text: Interessant zijn ook de driesyllabige umpak basa's („werkwoordelijke tussenwerpsels") in het Soendaas, die van de gewone vorm**)
  afwijken: fcwra/ïo/ „ineens voor de dag komen" ; /a/igèfófc „zich opeens
  in zekere gedaante vertonen"; ƒ£££££/ „boos" ; gawdöaw „heengaan";
  „uitschelden"; gK/w&ar „neerplonzen"; A'ttd»/;rM£ „vallen"
  In het Gajo: grë/oè „inzinking in het terrein, laagte, gaten (in de
  weg)": g^tfofc, gf/cfofc „inzinking in het terrein, deuk";
  &£/J<M „inzinking, plooi, holte, diep (van een bord) etc.":
  „diep (van een bord)": fcë/hm „inzinking, verzakking in de bodem of
  in een rivierbedding" (verschil in woordvorm gaat hier dus met een
  zekere nuancering en differentiatie in betekenis gepaard); een merkwaardig stel is r/<7Ö/> „druk in beweging, met velen in actie zijn":
  r<?w$riö/> „door elkaar krioelen, wemelen (van mieren, mensen)";
  .rcH<7?<7m „snikken" in het Laoet-dialekt: jrM<7?<7t'£ö» „snikken (van
  huilende kinderen)"; to/>a& „palm (van de hand), zool (van de
  voet)": /nn/>a/>afc „idem"; f£rta» „vliegen": f?jnerfca»; meer dan
  eens in geografische namen, bv. Tözwran = 7Yr<m, een kampoeng
  aan het Meer; geen voorbeeld is: laoet caïiwrfj, gajo-loeös
  „blauw glazuursel op gevesten", leenwoord = mal. etc.
  In het Tontemboan: tonfow „zich openen (van de hemel, doordat
  de wolken zich scheiden)": ton&ëftw „leeg (van een hemel zonder
  wolken etc.)"; (Makela'i-dial.) fotH/oé: Matana'i-dial. <o7ofc „merktekenen op een kerfstok zetten"; wajr&c „omwenden": 7i'arM/teèe,
  a»w/>cr£M „een kleine steen etc. onder haardstenen": aiw/>^n „wat toegevoegd wordt aan een vracht"; vgl. ook gevallen als to'tas „doorhakken" : torëÏM „krakend geluid van brekende bomen"; gevallen
  als &Mm»/>wf „het lichaam ineentrekken en in omvang kleiner maken":
  £;7i/>K.y „ineengedoken met over elkaar geslagen armen zitten, in zijn
  schulp kruipen"; een geval als hoiA'aw: /oriot&an „uitstorten van
  droge waren" komt beneden ter sprake.
   In het Bare'e: gra/erfo „iets wat men aan een kind geeft om het te
  sussen": gratoyiflfo; toWn&e „oever": /aafttfofce (priestertaai) „steile
  oever"; £a/>w „overdekken": A-arfa/>w „vlies op gestold vet e t c ".
  Gegeven van den Heer A. C. Deenik.
  Gegeven van Mr. Goenara.
  Waarover beneden.
  Zie R. A. Kern, Bijdragen 102, 85 vlg.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  390
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  In het Ngadju-Dajaks: &aru/> „das Getön wenn man harte Dinge
  kaut" (Hardeland): £ar«fr</>; fcawt&aröf en fcaramèöi tegenover &aröröf „gerunzelt".
  Welbekend in de Indonesische talen zijn de tweeling-uitdrukkingen,
  zowel onomatopoëtische en derg., bv. mal. rf^o^-d^afe „geluid van
  het inzwelgen van een vloeistof", als andere: mal. ja>'«r-JMayMr
  „allerlei groenten". Behalve de groepen die ik vroeger besprak*) is
  er nog een, nl. die waarbij het ene, en wel gewoonlijk het tweede lid
  langer is dan het eerste**) en wel van de gedaante van de in dit
  opstel behandelde uitgebreide woorden: f^w «&-</«/£m/>it/.> „dik";
  iëroM-tc»</éra« „helder (van licht)"; rewrfaM-fëra/aH „stampend en
  schoppend"; <7?<7a£ (<7fr7a/>)-g£m/>;7a „donderend, zeer lawaaiig"^);
  <7£/a/>-gr<?/<?ww£ „diepe duisternis" : <7<?£a/>-£ru/j7a „idem"; <7w/ww-<7ëiWM/wM
  „in rollen of kronkelingen"; arai-/c;»Kirai (ked. y<?rai-;V;;«irai) „trailing untidily as broken twigs"; ;M/ai-/«/iYa (je/ita) „teer, slank-bekoorlijk"; a/ari-&2/>a/a« „buitengewoon gering"; #arü:aM-/>icaK „gesjilp";
  &m0& „kakelen en kraaien"'; fco/>è.r-fcm)/ïè.f „afval"; Ji7a«„gebrouilleerd zijn"; aTOaK-&ë»kzzoan „de wolken"; vgl. ook
  erowtaM „uiterste droogheid"; in het Javaans heeft men a/o<
  „taai" en ^v»w/of „taai, met veel weerstandsvermogen" naast elkaar.
  Zo in het Ngadju-Dajak: tam/>a£-to&a«£ „bovenmatig dik".
  Er komen ook gevallen voor waar het „ingeschoven" element tweesyllabig is of schijnt te zijn: mal. ££/ë»i£tafc „esv. mier": &taP, maar
  ££&ra£ komt ook voor, en hierop zal de viersyllabige vorm gebouwd
  zijn; -rëdan: •yc/cwadan ,,hik(ken)"(?).
   Boven kwam reeds ter sprake, dat soms in het ene Maleise taalgebied de kortere, in het andere de langere vorm voorkomt, althans
  wordt opgegeven. Men vindt echter ook gevallen, waar de ene Indonesische taal de korte, een andere de uitgebreide gedaante van het
  woord vertoont. Vgl. atj. foyan „watervaatje": mal. /<?;«/>ay<iw, ked.
  mal. /c/>oyc«. Naast jav. fe£/è£ „oksel", mal. fcè/èfe „onder de arm
  dragen", tag. M i - M i ' „oksel" etc. IN. MtAr, Mi° „oksel" heeft het
  Gajo fc/vcfèfc „oksel". Tegenover ngdaj. am/>ft „rijstvogeltje" staat
  bat. ajn/)onfe „idem"; mal. /onfcoA „neerhurken": min. ;aro«£o£: jav.
  *) Remarks, p. 186 vlg.
  *) Dat het tweede lid gewoonlijk langer is, is in overeenstemming met overeenkomstige verschijnselen elders; zie Bijdragen 100, p. 129.
  *) Gewoonlijk brengt men (Pijnappel, Wdb.; Klinkert, Wilkinson) <7«n/nVo
  in verband met skt. km/itts- „sidderend, trillend; siddering", hetgeen mij om
  semantische redenen niet waarschijnlijk voorkomt; eerder is het een nevenvorm
  van 0£w/>cw- „opschudding; rumoer, Downloaded
  getier", vgl.
  ;Wifa,
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  391
  
  „met het hoofd gebukt staan"; tag. fewfteoft „omsingeld",
  tbat. /m/>-/«</> „bedekken", jav. &M&M& „bedekt, met iets over het gelaat": jav. fcrufciffr ,,met een kain, doek etc. over zich heen": ngdaj.
  £a/w&M/> „deksel"; jav. caca/i „f ijngehakt, stukgesneden": tag. jafajafe „vernietiging" („mit erstarrtem Infix" *)) ; tbat. />a/tor „verhoogde
  vloer": ngdaj. /xirantóraw „voorgalerij"*); tbat. ƒ>!«&/>«& „stukgeslagen zijn", tag. />i</?/>o& „hamerslag": tag. />a<7!<A'/>0& „knotslag" („mit
  erstarrtem Infix" ^)), een oude onomatopee; jav. />M/KK „geheel stuk",
  mal. /><?fo« „afgesneden", ngdaj. />owfoM „afgehouwen": tag. />w/«fon
  „stuk (subst.)" („mit erstarrtem Infix"'*)); tbat. w S „luizen": mal.
