text: Het handschrift is tijdens de Sumatra-expeditie (1877-1879) te
  Surulangun, residentie Palembang, in het bezit gekomen van één der
  deelnemers aan de expeditie, A. L. van Hasselt, die de genealogie met uitzondering van het beschrijvende eerste gedeelte - in transcriptie
  en met vertaling van de daarvoor in aanmerking komende tekstgedeelten
  heeft ingelast in het door hem geschreven derde deel van het werk
  waarin de resultaten van de expeditie zijn neergelegd. 43 De door beschadiging onleesbaar geworden plaatsen in de tekst zijn door Van
  Hasselt verantwoord met de aanduiding "onleesbaar". De transcriptie
  is op vele plaatsen incorrect. Het handschrift zelf is in juli 1882 door
  het Aardrijkskundig Genootschap aan de Leidse universiteitsbibliotheek
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  46
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  geschonken. Uit de publikatie van deze tekst in "Midden-Sumatra"
  blijkt dat Van Hasselt niet op de hoogte was van het feit dat de
  universiteitsbibliotheek te Leiden reeds sedert juli 1868 in het bezit was
  van een compleet en goed-leesbaar exemplaar van dezelfde genealogie,
  het hierboven beschreven handschrift UBL 1 a.
  UBL 2
  Wederom een handschrift met een genealogische inhoud, geschreven in
  Arabisch schrift op enkele aan elkaar geplakte vellen ongemerkt papier
  tot een totale oppervlakte van 237 x 70 cm. Het maakt deel uit van
  het legaat Snouck Hurgronje. Het schrift is zeer fraai en het geheel
  maakt een uiterst verzorgde indruk.
   Zoals bij de bespreking van KI 8 en KI 9 reeds werd opgemerkt,
  vinden wij vier van de zes stambomen die in deze handschriften worden
  weergegeven, in UBL 2 terug. Ook hier gaat de stamboom van Brawijaya VII van Majapait, evenals dit bij stamboom 4 van KI 8 het geval
  is, vergezeld van het verhaal over Arya Dilah. Het is in klein doch
  duidelijk schrift geschreven binnen een cirkel met een straal van 13 cm
  en stemt in grote lijnen met de tekst in KI 8 overeen.
  Behalve de vier stambomen, die eveneens in KI 8 en KI 9 voorkomen
  en hier dus niet nader behandeld behoeven te worden, bevat UBL 2 nog
  een "Peringatan zaman raja di Palémbang zamannya menjadi raj a" ,
  een chronologische lijst van vijftien Palembangse vorsten met vermelding van aanvang en duur van elke regeringsperiode, te vergelijken met
  een soortgelijke opgave bij de stamboom van UBL 1 a/I b. Als eerste
  vorst wordt genoemd Kiai Geding Sura (H. 954-976), als laatste
  Suhunan Mahmud Badaruddin (H.1207 - ... ; het einde van de
  regeringsperiode is hier niet ingevuld). De in deze lijst gegeven data zijn
  onbetrouwbaar.
   UBL 3-6
  Onder nummer cod.or. 7653 a-d zijn vier in Latijns schrift geschreven
  handschriften in een portefeuille bijeengevoegd. Ze zijn afkomstig uit
  de nalatenschap van prof.dr. C. Snouck Hurgronje, die ze in 1898 had
  gekregen van de bestuursambtenaar J. A. van Rijn van Alkemade, zoals
  uit de desbetreffende potloodaantekening op elk der handschriften
  blijkt. Snouck Hurgronje bevond zich toen in Aceh, waar Van Rijn van
  Alkemade "wd. assistent-resident voor de politieke aanrakingen met de
  Atjehsche onderhoorigheden en hoofden ter Oost- en Noordkust" was,
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  47
  
