text: HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  DOOR
  
  Dr. ALB. C. KRUYT.
  Het schommelen in de Indische Archipel is van veel betekenis,
  maar tot nu toe is daaraan weinig aandacht gewijd. Dit heeft er mij
  toe gebracht om alles wat op schommelen betrekking heeft bijeen te
  brengen, zowel hetgeen daarover in de literatuur voorkomt, als wat
  ik door eigen onderzoek ben te weten gekomen. Bij dit onderzoek
  hebben verscheiden personen mij geholpen, wier namen in het relaas
  dezer mededelingen genoemd zullen worden, en die ik hier openlijk
  voor hun hulp dankzeg.
  Het vierde deel van Dr. W. Kaudern's „Results of the Authors
  expedition to Celebes" handelt over „Games and Dances in Celebes".
  Daarin spreekt de schrijver ook over het schommelen (bl. 79—85).
  Het zijn slechts weinige dingen die hier over het schommelen worden
  genoemd, en deze stelden den schrijver niet in staat om nader in te
  gaan op de betekenis van dit gebruik in Indonesië.
  Wij mogen aannemen, dat schommelen als louter vermaak, zonder
  enige betekenis, zo niet in de gehele Archipel bekend is, dan toch in
  het grootste deel ervan. Over het schommelen als kinderspel valt niets
  te zeggen. Het is zeer wel mogelijk, dat het voortgekomen is uit een
  vroeger bestaan hebbend ritueel schommelen, maar dit is niet meer
  na te speuren. Over dit schommelen zal ik het in dit opstel niet
  hebben.
  Naast het schommelen als kinderspel vinden we echter een ritueel
  schommelen met een magische en godsdienstige zin. De betekenis van
  dit schommelen wil ik trachten op te sporen. Daartoe is nodig dat het
  schommelen beschouwd wordt in het verband van het feest of de
  plechtigheid, waarvan het een deel uitmaakt, want hieruit kan alleen
  worden opgemaakt wat men met schommelen tracht te bereiken.
   Ik zal dus eerst een opsomming geven van alles wat van dit gebruik
  bekend is. Ik begin met Celebes als het land, waarmee ik het meest
  vertrouwd ben.
  Bij de Oost- en de West-toradjas is de schommel algemeen in gebruik,
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  364
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  echter geheel alleen als speeltuig, waaraan niet de minste rituele
  waarde wordt gehecht. Op alle tijden van het jaar maken jongens en
  meisjes zich een schommel, gewoonlijk door de twee einden van een
  rotan aan een vloerbalk onder het huis vast te binden, en daarop wat
  heen en weer te schommelen. Doet men het buiten, dan wordt een
  rotan met het ene eind aan een boomtak gebonden, terwijl in het afhangende deel een stok wordt geknoopt, of een lus wordt gelegd;
  daarop zit of staat het kind en schommelt zich heen en weer. *)
  De liedjes die nu en dan bij het schommelen worden gezongen
  hebben geen andere zin dan om uiting te geven aan de blijdschap,
  die de sensatie van het schommelen veroorzaakt. Zo tekende ik in het
  landschap Onda'e op:
  Soë ntinimbo-nimbo
  De halfcirkelvormige schommel
  toedoe ri wawo mbiro;
  komt neer op het oeverriet;
  soë molape-lape
  de schommel die vlug voortschiet
  toedoe ri Wawolage.
  komt neer op (het dorp) Wawolage.
   In het landschapje Rampi', dat in zekere zin een overgang vormt
  van de West- naar de Zuid-toradjas (hier heet schommelen mehahoende') vinden wij slechts deze verwijzing naar het rituele, dat men
  zich alleen in de tijd tussen het einde van de oogst en het ontginnen
  van de nieuwe sawahs, dus gedurende ongeveer twee maanden, met
  schommelen mag vermaken. In deze streek hoorde ik schommelende
  kinderen zingen: Hahoende' loi'a, koeëki-ëki i doë Loemba; „hang
  de schommel op, opdat ik de rand van de Loemba-vlakte (in de vallei
  van de Leboni-rivier) kunne zien".
  Het bovenstaande geldt, zowel wat de wijze van schommelen, als
  de aard der liedjes betreft, ook voor het oostelijk deel van MiddenCelebes, en voor Zuidoost-Celebes. Nergens in deze streken heb ik
  iets kunnen ontdekken van een rituele betekenis, die aan schommelen
  zou worden gehecht.
  i) Aan zulk een rotanlijn is de schildpad zich in het bekende dierenverhaal
  aan het schommelen, wanneer de aap bij hem komt. Deze had al de rijpe pisang
  opgegeten van de boom, die de schildpad geplant had. Als de aap de schildpad
  hoort zingen, dat hij van zijn schommel uit de zee kan zien, wil hij ook geschommeld worden. De schildpad vindt dit goed, maar in plaats, dat hij in het
  eind van de rotan een lus legt, waarin de aap kan zitten of staan, steekt ze hem
  de doornige liaan in de aars, en geeft het dier tegelijkertijd een hevigen duw.
  De aap vliegt in de lucht en de rotan trekt hem met zijn dorens de ingewanden
  uit het lijf, en daarmee de pisangs die
  hij gegeten heeft. Op deze wijze wreekt
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  de schildpadviazich
  opAccess.
  de aap,This is an open-access article distributed under the terms
  Open
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  365
  
  in PCK/O-.SV&0.
  De eerste landstreek waar we ritueel schommelen vinden, is het
  kleine landschapje Pada-Seko, waarvan het nog niet vaststaat, of de
  bewoners tot het Toradja-volk gerekend mogen worden of niet. Het
  schommelen is hier een onderdeel van twee feesten, die door en voor
  de hele stam worden gegeven, en die in wezen weinig van elkaar
  verschillen : beide moeten dienen om het welzijn en de voorspoed van
  de stam in a//e opzichten te bevorderen.
  Het eerste noemen de To Seko merahoeng; bij de Sa'dan-toradjas
  draagt dit feest de naam van meraoek; dit is uitvoerig beschreven door
  J. Kruyt (1, 161—172). Daar het merahoeng der To Seko nog niet
  beschreven is, en het schommelen er een voorname rol in speelt (terwijl het in het Toradja-feest meraoek niet voorkomt), geef ik het verloop der plechtigheid enigszins uitvoerig weer.