   « / m i „uitpluizen, navlooien, in de veren strelen, aaien", jav. jfo/Ar
  „in de veren pluizen"; mal. .rm/) „tussen iets steken (bv. de kris tussen de gordel)", hova .Jttt&a' „indringen"^): jav. j/m/xz&é „stoppen
  in", tag. ja/fi-i'/' „doordringen"; mal. èau^o»i „wijdbeens staan, wijd
  openstaan (deur)": mal. fcë/an&ari „de plaats tussen de beide dijen",
  tbat. /ta/a&èan „idem", tag.fea/awfccm„wijdbeens staan" („mit erstarrtem Infix" ")); tag. fctt/ogr „donder": jav. £r«rfM<7* „rammelen, stommelen" mogelijk een oude onomatopee; vgl. daarbij of daarnaast jav.
  <7/«dK<7 „donder"; jav. (dial.) jëft/>a£é „stoppen in of tussen": mal.
  (Penang) J<?/I/> = j£K/ „ingeklemd tussen twee oppervlakken": gajo
  j<%e/> „tussen iets, bv. tussen de voegen van iets steken"; mogelijk:
  soend. .sftó „openrijten (van de huid), aftrekken (van de schil van
  een onrijpe pisang, zodat er van het vruchtvlees iets aan de schil blijft
  zitten)": gajo jc/t'tó „even langs schaven van een wapen of kogel,
  schampschot, even langs de oppervlakte strijken"; met nuancering in
  betekenis: mal. />r-.razya£ „drijfmiddel, beweegmiddel (zoals bv. een
  drijfriem, horlogeveer)": gajo jmra/af „zweep om buffels aan te
  drijven"; mal. cowtfon „hellen, overhellen, dalen (van de zon)"; ccw</<?ro» „overhellen(d), neigen tot", vgl. gajo (g.-loeös cëmfwn „overhellen tot": gajo ccrëndwri „idem") ; tag. j<z/>of „doodskleed", tbat.
  ttz/>M< „idem", mal. .«z/>wi „bedekt": ojav. £a/i»t/>Mf „hullen in" (cf.
  mal. Jë/imM* „idem"); mal. to/>a£ (/ë/a/>afom) „voetzool etc.": soend.
  fo/a./>a& „voetzool etc."; mal. fêmfi/in „miereneter": jav. ^(
  „idem"; mal. f<?M(jr<zZwn, ojav. Jmgra/uM, bar. hw^a/w: njav.
  *) Otto Dempwolff, Vergleichende Lautlehre des austronesischen Wortschatzes, I, p. 60 (§ 42, a, 2).
  *) Behoort tot dit grondwoord alles wat Dempwolff, o.c, III, p. 114 vermeldt?
  *) Dempwolff, o.c, I, p. I l l , § SS, a, 8.
  •*) Dempwolff, o.c, p. 37, I, § 26, c.
  ») Vgl. Dempwolff, II, p. 104, § l i l a , 1; III, p. 1SS.
   Downloaded
  from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  «) Dempwolff, o.c, I, p. 114, § 55, d,
  5.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  392
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  „esv. marter"; mal. £H£K „nagel, klauw": mak. boeg.fcanHéj*„nagel";
  ment. fanat „faeces": jav. mal. etc. fo/n „idem".
  Ook leenwoorden worden wel op deze onsystematische wijze verlengd: skt. JÖ/>O- „vloek"> mal. j?ra/>a(/i), een vorm die duidelijk
  ontstaan is door anaptyxis uit het eveneens voorkomende ,srr/>fl
  <Cr<ï/>ar, met „spontane" r; (op Java) mal. .rcrëwfo naast jcrto „tezamen met", dat men afleidt uit skt. wMa- „karavaan, groep etc";
  chin, (volgens Wilkinson) /o»i«7 „esv. coiffure": mal. fero»wJÏ; ojav.
  j!<;«aHaj(i „tjampaka"> mal. jem?Mrf£ra.ra. In deze gevallen pleegt
  men, voorzover mij bekend, van „verbasteringen" (een weinig aanbevelenswaardige term!) te spreken. We houden de mogelijkheid van
  „blending" natuurlijk in het oog.
   Trachten we nu aan de hand van dit relatief uitvoerige materiaal —
  al staat meer dan een variant niet in de woordenboeken, we mogen
  met gerustheid aannemen, dat ze ook in andere Indonesische talen
  voorkomen: lexikografen van verscheidene talen hebben deze varianten, die meestal niet in de literatuur en vaak niet in de taal van
  hogere kringen bekend zijn en waaronder meermalen uitdrukkingen
  zijn met een kortstondig bestaan, vaak niet opgenomen — ons een
  oordeel te vormen omtrent de aard van de uitbreidingen, die de langere vormen ten opzichte van de kortere vertonen en van de soort
  woorden waarmee we hier te maken hebben. Het zou verkeerd zijn,
  ze alle eender te beschouwen. Er zijn ongetwijfeld gevallen bij, waar
  een enkele vokaal méér in de langere vorm het best als een incidentele
  svarabhakti (anaptyktische)-vokaal (Vokalentfaltung) kan worden opgevat (dus als in ned. [7fcr^c/i< <£7<ré?cM, lat. JOKTCM/WJM «CHJCC/HW) ;
  er zijn voorbeelden bij van onomatopeeën en dergelijke, waar een langere vorm kan dienen om een meer gerekte, samengestelde of gevarieerde vorm van het geluid uit te drukken. Er zijn echter gevallen
  van „mots populaires" van variabele gedaante, een in Indonesische
  talen evenals elders welbekende groep, waarover ik vroeger gehandeld heb*), en er zijn voorbeelden bij, waarin een uitbreiding van
  nog andere aard schijnt te zijn. In de laatste groepen en in een deel
  van de eerste twee hebben we, naar het mij wil voorkomen, voor ons
  Maleise tegenhangers van wat men elders „Streckformen" heeft genoemd. Het eerst schijnt De Bo, de auteur van het Westvlaams
  Idioticon^), dergelijke woorden te hebben opgemerkt, althans van
  zijn aandacht er voor in een publicatie blijk gegeven. Hij noemde ze
  i) Bijdragen, 99, p. 461 vlgg.
  =) Gent 1892; zie vooral p. 281.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  393
  
  „vormen met een lasch" (dus met een invoegsel of inzetsel), en vermeldde o.a. ned. £razo/7<?w naast fcrt/te», &/<z&0toin naast £/o/.sm, nnHn£*>w naast n'w&e/ém, vlaams />ateMter: /)eM<er „klein kind"; zo komt
  in het Gelders-Overijsels voor £ar«M$V/rt voor fenM^^/en. Schroder *)
  geeft ongeveer de volgende definitie van zijn term „Streckformen"
  in Germaanse talen: woorden, die ontstaan zijn door ontwikkeling of
  willekeurige (d.w.z. niet systematische, niet aan regels gebondene)
  inlassing van een willekeurige vocaal of van willekeurige vocaal en
  consonant tussen de aanvangs- en de daarop volgende consonant of
  ook tussen de aanvangsconsonant(en) en de vocaal van de eerste
  syllabe (waarbij het ingevoegde element, ook tegen de accentregels,
  geen toon heeft). De laatste toevoeging is voor gevallen in Indonesische talen van minder belang dan voor Germaanse. Duitse voorbeelden zijn bv. jc/iinaróteen, jc/twia/oteen „op kosten van anderen
  leven en zich te goed doen", een woord dat lang voor etymologisch
  onduidelijk heeft gegolden *); het treedt in varianten op: jworoteen,
  u, alles Streckform bij jc/zmoteen, .?c/mmte<?w; Ara/aAr?/» naast
  = „gackern"; grramttfe/n, ArafMM.yc/» = „krabbeln, kitzeln",
  bij ^rrKjeZn „Schauder empfinden", bij grrw.y<?tt, grraMjen..
