soendaasch nog volkomen levend,
  de afleiding geschiedt van adjectieven en gw.n van werkwoorden,
  de beteekenis is meestal „een hoogen graad uitdrukkende". Bv. van
  Aönn - vol, rftrft'/ö £a/tör«i/jdrm - het is hier zeer vol; van rra - beschaamd, Awra<?ra />ar/a «/«raA'aH />•;< »n7>i</ 5ï»»/>aw<7 - ik schaam
  mij erg, als ik de Simpangers tegen ons hoor juichen (uitjouwend
  bedoeld). Ook afgeleid van een samenstelling, bv. /?ai< $!<«#«ƒ - stank
  uit den mond, ze/£f A-afrawfow jwn^Mi! - wat stinkt gij uit den mond! (De
  herhaling van een samenstelling bepaalt zich tot het eerste deel). Een
  voorbeeld van herhaling met verandering van klinker, wat een verscheidenheid uitdrukt en dus het effect verhoogt, boven ook in het
  Dayaksch opgemerkt: van jrajiA' - vlug, gezwind, frufiA' A'a</«jaA'fiffl«"A'
  - zij bewoog zich met vlugge bewegingen, was uiterst bewegelijk. Een
  voorbeeld van een voortduren, evenals het vorige voorbeeld als bijwoordelijke uitdrukking gebezigd: 7ia/an<7.ya A'aïcwïCK/jzc'Kïtw/j, .ya/M/jara £ata7K&a/tta»tfra/i - haar bedroefdheid nam voortdurend toe, zij
  had verdriet in steeds vermeerderende mate: Afleiding van een substantief komt een enkel maal voor: van A'i(fta;t<7A>jo2a»<7 - vuurvlieg,
  fig. lid van het boevengilde, /a/u ,?a£i7u Ö»ÖJfcaA'MnaMgA-MMaM^- maar
  hoewel hij zóó algemeen als booswicht bekend stond (hij was nog
  niet gepakt), de herhaling blijft hier achterwege omdat het woord
  zelf al een herhaling is.
  De vorm A'a- + herhaald gw. kan de bijbeteekenis hebben „op goed
  „geluk, in het wilde weg.zonder bepaald doel" enz.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  158
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
   In het Tont. heeft hij altijd deze beteekenis, bv. van rare;» - onder,
  beneden, Awaré-ra/r»;(<>)&£! - onder allerlei plaatsen leggen, verbergen, in of onder allerlei plaatsen loopen; van /r/r«<7 - naam van een
  spel, &ate/e~fc/(.'«(7&c' - het f. spel zonder orde of kunst spelen, op
  goed geluk af, zonder mikken; van tan^A-a', gw. v. aanvatten, aanpakken, ra'ïV/a ma/flwi'f/o A-a/awgrA'a-fangrA'a-'oA'a ? - schaamt gij u niet
  den eersten den besten maar zoo aan te pakken ? - van «re - lang van
  duur, aAw »'M /;a»r<?M;-c - tot in een onbepaald langen tijd, tot in
  eeuwigheid.
  Van Tb. geldt hetzelfde, bv. van a;;ifrar, gw. v. rangschikken, si
  an» A-aö;»^ara;;;ftar «j«a« am PO^M - N.N. rangschikt de steenen
  maar in den blinde*).
  In het Bol. Mong. kent men deze bijbeteekenis ook, maar maakt
  een vormelijk onderscheid met de beteekenis „voortduren", boven
  blz. 155, door invoeging van het infix -t»- in het prefix A'o-, dat dus
  A*mo - komt te luiden. Let men alleen op den vorm dan is A^mo - een
  versterkt perfectief van A'o-. Bv. van <7(mi<m - gw. v. spreken, rfiA'a
  - </H»ifl»c<r - je moogt er maar niet op los spreken; van
  e, gw. v. ergens in bijten, frama&ozc //;</ A'j a/>o' /JKJ jia' »/a<7 &o
  fofraA'ca'? - denk jij dat die jonker gelijk een slang is die
  maar dadelijk overal in bijt?**).
   Het Bare'e maakt van den vorm A^a- -)- herhaald gw. veel gebruik,
  steeds met de bijbeteekenis „op goed geluk" enz. Een bijzonderheid
  is dat het gw., zoo het gw. van een werkwoord is, geprenasaleerd
  wordt, dit is een versterking. Verder wordt de afleiding van substantieven en geluidsvvoorden gemaakt, bv. van //HIM - wolk, A'orcraA'a
  a/>MJ;uf, rf/a A'O/IJHM/MHK ran<7aJK»;a - haal vuur uit elkaar, in wolken
  komt de rook eruit; van ar?;/, soortwijzer bij telwoorden, irni^if
  (banaan), mcra/u' /oA'a t .Ko/o/xicr, WMM tf/a jao<7»; ;H«OHO ;' 5ofj; aa,
  «e'e A'a'ogrM0<7w - de Schildpad vroeg banaan, al was het er maar één;
  de Aap antwoordde: Och, zeur niet om één! — Van woo, het geluid
  van luide stemmen, gegons van insecten, Amt'oowoo /a/c woa - de
  bromvliegen doen niets dan gonzen; van rf/fl»», gw. v. dreunen, schudden, &a«d/MMwd/jim< tanwa «ö/eugA-o »i< Zi»rf«<7i - het huis schudt
  maar heen en weer, geschokt door aardbeving *); van taHgrt, gw, v.
  p. 73.
  -) Bol. Mong. sprk. p. 43, 44. Er is nog een vorm ^o/o-> + (onvolkomen)
  herhaald gw., waarbij /o mede herhaald wordt, de beteekenis is „geheel en al"
  wat het gw. zegt, zie hiervoor o.c. p. 44.
  •"') Bar. sprk. p. 201. Uit het Wb. dat slechts een korte vertaling geeft, wordt
  de beteekenis „in het wilde weg" niet duidelijk.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  159
  
