text: Voor een deel gaat het hierbij om gespecialiseerd personeel in dienst van internationale ondernemingen; weigering van toelating kan in die gevallen in
  strijd met 'wezenlijke Nederlandse belangen' zijn. Volgens informatie van het
  ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, dat met de uitvoering van
  de WABW is belast, worden in toenemende mate ook (weer)vergunningen afgegeven voor werk waarvoor weinig of geen scholing vereist is. Gezien het grote
  aantal laag geschoolde werklozen in Nederland, onder wie relatief zeer veel
  allochtonen, is dit het gebied waar immigratiebeperking het meest voor de
  hand liet.
  Brzijde moet worden opgemerkt dat het ontwerp voor een nieuwe Vreemdelingenwet voorziet in een wijziging op verblijfsrechtelijk terrein die in het bijzonder voor arbeidsimmigranten van belang is. De mogelijkheid om na vijf jaar
  verblijf een vestigingsvergunning te venverven, verdwijnt; onmiddellijk bij
  binnenkomst wordt een verblijfsvergunning voor onbepaalde of voor bepaalde
  tijd verleend. Zo'n tijdelijke vergunning zal onder meer gelden voor hen die binnenkomen voor seizoenarbeid, of arbeid die, gelet op hetgeen in de desbetreffende bedrijfstak gebruikelijk is, binnen drie jaar wordt voltooid. Verlenging
  ervan tot ten hoogste vijf jaar is mogelijk, maar, ceteris paribus, ontstaat er
  nooit recht op een vergunning voor onbepaalde tijd. Dit systeem komt tegemoet
  aan de eerder door de WRR bepleite snelle duidelijkheid over de verblijfsrechtelijke positie. De termijn van vijf jaar is echter zo lang dat problemen te verwachten zijn: de werkgever ziet een ervaren kracht vertrekken en - vooral- de
  migrant en zijn gezinsleden moeten hetgeen zij hier inmiddels hebben opgebouwd in de steek laten. Druk op het systeem die kan leiden tot het, toch maar,
  verlenen van een vergunning voor onbepaalde tijd, of tot gedoogd of illegaal
  verblijf, lijkt bepaald niet uitgesloten. Zulke effecten blijken zelfs a1 op te treden in de Bondsrepubliek Duitsland bij een maximum verblijfsduur van twee.
   2
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  jaar. Slechts een terrnijn voor seizoenarbeid in de orde van grootte van de Zwitserse (8 maanden) zou de ongewenste neveneffecten voor alle partijen kunnen
  beperken.
  De omvang van het aantal illegalen dat in Nederland werkzaam is, is onbekend. Bij de zuidelijke lid-staten van de Europese Gemeenschap gaat het, zoals
  a1 in het vorige hoofdstuk is aangeduid, volgens schattingen om grote aantallen. Door het wegvallen van de personencontrole aan de binnengrenzen en
  vooral door de economische integratie zelf wordt na 1992 de kans groter dat
  'doorstroming' naar noordelijker lid-staten plaatsvindt. Doordat het bij illegalen vooral om laag of ongeschoolden gaat, vormen zij in het bijzonder concurrentie voor hier legaal verblijvende allochtonen. De suggesties elders in dit
  rapport om het voor werkgevers aantrekkelijker te maken laag geschoold personeel legaal in dienst te nemen, kunnen de problematiek wellicht verzachten.
  Hiernaast zal een intensieve controle op naleving van de wettelijke verbodsbepalingen - op de betekenis hiervan bij dit soort wetgeving is door de raad in zijn
  rapport Rechtshandhaving (1988) nog uitvoerig ingegaan - noodzakelijk zijn.
  Volgens inlichtingen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het aantal veroordelingen wegens overtreding van de WABW thans zeer
  laag. De controle en bestraffing zullen worden vereenvoudigd als ook het voorstel uit dit rapport om, onder meer, bij het aangaan van arbeidsovereenkomsten een vorm van legitimatie voor te schrijven, wordt overgenomen.
   Gezinshereniging vormt reeds geruime tijd het belangrijkste motief voor toelating van vreemdelingen tot Nederland. Hierbij gaat het zowel om gezinnen van
  allochtonen die ooit zelf als immigrant naar Nederland zijn gekomen, als om
  kinderen van deze immigranten die een huwelijkspartner uit het land van herkomst van de ouders laten overkomen. Dit laatste verschijnsel, ook we1 aangeduid als gezinsvorming, doet zich thans vooral voor onder in Nederland woonachtige Turken en Marokkanen. Er is nog steeds sprake van toenemende aantallen: zo steeg de totale binnenkomst wegens gezinshereniging van 1984 tot
  1986 met circa 35 procent, tenvijl het aandeel van personen uit niet-EG-lidstaten hierin groeide van 77,8 tot 83,9 procent 19.
  Omdat gezinshereniging zo'n belangrijk immigratiemotief vormt, zou een
  beperking van de mogelijkheden hiertoe tot een substantiele verlaging van het
  immigratieniveau kunnen leiden. Hiervoor is echter a1 uiteengezet dat ingrijpende wijzigingen in het beleid spoedig zouden afstuiten op de ovenvegingen
  van humanitaire aard waarop het gebaseerd is, op verplichtingen die uit
  diverse internationale verdragen voortvloeien en, vooral, op het negatieve
  effect dat zij zouden hebben op hier a1 aanwezige allochtonen en mede hierdoor
  op het integratiebeleid. Beperkingen kunnen leiden tot onrust en onzekerheid
  onder de betrokkenen en tot meer illegale immigratie. Ook nu a1 blijken veel
  illegale immigranten familieleden te zijn van hier legaal verblijvende vreemdelingen. Nieuwe beperkende voonvaarden (bijv. een wachttijd voor toetreding
  tot de arbeidsmarkt) zijn evenmin aan te bevelen; zij zouden het integratieproces van de betrokkenen bemoeilijken. Het lijkt hoe dan ook niet goed denkbaar
  een ingezetene van Nederland, ongeacht zijn of haar nationaliteit, het recht te
  ontzeggen zijn of haar (huwe1ijks)partneredof minderjarige kinderen te laten
  overkomen. Om dezelfde redenen stuiten ook eisen die gesteld zouden worden
  aan de integratiemogelijkheden van de nieuwe binnenkomers op bezwaren.
   Het is meer in overeenstemming met de hier gehanteerde uitgangspunten om
  ongeschoolde partners of kinderen die in het buitenland een op de Nederlandse
  arbeidsbehoefte slecht aansluitende opleiding hebben genoten, van de diverse
  opvangfaciliteiten te doen profiteren. Hierbij dient het echter te blijven. Indien
  19]
  