  Een Nederlands voorbeeld is j/a&o^fc^H bij mnl. jfa&A'en „slap worden". Er zijn vele Vlaamse voorbeelden: //adoArfeen, /7a<fafc£c», //ct)«ö&= ƒ/<?&&£«, //afcfcen ( = „laag vleien"); fac/iac/tew ( = „lachen"),
  = /ooien, />/^rfó»n/'e« = />/om/>£n, ^ a n ^ è e / e » = A'waA:^ waarsch. bij fc/a£j£n, fe/e^^w ^) etc. etc. Anderen spreken in dergelijke gevallen van „variations plaisantes": zoo bv.
   Dauzat**) naar aanleiding van fr. /WmoK^e „bekje, bakkesje", een
  in de 17e eeuw optredend woord met nevenvormen /r^/wnoMje, />/t(ymoH.ft', />/ïry/e/n»0Mj^ etc. Weer anderen gebruikten de algemene
  term „uitbreiding", „Erweiterung": deens-noors />/ada.s£ geldt") als
  „eine Erweiterung von />/<u& = „klets" ", een interjectie om het begrip
  „plassen, in het water kletsen en derg." aan te duiden; zo ook
  uit nederduits &Wafcc/t = „fe/a^c/t" ").
  i) H. Schroder, Streckformen (1906).
  ^) Zie Friedrich Kluge, Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache *,
  1915, S. 398.
  *) Franck-Van Wijk, Etymologisch woordenboek der Nederlandsche Taal,
  p. 312.
  *) Albert Dauzat, Dictionnaire étymologique de la langue franchise, 1938,
  p. 343.
  *) H. S. Falk und A. Torp, Norwegisch-Danisches Etymologisches Wörterbuch (1911), II, p. 832, vgl. p. 835.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  8) Ibidem, p. 525.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  394
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   Het lijkt mij nuttig in te gaan op enige bijzonderheden der Germaanse Streckformen, die vroeger hetzij als composita verklaard
  werden, hetzij als gevormd met ongewone („besondere, sonst nirgends
  nachweisbare") suffixen of praefixen (en wel „diinkle unerklarte
  und überhaupt auch nicht zu erklarende, weil gar nicht existierende"), hetzij („unter Annahme der kühnsten Laut- und Bedeutungsübergange") *) als leenwoorden, of ook wel als groteske komische vervorming door drinkebroers of soldaten. In de eerste plaats
  leveren ook hier spreektaal eri dialekten de meeste voorbeelden. Als
  uitbreidende elementen (Streckinfixe) komen voor: vaak -aft- -£&en andere combinaties van a -)- labiaal, speciaal als het woord met £,
  /, r, jfr, fe/, £r etc. begint, niet bij labiale, dentale, nasale Anlaut;
  veel minder vaak a + gutturaal, niet als het woord aanvangt met
  gutturaal, dentaal; eveneens niet zeer dikwijls a + dentaal, niet bij
  dentale en nasale Anlaut; wat vaker a + nasaal, behalve als aan het
  begin dentaal, /, .? -f- vocaal e.a. staan; a -f- liquida, behalve bij Anlaut
  met liquida, zelden a -(- .S(J) (Anlaut fe, r, <ir) e.a.; ook a -f- nasaal
  + cons, komen voor, meestal als „inwendige genasaleerde" nevenvormen : &/ajjf&<uterM naast ^/aicrj^rH „schmieren; prügeln; mit starkern Gerausch fahren". „Wo r vor Konsonanten im Streckinfix erscheint, ist es (bes. im Niederdeutschen) nur graphisch und bezeichnet die Kürze des vorhergehenden Vokals"^). Slechts zelden komen
  uitbreidende elementen met meer dan één syllabe voor: WacWeradatec/i
  bij &/atoc/j, fc/arfatac/t; deze zijn alle onomatopoëtisch van aard. Vgl.
   jav. JMmaMi&Mraf „glinsteren": j^mftMrat: .jMraJ. Opvallend en voor
  „mots populaires" typerend is het groot aantal „nevenvormen", de
  variabiliteit van de woordvorm: tenure/, ArarMM^eZ, èarnö^e/, ternt_^^/, rafeaj.r<?Zn == rcr«rwjc/M; fe/öfcatw^r» = èfo/'atw^rw. De vorm
  van het ingevoegde element is over het algemeen onverschillig; alleen
  is consequent ongelijkheid van articulatieplaats van de „Streckkonsonant" met de aanvangsconsonant gehandhaafd; volgens Schroder
  een gevolg van dissimilatietendenzen.
  In semantisch opzicht schijnt er geen betrekking tussen de klankvorm van het uitbreidende element en de betekenis van de Streckform of de niet-uitgebreide vorm te bestaan. Slechts zelden wijkt een
  Streckform in betekenis van de niet-uitgebreide vorm af, en indien
  wel, dan toch slechts weinig en in een richting, die de grondvorm ook
  Schroder, o.c, p. 7.
  Schroder, o.c, p. 242.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   395
  
  had kunnen inslaan. Hetzelfde constateren we bij de hierboven opgesomde Indonesische vormen. „Nur der Klang, die Farbung wird
  (bij deze Germaanse woorden) durch das Infix verandert, entweder
  in scherzhafter oder in verachtlicher Richtung, und schallnachahmende
  Worte erhalten durch das Infix auBerdem eine intensive und iterative Geltung" *). De betekenissen dezer gerekte woorden variëren
  zeer, maar twee kategorieën springen naar voren, die welke in de
  eerste plaats een geluid, geruis, en dan ook een met geruis of drukte
  gepaard gaand handelen of gebeuren aanduiden, en die welke
  (meestal) belachelijke of verachtelijke eigenschappen, personen, zaken, handelingen, schertsend, spottend, schimpend, scheldend benoemen ; tot een van deze semantische kategorieën behoort een Streckf orm,
  soms tot beide. Meer in detail: interjecties voor geluiden van vallende of geworpen lichamen, het uitgieten van vloeistoffen; woorden
  voor geluiden, voor veel, luid, zinneloos, weinig gearticuleerd spreken,
  kletsen (du.fe/awafoc/ieM,/>/a/>/>a/>/>er); luid schreeuwen, pochen, twisten (rabajterw,ferafctf/en,èra^efcn) ; haastig, lawaaiig, oppervlakkig
  arbeiden; snel, kletsend door het straatvuil, lawaaiig gaan of rijden;
  wirwar, oude rommel, lawaai (roèttje, èarj«ni/>^/); slaan, stoten etc.;
  schofferen, geslachtsgemeenschap hebben, vrouwelijk geslachtsdeel;
  zich vuil maken; krabbelen, kittelen, kruipen, iemand bij de kraag
  pakken; verkwisten, brassen; slecht werken, boemelen, straatslijpen,
  slenteren; op verachtelijke of misdadige wijze leven, op kosten van
  anderen leven, bedriegen, stelen etc.; knorrig, onaangenaam zijn;
  overtollige beleefdheden etc.; spot-, scheldnamen voor manlijke en
  vrouwelijke personen; vissen, planten, vruchten; dranken en spijzen;
  (lange, wijde, flodderende kleren); gering huis, vertrek, hut en derg.;
  kaartspel, diarrhee, lantaarn. Een bonte opsomming, maar met merkwaardige punten van overeenstemming met de betekenissen der in
  dit opstel behandelde Indonesische woorden! Het is zeer te betreuren,
  dat de lexika geen samenhangende stukjes verhaal of gesprek opgeven, waaruit de sfeer, waarin dergelijke woorden gebruikt worden,
  of een spottende, scheldende, schertsende toon zou blijken.