  krijten, c/a HMOÏC/'HJO A'a-taM^itoM^t - houd eens op met dat aldoor
  huilen.
   Ook in het Mori'sch komt de bijbeteekenis, maar niet uitsluitend,
  voor, bv. van /»««, gw. v. spreken, /?o/>aw^au - er maar op los spreken;
  van a/a, gw. v. nemen, A'o'afaa/a, gezegd van iemand die wegneemt
  wat hem niet toebehoort; van !</»£« - eigenaar, /.•o/»r'«fwtM/»c'M»i&K zich zelf herhaaldelijk als den eigenaar van iets opwerpen, voorbeeld
  van vorming van een afleiding.
  't Zelfde doet zich voor in het Tae', bv. van *&a«' = gra»' - handeling, &a£flM.'&<m' - iets ondernemen dat dwaas is ( in het wilde weg
  handelen); van /M»I/>ÜO, waarin de beteekenis ,,rondtollen" ligt,
  A'a/wMi/>«a/>wa - in de rondte draaien, niet weten waarheen te gaan.
  Adjectivisch: van //HIO - hand, A'a/i/wa/tHia, dit zegt men van een
  gauwdief die kleine dingen wegkaapt; van /.'arfe woord, gw. v. zeggen, ^aA'aJa^arfa, gezegd van een praatjesmaker.
   Het Boeg. maakt den vorm van gw.n. van werkwoorden, van substantieven en van gw.n. van adjectieven, de beteekenis is steeds „op
  „goed geluk" enz. Hij kan predicaat en bijwoordelijke uitdrukking
  zijn, bv. van t7a, gw. v. zien, £attot7a - nu naar dit dan naar dat kijken;
  van ada - woord (uit *A"ada), A'a/.'oa'aA'aa'a - nu zus dan zoo praten; van
  %a', gw. v. schuw, ia/rya'/rya - zich schuw nu eens naar dezen dan
  naar dien kant bewegen. Van een samenstelling: /^/'/'fl, gw. v. raken,
  Jim» - mond, fcw A'a/ê/>/>afe/>/>aft"mM (het tweede deel wordt niet mede
  herhaald) - iemand die zeer los in den mond is, er alles maar uitf lapt;
  fca/f/>/>a/c/>/>a - nu hier dan daar raken; van joi)«, gw. v. zich verbergen, /ao £a.jo/>w.tt>fr!< - hij ging erop uit, zich in alle hoeken en
  gaten verstoppende. Ook van afleidingen wordt de vorm gemaakt,
  evenals in het Mori'sch. bv. van />ira'aH<7 - heer, ma&r/>Htt'a/i<7 - tot
  Heer hebben, hiervan: /caA'f/>;(tcAm<7/>w<<:'aH<7 - zich nu eens in dit, dan
  weer in dat land uitgeven voor een onderdaan van deszelfs vorst.
  Ook adjectivisch gebruikt: «aiy /o £cm<', fcafon/anyf - de her en
  der weggeloopen Bërru'ers nu.
  Het Soendaasch gebruikt den vorm in deze speciale beteekenis als
  bijwoordelijke uitdrukking en als predicaatswoord, in het eerste geval
  wordt gewoonlijk ^o - één, geheel, ter versterking toegevoegd. Voorts
  treedt ook hier klinkerverandering op. De afleiding geschiedt van
  gw.n. van werkwoorden en een enkel substantief. Br. van /i/w/a, gw.
   v. ver weg gaan, <7..?i.</i A*a /M/H ƒ>!<«</ /i-a/ini/a/ii/ifa - hij ging op goed
  geluk, al verder en verder zwervende, de kampoengs in, waarvoor
  men ook .faA'o/uw/a/ï/H/a zal vinden; van /iiw/wf - hard loopen,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  "160
  
  TWEEERLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  of: - .raAvi/;/;/(/>flf/am/>ff,
  
  of:
  
  -
  
  - hollen uit alle macht (zooals het uitkomt); &ör
  - hij liep in zorgelijke stemming zonder bepaald doel voort, v. e.
  ongebr. rf»«<7.yau<7.
  Een enkel voorbeeld uit het F. is foirfrofodro/o, gezegd van het
  uitschieten van Colocasia.
  Daar eenerzijds de bijbeteekenis „in het wilde weg" enz. niet rechtstreeks uit den vorm voortvloeit, anderzijds het weinig aannemelijk
  is dat zij in uiteenloopende talen, onafhankelijk van elkaar, spontaan
  zou zijn ontstaan, schijnt men wel te moeten aannemen dat zij in de
  taal welke aan alle talen waarin deze eigennaardigheid voorkomt, ten
  grondslag heeft gelegen, reeds aanwezig is geweest.
  VIII.
  Er bestaat in een aantal talen een afleiding /r<7- -f- herhaald gw.,
  vormelijk gelijk aan de zoo juist behandelde, maar daarvan wel te
  onderscheiden, zij heeft causatieve beteekenis.
  Jonker heeft in zijn Bimaneesche spraakkunst betoogd dat A'acausatief-prefix is *). Adriani heeft dat voor het Bare'e afgewezen,
  't is hem echter ontgaan dat ook in de Filippijnsche talen en de talen
  van Selebes A<
  ' 7- inderdaad causatieve beteekenis hebben kan.
   Om dit laatste aan te toonen is een uitweiding noodzakelijk. Er
  bestaat in het Oud-Javaansch, de Filippijnsche talen, Tombulu, Tontemboan, Bolaang Mongondow, Tae', Boegineesch, Makassaarsch,
  Malagasi, Fidji en Polynesische talen een prefix dat ;mi^a, />afca,
  ook «'/"a/i-a, »ia'/>aA'<7 luidt, in Malagasi »ta/ia. De beteekenis is ,.maken
  „tot" en schakeeringen van deze beteekenis die zich tot de volgenden
  laten herleiden: „maken; gebruiken tot of als; gedaan of afkrijgen;
  „slagen, kunnen; (iemand) tot (bijv. leugenaar) maken; (iemand)
  „uitmaken voor; beschouwen als; Hoogd. machen in den zin van
  „de rol aannemen van, zich voordoen als"; ook: „zekere hoedanigheid aan iets geven" *). In aan het Oud-Jav. ontleende voorbeelden
  nog weer te geven met: „zijnde als; dienende tot; gelijken; lijken;
  „aannemende als; iets vormende; iets zijnde"; in het passief ook;
  „in de functie van; als" *). Het Fidji maakt van dit prefix
  Bim. sprk. p. 66.
  V. G. IV 288, VIII 217.
  V. G. VIII 217 v.v.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  161
  