   De tijd waarop het merahoeng plaats heeft is altijd na de oogst, en
  het staat niet in onmiddellijk verband met de rijstbouw. Het feest
  wordt gegeven door den tobara, het stamhoofd, en de plaats waar het
  gegeven wordt, is zijn woning, die in het O. van het landschapje
  baroega, in het W. lempo kasitoeroean, „huis waar men samenkomt",
  heet. Het feest wordt niet elk jaar gevierd om de hoge kosten die er
  aan verbonden zijn. Wat onmiddellijk aanleiding geeft dat men besluit
  het te vieren, ben ik niet te weten gekomen. Men zegt, dat het Hoofd
  het feest aanricht voor zijn ouders of zijn grootouders, met welke
  bedoeld zullen zijn de voorouders van de stam, zodat we aan een
  voorouder- of stamfeest hebben te denken. De bedoeling ervan is dezelfde als die welke ik heb genoemd toen ik het stamfeest op MiddenCelebes heb beschreven (A. C. Kruyt, 2), nam. het algemeen welzijn
  van mensen, gewassen en veestapel te bevorderen.
  Tot inleiding van het feest worden twee varkens geslacht, waarvan
  aan de goden geofferd wordt, en waarbij aan dezen kennis wordt gegeven wat men voornemens is te gaan doen. De mannen gaan nu
  buffels opvangen, die op het feest geslacht zullen worden. Zodra twee
  dieren gevangen en onder de grote woning aan de hoofdpaal gebonden
  zijn, gaat men ook over tot het maken van de schommels. Daartoe
  worden om het huis heen stevige staken in de grond geplant, waaraan
  rotanlijnen worden vastgemaakt, die in een bocht tussen de staken
  komen te hangen. Zestien van die schommels moeten er zijn, waarvan
  één bizonder hoog aan de tak van een boom, liefst een waringin, als
  Downloaded
  from Brill.com
  06/29/2024
  04:27:17AM
  die in de nabijheid groeit, moet zijn
  bevestigd.
   Een grote
  voorraad
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  366
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  rotan is bijeengebracht, want zodra een der schommels defect raakt,
  moet hij dadelijk worden hersteld.
  Van nu af aan schommelen de mensen elke dag; op elke schommel
  zitten vier of vijf mensen, mannen en vrouwen, en twee geven ze op.
  Het zijn merendeels vrouwen die schommelen, omdat de mannen er
  op uit zijn om buffels te vangen. Men zingt er ook bij, maar het is mij
  niet mogen gelukken een schommellied op te tekenen. Wanneer de
  avond valt, houdt men ermee op, en worden de trommen geslagen.
   Intussen gaat men voort met het opvangen van buffels, totdat men
  er dertien heeft: twaalf mannetjes en één wijfje. Al die dieren worden onder het stamhuis vastgebonden, en overdag geweid. Is het vereiste aantal buffels bijeen, clan gaat men ertoe over alles definitief
  voor het feest klaar te maken; daarvoor zijn drie dagen nodig. Op de
  morgen van de dag waarop het feest begint, komen 50 vrouwen en 13
  mannen in het stamhuis. De vrouwen zijn op bizondere wijze uitgedost : op het hoofd hebben ze een soort van hoed, die van kralen is
  gemaakt, en die bovenop met witte kippeveren is versierd. Haar
  baadje en saroeng (hini) zijn mede met kralen bezet en met koperen
  belletjes behangen. De mannen hebben fraaie kleren aan; één hunner,
  de leider, draagt een speer, de anderen hebben ieder een jong nog
  niet ontvouwen arènblad in de hand. Van de vrouwen draagt één een
  bord met gepelde rijst, de anderen elk dertien kleine bamboe kokertjes, die met palmwijn gevuld en met een prop van een bepaald kruid
  gesloten zijn, in de hand. Terwijl deze mannen en vrouwen zich kleden
  en versieren, mag er niet geschommeld worden.
   Als allen gereed zijn, dalen ze uit de woning af, en dan worden ze
  door den leider der plechtigheid (de man met de speer) in een rij
  opgesteld: voorop de leider zelf, achter hem de twaalf mannen met
  het arènblad over de schouder; dan volgt de vrouw met het bord rijst,
  en achter haar de 49 vrouwen met de kokertjes palmwyn. Met langzame pas en gebogen hoofd lopen ze tienmaal om het grote huis heen,
  terwijl ze het lied zingen, dat ook op de schommel wordt aangeheven ;
  het lied geldt ditmaal de buffels, beweert men. Daarna gaan ze onder
  de woning, en worden de aangebonden buffels met rijst bestrooid en
  met palmwijn besprenkeld. Onmiddellijk nemen twee mannen de lege
  kokertjes over, en lopen ermee als dwazen tienmaal om de woning
  heen onder uitbundig gelach van de toeschouwers. Na de ommegangen
  binden ze de kokertjes aan de hoofdpaal van de woning vast.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  Nu komenviavier
  mannen, die niet
  tot de familie der feestgevers
  Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN ÏN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  367
  
  mogen behoren (mensen uit een ander dorp), fraai uitgedost uit een
  woning te voorschijn, en snellen op de buffels toe, die ze in een wild
  tempo doden. Zijn alle dieren dood, dan lopen ze met gezwinde pas
  achtmaal om het huis heen; bij de achtste maal gaan ze onder de
  woning door, en snellen naar het huis, waaruit ze te voorschijn zijn
  gekomen. Als deze mannen weer naar buiten treden, wordt op de
  trommen geslagen, en komen de schommels weer in beweging.
   Een poos hierna verschijnt een man uit het feesthuis met een bamboe in de hand. Op de grond gekomen slaat hij met de bamboe op het
  houten raam, waarop de onderbouw der woning rust, en roept: „Wie
  heeft mijn buffels gedood! ?" Dan legt hij de bamboe op een balk onder
  het huis. Deze man wordt gevolgd door een ander die uit de f eestwoning
  neerdaalt met een aarden schaal, waarin damarhars brandt, en met
  vier bamboetakken. Met dit alles loopt hij viermaal om de woning, en
  kiimt er dan in. Nu komt een derde man te voorschijn met de arènbladercn die tevoren zijn rondgedragen; op elk van de buffels legt hij
  een blad. Eerst nu worden de dieren in stukken gehakt; het vlees
  wordt vóór de woning op palmbladeren op den grond gelegd. Terwijl
  vele mannen met slachten bezig zijn, snijden anderen de nerven uit
  de arènbladeren, en binden deze daarna aan de palen waaraan de
  buffels gebonden zijn geweest.