   Wat de oorsprong van de lasvormen") betreft: hier wijst Schroder
  in de eerste plaats terecht op het bekende verschijnsel, dat zich vooral
  tussen muta en liquida of nasaal een secundaire vocaal ontwikkelt
  (svarabhakti): zo £rart££M> £aran.srgn „met de zweep slaan",
  *•) Schroder, o.c, p. 256.
  Downloaded
  from Brill.com
  *) Zoals we ze in navolging van De
  Bo kunnen
  noemen. 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  3%
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  „een stuk pruimtabak, dat men uit de
  mond neemt om het aan een ander te geven" e.a.
  In verscheiden dezer vormen heeft zich na de ingeschoven vocaal
  nog een „inwendige", „spontane" r ontwikkeld: foncetac/ïO* £arr, door Schroder, evenals in verWc/tf <w/«Y7i/ „vielleicht",
  <ArofAo/jc/i „katholisch" uit inverse analogie verklaard,
  door mij elders*) nader toegelicht.
  Gelijk reeds opgemerkt zijn ook Indonesische woorden m.i. op deze
  wijze te verklaren: mal. c£r&o/i> cërofro/j, /ër/M»> /éro/MM, fërw/wM
  en dergelijke; lampong ja-n/an, gesproken jarcrfa»^). In het Sasak
  vindt men naast het 4-syllabige /cjucrofco „luchtpijp": ^/«ftroto:
  staan de w en de liquida in contact, dan ontwikkelt zich ook hier een
  ft, als fr. c/iam&rtf <lat. ar;ncm. Bij de meeste Germaanse Streckformen verschijnt het dan steeds uit vocaal -f- consonant of vocaal
  + verbinding van consonanten bestaande „Streckinfix" tussen de
  aanvangsconsonant en de eerste vocaal: fc/afcarfmi <ft/aj^r«. Enige
  mogelijkheid van verklaring is hier volgens Schroder de hypothese
  der „spontane infigering" (m.i. juister „spontane uitbreiding"), een
  hypothese, waartegen men, als men andere spontane wijziging van
  het woorduiterlijk aanneemt, geen principiële bezwaren mag hebben.
   In verband hiermee zoekt hij de oorsprong der Streckform (hij bedoelt wel') van die met „spontane infigering") in de geheime talen
  (Geheimsprachen), zoals die tegenwoordig bv. nog onder de schooljeugd bestaan: d«ftw<(f»»im>rfM-Ztw/e/wftijf-&£yf/<?/i.rtrfw«Mn-/mm»t/e/wmm etc, of eenvoudiger in de Raubersprache van de scholieren
  te Kiel: /a&éfr zwièo/ = /eè a'o/. Een argument is hem, dat zowel in
  die geheimtalen als bij de lasvormen een & zeer gaarne uitbreidend
  element is"*).
  Het wil mij voorkomen, dat Schroder deze herkomst nader had
  moeten toelichten, en dat het, zoals ik binnenkort elders hoop uiteen te
  zetten *), waarschijnlijk juister is deze formulering te geven: zoals
  ook in andere opzichten, zo vertoont ook op dit punt de geheime taal
  een duidelijke (hier: zeer uitgesproken) neiging tot hypertrofie van
  wat in de algemene taal leeft en mogelijk is; over de lagere klassen
  i) Bijdragen 101, bl. 162 vlgg.
  *) H. N. van der Tuuk, T. B. G. 18, p. 126, 132 vlg.
  8) Vgl. § 353 (p. 259), begin.
  •*) Schroder, o.c, p. 256 vlg. Zie ook A. Nicéforo, Le Génie de l'Argot
  (1912), p. 167; R. Lasch, Über Sondersprachen und ihre Entstehung. Mitt.
  Anthrop. Gesellsch. Wien 37 (1907), p. 94.
  ' ) In een opstel over de variabiliteit van het woordeinde in Indonesische talen.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   397
  
  der maatschappij kan uit de geheime talen van bevolkingsgroepen die
  wat te verbergen hadden (misdadigers, kooplieden etc.) het aantal
  Streckformen, in ruimere kring in gebruik, belangrijke versterking
  hebben ondervonden. Schroder verliest uit het oog, dat lang niet alle
  ..geheime taal" (bargoens, dieventaal, kramerstaal, jargon etc.) „lettertaai" is, dwz. een bewust procédé om het gesprokene voor buitenstaanders geheim te houden door de volgorde der klanken geheel of
  gedeeltelijk om te draaien, door klanken te verplaatsen of in te lassen *). In taal van kinderen, tegenwoordig nog in „scholierentaal"
  komt dit veel voor, vroeger ook in geheime verbonden en dergelijke,
  in moderne tijden ook nog op fabrieken enz. Speelinstinct en zucht
  tot sociale differentiëring zijn de oorzaak van deze brabbeltaal; „men
  wil zich nauw aaneengesloten voelen en daartoe helpt o zoo knusjes
  een eigen geheime taal'"*). De sociale nood van bepaalde groepen, die
  tot afzondering en verdediging ook in de taal dwingt, is, betoogt
  Moormann, wel de generale oorzaak. Sommige ,,lettertaal"-woorden
  zijn in de andere geheime talen overgegaan, zo in het bargoens van
  Weert frratfiefc „broek",frarfiV/te/„bochel", j;/arfiA'c/ „mokkel". Het
  aantal lettertaalelementcn in de Nederlandse geheime talen is echter
  gering. Het wil mij dus onwaarschijnlijk voorkomen, dat Schroder
  zonder meer gelijk heeft met zijn opvatting omtrent de herkomst der
  lasvormen. Er mogen gevallen bij zijn, waar hij het rechte treft,
  een groot deel zal zijn oorsprong hebben in een zekere zucht tot
  woordverandering, tot uitbreiden en voller doen klinken, en daardoor
  ook in een tendenz tot een zekere klanksymboliek. Een argument
  tegen de hypothese van Schroder als enige verklaring (afgezien van
  de onomatopeeën en praeduplicatieve woorden) zou zijn (maar dit
  punt verdient een nader onderzoek), als klankverwisseling en -verplaatsing, die evenzeer in de lettertalen voorkomen (omkering van
  éénsyllabige woorden, type: /><?/er> n?<<?/>, type eï/<?n> /«Vn) met dit
  procédé niet of nauwelijks gepaard zou gaan. Tegen het aannemen
  van herkomst dezer woorden uit een geheime taal schijnt mij vooral
  te spreken, dat het hier woorden betreft, die in het algemeen in geheime talen niet voorkomen, woorden.waarbij geen sociale aanleiding
  tot verandering is. In het bargoens zijn bv. de geheime elementen
  niet meer dan ± 220 a 300 woorden per persoon ^), en dat wel woor*•) Bijzonderheden bij J. G. M. Moormann, Diss. Nijmegen 1932, p. 14 vlg.
   en 125 vlgg.
  *) J. van Ginneken, Handboek der Nederlandsche Taal I, 379.
  3) Moormann, o.c, p. 36 vlgg.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  398
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   den, die begrippen uitdrukken, die samenhangen met het beroep, de
  geheimen, etc. van den spreker en zijn partner, woorden die niet door
  buitenstaanders gehoord mogen worden. In de dievetaaP) vindt men
  zeer veel ,,vervangingswoorden" voor al wat met diefstal, geld, politie,
  gerecht, inbraak etc. samenhangt. Voor deze begrippen zijn soms zeer
  veel termen aanwezig: in de dievetaal der Hollandse steden zijn 46
  woorden voor agent en rechter. In het jargon der veehandelaren, een
  geheime vaktaal, hebben de geheimtaalwoorden voor een groot deel
  betrekking op handel en de koopwaar dezer lieden^) enz. Over het
  algemeen vallen de Streckformen en de in dit opstel behandelde Indonesische termen buiten deze kategorieën. Evenals bij ons de schoolklas, de huiskamer, de vriendengroep woorden vormt en vervormt,
  zal ook (hier dient een onderzoek naar te worden gedaan) de Indonesische dorps- of familiegemeenschap, het kleine sociale milieu •'')
  een gunstige sfeer zijn voor dergelijke woordveranderingen, die hier
  niet ten doel hebben geheimhouding van voor spreker en hoorder
  belangrijke begrippen, maar affectieve, klanksymbolische nuancering
  om te schertsen, te spotten, nader te kenschetsen of te onderscheiden ;
  om een meer adaequate uitdrukking voor een bepaald begrip of proces
  te geven, een meer expressieve, emotionele uiting te vormen, of ook
  zonder deze redenen, om een woord wat uit te breiden, — men
  noeme het speelsheid. Ook ten onzent heeft een langere woordvorm,
  , hoe zijn verhouding tot de kortere ook is (volksetymologische verbinding, langer suffix) wel een affectief-intensieve waarde: /MXUHVUJ :
  /MÜTMIMJ; .sra<7<7£rt/nt<7: cAo<7n)'mgf. Spottend: oiw^ner is te Parijs een
  „pronunciation emphatique et ironique pour oMZ'n'er"*).