  Dit valt af te leidenuit een, niet gepubliceerde,bewerking van het lnstituut voor Rechtssociologievan de Katholieke Universiteit
  Nijmegen van cijfers die afkomstig zijn van het ministerie van Justitie(zoals deze periodiek aan de Tweede Kamer worden aangeboden).
  ALLOCHTONENBELEID
  
  aanscherping van het toelatingsbeleid gewenst is, dan valt eventueel te denken aan een beperking van vestigingsfaciliteiten voor de nog niet genoemde
  gezinsleden, namelijk meerderjarige kinderen en anderen die ten laste van het
  gezinshoofd komen. De regels dienaangaande zijn reeds tamelijk stringent,
  maar hun toepassing kan wellicht nog preciezer.
  Overigens is het, gezien het vorenstaande, niet verwonderlijk dat gezinshereniging in de afgelopen jaren in enkele opzichten ook versoepeld is, onder meer
  op het punt van de inkomenseis bij primaire gezinshereniging en dat van de
  positie van houders van een 'afhankelijke verblijfstitel' - echtgenoten, kinderen - na het wegvallen van de oorspronkelijke toelatingsgrond. Ook hoeft het
  geen verbazing te wekken dat de regels die in dit vlak in omringende landen
  gelden niet wezenlijk anders zijn dan de hier geldende.
   Het Verenigd Koninkrijk hanteert toelatingsnormen die ongeveer even zwaar
  zijn als in Nederland (wat betreft inkomen- met uitzonderingen-, huisvesting
  en, voor onderdanen van niet EG-landen, wachttijd); Belgie kent sinds 1984
  voor bepaalde vormen van gezinshereniging striktere eisen. Frankrijk wijkt af
  door een strengere inkomenseis en door zeer gedetailleerde huisvestingseisen,
  maar stelt zich ruimer op tegenover landen die bij het Europees Sociaal Handvest zijn aangesloten en sommige voormalige kolonien. De Bondsrepubliek
  Duitsland stelt zich het meest terughoudend op door altijd voldoende inkomen
  te verlangen en door bij gezinsvorming (tweedegeneratie) 8 jaar verblijf in het
  land en 3 jaar huwelijksduur (!) te eisen. Deze laatste voonvaarde is door het
  Bundesverfassungsgericht inmiddels ongrondwettig verklaard. Indien zoals
  verluidt - bruikbaar vergelijkend cijfermateriaal ontbreekt - de immigratie
  wegens gezinshereniging hier naar verhouding hoger is, dan zal het verschil
  vooral verklaard moeten worden uit andere factoren, zoals een andere demografische samenstelling van de hier a1 verblijvende groepen, een wat afwijkend economisch en sociaal klimaat en het betrekkelijk recente karakter van
  de immigratie naar Nederland.
   Het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt, vertoont op de langere termijn een stijgende tendens, zij het dat de cijfers soms sterke fluctuaties te zien
  geven. Zo daalde het aantal van 13.460 in 1987 tot 7486 in het afgelopen
  jaar 20. Het percentage negatieve beslissingen op asielverzoeken neemt voortdurend toe; in 1983 werd nog slechts in 40 procent van de gevallen afwijzend
  beschikt, in 1988 op bijna 80 procent. Niet meer dan ongeveer 10 procent van
  alle asielzoekers verkrijgt de status van vluchteling, terbijl een vrijwel gelijk
  gedeelte een verblijfsvergunning toegekend wordt om 'klemmende redenen
  van humanitaire aard' 21
  In de grote meerderheid van de gevallen spelen, zo lijkt het, bij asielaanvragen
  dus andere motieven dan de erkende een belangrijke rol bij pogingen om
  Nederland binnen te komen. Rechterlijke uitspraken steunen de veronderstelling dat vrij vaak ten onrechte een beroep op de asielprocedure wordt gedaan.
  Een verklaring voor het veelvuldige gebruik van de procedures moet gezocht
  worden in het feit dat men zolang de procedures, met hun vele beroepsmogelijkheden, niet zijn afgerond hier kan verblijven, ook als men niet beschikt over
  werk, familieleden of voldoende bestaansmiddelen. Een andere verklaring
  ligt, vanzelfsprekend, in het feit dat de eisen om als vluchteling te worden toegelaten streng zijn: niet elke vorm van politieke onvrede met de situatie in het
  land van herkomst is voldoende. Slechte economische vooruitzichten, die zich
  
  20]
  
  2']
  
  Deze aantallen kunnen naar boven vertekend zijn doordat geen rekening is gehouden met het verschijnsel van 'dubbele asielverzoeken', aldus mondelinge informatie van het ministerie van Justitie. D i t fenomeen, dat inhoudt dat op meer dan een plaats een
  verzoek tot erkenning als vluchteling wordt ingediend (en dat gepaard kan gaan met een dubbele uitkering 0.g.v. de ROA e.d.),
  is pas recent in de aandacht gekomen.
   D e status van asielgerechtigde ('6-status') is door een uitspraak van de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State inmiddels de
  facto afgeschaft (ARRS 29 februari 1988. A 6 nr. 355).
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HETREGERINGSBELEID
  
  in tal van Derde-Wereldlanden voordoen, worden a1 helemaal niet als grond
  voor asiel erkend. Dit neemt niet weg dat, gezien de ontwikkelingen in vele landen, in toenemende mate een combinatie van politieke en economische motieven bij de aanvraag van asielzoekers een rol zal spelen.
  Hierin kan geen reden gezien worden om het recht op asiel te beperken. Het
  gaat hier om een fundamenteel aspect van de Nederlandse rechtsstaat. Ook
  recent bij andere landen waar te nemen vormen van indirecte beperking
  - luchtvaartmaatschappijen worden met boetes bedreigd; bij 'kennelijk ongegronde verzoeken' zou de asielzoeker onmiddellijk moeten worden teruggestuurd - verdienen vanuit dit oogpunt geen aanbeveling. We1 is, om verschillende redenen, versnelling van de procedures gewenst.
  In de eerste plaats kan versnelling het aantal gevallen beperken waarin asielzoekers die uitgeprocedeerd zijn en die niet de status van vluchteling of een verblijfsvergunning hebben gekregen, toch in Nederland kunnen blijven, bijvoorbeeld omdat zij inmiddels een partner hebben gevonden en zo om humanitaire
  redenen moeten worden toegelaten. De waarborgen die de asielprocedure
  biedt, zijn hiervoor niet bedoeld.
   In de tweede plaats leiden veel asielzoekers soms jarenlang een marginaal
  bestaan als gevolg van maatregelen die bedoeld zijn om de gevolgen van de
  lange procedure te beperken, met name de regel dat de asielzoeker tijdens de
  loop van de procedure niet mag werken omdat dit de kans op integratie in de
  Nederlandse samenleving en zo het ontstaan van andere verblijfsgronden zou
  vergroten. De negatieve invloed hiervan op een goede integratie als de juridische status van betrokkenen naderhand stevig genoeg gebleken is, kan merkbaar blijven. Net als bij het vorige knelpunt biedt versnelling van de procedure
  uiteraard de beste uitkomst; het ontwerp voor een nieuwe Vreemdelingenwet
  beoogt hierin ook te voorzien; procedures van eenjaar, en soms veel langer, zullen ook dan echter niet uitgesloten zijn. Een beperkte mogelijkheid voor asielzoekers om in afwachting van de eindbeslissing over hun asielaanvrage arbeid
  te mogen verrichten, zou aan de gesignaleerde problemen deels tegemoet
  komen. Ook in enkele andere Westeuropese landen en in Canada bestaat deze
  mogelijkheid, die tevens uit een oogpunt van kostenbesparing voordelen kan
  bieden. In hoofdstuk 1 van dit rapport is een voorstel ter zake uitgewerkt.
  Uiteraard is er hierbij rekening mee gehouden dat verkapte arbeidsimmigratie moet worden uitgesloten.
   Een aparte categorie vormen de 'uitgenodigde vluchtelingen' die via bemiddeling van het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen van de VN worden toegelaten. Hun aantal bedraagt op dit moment 500 per jaar, met inbegrip van
  familieleden van hier reeds verblijvende vluchtelingen ongeveer 800. Hoewel
  het hier om een groep gaat waarvan beperking in omvang eenvoudig mogelijk
  zou zijn - het gaat om een 'extra' quotum buiten de gewone procedures van de
  Vreemdelingenwet om - ligt deze niet voor de hand. Juist bij deze vluchtelingen gaat het immers om personen voor wie de onmogelijkheid om naar hun
  land van herkomst terug te keren onomstotelijk is vastgesteld. Indien tot uitbreiding van deze groep besloten zou worden, zou er wel, meer nog dan nu,
  gebruik gemaakt kunnen worden van de voor deze bijzondere categorie
  bestaande mogelijkheid om rekening te houden met de kans die zij, gezien hun
  achtergrond, hebben om te slagen in de Nederlandse samenleving.
  Als gezegd, zal de Europese integratie in toenemende mate gevolgen hebben
  voor het vreemdelingenbeleid van de lid-staten. Op korte termijn is het vooral
  de voorgenomen afschaffing van de personencontrole van de binnengrenzen
  -in 1990 voor de vijf partners in het Schengen-akkoorden in 1993 voor het hele
  EG-gebied - die de aandacht vraagt. De mogelijkheden voor nationale overheden om rechtstreeks de toegang van vreemdelingen tot het eigen territoir te
  be'invloeden, worden hierdoor verkleind. Voor wat betreft onderdanen van EGlid-staten is dit een logisch uitvloeisel van het vrije personenverkeer, maar
  ALLOCHTONENBELEID
  