  met standplaats Kotaraja. 44 UBL 3 wijkt qua papiersoort, formaat en
  hand van schrijven af van de drie overige handschriften, die op deze
  punten een volledige overeenkomst vertonen. Van geen der handschriften is de auteur of de afschrijver bekend. Het gebezigde papier vertoont
  geen water- of ander merk.
  VBL 3. Formaat: 20 x 16,5 cm; 121 pp.; zonder datering.
  Evenals bij KI 4 treffen wij hier een combinatie aan van geschiedverhaal en adatvoorschriften. Het eerste deel (pp. 1-26) geeft in negenentwintig pasallokale genealogie en adatvoorschriften op allerlei gebied;
  pasa130 (pp. 26-121) beschrijft de Palembangse geschiedenis, die begint
  bij Depati Karang Widara (dit is Raja Bungsu, de zoon van Demang
  Lébar Daun) en eindigt in de tijd van Sultan Mahmud Badaruddin II.
   Het verhaal, waarin geen enkel jaartal wordt genoemd, heeft niet het
  karakter van een kroniek. De verteltrant is eerder die van de Maleise
  hikayat, waarbij tal van anekdoten in het grondpatroon van de geschiedschrijving zijn verwerkt. Dienovereenkomstig vertoont de behandeling
  van de gehele periode die beschreven wordt geen gelijkmatig beeld,
  maar spitst de geschiedschrijving zich veeleer toe op bepaalde episoden
  uit het verleden van Palembang, die klaarblijkelijk als glansperioden of
  hoogtepunten daarvan worden beschouwd. Zo is er met name aan Arya
  Dilah's rol in de Palembangse geschiedenis, aan de regeringsperiode van
  de beroemde Suhunan Abdulrahman, naar de plek waar hij begraven
  ligt ook wel Suhunan Candi Walang genoemd, en aan de onrustige tijd
  na Sultans Mansurs dood, waarbij de heldendaden van de verbannen
  prinsen tijdens hun verblijf op Banka breed worden uitgemeten, een
  ruime plaats ingeruimd. Het geschiedverhaal, dat ergens midden in een
  zin afbreekt, is niet voltooid. 45
  VBL 4-6. Deze drie handschriften op papier van 21,5 x 17 cm zijn,
  te oordelen naar uiterlijke kentekenen, van de hand van één afschrijver.
   De inhoud van de teksten vormt geen samenhangend geheel: UBL 4 en
  6 zijn zuivere genealogieën, die qua inhoud grotendeels met elkaar
  samenvallen, UBL 5 daarentegen is een echte kroniek. Een aanwijzing
  dat ze niettemin als bij elkaar horend zijn beschouwd, levert het nog te
  bespreken handschrift 157 III uit de collectie Brandes van het Museum
  Pusat te Jakarta (MP 1-3). Afgezien van een duidelijke lacune, van
  verschillen in spelling en van de omissies die nu eens in de Leidse en
  dan weer in de Jakartaanse handschriften optreden, is MP 1-3 gelijkluidend aan UBL 4-6, maar dan in omgekeerde volgorde. De drie delen,
  die in de Leidse versie afzonderlijke eenheden vormen, zijn in MP 1-3
  slechts door een extra spatie op de lopende bladzijde van elkaar ge-
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  48
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  scheiden. De onderlinge speIIingsverschillen en de vele schrijffouten, die
  zelden in beide versies op dezelfde plaats voorkomen, maken het onwaarschijnlijk dat één der beide teksten van de andere zou zijn afgeschreven,
  doch doen eerder vermoeden dat beide teruggaan op een - in Arabisch
  schrift geschreven - gemeenschappelijk model.46 Wat de datering van
  dit model betreft, deze is met de beginwoorden van UBL 4/MP 3,
  luidende: "Adalah pada" (UBL 4 heeft "Adapun") "tahun 1267"
  (= A.D. 1851/'50) "bahwa aku himpunkan didalam surat ini ...", gegeven. In UBL 5-6/MP 2-1 komt een dergelijke aanduiding niet voor.
  UBL 4 en UBL 6, respectievelijk 107 en 104 pp., zijn beide genealogieën in strikte zin van het Palembangse vorstenhuis. Er worden geen
  andere gebeurtenissen dan geboorte, huwelijk en overlijden in vermeld.
   Elke tijdsaanduiding ontbreekt. Wat de inhoud betreft zijn deze uitvoerige genealogieën, die naar schatting 1300 tot 1400 namen omvatten
  en tot de achterkleinkinderen van de laatste twee souvereine sultans
  doorlopen, aan elkaar gelijk, behalve dat UBL 4 wat eerder begint en
  UBL 6 wat verder doorloopt. Wij hebben hier echter niet met twee
  kopieën van één tekst te doen; daarvoor is de redactie van de teksten
  te zeer verschillend.
  In de aanhef van UBL 4 zegt de auteur dat hij voor zijn werk zowel
  uit schriftelijke bronnen ("surat orang yang dahulu-dahulu kala") als
  uit mondelinge overlevering ("perkhabaran daripada Drang yang tuatua") heeft geput. In UBL 6, op de omslag waarvan de titel "Kitab
  toeroenan Radja 2 diedalam negerie Palembang" voorkomt, ontbreekt
  een dergelijke inleiding. De tekst begint meteen met de genealogie van
  Sayyidina Russin enz., die ook het beschrijvende eerste gedeelte van
  UBL 1 uitmaakt.
  UBL 5, 78 pp., is een afschrift van een kroniek betreffende de periode
  .1818-1825 uit de Palembangse geschiedenis. Deze kroniek begint op p. 5.
  In de eerste drie pagina's worden de vorsten van Palembang opgenoemd,
  van Kiai Geding Sura tot en met Mahmud Badaruddin II, met vermelding van de duur der regeringsperioden, waarna - op p. 4 - terloops de tijd van het Engelse tussenbestuur (1812-1816) genoemd wordt.
   Op de omslag van het handschrift staat vermeld: "Kitab Toeroenan
  radja 2 Palembang", een titel die strikt genomen alleen op de inhoud
  van pp. 1-3 van toepassing is. Aan de tekst gaat een lijst van de elkaar
  opvolgende Palembangse vorsten vooraf, geschreven op dikker papier,
  dat het watermerk van de gekroonde Nederlandse Leeuw binnen het
  randschrift "Concordia res parvae crescunt" vertoont met de naam van
  de fabrikant Van Gelder als contramerk. 47 Deze lijst, die een weergave
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  49
  
