text: BMGN ‐ Low Countries Historical Review | Volume 127‐3 (2012) | review 41
  
  Felix Siedhoff, Der Kanon der niederländischen Geschichte. Eine Untersuchung zum
  Bedürfnis nach Identität, Gemeinschaft und Bürgersinn (Niederlande‐Sudien. Kleinere
  Schriften 14; Münster [etc.]: Waxmann, 2011, 169 pp., ISBN 978 3 8309 2462 3).
  De recente totstandkoming van een Nederlandse historische canon heeft waarnemers
  doen concluderen dat Nederlanders zich vreemdeling in eigen land wanen. Deze
  observatie wordt gedeeld door Felix Siedhoff, een jonge Duitse alumnus Niederlande‐
  Studien uit Münster. Siedhoff vraagt zich af of hoe een liberaal en tolerant land, dat
  opkomt voor de vrijheden van het individu en gericht is op internationale samenwerking,
  ertoe komt een nationale canon te ontwerpen die het tegenovergesteld lijkt te
  verwoorden.
  Hij onderzoekt allereerst de functies van de canon. Zijn antwoord leert dat de
  canon de Nederlandse identiteit aanschouwelijk maakt en de (samenhang van de)
  Nederlandse gemeenschap evenals de burgerzin versterkt. Zijn belangrijkste
  onderzoeksvraag is die naar de oorzaken van een dergelijke canon. Deze kwestie komt
  aan bod in een hoofdstuk dat meer dan de helft van zijn boek beslaat.
  Na een inleiding behandelt de auteur enkele kernbegrippen uit zijn benadering:
  natie, nationalisme, persoonlijke en collectieve identiteit evenals culturele en nationale
  identiteit. De inzichten van onder anderen Hobsbawm, Gellner en Anderson tonen een
  bekend theoretisch panorama. Mede omdat de auteur heeft nagelaten de vraag op te
  werpen of, en zo ja in hoeverre, deze inzichten tevens gestoeld zijn op bestudering van
  de Nederlandse geschiedenis, komt dit overzicht ietwat plichtmatig over. De conclusie
  dat nationale identiteit een dynamisch fenomeen is, functionerend naast andere
  identiteiten van individuen en groepen, is onweerlegbaar. De opmerking dat culturele
  identiteit doorgaans een onderdeel vormt van de nationale identiteit is daarentegen
  aanvechtbaar.
   Summier gaat Siedhoff in op de canon zelf. De auteur benadrukt het brede
  panorama van de gezamenlijke canonvensters waarin ook ruimte bestaat voor zwarte
  bladzijden. Het rapport van de Onderwijsraad uit 2005 neemt hij als startpunt van het
  door de minister van Onderwijs gevraagde canonvoorstel dat de commissie Van Oostrom
  in 2006 presenteerde. Opmerkelijk is dat uitspraken van ‘die Politik’ over de canon hier
  beperkt blijven tot verklaringen van deze minister. Inzake de Selbstverständnis van de
  canoncommissie wijst Siedhoff er terecht op dat Van Oostrom cum suis weliswaar
  © 2012 Royal Netherlands Historical Society | KNHG
  Creative Commons Attribution 3.0 Unported License
  URN:NBN:NL:UI:10‐1‐109825 | www.bmgn‐lchr.nl | E‐ISSN 2211‐2898 | print ISSN 0615‐0505
  
  afstand trachtten te houden tot de door de initiatoren beoogde versterking van de
  Nederlandse identiteit maar dat de verbinding tussen canon en nationale identiteit niet
  valt weg te redeneren. Het gaat hier immers niet uitsluitend om kennis maar evenzeer om
  burgerzin, gemeenschap en collectieve identiteit.
   In zijn poging de behoefte hieraan te verklaren, onderscheidt Siedhoff als oorzaken de
  ingrijpende sociaal‐culturele omwentelingen vanaf de jaren 1960, de immigratie, de
  Europese eenwording en de daaruit voortkomende angsten, en de globalisering. Een
  breed opgezette schets van de naoorlogse geschiedenis, die blijk geeft van belezenheid,
  voert de lezer langs wederopbouw, ontzuiling – waar hij de verkiezingsuitslagen van de
  protestantse zuil verengt tot de CHU – en individualisering en het ontstaan van de
  permissive society en Toleranzpolitik. In navolging van Lademacher wijst hij erop dat met
  de ontzuiling ook een belangrijk deel van de identiteit verloren ging. De door Siedhoff
  sterk aan liberalisme gekoppelde vrijheidszin zou tot in het absurde zijn doorgevoerd en
  ontaard in egoïsme, afzijdigheid en crimineel gedrag. Het uit elkaar drijven van de
  Nederlandse samenleving is zijns inziens onafzienbaar. Tegen deze achtergrond leidde
  een nationale identiteitscrisis, voortkomend uit twijfel aan de tolerante idealen, en
  maatschappelijk onbehagen, gebaseerd op de afnemende solidariteit en
  gemeenschapszin, tot een groeiende behoefte aan identiteit en collectieve samenhang.
  Dit alles zou versterkt zijn door de gevolgen van immigratie, globalisering en
  europeanisering, factoren die globaal in kaart worden gebracht. Hoewel Siedhoff oog
  heeft voor de onderlinge samenhang verzuimt hij een duidelijke weging te geven.
  Bovendien oogt zijn behandeling van de Europese eenwording, slechts opgevat als een
  politiek‐bestuurlijk fenomeen, mager. De paragraaf globalisering vormt de zwakste
  schakel; het gepresenteerde overzicht van theoretische opvattingen concretiseert
  nergens de impact op Nederland met empirisch materiaal.
   Uit de constatering dat de onzekere Nederlanders zich in een Mentalitätswandel
  bevinden concludeert de auteur dat ´het volk´ een sterkere identiteit vraagt, en dat
  daarmee ook naar de eigen cultuur en geschiedenis wordt gevraagd. In zijn slotwoord
  stelt Siedhoff dat de toenemende behoefte aan identiteit werd versterkt door de
  gegroeide interesse in nationale geschiedenis. Dat roept de vraag op of oorzaak en
  gevolg hier niet worden omgedraaid. Bovendien is het al te kras om van een verlangen
  van ‘het volk’ te spreken zonder vraagtekens te plaatsen bij de representativiteit van de
  weergegeven opvattingen.
  Aan het einde probeert de auteur een antwoord te geven op de doelmatigheid van
  de canon, opgevat als versterking van het Nederlandse wij‐gevoel. Siedhoff noemt de
  bezwaren van Grever, Jonker, Ribbens en Stuurman, die een nationale canon om
  uiteenlopende redenen unzeitgemäss achten, maar wijst die kritiek grotendeels van de
  hand omdat de identiteitscrisis alleen met een canon van het eigene bestreden kan
  worden. Hij concludeert eenvoudigweg dat de canon een passend antwoord is voor
  Nederland. Dat antwoord overtuigt niet na een betoog dat als verkenning informatief is
  maar bovenal te grofmazig is. De hausse aan lokale, regionale en thematische canons die
  
  sindsdien is ontstaan, en waar de auteur aan voorbijgaat, wijst erop dat voor een goed
  begrip meer oog is vereist voor de complexiteit van de historische cultuur.
  Kees Ribbens, NIOD Instituut voor Oorlogs‐, Holocaust‐ en Genocidestudies.
  