  waar het gaat om vreemdelingen uit derde landen wordt compensatie nodig
  geacht. Het is uiteraard praktisch onmogelijk om de controle aan de binnengrenzen tot deze groep te beperken, en het argument dat ook nu al, mede door
  Benelux-afspraken, veel grensverkeer ongecontroleerdplaatsvindt legt kennelijk onvoldoende gewicht in de schaal.
   De compenserende maatregelen die worden nagestreefd zijn van tweeerlei
  aard. De Schengen-partners (de Bondsrepubliek, Frankrijk en de Benelux),
  voor wie het vraagstuk het meest actueel is, streven ernaar de controle te verplaatsen naar de buitengrenzen. Aan de hand van in een aanvullende overeenkomst vast te leggen gemeenschappelijke voorwaarden zal daar worden beslist
  over toegang voor kort verblijf (maximaal drie maanden), die dan voor het hele
  gebied zal gelden. De toelating voor het verrichten van arbeid en voor gezinshereniging zal een zaak van nationale voorschriften blijven. In deze gevallen
  zal de betrokkene aan de buitengrens moeten aantonen dat de vereiste toestemming van het land van bestemming verkregen is. In het tweede geval is
  het denkbaar dat op termijn met de eisen voor toelating voor kort verblijf wordt
  volstaan, waarna in het bestemmingsland verdere afhandeling zou moeten volgen. Op het punt van asielverlening ten slotte richt men zich op afspraken over
  de vraag welk land het verzoek dient te behandelen; de gedachten gaan hierbij
  uit naar het land van eerste binnenkomst.
  Op langere termijn, wanneer de Europese integratie verder voortschrijdt, zal
  een verdere harmonisatie van het vreemdelingenbeleid noodzakelijk zijn. Het
  is bijvoorbeeld niet goed voorstelbaar dat de lid-staten tot in lengte van dagen
  vrij over tewerkstellingsvergunningen van personen uit derde landen zullen
  kunnen blijven beslissen. Harmonisatie van de nationale regels inzake gezinshereniging vormt nu a1 een punt van overweging. Het is overigens opvallend
  dat de discussie ter zake zich in hoofdzaak op intergouvernementeel niveau
  afspeelt. Initiatieven van de Europese Commissie op dit vlak zijn tot nog toe
  weinig succesvol geweest. Vermoedelijk speelt het feit dat het vreemdelingenbeleid traditioneel bij uitstek een exponent van nationale soevereiniteit is,
  hierbij een belangrijke rol.
   Een tweede compenserendemaatregel ligt in de sfeer van het binnenlands toezicht op vreemdelingen. Dit hangt samen met het verband dat door sommige
  lid-staten wordt gelegd tussen het vreemdelingenbeleid en het beleid ter
  bestrijding van internationale criminaliteit. De noodzaak tot betere criminaliteitsbestrijding en bestrijding van illegale immigratie zou tot intensivering
  van het toezicht nioeten leiden. In Nederland zou een legitimatie- of identificatieplicht het wegvallen van grenscontroles moeten ondervangen. Een dergelijke verplichting is de laatste jaren in verschillende varianten, ook 10svan het
  vreemdelingentoezicht, in discussie geweest. Zo werd in het regeerakkoord van
  het kabinet-Lubbers I1 de invoering van een algemene identificatieplicht aangekondigd in het kader van de fraudebestrijding en bij de criminaliteitsbestrijding in het algemeen (in die gevallen waarin opsporingsambtenaren de
  bevoegdheid hebben iemand naar zijn of haar naam te vragen). Hiernaast is
  onder meer sprake van verschillende vormen van een partiele identificatieplicht, onder meer voor voetbalvandalen. A1 deze vormen zijn op vrij grote
  weerstand gestuit. Op dit moment richten de plannen zich vooral op een algemene identificatieplicht met het oog op het vreemdelingentoezicht ". Artikel
  19 van de Vreemdelingenwet bevat nu a1 een identificatieplicht voor vreemdelingen, maar de toezichthoudende ambtenaren kunnen deze pas effectueren
  als redelijkerwijs mag worden aangenomen dat zij met een vreemdeling te
  maken hebben; volgens de jurisprudentie kunnen zij zo'n vermoeden niet uitsluitend baseren op het uiterlijk van de betrokkene.
   Dit laatste impliceert dat vreemdelingen zich veelal aan controle kunnen onttrekken door te stellen dat zij Nederlander zijn. Een algemene identificatie-
  
  '1
  92
  
  Zie]. Naeye. 'Legitirnatieplicht voor gekleurde Nederlanders?'; NederlandsJoristenblad, 1988, afl. 33, blz. 1 193 e.v
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  plicht in dit soort situaties zou deze mogelijkheid beeindigen. In de Notitie
  Identificatieplicht van juni 1988 wordt invoering ervan wenselijk genoemd, en
  blijkens de behandeling van de notitie in delbeede Kamer in januari 1989valt
  hiervoor een Kamermeerderheid te venvachten 23. Sommigen zullen als het
  voornaamste effect van deze maatregel venvachten dat de controles zich zullen
  toespitsen op personen met een buitenlands uiterlijk, omdat hun mondelinge
  verweer dat zij Nederlander zijn, onvoldoendezal zijn. In ieder geval zal de integratie van legale vreemdelingen en allochtone Nederlanders er niet door
  bevorderd worden. Als er omstandigheden zijn waaronder een legitimatie- of
  identificatieplicht gewenst is, dan valt veeleer te denken aan situaties waarin
  een beroep wordt gedaan op diensten van de (semi-)overheidwaarop illegale
  vreemdelingen geen aanspraak kunnen maken en bij de aanvaarding van
  werk. Het gaat er dan om vast te stellen of de aanspraken terecht zijn, respectievelijk om de controle op werk door illegalen te vereenvoudigen. De legitimatieplicht functioneert zo als hulpmiddel voor uitvoerende en controlerende
  functionarissen bij het streven overtreding van rechtsregels op de betrokken
  terreinen te beperken. Hierbij moet er we1 voor worden gewaakt dat de categorie van de 'gedoogden' - personen die een negatieve beslissing op een verzoek
  tot verblijf hebben ontvangen maar (nog) niet zijn uitgezet - slachtoffer van
  deze controle wordt. Evenzeer moet vermeden worden dat tegenover illegalen
  'uitzetting wordt vervangen door uithongering'; het sluitstuk op een goede controle is juist een consequent uitzettingsbeleid.
   3.3
  