   De volgende dag worden grote hoeveelheden vlees en rijst gekookt
  voor het grote feestmaal. Op deze dag wordt aan de familie, die het
  feest bekostigt, een plechtigheid voltrokken, die mopadopi „op planken zitten of lopen" heet, en waarvan het voornaamste is, dat degenen, wicn het geldt de grond niet mogen aanraken, maar over
  planken naar het water moeten gaan om daar gebaad te worden. De
  beschrijving van deze plechtigheid is hier niet ter plaatse; de bedoeling ervan is om door middel van de planken de mensen van de aarde
  gescheiden te houden, omdat men zich voorstelt dat ze verplaatst zijn
  in de hemel (uitspansel), het rijk van licht, gezondheid, kracht. Op
  deze dag ook wordt het vlees rondgebracht in alle huizen. Dit moet
  naar een vastgestelde regel geschieden; vergist een van de rondbrengers zich erbij, dan wordt hij beboet met een hakmes, een lap katoen
  en derg.
  Op de dag van het mopadopi mag niet meer worden geschommeld;
  de volgende morgen worden de schommels losgemaakt en weggeworpen. Buiten dit feest mag niet worden geschommeld, en het daarbij
  behorende lied niet gezongen worden.
  Het tweede feest bij de To Seko,
  waaropfrom
  geschommeld
  wordt 04:27:17AM
  is het
  Downloaded
  Brill.com 06/29/2024
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  368
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   moboea', dat door J. Kruyt uitvoerig beschreven is (J. Kruyt 2). Ik
  kan hier dus volstaan met in 't kort aan te geven welke plaats het
  schommelen in die beschrijving inneemt (bl. 246). Bij dit feest worden enige vrouwen en meisjes gedurende geruime tijd afgezonderd
  om op het boea'-feest gewijd te worden. Deze vrouwen en meisjes
  dragen de naam van haliang. Wat met haar gebeurt, vormt een onderdeel van het stamfeest. Bij deze gelegenheid worden eerst op de
  dag, waarop de buffels geslacht zijn, enige schommels van rotan
  onder het huis van het stamhoofd aangebracht. De gewijde vrouwen
  en meisjes (haliang) moeten eerst schommelen (mempio); hierna
  mag ieder, die wil. meedoen. Vier dagen schommelt men. Na afloop
  daarvan wordt een buffel geslacht, en de volgende dag wordt alles
  opgeruimd: de rotan schommels worden onder het huis weggenomen ;
  het feest is afgeloopen. Opmerking verdient, dat bij de Sa'dan-toradjas
  het ma'boea' en het meraoek gehouden worden zonder schommelen.
  Wanneer we van Seko naar het Zuiden en Westen gaan, komen
  we in het woongebied van de Zuid-toradjas. Tijdens mijn bezoek aan
  het Galoempangse heb ik niets kunnen vinden van een ritueel schommelen, wat echter niet uitsluit, dat het hier of daar toch kan voorkomen. Bij de To Rongkong heb ik het schommelen alleen aangetroffen als vermaak voor de jeugd, dat niet aan enige tijd gebonden
  is. Beide einden van een touw of een rotan worden aan een boomtak
  of een vloerbalk vastgemaakt, een plankje wordt in het midden gelegd, en daarop schommelt men zittende of staande; is men alleen,
  dan geeft men zichzelf op, zit men met meerderen op de schommel,
  dan geeft een ander hem op.
   In het dorp Kanandede in Rongkong worden twee soorten van
  schommels voor kleine kinderen gebruikt, die een merkwaardige overgang vormen tot de wieg, zooals deze bij enkele Toradja-stammen
  voorkomt, en waarop ik later terugkom; aan een afhangende rotan
  of een touw is een houten haak vastgemaakt, waaraan nu en dan een
  doek wordt opgehangen, waarin het kind wordt geschommeld. Of
  men legt twee rotan hoepels om een houten bak, en hangt deze aan
  een balk op; hierin wordt het kind heen en weer geschommeld. Een
  schommel heet todjang; ma'sintodjang is met elkaar schommelen;
  pentodjanga heet het touw (rotan) met de houten haak, waaraan de
  sarong met het kind erin heen en weer wordt geschommeld.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  369
  
  Van de Toradjas van Mamasa zijn door tusschenkomst van den
  heer A. Bikker van enige dorpen berichten omtrent het schommelen
  ingekomen. Slechts van een enkele wordt gezegd, dat dit vermaak
  daar onbekend is. In dit gebied heet de schommel tio; mentio „schommelen" ; sintio „met elkaar schommelen"; in Taboelahan zegt men
  mohian, in Bambang heet de schomel pentjiwoan. In de laatste plaats
  worden zes stevige bamboestaken van enige meters lengte in de grond
  geplant, waarvan de topeinden naar elkaar toe gebogen en vastgebonden worden, zodat een stevige stellage wordt verkregen; in de top
  wordt een dwarshout vastgemaakt, waarover twee rotan ringen worden gelegd; aan deze ringen zijn de touwen of rotans bevestigd, die
  de schommel vormen; men zit of staat op een plankje: jongens en
  meisjes doen aan dit vermaak.
   Van de meeste plaatsen wordt gezegd, dat het schommelen gedaan
  wordt in de tijd, waarin aan de kinderen en jongelieden is opgedragen
  om de rijstvogels uit het veld te verjagen. Men doet het dus in de tijd
  waarin de vrucht zich zet, totdat de aren worden gesneden. Een magische betekenis van het spel is nergens opgegeven. Alleen vertelde
  men te Oroboea, dat men in de aangegeven tijd schommelt, omdat
  deze periode zich kenmerkt door schaarste aan voedsel, daar de oogst
  van het vorige jaar dan voor het grootste deel verbruikt is. Als de
  rijstgodin Totibojong de mensen ziet schommelen, krijgt ze medelijden met hen, zegt men, want dan denkt ze, dat de aardbewoners
  zich uit wanhoop ophangen, omdat ze niets meer te eten hebben; ze
  zal dan zorgen, dat de aren flink gevuld zijn, zodat ze door de
  zwaarte overhangen, zoals ook de schommel door zijn gewicht naar
  beneden getrokken wordt.
  Ook bij de naar het Oosten wonende Sa'dan-toradjas wordt in
  sommige streken geschommeld in de tijd waarin de rijst vrucht zet.
  Ik tekende dit zelf op van Baroeppoe', Pangala' en Tondok litak.
  Rotanlijnen, touw van arènhaar gedraaid, en riemen van buffelhuid
  worden dan met de einden aan boomtakken vastgemaakt. Elk vrij
  oogenblik, vooral op mooie avonden, zetten jongens en meisjes zich
  erop neer, en vermaken er zich met schommelen. Er wordt niet bij
  gezongen, maar men zegt uitdrukkelijk, dat dit vermaak moet dienen
  om de korrel in de rijst te brengen. Als men met oogsten begint,
  houdt men op met schommelen (A. C. Kruyt 1, 352).
