text: 1263 De namen in deze en volgende regels kon men mij niet nader verklaren dan als
  klinkende titels voor het kamponghoofd, wiens eigenlijke naam is Keling Kelimbang Langging.
  1272 tanting terabai pilang, volgens mijn voornaamste zegsman Sinji: een sierparang
  met allerlei schommelende versieringen; volgens anderen is tanting terabai een
  oorbel van een dollar met afhangende, kleinere zilveren munten; pilcmg, schommelen, flikkeren, vgl. vers 2135.
  1277 besalatung, op een hoop.
  124
  
  1260 Zij gaan naar het huis van de mensen van Gurung Sungai Niga; /
  Zij gaan naar het huis van de mensen van Pantar Dulang Patara ; /
  Zij passeren Pantjing Lindang Babunga. / Dat is het erf van Mat jan
  Tjangkam Bulan Djulak Patara ; / Petinggi Matahari Djunti Menua;
  1265 Dat is het huis van het kamponghoofd Temenggung genaamd Singa
  Uda; / Keling Ketimbang, een tweede naam Saing Gima. / Zij gaan
  naar de plaats van het grote houtblok (bij de badplaats) ; / Zij gaan
  naar de oever van stenen en zand; / Zij gaan naar het water, naar de
  badplaats.
   1270 Zij gaan naar een overhellende kelampu S -boom, waar zij hun blaasroer insteken van tapang-hout; / Zij komen bij een pol van parindu s bamboe, waar de vrouwen haar rotan-gordel opgevouwen plegen neer
  te leggen; / Zij gaan langs een aur-bamboe, waarzij hun rijk versierde
  parang ophangen. / "Hier gaan we baden, jij Penggang LalansP en
  de modder afvegen, opdat we niet voor de gek worden gehouden; /
  "Hier gaan we baden in de ronde diepte, ons lichaam wassen, opdat
  het niet mager worde;
  1275 "Duiken in een stille diepte om een lange adem te krijgen. / "Luister
  jij Kuning Kuku, ga niet baden op de plaats van de weduwen, die
  zitten te treuren op de weggeschoven oever; / "Ga niet baden daar
  aan het eind, dat is de badplaats van mensen die schurft hebben, (zie).
  de hoop bamboe-kokers gebruikt voor het koken van ngkerunangvruchten; / "Ga ook niet aan deze kant, dat is de badplaats van de
  blinden, zie de holle bamboe-stokken overal verspreid op de grond; /
  "Dat is de plaats waar de lichtekooien baden, zie de kuil (van de ligplaats) bij de voet van de boom;
  1280 "Dat is de plaats van de mensen met lupus, zie de bloederige dotten
  van ngkerebang-blad; / "Dat is de plaats van de vrouwen die reeds
  
  ngkiung, een dikke bamboe-geleding gebruikt voor koken, slechts eenmaal bruikbaar.
  ma;nsuh, koken in zulk een bamboe-geleding.
  ngkerunang, vruchten van de ngkerunang-boom, welke worden gekookt en gebruikt
  als middel tegen schurft (Tinea imbricata).
  1278 betagarak, overal verspreid liggend; de blinden gebruiken een holle bamboe-stok
  om naar de badplaats te gaan.
  1280 bekatjirak, rood van bloed.
  rampang, dot van gebruikte bladeren van ngkerbang, gebruikt om hun afzichtelijke
  wonden schoon te maken.
   1281 tegari, een liaan, waarvan de schors rond een stam wordt getrokken om deze te
  kwetsen, waardoor een welriekende geur vrijkomt; vrouwen dragen deze schors
  in de haarwrong, vgl. vers 550.
  125
  
  "Ia' pemani' orang tai udah belaki bau tegari darunti batang;
  "Kia' di' mani' ka pamani' orang tai dara bau tjenana bunga
  [kumpang;
  "Isa' di' berimbai aba' seluai ikan tandang, berembing aba' buing
  [isa' kulit di' kuning pengumbang medang;
  "Mani' kulu di' Kuning Kuku, berimbai aba' lalangu sentam tu su
  [upa pasu alang".
  1285 Lantang anak njau bagasak latak da tapa' kaki;
  Berundung ampik da asam pipi ;
  Beletj i' daki' da dada dj ari.
  Olèh udah djalai bajah;
  Badu' djalai tembu' ;
  1290 Nagal djalai sual.
  Kelampetan Dudu Bajan njau tundjan ka ubung kaki lawai;
  Pending dapusing ka sumping bamata derai;
  Bau dasangkau ka besa' selampai;
  Punggung dasakilung ka bentang rantai.
  1295 M elebu' ku pantap timpu',
  ~mbiku panggal panti;
  Udah kuju' ku bedjaku' ke tai indu',
  Baru' gigiku nelili ke tai laki.
  Djenti Tudan njau mani' njelam upa unggam tapah labang;
  1300 Mani' barunsai upa kusai udjan sajang;
  Mani J mantimbung upa simbung gajau butang.
  Ka tebing Djenti Nading ngisai gunting pengariring gong selang;
  Ka atau pantai dj alai ngisai gundai baik penangkai dj awa' dj erenang ;
  Ka atau batu djalai njagu tudu upa raga' dj ampajang.
  1305 Tjelap angkat ka darat melit sirat bulung dagang;
  Melit sirat panggit tampang dindang orang-orang;
  Ngalatja Serabaja djera dabunga muduh da tampang;
  Ngena' setangan Bandjar upa lemajar dapeda' petang;
  Ngapis setangan Bugis baik tulis menibui arang.
  1310 Tanggung paung sumpit tapang;
  San tunam bangku senapang;
  Tangkin tilin ulu tulang.
  1282 bau tjen.ana, vgl. vers 549.
  1284 sentam, mooi gevormd van borsten, niet lang.
   126
  
