text: 1528 Ngkitan, een andere naam voor de Djungkit, een belangrijke Iinkeraffluent van
  de Belitcmg. Deze passage zinspeelt op een verhaal van een zekere Mualang-Dajak
  Numan geheten en gehuwd met een Banjur··Dajak uit het stroomgebied van de
  Djwngkit. Deze Numcm heeft een reusachtige ijzerhout-boom geveld, volgens
  het verhaal met de hulp van de sengalang-burung of omen-vogelketupung. Om
  zulk een zware boom met geweldige plankwortels om te kappen maakt men eerst
  een tundan, een schuine stellage tegen de stam reikend tot boven de plankwortels
  en daarboven maakt men een klein platvorm, tempar.(JIs, waarop men staat om de
  boom met de kleine beliwng te vellen. Het vellen van grote bomen met de verraderlijke belnmg is steeds een gevaarlijk werk en ieder jaar komen dan ook bij
  het kappen van de ladang, ook in een klein gebied, ernstige tot dodelijke ongelukken voor, hetgeen schrijver bij ondervinding bekend is: ongelukken bij het
  vallen der bomen en ongelukken met het venijnige kapbijltje. Het is dan ook niet
  verwonderlijk, dat omtrent het vellen van bizonder zware bomen sterke verhalen
  ontstaan.
   1529 Banton, ook Budjang geheten, hier bedoeld, is nog geen twintig jaar geleden
  gestorven. Omstreeks 1914 had deze Bantan onrust verwekt wegens een geschil,
  
  144
  
  Raminsan Unging langs de wand van gespleten mang-hout; / Zeer
  slank loopt Bidu Raminsan langs de dwars gekapte richelbalk ; / Links
  langs de vierkante paal van medang-hout. / De armen van Bidu Dari
  gaan zacht schommelend op en neer, terwijl zij de ijzeren pinang-schaar
  vasthoudt:
  1525 Haar voeten gaan in gelijke pasjes; / Zacht wiegend in haar heupen: /
  Langzaam schrijdt Raminsan Unging van Remang Mananing zeer gelijk
  aan buing-visjes de Ngaring opzwemmend naar haar oorsprong in het
  Lalung-moeras waar N ata Luta' woonde; / Zeer slank is de houding
  van Bidu Raminsan als de dungan-visjes de Ngkitan opzwemmend
  naar de ijzerhout-boom, die werd geveld door (de omen-vogel) Ketupung, om te zien naar de stellage vijf vadem hoog; / Zeer schoon en
  wel gevormd, zij Dajang Raminsan Kumang van Tanah Remang, zeer
  gelijk aan de penggang-visjes, als zij de Belitang opzwemmen naar de
  stilstaande Bintung-diepte, waar ze treuzelen boven de stroomversnelling, kijkend naar Bantan, zijn vijf en vijftig kommen ordenend;
  
  dat oorspronkelijk tussen de Mualang-Dajaks en de vorst van Belitang ging,
  vanwege het eigenmachtig vergroten van de gentalng of rijstmaat, waardoor toen
  de vorst de toegezegde 10 gentang rijst van de Mualangers ging innen, deze
  slechts 8 maten bedroeg. Toen op een vergadering te Balai Sepuak de Mualangers
  aan de Resident vroegen om onder direct bestuur te komen, antwoordde deze,
  dat dit niet ging, daar de regering een contract had met de inheemse vorsten.
   Toen Bootoo daaruit begreep, dat van het Ned. Bestuur geen steun te verwachten
  was, begon hij een opstand te propageren tegen de BellJlllda Buntevu, de bedorven
  Belanda's en om het tot een "nationale" beweging te maken, ging hij over tot een
  uitzonderlijk ritueel, begela' genoemd: een groot offerfeest, waarbij de Buah
  Kana zouden komen om de Mualangers te helpen de BellJlllda Buntevu te verdrijven,
  waarna de Belanda Sutji zouden komen, incarnaties van de Buah KOOG zelf,
  welke een rechtvaardig bestuur zouden brengen. Hierop doelt de zinspeling van
  de 55 kommen, welke Bootoo aan het ordenen is n.m. voor het grote, zuivere
  offer aan de Buah Kana. Bootan werd als onruststoker gepakt en verbannen naar
  Java, tezamen met Singa Lidoog van Tapang PuIevu.
  Omstreeks 1930 is Bantan teruggekomen en ongeveer 7 jaar daarna gestorven.
  Toen de Amerikaanse zendeling Mouw zich in 1933 in Sintang vestigde, heeft
  de zoon van Bantan deze uitgenodigd naar de Mualangers te komen. Aanvankelijk
  zag men in deze zendeling met zijn verbodsbepalingen omtrent roken, sirihpruimen, tuak drinken e.d. een incarnatie van de Buah KIJIna, de door Bantan
  aangekondigde "Belanda Sutji", hetgeen heeft bijgedragen tot de snelle verspreiding van het Christendom onder de Mualangers van Boven-Belitang (zie ook de
  inleiding).
   145
  10
  
  1530 Sadja pantji Bidu Dari sida' Remang Begili upa kebali api ntP
  [mudik Kebi ngemasau negeri sida' Tandjung, lelang da
  sim pang sungai matan me1unggang Dunda' ;
  Gelung upa djuak nti' mudak Mpunak ngemasau peragak kelang
  [penjabung rindang da bulang da kelang Tjuja' ;
  Upa siluk nti' mudik Sepauk ngemasau tampuk Kudjau nakung,
  [Iinsau kalinsau nginau djajau denggau pengarumpang para' ;
  Upa bantaS mudik Sengaja S ngemasau panga' tapang Lantjung,
  [djembai kadjembai nginau sungai djalai tama' ;
  Upa palau mudik Sekadau ngemasau perandau Pengiran Ingkung,
  [rinah ngkadah ka rumah Pengiran Muda';
  1535 Upa benas ntP mudik Kapuas ngemasau ulas tandjak Mantjung,
  [lelang da riam Linsu' Muda'.
  Luang betandang Bidu Kumang nadai dapedjah;
  Tubuh baka Bidu Dara nadai takilah.
  Njau meda' mah Bidu Ngaja' ka atau tingka', njau njengau
  [manjengau;
  Njeling Bidu Unging, njau mantau mamantau.
  1540 Teka ka' kadju' Ndu' Bidu Siku" ka' rawan;
  Teka ka' meniti Bidu Dari dalam ati, ka' saban;
  