  vormt van de inhoud van de eerste drie bladzijden van het handschrift
  en gedateerd is "di Palembang den 16 Maart 1871", heeft Van Rijn van
  Alkemade - zonder verwijzing - opgenomen in een noot bij zijn
  artikel "De hoofdplaats Palembang", verschenen in het Tijdschrift van
  het Aardrijkskundig Genootschap, eerste serie, deel 7 (1883), pp. 51-69.
  De kroniek van VBL 5 vertoont veel overeenkomst met de beschrijving van dezelfde periode van de geschiedenis in VBL 7. Sterker nog is
  de overeenkomst met de tekst van het later te bespreken handschrift
  TR 1, dat in zijn geheel hetzelfde tijdvak behandelt en zelfs op precies
  hetzelfde punt eindigt als VBL 5.
   UBL 7
  Dit handschrift, groot 79 pp. van 14 regels, in Arabisch schrift geschreven op papier van 19 x 15,5 cm, dat het watermerk "Keferstein & Sohn
  1863" draagt,48 is in maart 1880 door de universiteitsbibliotheek te
  Leiden aangekocht van J. S. G. Gramberg 49 en moet dus tot stand zijn
  gekomen tussen 1863 en 1880. Aangezien Gramberg eind 1866 van
  Palembang naar Batavia verhuisde om nog geen jaar later wegens
  ziekte het toenmalige Nederlands-Indië te verlaten, acht ik een nadere
  datering tussen 1863 en 1867 verantwoord. Dat hij het niet tezamen met
  de eind 1865 aan het Bataviaasch Genootschap aangeboden handschriften heeft afgestaan,50 zou kunnen betekenen dat hij VBL 7 op dat
  tijdstip nog niet in zijn bezit had, al bewijst het dat natuurlijk niet.
  Het schrift van VBL 7 is weinig fraai. Voor het schrijven van beginwoorden van alinea's en andere "accentwoorden" is rode inkt gebruikt.
  De naam van de auteur wordt niet genoemd, noch die van de eventuele
  afschrijver. De inhoud bestaat uit een kroniek betreffende de periode
  1720-1825, waarvan de jaren 1804-1821 het uitvoerigst zijn beschreven.
  In dit gedeelte komen ook de meeste data voor. Daar het verhaal, al
  wordt het dan niet in de loop van een zin afgebroken, toch enigszins
  abrupt eindigt, krijgt men de indruk dat het niet voltooid is; het is in
  elk geval niet afgesloten met een colofon.
   Als bron voor zijn geschiedverhaal noemt de auteur in zijn inleiding
  zowel schriftelijke als mondelinge overlevering en hij doet dit in vrijwel
  dezelfde bewoordingen als de auteur van VBL 4/MP 3. 51 Misschien
  hebben we hier met een voor zo'n inleiding min of meer stereotiepe
  omschrijving te maken, maar meer voor de hand liggend lijkt de veronderstelling, dat VBL 4/MP 3 en VBL 7 van één en dezelfde auteur
  zijn dan wel op een gemeenschappelijk model teruggaan. Deze veronderstelling vindt steun in de reeds eerder 52 gesignaleerde sterke overeen-
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  50
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  komst tussen UBL 7 en de immers aan de auteur van UBL 4 toe te
  schrijven tekst van UBL 5.
   Tot de vele Maleise handschriften die Van der Linden heeft geraadpleegd in het kader van zijn onderzoek naar "de Maleische visie op den
  Europeaan", voor zover deze tot uitdrukking komt in de geschreven
  Maleise literatuur,s3 behoren ook UBL 7 en een vijftal andere teksten
  die op de geschiedenis van Palembang betrekking hebben en derhalve
  in onze inventarisatie thuishoren. Twee ervan, KI 3 en MP 1-3, die in
  verband met de doelstelling van de schrijver "niets nieuws" opleverden,
  worden door hem slechts "volledigheidshalve" vermeld (p. 171) . Van de
  overige Palembangse teksten: UBL 9, welke samen met UBL 7 wordt
  behandeld (pp. 147-160), UBL 12 (pp. 179-181) en MP 4a (pp. 160171 ), wordt in een met citaten gedocumen teerd relaas de inhoud vrij
  uitvoerig weergegeven. Het is jammer, maar gelet op het grote aantal
  handschriften dat hij heeft moeten doornemen misschien wel begrijpelijk, dat de auteur ten aanzien van de transcriptie van de door hem
  geciteerde tekstgedeelten niet steeds de vereiste nauwkeurigheid heeft
  betracht. Hierdoor komt hij nogal eens tot verkeerde interpretaties, die
  hem soms weer tot het maken van onjuiste gevolgtrekkingen verleiden.
  Wanneer wij straks de volledige tekst van sommige van deze handschriften laten volgen, komen wij hier vanzelf nog op terug.
  UBL 7a
  Een transcriptie in Latijns schrift van UBL 7, vervat in een viertal
  schoolschriften. Op het etiket van het eerste van deze schriften is met
  potlood aangetekend: "terugontv. van Mevr. de Wed. Moquette 1927"
  en daaronder, in een andere hand: "Eigendom Dr. Rinkes".54 In de
  tekst zijn met zwarte inkt verbeteringen aangebracht, naar het schrift
  te oordelen door een ander dan de transcribent.
   De transcriptie is over het algemeen correct, afgezien van twee omissies van respectievelijk één en driekwart regel en voorts behoudens wat
  onnauwkeurigheden en fouten, zoals bijvoorbeeld Rasboen voor Rabsoen,
  Misman voor Mista Saman, Meting voor Ménténg, Hadji voor Djambi.
  UBL 8
  Een in een duidelijke, gelijkmatige hand op ongemerkt papier geschreven kopie in Arabisch schrift van een tekst, die geregistreerd als v. d.
  Wall nr 191 (Van Ronkel-BG nr CCCLIV, pp. 274-275) deel uitmaakt
  van het handschriftenbezit van het Museum Pus at te Jakarta. Dit
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  51
  