  een man hebben, met de geur van tegari-liaan rond de stam getrokken; /
  "Ga jij daar baden bij de badplaats der meisjes, met de geur van de
  tjenana-bloesem van de kumpang-boom; / "Ga jij maar (baden) samen
  met de seluai-visjes, samen met de buing-visjes, opdat je huid mooi
  geel-bruin wordt als de spaanders van medang-hout; / "Ga baden
  stroomop, jij Kuning Kuku, tezamen met de lalangu-visjes, opdat je
  mooie borsten krijgt als een maat-klapperdop".
  1285 Het meisje schuurt de modder van haar voetzolen; / Zij veegt het
  vuil van haar wangen; / Zij wast het vuil van de binnenkant van armen
  en handen. / Dan is zij klaar om op te houden; / Zij houdt op, want
  zij is klaar;
  1290 Zij stopt, want het is genoeg. / De kuiten van Dudu Bajan slaan tegen
  de donkere rand van haar rokje; / In haar oren draait zij de belletjes
  met schitterende steentjes; / Over haar schouder slaat zij haar borstdoek ; / Om haar heupen bindt zij haar gordel van kettinkjes.
  1295 Ik hak een melebu'-stam recht door,
  Ik heb een gembi-stam voor onderlegger van een brug;
  Mijn wangen hebben verteld van de vrouw,
  Nu gaan miJn tanden verhalen van de mannen.
  Djenti Tudan baden en duiken, golven slaand als de reuze tapah-vis; /
  1300 Zij baden spetterend met het water als een neerplassende regen; /
  Zij baden luidruchtig in het water slaand als een plonsende krokodil. /
  Op de oever draaien Djenti Nading hun snorpunten op, rond als een
  gong; / Op de berm schudden zij het water uit hun haar boven de hals
  afgeknipt, sierlijk als de stengel van de rode gierst; / Op de stenen
  schudden zij hun haardos van onder op als een gevlochten hangmandje.
   1305 Afgekoeld springen ze op de kant en binden hun lendedoek om van
  bulung-katoen van de handelaar; / Zij winden om hun lendedoek van
  panggit-weefsel met poppetjes op de rand; / Zij winden om hun hoofddoek van Surabajaas patroon rood gebloemd met purperen baan; / Zij
  doen om hun hoofddoek van Bandjar (met zilverdraad) als de lichtgevende duizendpoot gezien bij donker; / Doen om hun Boeginese
  hoofddoek fraai getekend als de manibui-eekhoorn.
  1310 Zij nemen op hun blaasroer van tapang-hout; / Leggen op de schouder
  
  1304 tudu, in de nek afgesneden haar, lager afgesneden dan de ,gundm (vgl. vers 695)
  en niet als bij gundai daaronder afgeschoren.
  127
  
  Angkat nadai bula' balang;
  Ambau nadai mang-mang.
  1315 Teka niti panti besi Timbu' Djenti tai batatah kudi
  [mesa S ati buah pinang;
  Betundjan da panti tebalian tebal sekilan tempangan punggang;
  Betidjak da panti pirak tai tampak bekaderang;
  Nudju panti kaju baik sapu ke mantemu langkang;
  Niti panti mas tai upa panas belabuh niang.
  1320 Ngusung durung penanggung djelapang;
  N engah pasah batungkah tiang;
  Nudju menala tepu dindang sabu ngkarangan kerang;
  NeguS langgu S katunsung lajang;
  Njilak pun sabang seluang;
  1325 Nengah menala luah djalai berunsai buah djelumpang benang.
   Teka menung sida' da baruh durung meda' kenjawir utjung ntung
  [Ketimbang Agung tai ngiung ka darung pala' lembang;
  Teka tekedji diri Timbu' Djenti aba' Tiung Bali meda' kesiri ui
  [ntung Ketimbang Berani tai upa kaki udjan
  [sajang, upa udjan lam mula nata';
  Malik sida' ka kanan meda' teras tebelian dan datepan burung
  [kenjalang upa tai pulang ngundang buah kiara';
  Malik meda' balan ulik tai lain pemaik baik penisik buing umang,
  [baik penisik ikan banta';
  s
  1330 Njengau ka penadjau mesa labah kumpang tengah dengkah ka
  [tadjau balanga S ;
  s
  Menung sida' meda kenjawir utjung tai ngiung ka darung pala'
  [lembang, ngiung ka darung pala' lempa'.
  Dia' sida' menung setegal sadja' belepa raja pelama' ;
  Menapan da laman semansak umpan, sedigah belanga'.
  Teka djerita Djenti Djanda tunggal kali' ;
  
  1326 kenj~ utjung, een ijzerhouten paal met allerlei versieringen en in top een uit
  hout gesneden figuur van een kenjalang- of neushoornvogel, opgericht na een
  succesvolle sneltocht. De algemene naam voor zo'n paal is teras. Een sneller,
  die terugkeert met een kop, heeft het recht zulk een teras op te richten, hetgeen
  gepaard gaat met een zevendaags feest. Een volgende succesvolle tocht wordt
  weer gevierd met het oprichten van een nieuwe paal. De begeleider maakt het
  meisje opmerkzaam op zulke palen opgericht voor Ketimbang Agung. (Vgl.
  Ed. Dunn, Religious rites and customs of the Iban or Dyaks of Sarawak.
  Anthropos 1906, p. 421). In de buurt van de tegenwoordige kampong Djanang
  
  128
  
  de kolf van hun geweer; / Gorden om hun zwaard met benen gevest, I
  Zij stappen op en keren niet terug; / Zij gaan en aarzelen niet.
   1315 Timbu' Djenti stappen over de ijzeren brug met goud ingezet zo groot
  als het hart van de pinang-noot; I Zij stappen over de brug van ijzerhouten planken een span dik op de kapzijde ; / Zij stappen over de brug
  van flonkerend zilver; / Lopen over het plankier van prachtig hout als
  bestreken met nieuw uitgeschoten curcuma; / Zij lopen over de brug
  van glanzend goud als de eerste zonnestralen.
  1320 Zij gaan langs de rijstschuurtjes met ronde, houten schijven; / Langs
  de bergschuurtjes met kruisbalken tussen de palen; / Naar het erf bedekt met wit zand van de zandbank; / Langs de knoppen van de Hibiscus-struiken; / Strijken langs de roodbladige Cordyline-boompjes.
   1325 Zij kruisen het wijde erf, waar de vruchten van de rode Malva-struik
  verspreid liggen. Daar wachten zij onder de rijstschuur en kijken naar
  de ijzerhouten neushoornvogel-paal (opgericht) voor Ketimbang Agung,
  die overhelt naar het ravijn, het begin van het dal; / Daar staan Timbu S
  Djenti met Tiung Bali stil en kijken naar de rotan met opgekruide bast
  (fijn) als de rand van een regenbui, als een beginnende morgenregen ; /
  Zich naar rechts kerend zien zij de ijzerhouten paal van kernhout en
  er boven op de neushoornvogel als terugkerend van een bezoek aan
  een kiara' -vruchtboom; / Zich wendend zien zij het fraaie kapwerk,
  zeldzaam mooi als de fijne schubben van de buing-vis, mooi als de
  schubben van de bantaS-vis;
  1330 Zij kijken met gerekte hals naar de tadjau-tempajan zo groot als een
  (kleine) labah-pot, gezet boven een grote tadjau-martavaan; / Stil staan
  ze te kijken naar de neushoornvogel-paal, die overhelt naar het ravijn,
  het begin van het dal, naar de steilte waar de diepte begint. / Daar
  staan zij een tijd stil en rusten enige tijd; / Toeven zij op het erf voor
  de tijd nodig om rijst te koken, om een pot water te koken. / Dan
  spreekt Djenti Djanda een woord;
  