  Rechtspositie en naturalisatie
  Sommige algemene regels kunnen allochtonen in een relatief ongunstige positie b r e n ~ e ndoordat zii onvoldoende rekenine houden met biizondere omstandigheden van de betrokkenen. Algemene regels die gericht zijn op het verminderen van maatschappelijke achterstanden kunnen om dezelfde reden bij
  allochtonen minder effect sorteren. Een groot deel van dit rapport is gewijd aan
  het zoeken van mogelijkheden om de verschillen die zo ontstaan, te compenseren.
  -
  
  -
  
  Hiernaast geldt voor een aanzienlijk deel van de allochtonen, namelijk de
  vreemdelingen onder hen, dat zij zich ook formeel in een ongunstiger rechtspositie bevinden dan andere ingezetenen. Niet alleen in de vreemdelingenwetgeving maar ook op diverse plaatsen daarbuiten maakt de wetgeving onderscheid tussen Nederlanders en niet-Nederlanders, ook als deze laatsten a1
  lange tijd ingezetenen van dit land zijn. Ten slotte is het ook bij de uitvoering
  van wetgeving, bij nader overheidshandelen en in het privaatrechtelijke
  rechtsverkeer niet uitgesloten dat gemis van de Nederlandse nationaliteit, hoe
  lang men hier ook verblijft, tot een ongelijke behandeling leidt. Sinds 1979
  heeft deze problematiek vrij uitvoerig aandacht gekregen. De WRR stelde in
  zijn rapport Etnische minderheden (1979) vast dat de rechtspositie van de
  vreemdelingen onder met name buitenlandse werknemers van mediterrane
  herkomst nog in sterke mate beheerst wordt door de veronderstelde tijdelijkheid van hun verblijf. Hoewel het verbeteren van deze rechtspositie de sociale
  achterstand op zichzelf niet zou doen verdwijnen, werd het we1 als een noodzakelijke voonvaarde daartoe aangemerkt 24. De Minderhedennota onderschreef
  vier jaar later het negatieve effect van een achterblijvende rechtspositie. Het
  werd onaanvaardbaar genoemd dat onze samenleving nog na een reeks van
  jaren grote groepen ingezetenen zou omvatten, van wie de rechtspositie in vergelijking met andere groepen ingezetenen sterk zou achterblijven 25.
   13]
  
  "1
  
  =]
  
  93
  
  Notitie ldentificatieplicht;Tweede Kamer 1987-1988.20 612, nr. 2; Volkskant 31 januari 1989.
  Etnische minderheden,op. cit.. blz. XXVIII.
  Minderhedennnota,op. cit.. blz. 92.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Over de te treffen maatregelen liepen de meningen uiteen. De raad pleitte voor
  een praktisch onaantastbaar verblijfsrecht binnen een periode van vijf jaar
  legaal hoofdverblijf in Nederland en voor, uiteindelijk, de invoering van kiesrecht op alle niveaus voor hier duurzaam gevestigde vreemdelingen. Voor het
  probleem van de wetsbepalingen die expliciet of impliciet discriminerend
  werken tegenover niet-Nederlanders, werden drie oplossingen genoemd: aanpassing van afzonderlijke bepalingen, naturalisatie en een Wet gelijke behandeling vreemdelingen in de geest van de 'Faciliteitenwet Molukkers' 26. Een
  dergelijke wet zou voor hier duurzaam gevestigde vreemdelingen verschillen
  in rechtspositie moeten opheffen, op een aantal onvermijdelijke, op een 'negatieve lijst' te expliciteren uitzonderingen na. Bevordering van naturalisatie en
  een Wet gelijke behandeling werden naast elkaar aanbevolen; snelle venverving van het Nederlanderschap zou in sommige gevallen voor de betrokkenen
  bezwaarlijk kunnen zijn 27.
   De regering heeft een Wet gelijke behandeling vreemdelingen steeds afgeweZen. Tijdens de parlementaire behandeling van de Minderhedennota werd
  tegen overneming van het model van een faciliteitenwet de bijzondere positie
  van de ~ o l u k k & sals argument aangevoerd: zij zijn oud-Nederlanders en
  omdat zij soms gewild staatloos zijn is een alternatief voor het 'opdringen van
  het Nederlanderschap' gewenst 2s. Ook een minder specifieke wet inzake de
  gelijke behandeling van hier te lande verblijvende vreemdelingen werd negatief beoordeeld. Als redenen werden hier genoemd dat beter per weffregel kon
  worden nagegaan of onderscheid nog te rechtvaardigen was, dat zo'n wet voor
  velen een spring in het duister zou betekenen en dat de geneigdheid om als consequentie van een langdurig verblijf in Nederland te kiezen voor naturalisatie
  erdoor zou kunnen afnemen, zodat het effect averechts zou zijn ". Een aanpak
  'wet voor wet' was uiteindelijk hetgeen waartoe, overeenkomstig een motie
  Buikemdiebenga, werd besloten 30. Sindsdien wordt in de jaarlijkse Actieprogramma's minderhedenbeleid een overzicht gegeven van de relevante verschillen en van de stand van zaken op het punt van de wijziging ervan. Op een
  aantal onderdelen is van gelijke berechtiging overigens afgezien: invoering
  van kiesrecht anders dan voor gemeenteraden is bij de grondwetherziening uitdrukkelijk niet als mogelijkheid ingevoerd, en verblijfsbeeindiging,hoezeer na
  langere tijd ook beperkt, wordt ook in het recente ontwerp van een nieuwe
  Vreemdelingenwet niet uitgesloten.
  De gekozen pragrnatische benadering zou worden gecombineerd met een ruimhartig naturalisatiebeleid. Dit laatste werd bij een restrictief toelatingsbeleid
  noodzakelijk geoordeeld. Het indertijd nog aanhangige ontwerp van een 'Rijkswet op het Nederlanderschap' zou een soepeler venverving van het Nederlanderschap mogelijk maken.
   Inmiddels is het aantal plaatsen waar de formele wetgeving onderscheid
  maakt op grond van nationaliteit beperkt; waar zulke verschillen nog resteren
  is meestal sprake van gemotiveerde uitzonderingen of van een onderscheid dat
  niet van wezenlijk belang is. Het aantal naturalisaties is verder, na inwerkingtreding op 1januari 1985van de zojuist genoemde wet, belangrijk toegenomen.
  Voegt men hierbij dat het 'corrigeren' van indirect discriminerende bepalingen
  in feite slechts mogelijk is door min of meer fundamentele wijziging van de
  betrokken wetgeving, dan is er thans op het eerste gezicht weinig reden meer
  voor een Wet gelijke behandeling.
  lbch kan zo'n wet ook nu nog een belangrijke functie vervullen, waarvan de
  precieze omvang uiteraard afhangt van de elementen die zij bevat. Een enkele
  
