text: Dit artikel uit Advocatenblad is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  10
  
  Cover
  
  ADVOCATENBLAD
  
  2021 | 1
  
  Dit artikel uit Advocatenblad is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Cover
  
  ADVOCATENBLAD
  
  Peter Schouten en Onno de Jong
  ervaren dagelijks hoe ingrijpend
  het is om advocaat te zijn
  van kroongetuige Nabil B.
  Toch staan zij vierkant achter
  hun zaak. ‘Wij hebben geen
  pact met de duivel gesloten.’
  
  IN DE
  FRONTLINIE
  DOOR / STIJN DUNK
  
  Z
  
  e herinneren het zich allebei
  als de dag van gisteren. De
  ochtend waarop collega Derk
  Wiersum werd vermoord in Amsterdam. ‘Er kwam een maalstroom aan
  gedachten bij me op,’ vertelt De Jong.
  ‘Ik was geschokt over de brutaliteit
  en wreedheid. En wist ogenblikkelijk
  wat het voor mij zou betekenen. Ik kreeg direct
  telefoon van het OM: ik
  zou naar een verhoor
  gaan, maar dat moest
  ik afbellen. “Jij blijft
  binnen,” zeiden ze. Die
  avond zijn mijn kantoorgenoot en ik
  letterlijk met gillende sirenes naar
  huis gebracht.’ Thuis kregen De Jong
  en zijn vrouw bezoek van het Openbaar Ministerie: ze dienden zo snel
  mogelijk hun huis te verlaten. Ze zijn
  er sindsdien nooit meer geweest.
  Ook Peter Schouten schrok enorm
  
  toen hij het nieuws op internet
  las. ‘Ik relateerde de gebeurtenis
  meteen aan het feit dat ik zelf ooit
  zwaarbeveiligd ben, nadat een tip
  was binnengekomen dat er twee
  huurmoordenaars op mij en mijn
  cliënt af waren gestuurd. Nu gebeurt
  het een keer echt, dacht ik. Een soort
  aha-erlebnis. Ik vond
  het vreselijk en besloot
  de volgende dag om me
  beschikbaar te stellen
  als de nieuwe advocaat
  van de kroon­getuige.’
  Niet om de aandacht
  te trekken, benadrukt Schouten.
   ‘Maar om de beroepsgroep goede
  moed te geven, er was veel angst
  onder advocaten en daarom wilde
  ik mijn nek uitsteken. Ik kon dat zo
  snel doen omdat ik bij die eerdere
  beveiligingskwestie thuis dit soort
  terreur al intensief had besproken:
  
  ‘Jij blijft
  binnen,
  zeiden ze’
  
  2021 | 1
  
  BEELD / JIRI BÜLLER
  
  ik wil me niet laten intimideren, ook
  niet onder grote dreiging.’
  
  STIL
  Schouten voelde zich sterk gesteund
  door de NOvA, die zijn aanbod
  publiekelijk een ‘moedig besluit’
  noemde. De Jong voelde zich juist
  niet gezien door de advocatenorde.
   Hij kreeg telefoontjes van collega-advocaten, vanuit het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak: ‘Ze vroegen
  hoe het met me ging, wisten wat de
  consequenties waren. De enige van
  wie ik nooit wat heb gehoord, is de
  orde. Ik las dat ze zich druk maakten
  om bedreigde advocaten in Polen,
  terwijl de meest bedreigde advocaat
  van Nederland op dat moment in
  Den Haag om de hoek bij de landelijk
  deken werkte. Ik heb nooit iets van
  ze gehoord, ondanks het feit dat ik
  de jaren daarvoor zowat als enige
  
  11
  
  Dit artikel uit Advocatenblad is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  12
  
  Cover
  
  ADVOCATENBLAD
  
  Cv Peter Schouten (63)
  1974-1987:
  
  Journalist/communicatieadviseur
  
  1987-1991:
  
  Uitgever bij Audax (haalde Peter R. de Vries naar Aktueel)
  
  1991-2005:
  
  Ondernemer in Azië: producent tv-spelletjes, oprichter islamitische internetbank
  
  2006-2011:
  
  Rechten Open Universiteit
  
  2009-heden:
  
  Eigenaar Schouten Legal in Breda
  
  2011:
  