  Ran staat nog zo'n paal op de oude tembawarng Ran, opgericht ongeveer 70 jaar
  geleden.
  1329 ulik, zorgvuldig. De paal is gewoonlijk drie ,kilarn, span, in omtrek.
  lain pemaik, correspondeert met de Maleise uitdrukking bukoo mam. baik.
  1330 labah kumpoog, een zeer oude, kleine tempajan.
  dengkah, van ngkah, neerzetten.
  tadjau belanga, een grote martavaan met een gat in de bodem, waardoor deze over
  de paal wordt geschoven; daarop komt de labah kumparng, en daarboven de
  kenja/oog. Het gedeelte van de paal vanaf de tadjau heet penadjau.
   1331 lemboog, lemba s of lempa', dal, diepte.
  129
  9
  
  1335 Teka ba-andai Djenti Tembai tunggal igP.
  Seleka djerita teka njau nanja' ;
  Andai gadai njau ngereta'.
  "Kati tangga' indu' kita' ditu' tau' nda' dataik?
  "Alau lampung mèh Ketimbang Agung tau' dagilik?
  l340 "Betang pandjai mèh Ketimbang Gerai tau' dataik?
  "Labu' ai' kita' tau' datangkirik?"
  Teka dadinga Ketimbang Kaja lagi' bedau beteti;
  Dapending Ketimbang Kering lagi' bedau bereti-reti.
  Teka njengau ia ari pemantau kaki ganggang ;
  1345 Njenguk ari tebelajar kebuk baik pengeruk mua meniang.
  "Sapa temuai, djaku' Ketimbang Garai, tai datai njantamu?
  "Sapa orang tai mansa' lalu?
  "Amang Senganang ia' datai mupu?
  "Padah ka Tjina, nisi' djerita munji perabitju".
  1350 Teka dapeda' Ketimbang Tua' njau manjana-njana;
  Dapantau njau baleka-Ieka.
  Teka munji beli Ketimbang Berani kena' djual;
  Teka munji tanda' Ketimbang Tua' basaut-singa' nganti'
  [kena' timbal;
  Teka munji tutuk nganti' kena' tingkal;
  1355 Munji lumpung Ketimbang Agung ngantP kena' agal.
  "Penti kami da Remang Begili, mèh Timbu' Djenti, nadai birang
  "Pantang kami tanah remang nadai birang berubah.
  [bapindah;
  "Babi serenti ntung kami Remang Begili tutji nadai kala' dengau
  [belian njaman;
  "Manuk kami sebuah biduk nadai kala' dengau pampas panselan ;
  1360 "Pentik pentulak kami nadai kala' ngala,mbung tulang tebungan;
  "Peradjah tedju' kami dito' nadai kala' datepu' da tengah luan;
  
  1338 De reizigers zijn hier in de Tanah Remang of Wolkenhemel, tussen de aarde en
  de langit of hemel. Volgens gebruik bij vreemde kampongs, vraagt men met het
  oog op mogelijke pantangs of verbodsbepalingen, of men de huistrap op mag
  komen en het huis binnengaan. Daarbij, aldus mijn zegsman, zijn zij hier in een
  gebied, dat in taal en adat reeds van hun eigen gebied verschilt.
  1344 niengau, kijken in de verte.
  nienguk, kijken met even vooruit gestoken hoofd.
   1348 Senganan.g, de bij de Dajaks van het midden-Kapuasgebied gebruikelijke benaming voor inheemse Islamieten. De twee soorten vreemdelingen, die bij tijd en
  wijle de Dajakse huizen komen bezoeken worden even karakteristiek getekend.
   1360 pentik pantulak, afweerpoppen gemaakt van een rode pisang-soort bij een sterfgeval. De derde nacht na het sterfgeval maakt men deze poppen, welke dwars
  
  130
  
  1335 Dan begint Djenti Tembai te spreken. / Een woord al vragende; /
  Zacht sprekend en zeggend. / "Zeg mag uw trap daar beklommen
  worden of niet? / "Mag de ontschorste leuning, 0 gij Ketimbang
  Agung, vastgepakt worden?
  1340 "Mag het langhuis, 0 gij Ketimbang Gerai, worden binnengegaan? /
  "Mogen wij drinken uit je kalebas?" / Ketimbang Kaja hoort het,
  maar nog niet duidelijk; / Ketimbang Kering verstaat het, maar begrijpt het nog niet goed. / Hij kijkt uit van de uitkijkplaats op de rand
  van het bordes;
  1345 Hij kijkt door het venster in de zijwand uitgesneden, rond als de mond
  van een meniang-pot. / "Wie is dat, die gast, zegt Ketimbang Gerai,
  die als vreemdeling aankomt? / "Wie is dat, die voorbijkomt? /
  "Mogelijk een Maleier die komt bedelen? / "Of een Chinees, maar
  hij praat niet krom."
  1350 Dan kijkt KHimbang Tua$ en hij ziet het duidelijk; / Hij ziet het nu
  heel goed. / (Het antwoord van) Ketimbang Berani klinkt als een koop
  bij accoord gesloten; / Het antwoord van Ketimbang Tua S klinkt als
  het kappen aan beide kanten van de boom; / Klinkt als het rijststampen
  juist in de maat;
  1355 Klinkt als het kappen, Ketimbang Agung, juist op de plek. / "Onze
  verbodsbepalingen in de Wolkenhemel, 0 gij Timbu s Djenti, veranderen niet veelvuldig; / "Onze pantang's in het wolkenland worden niet
  dikwijls veranderd. / "Wij van Remang Begili hebben heus nog nooit
  een varkentje geslacht voor een licht ziener-ritueel; / "Niet één kip
  van de voederplank hebben we ooit gebruikt voor het bestrijken met
  bloed;
  1360 "Onze afweerpoppen zijn nog nooit over de nokbalk geworpen; /
  "Onze deeg-poppetjes zijn hier nog nooit in het midden van het woonvertrek achtergelaten; / "Bij bevalling is nog nooit iemand bij ons
  
  over het huis en wel over het vertrek van de gestorvene moeten worden geworpen,
  waarbij deze de nok van het huis niet mogen raken. Men bindt de lichte poppetjes
  op een stuk hout om beter te kunnen werpen en bovendien vraagt men daarvoor
  een hierin bedreven man, want als bij het overwerpen het dak wordt geraakt,
  moeten de bewoners van het sterfvertrek nogmaals de doden-adat betalen.
   1361 peradjah tedju', poppetjes gemaakt van rijstdeeg, man en vrouw, in een pinangschede geplaatst, welke men in het woonvertrek achterlaat, tedju', terwijl de bewoners zelf voor drie dagen hun vertrek verlaten. Dit ritueel wordt in het bizonder
  gebruikt naar aanleiding van een kwade droom of bij langdurige ziekte. Behalve
  voor man en vrouw worden ook nog poppetjes gemaakt voor ieder van de huisgenoten, opdat als de ziekteverwekkende geest komt, hij die beeldj es meeneme en
  de bewoners aldus gevrijwaard worden van onheil.
  131
  