  een nog veel ruimer gebruik dan de Indonesische talen, zoo ook
  Samoa (/o'o) en Maori (ïi'/iflA*a) *).
   Pa/.'(7- is een dubbelprefix, samengesteld uit het causatieve prefix
  />a- en perfectief A'a-. In de Filippijnsche, de sub- Filippijnsche talen
  en het Malagasi is />a- in het actief genasaleerd, het prefix luidt
  daar dus mafta- (ma/m-), de daaraan beantwoordende naamwoordelijke vorm is £a-. Dat wil dus zeggen dat waar en wanneer deze
  laatste gebruikt wordt, £a- de causatieve beteekenis van />a- in zich
  opneemt, bv. Tag. van fa£o/, gw.v. bang, a»(/ tofcaA'o naji<7 "la/anrfa
  «<y ;Vo' 31 «oA'flta/oo/ <;«</ faA'ï - de sigaar van zoon oud man is van
  schrikwekkende grootte *); ««(/ </i<4HafiH<7 na /?a/an</ «y A"«faA'o/taA'o<
  arc<7 damt - de sprinkhanen, die kwamen, waren verschrikkelijk in aantal *), (vreeswekkend, vreeselijk); van taA-a, gw. v. zich verwonderen,
  zich verbazen, A-afa/rafaA'a r/w a«(/ èa^aj) «o möiijd da/aga . . . vreemd
  (verbazingwekkend) was ook de omstandigheid dat het jonge meisjes
  waren . . / ) , actief: /sa M</ fra^o^' «a «aA"(7/>ö<7/fl/rtA'a - een verrassend
  (verrassing wekkend) feit "*); B.M. A>oondoA> - vreesaanjagend, vreeselijk ; ;o </<7H!ff'a/i / HioA'oo«rfoA' - maar om het weg te nemen, dat maakt
  bang; rforffli » /»a rf»a'-/>a fro/t/>M, rf/a'/>a /'o^fl/o;' frodotfofaw, rfïfl'-/'a
  /eorfa/». rfw'-/'rt /oo^o^fl/)( ««/ir /'oA'ic/ongrogrfliw - te dien tijde was men
  nog niet in het bezit van dorpen, van huizen waarin gewoond kon
  worden, van een vorst,van hoofden naar wie men luisterde"'"'). Vgl.
  Tont. Mfl&öïcü/e - een huis bezittende.
   Het Tont. mist den naamwoordelijken vorm, maar heeft wel den
  actieven maA-a-. In de spraakkunst zijn de werkwoorden met jnaA'ain een aantal klassen ingedeeld, verschillende prefixen i/ia/ra- zijn
  hier tezamen in beschouwing genomen. JWaA'a- is causatief in : klasse 1
  7J - kunnen herwaarts komen, van ai' - herwaarts; klasse 7
  fa - een huis hebben (de) enz.; klasse 9 ?« jfl/oït»(f )«a »;aA-a/;; o/cA'» - zijn scheldwoorden maken mijn hart geheel terneergeslagen, zwntfw - zorg, leed, enz.®).
  MaA'fl- is actief-prefix »w- -f- perfectief A-a- in: klasse 2, maAwn?
  - vinden, van <?r?, gw. v. zoeken; klasse 4, /JwA'aA'OH/oj - in hurkende
  houding zijn (en daarin volharden), van A'ontot' - gw. v. hurken;
  1) V. G. VIII 288 v.v.
  2) B/oom/iWrf. p. 66.
  3) o.c, p. 267.
  *) o.c, p. 36.
  f') B.M.sche sprk.. Bijdr. Kon. Inst. dl. 85, p. 428, 429.
  ") \';ui allo klassen worden vele voorbeelden gegeven.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  162
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  klasse 6. maA'a>nizcw'o f«a/.'o - toen hij had uitgesproken, MMZCM' woord, spraak, nicmtmt*' - spreken.
  MaA'ö- is actief-prefix ma—)- Aa in de beteekenis „in hooge mate"
  in: klasse 3, wwA'flaA'o - nog meer naar het Westen gaande, aA'o - het
  Westen, waA'o - westwaarts gaan.
  De later te behandelen 5e en 8e klasse vallen hier buiten.
   Aan de hand van dit schema zijn de onderscheidingen ook in andere
  talen te maken, doch dit behoeft hier niet nader te worden onderzocht, daar wij ons met het prefix /ca- in het bizonder hebben bezig
  te houden en dit is in alle gevallen één en hetzelfde, perfectieve A'GK
  Een vorm die in het Tont. aan den naamwoordelijken, causatieven
  vorm nabij komt, is A'a- -f- gw. -f- -ni, bv. van twaV' - vrees, feamoYen
  - zeer met vrees wordende gezien (Adriani). Men kan hem opvatten
  als passief met -?«: inaWw - wordt gevreesd, A*a - zéér, zooals in de
  spraakkunst is gedaan, maar ook als naamwoordelijken vorm A'amde'
  van ;»aAaïmte', terwijl -?« excessief suffix is; aan de laatste opvatting beantwoordt de vertaling in het Wb. „vreeselijk, verschrikkelijk".
  Het Sang. heeft in potentieel-causatieve beteekenis «MA-O/MT-, door
  de herhaling van £#- van ;;wA'a- in andere beteekenis onderscheiden,
  bv. /fl' HiaA'flA'a/aHgrge fca/n «M - ik kan maken dat deze boom omvalt *).
  In het Boeg. en het Mak. wordt in het actief het gewone actiefprefix ;««'- en a' vóór /xiA'a- geplaatst, het prefix wordt dan nw'/xifca-,
  a'/>aA'fl, de daarbij behoorende, naamwoordelijke vorm is />aA-a-. Daar
  nu echter in deze talen, wanneer ;;MI'- of a'- met een nader prefix
  samenkomt, het eerste kan worden weggelaten, zoodat men bv. Boeg.
  van fi/r»" - volgen, instemmen zegt j//«n(j/ - met elkaar overeenkomen, niet elkaar instemmen, in stede van *;;w'jr7ni'Hji, gebeurt dit
  ook wel met Ma'/wAtr, a.'/>aA"o, zoodat men />aA>a overhoudt. Alsdan
  zijn actief en passief gelijkluidend, behoudens voorvoeging van bv.
  het passief prefix r/-, m- dan wel gebruik van een vervoegden vorm.
   Evenwel kent het Boeg. ook een actieve vorm 7/wA'a-, die minder
  gebruikt wordt en door ?wa'/>a&a verdrongen schijnt, bv. van ,yoZa»<7 vernield, i;w-'^rMo/a«<7 - verderven (tr.), vernielen, de hierbij behoorende, naamwoordelijke vorm is Aa- -f- herhaald gw. die echter zelden
  voorkomt. Een voorbeeld is: van nn^An', gw. v. ergens den neus voor
  ophalen, Aw/ngA'fnHgA'z' - er vies uitziende (d.w.z. makende dat men
  er den neus voor optrekt), 't Gevoel voor het Aa- causatief is in het
  Boeg. verzwakt, aan Tag. A'atoA'offoA'of (zie boven) beantwoordt Boeg.
  Sang. sprk., p. 117.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  163
  