   Ook van het distrikt Koerra in het Rante Paose deelde de onderwijzer mij mede, dat men schommelt in de tijd dat de rijst vrucht zet,
  „opdat de korrels schommelen (door hun zwaarte) en de aren lang
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  370
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  worden". De indo' padang of regelaar van de landbouwgebruiken
  leidt het vermaak in: een liaan wordt aan een boomtak gebonden; men
  kookt rijst in een bamboe koker, en een hoen wordt toebereid; hiervan wordt aan de goden geofferd. Van het bloed van het hoen wordt
  wat aan de schommel gestreken, en dan begint de indo' padang te
  schommelen. Na hem doen alle dorpelingen het.
  Uit de mededeelingen krijg ik de indruk, dat dit schommelen, dat
  een magische betekenis heeft, niet het echte schommelen is. Dit heeft
  pas plaats na afloop van de oogst, voordat het nieuwe rijst jaar een
  aanvang neemt.
  Door tussenkomst van de heren Dr. H. van der Veen en H. Pol
  ontving ik inlichtingen van onderwijzers van enige dorpen. Ook zelf
  hebben deze heren onderzoek naar het schommelen gedaan, en hun
  aantekeningen hierover hebben ze tot mijn beschikking gesteld. Het
  mooiste resultaat van hun arbeid is, dat zij enige liederen of litanieën
  hebben kunnen optekenen, die bij het schommelen worden gezongen
  en die ik beneden laat volgen. De inlichtingen zijn van Baroeppoe'
  (distr. Pangala'), Madandan, beide in het Rante Paose; en Banga
  (Rembon), Sillana (distr. Mengkendek), Mappa' Balepe', Malimbong, Palesang en Baoe, alle in het Ma'kalese gelegen. Verder van
  Taba', Penanda (Rante Boea) en Bitoeang, alle in het Rante Paose.
   Alle gegevens wijze erop, dat in het Sa'dan-gebied het schommelen in
  nauw verband staat met de rijstbouw; het wordt gerekend tot de
  aloek pare, ceremonies, die tot de rijstadat behoren. Het duidelijkst
  blijkt dit uit de schommelliederen, die alle spreken van een welgeslaagde oogst.
  In Baroeppoe' wordt schommelen sitirio (eig. „met elkaar schommelen") genoemd; in andere streken van het distrikt Pangala' zegt
  men mentirio; weer in andere streken heet het ma'kendong; Madandan heeft de oude vorm van het woord: ma'kaindong bewaard, en Sillanan: ma'kaendong; in Banga zegt men mekendong; hier en daar in
  het Ma'kalese: ma'gendong. Van het schommelen zelf is niets bizonders op te merken. Evenals elders bestaat de schommel uit een touw
  (rotan), dat öf met één, of met beide uiteinden aan de tak van een
  boom is vastgemaakt. Men hangt de schommel ook graag aan een
  stevige overhangende bamboestengel; maar als men het volmaakt wil
  hebben, hangt men de schommel aan een waringin-boom op.
  In sommige plaatsen beweert men, dat het schommelen niet aan
  enige tijd gebonden is; zó te Taba' en te Penanda (Rante Boea); men
  zegt hier, dat het een vermaak isDownloaded
  van jongens,
  terwijl ze de buffels
  from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   371
  
  hoeden. Soms doen ook meisjes het; gezongen wordt er niet bij. Te
  Penanda vertelde men, dat mannen zichzelf ook wel eens schommelen
  na het verrichten van enig zwaar werk, bijv. als ze een zware last vervoerd hebben, „opdat de spieren weer in orde komen". Men meent
  dat men door schommelen sterk, dik en groot wordt; het zou dezelfde
  uitwerking hebben als het masseren der spieren. Op mijn reis in de
  Toradja-landen in 1920 zei men mij ook in Kesoe', Sa'dan en Baloesoe, dat het schommelen aan geen tijd gebonden zou zijn.
  Behalve de opgenoemde gevallen wordt in alle andere streken opgegeven, dat het schommelen plaats heeft na afloop van de rijstoogst,
  wanneer alle rijst in de schuren is opgeborgen. Het gebeurt ook niet
  elk jaar. Wil men voor een hele streek een schommelfeest organiseren,
  dan moeten alle oudsten van het complex het goedvinden. Ze komen
  bij elkaar om erover te spreken; al zijn er maar een paar oudsten bij,
  die er zich tegen verzetten, dan heeft het feest niet plaats. Er wordt
  niet bij vermeld, waarvan het doorgaan van het feest afhankelijk wordt
  gesteld; zeer waarschijnlijk hangt dit samen met de mate, waarin de
  oogst geslaagd is; is deze hier of daar minder goed uitgevallen, dan
  blijft het schommelen achterwege.
  Wanneer de oogst in de schuren is opgeborgen, heeft eerst het
  ma'peong alang, „aan de rijstschuur offerspijs te eten geven", plaats.
   Naar de beschrijving die de heer Pol hiervan geeft, slacht men twee
  hoenders: een manoek rame, d.i. een hoen met bonte veren, en een
  manoek bolong, d.i. een zwart hoen. Het eerste wordt geslacht voor
  de geesten (deata), het laatste voor de voorouders (todoio). Alle dorpelingen verzamelen zich nu op het erf van het huis van den indo'
  padang, d.i. degeen die gedurende de tijd dat de rijst te velde staat,
  zorgt voor de opvolging van allerlei gebruiken (de aloek pare), die de
  groei en het welslagen van het gewas moeten bevorderen, en een
  goede oogst moeten verzekeren. Ieder heeft bamboe kokers meegenomen, waarin rijst is gedaan; deze rijst wordt op het woonerf van den
  indo' padang in de kokers gekookt; zo'n koker met gekookte rijst
  heet peong, en deze dient tot offerspijs. Het aantal peong is niet bepaald. Is de rijst gaar, en het kippevlees toebereid, dan wordt in elke
  koker een weinig van het vlees gedaan, en nemen allen hun eigen
  kokers mee naar huis; hier worden ze aan de rijstschuur gehangen,
  of bij de slaapplaats in de woning. Dit noemt men ma'bekkak. Vervolgens wordt kleefrijst samengestampt met rijpe pisang of met arènsuiker, en daarvan plakt men kleine hoopjes op verschillende plekken
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  372
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  tegen de rijstschuur (dit heet toding alang „de rijstschuur van stippen
  voorzien").