  "Anti' beranak kami nadai kala' nginsir kaki papan;
  "Peradjah antat kami nadai kala' ngandjung ka udjung djalan"
  Teka tegu' tangga" indu' munji teraku' babi belang;
  1365 Tidjak tangga' anak kemantjiak munsang muang;
  GintP alau-alau munti' bisi' ai' tempangan punggang;
  N j igung alau lampung baik tibung ka tulang orang;
  Nudjai sempana landai baik penantai pinggai lajang;
  N emu batu badaga" -dugu dindang sengalang pentik kumpang;
  1370 Ngemban menturan balan lintang;
  Ngembing dinding rirang mang;
  Suruk pituk padung pantang.
  Ngusung ruai Ketimbang Gerai tai dindang halai anak radja;
  Nudju tiang tai dapangkang anak lèla;
  1375 Ngusung atap tai haik semat ka kawat djawa;
  Ngusung lawang tai dindang rang djelu berunsa;
  Ngembing dinding tai dakantjing tukang Tjina.
  Ka ringka' kawing sida' njauh tilin ulu tulang;
  Ka lamajan bidai djalai ngelempai sapai badju benang;
  1380 Da atau lesung Djenti Madjung ngentung paung sumpit tapang.
  Legai dua berimbai,
  Sibau da langgai dana.u;
  Udah djengaiku ngandai ka tamuai tai baru' datai,
  Rendauku bagurau ka Ketimbang Rengkau njau belantjau.
  1385 Ngerembai bidai Ketimbang Gerai pakan palintang;
  Ngambi" uri' nanW tai upa lampi' muanji' idang;
  Ngatji paremadani tai baik ngamulu ati ramaung dandjang;
  Ngalatja siana Djawa ui sega' seluang;
  Ngeremhai tikai andai Ketimbang Gerai kerawang punggang.
   1362 nginsir kaki frapan, lett. oplichten van het eind der planken; een vrouw bij de
  bevalling gestorven, mag niet langs de smalle gaanderij voor de woonvertrekken
  worden uitgedragen naar de huistrap, zoals bij andere doden, daar zulk een dode
  uit vrees voor de hantu-anak niet langs de vertrekken van anderen mag gedragen
  worden. Daarom licht men de losliggende planken van de teluk of gaanderij vóór
  het vertrek van de gestorvene op en laat men het lijk tussen de onderliggers door
  onder het huis zakken, vanwaar het wordt weggedragen.
   132
  
  tussen de planken door uitgedragen; / "Onze afweerbeeldjes zijn nog
  nooit naar het eind van de weg gebracht." / Dan stappen ze op de
  vaste trap, waar klinkt het gesmak der gestreepte varkens;
  1365 Zij stappen op het bovenstuk der trap, dat krakend piept als een
  springende munsang; / Zij grijpen de bamboe-leuning met water in het
  kapgat ; / Zij stoten tegen de ontschorste leuning met fraaie pennen
  van mensenbeenderen ; / Zij stappen op de steunbalk fraai gebogen als
  (de armen) van iemand die een lajang-schotel ophoudt; / Zij komen
  langs de zware, wiegelende steen waarop staan de sacrale afweerbeeldjes
  van kumpang-hout;
  1370 Zij lopen langs de richelbalk tegendraads gekapt met de dissel; /
  Langs de wand van gespleten mang-hout; / Onder het vak van de
  pantang-zolder door. / Zij lopen naar de voorgalerij van Ketimbang
  Gerai, waar staan de koninklijke rustplaatsen; / Zij gaan naar de
  palen, waar de kleine lila-geweren tegenaan gebonden zijn;
  1375 Naar de dakbedekking mooi gebonden met Javaans ijzerdraad; / Naar
  het woonvertrek, waar hangen de kakementen van berunsa-herten; /
  Zij lopen langs de wand gemaakt door een Chinese vakman. / Aan de
  hertengeweien hangen zij op hun zwaarden met benen gevest; / Over
  de dwarslatten voor de matten hangen zij hun roodgaren jasje;
  1380 Op het rijstblok zetten Djenti Madjung hun blaasroeren vast met steel
  van tapang-hout.
  Twee legai-bomen bij elkaar,
  Een sibau-boom aan het eind van de plas;
  Mijn keel heeft verteld van de gasten juist aangekomen,
  Nu gaat mijn keel verhalen van Ketimbang Rengkau, die de matten
  [uitrolt.
   1385 Ketimbang Gerai rolt de rotan-mat uit met dwarsrepen van boomschors; / Hij haalt zijn siermat als de honigraten van een verlaten
  bijennest; / Hij spreidt zijn tapijt fraai als de huid van een boomtijger; / Hij rolt uit de Javaanse rotan-mat gemaakt van fijne rotansega ' ; / Ketimbang Gerai rolt uit de pronkmat met opengewerkte rand.
  1363 peradjah cmtat, afweerpoppetjes als peradjah tedju' (vers 1361), doch deze worden gebracht, cmtat of cmtar, naar het zijpad, dat naar de begraafplaats leidt
  en daar in een van varenblad gemaakt hutje neergezet. Dit geschiedt als er veel
  sterfgevallen zijn in huis.
  Met dit uitgebreide antwoord wil Ketimbang Agung zeggen, dat sinds lange tijd
  het huis is gevrijwaard voor allerlei ongelukken, waarom er geen verbodsbepalingen te vrezen zijn.
  133
  
  1390 "Ke atau pindai to', mèh tamuai, tai baru' datai, balantai lintang ;
  "Ke atau mampanggung, djaku' Ketimbang Agung, mèh tamuai tai
  [datai tuntung, tingka' panegang;
  "Ka bangka manawa, djaku' Ketimbang Kaj a, kita' dua tiga, tai
  [bansa tekelang".
  Duduk babandung-bandung da atau mampanggung upa kebaung
  [sagu tengkabu;
  Berimbai-rimbai sida' upa ngelai besai batumpu bindu;
  1395 Berapit-rapit upa bait kaju alu;
  Bedendjang-dendjang upa tapang kaju pintu;
  Duduk bakemban-kemban sida' lima' nam da punggang pintan upa
  [keladan bulan tai bedan njiku;
  Duduk batunga'-tunga' sida' mpat lima' upa kiara' betudjang
  [seribu.
  Gembi kupanggal panti,
  1400 Melebu' kupantap timp u , ;
  Udah (!igiku neliti ke tai laki,
  Baru' kuju' ku badjaku' ka tai indu'.
  Teka njau tama' ka sandik bilik lawang.
  Njai Tangkup Langgai teka ngusai lalambai ui sega' sakaju;
  1405 Nukang sebang kaki pintu.
  Teka ngusung umbung ladang terabang;
  Tama' ka sipa' legai dakitang;
  Tama' ka tasa' kandang temiang.
  1394 lJatumpu bindu, met de plankwortels, bmdu, tegen elkaar, n.m. van dicht bij elkaar
  staande ngel~bomen (IntS'Ïa amboinensis Thouars).
   1399 piM-tan, syn. voor fJi'ndai of pinai, verhoog.
  1406 umbung, een verblijf, waarin meisjes van voorname hoofden of van bizondere
  schoonheid van jongsaf werden afgezonderd tot aan haar huwelijk. Zulke meisjes
  werden genoemd daro umbung. Zulk een vertrek werd gemaakt van stevige
  planken en vlechtwerk tegen het binnendringen van amoureuze jongelieden (vgl.
  vers 1585 e.v.). Zulk een verblijf werd gemaakt boven de pudong pantam.g of verbodszolder. In de kema's der Mualangers wordt zo'n verblijf bezongen als:
  Sapat kandang temiang;
  Afgesloten omheining van temiang-bamboe;
  Kamertje van over elkaar grijpende planken;
  Umbung ladang terabemg;
  Sipa' legai dakitam.g;
  Een verblijf van legai-hout, opgehangen;
  Umbung da padong pantang. Een kamer op de pantemg-zolder.
  terabang, met de uiteinden over elkaar van planken; tevens is een soort wig
  tussen de rotan gedreven, waarmee de planken zijn vastgebonden, zodat de wand
  niet kan worden opengedrukt.
  1408 dakitemg, lett. opgehangen; Sinji verklaarde dit van een wig van legm-hout tussen
  de deur en de bindrotan ; een andere Kana-kenner, Temcmggung Djimbun van
  kampong Melandjem, verklaarde, dat het verblijf zelf hangt aan de zolderbalken
  met rotan vastgebonden.
   134
  