  16]
  17]
  
  "1
  19]
  
  w]
  
  94
  
  Wet betreffende de poritie van Molukkers; Wet van 9 September 1976, Stb. 468.
  Etnische minderheden, op. cit.. blz. XXVlll- X X X.
  Tweede Kamer 198311984, 16 102, nr: 29. blz. 63.
  Zie voor een uitgebreider overzicht: Gelijk geregeld; Ars Aequi. Libri. Nijmegen. 1984, blz. 30 e.v.
  Motie BuikemaIWiebenga;Tweede Kamer 198311984, 16 102, nr. 54.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  jaren geleden uit particulier initiatief voortgekomen ontwerp voor een Wet
  gelijke behandeling immigranten bevatte als belangrijke onderdelen:
  een, in beginsel, onaantastbaar verblijfsrecht voor immigranten die hier vijf
  jaar rechtmatig hun hoofdverblijf hebben gehad en na een kortere periode (bijv.
  BBn jaar) voor hun partners en gezinslede&
  een verbod van ongelijke behandeling van bedoelde immigranten bij overheidshandelen en in het privaatrechtelijke rechtsverkeer 31.
   Het eerste onderdeel spreekt voor zichzelf, het tweede verzekert dat niet alleen
  in de formele wetgeving, maar ook in uitvoeringsvoorschriften, in regelgeving
  van andere overheden dan het rijk en bij ander optreden door overheid en particulieren gelijkheid het uitgangspunt moet zijn. Het. desbetreffende verbod is
  ondanks de reeds bestaande mogelijkheden tot ingrijpen door de rechter
  wegens strijd met het gelijkheidsbeginsel of overtreding van het strafrechtelijk discriminatieverbod wegens ras (art. 429 quater W.v.Sr) bepaald niet overbodig. Een expliciet verbod op ongelijke behandeling wegens nationaliteit
  - afgezien van vanzelfsprekende verschillen in het kader van het vreemdelingenrecht en dergelijke - zal in ieder geval optreden hiertegen sterk vereenvoudigen. Verder is niet zonder belang dat, zoals in het voorstel is voorzien, bij privaatrechtelijke conflicten de burgerlijke rechter kan worden benaderd; de
  vreemdeling kan hierdoor zelfstandig zijn of haar recht halen, en het conflict
  kan uit de strafrechtelijke sfeer blijven.
  De formele consequenties van een Wet gelijke behandeling vreemdelingen
  kunnen grote betekenis hebben, maar haar voornaamste belang zal in de indirecte sfeer liggen. Het feit dat de overheid aldus kenbaar maakt hier langdurig
  gevestigde personen, ook als zij de Nederlandse nationaliteit (nog) niet bezitten, in beginsel als gelijkwaardige burgers te beschouwen, zal op zichzelf hun
  integratiemogelijkheden gunstig bei'nvloeden en anderen kunnen stimuleren
  die gelijkwaardigheid als uitgangspunt aan te houden. Naturalisatie biedt ook
  nu nog geen volwaardig alternatief. Sommige immigranten zijn aan een keuze
  voor het Nederlanderschap na vijfjaar nog niet toe, bij anderen heeft naturalisatie te vergaande consequenties voor de relatie met hun land van herkomst.
   Ook zal hierna nog blijken dat door praktische problemen niet door ieder die dit
  wil, na vijf jaar de Nederlandse nationaliteit even vlot te verwerven is. Overigens is inmiddels duidelijk geworden dat aan het bezwaar dat een Wet gelijke
  behandeling de animo tot naturalisatie zou doen afnemen, niet zwaar moet
  worden getild: de Faciliteitenwet Molukkers is juist gevolgd door een toename
  van het aantal naturalisaties. Het aantrekkende effect op potentiele immigranten dat volgens sommigen zou optreden, moet evenmin overdreven worden. Voor slechts weinigen zal het vooruitzicht van een sterke rechtspositie na
  een aantal jaren de keuze van een migratieland doorslaggevend be'invloeden.
  Alles bijeen lijken de voordelen van een Wet gelijke behandeling ook nu de
  bezwaren ruimschoots te overschaduwen. De precieze uitwerking van het principe blijft hier kortheidshalve buiten beschouwing. Het eerder genoemde voorstel verbindt de gelijke behandeling aan een, op verzoek, door de minister van
  Justitie te verlenen 'gelijkstellingsverklaring'. De weigerings- en intrekkingsgronden van zo'n verklaring, de rechtsgevolgen van overtreding van de verbodsbepalingen, de uitzonderingen op het gelijkheidsbeginsel (kiesrecht,
  dienstplicht), enzovoort zijn uiteraard voor discussie vatbaar.
  Zoals bleek, kan men naturalisatie als het middel bij uitstek beschouwen om
  gelijke behandeling te verzekeren en is het mogelijk een Wet gelijke behandeling te zien als een factor die de animo om van nationaliteit te veranderen kan
  verkleinen. Hier tegenover staat de visie die een Wet gelijke behandeling- nog
  