  jr, gw. tow', d.w.z. men heeft door toevoeging van het
  trans-caus. suffix -c»<7 den vorm opnieuw causatief gemaakt.
  Het Makasaarsch heeft, naast a'/wA-a-, ook wel «ia'/>aA'fl-, niet alleen
  een actieve vorm wfl&a-, maar bovendien is de naamwoordelijke vorm
  altijd causatief. Br. van dHi</»M</, gw. v. koud, A'tVn' MiflA-adHif/in^</m<7Mt<7', - bliksem die huivering wekt (lett. koud maakt), doch ook:
  »ia'/'a/<'fl(//H(7!»(7 /'fl»iai-A'j - het verkwikte (maakte koel) hun gemoed •*•);
  van «W - beschaamd, fcajtWstïï' - schandelijk (makende dat men zich
  moet schamen, schaamte veroorzakende); van m«//a' - bevreesd,
  A-oiHöWa'/Hfl/Za' - vreeselijk, verschrikkelijk. Het gewone gebruik van
  A-a- -(- herhaald gw. in het Boeg. is juist niet causatief, zie vorig
  hoofdstuk. Vgl. Mak. van /anr/xi - gaan,fra/ajw/>a-/ajw/>a- wispelturig,
  veranderlijk, alles gedurig weer weg doende gaan; Boeg. van /«o gaan, A'ö/ao/oo - overal heengaande, zonder vast plan, op goed geluk.
  Het Bare'e heeft wjam/>a&a - in het actief, in het passief /w/fa-, ev.
  met nadere affixen. Waar />a- in den nominalen vorm behouden
  bleef, kon het ook niet gebeuren daf A-a- causatieve beteekenis kreeg *).
   In het Bimaneesch is A-a- causatief-prefix. Jonker heeft een overvloed van voorbeelden daarvan aangehaald *). Hoe is dit mogelijk? Ik
  vermoed dat in het actief van het prefix HWA'O- )tw- is afgevallen,
  zoodat A-a- overbleef. Op die wijze ging dus èn in verbalen èn in
  nominalen vorm de causatieve beteekenis welke in «ia- gelegen was,
  op &a- over; causatief />a- komt niet meer voor. In één dialect, het
  Kolo'sch, is het bewaard, daar vindt men nog causatieve werkwoorden met ƒ>(/-'').
  In het Madoereesch doet zich iets dergelijks voor, dit heeft een prefix
  «<7a- gelijkwaardig aan *maA>a-. Naar analogie van het actief-verbaal
  prefix Hw- is «w- van »/aA^a- afgevallen. Vervolgens is /?Ö- genasaleerd om den vorm actief te maken, dus van od/ieHflr - hoofddoek,
  rt<7croo7tcHc/ - iets als hoofddoek gebruiken.
  Het Soend. kent den causatieven vorm A-a- -|- herhaald gw. Daar
  in deze taal het verbaal actief-prefix J»Ö- is afgevallen en het niet
  onwaarschijnlijk is dat hetzelfde met een causatief bestanddeel »«avan 7«a£a- .zou zijn geschied, laat zch niet uitmaken of wij thans met
  den MaamtcoorflV/[/AvH vorm A'a- -f- herhaald gw. dan wel met een
  uit HKZA'O- gereduceerd fca- van den acft'ezri» vorm -f- herhaald gw. te
  /
  12 — Batavia 1925.
  -) Sporen van een ouder maita-, fcd-, zie beneden blz. 192.
  3) Bim. sprk., p. 58.
  *) o.c. p. 66.
  t ƒ
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  164
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
   doen hebben. Doch waar van het niet-causatief prefix ma£a-, nadat
  »m- was afgevallen, A>a- vervolgens is genasaleerd om er een actieven
  vorm van te maken, dus: //a/raA* gw. van kwebbelen, *HiaA*af/a/>rafc,
  *A-atf/a/>raA', w<7a//a/>rofe en bij den causatieven vorm /.'a- -f- herhaald
  gw. geen nasaleering heeft plaats gehad, pleit de waarschijnlijkheid
  er voorshands voor dat hij naamwoordelijk is. Bv. van A'far/ - een
  verveeld gevoel hebben, £H/-IM<7 (Nom.) fc&rê/ - 't verveelt mij, d.w.z.
  ik heb een gevoel van verveling, A*aA'2w/£&y?/ - dat (Nom.) is nu
  vervelend, wekt bij (mij) een gevoel van verveling, maakt dat ik mij
  verveeld gevoel; van W/ó7 - hoofdpijn hebben, /ii/i Awyö/ryö/ - foei,
  't bezorgt mij hoofdpijn.
  Het causatief-prefix />a- is nog in survivals aanwezig, maar />aA'aontbreekt, mogelijk is het actief maA'a- geweest. Doch er zijn wel
  twee factitief-prefixen die bestanddeel van de levende taal uitmaken:
  />j- en />tfea-, zij verschillen nauwelijks, />j- is trans, caus., />?'A'a- is:
  „wordt gemaakt tot object van", <fó/>iA'a<m7t. - wordt tot object van beminnen gemaakt, wordt bemind; de actieve vormen zijn HIJ- en nn'A'a-.
  Terwijl in het Bimaneesch A-a- de alleenheerschappij als causatief
  prefix gekregen heeft, is het in het Soend. tot den vorm A'a—|- herhaald gw. beperkt gebleven en heeft de taal voor het verlies van />aeen ander middel gevonden om het causatief uit te drukken. Daarop
  kan hier niet worden ingegaan, ik verwijs slechts naar uitdrukkingen
  als rfwma 6azua - laat hem brengen („hem" = agens van brengen,
  facere facere), (füina rfi'/wïca - laat hem gebracht worden.
   't Verschijnsel doet zich hier voor, waarvan later nog een voorbeeld zal worden gegeven, dat denkwijze en de behoefte aan uitdrukking daarvan bestendig zijn en niettemin het formatief dat daarin
  voorzag te loor is gegaan en door een ander vervangen, 't Schijnt dat
  de expressieve kracht van het prefix in verloop van tijd minder aanspreekt en het ten slotte wordt losgelaten. In dit geval is een omschrijving gevonden die hetzelfde bedoelt te zeggen. Waarom nu
  één taal een formatief vasthoudt en in een naverwante, andere taal
  in onbruik geraakt, is niet te bepalen. Men kan, in het algemeen,
  slechts zeggen, wat de Austronesische taalgroep betreft, J a t de ontwikkeling gaat van het synthetische naar het analytische en dat dit
  proces toeneemt als talen verder van haar basis verwijderd geraken.
  (Polynesische talen). Het loopt parallel met de verweering van het
  klankstelsel.
  IX.
  De voornaamste afleidingen welke met het prefix A>a- ƒ worden
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  165
  