  1390 "Hier gij gasten pas gekomen, op dit verhoog met dwarsplanken ; /
  "Op deze rustplaats, zegt Ketimbang Agung, gij hierheen komende
  gasten, met de rand reikend tot de heup; / "Gij twee, drieën, zegt
  Ketimbang Kaja, op deze ruime ligplaats met rijk versierde rand." /
  Zij zitten tegenover elkaar op de rustplaats als epiphyten tegen een
  kebaung-boom; / Dicht bij elkaar zitten ze als de grote merbau-bomen
  met de plankwortels elkaar rakend;
  1395 Dicht op elkaar als de bait-bomen gebruikt voor rijststampers ; / De
  rompen dicht bij elkaar als de stammen van tapang-bomen gebruikt
  voor het maken van deuren; / Zij zitten met vijf, zes bijeen op de
  schone rustplaats als de keladan-bomen met hoekige takken; / Zij
  zitten bij elkaar vijf, zes man, als de waringin met duizend luchtwortels.
  Ik gebruik een gem bi-stam 'Voor onderlegger 'Van een brug,
  
  1400 Ik hak een melebu 5 -stam recht door,'
  Mijn tanden hebben 'Verhaald 'Van de mannen,
  Nu gaan mijn wangen 'Vertellen 'Van de 'Vrouwen.
  Zij gaat het woonvertrek binnen. / Njai Tangkup Langgai trekt aan
  het deurtouw van rotan-sega';
  t405 Zij stoot de deur open tegen de rand van de lijst. / Zij gaat naar het
  vrouwenvertrek met stevig gesloten planken; / Zij gaat het vertrek
  binnen afgesloten met een wig van legai-hout; / Zij gaat de kamer
  binnen afgesloten met temiang-bamboe.
  temiang, een eerste soort bamboe, radja segala bu/uh; volgens Heyne: Schizostachium Blumei Nees. De kwade geesten zouden bovendien bang zijn voor dit gewas,
  dat geldt als een pemburu cmtu, duivelverdrijver.
   De toestand van een meisje in zulk een umbung wordt bezongen als volgt:
  Bereswn do tengOJh lucm;
  Baden midden in het vertrek;
  Batcmggoi nggau peraboi
  [tulang tebungwn; Als hoed de afsluiting van de nokbalk;
  Basendu 5 kuku kwntjam;
  Als lepel gebruikend de poot van een dwerghert;
  Batongku 5 iku 5 lampan;
  Als waaier de staart van een lampwn-vis;
  Angih dagW! ai' udjwn;
  Bij dorst gelest met regenwater;
  Tjelap debab ke besa 5 belcmtcm. Bij koude gewikkeld in wit katoen.
  De bedoeling is, dat een umbung-meisje nooit naar buiten komt om te baden
  en dus ook nooit een hoed nodig heeft tegen de zon. Zij wordt goed verzorgd:
  als lepel een poot van een dwerghert en als waaier de staart van een vis zijn wel
  een bewijs, dat zij wat eten betreft ook niets te kort komt.
  Het gebruik, dat Kühr beschrijft onder de naam beroemboeng in "Schetsen uit
  Bor.neo's Westerafdeeling", Bijdr. K.1. Deel 46, p. 63-74, is van andere aard
  dan hetgeen bezongen wordt in de kwna-gezangen. Dit is geen korte afzondering
  vóór het huwelijk, maar volgens mijn zegslieden een jarenlang verblijf.
  135
  
  M aba' kupantap tama? J
  1410 Baru' gem bi kupanggal panti;
  Udah rang kiba'ku ningka' ka Menteba' Lemba' udah tama'J
  Baru' gigiku nelili ka Bidudari meda' Tiung Bali datai sekeni.
  Teka berenti ia ngani badiri lampung purang;
  Teka badu' ia nabu' ngalanggu' buah mawang;
  1415 Teka dakisai ia lumbai temeran langkang;
  Teka badu' ia ngabat mangku" dan tengga' lantang;
  Teka badu' ia ngajam, Bidu Raminsan, meda' Dudu Bajan manukan[nukan da tengan luan, nengelam punggang djerenang.
  Teka dakepal ka umpan tunggal gempalang.
   Datjepi' ka nasi' ngamunga lepang;
  1420 Darupai ka salai tai rangkai dapanggang;
  Dalatja ka padja Senganan dagang;
  Dapambu' ka telu' manuk kepajang;
  Da-agih ka gerih keli' kumpang;
  Dadjengkau ka pau palau batang;
  1425 Da-agih ka dadih semangkuk sampang.
  Kenjang Dajang Telit Benang njau berupa lalembung;
  Njau kenjal gamintal upa buntal dasembung;
  Bisi' tuni' upa selipi' dagantung·;
  Njau penuh daluh da lubuk Bintung.
  1430 Vdah djalai bajah;
  Badu' djalai tembti' ;
  Nanggal djalai sual.
  Legai nu' ku dua berimbaiJ
  Djelendung dapantjung mengkung J.
  1435 Udah djengaiku ngandai ka Pantil Punai udah makaiJ
  Baru' rekungku bagurung ka Ketimbang Agung njau pegung
  [kapegung.
  Ari punggang panggung munji tegung ramaung dandjang;
  Teka kalau kakalau Ketimbang Rengkau munji matjau mangkulau
  "Ninga di' Djawai Lalendai Ulu Lalandi I
  [ringkang.
  1440 "Kumang Raminsan Bidudari!
  "Njuruh di' ngandjung tipa' pasurung ajam Lebang;
  1421 pedja, opengesneden en gezoute vis met rijst en zure kandis-vruchten in een
  tempajan ingemaakt.
   1424 dadjengk{1lUJ iets van bovenaf pakken n.m. uit een soort gevlochten hangmandje,
  