  Boek ‘Trial by Media’, over gevolgen media-aandacht op strafproces
  
  2011-2013:
  
  Beroepsopleiding NOvA
  
  2019-2020:
  
  Voorzitter project-C (afgewezen) experiment legale wietteelt
  
  advocaat verschillende kroongetuigen had bijgestaan. En ook zelfs nu,
  na alle media-aandacht, is het stil
  gebleven.’
  In een kleine, afgeschermde zittingszaal van een rechtbank praten Schouten en De Jong openhartig over hun
  ervaringen als advocaat van Nabil B.,
  de kroongetuige van het Marengo-proces. Over de heftige persoonlijke
  consequenties die deze stap voor hen
  heeft gehad. Over de gevolgen voor
  hun werk, de reacties van hun collega’s. Ook over bredere issues is het
  duo uitgesproken: zoals de kritiek op
  het fenomeen kroongetuige en de rol
  van ‘vertrouwenspersoon’ Peter R. de
  Vries. De twee zijn duidelijk op elkaar
  
  me verblijfplaats”, in vaktermen.
  Dat heeft enorme consequenties,
  met name voor je sociale leven.
   Je kunt niet meer iedereen op bezoek
  laten komen, alles moet minutieus
  gepland worden. Dat is vooral heel
  zwaar voor mijn vrouw. Bang ben ik
  niet, maar als er één aspect is waar ik
  het moeilijk mee heb, dan is het dit.’
  Daar zijn thuis veel gesprekken over
  gevoerd, stelt hij. ‘Mijn vrouw gaat
  er haast professioneel mee om, zij is
  daar heel helder en straight forward
  in. Ik heb daar veel bewondering
  voor. Ik hoop dat ik haar ooit nog
  eens iets vergelijkbaars kan teruggeven als de setting weer rustiger is.’
  Dat duurt nog minstens een jaar,
  
  ‘Elke verdachte moet een kapelaan,
  een imam, een psycholoog of Peter R.
  de Vries kunnen spreken als hij dat wil.’
  ingespeeld: ze vullen elkaar vaak
  aan, roepen de ander tot de orde met
  een grap. Ze zijn het frequent eens,
  maar verschillen ook van mening.
  Ze hebben zich samen in dit riskante avontuur gestort en willen het
  samen tot een goed einde brengen.
  Zij aan zij.
  Begin december werd bekend dat
  Schouten en De Jong op een dodenlijst staan. De Jong woont met zijn
  vrouw in een safehouse: ‘Een “gehei-
  
  want het Marengo-proces duurt nog
  zeker tot in 2022. Ook Schouten, die
  vanuit zijn thuissituatie beveiligd
  wordt, moet dagelijks dealen met de
  vele restricties. ‘Dat is ingrijpend.
  Het scheelt dat mijn Amerikaanse
  schoonfamilie een sterk militaire
  achtergrond heeft, zo is mijn vrouw
  ook opgevoed. Mijn schoonvader was
  een bijzonder dapper militair, een
  Airborne Ranger. Hij vindt het pas
  een echt gevaar wanneer je achter de
  
  linies wordt gedropt met een rugzakje en een jachtmes. Ik mag van hem
  niet zeuren.’
  
  ZAKEN AFSTOTEN
  De impact op de gang van zaken bij
  hun advocatenkantoren is pregnant.
   ‘Het kantoorhandboek is aangevuld
  met een dik hoofdstuk beveiliging,’
  zegt Schouten. ‘Onze collega’s lopen
  niet zomaar over straat,’ vult De
  Jong aan. Toch heeft geen van hun
  confrères – drie bij Schouten Legal
  en één bij ICE Advocaten – besloten
  op te stappen vanwege de situatie.
  ‘Mijn compagnon heeft nog voldoende manoeuvreerruimte,’ aldus De
  Jong. ‘Mijn collega’s hebben zich
  heel ondersteunend opgesteld,’
  vindt Schouten. ‘Wij hebben daar
  uitgebreide gesprekken over gehad.’
  Lopen cliënten in andere strafzaken
  weleens weg omdat zij geen zaken
  willen doen met de advocaat van
  een ‘verklikker’? ‘Dat is mij pas één
  keer gebeurd,’ vertelt Schouten.
  ‘En het was niet eens zeker dat de
  breuk daardoor kwam.’ Ook bij De
  Jong stopte één client ermee vanwege ­Nabil B. ‘Ik leg cliënten altijd uit
  dat ik ook nog allerlei andere zaken
  doe, variërend van overvallen tot
  ­moorden.’
  Komen de kroongetuige-advocaten
  eigenlijk nog wel toe aan andere
  zaken? Het is bekend dat megazaken
  als Marengo door de enorme dos-
  
