text: Allereerst draagt het bij aan economische groei en vergroting van de werkgelegenheid. Verder ontdekken immigranten soms gaten in de markt of weten zij
  Gerechten als consumptie-ijs en pizza
  nieuwe produkten te introduceren
  zijn bijvoorbeeld door Italianen in Nederland gebracht en vormen voor hen nog
  steeds een belangrijke bron van inkomsten. Het bedrijfsleven van allochtonen
  wordt wellicht ook op den duur belangrijk voor het verstevigen van handelscontacten. Er is bijvoorbeeld een gemengde commissie voor economische
  betrekkingen met Turkije ingesteld en er vinden handelsmissies plaats, waaraan ook Turkse ondernemers uit Nederland deelnemen.
  '!
  
  Behalve economische functies vervult het ondernemerschap ook maatschappelijke functies. Een deel van de ondernemingen van allochtonen, in de praktijk
  vooral Turkse, Surinaamse en Marokkaanse bedrijven, komt aan specifieke
  groeps- edof religiegebonden behoeften tegemoet. Islamitische slagerijen,
  eigen ontmoetings- en recreatieplaatsen, in de vorm van caf6s en koffiehuizen,
  videoverhuurbedrijven, kappers en levensmiddelenzaken vormen een deel van
  de 'etnische infrastructuur' die ontstaat op grond van de behoeften en gewoonten van de verschillende allochtone groepen 27.
  Het zelfstandig ondernemerschap vormt voorts een klassieke route voor
  sociale stijging. Ondernemers die succesvol deelnemen aan het bedrijfsleven
  kunnen van groot belang zijn voor het zelfbeeld van een allochtone groep. De
  betekenis hiervan mag niet worden onderschat en is vergelijkbaar met die van
  bijvoorbeeld sport- en muziek'sterren' uit de eigen allochtone groep. Allochtone ondernemers leren de autochtone bevolking ten slotte dat het beeld van
  achterstelling en achterstand, dat bij velen nog altijd bestaat ten aanzien van
  allochtonen, nuancering behoeft. Het ondernemerschap van allochtonen kan
  een Btalagefunctie vervullen.
   Problemen
  De afgelopen jaren zijn verschillende ~ n d e r z o e k i n ~ everricht
  n
  naar het functioneren van bedrijven van allochtonen. Het beeld dat naar voren komt, is
  gedifferentieerd. De financiele positie, vooral van Turkse en Marokkaanse
  bedrijven, is vaak slecht. Bij andere allochtone ondernemers, zoals bij de Surinamers, is de situatie beter of, zoals bij de Italianen, ronduit goed
  Het slecht functioneren van bedrijven van allochtonen kent verschillende oorzaken. In veel gevallen is de concurrentie groot, omdat er veel ondernemingen
  van allochtonen zijn in sectoren met een lage toetredingsdrempel. Uit enkele
  studies blijkt voorts een gebrek aan kennis op het terrein van het ondernemerschap in Nederland. Vakmanschap, kennis van management en van de Nederlandse taal is in een aantal gevallen niet in voldoende mate aanwezig en vereiste diploma's ontbreken soms. Dikwijls zal door de gebrekkige kennis van de
  
  "1 Zie bijvoorbeeld L. Bloeme en R.C. van Geuns. Ongeregeldondernemen; een onderzoeknaar informele bedrijvigheid: 'r-Gravenhage.
  Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. 1987, blz. 93- 148.
  H.J.M. van den Tillaart en V . M . Reubsaet, op. cit.. blz. 227.
  16] F. Bovenkerk. 'Op eigen kracht omhoog; etnisch ondernemerschap en de oogkleppen van het minderhedencircuit'; Intermedioir.
  26 februari 1982. 18e jaargang nc 8.
  Zie bijvoorbeeld].A.F?Veraart. Turkse ondernemers; een onderzoek naar de rol die Turkse ondernemers en ondernerningen spelen binnen de Turkse gerneenschop in Nederland; Utrecht. Nederlands Centrum Buitenlanders. 1988.
  u] Zie bijvwrbeeld: E.S.J. Bakker en L.J.Tap, op. cit.. blz. 131 en H.J.M. van den Tillaart en T.J.M. Reubsaet, op. cit., blz. 5-6.
  1'
  