  1530 Kebi, een nietig zijriviertje van de Belitang even boven de uitmonding. Tussen
  de M engibal-rivier en de Belitang vormt de Kapuas een landtong of tandjung,
  het woongebied van de Tandjun-g-Dajaks met een vijftal huizen. Deze Dajaks
  waren vroeger onderhorigen, de Mualangers zeggen "slaven", van de vorst van
  Belitang. Zij zijn nauw verwant aan de Mualang-Dajaks en worden tegenwoordig
  als zodanig beschouwd (vgl. Enthoven l.c. p. 697-ó98).
  kebali api, een vis soort met rode staart.
  DundaJ', een heuvel bij de kampongs Ngkarung en Longkmg van de TandjungDajaks.
  1531 ngemosau, lett. gaan naar.
  peragak, drukte bij een feest.
  kelong, een open plaats in het bos voor hanengevechten. Men gelooft, dat de
  schimmen der voorouders, die verblijven op de Saran-berg (1758 m). aldaar druk
  doen aan hanengevechten op de kelang, Tjuja' genoemd, wegens de vele bloedzuigers, tjuja', aldaar.
   1532 wun-g, een vooruitspringende top van de Kudjaru; nakung wordt ook gezegd
  van de opgerichte kop van een slang.
  djajau, een liefdesmiddel gehaald uit bloemen groeiend op de Kudjau. Met "afbreken van de zolder" wordt bedoeld ruzie tussen man en vrouw, eindigend in
  scheiding.
  1533 tapang Lantjun-g, deze bijenboom staat nu nog in de middenloop van de S. Ajak.
  146
  
  1530 Zeer schoon is Bidu Dari van Remang Begili als de kebali-visjes, die
  de Kebi opzwemmend naar het gebied van de Tandjung-Dajaks blijven
  spelen in de zijriviertjes, die neerdalen van de Dunda'-heuvel; / Juist
  als de djuak-visjes de Mpunak opzwemmend naar de drukte van het
  hanen-tournooi, waar men volop bezig is met hanenvechten op het
  Tjuja' -veld; / Als de siluk-vis, die de Sepauk opzwemt naar de uitstekende top van de Kudjau, dralend op zoek naar een liefdestniddel
  om de zolder (boven man en vrouw) af te breken; / Als de banta'-vis
  die de Sungai Ajak opzwemt naar de vorksgewijs vertakte stam van
  de tapang-boom te Lantjung, treuzelend op zoek naar een rivier om
  binnen te gaan; / Als de palau-visjes de Sekadau opzwemmend naar
  het buitenhuis van Pangiran Ingkung, toevend opziend naar het huis
  van Pangiran Muda' ;
  1535 Als de benas-vis die de Kapuas opzwemmend naar de draaikolken bij
  Mantjung blijft spelen bij de Muda'-kolk. / De hele verschijning van
  Bidu Kumang valt niet te laken; / Het hele voorkomen van Bidu Dara
  is onovertroffen. / Bidu Ngaja' kijkt naar (de mannen) op het verhoog
  en rekt haar hals; / Zij draait haar ogen, Bidu Unging, en kijkt aandachtig.
   1540 Dan wordt ze even bang Jonkvrouw Bidu Siku' en verlegen; / Zij
  aarzelt, Bidu Dari, en vrees komt op in haar hart; / Zij wordt verlegen,
  
  1534 Pcmgwcm Ingkung, een vorst van Sekadau volgens de geslachtslijst in J. J. K.
  Enthoven l.c. gestorven in 1780. In het geloof der mensen was deze radja "tua''',
  d.i. met bovennatuurlijke kracht begiftigd en kon hij zich voordoen onder allerlei
  gedaanten als van vissen, slangen, vogels, herten e.d.; waar bizonder gevormde
  stenen liggen op de heuvels, heet het meermalen, dat dit een buitenverblijf,
  peremdau, is van deze Ingkung.
  PcmgVran Muda'; dit is weer een zeer recent toevoegsel, daar deze Poogiratn
  Muda' de vader is van de tegenwoordige Panembahan van Sanggau. Deze
  pangiran was vroeger mantri politie en kwam als zodanig dikwijls in het gebied
  der Mualangers. Hij vertelde ook over de Buah Kano, tevens spionnerend of men
  nog aan begela' deed. Sommigen beschouwden hem zelf als Buah Kooa. Hij
  had ook buitenverblijven in het Mualang-gebied. Zo staat er nog een aan de
  Ncmga Selmta, een linkerzij rivier van de S. Ajak, waar hij zich gaarne vermaakte, aldus mijn zegsman, met Mualang-meisjes.
  1535 Mantjung, een heuvel even boven de Kota Belitcung, de grens vormend tussen
  Sekadau en Sintang ; hier heeft men in de Kapuas draaikolken, ulas, en in verband daarmee plaatselijke stroomversnellingen, tandjak, wegens een grote zandbank genoemd karangoo M atntjung.
  lmsu' muda' een draaikolk benedenstrooms van Sckadau.
  Deze gehele p~ssage over de treuzelende visjes is een sindiran of toespeling op het
  gedrag van Raminsan, die verlegen aarzelt bij het zien van de gasten, zoals in de
  volgende verzen wordt beschreven.
  147
  
  Ka' malu djara' Djawai Bidu, ka' supan.
   Nama meda' ia kurung ara' sida' tai da atau tingka' tai baik
  [penjangka' tapa' djari djangang;
  Ka' supan mal u djara' Djawai Bidu meda' tud u baru sida' tai da
  [atau bangku penjagu raga' djempajang;
  1545 Ka' kadju' rawan Bidu Raminsan meda' Djenti Tudan tai da atau
  [pitan meda' gelagam itam tai baik ngangkam punggang rang;
  Ka' kadju' nadai djara' Njai Bidu Djawai meda' tawai pandjai
  [Djenti Tembai tai da punggang pindai tai baik penangkai
  [djawa' djerenang;
  Teka njeling manjeling mah Bidu Unging meda' gunting djabing
  [Djenti Nading tai baik pengariring gong selang.
  Olèh teka dapangkang Dajang Bidu Kunang ia da punggang pene[gang, njau dakandar-kandar;
  Teka dadendjang-dendjang, teka dagemar-gemar.
  1550 Teka kupi' riuh Raminsan Djubuh ari baruh ke bung ke kanan;
  Kupi' katak gelung kemarimpan;
  Kupi' undjur Ratu Djubuh gelung penipan langan.
  Teka djerita seleka Bidu Dara njau rengai karengai ;
  Djaku' Ndu' Bidu Dara njau retjai karetjai;
  1555 Dudu pantun gelung munji burung punai.
  "To' tambin badudjut, mèh Djenti Mamut, tai baruntai berang;
  "To' selepa bakaki, mèh Timbu' Djenti, djaku' Bidu Dari, tai pan[dai ngambi' api mansang ke sepunggang;
  "To' selepa tingkap tai pandai ngerajap ngelaus lubang;
  "To' kelakati besi tai pandai mentjuri ati buah pinang;
  1560 "To' selepa duduk, mèh Djenti Laduk, tai pandai nginang manuk
  [da kaki ganggang".
  Teka njau bapakai uai sida' da punggang pindai tandan pinang;
  Batjarik tjedik sida' sirih nakang;
  Batjabut lumut tembakau terandjang;
  Babubuh bunjuh sabu kerang;
  1565 Belepi' baki' penating djala djarang;
  