  2021 | 1
  
  Dit artikel uit Advocatenblad is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Cover
  
  ADVOCATENBLAD
  
  Cv Onno de Jong (62)
  Raadsman diverse kroongetuigen: Fred Ros in het Passageproces,
  Tony de G. in het Eris-proces en Nabil B. in het Marengo-proces.
  1982-1987:
  
  Rechten Universiteit Utrecht
  
  1990-2019:
  
  Oprichter en partner Ausma De Jong Advocaten
  
  2012-2017:
  
  Rechter-plaatsvervanger bij Rechtbank Gelderland
  
  2019-heden:
  
  Oprichter en partner ICE Advocaten in Den Haag
  
  siers, de vele zittingsdagen en verhoren veel aandacht en energie vreten.
  ‘Normaal deed ik 150 dossiers per
  jaar,’ reageert Schouten. ‘Nu nog zo’n
  25. Het is best moeilijk om te focussen op andere zaken, daarom heb ik
  die flink teruggeschroefd.’ Schouten
  vindt het wel prettig om af en toe ook
  ergens anders mee bezig te zijn. ‘Ik
  noem dat eilanden van rust creëren.
   Het gaat vaak om jeugdstrafzaken,
  ik vind het belangrijk die te blijven
  doen. Dan krijg ik weleens de opmerking van een agent als ik probeer
  
  manschap opgetuigd. Naast advocaten Schouten en De Jong heeft ook
  Peter R. de Vries veel contact met B.
  De Vries vervult de rol van ‘vertrouwenspersoon’. Het OM ging in eerste
  instantie akkoord met de constructie, maar maakte later bezwaar tegen
  het feit dat De Vries geen advocaat
  is. Ook binnen de advocatuur is er
  kritiek: hoe verhoudt De Vries zich
  tegenover het verschoningsrecht
  en de geheimhoudingsplicht? Is hij
  verantwoording schuldig aan de
  tuchtrechter? ‘Peter is bij Schouten
  Legal in dienst bij als
  rechtshulpverlener,’ legt
  Schouten uit. ‘Hij heeft
  via mij een afgeleide
  geheimhoudingsplicht.
  Als hij daarin een fout
  maakt, ben ik tuchtrechtelijk aansprakelijk. Ik heb alle
  regelgeving op dit punt tot in het
  kleinste detail bestudeerd en met
  de plaatselijk deken besproken.’
  Het werkt goed, stelt hij: ‘Onno en
  ik gaan over de juridische inhoud,
  Peter R. de Vries over onder meer
  de media. Peter is geen jurist, maar
  is door zijn intensieve ervaring met
  het strafrecht als misdaadjournalist
  wel zeer goed op de hoogte van vele
  juridische kwesties.’ Schouten pleit
  ervoor de optie van vertrouwenspersoon in Nederland vaker te benutten.
  ‘Elke verdachte moet een kapelaan,
  een imam, een psycholoog of Peter
  
  ‘Ik heb de knop omgezet
  en laat me niet intimideren
  door deze situatie’
  een tweede HALT te krijgen voor een
  jongen van dertien: “Nou meester
  Schouten, wij hadden u hier helemaal niet meer verwacht.”‘ De Jong
  stoot eveneens regelmatig zaken af.
   ‘Naast Marengo zit ik ook nog in de
  megazaak Eris, dat slokt gigantisch
  veel tijd op. Peter en ik zijn allebei
  workaholics, die vaak nog ’s avonds
  contact hebben. Maar ik heb steeds
  vaker de behoefte om gewoon even
  een avondje niets te doen. Niet elke
  keer die telefoon.’
  Er gaat veel tijd zitten in het overleg
  met Nabil B. Daartoe is een voor
  Nederlandse begrippen uniek drie-
  
  2021 | 1
  
  R. de Vries kunnen spreken als hij
  dat wil.’ In de Verenigde Staten is dat
  heel gebruikelijk, zegt De Jong. ‘Daar
  heb je in grote strafzaken een team
  van advocaten, media-­adviseurs en
  psychologen. Wij in Nederland doen
  er moeilijk over.’
  