   Dan volgt nog het ma'biloendak. Een biloendak is een van het
  jonge blad van aren- of kokospalm gevlochten peperhuis, waarin rijst
  met bruine suiker vermengd, is gaar gemaakt. Deze pakjes worden
  als offerspijs opgehangen aan de petoeo, d.i. de stijl in het midden
  van de woning, aan de rijstschuur, bij de bron, bij de weg die toegang
  geeft tot het dorp, op het sawahdijkje, bij pinang- en kokosbomen, bij
  de buffelstal, en op andere plaatsen. De hele omgeving laat men meegenieten van de nieuwe rijst. Hiermee neemt men definitief afscheid
  van het rijstjaar, dat verstreken is, en van de geesten, die hebben
  meegewerkt aan het welslagen van de oogst. Eerst na afloop hiervan
  mag men overgaan tot het ophangen van schommels.
  De schommel bestaat gewoonlijk uit een lange stevige bamboe, aan
  welks ene einde een dwarshout is aangebracht, dat als haak kan dienen, waarmee de stengel aan de tak van een waringinboom wordt
  opgehangen, en waaraan hij heen en weer kan schommelen. Aan het
  benedeneind is nog een stuk hout vastgemaakt, waarop een of twee
  personen plaats kunnen nemen.
  Bij het maken van de schommel wordt aan de goden geofferd,
  meestal een varken en een hoen, of een van beide. In Banga worden
  een varken, een hoen en een hond geofferd. In Baoe zijn het drie
  hoenders. Overal wordt de schommel met het bloed van het geslachte
  dier bestreken.
   In Banga (Rembon) zijn het alleen vrouwen die schommelen: hier
  wordt onder het schommelen niet alleen gezongen, maar blazen de
  vrouwen ook op fluiten, toelali genaamd, die aan de bovenzijde van
  vier, aan de onderkant van twee gaten zijn voorzien. Hier zetten zich
  soms vier vrouwen en meisjes tegelijk op de schommel. Bij elke groep,
  die schommelt, moet ten minste één vrouw zijn, die het schommellied
  kent, want tijdens dit vermaak wordt gezongen. Men dankt de geesten
  dan voor de gekregen rijst, en men vraagt om het volgende jaar nog
  meer te mogen ontvangen. Het hoofd van het dorpscomplex Tagari
  vertelde mij, dat de vrouwen zich vroeger wel met goud tooiden, wanneer ze zich op de schommel neerzetten. Mannen en jongens gaan ook
  wel eens zitten schommelen, maar dit heeft geen beteekenis.
  Ongeveer hetzelfde vertelde de parenge' van Manipi' mij: Ieder
  dorp heeft een schommel. Het staat ieder vrij erop te gaan zitten
  schommelen. In de zang, die bij dit spel wordt aangeheven, wordt de
  rijst uit de hemel geroepen, en de rijst van Batoe pela, de plek waar
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HËT SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  373
  
  de eerste padi in deze streek werd geplant. Gewoonlijk zetten er zich
  twee of drie personen tegelijk op; ook wel mannen en vrouwen door
  elkaar (A. C. Kruyt 1, 352—353).
   Het schommelen had ton doel, zoals men het in Baroeppoe' uitdrukte, anna sitiro pare anna keisi, „dat de rijst met elkaar zou schommelen, opdat ze goed gevuld zou zijn". Behalve dat er liederen of
  litanieën onder het schommelen worden gezongen,worden er in Mappa', Banga, Sillanan, Baoe, Balepe' nog allerlei verlangens t.a.v. van
  de rijst (oellambe pare) geuit, en wordt ook de wens uitgesproken,
  dat kippen, varkens en buffels zich voorspoedig mogen vermenigvuldigen, en dat men kinderzegen mag verkrijgen.
  Gewoonlijk wordt het schommelen een maand lang volgehouden.
  In Bitoeang doet men het slechts twaalf dagen. Na afloop daarvan
  koken de meisjes rijst in kleine potjes; is deze gaar, dan scheppen ze
  ze op, en verdelen haar onder de jongens. Meestal zijn de schommels
  dan al onbruikbaar geworden. Men laat ze aan hun lot over. Of de
  periode van het schommelen kort of lang duurt, eerst daarna gaat men
  over tot het in orde brengen van de kweekbedden voor de opnieuw
  uit te zaaien rijst.
  Hier volgen enige schommelliedercn of litanieën. Een kort lied werd
  mij meegedeeld uit Bitoeang, waarvan de vertaling van Dr. H. van
  der Veen is:
  Pare daja sadang kalo',
  Sae nalemba oeai
  nabaa lian sadang kalo',
  pare tang nakande dena',
  tang nakaritto balao.
  Rijst ginds in 't N. aan de mond van de waterleiding,
  die komt op de schouder gedragen door 't water,
  naar de overzijde gedragen door de uitmonding van
  de waterleiding,
  rijst die niet gegeten wordt door rijstvogels,
  die niet aangeraakt wordt door muizen.
  Schommellied in Rembon (vert. v. Dr. H. van der Veen).
  E, pare daa boettoe Karoea,
  to daja to sia'paran,
  pare dao mai langi',
  pare masanda roq>anna.
  Nabatoe-batoe dewata,
  nalappo' to Paloelloengan,
  natombot takoea boettoe,
  pada tanete Lakawan.
   O, rijst in Noorden op het Karoea-gebergte (met
  acht toppen i. h. Rante Paosche),
  de ketens die bij vieren in het Noorden gelegen zijn,
  rijst, die uit den hemel gekomen is,
  rijst, wier soorten compleet zijn.
  Zij werd als steentjes door de goden gevormd,
  zij werd opgehoopt door Hem, die 't al omhult,
  zij werd opgehoopt als ware het een berg,
  gelijk aan hetDownloaded
  gebergte
  Lakawan.
  from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  374
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  Nakambio pelambeki,
  naala pangaloekakki,
  pangaloekakki kebongi.
  Napemengan pong poeangna,
  napa'kamase-masean,
  bilanna mapia lambe
  boro petamba pemala',
  pemala'ki rekke langi',
  tanggoekki rekke dewata,
  Ie pa'oerande-randeki.
  To dao Poeang Matoea,
  deata ambo-amboan,
  datoe darepe-repean,
  napoeraimo kandena,
  napoedimo pamala'ta,
  pamala'ta lako nene',
  tanggoetta lako to dolo.