  1543 kurung ara', tekening van de aderen op de rug van de hand; als deze aderen op
  een bepaalde manier boven bij elkaar komen (kurung
  afsluiten), is dit een teken
  van geluk, mah.
  penjcmgka', van djOJngka', afgrenzing: de aderen grenzen of tekenen fraai de
  hand af.
   1544 penjagu raga' djempajcmg; deze hangmandjes, ragd' djempajcmg, zijn zo open
  
  =
  
  148
  
  Djawai Bidu, en beschroomd. / Want ze ziet de mooie tekening der
  aderen op de sterke handen der mannen op het verhoog; / Zij wordt
  verlegen en beschroomd, Djawai Bidu, ziende het pas geknipte ponyhaar der mannen op de rustbank, fraai gebogen als een gevlochten
  hangmandje ;
  1545 Zij wordt even bevreesd en bang, Bidu Raminsan, ziende Djenti Tudan
  op de balé-balé met de zwarte bakkebaarden schoon rond de kaken; /
  Even bang maar toch niet, zij Njai Bidu Djawai, ziende het lange haar
  van Djenti Tembai op de rand van het verhoog, fraai als de bloeiaar
  van de rode gierst; / Zij kijkt uit haar ooghoeken, Bidu Unging, en
  ziet het rond het hoofd afgeknipte haar van Djenti Nading als de
  ronding van een selang-gong. / Maar dan komt Dajang Bidu Kumang
  nader bij het verhoog, dichter en dichter; / Zij komt nader en vlakbij.
   1550 Daar beneden gaat Raminsan Djubuh zitten met beide benen naar
  rechts gevouwen; / Zij gaat zitten de benen kikvorsgewij s links en
  rechts gevouwen zeer netjes; / Zij zit met één been gevouwen, het
  ander gestrekt als een zitplaats in het bos. / Dan spreekt Bidu Dara
  een woord met zachte stem; / Bidu Siku S spreekt zeer welluidend;
  1555 Zacht klinken haar woorden juist als het koeren van een vruchtduif. /
  "Hier is het gevlochten sirih-stel, gij Djenti Mamut, met aan elkaar
  verbonden armen; / "Hier is het sirih-stel op pootjes, gij Timbu S
  Djenti, zegt Bidu Dari, dat brandhout kan halen van het eind der
  galerij; / "Hier is het sirih-stel op wieletjes, dat bochten vormend
  gaten uit de weg kan gaan; / "Hier is de ijzeren pinang-schaar, die
  kan stelen het hart van de pinang-noot;
  1560 "Hier is het sirih-stel met de zittende figuur, gij Djenti Laduk, die op
  de kippen kan passen aan de voet van het bordes." I Dan eten de
  mannen op de rand van de rustbank de pinang van de pinangsteel ; /
  Zij scheuren een stuk af van het sirih-blad; / Zij trekken de wierige
  draden van de tabak uit het mandje; / Zij strooien er kalkpoeder op
  van (gebrande) schelpen;
  1565 Zij vouwen sirih-pruimen als de afhangende ringen aan een werpnet; /
  
  gevlochten, dat wanneer men ze van onder wat opduwt, sagu, ze bol gaan staan
  als het bolstaande, dikke hoofdhaar.
  1565 penatimg djala, als de ringen van een werpnet: bij een feest vouwt men wel de
  sirihbladeren nog hangend aan de steel tot een sirih-pruim en zo afhangend
  worden deze vergeleken met de ringen ter verzwaring aan een werpnet.
  1566 batipak panttmg, vgl. vers 180.
  149
  
  Batipak pantung sida J tunggal batang.
   Mansin ngambi' sida' tunggal uti J ;
  N gisa sida' tunggal leka;
  Makai sida' tunggal tangkai.
  1570 Teka djerita seleka Bidu Dara njau tunggal kali';
  Tjakap djampat Bidu Lawat njau tunggal igi' ;
  Djaku J Djawai Bidu: "Ku tadi kaJ supan malu, mèh mandal
  [sepupu, nama sangka'ku Sabu Baru sida' Vlu Senggal
  [Njilu, Mas Parit djama dalinggang sabudjang manua
  [Tjina ;
  "Sangka'ku Tutjung Subang Baringgit pamandang mua namiak dara;
  "Sangka'ku Katjindai sida' Pauh Sampai, djaku' Njai Bidu Djawai
  [mèh pipih rambai, Langgai Langit punggang da tampang
  [ka benang setera ;
  1575 "Sangka'ku Radin Sin Tulin, Mata Duit dua lagi nama ka Gubang
  [Vang Tembaga;
  "Sangka'ku Lang Indang, djaku' Dajang Bidu Kumang, da bela[kang langit ngindang ka punggang bukau Lingga;
  "Sangka'ku Suku Baru, Vang Kelip, dua nama ka Vang Nunja;
  "Sangka'ku Gajau Mantai, djaku' Njai Bidu Djawai, da nanga
  [Meranggit njipat ka darat tinggi' tiga;
  "Keba' ku ka' saban meniti, djaku' Bidu Dari, sangka'ku Tali sa'
  [Titi Lalau Hadji, Mamagi Depit panjekang pinggang namiak dara;
  1580 "Sangka'ku mba' Selaka Tali Sait panjintak anak djelu berunsa;
  "Sangka'ku mba' Pungga' Medang Berakit, dua nama ka Tetak
  [Segala.
  "Nama ia' tai gah datang ka kami Tanah Remang, djaku' Dajang
  [Bidu Kumang, na' tinting kemali;
  "Nama ia s tai gah tembu' ka kami ditu' alang na' ninting ari;
  "Tai gah datai ka kami Remang Udjai na' ninting malam;
  1572 e.v. Hier volgen een aantal titels voor een van de bekendste Buah Kana, te weten
  Pungga'. Hier was vertaling weer moeilijk, daar de "parafrasering" van de titels
  pas verstaan wordt uit de betekenis van de titel zelf.
  Senggal Njilu, een rivier in het land der Buah Kana.
   Mas Parit. Te S. Ajak en ook bovenstrooms aan de overkant van de Kapuas
  werd vroeger veel goud gegraven en ook nu nog leeft de welvarende Chinese pasar
  aldaar hoofdzakelijk van de goudgraverijen en -wasserijen.
  1574 Pauh Sandai, een andere naam voor Panggau, een van de bekendste huizen der
  Buah K lJIna.
  Langgai langit, hemelrand ; de kleurige rand van deze ·katjindai of omslagdoek,
  aldus genoemd naar de hemel rand bij zonsondergang.
  1577 Suku Baru, nieuwe halve gulden.
  150
  