  136
  
  Ik hak een maba'-stam in,
  1410 Dan gebruik ik een gembi-stam voor onderlegger van een brug,'
  Mijn mond heeft verhaald hoe Menteba' Lemba s naar binnen gaat,
  Nu gaan mijn tanden vertellen van Bidudari, die Tiung Bali ziet
  [binnen komen
  Zij houdt op met draad winden op de pennen van purang-hout; / Zij
  houdt op met garen winden tot een bol als een jonge mawang-vrucht;
  1415 Zij werpt af de steunband van ongeklopte boomschors; / Zij houdt
  op met het afbinden der draden op het grote bindraam in haar schoot; /
  Bidu Raminsan ziende hoe Dudu Bajan netjes gaat zitten in het midden van de kamer, houdt op met het tussenvlechten van de rode
  stroken. / Zij kneedt een rijstbol ; / Zij geeft rijst als een lepang-bloem;
  1420 Zij breekt een stuk af van het gerookte, droog geroost; / ZU geeft
  wat ingemaakte vis van de Maleise handelaar; / Zij pelt een ei van
  haar kepajang-kip; / Bereidt een gekerfd keli '-visje; / Zij pakt een
  in blad geroost palau-visje;
  1425 Zij bereidt rijstepap een bruine kom vol. / Verzadigd is Dajang Telit
  Benang als opgezwollen; / Zij is geheel voldaan als een opgeblazen
  kogelvis; / De buik is gevuld als een hangende zak; / Zij is vol als
  een prauw aan de (visrijke) Bintung-diepte.
  1430 Zij is klaar en houdt op; / Zij houdt op, het is genoeg; / Zij stopt,
  het is afgelopen.
  Ik heb twee legai-bomen dicht bij elkaar,
  Een schuinhangende djelendung-boom wordt afgekapt;
  1435 MiJn mond heeft verteld, dat Punai Pan til klaar is met eten,
  Nu verhaalt mijn keel van Ketimbang Agung, die roept met luide stem.
   Van het eind der rustplaats klinkt het als het gebrul van een mannetjestijger ; / Luid roept Ketimbang Rengkau als een magere boomtijger ; /
  "Luister gij Djawai Lalendai Ulu Lalandi!
  1440 "Kumang Raminsan Bidudari! / "Ik zeg je te brengen het sirih-stel,
  vlechtwerk van Lebang; / "Breng ons de sirih-doos op pootjes, die
  waarin men etenswaar bewaart, veilig tegen katten of eventueel honden, welke
  laatste echter zorgvuldig uit het woonvertrek gehouden worden.
  1441 Lebang, de Lebang-stam woont in het stroomgebied van de Lebang, tussen Sintang
  en de Ketungau.
  137
  
  "Selepa bekaki bai' ka kami, tai pandai ngambi' api masang ka
  [sepunggang;
  "Tambin badudjut baP' ka pansut tai baruntai berang;
  "Selepa duduk tai pandai nginang manuk da kaki ganggang ;
  1445 "Se1epa bamata, ninga di' Bidudari, djaku' Ketimbang Kaja, tai
  [pandai ngelala mansia orang j
  "Kelekati besi, ninga di' Bidudari, bai' ka kami, tai pandai mentjuri
  [ati buah pinang j
  "Njuruh di' ngalandjat se1epa tingkap, tai pandai ngarajap nang[kalis lubang".
  Olèh dadinga Raminsan Dara djarita aka' tua teka njau bateli-teli;
  Dapending Raminsan Unging njau bareti-reti.
  1450 Keba' teka munji beli Bidudari aba' menjadi' laki nganti' kena:'
  [djual j
  Teka munji lumpung Bidu Munggung aba' Ketimbang Agung
  [nganti' kena' agal j
  Teka munji tanda' sadua basaut-singga' nganti' kena' timbal;
  Teka munji sepupu nganti' batemu mandal.
  "Ninga mèh menjadi 'ku tuai-tuai j
  1455 "Ninga mèh aka'ku tai panulau adai.
  "Ku lagi' malang ngebat mangku' dan tengga' landung;
  "Ninga mèh, Ketimbang Kering, djaku' Raminsan Unging, ku lagi'
  [malang ngasing meling tundjuk udjungj
  "Lagi' malang njepak ngiring anak beringin kebung;
  "Lagi' malang ngajam ku nengelam punggang lintung;
  1460 " Lagi ' malang nabu' ku, mèh Ketimbang Gebu', ngalanggu'
  [buah djaung".
   Bata' na' mampak diri' ka binjak datanak langkangj
  Mampau diri' ka takau limau lilang;
  N jantan diri' ka munjan Senganan dagang;
  Njugu buk pandjai Njai Sarung Urai, tai pengarunai daun radjang j
  1465 Njugu buk rampu' tai upa peleku' tedung piang;
  Njugu buk segalingan Kumang Raminsan bajah ngau terangajan
  N jugu buk ular tai mesa' gandar menteran puang; [nampun tapang;
  Njugu buk galung Raminsan Munggung, tai upa rampu' renjung
  [tembawang j
  Sanggul besai Raminsan Djawai upa pemansai ripang seluang;
  
  1465 buk ramj1u', dicht haar.
  138
  
  brandhout kan halen van het eind van het huis; / "Breng het gevlochten sirih-stel naar buiten, dat met aan elkander verbonden armen; /
  "Het sirih-stel met zittende figuur, dat op kippen kan passen aan de
  voet van het bordes;
  1445 "De potjes met ogen, luister gij Bidudara, zegt Ketimbang Kaja, die
  in staat zijn de mensen te kennen; / "Luister gij Bidudari, breng ons
  de ijzeren pinangschaar, die het hart van de pinang-noot kan stelen; /
  "Ik zeg je even te halen het sirih-stel op wieletjes, dat bochten vormend
  gaten uit de weg kan gaan." / Raminsan Dara hoort de woorden van
  haar oudere broer zeer duidelijk; / Zij hoort het, Raminsan Ungging,
  en zij begrijpt het.
   1450 Het klinkt tussen Bidudari en haar broer als een koopgesprek bij
  accoord gesloten; / Het klinkt tussen Bidu Munggung en Ketimbang
  Agung als het kappen (van brandhout) juist op de plaats; / Het klinkt,
  hun tweegesprek, als het rhythmisch hakken aan beide kanten der
  stam; / Het klinkt, als wanneer neef en nicht elkaar ontmoeten. I
  "Luister gij mijn broeder ouder in jaren;
  1455 "Luister gij mijn broeder, eerstgeborene. / "Ik ben nog verhinderd,
  nog aan het draad afbinden op het bi.ndraam in mijn schoot; / "Luister
  gij Ketimbang Kering, zegt Raminsan Unging, ik ben nog bezig met
  het spinnen van de trillende draad aan de top van de vingers; / "Ik
  ben nog bezig met het vlechten van een waringin-motief; / "Ik ben
  nog bezig met het tussenvlechten van de zwarte stroken;
  1460 "Ik ben nog bezig, gij Ketimbang Gebu', met het opwinden van draad
  tot een bol als een jonge djaung-vrucht." / Evenwel is zij bezig heur
  haar aan het inwrijven met ingekookte klapperolie; / Zij wast heur
  haar met olie vermengd met de schil van lilang-citroen; / Zij wast heur
  haar met olie gemengd met reukwerk van de Maleise handelaar; / Zij
  kamt heur lang haar, Njai Sarung Urai, als de afhangende bladeren
  van de radjang-epiphyt;
  1465 Zij kamt heur weelderig haar, dat is opgerold als een tedung-slang; /
  Zij kamt een haarstreng, Kumang Raminsan, (lang) genoeg voor een
  pinladder in een tapang-boom geslagen; / Zij kamt heur lang haar, zo
  lang als een holle bamboe-stengel; / Zij kamt heur gekruld haar,
  Raminsan Munggung, als een bos van de lepang groeiend op het verlaten erf; / De haarwrong van Raminsan Djawai is zo groot als een
  fuik voor seluang-visjes;
  