  laatste handschrift telt 341 pp. van 33 x 21 cm à 27 regels en is, zoals de
  colofon vermeldt, in de periode 23 Safar - 8 Rabicul-akhir 1272 (4
  november - 18 december 1855) geschreven door Tengku Sacid in opdracht van "Tuan Pandarwal, asistén-residén komisi didalam Sikudana".55 Het afschrift UBL 8, dat tot de collectie Snouck Hurgronje
  behoort en in Van Ronkel-UBL dan ook onder het collectienummer
  Sn.H. 78 is opgenomen, telt 647 pp. van 22 x 17 cm à 15 regels. Op het
  titelblad staat: "Inilah cetera Raja Iskandar Zulkamaini. Tertulis
  didalam negeri Betawi kepada 24 Yuni 1893". Als kopiist wordt in de
  colofon genoemd: Muhammad Nuruddin Acéh, die op 11 Zulhijah 1310
  "kepada hari Sabtu" te Batavia zijn werk voltooide. 56 Een tweede kopie
  van de tekst, in machineschrift met Arabische lettertekens, heeft de
  uiversiteitsbibliotheek te Leiden in 1933 ten geschenke gekregen van de
  bekende malaicus Sir R. O. Winstedt; dit typoscript is onder het nummer
  cod.or. 6342 in de verzameling oosterse handschriften opgenomen.
   De inhoud van de eerste 401 pagina's tekst van UBL 8 komt in grote
  trekken overeen met de Sejarah Melayu. In de rest van het verhaal
  wordt de latere geschiedenis van het gebied rond Straat Malakka beschreven, waarbij aan Raja Akil van Siak 57 een centrale plaats wordt
  toegekend. Ook al is het grootste deel van de tekst dus aan de Sejarah
  Melayu gewijd, toch hebben wij hier eerder met een "Hikayat Raja
  Akil" te maken dan met een Sejarah Melayu-versie, zoals de beschrijving van het handschrift v.d.W. 191 in Van Ronkel-BG zou doen
  vermoeden. 5s De visie op de tekst als zijnde primair het verhaal van
  Raja Akil, waaraan de Sejarah Melayu is voorgevoegd, sluit aan bij
  het ook elders in de Maleise historiografie en met name ook in sommige
  van de hier behandelde teksten (KIl, KI 4, in het algemeen de
  genealogieën) te constateren verschijnsel, dat een sterke drijfveer van
  de geschiedschrijver wordt gevormd door de behoefte om de heersende
  dynastie aan het in de Sejarah Melayu gecanoniseerde roemrijke verleden te verbinden en daardoor haar gezag te rechtvaardigen en tevens
  magische kracht en sacrale luister bij te zetten. Een verschijnsel overigens,
  dat in zijn algemeenheid, los van de S.M.-traditie, niet tot de Maleise
  cultuursfeer beperkt blijft, maar ook - met name door Berg 59 - met
  betrekking tot de Javaanse geschiedschrijving is opgemerkt en trouwens
  op analoge wijze ook in westerse culturen valt waar te nemen.
   Hoe dit zij, voor ons doel is alleen de op het Sejarah Melayu-gedeelte
  volgende beschrijving van de latere geschiedenis van belang, met name
  voor zover deze op Palembang betrekking heeft. Daarin komt Palembang voor het eerst ter sprake op p. 414, zij het vooralsnog zijdelings en
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  S2
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  terloops. Eerst wanneer Raja Akil zijn diensten aanbiedt aan Muntinghe,
  wordt het toneel van handeling volledig naar Palembang verplaatst
  (p. 599 v.v.). De Palembang-episode eindigt met het vertrek van
  Raja Akil naar Pontianak, waarna het slot van het verhaal zich verder
  op West-Borneo, voornamelijk in het gebied van Sukadana, afspeelt
  (pp.639-647).
   UBL 9
  Een handschrift in Arabisch schrift, 95 pp. van 17 regels, groot 20,5 x 16
  cm, geschreven op papier met als hoofdmerk de gekroonde Nederlandse
  Leeuw binnen het randschrift "Concordia res parvae crescunt" en als
  contramerk de initialen V D L. 60 Het schrift is niet bijzonder fraai,
  maar het geheel maakt met de in rood geschreven beginwoorden van
  alinea's en dergelijke een verzorgde indruk. De tekst staat vanwege de
  belangrijke plaats die Daendels in het verhaal inneemt bekend onder
  de titel "Hikayat Marsekalek". Auteur, kopiïst en datering van de tekst
  zijn met de beginwoorden ervan gegeven. Als auteur wordt genoemd:
  Syaikh Abdullah, afkomstig uit Kedah en wonende te Pontianak; als
  kopiïst: Kiai Rangga Satyanandita (gespeld: s-t-c-a-n-n-d-i-t) Ahmad
  bin Kiai Ngabéhi Mastung te Palembang, die in H. 1247 (= A.D. 1831/
  '32) op een zaterdag om 9 uur "bermuia menyurat hikayat ini".61
  De eigenlijke Hikayat Marsekalek, die op p.41 eindigt en ook uit
  een tweetal andere handschriften bekend is, speelt op Java tijdens
  Daendels en Janssens en is dus voor ons onderzoek van geen belang. 62
  De rest van het verhaal, van p. 41 regel 13 tot p. 95, bestrijkt het tijdvak
  1812-1819 uit de Palembangse geschiedenis. Hierbij wordt de meeste
  aandacht geschonken aan de rivaliteit tussen de om beurten door de
  Europese machthebbers te Palembang gesteunde broers, de sultans
  Mahmud Badaruddin II en Ahmad Najamuddin 1I, de latere Husin
  Dia'uddin. Het werk is onvoltooid gebleven: in de loop van een zin
  breekt het verhaal af.
   De verhouding tussen de beide delen van UBL 9, die ofschoon ze
  ongemerkt in elkaar overgaan qua inhoud evenwel geheel van elkaar
  onafhankelijke geschiedverhalen bevatten, is onduidelijk. Het tweede
  deel, waarin de geschiedenis van Palembang wordt beschreven, ontbreekt
  in de beide andere handschriften van de Hikayat Marsekalek, die wel
  zijn voltooid en zelfs afgesloten met een formele colofon. In de colofon
  van cod.or. 6057 staat vermeld dat het oorspronkelijke werk is geschreven in H. 1234 (= A.D. 1819/,18).63 Indien deze datering juist is, kan
  zij onmogelijk voor het tweede deel van UBL 9 gelden, aan het slot
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  53
  
  waarvan immers de aankomst van de Hollandse vloot onder commando
  van Generaal-Majoor De Kock voor de monding van de Sungsang
  (17 mei 1821) wordt vermeld. Voorts kan in dit verband worden
  gereleveerd dat UBL 9, de enige van de drie teksten waarin een stuk
  typisch lokale Palembangse geschiedenis wordt beschreven, van de hand
  van een Palembangse kopiist is, terwijl de beide andere handschriften
  in de Riau-archipel zijn vervaardigd, te weten door de toenmalige schrijver van het residentiekantoor te Tanjung Pinang respectievelijk door
  diens zoon op het eilandje Penyengat.
  Als een laatste bijwnderheid waardoor UBL 9 zich van de beide
  andere teksten onderscheidt, noem ik het feit dat laatstbedoelde handschriften, met name cod.or. 6057, meer citaten in het Arabisch bevatten
  dan de Maarschalk-geschiedenis in het eerste gedeelte van UBL 9, terwijl in het tweede - Palembangse - deel daarvan zelfs helemaal geen
  Arabisch voorkomt.
   Op grond van bovenstaande gegevens meen ik te mogen aannemen,
  dat het tweede - Palembangse - deel van de Hikayat Marsekalek van
  het oorspronkelijke werk geen deel heeft uitgemaakt en derhalve als
  een op onopvallende wijze aan de Hikayat gekoppeld zelfstandig verhaal
  moet worden beschouwd, dat hetzij aan de - Palembangse - afschrijver als auteur moet worden toegeschreven, hetzij door deze aan een
  bestaande tekst werd ontleend. Tegen de mogelijke hypothese, dat het
  Palembangse deel door een andere, onbekend gebleven auteur of kopiist
  werd toegevoegd, pleit vooral dat er qua papiersoort en met name voor
  wat het schrift betreft geen caesuur tussen de beide gedeelten valt aan
  te wijzen, terwijl het bovendien toch wel als ongebruikelijk moet worden
  beschouwd dat iemand een uitdrukkelijk door een ander begonnen
  verhaal zou voortzetten zonder daarvan op de een of andere wijze te
  doen blijken of zelfs maar zijn identiteit kenbaar te maken. Hoe dit
  alles zij, stijl en inhoud van dit geschrift, waarin op levendige wijze en
  met veel dialoog verslag wordt gegeven van een episode uit de Palembangse geschiedenis die in geen andere overlevering zo "van binnen uit"
  is belicht als hier, wettigen de veronderstelling dat de auteur niet alleen
  een tijdgenoot, maar zelfs een ooggetuige is geweest, die bij de minutieus
  beschreven gebeurtenissen persoonlijk betrokken is geweest. Of deze
  omschrijving op de in de aanhef van UBL 9 als afschrijver genoemde
  Kiai Rangga Satyanandita Ahmad van toepassing is, valt moeilijk te
  bewijzen, omdat wij nu eenmaal niet over nadere biografische gegevens
  beschikken. Het enige wat hierover gezegd kan worden, is dat de wel
  zeer gedetailleerde beschrijving van de lotgevallen van een zekere rangga,
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  54
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  die in het verhaal een rol speelt als boodschapper in het contact tussen
  de sultan te Palembang, Ahmad Najamuddin, en de na de komst van
  de Engelsen naar het binnenland gevluchte oude sultan Mahmud Badaruddin, het aantrekkelijk maakt deze met de rangga Satyanandita Ahmad
  te identificeren. Zou men misschien zelfs, wanneer hij onderaan op p. 66
  deze boodschapper aanduidt als "kiai inilah", aan de toevoeging "inilah"
  de betekenis mogen toekennen, dat de auteur-kopiist zich hier op indirecte wijze met die boodschapper vereenzelvigt?
  De Regeringsalmanak tenslotte vermeldt in de jaren 1830-1834 een
  zekere "Karanga Satja Nindita" als "lid van de regtbank" ter hoofdplaats Palembang. Wellicht is deze de (auteur-) kopiïst van UBL 9.
  Aangezien de Regeringsalmanak vóór 1830 geen gegevens over de leden
  van de rechtbank bevat en bovendien over de jaren 1835 en 1836 voor
  Palembang de gebruikelijke personalia wegens mij onbekende redenen
  niet zijn opgenomen, valt niet vast te stellen of met het tijdvak 1830-1834
  wel de volle ambtsperiode van de rangga is weergegeven.
  UBL 10
  