  Zij nemen een sirih-pruim elk één; / Zij nemen er ieder één; / Zij
  proeven een noot; / Zij eten een steel.
   1570 Dan spreekt Bidu Dara een keer; / Vlug spreekt Bidu Lawat een
  maal. / Zegt Djawai Bidu: "Ik was zo even verlegen, gij mijn broeder,
  omdat ik meende, dat gij Sabu Baru (Stofgoud) waart van Boven
  Senggal Njilu, Mas Parit (Goud Greppel), waar de mannen wassen
  aan de voet van het Chinese dorp; / "Ik meende dat gij Tutjung
  Sumang Beringgit (Getande Oorbel) waart, ter versiering van het
  gelaat der meisjes; / "Ik meende, dat gij Katjindai (Omslagdoek) waart
  van Pauh Sandai, zegt Njai Bidu Djawai, 0 gij mijn familie, Langgai
  Langit (Hemelrand) met kleurige zijden draad langs de rand;
  1575 .,Ik meende, dat gij Raden Sin TuIin waart, nog een tweede naam
  Koperen Vierduitstuk ; / "Ik meende, dat gij Lang Indang (Zwevende
  Kiekedief) waart, zegt Dajang Bidu Kumang, boven de wolken tot de
  top van de Lingga-berg; / "Ik dacht, dat gij Suku Baru waart, Uang
  KeIip, nog een tweede naam Uang Nunja; I "Ik dacht, dat gij Gajau
  Mantai (Oeverkrokodil) waart, zegt Njai Bidu Djawai, aan de monding
  van de Meranggit, die drie vadem hoog (met zijn staart) op de oever
  slaat; I "Ik was eerst bang en bevreesd, zegt Bidu Dari, omdat ik
  dacht, dat gij Tali (Gordel) waart van Titi Lalau Hadji, Mamagi Depit
  (Gevlochten Gordel) strak om de heup van de meisjes;
  1580 "Ik dacht, dat gij Selaka Tali Sait (Valstrik) waart, die een dwerghert
  strikt; / "Ik dacht, dat gij Pungga' waart, Medang Berakit, een tweede
  naam Tetak Segala. I "Want die komt dikwijls naar ons hier in de
  Wolkenhemel, zegt Dajang Bidu Kumang, ongeacht volle maan; /
  "Want die komt dikwijls hierheen naar ons, ongeacht welke dag; /
  "Hij is gewoon naar ons te komen te Remang Udjai, ongeacht of het
  nacht is;
  
  Uamg Kelip, vijfcentstuk.
   Uang Nwnja, halve gulden met beeltenis van de jonge koningin. Alle soort
  blinkend geld wordt tot frudjian, lofprij zing van de knappe Pwngga'.
  1578 MeyoogrPt, rivier in het land der BUOJh KCIIna.
  1579 T~ti Lalau Hadji, weer een andere titel voor PUJnggau, waar Ladja, Keling,
  Idjau en ook Punggo J wonen.
  1580 selaka, kruiswijs gestoken stokken voor opstelling van een strik.
  1581 Medcmg Berakit, tegen elkaar groeiende medaHg-bomen.
  Tetak Segala, geheel rond gekapt, aanvulling van de titel voor Pwngga J •
  na' tmting kemal~, niet volgend cLi. achtslaand op volle maan, ofschoon er dan
  veel verbodsbepalingen zijn.
  151
  
  1585 "Tembo' kito' na' ninting bulan.
  "Nama ia' tai gah ngentung umbung kami, djaku' Bidu Munggung,
  "N j ilak tasak kandang tamiang;
  [ladang terabang;
  "Nundjan papan kami Remang Udjan, djaku' Bidu Raminsan,
  [ladang medang;
  "Tai gah ngebu pintu kami Remang Ngabu, keba' ku ka' supan
  [malu, mèh mandal sepupu, djaku' Djawai Bidu, tangkup sebang.
  1590 "Nadai ku tau' bada' mèh rambaiku, tandau gemili' ;
  "Ai tampungku, tai datai tuntung, nuna' buah njeli' ;
  "Bata' na' riranku, tai datai njengajan, djaku' Bidu Raminsan,
  [nuna' tandan tem uni' ;
  "Ku tadi' ka' supan malu, sangka'ku Medang Beribu sida:' Ulu
  [Senggal Njilu, djaku' Djawai Bidu, ai sepupuku
  [tai datai njentamu geti' kageti';
  "Bata' na' pumpun kita nuna' belumbun pun munti'.
  1595 Olèh kumpang nu' ku gelang da ba tang,
  Legai da langgai sungai;
  Udah rangku njempang ka Dajang Bi~u Kumang udah ngandjung
  [kemiang,
  Baru' djengaiku ngandai ka N jai Bidu Djawai njau tama J njumai
  [ka temuai tai baru' datai.
  Teka tama 'mah ia ka sandik bilik lawang;
  1600 Teka ngebu pintu Djawai Bidu tangkup sebang;
  Ngusai lalambai Njai Bidu Djawai ui sega' seluang.
   Teka ngarau Bidu Lumpuk sida' Remang Njumbuk ka tampuk
  langgai tawang, na' mah lama' djalai penuh;
  Ngetum unggung kelampapa' na' mah lama' djalai bauh;
  Nentjang lia' ngau djari kiba' na' mah lama' djalai tenjuh.
  1605 Teka djampat ka kiba' mah Bidu Ngaja' njau djampat ka kanan;
  Djampat ka pelabuh njau djampat ka luan;
  Mansak petanak rebung dagangan;
  Belajur djengkung paku' ikan;
  Mangkuk njau dabasuk Bidu Lumpuk paba' pinggan;
  
  1589 Remang N gabu, lett. groter wordende, aangroeiende wolken.
  1590 nadai tau' bada', niet weten; de betekenis of functie van badlJ' in deze uitdrukking is schrijver niet duidelijk. In de spreektaal wordt ook steeds gezegd voor
  "ik weet het niet\': "Ni' tau' bada'''. Stellig ook wel ter onderscheiding van
  
  152
  
  1585 "Hij komt hierheen ongeacht welke maand. / "Want die is het, die dikwijls ons meisjesverblijf binnendringt, zegt Bidu Munggung, door de
  planken wand; / "Hij breekt de gevlochten bamboe-wand open; / "Hij
  stapt over de vloer van brede medang-planken van ons hier in Remang
  Udjan, zegt Bidu Raminsan; / "Hij stoot dikwijls onze gepaneelde
  deur open in Remang N gabu, daarom was ik verlegen en beschroomd,
  gij mijn neef.
   1590 "Ik wist niet, dat gij mijn familie waart, als één gemiIP-tros; / "Ja,
  mijn bloedverwant, die hier op bezoek komt, als van éénzelfde maiskolf; / "Ja, mijn broeder die kennis komt maken, zegt Bidu Raminsan,
  als uit één moederschoot; / "Ik was zo even verlegen en beschaamd,
  menend dat gij Medang Beribu van Boven Senggal Njilu waart, zegt
  Djawai Bidu, maar daar zijt ge mijn neef, die op bezoek komt, mijn
  volle neef; / "Daar zijt ge van onze eigen pol, als de spruiten van één
  munti' -bos."
  1595 Mijn kumpang-boom met geringde stam,
  Een legai-boom aan de oorsprong der rivier;
  Mijn mond heeft verhaald van Dajang Bidu Kumang, die het
  [sirih-stel heeft aangeboden;
  Nu gaat mijn keel vertellen van N jai Bidu Djawai, die naar binnen
  [gaat om te koken voor de pas aangekomen gasten.
  Zij gaat naar binnen in het woonvertrek;
  1600 Djawai Bidu opent de deur met panelen; / Zij trekt aan het deurtouw,
  Bidu Djawai, van sega'-rotan; / Bidu Lumpuk van Remang Njumbuk
  gaat vlug (water halen) naar de schepplaats van het moeras en heeft
  (haar kalebassen) snel gevuld; / "Zij legt de droge stukken hout met
  de punten naar elkaar en in korte tijd vlamt het (vuur) hoog op; / Zij
  stampt de gemberwortel met haar linkerhand en in korte tijd is deze fijn.
  1605 Vlug wendt Bidu Ngaja S zich naar links en vlug naar rechts; / Vlug
  even naar het achtervertrek en weer vlug naar het midden; / Zij kookt
  rijst en braadt bamboe-spruiten in olie; / Zij kookt gebogen varentoppen ; / Zij wast de kommen, Bidu Lumpuk, en de borden;
  
