text: ARCHAEOLOGIA BELGICA I- 1985- 2, 13- 16
  
  G. VYNCKIER & P.M. VERMEERSCH
  
  Een mesolithisch site te Donk (Gem. Herk-de-Stad)
  
  Tijdens de opgravingscampagne, die door de Nationale
  Dienst voor Opgravingen gevoerd werd op een IJzertijdnederzetting te Donk, in de onmiddellijke buurt
  van het reeds eerder opgegraven urnenveld, werd in één
  van de sleuven een kleine koncentratie van mesolithische artefacten aangetroffen. De opgraving van deze
  koncentratie, die plaats vond van 15 juli tot 20
  november 1984 kwam tot stand door de samenwerking
  tussen het Laboratorium voor Prehistorie van de
  K.O.Leuven en de N.D.O. Het site is gelegen in het
  samenvloeiingsgebied vanGeteen Deroer en ligt op de
  hoger gelegen rand van de depressie van HalenSchulen. Deze depressie ligt op de scheiding tussen de
  zanden van de Kempen in het noorden en het Ierniger
  Brabantse plateau in het zuiden. De randen van de
  depressie zijn bedekt met zanden die naar het zuiden
  Ierniger worden. Het is op deze rand dat het site van
  Donk-Krikeldries gesitueerd is.
  Het materiaal werd aangetroffen in een pakket zand
  van eolische oorsprong waarin een holocene humusijzerpodzol ontwikkeld is. In het pakket onverstoorde
  zanden is er bovenaan het begin van recente bodemvorming onder invloed van middeleeuwse en huidige
  a kkerbouw. De gebleekte A2-horizont van de humusijzerpodzol is zeer diep uitgeloogd, wat wijst op
  bodemvorming in een droge omgeving. In het midden
  van deze A2-horizont loopt er een naar boven en onder
  toe onduidelijk begrensde zwarte humusrijke laag,
  waarvan de oorsprong en betekenis nog niet gekend is.
  Opvallend is wel dat deze laag beperkt is tot de
  koncentratie. Onder de A2-horizont vormden zich een
  B2h en B2ir-horizont. Het geheel rust op een laatglaciale gelaagde zandige leem , daterend van de Weichsel.
   Het oppervlak van deze leemlaag vertoont een depressie
  die grosso-modo samenvalt met de ruimtelijke verspreiding van het lithisch materiaal. Onderaan in de
  zanden is een pseudogley gevormd, die posterieur is
  aan hogerliggende IJzertijdsporen, vermits deze pseudogley de IJzertijdkuilen doorsnijdt.
  De totale opgegraven oppervlakte bedraagt 193m 2 en
  de eigenlijke koncentratie heeft een doormeter van
  ongeveer 5 m. Het materiaal dat zeer vers en ongeschonden is, bevond zich in de A2-horizont. De
  
  vertikale verspreiding varieerde van 60 cm in het
  midden tot 20 cm aan de rand van de koncentratie.
  Ongeveer 55 % van de artefacten is vervaardigd uit
  silex en 45 % uit Wommersomkwartsiet. Naast het
  materiaal in situ werden bij de opgraving van de
  IJzertijdnederzetting eveneens lithische artefacten ingezameld. Dit verstoord materiaal werd ingezameld over
  een oppervlakte van ca. 1.000 m 2 en bevat naast
  artefacten die aansluiten bij de Mesolithische bewoning, ook artefacten die in een andere kulturele context
  thuishoren. Voor de verdere studie werden ze evenwel
  samengevoegd. De silex/Wommersomkwartsiet verhouding bedraagt ca. 3/2. Opvallend zowel voor het
  materiaal in situ als het verstoorde materiaal, is de
  heterogeniteit, de grote variëteit in gebruikte silexsoorten, waarvan de juiste oorsprong nog niet achterhaald werd. De debitage wordt gekarakteriseerd door
  kernen voor klingen en mikroklingen en zijn vaak
  volledig opgebruikt. Vooral kernen met één en met
  twee tegenover liggende slagvlakken komen voor (fig.
   1 : 1-3); daarnaast zijn er enkele kernen met gekruiste
  slagvlakken. De kerfhalveringstechniek is aanwezig
  (cfr. enkele kerfresten fig. l : 4-5 en twee "piquant
  trièdres" fig. l : 6). De eindschrabbers zijn talrijk ; een
  gedeelte ervan is op afslag (fig. 1 : 7-8) en een ander
  gedeelte op kling (fig. 1 : 9-l 0). Stekers vormen
  eveneens een belangrijke werktuigengroep met naast
  tweeslagstekers ook meervoudige stekers en enkele
  stekers op afknotting (fig. 1 : 11-12). Bij de geretoucheerde klingen (fig. 2: l-2) vinden we enkele klingen
  met schuine afknotting (fig. 2: 3). Naast geretoucheerde afslagen (waaronder enkele boordschrabbers) (fig.
  2: 4) zijn er nog enkele boren (fig. 2: 5). De mikrolieten
  zijn bij het oppervlaktemateriaal zeer miniem vertegenwoordigd. Dit is mogelijk te verklaren vanwege de
  minder precieze inzamelingsmethode. We kunnen alleszins vooropstellen dat de meest karakteristieke mikrolieten de spitsen met oogeretoucheerde basis zijn (fig. 2:
  6-8) samen met de microklingen met afgestompte
  boord (fig. 2: 9). Verder zijn er nog enkele driehoeken
  (fig. 2: 10-11) en spitsen met dekkende retouches (fig.
  2: 13). Bij het opgegraven materiaal treffen we nog
  twee trapezia (fig. 2 : 15) en drie spitsen met geretou-
  