   In sommige gevallen kan een andere aanleiding bestaan hebben tot
  het uitbreiden ^an woorden, nl. het bekende verschijnsel van woordtaboe of taal-pantang: men spreekt een woord dat een magisch gevaarlijk begrip aanduidt niet uit, vervangt het of wijzigt het. Tegenover mal. £«£M „nagel, klauw, hoef" staat mak. boeg. &am<#K, koelawi
  feanM/ja, napoe £awd«/>a, parigi £a/w/>a, bare'efca;yK/>a;Adriani") vermoedt in de woorden met /> een stam *fcw/>a, mal. &K/>&r „schillen,
  pellen, onthuiden"; men kan er evenwel op wijzen, dat woorden voor
  „nagel" ook in Indogerm. talen, hoewel zonder twijfel onderling sai) Ibidem, p. 61.
  *) Ibidem, p. 85 vlgg.
  3) Vgl. ook Nicéforo, o.c, pp. 104—200.
  •*) L. Sainéan, Le langage parisien au XlXe siècle, p. 100, zie ook de noot:
  „Dans l'Anjou, les paysans désignent par dérision l'ouvrier des villes
  •) N. Adriani, Bare'e-Nederlandsch Woordenboek, p. 239.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  399
  
  menhangend, verschillen vertonen, die niet overeenkomen met de
  normale klankovereenstemmingen: skt. na£/uz-, gr. civvf, ovi^o?, lat.
  wMgrttM-, lit. nagiMw, ohd. naga/, etc.
   Deze inwendige verlenging in de Indonesische talen schijnt derhalve tot dusver niet van de infigering onderscheiden te zijn. Adriani
  bv. spreekt in zijn Sangirese Spraakkunst *) wel over woordvorm,
  over verlenging en verkorting van woorden, maar niet over. inwendige uitbreiding. Evenmin in zijn Bare'e-Spraakkunst*), des te opvallender daar hij wel, volkomen terecht, opmerkt, dat er woorden
  zijn, die „door voorvoeging eener lettergreep, die niet tot de eigenlijke prefixen kan gerekend worden", uitgebreid worden. Ook onder
  de „doubletten en tripletten"^), waar ze vermeld hadden kunnen
  worden, noemt hij de Streckformen niet. Wel spreekt *) hij over
  „gemaakte woorden": „In verontwaardiging of scherts worden vaak
  woorden gevormd, die voor het eerste gedeelte termen zijn welke men
  in gewone 'gemoedsstemming gebruikt, maar verder bestaan uit een
  woord, dat toespeling maakt op een scheldwoord, een verwensching
  of een bedreiging. In het algemeen staan zulke woorden buiten de
  taal, maar enkele vormingen van dien aard zijn toch zoo gebruikelijk
  geworden, dat ze tot de gewone termen zijn gaan behooren."
  Over een type van woorden met inwendige uitbreiding in het
  Javaans heeft evenwel Poensen") een vrij uitvoerige opmerking gemaakt: „Ook is de beteekenis van den frequentatief onderscheiden
  van die, welke een woord krijgt door de verdubbeling der middelste
  aksara waaruit eenige tweelettergrepige woorden met gesloten eindlettergreep bestaan. Bijv. Jiwuawafc „een grote scheur hebben" van
  .nnoafc „(af)-gescheurd"; cê/tt/ufe „door geroep of geluid geven zijn
  aanwezigheid ergens openbaren of te kennen geven": cl/wè „geroep,
  (aanhoudend) toeroepen"; cëwmafe „met uitgestrekte hals (ergens
  over heen zien etc.)": cwiafe „verwonderd opkijken"; (ma£) c£waMM&
  „teleurgesteld (moeten) blijven staan kijken (doordat men niet aantreft wat men verwacht)" (Pigeaud), „uitstrekken van de hals om
  iets van naderbij te zien" (Gericke en Roorda): carittfe „iemand die
  ergens geplaatst is om iets van verre gade te slaan"; n;'ë»£«<*& „(lig1) N. Adriani, Sangireesche Spraakkunst, hfdst. II.
   2) N. Adriani, Spraakkunst der Bare'e taal, V. B. G. 70, § 8, p. 32.
  3) Ibidem, § 16.
  «) Ibidem, § 17.
  5) C. Poensen, Grammatica der Javaansche Taal, (1897), § 106, p. 134. De
  betekenissen zijn door mij toegevoegd.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  400
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  gende, zittende, lopende) het hoofd (de kop, even) oplichten (om te
  kijken enz.)": «ƒ(?«£& „het hoofd achterover houden" (G. R.;
  Pigeaud: »/t'wi'&);fctm<m'èè:frKit><?&„gapend open (gescheurd)";
  ^r^ninw bij />rtnü „grijnzend de mond vertrekken" van />w»V (vgl.
  voorts bv. nog u/êMgrmjrw „(er) vervallen (uitzien)"; (/>aft"«) C£M£M&T
  „steeds maar verlegen grijnzen"). En dit laatste voorbeeld doet wel
  zien, dat de verdubbeling der midden-aksara eene andere beteekenis
  moet hebben dan de frequentatief, want />miw heeft al reeds de beteekenis van een frequentatief door een ingeschoven r . . . (het) blijkt,
  dat die verdubbeling der midden-aksara de beteekenis van: het blijvende, het aanhoudende zonder opeenvolging, vervanging, of rust
  tusschen de herhaalde handeling, het onafgebrokene dus, aan zulk
  een woord toevoegt. Op deze wijze zijn waarschijnlijk eenige woorden gevormd, die nu als stamwoorden beschouwd worden, wijl de
  woorden, waarvan zij gevormd werden, niet in gebruik schijnen te
  zijn. Bijv.: r?&t&t'& „gelach met ingehouden stem met At-/»'!", cëiafcafc
  „schateren van het lachen"; «r?/>£/>é/j „kruipend, nederig gebogen";
  &rya-Vö£' „onbestemd ronddwalen"; «a^u^yMJ „in de regen op weg
  zijn"; (7«&fya;ya/t „rommelig" etc.)".
  Ook dit type heeft zijn tegenhangers onder de Streckformen in
  andere taalfamilies: het zijn de zg. praeduplicatieve woorden (pr.
   Streckformen); Duitse voorbeelden zijn: ra;;i&a;;i&.r?u „volstoppen",
  „gerimpelde vrouw"; /t«w/>«»t/>en „hinken"; Nederlandse
  reduplicatieve formatie bij ^ai»/>^n (Kiliaen), waarnaast j/e»i/><?n'),-riM&Mjfc£n2)." DaB a u c h . . . die Praduplikationsformen (naast de ontwikkelingen uit svarabhakti) nicht aus den Geheimsprachen stammen, sondern einer durch Zufall (vielleicht als Stotterform) entstandenen Bildung und dann analogischer Schöpfung ihr
  dasein verdanken mag, gebe ich zu, ja halte ich bei manchen Worten
  dieser Gruppe für wahrscheinlich", zegt Schroder^). De neigingen
  tot klankspel, tot klanksymbolische adaptatie en tot emotionele intensivering hebben m.i. zeker tot het tot stand komen van dergelijke
  vormen meegewerkt. In de Archipel bestaan ze ook buiten het Javaans :
  mal. /toWïnfcw, naast /ta/intor „inslaande bliksem"; .renewed „de tanden tonen bij het lachen of grijnzen": ^wr/ï „met enigszins open
  mond"; mal. grë/a&aAr „hartelijk grinnekend gelach": ^ë/aè „gelach";
  tont. n&offcof „gekrabbel": vgl. soend. r££oi „kraken".