  nv' tau,J"·
  
  het mag niet". Het wordt slechts in twee uitdrukkingen gebruikt:
  
  tau' badaS; (iets) weten; kasih bada', och I uitroep van medelijden.
   1602 Remcmg N jumbuk lett. opkomende wolken.
  1603 kelannpapl1!', kurkdroog, half vergaan hout.
  bauh, hoog opvlammen; ook van hoogopgeschoten gewas.
  153
  
  1610 Da-aduh bukur paba' mensanggan;
  Par da-idar paba' talam.
  Teka ngebu pintu Djawai Bidu tangkup sebang;
  Ngusai lalambai ui sega' seluang.
  "Tama' makai mah mèh tamuai tai baru' datai, djaku' Njai Bidu
  [Djawai, nggau salai rangkai dapanggang;
  1615 "Tama' mèh tamuai tai datai tuntung, ngipung nggau buntung
  [kaloi nandang;
  "Makai genda mèh Djenti Djanda, nggau pedja senganan dagang;
  "Makai nggau telu' mèh Djenti Timbu', manuk kepajang;
  "Makai nggau pau mèh Djenti Njambau, palau batang, gerih kelP
  [kumpang.
  Lega4 nu' ku da langgai sungai,
  1620 Baru' lipat da rap i' tenap;
  Udah djangaiku nganda ka Njai Bidu Dja'Wai ngumbai tamuai tama'
  [makai,
  Di/ah ku basipat ka Djenti Uat ndau mah angkat.
  Teka ngebu pintu Djenti Mandju, tai baik at ju ka sengiang naga;
  Nudjan manturan tai baik balan tamuku baka;
  1625 Ngembing dinding tai haik kantjing tukang Tjina.
  Djerita seleka Bidu Dara njau tunggal igi' ;
  Andai Njai Bidu Djawai njau tunggal kali'.
  I1Duduk ari atau ia' mèh Djenti Njambau, duduk da kelikau gung
  [selang;
  I1Duduk ari atau mas rneragau tai mesa' anak biawak bentang ;
  1630 I1Duduk ari perumundani ia' mèh Timbu' Djenti, djaku' Bidu
  [Dari, tai baik pengamulu ati remaung dandjang;
  I1Njandih da benung ia' mèh Timbu' Madjung, tadjau tantjang;
  "Duduk kari tikai andai ia'· mèh Djenti Tembai, djaku' Njai Bidu
  [Djawai, kerawang punggang.
  I1Makai mah mèh Djenti Temhai, ntiS tulang besai nang mèh malu
  [ngelesit;
  I1Nti' kulit liat mèh Djenti Vat, nang mèh malu ngigit;
  1635 Djaku' Bidu Raminsan: I1Nti' mis umpan dalam pinggan nang
  [malu ngerampit".
   Teka munji beli Timbu' Djenti aba' Bidu Dari nganti J kena' djual;
  Munji tanda' sida' besaut singga' nganti' kena' timbal;
  
  154
  
  1610 Het koperen bekken wordt klaar gezet met de kom voor het vingerwater ; / De koperen serveerschaal wordt klaar gezet met het koperen
  blad. / Dan opent Djawai Bidu de deur met panelen; / Zij trekt aan
  het deurtouw van sega 5 -rotan. / "Komt binnen om te eten gij gasten
  juist gekomen, zegt Njai Bidu Djawai, met gerookte toespijs, droog
  geroost;
  1615 "Komt binnen gij gasten, die op bezoek zijt gekomen, eet zonder
  toespijs met het buikvlees van kaloi-vis; / "Eet zonder toespijs, luister
  gij Djenti Djanda, met wat ingemaakte vis van de rondtrekkende
  Maleier; / "Eet met een eitje van de kepajang-kip, gij Djenti Timbu' ;
  / "Eet met een in blad geroost visje, gij Djenti Njambau, een palauvisje, een gekerfd en geroost kelP-visje".
  Mijn legai-boom aan de oorsprong der rivier,
  1620 Een liPat-bo01n aan de rand van lage grond;
  MiJn keel heeft verhaald van Njai Bidu Djawai de gasten naar
  [binnen roepend om te eten,
  Mijn tong vertelt nu van Djenti Uat die opstaan.
   Zij openen de deur, Djenti Mandju, die fraai versierd is met een draak;/
  Zij stappen op de richelbalk met fraai snijwerk;
  1625 Zij gaan langs de wand mooi aansluitend gemaakt door een Chinese
  vakman. / Dan spreekt Bidu Dara een woord; / Zij spreekt, Bidu
  Djawai, een maal. / "Ga daar boven zitten gij Djenti Njambau, op die
  grote kelikau-gong; / "Ga zitten op het kanon zo groot als een witgestreept leguaan-jong;
  1630 "Ga zitten op dat tapijt gij Timbu s Djenti, zegt Bidu Dari, fraai
  getekend als de huid van een boomtijger ; / "Leun tegen die ronde
  martavaan gij Timbu S Madjung, die tadjau-tempajan (tegen de wand)
  gebonden; / "Ga zitten op die sierrnat, gij Djenti Tembai, zegt N jai
  Bidu Djawai, met opengevlochten rand. / "Eet maar gij Djenti Tembai
  en kom je een groot been tegen, wees niet verlegen het weg te gooien; /
  "Is het zwoerd taai, gij Djenti Vat, wees niet verlegen erin te bijten;
  1635 Zegt Bidu Raminsan: "Als de rijst op je bord op is, wees dan niet
  verlegen er zelf bij te nemen." / Het gesprek van Timbu s Djenti met
  Bidu Dari klinkt als een koop bij accoord gesloten; / Hun gesprek
  klinkt als het kappen aan weerskanten van de boom juist in de maat; /
  Het klinkt als het kappen van brandhout juist op de aangegeven plaats.
  1615 ngiprmg, eten zonder toespijs; hier een bescheiden beleefheidsfraze tegenover
  gasten.
  155
  