  gevormd, zijn hiermee besproken. Er zouden nog anderen te noemen
  zijn, echter zonder het algemeen beeld te wijzigen. Voor verdere
  détails moge naar de spraakkunsten der afzonderlijke talen verwezen
  worden. A'a- komt vaak in combinatie met andere pre-, in- en suffixen voor, dat is vooral in de Filippijnsche en Selebes-talen het
  geval, in de formatieve beteekenis ervan brengt dat geen verandering,
  A'«- I blijft voor en na perfectief.
   Er blijft nog slechts te vermelden dat A'a- I ook kan dienen tot
  vorming van een Imperatief. In het algemeen is de Imperatief gelijk
  aan den grondwoordelijken vorm van het werkwoord. In sommige
  gevallen wordt daar A'«- aan toegevoegd. Bv. Tag. fa/ead A'a «a! - ga
  nu!, /.•tt/fl/a/iW /.'rt! - ga vlug!; - AWatfa/n mo doow! - breng het daar
  met zorg! *); de toevoeging van A'a-, gepaard aan reduplicatie, heeft
  versterkende kracht.
  In het Bol. Mong. wordt A-o- ( = A-a-) gebruikt in den Optatief:
  - leef op! — A'o/Woi C/OH H'A*OÏC! - val dan dood, jij! —
  XIVT - heb medelijden met hem; — A'o/aZw' - />a uiona^! dat zij naar beneden vallen!
  In het Sang. is de Imperatief van intransitieven met A>a- samengesteld, bv. van rfcw/a, gw. v. aankomen, A-aré;;fa! - kom aan! — van
  />«a, gw. v. goed, A'a/'w ! - word 5^/cr! — van ro/»W - oud en bedaagd,
  /taro/w/jê'! - word oud en bedaagd! — 't Zelfde in het Ledo: Awiaa™
  wo n toneer i/w' - val maar van die trap af! *).
  In Bar. vormen de qualificatieve werkwoorden, met inbegrip van
  adjectieven, den Imperatief met A>o- bv. A-a/i?»! - sleep! — A'owo'i! kom hier! — Jtawewgri! - het zij duister! — A'akrm/Av! - wees groot!
  word groot! — Ook van namen van natuurverschijnselen worden
  imperatieven gevormd, bv. van t<rf;'a - regen, A'<7i<rf/<i! - er zij regen!
  Vgl. het in hoofdstuk I omtrent ;»<iH#A'a opgemerkte.
  De Imperatief van transitieven is in het Bar. gelijk aan het gw.
  Deze verschillende behandeling, welke een parallel heeft in Sang., is
  misschien zoo te verklaren dat bij een transitief de handeling op iets
  anders overgaat, dus haar beslag krijgt; bij intransitieven spreekt dit
  laatste niet zoo duidelijk en wordt een voltooiend perfectief toegevoegd.
   In het Tag. echter wordt A'a-, naar uit de voorbeelden bleek, ter versterking aangewend. Ook het Malg. maakt veel van /ia ( = A>a-) tot
  1) W. £ . JJ'. A/fffA'infov, A handbook and grammar of the Tagalog language,
  p. 105. — Washington 1905.
  2) £«<?;- o.c, p. 14.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  166
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE t
  
  vorming van Imperatieven gebruik, zoowel bij transitieven als bij
  intransitieven *).
  In de taal der Marquesas en van Mangarewan is tar- ImperatiefOptatief.
  In alle deze gevallen ligt de perfectieve beteekenis aan het gebruik
  van £(7- in den Imperatief ten grondslag.
  Tweede
  
  Afdeeling.
  Het prefix &a- II.
  I.
  In de Tontemboansche spraakkunst wordt in het hoofdstuk dat
  over de voorvoegsels handelt, in de groep van £a- het volgende opgemerkt :
  „Nog andere woorden, o.a. eigennamen, die met £a- aanvangen,
  „hebben waarschijnlijk een voorvoegsel £a-.. ; Alleen dient nog
  „hierop te worden gewezen, dat in het Tt. zoowel als in verscheidene
  „andere Indonesische talen een aantal namen van planten en dieren
  „met te- aanvangen . .. Dit A>a- is te onderscheiden van het hier be„handelde voorvoegsel; het wisselt af met to- en zal waarschijnlijk,
  „als er systematisch naar zijne beteekenis onderzoek wordt gedaan,
  „blijken een lidwoord te zijn" *).
  Uit deze bewoordingen zou men kunnen opmaken dat het gebruik
  van dit prefix />'fl- II tot de hier genoemde gevallen beperkt ware.
  Dit is echter niet het geval, 't gebruik is algemeener en ruimer en
  over het geheele Austronesische taalgebied verbreid.
   De kracht van £a- II is omvattend, samenvattend, inbegrijpend,
  tot een groep of klasse bijeenbrengende, het prefix drukt een gemeenschappelijkheid uit, mede-, met. Een substantief dat uit &a- -f- een
  gw. bestaat, is met dit gw. verbonden. Dit kan op tweeërlei wijze tot
  uiting komen: 1. De afleiding is een voorwerp dat als een representant van wat het gw. beteekent, kan gelden (A); 2. Zij is een begrip
  dat op grond van omstandigheden: overeenkomst in voorkomen, in
  eigenschappen of wat ook, met het in het gw. gelegen begrip in verï) Uitvoerig bij Ferrand, p. 153 v.v.
  2) Tont. sprk. p. 99.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
  167
  