  Saidaannamo mai,
  oerroendoe' lekkona saloe,
  tiparitikna oeai.
  Nalemba-lemba oeai,
  nabaleo boera-boera.
  Moi menammoe Baroeppoe',
  ma'karerangnii to Aan,
  
  la ma'dinrika lae lako,
  la leppang lako-lakoan ?
  Pare manoka didaja,
  tang ma'din dikira-kira.
  Lioe mamma'mi to Koerra,
  ma'loepi-loepi to Aan,
  anna lendoe' pare kamban,
  pare tang ma'rea-rea,
  takoea boettoe menono',
  tanete oennola lalan.
  Anna to mamaa pare,
  
  Zij wordt bereikt door onze gebeden,
  zij wordt gegrepen door onze offerverrichtingen,
  onze offerverrichtingen bij avond.
  Die de heer is over (alles) geeft haar,
  hij betoont daarmee zijn gunst,
  omdat de smekingen goed zijn
  en de offergebeden zijn gunst kunnen verwerven,
  onze offers die ten hemel stegen
  onze huldeaanbiedigen omhoog naar de goden,
  hetgeen wij op de handpalmen aanbieden.
  De Heere God in den hoge,
  de eeuwige godheid,
  de bestendige vorst,
  hij heeft een welgehagen in zijn spijze,
  hij roemt onze offeranden,
  onze offers aan de voorouders,
  onze huideaanbiedingen aan ons voorgeslacht.
   Meer en meer komt zij hierheen uit het Noorden,
  de kronkelingen van de rivier volgend,
  de stroming van het water.
  Zij wordt gedragen door het water,
  zij wordt op de rug met een band om het hoofd
  gedragen door het schuim.
  Ofschoon de lieden v. Baroeppoe' haar verwelkomend tegemoet gaan,
  de lieden van Aan haar ontvangen met een offer
  (dat aangeboden wordt in een mandje v. d. bladnerven v. d. suikerpalm gevlochten),
  zou zij derwaarts gaan,
  zou zij daarheen afslaan?
  Zij is rijst die niet bedrogen wil worden,
  die niet mag misleid worden.
  De lieden v. Koerra zijn vast in slaap,
  de lieden v. Aan zijn in diepe slaap verzonken, en
  toen gaat de dicht opeen (gegroeide) rijst voorbij,
  de rijst die de honderdduizenden te boven gaat,
  als een zich bewegende berg,
  als een heuvel die voortgaat.
  Zodat degenen die de rijst dragen,
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  375
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  eollemba-lemba kinande,
  nietalloeng lekko sitoeroe'.
  Tibaltoek ocnnola lalan.
  Saidaannamo mai
  saoettangana lalanna.
  Bambaki napemanoekki.
  Sae tongandamo pare.
  Pcndokap pomomo tondok
  pettalloek kapaünammo.
  Bendan alang karoeatta,
  sitongat tikoe landa'ta.
  kamammaranna kinande.
  Disissing timbomo langan.
  Dipakande pia tongan.
  Ra'pak parande alangta.
  Loemmi' papan dao mai
  naroessoen batoran pare.
  Tiba'tik sangkinan rinding,
  iapi anna mellao.
  Anna oettekkai appang
  natingarapi balasa'.
  Poendoe dikoko illongna,
  makaroën ma'pebaloek.
  Masiang ma'telang baloek.
  Tokkonanna ma'pesoeka',
  appangna ma'telang baloek,
  makaroën mapesoeka',
  dipotammoean tondokna,
  dipopasa' banoeanna,
  bilanna meloi lambe.
  Sarita alli onona,
  Deel 97
  
  degenen, die het dagelijks voedsel a. e. draagstok
  dragen,
  in drie rijen, die als een gebogen lijn lopen, elkaar
  volgende voortgaan.
  Ordelijk volgen zij de weg.
   Zij komt steeds meer uit het Noorden hierheen,
  meer en meer naar het midden van haar weg.
  De toegang tot ons dorp is haar doel.
  De rijst is werkelijk gekomen.
  Het dorp is al tweemaal gevuld
  en driemaal reeds is zij overgebracht naar een andere
  plaats.
  Onze acht rijstschuren staan opgericht,
  onze rijstschuren staan schuin tegenover
  elkaar, de slaapplaats van het voedsel.
  Zij is tot boven aan opgevuld, als ware ze een bamboekoker met palmwijn, die met een prop is afgesloten.
  Haar wordt echt te eten gegeven als a. e. kind.
  De dwarsbalk, die de vloer v. d. rijstschuur draagt,
  breekt.
  De planken ervan buigen vanboven door
  door de druk van de rijst, die er goed geordend op
  ligt.
  De tussenbalken tussen de bewanding raken
  los, en dan pas gaat zij.
  Zij schrijdt over de drempel
  en de balasa'(?) kijkt tegen haar op.
  De buffel met korte horens, die (zo groot is), dat
  de hand i. d. neus kan worden gestoken, wil in
  de avond verkocht worden.
  In d. morgen verzoekt ze betaald te worden.
  De plaats waar zij verblijf houdt, wil uitgeleend
  worden,
  haar drempel verzoekt betaald te worden,
  in d. avond wil zij uitgeleend worden,
  haar dorp wordt tot verkoopplaats gemaakt,
  haar huis wordt tot markt gemaakt,
  omdat om haar op goede wijze gebeden is.
  Een sarita (gebatikt lang smal weefsel v. blauwe
  25
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  376
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  maa' alan baloekanna.
  Iato torrona dao,
  to titappena ambali',
  namemba'ka'mo ditikkan,
  nalo'dak ditoeat-toean.
  Totong dirandean bikka'
  nenne' dibaka-bakai,
  pamoettoetta mettolino,
  tamba'ta mettaoe mata,
  taloekkoe ma'loea' doekoeng,
  oeppopesese rakka'ta,
  oeppobikkoeng taroenota,
  oendaka' rokkoak kollong
  sola taman di baroko.
   Talandi' soeppoe matoea
  sola banoe' karoeroengan,
  diakka' langan dapo',
  matoea indoek
  soeppoe sameloeng,
  atta ma'isi pole
  oeppemallok koettoe'ta.
  Atta sirendcn rekke tappona
  limbong,
  sibakke' rekke matanna oeai,
  anna pora'ki' lindo masakke,
  anna pi'pikki' oeai sangpindan,
  sa'dan sakkori-kori,
  passakkena Poeang Matoea
  tambana deata ambo-amboan.