  Onder dit nummer heb ik de dertien Palembangse brieven uit de in
  oktober 1878 door de Leidse universiteitsbibliotheek verworven en als
  cod.or. 2241 geregistreerde brievencollectie Van der Vlis bijeengenomen.
  Ze zijn geschreven in de periode 1791-1808, op papier van verschillend
  fonnaat en met verschillende watermerken. De gehele collectie is in 1882
  gecatalogiseerd door H. C. Klinkert. 64
  De Palembangse brieven zijn behalve de nrs 10 en 12 afkomstig van
  de sultan van Palembang en bestemd voor de Hoge Regering te Batavia.
   Ze zijn, geheel in overeenstemming met de status van afzender en
  geadresseerde, van fraai uitgevoerde opschriften en onderschriften voorzien en dragen het in zwart afgedrukte ambtsstempel van de sultan van
  Palembang, hier nader aangeduid als Dar-as-Salam. De nrs 1-7 zijn
  van Muhammad Baha'uddin, de nrs 8, 9, 11 en 13 van zijn zoon en
  opvolger Mahmud Badaruddin. Het ambtsstempel bevat onder meer de
  in het Arabisch gestelde aanduiding (in woorden, niet in cijfers) van
  het jaar, waarin de betrokken sultan de regering heeft aanvaard. Dit
  jaartal luidt voor Muhammad Baha'uddin H. 1190 (= A.D. 1776/,77)
  en voor Mahmud Badaruddin H. 1218 (= A.D. 1803/,04).65 Brief nr 8,
  gedateerd 15 Muharram 1219 (= 26 april 1804), is van belang voor
  de datering van het overlijden van Muhammad Baha'uddin en de
  troonsbestijging door Mahmud Badaruddin, hier gesteld op maandag,
  21 Zulhijah 1218 (= 2 april 1804), te 4 uur.
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  55
  
  Met betrekking tot het gebezigde briefpapier kan ik nog het volgende
  meedelen.
   Nrs 1 en 2 (beide van 1791): papier van de Britse fabrikant S. Lay
  met als hoofdmerk de posthoorn in gekroond schild en daaronder de
  initialen G en R; als contramerk de naam van de fabrikant met eronder
  de letter C.66
  Nrs 3 en 4 (respectievelijk van 1793 en 1795): waarschijnlijk Frans
  papier met als hoofdmerk de druiventros in gekroond schild; als contramerk een kleine Franse lelie tussen de initialen R en M. 67
  Nrs 5, 6, 7, 8 en 11 (van het tijdvak 1798-1806): papier van de Noordhollandse fabrikant J. Honig & Zoonen met als hoofdmerk de Franse
  lelie in gekroond schild en daaronder de initialen J H & Z; als contramerk de naam van de fabrikant voluit. 6s
  Nr 9 (van 1804): eveneens papier van J. Honig & Zoonen met als
  hoofdmerk de Nederlandse Leeuwen eronder de initialen J H & Z; als
  contramerk weer de naam van de fabrikant voluit. 69
  Nr 13 (van 1808): papier van de Britse fabrikant Lloyd & Co met als
  hoofdmerk de Franse lelie in gekroond schild en daaronder de initialen
  Gen R; als contramerk de naam van de fabrikant en het jaartal 1798.70
  Het papier van de brieven die niet van de sultan afkomstig zijn is
  van mindere kwaliteit en heeft geen watermerk, zoals nr 12, Of vertoont
  slechts, zoals nr 10, de initialen I en V, welke in deze tijd vooral door
  de Noordhollandse fabrikant C. & I. Honig als contramerk gebruikt
  werden. 71
  