  "1
  
  119
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Nederlandse taal de achterstand in informatie over allerlei aspecten waarmee
  een ondernemer te maken heeft niet gemakkelijk kunnen worden ingelopen.
  Veel allochtone ondernemers hebben ten slotte te weinig eigen startkapitaal
  en krijgen moeilijk toegang tot de kredietverlenende instellingen.
   De animo om een bedrijf te starten, is betrekkelijk groot. Een belangrijk motief
  is om te ontkomen aan een situatie van werkloosheid, a1blijkt juist dan de kans
  op succes gering. De voorlichting door het Regionaal 1nstitiut voor het Midden- en Kleinbedrijf (RIMK)richt zich voor een belangrijk deel op het weerhouden van 'kansloze' gegadigden om een eigen bedrijf te starten. ~ eonderzoek
  t
  van het ITS naar etnische ondernemers stelt dat het 'ontmoedigingsbeleid'van
  de voorlichters slechts een beperkt effect heeft; dit zal blijven zolang het motief
  om te starten - het gebrek aan banen - voortduurt 29.
  Huidig beleid
  Sinds enkele jaren bestaat er binnen het beleid van de rijksoverheid gericht op
  het midden- en kleinbedrijf (MKB) specifieke aandacht voor het ondernemerschap van allochtonen die behoren tot de doelgroepen van het huidige minderhedenbeleid. Er zijn enige specifieke voorzieningen op het terrein van voorlichting aan en advisering van startende allochtone ondernemers ingesteld, alsook
  specifieke ondenvijsvoorzieningen. Met behulp hiervan poogt men de algemene voorzieningen voor ondernemers toegankelijker te maken. Er vinden
  thans collectieve voorlichtingsbijeenkomsten plaats, gericht op allochtone (aspirant-)ondernemers. Ter advisering van individuele ondernemers zijn zes
  minderhedenfunctionarissen bij de RIMK's aangesteld. Tevens is de ~ o o r o ~ l e i ding Vestigingsdiploma's Anderstaligen ( W A ) van de grond gekomen.
  Het algemene MKB-beleid en de uitgebreide wet- en regelgeving in Nederland
  rondom het ondernemerschap beoogt onder meer verhoging van de vakbekwaamheid van de ondernemer en verbetering van de kwaliteit van het produkt. In sommige branches werken de regels in het nadeel van allochtonen 30.
  Ingevolge de Vestigingswet worden bijvoorbeeld aan de uitoefening van een
  zelfstandig bedrijf eisen van vakbekwaamheid, ervaring en handelskennis
  gesteld; ervaring en kennis die buiten Nederland zijn opgedaan, worden echter
  vaak niet erkend. Dikwijls zijn Nederlandse diploma's noodzakelijk en is
  beroepservaring in Nederland vereist.
   Ingevolge de Vestigingswet Bedrijven 1954 kan ten aanzien van vereiste vergunningen door de minister van Economische Zaken een ontheffing worden
  verleend 'indien naar zijn oordeel sprake is van een bijzonder geval en gewichtige belangen tot het verlenen van een ontheffing aanleiding geven' (artikel15,
  lid 1, b). En voorts 'indien het bepaalde in een richtlijn van de Raad van de
  Europese Gemeenschappen met betrekking tot de vestiging van natuurlijke
  personen en vennootschappen op het grondgebied van een der Lidstaten van de
  Europese Economische Gemeenschap of met betrekking tot het verrichten van
  diensten door natuurlijke personen en vennootschappen op dat grondgebied,
  tot het verlenen van een ontheffing aanleiding geeft' (artikel15, lid 1,c).
  In de praktijk wordt ontheffing verleend aan onderdanen uit andere EG-landen, wanneer zij kunnen aantonen dat zij voldoen aan de vestigingseisen in het
  land van herkomst. Ook kan het niet voldoende aanwezig zijn van plaatselijke
  voorzieningen een reden zijn om een ontheffing aan nieuwe ondernemers te
  verlenen. Verder worden regelingen getroffen in het kader van het ontheffingenbeleid uit hoofde van een bijzondere wijze van bedrijfsuitoefening. In dit
  kader kunnen ontheffingen worden verleend aan bijvoorbeeld islamitische
  