  Sandaki' mangria pea,
  massompo ma'kepak.
  kleur) is de prijs voor haar (uit d. aar) gevallen
  korrels, een maa'-weefsel (katoenen tjindai-weefsel) is de betaling v. hetgeen van haar verkocht
  wordt.
  Hetgeen er v. haar boven (i. d. rijstschuur) overblijft,
  hetgeen ginds a. d. overzijde wordt achtergelaten,
  moge zich vermeerderen, wanneer er steeds van
  genomen worde,
  en steeds weer omhoog wippen, wanneer ze omlaag
  gestort wordt.
  Moge steeds een wan onder haar gehouden worden
  en steeds in korven van haar genomen worden,
  de kracht van ons aardbewoners,
  het versterkend middel voor ons mensen,
  zodat wij bukken een grote zonnehoed op,
  onze vingers als schopje bezigend,
  onze vingers als hak gebruikend,
  zoekend hetgeen in onze hals naar beneden glijdt
  met hetgeen onze keel ingaat.
  Dat wij de hoogste ouderdom mogen bereiken
  en het harde kernhout v. d. suikerpalm ( = een
  krachtige, taaie ouderdom),
  zodat wij naar de haard gedragen worden,
  dat wij oud worden als de suikerpalm en
  taai blijven als de vezels v. h. dikke einde v. d. bladsteel v. d. suikerpalm,
  zodat onze tanden weer uitkomen
  en wij onze knieën als hoofdkussen gebruiken.
  Dat wij elkaar leiden naar de dijk v. d. waterkolk
  (v. h. heil), elkaar stuttend naar 't
  Noorden, naar de bron (van voorspoed),
  dat Hij ons besprenkele met gunstrijk gelaat,
  dat Hij ons besproeie m. e. bordvol water,
  water een schaal vol,
  het heil v. d. Hemelheer
  het middel tot zegen v. d. eeuwigen God.
   Dat elk van ons kinderen moge koesteren op zijn
  schoot,
  ze moge dragen op de rug en op de heup,
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN' DE INDISCHE ARCHIPEL.
  ma'takea' patomali,
  pa'kamasena Poeang Matoea.
  377
  
  ze vasthoudend op iedere arm,
  vanwege de goedertierenheid v. d. Hemelheer.
  Schommellied in Balepe' (vertaling v. Dr. van der Veen).
  Pare kamban dao langi',
  pare tang ma'rea-rea.
  Koepasonglo' dao mai,
  rappo daja sadang kalo'.
  Koesanga bittoën ronno'
  anna sokko' to mepare.
  Dibaleo dikamboetoe',
  dilemba ditodo-todo.
  Dipalanganno alang,
  mane sangbassanan laiigan
  anna soemakemo appang,
  makanassak manetena,
  makoemboen banne malapoe'.
  Rijst, die in menigte is boven in de hemel,
  rijst, die niet gering is in menigte.
  Ik doe haar vanuit de hoge neerdalen,
  tot ginds i. h. Noorden aan de uitmonding van de
  goot.
  Ik meen, dat het neergevallen sterren zijn
  en het zijn de hoeden v. hen, die rijstsnijden.
  Wordt ze met een band over 't hoofd gedragen, dan
  wordt er met de hiel tegenaan geslagen,
  wordt ze met een stok over de schouder gedragen,
  dan stoot men er m. d. voet tegenaan.
  Ze wordt naar boven de rijstschuur in gebracht,
  pas is er een laag in omhoog gebracht
  en ze overschrijdt de drempel,
  of de nokbalk kraakt,
  gedrukt door het goed gevulde zaad.
  Litanie in Baoe (Ma'kale) bij het offer aan de goden bij gelegenheid van het schommelen uitgesproken (vertaling van Dr. H. van der Veen).
  Gijlieden hier voorouders,
  gij hier, heer van het veld,
  gijlieden hier, voorgeslachten,
  barmhartige voorouders,
  aan u wordt geofferd, milde voorouders, gij wordt
  vereerd.
   Koepasattokkonanmoko main', Ik nodig u allen uit u te zamen neer te zetten,
  ik stel u allen in een rij,
  koebato'ko sola nasang,
  u allen, die beschouwd worden als voorouders,
  anggammoe to diponene',
  u allen, leden van de voorgeslachten,
  koepooepoe'mo to dipomatoea,
  tot den laatste toe richt ik mij tot u.
  tokkokanmoko sola mairi'.
  Gaat tezamen zitten, v. d. eerste tot de laatste toe,
  Moeroendoenanmo kande
  dat gij uw heerlijke spijzen in ogenschouw neemt,
  mammi'moe,
  moe la oentimboe' marasammoe. en uw smakelijk maal nuttigt.
  Eet het al lachende,
  Moekandemo tawa-tawa,
  nuttigt
  het al schaterende.
  moetimboe' kalasi-lasian.
  Iko inde nene',
  iko inde ampoe padang,
  iko inde to matoea,
  nene' mamase dipemala'i,
  nene' mario dipekadoai.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  378
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  Pareopa dilambe,
  kinande tambai sae.
  Rekke naala lambekoe,
  nakadang pakkoerandekoe.
  Pare djadja di Karoea,
  rekkena to siapparan.
  Djadja tongandamo mai.
  Tang makari'-kari' tongan,
  sae nalondean bombang,
  narakisan boera-boera.
  Sae indete tondok,
  ratoe inde do banoea.
  Pare tamboen do langi',
  pare oemba'na roepanna,
  soenggoen sangda'pa oelinna,
  sakkaledak soemoelena.
  Mane randanna diala,
  nasilesemo lappo',
  anna sitoembiringanmo.
  Misa' to matoea maling
  napaboea' pangatoran
  Naaboen dandanan lappo'
  Dandanan lappo' to Baoe,
  pangatoran to Lewangra,
  soesi sirrit to mamawa,
  tengan litting malo-malo.
  Thans nog wordt om rijst gebeden,
  het voedsel wordt geroepen te komen.
  Moge mijn smeekbede Noordwaarts gegaan haar
  grijpen,
  en mijn smeking met opgehouden handen haar aanklampen.
  Rijst in 't N. op het Karoea-gebergte,
  Noordwaarts (de ketens), die bij vieren gelegen
  zijn.
  Zij komt waarlijk uit 't Noorden hierheen.
  Zij talmt echter niet meer,
  zij komt door de golven als in een prauw meegevoerd,
  als door het schuim op een vlot gedragen.
   Zij is hier in het dorp gekomen,
  zij is hier in ons huis verschenen.