  "1 Gelijkgeregeld, op. cit.. blz. 17 e.v.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  afgezien van de principiele aspecten ervan - aanmerkt als een middel dat psychologische drempels voor naturalisatie kan verlagen en dat in elk geval
  gewenst is voor degenen voor wie naturalisatie (nog) bezwaarlijk is. In beide
  opvattingen past een naturalisatiebeleid dat verwerving van het Nederlanderschap niet moeilijker maakt dan strikt noodzakelijk is.
   De nieuwe Wet op het Nederlanderschap (WON)heeft er inderdaad toe geleid
  dat de verwerving van de Nederlandse nationaliteit in een aantal opzichten
  eenvoudiger is geworden. Van meer algemeen belang is dat naturalisatie bij
  wet als normale procedure vervangen is door naturalisatie bij Koninklijk
  Besluit; bovendien is de verlening van het Nederlanderschap nu als een, voorwaardelijk, recht geformuleerd, waar het tevoren meer als een gunst werd
  beschouwd. De materiele eisen voor naturalisatie in verband met langdurig
  verblijf (ten minste 5 jaar) in Nederland zijn niet wezenlijk veranderd. Aan het
  nu in de wet vastgelegde vereiste van inburgering werd en wordt geacht te zijn
  voldaan als er sprake is van een redelijke beheersing van het Nederlands; voor
  ouderen zijn uitzonderingen mogelijk. Het streven dubbele nationaliteit zoveel
  mogelijk tegen te gaan, waartoe de overheid krachtens het Verdrag van
  Straatsburg verplicht is, komt nu tot uiting in de wettelijke eis dat de verzoeker 'het mogelijke' moet hebben gedaan om de oorspronkelijke nationaliteit te
  verliezen 32. De toevoeging 'tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden verlangd'
  opent echter de mogelijkheid om ook verzoekers uit landen waar afstand van
  nationaliteit niet tot de praktische mogelijkheden behoort, het Nederlanderschap te verlenen. Voor het nageslacht van immigranten is in het bijzonder de
  mogelijkheid van belang om, door het afleggen van de enkele verklaring dat
  men dit wenst, (tussen het 18e en het 25e levensjaar) Nederlander te worden.
  Hierbij wordt we1 vereist dat de betrokkene hier geboren is en sinds de geboorte
  hier heeft gewoond; een eventuele dubbele nationaliteit is hierbij echter geen
  beletsel. De verkrijging van het Nederlanderschap van rechtswege door de
  derde generatie, die aanvankelijk ook in een dergelijk optierecht zou worden
  omgezet, is gehandhaafd (ondanks bezwaren van Molukse zijde tegen een dergelijke automatische 'opheffing' van de staatloosheid).
   De invloed van de nieuwe wetgeving op de verwerving van het Nederlanderschap door vreemdelingen is niet te meten. Een begin van dit jaar door het
  ministerie van Justitie ingesteld onderzoek naar de motieven voor (niet-)naturalisatie, kan de achtergronden van de uit tabel 3.1 blijkende stijging wellicht
  verduidelijken.
  De toename van het aantal naturalisaties is, vooral bij Turken en Marokkanen, frappant. Ook na het vervallen van artikel27, tweede lid, is het aantal bij
  deze groepen in 1988verschillende malen groter dan in 1984.Relatief is de stijging uiteraard kleiner, maar de animo voor de Nederlandse nationaliteit is
  toch onmiskenbaar gegroeid. De daling in 1988zal vooral het, tijdelijke, gevolg
  zijn van het feit dat het 'inhaaleffect' van de nieuwe WONis uitgewerkt en van
  het vervullen van enkele optiemogelijkheden waarin de wet tot 1januari 1988
  voorzag. Tegelijk groeit de laatste jaren het verschil tussen het migratiesaldo
  en het aantal naturalisaties weer - vergelijk de tabellen 2.4 en 2.5 -, zodat mag
  worden aangenomen dat het aantal hier permanent gevestigde personen zonder Nederlandse nationaliteit toch toeneemt. Als men aanneemt dat de meeste
  recent aangekomen Turken en Marokkanen hier willen blijven, dan zou de
  komende jaren alleen a1 om het aantal vreemdelingen onder deze groepen niet
  te laten stijgen, naturalisatie op veel grotere schaal dan nu moeten plaatsvinden.
  Een maatregel die hier zeker substantieel aan kan bijdragen is een aanzienlijke uitbreiding van de capaciteit van de betrokken afdeling van het departe-
  
  "1 Artikel9. eerste lid, onder b. W O N.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Tabel 3.1
  
  I n N e d e r l a n d w o o n a c h t i g e p e r s o n e n die, a n d e r s d a n d o o r geboorte, h e t N e d e r l a n d e r s c h a p h e b b e n v e r k r e g e n n a a r v o o r g a a n d l a n d v a n nationaliteit e n n a a r j a a r
  
  Totaal
  waarvan
  
  E.G.
  waaronder
  
  BUD
  VK
  Turkije
  Marokko
  Suriname
  
  1.
  2.
  3.
  Bron: CBS.
  Toelichting:
  Voor wat betreft EG: sinds 1981 inclusief Griekenland. Sinds 1986 inclusief Spanje en Portugal.
  Afgerond op tientallen.
  De piek in de jaren 1981-1983is voornamelijk het gevolg van bet grote aantal Surinamers dat zich liet
  naturaliseren.
  De piek direct na inwerkingtreding van de nieuwe Wet op het Nederlanderschap (1985 en in mindere
  mate 1986 en 1987) is in hoofdzaak terug te voeren op gebmik van het (per 1-1-1988)vervallen optierecht voor kinderen jonger dan 21 jaar van vrouwen met de Nederlandse nationaliteit (art. 27, tweede
  lid).
   ment van Justitie. Begin 1988was de gemiddeldebehandelingsduur voor naturalisatieverzoeken bijna twee jaar. Begin oktober van dat jaar is weliswaar
  beslist dat de bezetting van de afdeling tot en met 1989 verdubbeld zal worden,
  maar hiermee wordt voorlopig niet meer beoogd dan het wegwerken van
  bestaande achterstanden. Een reductie van de behandelingstijd tot een jaar,
  zoals de staatssecretaris gewenst acht, lijkt niet waarschijnlijk 33. Het capaciteitsprobleem zal groter worden als de a1 in zijn rapport Etnische minderheden
  (1979) door de raad bepleite voorlichting over de naturalisatiemogelijkheden
  ter hand genomen wordt en als een Wet gelijke behandeling tot stand zou
  komen (het 'Faciliteitenweteffect').
  Voor een verdere versoepeling van de wettelijke voonvaarden voor verkrijging
  van het Nederlanderschap bestaat bij de nieuwe WONweinig reden. Wellicht
  zou het optierecht voor de tweede generatie (art. 6, eerste lid, onder a.) uitgebreid kunnen worden tot degenen die hier niet zijn geboren maar we1 het grootste deel van hun jeugd hebben doorgebracht (vgl. de terugkeeroptie in het ontwerp van een nieuwe Vreemdelingenwet voor jeugdige remigranten die hier
  vanaf hun vierde levensjaar ten minste 10jaar verbleven hebben). Een recent
  onderzoek heeft uitgewezen dat, over het geheel bezien, de eis van redelijke
  kennis van de Nederlandse taal- als bewijs van inburgering in de Nederlandse
  samenleving; artikel8, eerste lid, onder d, WON-, in de praktijk meer belernmerend werkt 34. Ook het naturalisatiebedrag dat onlangs van f 300 tot f 400
  verhoogd is en dat men - het moet vooruit betaald worden - ongeacht de beslissing op het verzoek niet terugkrijgt, kan een negatief effect hebben.
  Ten slotte moet gewezen worden op de eis dat een verzoeker het mogelijke moet
  hebben gedaan om zijn (eventuele) andere nationaliteit te verliezen, dan we1
  
  "1 Tweede Kamer 1987/1988.Aanhangsel Handelingen. nr. 323.
   "1 Eric Heijs. Selectie bij noturolisotie: de rol van toolkennis ols eis voor het Nederlonderschop; Katholieke Universiteit Nijrnegen. 1988
  (afstudeerscriptie).
  ALLOCHTONENBELEID
  
  bereid moet zijn om dit na naturalisatie te doen, tenzij dit redelijkerwijs niet
  kan worden verlangd (art. 9, eerste lid, onder b, WON).Dezelfde gedachte ligt
  ten grondslag aan het Verdrag van Straatsburg van 6 mei 1963 betreffende
  beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit 35. Voor verzoekers uit
  sommige mediterrane landen kan de eis hun 'oude' nationaliteit op te geven
  problemen opleveren: zo kan in Marokko geen afstand van nationaliteit worden gedaan, terwijl het Turkse recht voor vreemdelingen onder meer de mogelijkheid beperkt om daar onroerend goed in eigendom te hebben. Waar het gaat
  om verwerving van het Nederlanderschap kan een ruimhartige toepassing van
  artikel 9 aan werkelijk zwaarwegende bezwaren tegemoet komen, en, voor
  zover bekend, gebeurt dit in de praktijk ook goeddeels. Zeker zolang het 'alternatief van een Wet gelijke behandeling ontbreekt, verdient een opstelling aanbeveling waarbij zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met juridische en
  emotionele overwegingen om de eerste nationaliteit (nog) niet 10s te laten.
   3.4
  