  UBL 11
  Dit is een brief van Sultan Ahmad Najamuddin (Prabu Anom) aan
  Gouverneur-Generaal Van der Capellen dd. vrijdag 6 juli 1821. De
  sultan meldt daarin zijn behouden terugkeer (uit Batavia) te Palembang,
  de succesvolle militaire expeditie onder commando van Generaal-Majoor
  De Koek tegen Sultan Mahmud Badaruddin 11 en diens ontzetting uit
  de vorstelijke waardigheid om vervolgens zijn dank uit te spreken voor
  het feit dat hij op donderdag 28 juni 1821 in de plaats van zijn oom
  tot sultan is verheven. 72 De in deze brief vermelde feiten en data komen
  geheel overeen met hetgeen terzake uit Nederlandse bron, met name uit
  de rapporten en journalen der expeditie, bekend is.
   De brief, die op 15 maart 1951 door de Gemeente-Archivaris van
  's-Gravenhage aan de universiteitsbibliotheek te Leiden werd overgedragen uit de nalatenschap van jhr. Harco Theodorus Hora Siccama,
  is geschreven op papier van C. & I. Honig en heeft het watermerk van
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  56
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  de bijenkorf met de naam van de fabrikant eronder en voorts het daarbij
  behorende contramerk. 73 Het ambtsstempel van Sultan Ahmad Najamuddin komt overeen met dat op de sultansbrieven van UBL 10, met
  dien verstande dat het jaartal hier, conform de inhoud van de brief,
  H.1236 (= A.D. 1821) luidt.
  VBL 12
  Dit is een in Arabisch schrift geschreven exemplaar van de tekst betreffende de geschiedenis van Banka, die ons ook bewaard is gebleven in de
  reeds beschreven handschriften KI 12 en KI 13. Het telt 97 pp. van 18
  regels, het formaat van het papier, waarvan ik het zeer onduidelijke
  watermerk niet heb kunnen thuisbrengen, is 26 x 19 cm en het handschrift lijkt qua uitvoering veel op KI 13. Aan die uitvoering is hier
  echter nog meer zorg besteed, bijvoorbeeld door het gebruik van rode
  inkt voor het aangeven van de beginwoorden van alinea's en dergelijke
  en voor opschriften ter aanduiding van de hoofdstukken en van de
  artikelen der instructies voor de hoofden. De titel, die in Latijns schrift
  geschreven is op een soort etiket dat voorin het "boek" is geplakt, luidt:
  "Soerat tjerita atsal tanah dan orang jang mendijami tanah Banka".
   Als datum waarop dit afschrift werd voltooid ("telah selesai menyalin
  surat ini"), vermeldt de colofon: Mentok, 10 Safar 1296 (= 3 februari
  1879); het is dus slechts enkele maanden na KI 13 tot stand gekomen. 74
  De naam van de auteur en van de kopiïst worden nergens vermeld. Het
  handschrift is op 28 september 1881 door de toenmalige resident van
  Banka, eh. M. G. A. M. Ecoma Verstege,75 aan de universiteitsbibliotheek te Leiden geschonken.
  Handschriften - MP
  MP 1-3
  Van deze in Latijns schrift geschreven en totaal 195 pagina's tellende
  handschriften stond mij een microfilm ter beschikking, welke inmiddels
  in het fotoarchief van de afdeling Oosterse handschriften van de universiteitsbibliotheek te Leiden is opgenomen.
  De titel luidt volgens Van Ronkel-BG: "Asal toeroenan radja-radja
  didalam negrie Palembang". De inhoud is, zoals hiervóór reeds werd opgemerkt,76 gelijk aan die van UBL 6-4, met dien verstande, dat een deel
  van de tekst van UBL 6, namelijk van p. 2 regel 19 tweede woord tot p. 14
  regel 21 vierde woord, hier ontbreekt en dat er overigens kleine onder-
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  57
  
  linge verschillen - met name in de spelling - en hier en daar ook
  omissies te constateren zijn, die echter bij een vergelijking van de teksten als van ondergeschikt belang buiten beschouwing kunnen blijven.
  De tekst van VBL 6 vindt men terug op pp. 1-71, door mij aangeduid
  als MP 1, de tekst van VBL 5 correspondeert met de passage op pp.
   71-129 (= MP 2) en die van VBL 4 met het tekstgedeelte pp. 129-194
  (= MP 3). Pagina 195 tenslotte is een ten onrechte als laatste bladzijde
  opgenomen duplicaat van p. 2 van het derde woord van de derde regel
  af, aangevuld met enkele regels van het corresponderende tekstgedeelte
  van VBL 6, dat zoals wij boven zagen aan MP 1 ontbreekt. Evenmin als
  in VBL 4 - 6 worden in MP 1 - 3 de namen van de auteur of van de
  kopiist genoemd. Van deze laatste kunnen we alleen vaststellen dat hij
  Nederlands kent. Op enkele plaatsen in MP 2 geeft hij achter een woord
  van de tekst tussen haken een Nederlandse vertaling, zoals bijvoorbeeld:
  "kilat halontar (bliksem)", "kalem kaboet (duister)", "mentjar (schitteren)", "oedara (wolken)", soms ook een toelichting als "(een plaats
  nabij de Soempang)" of "(beneden 14 oeloe)" achter plaatsnamen. In
  het algemeen valt verder de Nederlandse schrijfwijze op van woorden
  als officier, thee, Singapore, waar VBL 5 opsir, tèh en Singapura heeft.
  Overigens treft men ook verklaring door middel van Maleise synoniemen aan, zoals bijvoorbeeld: "mengoetjap (menjeboet)", "hanja
  (malemken", waarmee "melainkan" moet zijn bedoeld), "boelan ramdon
  (boelan poeasa)", "sambil (stenga)", "njeloesoer (toeroet )".
  MP 4a en MP 4b
  Ook van deze beide in Arabisch schrift gestelde handschriften, bestaande
  uit 35 pp. van 20 x 16,5 cm à 16 regels, respectievelijk 30 pp. van
  33,5 x 21 cm à 18 regels, kon ik middels een thans op de universiteitsbibliotheek te Leiden gedeponeerde microfilm kennisnemen. Het zijn
  beide exemplaren van een gedicht, dat 260 strofen telt en waarvan de
  titel, die als zodanig alleen op MP 4 b uitdrukkelijk wordt vermeld,
  "Syacir Perang Ménténg" luidt. Ze zijn behoudens een aantal weinig
  belangrijke verschillen in spelling en woordkeus eensluidend.
   In dit gedicht worden op een geëngageerde wijze de vijandelijkheden
  beschreven die in 1819 hebben plaatsgevonden tussen de Palembangers en
  de Hollanders onder de toenmalige commissaris Muntinghe (Ménténg).
  Vit de mededeling in strofe 257, dat de syaCir in H. 1235 (= 20 oktober
  1819 - 8 oktober 1820) in enkele dagen tijds werd geschreven, blijkt
  dat het gedicht niet lang na afloop van de erin beschreven gebeurtenis-
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  58
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  sen tot stand is gekomen. Gezien de vennelding in strofen 250-255 van
  het echec van de eXpeditie-Wolterbeek (eind oktober 1819) en zelfs
  van Muntinghe's terugkeer via Muntok naar Batavia (eind december 1819) ware de datering evenwel niet vóór januari 1820 te stellen.
  In 1967 heeft Atja, "assoeiate curator" van de afdeling Bahasa dan
  Sastra van het Museum Pusat te Jakarta, een tekstuitgave van de syaCir
  het licht doen zien, vergezeld van een historische inleiding, een woordenlijst en een beknopte bibliografie. 77 Voor deze tekstuitgave van wat hij
  de "SyaCir Perang Palémbang" noemt heeft At ja zowel MP 4 a als
  MP 4 b geraadpleegd zonder consequent één van de twee versies te
  volgen. Nu eens volgt hij naar eigen keuze de lezing van het ene dan
  weer van het andere handschrift, terwijl de alternatieve lezing dan
  wordt verantwoord in een niet geheel volledig kritisch apparaat.
  De naam van de dichter en die van de kopiïsten zijn ons niet bekend.
   Van der Linden, die in het kader van zijn onderzoek naar de plaats van
  de Europeaan in de Maleise literatuur ook de SyaCir Perang Ménténg
  behandelt, beweert dat "de auteur blijkens aanteekening van den schenker, den heer Gramberg, een half-Arabische pangéran Moehammad is".78
  Met deze "aanteekening" wordt de toelichting bedoeld die Gramberg
  in zijn aanbiedingsbrief van 28 december 1865 aan de directie van het
  Bataviaasch Genootschap bij de syaCir geeft 79 en waaraan gerefereerd
  wordt in een waarschijnlijk van de toenmalige bibliothecaris van het
  Genootschap afkomstige aantekening op MP 4 a. Deze toelichting bevat
  vreemd genoeg evenwel geen enkele aanwijzing dat Pangéran Muhammad de auteur van de syaCir zou zijn; ook Van Ronkel 80 venneldt geen
  auteur. De bewering van Van der Linden mist dan ook elke grond.
  Integendeel wordt zowel door de toelichting van Gramberg als door
  de eerste verzen van het gedicht zelf de mogelijkheid dat Pangéran
  Muhammad het zou hebben geschreven, zo goed als uitgesloten.
  Volgens de notulen van de directievergaderingen van het Bataviaasch
  Genootschap van 1877 81 heeft D. Gerth van Wijk bij brief dd. Fort
  de Koek, 23 januari 1877 een transcriptie in Latijnse karakters van de
  syaCir (volgens de lezing van MP 4 a of van een ander, onbekend
  handschrift) met inleiding en noten aan het Genootschap aangeboden.
   L. W. C. van den Berg, in wiens handen het stuk wordt gesteld om
  prae-advies, acht het een leemte dat er geen vertaling aan toegevoegd
  is en wijst op het nut van raadpleging van de tekst volgens de lezing
  van MP 4 b. Gerth van Wijk confonneert zich bij brief van 23 maart
  aan dit advies en vraagt laatstbedoeld handschrift ter inzage, waarop
  in de vergadering van 10 april wordt besloten "den heer Gerth van Wijk
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  59
  