  1467 buk ular, lang, maar dun haar.
   139
  
  1470 Sanggul utjung Raminsan Munggung upa durung nanggung djelaSanggul lepi' upa lampP muanW idang;
  [pang:
  Sanggul lipat upa pukat da-umba' suajang.
  Ibul babiang-biul,
  Larngkung kc nambing darung;
  1475 Udah ia ngatju sanggul,
  Baru ia ngatju djudjung.
  Dasaruk ia tand uk tekuluk tai upa sumbuk neradja njentang;
  Ngena' tanduk tuma' tai lima s ba-amang-amang;
  Senakul bunga sanggul tai upa djambul sengajan tandang;
  1480 Kena' dudjung bangkit belitung tai dadendjang ka bunga lintang;
  Ngelekat tanduk mawat bapampang;
  Ngatji tanggaS tali tai dua baterudi aba s bunga gojang.
  Kelampetan Bidu Raminsan njau datundjan ka ubung kaki lawai;
  Kain kebat sakapat ulat Ratu Tuntu raja pemandai;
  1485 Pending Raminsan Unging njau datating ka subang barambai;
  Tubuh Raminsan Djubuh njau dalimuh ka besa' se1ampai.
  Sikap genap tjukup semua;
  Apis tjawis lengis senata.
  Djerita se1eka Raminsan Dara gelung rengai-rengai;
  1490 Djaku' Ndu' Raminsan Siku' njau retjai karetjai;
  Dudu pantun munji burung punai.
  Njai Raminsan Djawai njau ngumbai ulun tuai ia Darat Sawai tai
  [penjilip lantai patah;
  N gumbai ulun pun panginang taun pangungkun unggun ubah;
  Njau ngumbai amba ia ulun tua penesa' djemu' basah.
  1495 Dadinga ulun tua njau beteli-teli;
  Dapending ulun pengiring njau bereti-reti.
  N jau dadinga ulun tua ia djerita Raminsan Dara njau menjana-njana;
  
  1470 smnggul utjung, een spits gedraaide haarwrong zoals die van oudere vrouwen,
  gelijkend op de peervormige utjung-vrucht; hier slechts als pudjimn bedoeld op
  het haar van Raminsmn.
  1471 lepi', de eerste omslag van het haar gebruikt als spil, waarom verder het haar
  wordt gewonden.
  1472 suajmng, het kurken drijfstel van een groot net. Zulk een net wordt zorgvuldig
  opgerold na gebruik en met zo'n opgerold net wordt de haarwrong vergeleken.
  1479 sengajan, een soort boskip; het mannetje draagt een fraaie, rode kuif. (Rollulus
  rou/rou/).
   140
  
  1470 De haarwrong van Raminsan Munggung is als de ronde schijven om
  de palen van de rijstschuur ; / De gedraaide haarwrong is spiraalvormig als de honigraat van een verlaten bijennest; / De opgerolde haarwrong is als een zegen met drijfstel van kurken.
  Een ibul-boom wuift heen en weer,
  Een langking-boom tegen de helling van het dal;
  1475 Zij heeft heur haarwrong opge11UIakt,
  Nu gaat zij heur haartooi schikken.
  Zij steekt in het haar het gebogen kroontje, dat is als een opkomende
  regenboog; / Zij bevestigt het kroontje met vijf tanden naar elkaar
  gebogen; / Een senakul-bloem in de haarwrong als de kuif van een
  boskip ;
  1480 Zij schikt een bangkit-bloem tezamen met rode hanekam; / Zij bevestigt de boktor-kam met vier vertakkingen; / Zij schikt een tangga s_
  taH-bloem tezamen met twee tril-bloemen. / De kuiten van Bidu
  Raminsan slaan tegen de donkere rand van het rokje; / Het ikat-weefsel met rups-patroon van de zeer vaardige Ratu Tuntu;
  1485 In haar oren hangt Raminsan Unging de afhangende oorbelletjes ; /
  Om haar lichaam slaat Raminsan Djubuh haar borstdoeken. / Zij is
  geheel klaar, alles voldoende; / Volledig gekleed, van alle sieraden
  voorzien. / Dan spreekt Raminsan Dara met zachte stem;
  1490 Een woord van Jonkvrouw Raminsan Siku is zeer welluidend; / Zacht
  sprekend als het koeren van een vruchtduif. / Njai Raminsan Djawai
  roept de oude slavin, een Sawai-Dajak, die de vloer herstelt; / Zij
  roept de erfelijke slavin die het haardvuur verzorgt; / Zij roept de
  oude slavin die de natte dauw (van de struiken) slaat.
   1495 De oude slavin hoort het duidelijk; / De volg-slavin hoort het en begrijpt. / De oude slavin verneemt de woorden van Raminsan Dara
  zeer duidelijk; / De volg-slavin hoort de dringende woorden van
  
  1481 mawat, een soort vliegend hert; de kam wekt associaties met de zwarte, gebogen
  horens van dit insect.
  1482 tooggaS taU, een haarversiering, verder onbekend.
  1492 D(JfY'at SaW<d, de stam der SOOJai's woont in het stroomgebied van de Menterap,
  een rechterzij rivier van de Sekadoo.
  1494 p'enesa;s, van tesa s , wegslaan, wegjagen. Een slavin placht vroeger voor haar
  meesteres uit te lopen om de morgendauw, djemu S , van gras en struiken te slaan.
  1498 Rem<mg Menanirng, lett. wolkengroep.
  141
  