  Franck-Van Wijk, o.c, p. 613.
  ..Onomatop. rümformatie", ibidem, p. 551.
  Schroder, o.c, p. 259.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   401
  
  Thans de woorden, die men j£rmiM- en jéif/aw-woorden kan noemen, die met de dusgenaamde vocaal -{- r of /-infixen. Gaan we eerst
  het Nieuw-Javaans op dit punt n a ' ) , dan blijkt, dat de spraakkunsten
  sinds jaar en dag leren wat Roorda*) als volgt formuleerde: „Door
  invoeging v a n . . . . r of /, of o o k . . . . met een pëpët of a er voor,
  en dus v a n . . . . er of ë/, of wel ar of a/, achter den eersten medeklinker van het grondwoord zijn in de Javaansche taal een groote
  menigte woorden gevormd, waarvan de betekenis, behalve den zin
  van het grondwoord, tevens het denkbeeld van veelvuldigheid in zich
  sluit; gelijk dit zelfde denkbeeld door dezelfde klanken uitgedrukt
  wordt in de Hollandsche woorden «/fl/>/>*r<?n, feneftemi, jc/ijtftfmi,
  jfo/terew, Jra/>/W<?n van £ra/>/>tfH, fcrafc&e/*» van Araftfow, en vele
  andere. Dit is de frequentatieve vorm, waardoor beteekend wordt,
  dat een accident veelvuldig, en dus dikwijls na elkander, op vele plaatsen of overal, of door velen tegelijk, plaats heeft of geschiedt".
   „Verder wordt, om uit te drukken, dat iets overal, aan alle kanten
  of aan een menigte voorwerpen tegelijk plaats heeft, het woordje
  / m . . . . , />aft'« vóór een drielettergrepig woord geplaatst . . . . Maar,
  als nu het woord, waarvan men dat samengestelde frequentatief,
  zooals men het noemen kan, vormen wil, slechts uit twee lettergrepen
  bestaat, dan wordt het drielettergrepig gemaakt door invoeging van
  ar of a/". Men geeft als voorbeelden tatab „kloppen": taratafr „klopping van het hart"; tèté.r „druppel": fr<?/<?.j „bezet met juwelen";
  men merkt op, dat veelal „de grondvorm zonder die r of / niet in
  gebruik" (Roorda) of „niet meer in gebruik" ^) is, bv. cr^wét „zaniken"; zij doen dienst als grondvorm van afleidingen: » W » t „door
  veel praten storen".
  In vele gevallen zal men tegen de benaming frequentatief geen
  bezwaar mogen maken, nl. daar waar naast een r of /-loze vorm
  zonder frequentatieve betekenis een met het genoemde element staat,
  die een zekere herhaling, veelvuldigheid, gelijktijdige veelvuldigheid
  aanduidt, bv. ^om/»tti* „bovendrijven": &ram/>i</ „op en neer drijven"
  en in de verbindingen met tfm of />a/jYi: .rt'n fcëtoton />arfa />aft'n gr/èrrëw
  „van alle kanten kreunen de gewonden", t'nfëné />afm ^/ëèyar „overal
  schitteren de juwelen". Inderdaad geven deze vormen een „overal,
  aan alle kanten, herhaaldelijk, door meervoudige agens, of samengestelde agens etc. gebeuren van de handeling" aan.
  *•) Enkele Maleise gevallen zijn boven al opgesomd.
  *) T. Roorda, Javaansche Grammatica, (1855), § 197, p. 187; § 198, p. 187 vlg.
  *) C. Poensen, Grammatica der Javaansche Taal, (1897), § 105, p. 132.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  402
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
   Naast deze welbekende en in alle spraakkunsten behandelde vormen
  zijn er echter ook andere, waaraan men minder aandacht heeft besteed.
  In de spraakkunsten heb ik er niets over ontmoet, in de verdere
  literatuur slechts een opmerking van Wulff*), die er op wees, dat /
  (hij spreekt van /-infix) in de tweede syllabe van het grondwoord niet
  zeldzaam is, bv. mal. .téw&OM „wat tussen twee voorwerpen wordt
  aangebracht om ze uiteen te houden": JC/CW^OM „dwarsbalk, sluitboom"; .yën&ê/ari „id."; Jë/e«fca£: jé«&2/tf „strop, waarmee men in
  bomen klimt" ,etc, en dan ook batav. &ë/>a£, &ë/e/>aA', /i'c/>/a& onom.
  voor bepaalde kleppende, slaande, kletsende geluiden. Wanneer Dempwolff de woordvorming van de Indonesische talen behandelt*^), zegt
  hij, dat de meeste „Wortstamme" van het type /awiY (cons., voc, cons.,
  voc, cons.) zijn, dat daarnaast grondwoorden van het type .rundon
  voorkomen, dat er bovendien nog woorden met meer dan twee of met
  een syllabe bestaan. Waaraan hij dan toevoegt, dat men „neben der
  lebendigen Verwendung der Formantien
  auch vielfach „erstarrte".
  Formantien findet." Brandstetter ^) komt tot de conclusie, dat het
  Indonesisch in het inwendige van een woord slechts twee consonanten duldt, wanneer dit zijn explosief voorafgegaan door homorgane
  nasaal, of (wanneer het grondwoord bestaat uit de geredupliceerde
  wortel) slot- -f- aanvangsconsonant van het wortelelement. Merkwaardigerwijze noemt hij noch het frequente type f?rèi7 (inwendig r, soms
  / -f- cons.) *), noch de eveneens, althans in het Javaans talrijke woorden van het type jav. <70<7ra<7 „door elkaar geschud", soend. /<?/>/«&
  „vooruitspringen", waarin zich dus inwendig cons. + r of / bevinden.
  Soms bestaan er naast deze vormen geen kortere, zonder r of / (of,
  voorzichtiger gezegd, deze worden niet opgegeven), bv. jav.
   #o<7ro<7 „(ontijdig) afvallen (van knoppen, vruchten etc.)";
  (grof) „opgevreten", MOMWOW (gewest, spreekt.) „slordig, lelijk",
  «ofcrow (gewest.) „afhangend, overschaduwend". Soms is dit echter
  wel het geval: jav. <7?&M<7 (gewest.) „stok, afranselen": #£&rM<7 „fijngestampt, ingestampt", <7ëW«<7 (gewest.) „murw geslagen, uitgeklopt";
  <7ëfca<7 (dienst doende als krama bij grë&Mgr) „slaag krijgen": ^êftrogr
  „bonzen" "). Om het meteen te vermelden, ook de consonant-combii) K. Wulff, Z. D. M. G. 62, p. 687, n. 1.
  *) O. Dempwolff, Vergleichende Lautlehre des austronesischen Wortschatzes
  I (1934), § 17, p. 27 vlg.; § 18 d, p. 29.
  3) R. Brandstetter, Gemeinindonesisch und Urindonesisch (1911), §§ 55-60.
  *) Zie Bijdragen 101, p. 163 vlg.
  ") Het komt ook wel voor, dat de kortere vorm juist de occlusief mist: .sé/afe
  „ontkennen"; .fét/aA: (gewest.), „idem"; hiernaast ook jén&fafe (gewest.) „idem".