  de beide hss." (blijkbaar MP 4 a en -4 b) "in een aangeteekend pakket
  te zenden". Omtrent de oorspronkelijke transcriptie met inleiding en
  noten vernemen wij daarna in de notulen niets meer.
  Handschriften - TR
  TR 1-2
  In de Centrale Bibliotheek van het Koninklijk Instituut voor de Tropen
  te Amsterdam bevindt zich de doorslag, op papier van 33 x 20,5 cm met
  het watermerk "KOSMOS",82 van een in Latijns schrift getypte Maleise
  tekst, waarin achtereenvolgens een kroniek van Palembang en een
  genealogie van het Palembangse vorstenhuis zijn vervat. Deze als afzonderlijke teksten te beschouwen twee delen, die elk een eigen pagi~ering hebben, worden door mij onderscheiden als TR 1 en TR 2. 83
  TR 1, groot 44 pp., bevat na de bekende lijst der Palembangse vorsten met een ditmaal merendeels onjuiste opgave van regeringsperioden
  het relaas van de geschiedenis van Palembang over de jaren 1818-1825,
  te vergelijken met de kroniek van UBL 5.
   De inhoud van TR 2, dat 62 pp. telt, bestaat uit een genealogie in
  strikte zin van het Palembangse vorstenhuis, welke behoudens de bij
  de bespreking van KIlO reeds opgemerkte verschillen geheel met de
  feitelijke inhoud van KI 10 overeenstemt.
  De bibliotheek van het Tropeninstituut bezit nog een tweede Maleis
  typoscript, dat op dezelfde manier als het hierboven behandelde is uitgevoerd en samen met TR 1-2 in één portefeuille wordt bewaard.84 Dit
  typoscript van 145 pp. behelst een sterk bekorte en abrupt eindigende
  versie van de Sejarah Melaju, welke op verscheidene plaatsen van alle
  andere tot nu toe bekende lezingen afwijkt. 85 Mogelijk is de "schriftelijke
  overlevering", waarover L. C. Westenenk, van medio mei 1920 tot
  medio februari 1921 resident van Palembang,86 in zijn in 1923 verschenen artikel over de Bukit Seguntang en de Mahameru 87 spreekt
  en die hem "in Palembang is ter hand gesteld", een exemplaar (in
  Arabisch schrift? 88) van dezelfde tekst geweest. Immers de passage uit
  dat handschrift die hij daar vergelijkt met de lezing van dezelfde passage
  in twee andere S.M.-handschriften, valt vrijwel letterlijk samen met de
  lezing van de corresponderende passage in het typoscript van het Tropeninstituut. Waar het handschrift van Westenenk is gebleven, heb ik niet
  kunnen vaststellen. Het is voor zover mij bekend niet in een openbare
  verzameling opgenomen.
  Omtrent het tijdstip waarop de hier besproken typoscripten zijn ver-
  