  Teka munji lumpung nganti' kena' agal.
  "Nti' kami malu bekajuh di' Bidu Djubuh, kedabut anjut;
  1640 "Nti' malu niki', ninga di' mandal menjadi', kami tebarusut;
  "Nti' kami malu makai, ninga di' Bidu Djawai, lapar da perut.
   "Olèh kenjang mah di' Dajang Bidu Kumang, njau bekasang kusung;
  "BisP mah tuni' di' mandal menjadi', upa selipi' degantung;
  "Penuh mah daluh da lubuk Bintung.
  1645 "Udah djalai bajah;
  "Baduh djalai tembu';
  "Nanggal djalai sual".
  Teka djerita Bidu Dara njau tunggal kali' ;
  Ba-andai Njai Bidu Djawai njau tunggal igi'.
  1650 "Nti' udah makai mèh tandang temuai, nang selagat pansut ka ruai.
  "Anti' ku udah ngerupai ka salai tai rangkai dapanggang;
  "na' ila' mah kitaS, nganti' ku nimba' tjuka' raru' kedang;
  "Mantjing kita' ka pantjing kundi nanang;
  "Nerungam kita' ka beram peragi dajang.
  1655 Teka ngatung djalung Bidu Munggung berta dua;
  Mangkuk mentaja' berta lima sereng.:t' da mua;
  Dajang Bidu Kumang nendjang mangkuk sampang badendjang aba'
  [radja beta;
  Nipan mangkuk tuman da-undan ka tjangkir telu' buaja.
  Teka da-ambi' Djenti Meli' suti' njau nundjan kadua;
  1660 Daketjap sida' mpat njau nundjan kalima.
  "Olèh sama kita ngambi', ninga di' mandal menjadi', djakti'
  [Djenti Meli', kita tunggal uti' ;
  "Sama kita ngadir tunggal tjangkir;
  "Ninga di' Kumang Raminsan, beram sama kita nipan tunggal tjawan;
  "Gajung seteguk sama kita njampuk dalam mangkuk sigi' saorang.
  1665 Semangktik sekali sida' nereguk;
  Sedjalung sekali' sida' nerunsung.
  Keba' teka munji Belitang gajung lumpang nama' rang Djenti
  [Budjang, tai njegang ka tawang Tinjan ulu pengasu Meradja Gansi;
  Gajung kiping nama' renging Djenti Nading munji Ngaring, tai
  [mantjing ka Djengkang ke dalam, tengan detan batu Babi;
  1667 Tmvong Tmgon, een groot moeras bij de oorsprong van de Bi!'litang; de bedoeling
  is: wanneer het zo hoog water is, dat de rivier volstaat vanaf haar monding
  tot haar oorsprong.
   Meradja Gansi, vgl. vers 980 en 851. Het jachtgebied van Gonsi strekte zich uit
  
  156
  
  / "Als wij verlegen waren te roeien, gij Bidu Djubuh, zouden wij
  hulpeloos afdrUven;
  1640 "Als wij bang waren (in een boom) te klimmen, zouden wij er met
  geruis uit vallen; / "Als wij verlegen waren te eten, luister gij nicht,
  zouden wij honger lijden. / "Wij zijn voldaan, gij Dajang Bidu
  Kumang, geheel voldaan; / "Onze buik is gevuld, gij nicht, als een
  hangend bergzakje ; / "Onze maag is vol als een prauw aan de (visrijke) Bintung-diepte;
  1645 "Wij zijn klaar en houden op; / "Wij houden op, zijn geladen; / "Wij
  stoppen, wij zijn klaar." / Dan spreekt Bidu Dara een maal; / Njai
  Bidu Djawai spreekt een woord.
  1650 "Als jullie hebt gegeten, gij gasten, ga dan niet dadelijk naar de voorgalerij; / "Wacht tot ik jullie een stukje afbreek van een gerookt visje,
  droog geroost; / "Wacht, wacht jullie, ik zal rijstwijn voor je scheppen
  met de schors van raru S -kedang; / "Ik zal je schenken uit de aarden
  kruik met tuit; / "Ik zal jullie te drinken geven van de gegiste rijstwijn door een meisje bereid.
   1655 Zij neemt de grote kommen op, Bidu Munggung, met twee tegelijk; /
  De wijde kommen vijf tegelijk met wijd uitstaande mond; / Dajang
  Bidu Kumang zet de geëmailleerde kommen op rij tezamen met radjabeta-kommen; / Zij zet de blauw-porceleinen kommen klaar met de
  witte kommen als krokodilleneieren. / Djenti MelP nemen een kom en
  reiken naar een tweede;
  1660 Zij hebben er vier geproefd en grijpen naar een vij,fde. / "Neem er
  een met ons, luister gij nicht, zegt Djenti Meli s, wij elk één; / "Zit
  met ons aan voor één kom; / "Luister mijn zusje Kumang Raminsan,
  neem met ons één kop rijstwijn; / "Eén slok met ons van de gemengde
  rijstwijn in de kom, elk één.
  1665 Een kom slaan zij ineens naar binnen; / Een grote schaal slurpen ze
  in één keer uit. / Het is als het geluid van de Belitang, de rijstwijn die
  het keelgat binnenstroomt van Djenti Budjang, als deze vol staat tot
  aan het Tinjan-moeras, boven het jachtgebied van Meradja Gansi; /
  De gegiste tuwak klokt de keel binnen van Djenti Nadjing met het
  geluid van de Ngaring, die ontspringt in het gebied van Djangkang,
  als deze wordt tegengehouden door de Babi-steen; / Het geluid van de
  wijn het keelgat binnenstromend is als het bruisen van de Mpunak,
  van de Ramot-berg tot de bovenloop van de S. Ajak.
  1668 N garing, deze rivier ontspringt op het Djambu-gebergte, op de grens van Sekadau
  en Sanggau; de aldaar wonende Dajaks worden door de Mualangers Djangka;ngDajaks genoemd.
   J57
  