  CLIËNT VERRADEN
  De keus voor De Vries als vertrouwenspersoon was bovendien bittere
  noodzaak, menen Schouten en De
  Jong. Afgelopen zomer volgden beiden de zogeheten ‘anonieme advocaat’ van de kroongetuige op, die na
  de moord op Wiersum zijn identiteit
  niet openbaar durfde te maken. Het
  was, zo schetst het duo, een beladen
  erfenis die de anonieme confrère
  voor hen achterliet. Vlak na zijn vertrek deed de advocaat in een kranteninterview een boekje open over
  het conflict dat was ontstaan tussen
  hem en Nabil B. Peter R. de Vries zou
  daarin een belangrijke verstorende
  rol hebben gespeeld. Daarnaast
  citeerde de advocaat uit vertrouwelijke gesprekken met de kroongetuige. ‘Daar was ik zo boos om,’ briest
  De Jong. ‘Je beroepsgeheim is zo’n
  beetje de holy grail van de advocatuur. Als je dat gaat verkwanselen,
  is het hek van de dam.’ Ook Schouten was woest: ‘Ik zag de woorden
  “psychologisch rapport” opduiken in
  het interview en dacht: als ik dat ooit
  openbaar maak van een cliënt wordt
  
  13
  
  Dit artikel uit Advocatenblad is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  14
  
  Cover
  
  er een snelrechtprocedure gestart
  om mij van het tableau te schrappen.’
  Dat gebeurde niet. ‘Je kunt kennelijk
  je client verraden en gewoon weer
  naar de volgende gaan,’ aldus De
  Jong. Het gebutste vertrouwen van
  Nabil B. in de advocatuur maakte het
  volgens Schouten en De Jong noodzakelijk dat een niet-advocaat deze
  breuk lijmde. Die rol is vervuld door
  ‘vertrouwenspersoon’ Peter R. de
  Vries. ‘Dat heeft hij heel zorgvuldig
  ingevuld,’ stelt Schouten.
   Opvallend genoeg winden Schouten
  en De Jong zich tijdens het gesprek
  niet het meest op over hun eigen
  penibele situatie, over hun gemankeerde privéleven of hun ingeperkte
  ambacht. Het is de maatschappelijke
  discussie rond hun rol als advocaat
  van de kroongetuige die ze het meest
  raakt. Waar hun felheid oplaait.
  ­Zoals bij de kritiek op de rol van Peter
  R. de Vries, of de grote ethische steken die hun voorganger volgens hen
  heeft laten vallen. En is een kroongetuige eigenlijk wel een koosjer
  instrument, of heeft het dermate veel
  nadelen dat het onwen­selijk wordt?
  ‘Twee speerpunten van kritiek hoor
  je altijd rond de kroongetuige,’
  aldus De Jong: ‘Het is een gekochte
  verklaring en hij is niet betrouwbaar.
  Ik ben het met beide oneens. Van dat
  kopen is geen sprake, want de verklaringen worden afgelegd voordat
  er sprake is van de voorwaarden van
  een eventuele deal. Je legt ze af en pas
  dan gaat het OM kijken.’ Natuurlijk
  wordt de verklaring afgelegd met de
  intentie van een deal, erkent De Jong.
  ‘Maar de intrinsieke motivatie van
  een kroongetuige is bescherming,
  niet het geld dat het oplevert. Van een
  koopgetuige is geen sprake.’ Ook de
  betrouwbaarheid van kroongetuigen
  wordt ten onrechte automatisch in
  twijfel getrokken, vindt De Jong.
   ‘Alles wat ze zeggen, wordt tijdens het
  afleggen van de verklaringen zo veel
  mogelijk geverifieerd. Via gegevens
  uit andere onderzoeken, telecomdata enzovoort. Als die verklaringen
  
  ADVOCATENBLAD
  
  naar buiten komen, wordt er nog
  meer geverifieerd. Wanneer het niet
  klopt, heeft hij een groot probleem.’
  De Jong vindt dat de mogelijkheden
  voor de inzet van de kroongetuige
  juist moeten worden verruimd: ‘Nu
  moet de staat zich in allerlei bochten wringen, omdat de wetgeving
  op dit punt te beperkt is.’ Schouten
  onderschrijft dat. ‘Het duurde lang
  voor dat er duidelijkheid kwam rond
  de kroongetuige en wat er uitkwam
  was mager. Met name waar het ging
  om rechtsbescherming tegen de overheid, dat vind ik van groot belang.’
  