  Dapending ulun pangiring tingka' renging Raminsan Unging sida'
  [Remang Menaning njau baleka-leka.
  Anti' tengan ngatjau padi teka dadudi da tengah ganggang ;
  1500 Anti' tengan njauk ulun pengipuk teka balang merebuk ka tampuk
  [Iubuk dalang;
  Anti' ngumpan babi ulun Peri Raminsan Dari teka dadudi da dalam
  [dulang.
  "Apa di' kumbai, djaku' ulun tuai Raminsan Djawai, ka di' Ratu"Apa di' padah ka di' dujahku Mpu-Mpu?"
  [Ratu?
  ,Burung nu'ku ka pua' pua',
  1505 "Nepan da tunggul da tengah uma;
  "Ku ngumbai di' uai ulun tuai, djaku' Njai Raminsan Djawai,
  "Ku ngumbai adai pegawai besai paguna.
  [nadai sa-adja'-adja',
  "Njuruh di' meda' kabit bentang ringgit, mali gelung sikit djalai
  [nambah;
  "Meda' kibai bentang rantai, mali gelung besai djalai njiah".
  1510 "Olèh luang betandang di' Dajang Raminsan Kumang, djaku' ulun
  [lawang, nadai bisi' dapedjah;
  Luai betandai di' uai Njai Raminsan Djawai, djaku' ulun tuai,
  [nadai bisi' salah.
   "To' sadja kasuka mata di' Raminsan Dara, djaku' djarita ulun
  [tua, orang nganti' meda' I
  "To' sadja kasanggu' djari orang laki nganti' badjua'!
  "To' sadja kaniran geman gigi ketawa' !
  1515 "To' sadja kelumpa' mulut Djenti Mamut nganti' nanja' I"
  Keba' teka tutjum ringgung Raminsan Munggung gelung upa
  [nadai ketawa' ;
  Djeling ngiling Raminsan Unging gelung nadai meda'.
  "Nti' pia' teka kusai ka lalambai, di' uai ulun tuai, baguai djalai
  [kupansut ka ruai, djaku' Njai Raminsan Djawai, ui sega' seluang;
  "Kebu ka pintu ka ku, djaku' Djawai Bidu, tangkup sebang".
  1520 Teka gana' kagana' Raminsan Ngaja' bakiba' para' upa dan
  [sangkuang nunsang;
  
  1500 lubuk dalcmg; dalang i.p.v. dalum, een vrijheid terwille van het rijm.
  1503 dujah, liefdevolle aanspreking voor een jonge vrouw of meisje, ongeveer zoals aik.
  1504 Hier antwoordt Raminsan in pantun-vorm.
  1510 olèh, een veel gebruikte conjunctie in de spreektaal meestal met de betekenis:
  maar, zoals ook hier; evenwel ook meermalen gevolgaanduidend.
   142
  
  Raminsan U nging van de Wolkenhemel zeer goed. / Indien bezig met
  het keren van de padi, laat ze deze achter op het bordes;
  
  1500 Indien de geliefde slavin bezig is met water halen, laat ze de klokkende
  kalebassen achter bovenstrooms van de diepte; / Indien de slavin van
  Peri Raminsan Dari bezig is met het voederen van de varkens, laat
  ze deze achter bij de voederbak. / "Waarom roept U mij, zegt de oude
  slavin van Raminsan Djawai, naar U Vrouwe? / "Wat hebt U te
  zeggen, gij geliefde meesteres?" / "Mijn vogel in een broodvrucht-boom,
  1505 "Strijkt neer op een stronk in het veld; / "Ik roep je, gij oude slavin,
  zegt Raminsan Djawai, niet zonder reden, / "Ik roep je, omdat er
  een voornaam iemand is. / "Ik zeg je te kijken of mijn gordel van
  geldstukken misschien te strak zit, maak ze dan wijder; / "Kijk eens
  of mijn kettinggordel misschien te wijd zit, maak ze dan korter.
   1510 Dan zegt de huisslavin : "Op uw hele verschijning, 0 gij Jonkvrouw
  Raminsan Kumang, is niets aan te merken; / "Uw gehele voorkomen,
  o gij Njai Raminsan Djawai, spreekt de oude slavin, is zonder fout. /
  "Wat zullen de ogen blij zijn, zegt de oude slavin, als ze U, Raminsan
  Dara zullen zien 1 / "Wat zullen de handen der mannen gretig aannemen als ge iets aanbiedt I / "Wat zullen ze van blijdschap lachend
  hun tanden tonen I
  1515 "Hoe graag zal de mond van Djenti Mamut U iets vragen I" / Dan
  glimlacht ze heel even, Raminsan Munggung, juist alsof ze niet lacht; /
  Zij kijkt even uit haar ooghoeken, Raminsan Unging, juist alsof ze
  niet kijkt. I "Trek dan aan het deurtouw van sega'-rotan, gij oude
  slavin, opdat ik naar de voorgalerij ga, zegt Raminsan Djawai; / "Open
  voor mij de deur met panelen", zegt Djawai Bidu.
  1520 Dan gaat de schone Raminsan Ngaja' links langs de haard als de
  (fraaie) sengkuang-boom met gebogen takken; I Langzaam schrijdt
  
  luang betandoog, in de volgende regel luai betandlJli wegens rijm, is een kema-uitdrukking; mijn zegsman wist deze uitdrukking niet te verklaren en meende,
  dat het zoveel betekende als: segenap rupa, waarop de vertaling berust (vgl.
  vers 1536 en 1537).
  1520 gana' kagana', gezegd van een welgevormd lichaam.
  143
  
  Djembing kadjembing Raminsan Unging ngembing dinding rirang
  [mang;
  Gelung tanjan katanjan Bidu Raminsan ngemban menturan dabalang
  Bakiba s papar tiang medang.
   [lintang;
  lndang djari Bidu Dari lumba s mintjang kelakati bes i gelung
  [balawaS-lawa$ ;
  1525 Tingkah kaki tumbas pelaka s ;
  Liuk numbuk ka rusuk muda$ ;
  Djembing kadjembing Raminsan Unging sida' Remang Mananing,
  [gelung upa buing nti S mudik Ngaring ngemasau pantjing
  [langgai Lalung, tjanggai dapakai Nata Luta$;
  Gelung tanjan katanjan Bidu Raminsan upa dungan mudik Ngkitan
  [ngemasau tebalian tai datundan ketupung, meda J
  [tempara $ tumbas tinggi $ lima $ ;
  Gelung pantji sedang Dajang Raminsan Kumang sida $ Tanah
  [Remang, gelung upa penggang nti' mudik Belitang ngemasau
  [segang lubuk Bintung, Ie lang da ulu riam meda$ Bantan nipan
  [tjawan lima' puluh lima';
  
  1521 djembing kadjembing, gezegd van een langzame, zedige gang.
  tanjcm katoojan, van een slanke, rechte houding.
  1527 Nata Luta S , een historische Mualanger, die 9 generaties geleden uit het gebied
  van de M enema $, welke ontspringt op de Ramat - vanwaar de Mualangers het
  stroomgebied van de Be/it(mg en later van de S. Ajak zijn binnengekomen -, de
  Belitang ov~ is gestoken en de eerste nederzetting vormde in de bovenloop van
  de Ngarmg. Nog kent men daar bijenbomen, waar het nageslacht van Nata Luta S
  aanspraak op maakt.
  