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  60
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  vaardigd, bevatten de teksten geen enkele mededeling, evenmin als over
  de identiteit van de auteur of van de typist-kopiïst. Ook de bibliotheek
  van het Tropeninstituut kon mij terzake niet inlichten. Toen ik daar
  naar de herkomst der stukken informeerde, verklaarde men niet over
  de middelen te beschikken om na te gaan, wanneer, van wie en op
  welke wijze de bibliotheek de typoscripten had verworven. Het catalogusfiche vermeldt, vermoedelijk op grond van een schatting door
  Voorhoeve, "circa 1925" als datering.
  Uitgaande van de relatie met de S.M.-versie die indertijd in het bezit
  van Westenenk is geweest, heb ik de verbeteringen die met potlood op
  verscheidene plaatsen in de getypte tekst (vooral in die van TR 1 en
  -2) zijn aangebracht, qua handschrift vergeleken met de brieven van
  Westenenk, met name uit zijn Palembang-tijd, die in het Koninklijk
  Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde bewaard worden. Het
  resultaat van dit onderzoek luidt, dat de potloodverbeteringen naar
  alle waarschijnlijkheid niet van Westenenk afkomstig zijn. Hiermee
  ontviel elk bewijs aan mijn aanvankelijke hypothese, dat de typoscripten in 1920 in opdracht van resident Westenenk te Palembang zouden
  zijn vervaardigd aan de hand van het model in Arabisch schrift, waarvan het bezit voor Westenenk wellicht slechts van tijdelijke aard had
  kunnen zijn.
   Eén van die potloodaantekeningen echter bleek bij nadere beschouwing een indicatie voor de datering te kunnen bevatten. Op p. 30 van
  TR 1 vindt men bij de passage waarin het jaartal H. 1236 wordt genoemd, ditzelfde jaartal nog eens met potlood in de marge geschreven,
  met erboven het jaartal 1331 en eronder het getal 95, zijnde het verschil
  tussen beide klaarblijkelijk van elkaar afgetrokken jaartallen. Dit zou
  kunnen betekenen dat degeen die de getypte tekst heeft nagezien en
  hier en daar gecorrigeerd, in de kantlijn even een rekensommetje heeft
  gemaakt om te zien hoe lang geleden de daar op p. 30 vermelde
  gebeurtenis wel had plaatsgevonden en zodoende onopzettelijk het jaar
  zou hebben vastgelegd waarin de potloodaantekening werd gesteld en
  vermoedelijk ook de typoscripten zelf zijn tot stand gekomen: H. 1331
  (= A.D. 1913/'12) .89
  Voor de datering van de oorspronkelijke tekst die aan de typoscripten
  van het Tropeninstituut ten grondslag ligt, geeft een mogelijke datering
  van deze laatsten overigens weinig houvast. Vaststaat immers dat de
  auteur over veel oudere bronnen moet hebben beschikt, die gelet op de
  overeenkomst tussen TR 1 en UBL 5 minstens tot het midden van de
  negentiende eeuw teruggaan.
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE HANDSCHRIFTEN
  
  61
  
  Handschriften - ARA
  ARA 1---6
  Onder de in het Algemeen Rijksarchief te 's-Gravenhage bewaarde
  stukken uit de nalatenschap van Constantijn Johan Wolterbeek, de
  commandant van de Nederlandse expeditie tegen Palembang van 1819,
  bevinden zich zes originele brieven van Sultan Mahmud Badaruddin,
  die van hetzelfde ambtsstempel zijn voorzien als de brieven nrs 8, 9, 11
  en 13 van UBL 10. Twee van de zes, namelijk de brieven van respectievelijk 25 en 27 Zulhijah 1234 (= 15 en 17 oktober 1819), zijn gericht
  aan Wolterbeek en Muntinghe, de toenmalige commissaris voor Palembang, samen; de overige vier brieven, die gedateerd zijn 4, 6, 20
  Muharram en 20 Safar 1235 (= 23, 25 oktober, 9 november en 8 december 1819), aan Wolterbeek alleen. Zij maken deel uit van de diplomatieke
  correspondentie die vóór en na de beslissende nederlaag van de Hollanders op 21 oktober 1819 tussen partijen is gevoerd. Van het Hollandse
  aandeel daarin zijn - eveneens in de "Verzameling Wolterbeek" bij
  het Algemeen Rijksarchief - de in het Nederlands gestelde concepten
  bewaard gebleven.
  Deze briefwisseling heeft van Hollandse zijde ten doel de sultan aanvankelijk tot overgave en later tot het voeren van onderhandelingen te
  bewegen, terwijl de sultan er zich toe bepaalt de sommatie tot overgave
  te negeren en de verlangde onderhandelingen met vele vriendelijke
  woorden op de lange baan te schuiven. Zij vormt een aardige illustratie
  van de krachtsverhoudingen tussen partijen in die tijd. De sultansbrief
  van 9 november en Wolterbeeks antwoord daarop van 17 november
  werpen bovendien een helder licht op de - gespannen - verhouding
  tussen de sultan en Muntinghe en op de eveneens gespannen verhouding
  tussen Muntinghe en Wolterbeek.
  Het papier dat voor deze brieven is gebruikt, is van Brits fabrikaat.
   Het papier van ARA 1, 2 en 5 is het produkt van Ruse & Turners,90
  dat van ARA 3 en 4 van C. Ansell 91 en het papier van ARA 6 is van
  Gater. 92 Dit blijkt uit de volgende watermerken:
  ARA 1
  de naam Ruse & Turners voluit met eronder het jaartal 1814. 93
  ARA 2 en 5: de gekroonde Franse lelie met eronder de initialen
  R & T. 94
  ARA 3 en 4: als hoofdmerk het watermerk "Britannia" en als contramerk de naam van de fabrikant C. Ansell met eronder
  het jaartal 1812. 95
  ARA 6
  de naam Gater met eronder het jaartal 1812.
  M. O. Woelders - 9789004287037
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 06:31:45PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  62
  
  HET SULTANAAT PALEMBANG
  
  RUBRICERING EN SELECTIE
  
  Nu het beschikbare materiaal is geïnventariseerd, doet zich met het
  oog op onze doelstelling, te weten door publikatie van een aantal Maleise
  teksten zo mogelijk enig nader licht te werpen op de geschiedenis van
  Palembang tussen 1811 en 1825, de behoefte gevoelen aan rubricering
  en selectie van dat materiaal. Hiertoe lijkt het gewenst:
  a
  
  uit het materiaal datgene te elimineren wat als een duplicaat of
  transcriptie danwel als het Maleise equivalent van een Nederlandse
  tekst werd onderkend; en
  
  b
  
  in hetgeen daarna overblijft onderscheidingen aan te brengen naar
  vorm en inhoud der teksten, waarbij de vraag, op welke periode uit
  de Palembangse geschiedenis een tekst betrekking heeft, het voor de
  uiteindelijke selectie doorslaggevende criterium vormt.
  