  Remigratiebeleid
  Het huidige minderhedenbeleid is ontwikkeld vanuit het besef dat rekening
  gehouden moest worden met de mogelijkheid van een langdurig verblijf van de
  etnische minderheden in Nederland. Bevordering van de kwaliteit van dit verblijf werd vooropgesteld. Een actief beleid ter bevordering van terugkeer naar
  het land van herkomst werd hiermee niet verenigbaar geacht. Remigratiebeleid diende uitdrukkelijk een aanvullend karakter te hebben. 'Het (...) schept
  de mogelijkheden voor die leden van minderheden die niet in Nederland willen
  of kunnen blijven. De regering is van mening dat de beslissing om in Nederland te blijven of naar het land van herkomst terug te keren, een vrijwillige en
  persoonlijke beslissing moet zijn' 36. Beperking van minderheidsgroepen is
  dus, anders dan bij het restrictieve toelatingsbeleid dat als voorwaarde voor
  een succesvol minderhedenbeleid werd genoemd, uitdrukkelijk geen doelstelling van het remigratiebeleid. Iedere schijn van pressie van overheidswege
  wordt vermeden; het gaat er slechts om voor degene die uit vrije beweging
  te kennen geeft terug te willen keren, een aantal hinderpalen weg te nemen.
  In bescheiden mate was a1 voor het verschijnen van de Minderhedennota
  sprake van remigratiefaciliteiten. Reeds in de jaren zeventig was voor buitenlandse werknemers uit de wervingslanden het Terugkeerprojectenprogramma
  (TPP) opgezet, terwijl met ingang van 1 juni 1980 voor inwoners van Nederland die naar Suriname wilden terugkeren, een stelsel van voorzieningen was
  gecreeerd met onder meer een 'basisfaciliteit' in de vorm van een vergoeding
  van overtochtkosten en een uitkering ter overbrugging van de kosten van
  levensonderhoud tijdens de eerste drie maanden na vertrek. R n slotte konden
  remigranten in bepaalde gevallen gebruik maken van de Emigratie-bijslagregeling 1982, die aan alle inwoners die (r)emigreren naar een land buiten
  Europa onder vrij stringente voorwaarden een bescheiden financiele tegemoetkoming in het vooruitzicht stelt 37.
   De Minderhedennota kondigde beeindiging van het TPP aan, onder meer
  omdat dit programma te duur en te selectief zou zijn. Anderzijds zou de basisfaciliteit ook worden opengesteld voor, in ieder geval, mediterrane buitenlandse
  werknemers (uitgezonderd onderdanen van EG-lid-staten), vluchtelingen en
  asielgerechtigden. Verder werd mededeling gedaan van onderzoek door de
  Sociale Verzekeringsraad naar mogelijke remigratiebelemmerende bepalingen in het sociale zekerheidsstelsel en naar de mogelijkheid remigratie te
  bevorderen door terugkeer toe te staan met behoud van uitkering of met terug-
  
  35]
  
  36]
  
  "1
  98
  
  Verdrag in het kader van de Raad van Europa. Trb. 1964.4
  Minderhedennota,op. cit.. blz. 155.
  Zie uitvoeriger: Minderhedennota,op. cit., blz. 156 e.v.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  betaling van betaalde premies. Het SVR-advies (maart 1984)leidde tot de conclusie dat zonder principiele wijzigingen van het sociale zekerheidsstelsel
  slechts voor werklozen vanaf 57% jaar en voor blijvend volledig arbeidsongeschikten oplossingen voor remigratiebelemmeringen te vinden zouden zijn
  (d.w.2. dat uitkeringen een exporteerbaar karakter gegeven zou kunnen worden) 38. Er zou derhalve om voor oudere uitkeringsgerechtigden remigratie tot
  een reeel alternatief te maken, zonder het uitgangspunt van voldoende middelen van bestaan 10ste laten, een voorziening buiten het sociale zekerheidsstelsel gecreeerd moeten worden. De Experimentele Remigratieregeling 1985,die
  met ingang van 15november 1985in werking trad, gaf zo'n voorziening 39;tegelijk werd de naar doelgroepen uitgebreide basisregeling, de Basisremigratiesubsidieregeling 1985 van kracht 40. Het experimentele karakter van de eerstgenoemde regeling hield verband met onzekerheid over de juiste leeftijdsgrens, de meest wenselijke ondersteuningsvorm en het aantal gebruikers,
  aldus de Beleidsnotitie Remigratie, waarin de plannen werden gepresenteerd 41. Mede hierom kreeg de regeling een werkingsduur van Ben jaar; later
  heeft in twee stappen verlenging tot maart 1988 plaatsgevonden.
  Het vanaf 15 november 1985 geldende stelsel kwam in hoofdlijnen op het volgende neer.
   Een basissubsidie (vergoeding in de kosten van vervoer van personen en
  bagage en een overbruggingsuitkering met het oog op de voorziening in levensonderhoud gedurende drie maanden) kon worden toegekend aan remigranten
  en hun gezinsleden in geval van remigratie naar Kaap Verdie, Marokko, Tunesie, Turkije, Joegoslavie, Suriname en de Nederlandse Antillen en aan (re)migrerende vluchtelingen en asielzoekers. Behalve dat een rechtmatig
  (hoofd)verblijf in Nederland onmiddellijk voorafgaand aan de aanvraag tot
  subsidie werd geeist, diende onder meer aannemelijk te worden gemaakt dat in
  het land van bestemming over voldoende middelen van bestaan zou kunnen
  worden beschikt.
  Voor een (periodieke) remigratie-uitkering kwamen in aanmerking personen
  met de nationaliteit van Kaap Verdie, Marokko, Tunesie, Turkije, Joegoslavie
  en Suriname in geval van remigratie naar hun land van herkomst, en vluchtelingen en asielg&echtigden. De belangrijkste toekenningsvoorwaarden waren
  een leeftijd van ten minste 55 en ten hoogste 65 jaar, en, onmiddellijk aan de
  aanvraag voorafgaand, een rechtmatig (hoofd)verblijf in Nederland gedurende
  ten minste 5 jaar en ontvangst van een uitkering wegens werkloosheid of
  arbeidsongeschiktheid gedurende ten minste 6 maanden. De hoogte van de uitkering was afgestemd op de noodzakelijke kosten van bestaan in het bestemmingsland en varieerde derhalve per land en afhankelijk van de gezinssamenstelling. De ingangsdatum was bepaald op drie maanden na aankomst, dus
  aansluitend op de looptijd van de basisuitkering; vanaf het 65ste jaar kreeg de
  uitkering het karakter van aanvulling op in Nederland opgebouwde pensioenrechten. Overigens zou het gebruik van de regeling afstand van recht op Nederlandse uitkeringen inhouden, inclusief kinderbijslag.
   Het effect van beide regelingen is vanaf hun inwerkingtreding vrij nauwlettend gevolgd; naar het gebruik van de experimentele regeling door de voornaamste doelgroepen ervan, Turken en Marokkanen, is in opdracht van de
  minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid door de Stichting Ipso Facto
  een evaluatie-onderzoek uitgevoerd, waaraan het volgende overzicht van het
  totale gebruik van de regelingen kan worden ontleend 42.
  "1 Het SVR-advies is niet gepubliceerd. D e voornaamste conclusies zijn weergegeven in Beleidsnotitie Remigratie.
  39]
  