  Go' gajung linak nama' rengak teka munji Mpunak, tai njanggak
  ka lenggang Saran, ili S danti S batu Besi;
  1670 Gajung tjuka' sida S mpat lima S teka munji Sengaja', tai lela s ka
  [mata ari padam, tjanggai dapakai Matjan Muri;
  Gos tuak gajung nama S rekung Djenti Madjung teka munji
  [Menjumbung tai mantjung ka gurung Gan, djalai
  [Pengiran Senarung aba s Raden Ingkung ngatung
  [Tambung Djelawat serenti;
  Teka munji Kapuas tai mulas ka ulak Limas ili' dantP ka pantjur
  [Adji.
  Keba' teka njau mansau berandjau Djenti Njambau upa sibau
  [muduh seleka;
  Teka gulung badangan-dangan Djenti Tudan upa melandjan sedan
  [muduh djera;
  1675 Teka berupa nelili Timbu S Djenti upa padi da tisi uma;
  Teka berupa mèrah berandah Djenti Tudah upa buah serangki tama.
  Teka berupa belangkap lembung Djenti Madjung da tuak gajung
  [Bidu Munggung sida s Remang Begantung upa tai kurung katam;
  Teka batinggP baruh Djenti Liduh upa tai kurang balan;
  Upa tai manta' lunja' Djenti Mba' da tuak tjuka' Bidu Ngaja' upa
  [tai kurang suman.
  1680 Keba' djerita seleka Djenti Djanda teka njau pandjang anjai;
  Sigi-' djaku' Djenti Timbu' njau terumba rumbai;
  Tjakap djampat Djenti Uat njau limpang lilai.
   "Ninga, ninga di' Bidu Dari, njuruh di-' ngatji paseni da djari ngau
  [guna puli kami, ngau saksi baik ati tint jin pemandang;
  "Njuruh di' ngalatja patina' njala ngau kami ngerumpang kota
  [Djalajan Kaj a, sa' Tetetai Tiga, ninga di' Bidu Dara,
  [tai pengamulu dada baragai budjang;
  1685 "Njuruh di' ngagih djalih ubung putih tai pengiku' kenawang;
  "Ninga di' Bidu Unging, njuruh di' meling ginting anjing ngau
  [kami ngerumpang binting Djelajan Kering sida' Tetai
  Naning, dengau ninting nikam tengelang ;
  
  1670 Mat jan Muri. een bekende Kano-zanger ongeveer 25 jaar geleden gestorven; zijn
  zoon Kerb04l, reeds een oudere man, leeft nog te Belubuk in de bovenloop van
  de S. Ajak.
  1672 Pantj'/lf/' Adji, een bekende stroomversnelling in de Kapuas beneden Sanggau.
  1677 belangkap lembung, van onordelijk dooreen zitten.
  1684 patina' njala, een rood koord om het middel gedragen op sneltocht.
   158
  
  die ontspringt op een rug van de Saran, waar deze benedenstrooms de
  Besi-steen ontmoet:
  1670 De rijstwijn van de vier, vijf mannen klokt als het geluid van de Sungai
  Ajak, die ontspringt in het westen, aan welks oorsprong Matjan Muri
  woonde; / Het geluid van de tuwak binnengaand in het keelgat van
  Djenti Madjung bruist als de Menjumbung, die neervalt van de Ganwaterval, waar Pangiran Senarung met Raden Ingkung een reuze
  djelawat-vis ving; / Het klinkt als de Kapuas, waar deze ronddraait bij
  de Limas-kolk, waar beneden de stroomversnelling Pantjur Adji ligt. /
  Zij worden rood, Djenti Njambau, als een rijpe sibau-vrucht; / Zij zijn
  vuurrood, Djenti Tudan, als een tak volrijpe, rode melandjan-vruchten;
  1675 Zij zijn rood gekleurd, Timbu' Djenti, als de padi aan de rand van het
  veld; / Zij hebben een hoogrode kleur, Djenti Tudah, als de kleine
  tjabè-vruchten; / Zij worden onordelijk, Djenti Madjung, van de tuwak
  van Bidu Munggung van Remang Begantung, als een slecht geschaafde
  plank; / Zij zitten hoog en laag, Djenti Liduh, als een slecht gekapte
  balk; / Zij zien waterig, Djenti Mba' van de tuwak van Bidu Ngaja',
  als onvoldoend gekookte rijst.
   1680 Zij beginnen te spreken, Djenti Djanda, lang en breed; / Een gesprek
  van Djenti Timbu' langzaam uitgerekt; / Vlugge woorden van Djenti
  Uat over dit en dat. / "Luister, luister gij Bidu Dari, wij vragen je ons
  een versiering te geven aan de hand ten geschenke, als teken dat wij
  elkaar goed gezind zijn, een ring ter aandenken; / "Wij vragen je een
  gordelkoord, waarmee wij de versperring kunnen doorbreken van
  Djelajan Kaja van Orion, luister gij Bidu Dara, rood als de borstveren
  van de baragai-vogel;
  1685 "Wij vragen je te maken een koord van wit garen (en rood) als de
  staart van een kenawang-slang; / "Luister, gij Bidu Unging, ik vraag
  je te draaien een koord met kwastjes, waarmee wij kunnen veroveren
  de sterkte van Djelajan Kering van Tetai Naning, om te gebruiken bij
  het richten van de werpspeer; / "Ik vraag je klaar te maken een pin
  
  Tetetai Tiga of Bintoog tiga, het sterrebeeld Orion.
  Djelajan Kaja, naam van een déwa of godheid wonend in de loog';'t, waar de
  reizigers langs moeten.
  1685 Djelajan Kering, dezelfde als Djelajoo Kaja en Tetai Nan-itng hetzelfde als Tetetai.
  Tiga; zo ook in de volgende regels: Tetai Tampak en Djelajan, Pemeku; kering
  betekent sterk en pemeku is een titel voor voorname personen.
  159
  
  "Njuruh di' ngalatja' tukak bulu landak ngau kami berumpak aba'.
  [sa' Tetai Tampak dengau betambak tempangan bukang;
  "Ninga di' Djawai Bidu, njuruh di' ngatju benang biru ka ku
  [dengau ngerumpang kubu Djelajan Pemeku tai penga[mulu burung lalajang".
  Keba' seleka djerita Bidu Dara njau djampat njaut;
  1690 Sigi' djaku' Ndu' Bidu Siku' njau djampat njambut.
   "K:eba' ku ka' meniti lunggung ku ngatung bingkul ubung, mali
  [kita' madah ku ngau bedukung landung djama djalai
  [ngentak mentirung tiang langkau;
  "Nama ku ka' ngai mèh uai njapai ubung lawai, mali ku dapadah
  [orang batang besai dengau pansa' pedjalai, di rit darun[tai, djama djalai berandau diau;
  "Ninga kita' mandal menjadi', mali dapadah sida' kaju tinggi'
  [orang ngumbang ngilingi' ka darat ka ai' djama djalai
  [niki' beladjar mulau;
  "Ku ka' meniti saban mèh uai Djenti Tudan, nipan benang itam,
  [mali ku dapadah kita' ngau seringan batu tadjam djama
  [djalai ngudjam mata isau".
  1695 Olèh teka munji beli Timbu' Djenti aba' Bidu Dari nti' kena' djual;
  Teka munji tanda' Djenti Mba' aba' Bidu Ngaja' besaut singga'
  [nti' kena' timbal;
  Munji tutuk Djenti Laduk nti' kena' tingkal.
  "Ninga, ninga di' Bidu Dara, pia' kala' kami bedjat badura, babudu
  bamawa, madah di' ngau rentaga uan sarung?
  "Nadai ku madah di' ngau simpai uan basung;
  1700 "Sapa batengak ke di' Bidu Riak ngau uan rekung?
  "Nadai kami bakerimbuk ke di' uan patung.
  "Kira lunggung Bidu Munggung na'mah tau' djalai di' ngai;
  "Kira lembau di' Bidu Mpinau na'mah tau' djalai di' nanai.
  "Kira njenangguh di' Bidu Djubuh na'mah tau' djalai di' lalai".
  1705 Lumba' teka dapurus-purus ia da dada bidang;
  Datempap-tempap ia da parung belakang;
  Daguntjang ia djari perakuan;
  