  ONMISBAAR
  Tegelijk vindt Schouten de kroongetuige een onmisbaar wapen in de
  strijd tegen de georganiseerde misdaad. ‘Er wordt vaak
  gezegd: je sluit een
  pact met de duivel.
  Dat is volstrekte
  onzin, het is een
  pact tégen de duivel.
  Je moet alleen zorgen dat het bewijs voldoende wordt
  bewaakt, dat alles procedureel netjes
  wordt afgewikkeld, dat het toetsbaar
  is.’ Nu wordt er volgens Schouten
  binnen het Marengo-proces door
  de rechtbank aan de advocaten van
  andere verdachten te veel ruimte
  geboden om Nabil B. neer te zetten
  als leugenaar. ‘Dat is jammer, het is
  ongeloofwaardig om steeds op dezelfde trom te slaan, naar aanleiding
  van een niet-vermeld iPhone-tje.’
  De Jong wil graag uit deze polarisatie
  komen. ‘Ik probeer niet te denken in
  zij en wij. Ik beschouw ons allemaal
  als verdediging van de verdachten.
   Alleen is onze client toevallig ook
  een belangrijke getuige. Zij zien ons
  soms als een verlengstuk van het OM,
  ik beschouw hen als onze collega’s.’
  
  geen concrete voorbeelden geven,
  maar in mijn ogen springt het OM
  regelmatig inhumaan om met Nabil,’
  zegt Schouten. De Jong: ‘Het OM
  zou zich beter moeten realiseren
  dat het de kroongetuige is die zijn
  nek uitsteekt en niet het Openbaar
  ­Ministerie. Soms ontstaat bij ons de
  gedachte: het OM vindt het wel best
  zo. Ze hebben de verklaringen binnen en wat er verder met die kroongetuige aan de hand is, daar bemoeien
  ze zich niet mee.’ Terwijl de rol van
  hun cliënt cruciaal is, benadrukken
  beiden. ‘Hij is een heel waardevolle
  getuige binnen Marengo. Zonder
  hem had het OM geen zaak gehad.’
  Ondertussen worden Schouten en
  De Jong 24/7 stringent bewaakt.
  Ze zijn allebei heel tevreden over de
  manier waarop
  dat gebeurt.
  ‘Als je een
  beetje uitleg
  krijgt waarom
  bepaalde dingen
  gebeuren en
  waarom bepaalde dingen niet gebeuren, scheelt dat een hoop vraagtekens, onzekerheid en ergernis,’ zegt
  De Jong, die vorig jaar voordat hij
  advocaat werd van Nabil B. in conflict
  kwam met de Nationaal Coördinator
  Terrorismebestrijding en Veiligheid
  (NCTV). Dat gebeurde toen de NCTV
  zijn strenge beveiliging sinds de
  moord op Wiersum op een gegeven
  moment op andere wijze wilde gaan
  inkleden. De Jong was het daar niet
  mee eens. Toen hij zich bij Schouten
  voegde, werd het probleem vanzelf
  opgelost, maar de lucht moest nog
  wel geklaard: ‘We hebben daar goed
  over gesproken en nu is het opgelost.’
  Schouten legt zijn veiligheid bewust
  volledig in handen van de staat. ‘Het
  is hun verantwoordelijkheid en daar
  wil ik me zelf niet mee bezighouden.
   Dat lukt doorgaans goed. Ik heb de
  knop omgezet en laat me niet intimideren door deze situatie. Als ik iets
  moet zeggen of doen in het belang
  van mijn cliënt, dan doe ik dat.’
  
  ‘Wij sluiten geen
  pact met, maar
  tégen de duivel’
  
  KNOP OMGEZET
  Bij het Openbaar Ministerie bestaat
  nog veel onwennigheid richting
  kroongetuigen, merkt het duo.
  ‘Ik kan uit veiligheidsoverwegingen
  
  2021 | 1.
  