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  403
  
  natie occlusief, voorafgegaan door homorgane nasaal en gevolgd door
  r of Z komt meermalen voor: jav. /a«feri», /vznferoM (gewest.) „(vaneen
  vogel op een tak enz.) hoog zitten op"; tora&Zaw^ „vol vlekken",
  toHtitój „onverschillig, gehard", n'«tf/i, c»wt/»/ife, ct'm/>/in (gewest.)
  „klein oliepitje". Soms ook J -f- cons. + liquida: jav. r«/>fó« „uitnemend helpend".
   Laten we eens een aantal dezer Javaanse ge6n<^-woorden de revue
  laten passeren: èaWaj „eensklaps uit het gezicht verdwenen; er van
  door" (vgl. &a£of, gewest, „doorgaan, onmiddellijk daarna"?) j
  „vol jeugdige kracht (man, dier)"; èa&ra^an „keukenrek";
  „zich uitbreiden (zaken, bezit)"; mfrafrra/i' „(steeds verder) opengaan
  of -scheuren (wond, scheur)": ia&afc „geschaafd, ontveld"; fraèraZ
  (gewest.) „afgesneden"; fca«dr<?& „overspelig"; (m)bamirln „steeds
  door volhardend"; fondn» (gewest.) „steenslinger"; fccwifcra/i „rommel, kapot en waardeloos"; («i)fcariA'mV (gewest.) „ijverig (over zijn
  werk gebogen)", (m)fom/i'rwH „doorgebogen (rug), krom";
  (spreekt.) „in groten getale aanwezig", £>cW<?.r „verzinken",
  „zich (langzamerhand) ten nadele van iets anders uitbreiden (scheur,
  wond, brand e.a.)"; wfcè&rc/ (gewest.) „onsolide; kletsen"; wi&è&rè/
  „luide winden laten"; wfrefcref „doorgesleten, scheuren krijgen"; (driesyllabig) WdoMfc/aw (gewest., spreekt.) „schavuit"; Wëdrü/ (gewest.)
  „nazetten": Wéc/ü/ „idem"; jH&Zofron, „buikig uitgezakt": wWofow
  (gewest.) „idem"; &Mw£ra/i (gewest, spreekt.) „opengebroken"; fcwn(spreekt.) „schurftig"; &H«£rèA* (gewest.) „esv. perskoek";
  (gewest.) „klein, schraal blijven": bun^tn (gewest.)
  „schraal"; ftunA;r«/j (gewest, spreekt.) „mager en zwak, verarmd";
  witunferM» (spreekt.) „krom (rug)"; feimmVcn (gewest.) „schraal er
  bij staan"; Miftoraèron „nog geen toilet gemaakt hebbende";
  -fcawdrcMafcé (spreekt.) „steeds maar door laten gaan";
  (spreekt.) „(vrij) dun eruit vloeien"; daWa<7 „zeer grof
  bamboevlechtsel; mazelen": rfaèagr „idem"; wdaWag (spreekt.) „vol
  (mensen) zitten": wrfa6a<7; dat/a» „breed terzijde uitstaande"; («)da^ ^ (grof) „alles aan zijn laars lappen"; wcfa&m7 (spreekt.) „een
  heleboel"; «da^/o (gewest.) „werkeloos blijven zitten"; d a g r ^ (gewest, spreekt.) „oud en onbruikbaar"; dam/>fofe of d.^ (gewest.) „goed
  breed uitgegroeid (van horens)"; dawi/>/r« (gewest, grof) „zoals
  iemand er uit ziet"; rfa«gr/0«aw (gewest.) „rare kuren hebben";
  awfeftfe, dëwè/afe „(kunnen) doorknikken (van de gewrichten" f
  (spreekt.) „ergens op of tegen zitten (voorover gehurkt)";
  n „met uitgebreide armen Downloaded
  (in de weg)
  from staan";
  Brill.comwdéfr/ag'
  07/14/2024(spreekt.)
  06:14:32AM
  Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  Dl. via
  102.
  27
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  404
  
  INDONESISCHE LASVORMÉN.
   „(verbazend) stevig eruit zien"; ndè&fó<? (spreekt.) „(verbazend) vol,
  dik erop zitten"; ofó£>/£n(an) (spreekt.) „achterwaarts uitstaan (horens
  etc.)"; rfërfrëg' „(het vechten) niet willen opgeven"; cte^ègr^ „rammelen
  (machine)", rfégr/o^r, rfé^/a^, rfé^fot? „kreupel lopen; knikkebollen";
  nd&jr/iri „met een doorbuigende knie"; ctégrcj (gewest., spreekt.) „half
  idioot"; ndë<7rMj (id.) „maar blijven zitten (niets doen)"; cfcw&tëé
  (id.) „dicht tegen elkaar zitten"; «rfémt/o „dicht er op zitten (blanketsel)"; JCW/>/O/J^ „aan lappen er bij hangen"; dë«i/»/cn (gewest.)
  „ 2 ^ cent(stuk)"; «rfèwï/>/è£ (gewest, spreekt.) „tegen iemand of iets
  aangedrukt"; dëMgr/êw, rfê«^/o« (spreekt.) „half idioot"; wdëMgrwè
  (gewest.) „lang blijven zitten"; dë«£/a£ (gewest, grof) „oude sukkel":
  d£«&afc (id.) „idem"; rf£«è/a&-d«iHttfe (spreekt.) „het hoofd laten
  hangen"; d^MWon (gewest.) „kreupel lopen (vee)";wdë«£/an„(ineen
  fraaie boog) doorbuigend (arm, hand)"; dènA'/p/j^ „er slap bij hangen";
  ttrf<?H£Z££ (gewest.) „hinkelen"; »Mtew&/<>& „ver achterover doorbuigen
  (hals)"; cfëw£&£2 „doorknikken"; dêwfeftn „mank"; «déwWwfe
  (spreekt.) „het hoofd diep voorover buigen"; cfé/>/a£-d£/>fó& „tegen iets
  aanhangen (zittende, hulp zoekende etc.)"; cfë/>/o£ „fijn gestampt";
  n(/é/>ro& „zich zomaar ergens laten neervallen (van verdriet of vermoeidheid)" ;cfmfc/a« (gewest.) „kreupel (lopen)"; dwfeft'fc „zitbankje";
  nctm£/M& (gewest.) „hoofd en schouders diep voorover buigen"; /aWay
  (gewest, spreekt.) „plotseling weg zijn"; «/afe/ogr (gewest.) „vreten";
  «/flfcm, n;o&rKf (spreekt.) „een zuur gezicht zetten"; ya^rojf
  „schraag"; ;'amt/an „esv. vrucht"; «/ow6/t* (gewest.) „vlak bij liggen"; ;'am/>ra/i (gewest.) „met een lange volle haarbos of staart";
  ;a»i/>n> „zwierig (van uiterlijk)"; ;'aw;V&y (gewest, spreekt.) „(er)
  keurig (uitzien)"; / a n ^ é n „djati-vrucht"; «./aw^rr^w „indrukwekkend
  (groot)"; /anprun „(opmerkelijk) groot en fors"; ;'aMgrn<nan „optreden van een dansvrouw met muziek, 's nachts"; ;'an£ra£ (gewest.)
  „(met een) voornaam (voorkomen)"; ;an£ri£ „esv. krekel"; n/awfrwn
  (gewest, spreekt.) „stil (blijven) staan (niets doen)", n;a/>/a& (gewest.)
  „wijd uitstaan (hoofddoek)"; M/a/>r£f (gewest.) „(met korte) sprieten
  (gras, haar)"; «;£Wa<7 „opvallend open (zichtbaar)"; ;cfc/aj„bom-bom (van harde slagen)"; /eè/cw-/^t/MJ „deur-in deur-uit";
  cn (gewest.) „plat ijzer"; y^Ww (spreekt.) „precies uitkomen";
  „(met het hoofd) tegen (de muur) bonzen"; ;'«>6ftn (spreekt.)