  band is gebracht (B), in dit geval zijn dus gw. en afleiding niet van
  dezelfde soort of familie, maar verschillende zaken.
  In het eerste geval, categorie A, is het gw. de eigenlijke naam der
  plant, om ons voorloopig tot planten te bepalen. Men vindt dan dien
  naam in sommige talen zonder, in andere met prefix, ook wel in één
  en dezelfde taal met en zonder prefix of met meer dan één prefix.
  Dit is niet altijd A>a-. Voorbeelden: Soend. JPfre en ta^fre - Canna
  indica L., Mal. taj(£)&i7t en jt"ftr/(, Bat. /loj&f, /uwobc, toyofo, Boeg.
  /ajcfrèe, Mak. fcwa'&i?; Gaj. Av"/>a»/a«gr = />a»taw<7 - een boomsoort;
  Bal.fcofcfl-fc- Solanum indicum L., Soend. toA'oA'aA'; Soend. «i?n/on
  - de benzoëboom, Styrax Benzoin Dryand., Mal. /Mjiirw/aH, Tjam
  Awwo'tïaTO; Jav. £è7r»<7 en A»ai?/ëM</, Clitoria Ternatea L., een klimplant, elders /r7/éwgr; a n r « - vele talen, Hibiscus tileaceus L., bekende
  boom, van de schors wordt o.a. touw gedraaid, Soemba fcaftarif, Tont.
   Ts. fcaroaMan, Tb. wa/m, Tag. Bis. fta//fca<7o; Bal.
  - Actinophora fragrans Wall., Jav. wa/JA'wA'wn, Soend.
  /iflr/'A'j«A'ioi; Jav. ,(/a»aïwifM£/ - de niboeng-paltn, Oncosperona filamontosum BI., Soend. /ifl-nrfra«iM0, /ra'MHgr, Mal. (A)aHtftMn</, nt'ÖM>«7, Bat.
  /J&MM<7, «i'fcwngr. Day. /landi&o»^, /ia«rfm'OHgr, ^andoowg, Tag. Bis.
  (/ï)a»;7;o«(/ enz.
  De papaja is een uit West-Indië ingevoerde plant *). Men heeft
  dit woord aangevoeld als prefix />a- -(- />a/fl en er in Jav. en de
  Minahasische talen foz^a/a van gemaakt, met verwisseling van />a- en
  A-a-, een egalisatieverschijnsel.
  De groote meerderheid der plantnamen draagt geen prefix; als
  prefix komt verreweg &a- het meest voor, daarnaast kunnen de meeste
  consonanten met vocaal, gewoonlijk a, als prefix optreden, t.w. #a,
  fy'fl, r//fl, fa, rfö, />fl, fro, ja., /;a, ra, /«, ïM7 -). Alle deze partikels hebben
  aanwijzende kracht; uit de voorbeelden blijkt dat zij door elkaar
  gebruikt worden en dus als aanwijzer gelijkwaardig zijn. Niettemin
  heeft elk, zoover wij kunnen nagaan, een eigen beteekenis; het samenbindende AO
  ' f- voegt een daarvan voorziene plantennaam bij zijn door het
  gw. uitgedrukt geslacht. Zij is daarvan als het ware de aanwijzer, een
  functie die de genoemde partikels ook kunnen vervullen, vandaar de
  verwisselbaarheid. Bv. Tont. A'a««ri, een bekende boom, Canarium
  i) Itinerario Jan Huygen van Linschotcn, uitg. Linschoten Vereenigini» dl. 1,
  p. 224. — 's-Gravenhage 1910.
  *) Voor een overzicht zie: Gelijkheid.en verschil van voorvoegsels in Indonesische talen, in deze Bijdragen bl. 101 p. 341 v.v. — Ook ma- komt voor, doch
  dit is een ander geval; het is liet verbale prefix wa-, daarmee samengestelde
  woorden kunnen ook als substantief optreden.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  168
  
  ' TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN'.
   communis L., ook ren, Tb. rm', Ts. dccfe', Tl. den?, is van een gw.
  *c?ar/, vgl. de plaatsnaam /sTawofan. De verhouding van afleiding tot
  gw. is: een exemplaar van het geslacht „dari", 'n dari, tot: de dariboom. Laat men het prefix weg (heeft bij dit woord niet plaats) of
  gebruikt het niet, dan geeft dat geen noemenswaard verschil in
  beteekenis; als gezegd blijft het meestal achterwege.
  13e vrijheid in het gebruik van het prefix moet van oudsher geheerscht hebben. Alleen zoo is te verklaren dat men, over het geheele
  taalgebied verspreid, het prefix willekeurig gebruikt vindt. Het is
  niet zoo dat de eene taal prefixen bezigt en de andere hen achterwege laat, ook niet dat de eene steeds A'a- heeft tegenover een andere
  bv. to- of niets, de verbinding is zonder eenige regelmaat; men vindt
  dus in één taal naast elkaar: geen prefix, /<•«-, ƒ>«-, /<?- enz., in een
  andere taal hetzelfde maar anders verdeeld.
  Wat Fidji en de Polynesische talen betreft, kan worden geconstateerd dat er plantennamen met en zonder prefix zijn, doch vergelijking met Indonesische planten is moeilijk omdat wij niet over een
  plantkundig woordenboek, zoo dit al bestaat, beschikken. Voor den
  Oost-Indischen Archipel kan daarvoor gebruik worden gemaakt van
  de woordenboeken van DE CLERCQ en HEYNE, voor de Filippijnen
  van MERRILL '). Men kan uit het woordenboek van De Oerq met
  één oogopslag zien dat met /ra- samengestelde plantennamen in schier
  alle Indonesische talen (de Filippijnsche zijn niet opgenomen) voorkomen. Voorbeelden van Fidji en Polynesië zijn: F.fcaï/tfca,Eugenia
  malaccensis, de Mal. djamboe bol; F. A"cri</t, Rosa sinensis, Sam.
  '<n<//'-*); Sam. 'a n/n, een Caladium-soort; Maori:foi/nfra,een Podocarpus; Maori /ra/na - Passiflora tetandra; Maori £a>r/tt, Tahiti
  are/M - een soort gras.
   De vrijheid gaat niet zoover dat een gebruiker van een taal individueel een prefix naar keuze of geen prefix kan gebruiken, dit wordt
  door het spraakgebruik bepaald en allen die van een taalgemeenschap
  deel uitmaken, zijn daaraan gebonden. In het Javaansch is een neiging
  i) F. S. A tf<? C7m-<?, Nieuw plantkundig woordenboek van NederlandschIndië. — Amsterdam 1909, tweede druk 1927.
  A'. //o""". De nuttige planten van Nederlandsen Indië, 2e druk, 3 deelen, met
  Register in deel III. — Buitenzorg 1926.
  £. D. il/rmV/, A dictionary of the plant names of the Philippine Islands. —
  Manila 1903. Deze „dictionary" is niet meer dan een opsomming van in Spaansche botanische werken voorkomende namen in verschillende Filippijnsche talen.
  Bizonderheden worden niet medegedeeld, de woordenboeken, die veel materiaal
  bevatten, zijn niet geraadpleegd.
  *) a«/t' in het Wb. is foutief.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRO.NESISCHE TALEN.
  169
  