  Rijst die in menigte is in de hemel,
  rijst, die in allerlei soorten voorkomt,
  haar aren zijn uitgekomen één vadem lang,
  haar lengte is meer dan één vadem en loopt tot aan
  de oksel.
  Pas haar rand wordt weggehaald,
  de hopen (rijst) vertreden elkaar,
  zij gaan voor elkaar opzij.
  Een oud iemand wordt er verbijsterd van
  vanwege de (in hopen) geschikte (rijst).
  ?
  De rijen der hopen v. d. lieden van Baoe,
  de (in hopen) geschikte (rijst) v. d. lieden v.
  Lewangra,
  als mieren (zo talrijk) zijn degenen, die haar
  dragen, als rode mieren.
  Tenslotte de Nederlandse vertaling van een schommellied (litanie)
  uit Ma'kale, door den heer H. Pol.
  De rijst, die ik bij mij heb, ons eten dat ik met mij voer, is rijst
  van de Boentoe Karoea (een hoge berg bij Bittoeang). Rijst die door
  de geesten was opgeslagen, die ik op de schommel heb geroepen,
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   379
  
  waarmee ik heen en weer schommel, die van ginds komt. De beste
  heb ik gekozen, waarvan de schil goudgeel is. Waar is het rijstveld
  van den indo' padang (de regelaar van de landbouwgebruiken), het
  gedeelte dat voor mijn rijst is afgezonderd, de plaats waar ik mijn
  rijst uitzaai, de plaats waar ik ons eten plaats. Ze behoeft slechts één
  nacht in 't water te staan en ze loopt uit. Ze paart zich met rein water,
  met zachte grond. Welig zijn haar bladeren, haar wortelen verspreiden
  zich, verspreiden zich als olie, en haar toppen zijn welig. Wanneer
  haar tijd daar is, als haar tijd vervuld is, is haar dracht goud, lang
  haar vruchten, alsof het de bloemtros van een sagopalm ware. Een
  deel is al geel en overrijp het andere. Stuur uw slaven, die gereed
  staan, die gereed staan om hout te kappen, laat ze een grote peong
  (bamboe met gekookte rijst) maken, een haan met witte oorknoppen
  slachten. Zeg tegen uw trouwe slaven, dat zij het rijstmesie klaarmaken. Laat ze verder de plaats waar de gesneden rijst verzameld
  moet worden in gereedheid brengen. Morgen moeten zij met de rijstoogst beginnen. Ik dacht dat de sterren van de hemel gevallen waren,
  wijl het de hoeden van de rijstsnijders waren. De hopen gesneden rijst
  staan op de dijkjes, als grote hopen opgestapelde stenen zijn ze. Maak
  nog enige peongs klaar en slacht een hoen voor de geesten en ofter
  het met wierook. Laat vervolgens de mensen water sprenkelen rondom de sawah onder het regelmatig uitspreken van: „Rijst en buffels
  zullen vermeerderen". Zeg dat aan alle inwoners van uw dorp. Wij
  zullen de rijst van het rijstveld naar huis brengen. Alle mannen van
  het dorp zijn al vertrokken, gezamenlijk trekken zij op om de rijst te
  vervoeren, met als plaats van bestemming, de grens van het dorp.
   De rijst wordt bij hopen opgestapeld, waar wij van onze voorouders
  af reeds wonen. Op de derde dag zal hij weer peong maken, een hoen
  voor de geesten (deata) slachten, geurig gras wieroken, waarna wij
  de rijstbossen kunnen gaan tellen. De opbrengst is groter dan te
  voren. Zeg nu uw medebroeders, dat zij de rijst naar huis brengen.
  Overtreffend is het antwoord op het verzoek van hen die schommelen
  (ze hebben meer gekregen dan ze hebben gevraagd). Het verzoek
  van de schommelaar wordt rijkelijk gezegend. Voor ons, links en
  rechts (van ons) zien wij de daken van rijstschuren; ze blinken uit
  in grootte, de hoeveelheid overtreft het achttal. De plaatsen waar we
  de rijst moeten opbergen zijn zeer vele; ook de avond is nodig om
  de rijst op te bergen. Maak voordat gij de rijst opbergt nog een peong
  en offer een hoen voor de geesten. Overvol zijn de schuren, en ook
  de grote zijn niet leeg. De kleefrijst wordt op de rekken buiten de
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  380
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  schuren opgestapeld, en waar geen plaats meer voor is zegt: „Straks
  zullen wij nog een plaatsje gemaakt vinden, om de rijstschuur heen,
  waar wij geborgen worden". Zo kan er geregeld zonder veel moeite
  afgenomen worden, wanneer aan de geesten geofferd moet worden.
   De nieuwe rijst wordt alle verzameld, zij wenst niet verwaarloosd en
  bedrogen te worden. Haar roem gaat reeds uit tot de mensen die op
  verre afstand wonen. Deze rijst kan uit de schuren gehaald worden,
  wanneer zij gekocht wordt in ruil voor karbouwen, kostbare doeken
  en goud, vrucht van de handel. Daar er veel mensen de rijst komen
  kopen, is het aantal draagstokken groot; een omheining om het dorp
  heen kan ervan gemaakt worden. De touwtjes om de bossen te binden
  vormen een grote hoop. De deur is gemerkt met het teken van bloed
  tot reiniging; het aantal rijsthopen vermeerdert steeds; aanmerkelijk
  veel meer dan gewoonlijk is de hoeveelheid van deze mooie rijst. De
  varkens eten de afval, vlugger dan gewoonlijk zijn ze groot en vet;
  groot van omvang; lang worden de slagtanden, zodat de mensen die
  vuur komen halen, bang worden. Gij, keuken, hebt grote voorspoed,
  uw haardstenen zijn gewijd, kleefrijst wordt erop klaargemaakt, en
  buffelmelk wordt erop gekookt. In ons huis zijn mooie rekken, plaatsen voor lepels zijn er vele; en groot is het droogrek voor het eetgerei. Het gat in 't dak is gelijk de neus van een karbouw, het bindgerei voor de atap is (zooveel) als het bindgerei voor de rijst. De kat
  loopt op de nok van het dak, ze bewaakt het huis, alsook de slaapplaats. In huis vind ik geen plaats meer om te staan of te liggen; links
  en rechts staan korven; ze zijn gevuld met velerlei soorten weefsels,
  waarbij nog kostbare, den geesten gewijde doeken, die zeer veel zijn.
  En ontelbaar zijn de schaamgordels, altemaal feestklederen voor de
  boea'-feesten, die gebruikt worden wanneer lofliederen gezongen
  worden.
  