  1691 Keba s ku ka' meniti lunggung, lett. dat ik wil weigeren. Voor de hier volgende
  regels vgl. vers 1033.
  1698 badjat, badura, babudu, bamawa, vier uitdrukkingen voor: kwaadspreken.
   1700 uoo, op iets passen, steeds aanwezig zijn; rekung, strottenhoofd of keel; uan
  
  160
  
  van een stekelvarken, die wij gebruiken in de strijd met de lieden van
  Tetai Tampak, om in de grond te steken bij de onthoofde romp; /
  "Luister gij Djawai Bidu, ik vraag je een blauw koord voor mij te
  maken om te gebruiken ter verovering van de vesting van Djelajan
  Pemeku, als de veren van de lalajang-vogel". / Een woord van Bidu
  Dara in snel antwoord;
  1690 Een woord van Bidu Siku J in vlug wederwoord. / "Ik doe het liever
  niet, een streng garen binden, misschien zeggen jullie, dat ik gebruikt
  word als een heuvelrug, waar men palen in de grond stampt voor een
  hut; / "De reden waarom ik niet graag donker garen gebruik is, dat
  jullie misschien zeggen, dat ik een grote boomstam ben, die wordt gebruikt door voorbijgangers, wordt gesleept en gesleurd, waar men pleegt
  te rusten; / "Luister, gij mijn broeder, misschien vertellen jullie, dat ik
  ben als een hoge boom, waar de mannen op hun zwerftocht over land
  en te water in plegen te klimmen om de richting te zoeken; / "Ik
  ben bang en bevreesd, 0 gij Djenti Tudan, om zwart garen te winden,
  omdat jullie misschien van mij vertellen, dat ik gebruikt word als de
  scherpe kant van een slijpsteen, waar men zijn mes op pleegt te
  scherpen".
   1695 Het klinkt tussen Timbu J Djenti en Bidu Dari als een koopgesprek
  bij accoord gesloten; I Het tweegesprek tussen Djenti Mba J met
  Bidu Ngaja S klinkt als het kappen van een boom juist in de maat; /
  Het (antwoord) van Djenti Laduk klinkt als het rijststampen in vast
  rhythme. / "Luister, luister gij Bidu Dara, hebben wij ooit geroddeld
  en beklad en kwaad over je gesproken zoals een koord steeds aan de
  schede zit? / "Ik zal niet over je spreken als de banden die steeds om
  een ton zitten;
  1700 "Wie spreekt over jou, Bidu Riak, als iemand die steeds over de tong
  gaat? / "Wij gebruiken je niet als een band, die altijd om het been
  wordt gedragen. / "Al heb je er geen zin in, Bidu Munggung, je mag
  niet weigeren; / "Al voel je er niet voor, gij Bidu Mpinau, je mag niet
  onwillig zijn; / "Al heb je bezwaren, gij Bidu Djubuh, je mag hierin
  niet nalatig zijn".
  1705 Onderwijl klopt hij haar zachtjes op de mooie borst; / Hij klopt haar
  
  reku;n,g, iets wat men steeds in de mond heeft, iets waar. ~en st~eds over praat.
  1701 kerimbuk, een band gedragen om het been, gemaakt van idJuk, arenvezels, of van
  
  resam, merg, vaatbundel van Gleichenia-varen of ook van draad; bedoeld wordt:
  we zullen je naam niet overal heenbrengen.
  161
  11
  
  Teka dapegai-pegai: "Nang di' ngai, ninga di' Bidu Djawai", ke
  [bau nandan.
  Kira lunggung djara' Bidu Munggung na'mah tau' djalai nadai;
  1710 Kira lembau na'mah tau' djalai ngai.
  Teka dakatung ia tabung utjung babuli;
  Buka' keban utar betali;
  Sintak anak kuntji peti.
   Teka da-atji ia peseni tint jin pemakai;
  1715 Teka da-atju ia benang biru tai pengamulu burung beragai;
  Djalih ubung putih tai baik pengiku' beluai;
  Tukak bulu landak dengau betambak da tempangan bangkai.
  Teka djerita Djenti Djanda njau tunggal kali';
  Batjakap djampat njau tunggal igi'.
  1720 "Olèh ka' bapegi kami di' Bidu Dari, ngumbang ngeliling;
  "Ka' bedjalai kami babuntang-banting.
  "Tinggal di' rambai ku, tandan gemili' ;
  "Dudi di' tampung, buah njelP ;
  "Leka' di" riran ku, tandan temuni' ;
  1725 "Tinggal di' mandal ku, angku' menjadi'''.
  Teka angkat Djenti Uat nadai bula' balang;
  Ambau Djenti Njambau nadai mang-mang.
  Tinggal sandik bilik lawang;
  Tundjan menturan dabalan lintang ;
  1730 Kiba' papar tiang medang;
  Tangkin tilin ulu tulang;
  Djapai sapai badju benang;
  Sengkidang kampil djaung rirang.
  Teka da-imbai Kedangkai anak landak ;
  1735 Da-undan Bajan tai baru' naratjak;
  Lasit mah Itik tai baru' tjurik buntak;
  Mansang mah Kenjalang tai betugang njumpak.
  Teka njapai bingkai mah Tangkup Langgai tanggoi telajang;
  Njengkidak tjukap Kedangkai Landak tudung menarang.
  1740 Bakiba' para upa dan sengkuang nunsang;
  Ngembing dinding Djuak Belimbing rirang mang;
  Nudju mua tangga' pipih penampang;
  Nidjak tangga' anak kemantjiak munsang muang;
  Nudjai sempana landai baik pemantai pinggai lajang;
  1745 Nginti' alau munti' bisi' ai' tempangan punggang.
   Nengah menala luah dindang buah djalumpang benang;
  162
  
  op de rug; / Hij schudt haar arm bij de pols; / Hij grijpt haar bij de
  schouder: "Je mag niet weigeren, luister gij Bidu Djawai". / Al wil
  Bidu M unggung niet graag, ze kan niet weigeren;
  1710 AI heeft ze geen zin, ze kan niet onwillig blijven. / Zij neemt haar
  mandje met rond vlechtwerk om de punt (van de deksel); / Zij opent
  haar bergmandje met gedraaid touwer om heen; / Zij trekt het sleuteltje uit haar koffertje. / Dan geeft ze een versiering, een ring ter gedachtenis;
  1715 Dan maakt ze een blauwe draad, als de borstveren van de beragaivogel; / Zij draait een witte draad, fraai als de staart van een beluaislang; / Een pin van een stekelvarken om in de grond te steken bij
  de onthoofde romp. / Dan spreekt Djenti Djanda een maal; / Hij
  spreekt snel een woord.
  