  merkbaar het prefix af te werpen, vaak vindt men daar dat een prefix,
  elders vastgehouden en ook van ouds (Oud-Jav.) daar voorkomende,
  wordt weggelaten terwijl de vormjnet prefix ook nog in gebruik is.
  Op de tweede categorie van plantennamen (B) wordt beneden
  teruggekomen.
  II.
  Al het gezegde is toepasselijk op namen van dieren, 't Gebruik van
  prefixen is hier minder algemeen, maar in de wijze van gebruik is
  geen verschil. Men vindt dus ook hier verwisseling van prefix
  in één taal en over verschillende talen verdeeld, ook voorbeelden van
  de later te behandelen categorie B. Eenige voorbeelden mogen dit
  toelichten: Tont. A'ö/»n/>« = /«/J/H/H-J - zekere vogel; Mak. A-w/ün,
  /a (A'«- staat hier voor /ca-), Boeg. afoa, Soend. /«« - neet; Boeg.
   , Soemba A'<T>H<?HI&£ (met nasaleering van het gw.) - bok, geit;
  Bal. A'arfjHi'j, Soend. /jar?»/w - een mosselsoort of zeeslak; Jav.
  Mraw<7 - garnaal, Sam. i</a, Maori />>o- «ra (Avi- is hier onder invloed
  van de volgende « in o overgegaan), Marquesas A'o-»a, Mangarewan
  «ra, Motu «ra, allen kreeft, Fidji «ra - groote garnaal; Fidji A-ate/o
  - rat, Boeg. Mak. Mawo - rat, muis, Soemba A'a/az'M, Day
  Binongko zw/azw, Bis. &a/<iba!<, Mlg. en Sang. toa/awo, Roti
  Bat. /«rrf/ora/i - paard. Boeg. fl/iyora;^, wat staat voor A'flH;ara>i<7,
  blijkens />aA'<i»/ara;!# - ruiter, Mak. d/araH£r, Jav. rf|OTii. In het
  Boeg. is het gw. genasaleerd. 't Zelfde en prenasaleering valt ook bij
  plantennamen te constateeren, waarvan boven voorbeelden zijn gegeven. Ook dit wijst op den hoogen ouderdom dezer vormen, immers,
  nasaleering van een gw. kwam in de oude taal meer voor dan tegenwoordig *).
  III.
  Zoover wat namen van planten en dieren betreft. Doch het gebruik
  van het prefix strekt zich verder uit. Er is geen terrein van menschelijk bedrijf dat er niet door bestreken wordt: de woning, het
  i) V. G. V 43, 44, waar wordt opgemerkt: „Merkwaardig is de afwisseling
  tusschen de twee verschillende voorvoegsels iccr- en fca-, een afwisseling die in
  bepaalde gevallen reeds in de grondtaal moet bestaan hebben, want anders
  zouden de opgegeven vormen onbestaanbaar wezen". — 't Zelfde geldt van de
  afwisseling van prefixen bij plantennamen.
  *) Zie hiervoor deze Bijdragen dl. 102, p. 275 v.v., in het bizonder p. 345 v.v.
  Dl. 104.
  12
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  17Ó
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AÜSTRÓNESISCrfE TALËti.
   lichaam, werktuigen en gereedschappen, landbouw, jacht en visscherij,
  kleeding, sieraden, muziekinstrumenten, kortom, alles waar de mensch
  mee te maken heeft. Ook hier geldt dat de groote meerderheid der
  zaken zonder prefix genoemd wordt, dat men vormen met en zonder
  prefix naast elkaar vindt en dat het prefix kan wisselen. Bv. Boeg.
  A'fl/K»i/;i< = ta/Hm/>!< - soort koffer, Jav. //<;«/>« - ronde, open mand,
  van onder vierkant, Mal. A>af;</;/bif - gevlochten mand, (Wilkinson);
  Wango, Fangani Awnna, Favorlang (/anno, Espiritu Santo, Duke of
  York, fa/iV/fl, Fidji, Sesake, Api rffl/nf^a, Bis., Ibg., Tond., Oud-Jav.,
  Mal., Sam. /n/Z/jga, Tag. tainga - oor *); Tae' A-n/iVorn; = baf/Vom/ weerwolf; Tae' A'fl/Hawflr = />a/«a;iör - uitgegraven gat in den grond;
  Mak. Boeg. A*a/ojH&flw</ - gat, kuil, Day.fira/owfraHgr- buffelpoel (in het
  Day. gaat £ aan het begin van een woord meermalen in £/ over), Mal.
  /o/)(7H<7 - gat, Maori A-orna - kuil (o onverklaard); Tag. A-ti/d/j/aA* - hars,
  teer, F. rn/nfl Avi - beschijnen, verlichten (met variant), Jav., Mal. Soend.,
  Day. da;/Kir - hars, pek, Mak. tfa»wra', Boeg. da;»a', Roti dawa;
  Boeton A-rt.fo/>i( - blaasroer, Boeg. .?£/>/>«', Tb. £?/>!</; Moena AYKCIJM puist, Mal. Soend. fr/j»/; Maori /ra«ra'/w = H/K'/W- - weerhaak van
  een vischhaak; Maori A'ara/m = fara/m - haard, oven, *ra/n< beantwoordt aan Mal. cfti/wr - haard; Jav. />HJTIV, Alor /i'a/>o//oro - navel;
  Gajo «ma - sawah (in het Gajö-land zijn geen droge rijstvelden),
  Soend. /JMHIÖ- - droog rijstveld op woesten grond, Atj. imw - bouwland, akker, Mal. /IHHW- - akker, grond (tijd. ontgonnen), Bal. «ma sawah, Bim. OIIKJ - droog rijstveld, Boeg. HHIG en ri<;»n - akker, Tont«j«a - rijstakker op droog veld, Tb. /dn/*, Ibg. «ira« - oirbaar gemaakt, bezaaid land. II. «ma - droog rijstveld op woesten grond, Bkl.
   omfl - zaad, Boesangsch /«»ia' - droog rijstveld, Bis. onta - zaad,
  Bontok ///«a - tuin, Aneityum H»in - veld, doch Bat. /i(7i(»i(7 - rijstakker. Daar van overname geen sprake is, moeten de Bataks dezen
  vorm uit het stamland hebben meegebracht. Van een gw. ran</*»!<y
  met nevenvormraHf/A'iaMgr:Day. AwraniyA'mg - rijst bewaarplaats van
  hout en matten, Mk.raHiyA'iflHtf- rijstschuur. Bat. Mand. raHjfA'iaji*/
  - rijstschuur van den kleinen man, Tae' raHr/A'mg - wijdgevlochten
  mandje van de bladnerven der suikerpalm vervaardigd, Lamp. £araM<7A'infif - langwerpige pakmand; Mal. A'flH/HMtyaA' - top, Soend. />!<wf;aA\
  de Mal. vorm is genasaleerd; Mal. A>flfo/>o«f7 - hooge. stijve hoofdbedekking, kap (Wilkinson, bij v. R. helm), Jav. fo/>o»(; - muts,
  kalotje, Sas. A'?/;o/'onör - muts. Sas. /ƒ. wisselt met / en kan ook aan *
  in verwante talen beantwoorden, bv. //c/>fl/r= h'/ui/i - gelijk aan;
  ') V. G. Siip|)lcment, p. 44.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONESISCHE TALEN.
   171
  