  "1
  
  "1
  "1
  
  Koninklijk Besluit van 5 november 1985. Stb. 595.
  Koninklijk Besluit van 5 november 1985. Stb. 596.
  Beleidsnotitie Remigratie, Tweede Kamer 1984/1985. 19 939. nr. 2.
  Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Evaluatie-onderzoek experirnentele remigratieregeling; 's-Gravenhage. 1987.
  blz. 106.
  Tabel 3.2
  
  Remigratie met gebruik van Basisregeling (BR)en Experimentele Remigratieregeling (ER), 15 november 1985 tot en met 31 juli 1987, in unitsa)
  
  Bestemmingsland
  
  Aanvragen
  
  Geremigreerdb)
  
  BR
  
  ER
  
  TOTC)
  
  BR
  
  ER
  
  TOT
  
  2315
  
  1 128
  
  3443
  
  1273
  
  541
  
  1814
  
  Suriname
  Antillen
  Turkije
  Marokko
  Tunesie
  Kaap VerdiE
  Joegoslavie
  Vluchtelingen
  Totaal
  a)
  b)
  
  c)
  
  De gemiddelde omvang van een unit (= alleenstaande of gezin) bedroeg ongeveer 2 personen;
  Het verschil met het aantal aanvragen is te verklaren uit de aanvragen die tussentijds worden ingetrokken (313 = 9%),zijn afgewezen (389 = f 11%) of nog
  in behandeling waren (927 = f 27%).
  Het gebmik van de ERdirect aansluitend op dat van de BR was mogelijk. Uit de
  cijfers kan worden afgeleid dat een correctie voor dubbeltellingen heeft plaats
  gevonden.
  +
  
  Van de voor toepassing van de experimentele regeling in aanmerking komende
  Tbrken en Marokkanen - te zamen 90 procent van de doelgroep - bleek 80 procent, respectievelijk 44 procent er daadwerkelijk gebruik van te maken 43.
   Onderzoek naar de achtergronden en motieven van de vertrekkers wees op een
  geringe mate van integratie in Nederland, weinig perspectieven bij voortgezet
  verblijf en vooral op persoonlijke redenen voor terugkeer (heimwee, langdurige werkloosheid, familiehereniging, klimaat); de regeling zelf bleek echter
  geen motief voor terugkeer. Omdat ook een, zeer summiere, peiling onder remigranten een grote tevredenheid met hun nieuwe bestaan uitwees, concludeerde de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in zijn nota
  Voortzetting Remigratiebeleid (september 1987) dat de regeling duidelijk in
  een behoefte voorziet en aan haar doe1 beantwoordt 44. Een zelfde conclusie
  werd getrokken ten aanzien van de basisregeling. Hier bleek het aantal nietuitkeringstrekkers slechts 7 procent te zijn; het opbouwen van een financiele
  buffer om de terugtocht en het eerste verblijf erna te financieren, was voor de
  meesten zonder subsidie niet mogelijk en deze laatste vervulde derhalve de
  functie een hinderpaal weg te nemen.
  Het besluit om op de ingeslagen weg voort te gaan, lag zo bezien voor de hand.
  Onder handhaving van de Basisremigratiesubsidieregeling is de Remigratieregeling van de kwalificatie 'experimenteel' ontdaan en is de beperkte werkingsduur geschrapt 45. Voorts werd besloten de leeftijdsgrens van 55 jaar te
  verlagen tot 50, de bovengrens van 65jaar te laten vallen en is de doelgroep van
  beide regelingen uitgebreid met Grieken, Portugezen en Spanjaarden voor de
  periode waarin voor hen het vrij verkeer van werknemers binnen de EG nog
  niet geldt. De nota Voortzetting Remigratiebeleid, waarin deze wijzigingen
  werden aangekondigd, gaf ook een prognose over de omvang van de remigratie
  met gebruikmaking van de twee regelingen in de jaren 1988-1992:1300 'units'
  
  "1
  
  Ibid.. blz. 107 e.v.
  *] Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Tweede Kamer 198611967, 18 939. nr. 29.
  "1
  100
  
  Koninklijk Besluit van 5 februari 1988. Stb. 59.
   WETENSCHAPPELIJKERAADVOOR HET REGERINGSBELEID
  
  (gemiddeld 2 personen) per jaar (basisregeling),respectievelijk 3965 in 1988en
  2165 in het volgende jaar. Het relatief hoge gebruik van de 'ouderenregeling' in
  1988zou verband houden met het begineffect van de vermimde werking ervan.
  Het onderstaande overzicht wijst uit dat deze venvachtingen in het eerste jaar
  niet volledig zijn uitgekomen.
  Tabel 3.3
  
  Bestemmings-
  
  Remigratie met gebruik van Basisregeling (BR) en (Experimentele) Remigratieregeling in
  1987 en 1988 (inaantallen personen)')
  
  Aanvragen
  
  Geremi-
  
  1987
  
  greerdb)
  
  3956
  
  2129
  
  land
  
  Aanvragen I988
  
  Geremigreerdb)
  
  Turkije
  Marokko
  Tunesie
  KaapVerdis
  Joegoslavie
  Suriname
  Antillen ')
  Aruba ')
  Spanje
  Portugal
  Griekenland
  Vluchtelingen
  Totaal
  
  a)
  b)
  
  C)
  d)
  
  4893
  
  2083
  
  2810
  
  2972
  
  1084
  
  1888
  
  Bron: Ministerie van SZW, directie Emancipatie.
  Een geheel zuivere vergelijking tussen beide jaren is niet mogelijk, doordat de verruiming van de
  regelingen eerst in de loop van 1988(5maart) in werking trad.
  De aantallen aanvragers en remigranten verschillen doordat tussentijds aanvragen werden ingetrokken, een deel werd afgewezen en een gedeelte aan het eind van de vermelde jaren nog in behandeling
  was. Bovendien werd in beidejaren begonnen met een aantal nog niet afgehandelde aanvragen uit de
  voorgaande periode.
  Hier staat uitsluitend voor minder draagkrachtigen de Basisregeling open.
  - betekent: regeling(en) niet van toepassing.
  De invloed van de huidige remigratievoorzieningen (de remigratieregelingen,
  voorlichting en enkele verspreide projecten) op de totale remigratie is beperkt,
  zoals uit onderstaande tabel kan blijken.
  Tabel 3.4
  Jaar
  
  Emigratie van niet-Nederlanders naar enkele landen
  Totaal
  
  Bron: CBS
  ALLOCHTONENBELEID
  
  W.O.Turkije
  
  Marokko
  
  Suriname
  
  %be1 3.4 toont aan dat de terugkeer over het geheel genomen gestaag daalt.
   Het vergroten of zelfs het bevorderen van remigratie is echter uitdrukkelijk
  niet het doe1 van het beleid. Indien men, met de regering, meent dat het er bij
  het remigratiebeleid uitsluitend om gaat hinderpalen weg te nemen die uitvoering van een bewuste, persoonlijke keuze van de aspirant-remigrant in de weg
  staan, vervullen de voorzieningen een onmiskenbare functie.
  