  „floep"; n;"ëfcfc (grof) „opium schuiven"; n;'r6/Mp „(met een zware
  knal) ontploffen"; ny£6/w.r (spreekt.) „uitkomen op" : (n);éfttw (gewest,
  spreekt.) „idem; doorsteken(de) naar"; yëWo^ „modderig (weg)";
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  n (gewest.)
  „ingezakt";
  M;^6/OJ
  „openspringen";
  yëWoj
  via Open Access.
   This is an
  open-access
  article distributed
  under(gewest.)
  the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  INDONESISCHE LASVORMEtf.
  4Ó5
  
  „opengelegd"; ;£6/o.r „uitgang"; H/é&omWog, »t/ë6om6roi (gewest.)
  „slordig, ongekleed zitten"; w/£frrag (gewest.) „(met piekerige uiteinden) wijduit staan"; «/ë&rèd „met omgekrulde punt (klinknagel)
  etc."; ;£&rè»i (gewest.) „uitspreiden"; /ëfrrèf, ;cfrro£ (spreekt.) „floep
  er uit komen"; «/«f&rigr (gewest.) „overeind komen te staan"
  /é&mi (spreekt.) „hier en daar een haartje (op het hoofd)";
  (spreekt.) „vlug te voorschijn komen"; n/é&rod (gewest.) „met goed
  ontwikkelde heupen"; «;è^/a^ (spreekt.) „(lekker) achterover zitten";
  (grof gewest.) „zitten vreten"; ;é#/rg „klikklakken"; Miafe /fgr/ü/
  (spreekt.) „boem (ergens tegenaan botsen)"; »/é<7% (id.) „alleenzitten" ; «/<?0/tt<7 (id.) „mank lopen"; n/r ^/K*/ (id.) „botsen tegen";
  w/cgr/o<7 (id.) „rustig blijven zitten"; w/i^/ow „vol verraderlijke kuilen" ; wwfc ;^ro<7 „in eens gestoken (met een piek enz.)"; /^gran
  (gewest.) „(veel) te kort (van een broek b v . ) " ; w/<?#r% (spr.) „flink
  recht overeind (komen te staan)", /•ègirëgr „(plotseling) blijven steken",
  M/£gr£<7 „een klik laten horen (machine)"; n/cg/Tgr „als verlamd en
  verstomd (blijven staan)"; n;'ë^n"^ (ww/uné) „(zijn haar) gaat overeind staan"; (ora) /é^roj (gewest.) „(niet) kunnen"; ;'ë<?ro.y (grof)
  „(maar) blijven zitten (niets d o e n ) " ; n;ë£fèfc „knappen"; ;ëfc/Mfc(J)
  „laten knappen"; ;'<?£rè£ „klem (voor ratten enz.)"; n/êmWaw (grof)
  „met een dikke buik rondlopen (zwanger zijn)"; ;£mW&7 (gewest.)
  „modderig, vuil" = ;'ëm&<?gr; n/èmW£fc „vies aan elkaar blijven kleven";
  (spreekt.) „met een vollemaansgezicht dom blijven zitten";
  £» (gewest.) „verbaasd staan", enz. enz.
   Het valt bij dit, zeer onvolledige overzicht, waarvoor het materiaal
  geput is uit het Handwoordenboek van Pigeaud, op, dat er onder
  deze woorden vele zijn, die dit lexikon met „gewestelijk" betitelt,
  dwz. die niet behoren tot de in Soerakarta gangbare taal, waarbij ook
  te rekenen zijn „plattelandse" woorden; vele ook die daar tot de
  „spreektaal" worden gerekend, dwz. „woordvormen en uitdrukkingen
  welke, al vindt men hen ook wel in geschriften, toch meer behoren
  tot de gemeenzame, huiselijke uitdrukkingswijze en verhaaltrant"; er
  zijn ook grove termen bij. In een minderheid der gevallen staan er
  naast de ^é&ru^- ook pf?&w^-woorden; soms schijnt er dan een plaatselijk verschil te zijn; zelden is er een verschil in betekenis en duidt
  het woord met r aan „iets blijven of steeds verder i e t s . . . . worden".
  Wat de semantische kategorieën aangaat, waartoe deze woorden te
  brengen zijn: allereerst valt op het zeer geringe aantal namen van
  planten en dieren; ook de gebruiksvoorwerpen zijn slecht vertegenDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:14:32AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  406
  
  INDONESISCHE LASVORMEN.
  woordigd; soms wordt iets van zeer geringe waarde aangeduid *•);
  onomatopeeën en wat zich daarbij aansluit zijn er meer, doch ook
  relatief weinig*); bewegingen, standen, lichaamshoudingen of -vormen, toestanden, en dan wel speciaal die welke van de normale afwijken zijn zeer goed vertegenwoordigd. De hier niet vermelde woorden van dezelfde gedaante hebben overeenkomstige betekenissen.
  Van „frequentatieve betekenis", dwz. van de boven besproken
  semantische schakeringen is dus weinig sprake, ook al komt wel eens
  een uitdrukking voor, die daaronder gerekend zou kunnen worden.
   In uitdrukkingen als />afm jr/a/utran „onbestemd van de ene plaats
  naar de andere zwerven", />a/iïj .r/êM&ra/j (gewest.) „aan slierten erbij
  hangen" is />afï« met de Z in de eerste syllabe te verbinden. Ook
  een betekenisnuancering als bestaat tussen een paar als .rwg^w (gewest.)
  „trots, hoogmoedig": .H<<JTCK (id.) „indrukwekkend groot (of donker,
  van geboomte)" wijst niet in die richting. De benaming „frequentatief" zou deze groep woorden al heel slecht passen.
  Nu is er echter nog een derde liquidae-groep, nl. die welke in de
  eerste syllabe van het tweelettergrepige grondwoord de combinatie
  occlusief -f* r of /*) vertoont, zonder dat men aan „frequentatieve"
  betekenis herinnerd wordt of behoeft te worden *). Bv. fc/afca^
  ,,plank", 2>/a2*zr „touw", Wró«A'a« „boomschors", &rau£a/ „puin",
  „zedeloos"; d/awèw/> (gewest.) „tijgerval"; J/ancaw „papier",
  7„ esv. vlag"; dro/afc (gewest, spreekt.) „(rij) paaltje(s)"; drc^m
  „kastanjebruin (paard)": grfafrad (gewest.) „vlies (op vrucht)";
  ng/aW^r (id.) „onwillig en lui"; ^/ada^ (id.) „horizontalebamboe;esv.
  jachtlans"; grfayHW (id.) „garf", grtow&èr (id.) „halskwab" (bij
  wgwH&èr „bengelen") ; ^/ah' (id.) „esv. vrij klein mes", ^/aft'A „rijstdiefje"; ^/é&^ (gewest.) „esv. kar met schijf wielen"; 5/^dë^ (id.)
  „esv. (etens)kast (of kist)"; ^/c<7a (id.) „(kokos)palmstam"; #/<?#?.$•
  (id.) „bloesem van suikerriet"; w(7/c<7«/ (id.) „vlijtig bezig zijn";
  ngr/?mt«j „ziekelijk opgezet (lichaam)"; grtón/>o (gewest.) „esv. grote
  (zak)doek"; gr/ênJëwt (id.) „(gedroogd) suikerpalmblad";
  *) Een woord voor nietswaardige zaken is bv. nog j(r)o»»itra/i (spreekt.)
  „rommel".
  *) Hoe is een geval als ^ 0 m ^ ( <ned. <rom/'^ te verklaren; is de r klankexpressief?
  ^) In hoeverre deze r of 'i vocalisch zijn, dus £r, ?/ gesproken worden, moet
  ik hier bij gebrek aan voldoende gegevens in het midden laten. De woordenboeken zijn hier niet consequent; alleen Pigeaud geeft bijna alleen de woordvorm zonder vocaal (wel: to/t7« naast WiVu „onwetend" e.a.).
  *) Vgl. de opmerking van H. N. Kiliaan, Madoereesche Spraakkunst, § 95
  (I. P- 70).
  