  Sas. /ƒ£<ƒ« H<7 - helder, duidelijk, Jav. fi?ra«<7; Sas. f/£/öm - onderdompelen, Soend. /Ö/Ö/H; Sain. fl/e/o - tong, Maori ar<?ro (prefix */;«-),
  Tag. His. (/i/a, Mak. Boeg. Tb. Tont. //7a, Mal. //rfo/i, Favorlang
  
  Ten slotte moet erop worden gewezen dat AYT als aanwijzer dok
  van menschen gebezigd wordt. In de Filippijnsche talen vindt men
  naast fa(ïc)o - niensch A'a/a(ïc)o, dit beteekent „een lid van het men„schengeslacht, persoon, individu, 'n mensch". Men zegt: /ü)(fl
  A-a/a(w)o - vijf personen, wat op hetzelfde neerkomt als „vijf men„schen", zooals het Mal. zegt: ////ia om/ir/. Bv. Tag. any /ao //</ /i/aA'MA'u/am u_va ay ///a/aA'aj &afiml>am/ «angr (fa/azcvx A'afao - de behekste
  man eet veel, zooveel als twee man (personen) *); «7a// A-atao - hoevele
  menschen, waarvoor men ook kan zeggen: /7a //# too*). Op dezelfde
  wijze wordt de afleiding met A'a- van andere substantieven gevormd,
  wanneer zij als maatwoord optreden, bv. Day. /twwn /A'a/ Aw/A>, d»a
  A'a///////a 6«ca/ - ons dorp is klein, er zijn slechts twee huizen (twee
  stuks van de soort „huis"); aztvn fa /d/a /Va/ra'» - zij één dorp, d.i.
  zij leven tezamen in het zelfde dorp (één woonplaats van de soort
  dorp); /r/o A'afca/azig CH/O/J - drie stuks kokospalmen (drie exemplaren van de kokospalm), fca/flj/jr is hulptelwoord; Wziaz/f/A'ff /c/o
  A'a/t'wo;/<7 - ik heb stof voor drie hoofddoeken (drie exemplaren),
  /czyo//<7 - hoofddoek *).
  Wat het Sang. betreft, wordt de vorm steeds met een telwoord
  samengesteld, dus: rf/iaz/gA-a/aii - twee menschen, tf//iiz/<7 A'aoz-a^ê' drie uren, gw. ora Sp. - uur "•). Dit is ook elders het gewone gebruik.
  't Is niet met zekerheid te zeggen waar /?a- als aanwijzer nog
  levend formatief is. In een groot aantal talen is dat zeker niet het
  geval, van anderen zou plaatselijke waarneming het moeten uitmaken.
   Voor het verleden zijn wel een paar data te geven.
  Toen de voorouders der Maori's in hun tegenwoordig vaderland
  aankwamen, vonden zij daar een geheel andere flora dan waarmee
  zij in de landen binnen de keerkringen vertrouwd waren geweest. Zij
  stonden dus voor het geval aan de nieuwe planten die zij aantroffen,
  namen te geven, daaronder zijn er met A-a- samengestelde. M.m. geldt
  ij B/oom/iWrf, p. 42.
  *) fi/oom/iWrf, p. 189.
  3) tfarrfWaxrf, p. 40.
  '') Sang, sprk. p. 82.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AÜSTRÖNESISCtfE TALEM.
  hetzelfde van dieren en andere hun tot dusverre onbekende zaken.
  De Maori's hebben zich wellicht zes a zeven eeuwen geleden in
  Nieuw-Zeeland gevestigd.
  't Zelfde geldt van de Malagasen. Ook zij vonden op Madagascar
  een andere flora en fauna dan zij in den Oost-Indischen Archipel
  gewend waren. Er groeide één boom dien zij kenden: de A-a/n/wjigr
  Jav., Mal. enz. - de amandelboom. Terminalia Catappa L., Mlg. /i<7/i;/<r,
  /(((/«ƒ</»«. Zij hebben aan verschillende nieuwe gewassen namen met
  for- of /ar- prefix (dat op fca- teruggaat) gegeven, bv. A'<7.n';;i£>a - een
  struik, Toddalia aculeata Pers., /jflro«</crHa - een heester, Haronga
  madagascariensis Choisy. Zij vonden er een duif: /uifo/o, tatoto,
  dezelfde als of doende denken aan een duif die zij kenden, vgl. Bat.
  Mand. /ta/u/u - boschduif, tortelduif en gaven namen aan nieuwe
  dieren, bv. A'flfranty - een vogel, frarfrflrfraA'a - een visch.
  Uit een en ander valt te besluiten dat Maori's en Malagasen in den
  tijd dat zij zich in hun tegenwoordig vaderland neerzetten fcn- II als
  levend prefix bezaten.
   't Soendaasch heeft A*<J- in een aantal namen van planten, dieren
  en andere-zaken bewaard als elders, thans is het prefix niet meer
  levend. De taal heeft een uitweg gezocht om hetzelfde tot uitdrukking te brengen en heeft dien gevonden in omschrijving met het
  woord /«JH</J(Ï. Dit woord heeft een zeer gevarieerde beteekenis:
  stand, soort, van denzelfden stand, van de zelfde soort, ras, volk,
  natie, stam, geslacht, gelijke, bv. fran^-M /cn^ra/ian - de stand van lieden
  tusschen adel en kleine luiden ; fö a/« /«oipuw - hij heeft zijns gelijke
  niet. Zoo is /WH^-M /mw - van de familie van het suikerriet, een
  suikerrietsoort; . famguu mewaA' - iemand van adel, de adel. Dit
  beantwoord aan £a- als soortaanwijzer. Hier doet zich dus weer het
  verschijnsel voor dat een formatief is afgestorven, terwijl de behoefte
  eraan bleef bestaan, op andere wijze is daarin toen voorzien, vgl.
  boven blz. 164.
  IV.
  Thans volge een bespreking van tot de tweede categorie (B) behoorende, met /.'«- II afgeleide woorden, vgl. boven blz. 166, nl. wanneer gw. en afleiding verschillende begrippen zijn. Of dit het geval is,
  valt niet altijd met zekerheid vast te stellen. Komt naast de afleiding
  met />•<!- of gelijkwaardig prefix het gw. in dezelfde beteekenis voor,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:49:39PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TWEEËRLEI PREFIX KA- IN DE AUSTRONES1SCHE TALEN.
  173
  
  dan kan men aannemen dat A'fl- soortaanwijzer is en het woord dus
  in categorie A behoort. Bv. Wanneer men vindt Jav. A-O/J/HM», Day.
  