  G. VY CKIER & P.M. VERMEERSCH /
  
  14
  
  Een mesolithisch site te Donk (Gem. Herk-de-Stad)
  
  2
  
  3
  
  4
  
  6
  
  5
  
  -~
  ~~(
  9
  
  0
  
  2
  
  1 Lithische artefacten van Donk. 1-3 : kernen ; 4-5 : ke1jresten ; 6 : spits m et piquant trièdre; 7-8 : eindschrabbers op afslag; 9-10 :
  eindschrabbers op kling; /I : tweeslagsteker; 12 : steker op natuurlijk vlak (S. I/ 1).
  I
  
  -
  
  ----
  
  - - - - - - - - - - --
  
  G. VY CKIER & P.M. VERMEERSCH /Een mesolithisch site te Donk (Gem. Herk-de-Stad)
  
  15
  
  ~
  
  2
  
  ~~
  
  5
  
  ~
  '.
   _',
  
  ~-
  
  0
  
  2
  - -::J
  
  ~
  
  12
  
  I~ I 13
  
  =· ..
  ~
  
  ~ 14
  
  2 Lithische artefacten van Donk. 1-2: geretoucheerde klingen; 3: schuin afgeknotte kling; 4: geretoucheerde afslag; 5: dubbele boor; 6-7:
  spilsen met schuine afknolling; 8: spits mei afgestompte boord; 9: microkling met afgestompte boord; 10-11: driehoeken; 12: segment ; 13:
  fragment marebladspits; 14: tardenaisspits ; 15: trapezium (S. 11 1).
  Opgraving
  Surface
  Aantal % Aantal %
  
  cheerde basis aan (fig. 2
  14). Behalve voor de
  mikrolieten, blijken er toch enkele overeenkomsten
  tussen het opgegraven en het oppervlaktemateriaal te
  bestaan.
  We kunnen algemeen stellen dat het opgegraven
  materiaal - typologisch gezien -goed past in een oud
  facies van het Mesolithicum (een overwicht bij de
  mikrolieten van spitsen met ongeretoucheerde basis,
  microklingen met afgestompte boord en enkele driehoeken).
  Het site van Donk is niet het enige Oud-Mesolithisch
  site in het samenvloeiingsgebied van Demer en Gete.
  Naast het site van Linkbout-Kampbergen werd er een
  met Donk vrij gelijkend Oud-Mesolithisch site te
  Schulen aangetroffen.
  Eindschrabbers
  Boren
  Stekers
  Geretoucheerde klingen,
  microklingen en afslagen
  
  10
  
  11
  
  27
  
  43
  
  2
  
  2
  
  ll
  12
  
  13
  14
  
  3
  13
  9
  
  5
  21
  15
  
  52
  
  84
  
  Subtotaal
  
  35
  
  40
  
  Spitsen ongeretoucheerde basis
  Microklingen met afgestompte
  boord
  Driehoeken, segmenten
  Spitsen met dekkende retouche
  Spitsen met geretoucheerde basis
  Trapezia
  Varia
  
  20
  10
  
  23
  11
  
  7
  5
  3
  
  8
  6
  3
  
  2
  I
  
  2
  2
  
  Subtotaal
  
  2
  
  2
  I
  
  2
  
  2
  
  3
  2
  
  48
  
  54
  
  6
  
  11
  
  eo
  
  5
  
  6
  
  4
  
  6
  
  To taal
  
  88
  
  100
  
  62
  
  lOl
  
  G. VY CKIER & P.M. VERMEERSCH /
  
  Een mesolithisch site te Donk (Gem. Herk-de-Stad)
  
  BIBLIOGRAFIE
  
  LA UW ERS R. & VERMEERSCH P.M. 1982: Mésolithique ancien à
  Schulen. In : Contributions à /'étude du Méso/ithique de la Rasse
  Belgique, Studia Praehist. Belg. I, Tervuren, 55- 112.
   VAN IMPE L. 1978: Urnenveld en Ijzertijdnederzetting te Donk.
  In : Conspectus MCMLXXVJJ, Archaeologia Belgica 206, Brussel,
  30-34.
  IMPE L. 1979 : Het urnenveld te Donk. In : Conspectus
  MCMLXXVJJJ, Archaeologia Belgica 213, Brussel, 54-57.
  VA
  
  V A IMPE L. 1980 : Urnenveld uit de Late Bronstijd en de Vroege
  Ijzerlijd te Donk, Archaeologia Belgica 224, Brussel.
  VAN IMPE L. 1983 : Het oudheidkundig bodemonderzoek in
  Donk (gem. Herk-de-S tad) 1977-1982, In: M isce/1. Arch. in hon. H.
  Roosens, Archaeologia Belgica 255, Brussel, 65-94.
  VERMEERSCH P.M. & CAROLUS J. 1975: Un site mésolithique à
  Linkhout-Kampbergen, Bul/. Soc. Préhist. Franç. 72, 125-128.
  16.
  