  "1
  
  H.J.M.van den Tillaart en TJ.M. Reubsaet, op. cit.. blz. 16.
  "1 M.J.A.Penninx, op. cit., blz. 95.
  120
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  slagers, aan bakkers die andere dan Westeuropese broodsoorten vervaardigen
  en aan eigenaren van buitenlandse restaurants 31.
  Een belangrijk juridisch aspect van het algemene ontheffingenbeleid is de
  ruimte die hierin wordt gegeven aan het zogenaamde voorzieningselement.
   Dit betekent niet dat een persoon ontheffing krijgt voor bijvoorbeeld het vestigen van een islamitische slagerij omdat hij moslim is. We1 dat zich Ben islamitische slager - ook als hij niet aan alle formele eisen voldoet - mag vestigen op
  iedere 1000 ter plaatse wonende alleenstaanden en gezinshoofden die de islam
  belijden (uiteraard nadat in een onderzoek vakbekwaamheid voor het slachten
  volgens de islamitische rite is gebleken). Hetzelfde voorzieningscriterium
  wordt ook bij Turkse bakkers gehanteerd. Dit vormt in juridische zin een erkenning van de mogelijkheid van voorzieningen ten behoeve van specifieke
  behoeften van allochtone groepen.
  Gemeentelijke vergunningenstelsels hebben vaak een bescherming van gevestigde ondernemers tot gevolg. Soms kunnen vergunningen aan venvanten worden overgedragen of kunnen zij worden doorverkocht 32. Nieuwkomers, onder
  wie veel allochtonen, kunnen dan moeilijk toegang krijgen. Ongelukkigenvijs
  betreft het nogal eens branches, zoals het taxibedrijf en het marktwezen, waarvoor allochtonen grote belangstelling ten toon spreiden.
  Nieuw beleid
  De regering heeft onlangs een aantal nieuwe maatregelen voorgesteld ten
  behoeve van het ondernernerschap van personen uit minderheidsgroepen 33.
   De hoofddoelstelling van dit specifieke MKB-beleid is het bevorderen van
  gelijke kansen op zakelijk succes voor ondernemers uit etnische minderheidsgroepen. Als nevendoelstelling geldt het bevorderen van gelijke kansen op
  deelname aan het zelfstandig ondernernerschap. Het wordt noodzakelijk
  geacht de toegankelijkheid van de algemene ondernemersvoorzieningen te
  vergroten. Van deze voorzieningen wordt over het algemeen zeer weinig
  gebruik gemaakt door allochtone ondernemers. Het uitgangspunt hierbij is
  dat bevordering van het ondernemerschap niet primair moet worden gezien als
  een bijdrage aan het oplossen van de arbeidsmarktproblematiek van allochtonen. De stap naar het ondernernerschap moet worden vergemakkelijkt voor
  allochtonen die een behoorlijke kans van slagen hebben, maar aan hen mogen
  geen lagere eisen worden gesteld dan aan autochtone ondernemers. In de
  beleidsvoorstellen ligt dan ook een sterk accent op het intensiveren van voorlichting, advisering en begeleiding en op het aanbieden van cursussen en
  ondernemersonderwijs.
  Een nieuw voorstel op het gebied van voorlichting, advisering en begeleiding
  betreft een mentorensysteem. Het is de bedoeling een landelijk dekkend netwerk van mentoren te ontwikkelen die allochtone ondernemers bij de verschillende aspecten van het ondernernerschap op intensieve wijze terzijde kunnen
  staan. Ten aanzien van de educatieve voorzieningen gaat het allereerst om het
  bevorderen van gebruik van taal- en starterscursussen. Speciaal voor allochtone ondernemers zullen cursussen worden opgezet op de terreinen financieel
  beheer, marketing en importJexport. De vooropleiding Vestigingsdiploma's
  Anderstaligen (VVA),een schakelcursus naar de algemene ondernemersoplei-
  
  "1 T. Breimer, 'Zelfstandig ondernernerschap';Handboek Minderheden; Alphen aan den RijnlLelystad.SarnsornlKoninklijke Vermande, 1984, blz. K2000-5 en 6.
  32]
  
  "1
  
  Th. Hessels. Tussen de regels; een onderzoek naar de positie van allochtonenin de regelgeving van degerneente Den Haag; Gemeente
  Den Haag, 1985, blz. 92 e.v. en: Th. Hessels. Zo is 't geregeld; de positie von allochtone Arnsterdarnrnersbij de afgifte van vergunningen
  en de verdeling von woonruirnte; Gemeente Amsterdam, 1986.
   Regeringsstandpunt beleid inzake het ondernernerschap van personen uit etnische minderheidsgroepen. 1989.
  dingen, zal worden voortgezet. De verantwoordelijkheid voor deze cursus zal
  tezijnertijd aan het CBA worden overgedragen.
  %n aanzien van problemen bij de kredietverlening is, volgens het regeringsstandpunt, begin 1989 een borgstellingsregeling voor het midden- en kleinbedrijf ingevoerd, inclusief een startersfaciliteit, die beoogt voor (aspirant-)ondernemers de mogelijkheid te vergroten een bankkrediet te verkrijgen. De banken hebben toegezegd een registratie te verzorgen van de toe- en afgewezen
  aanvragen, waarbij onder meer aandacht zal worden besteed aan de etniciteit
  van de aanvragers. Door middel van deze registratie wordt ernaar gestreefd
  allochtone en autochtone ondernemers bij kredietverlening gelijk te behandelen.
  Bij de hantering van de vestigingswet is het uitgangspunt dat rekening moet
  worden gehouden met de specifieke problemen die allochtone aspirant-ondernemers hebben bij het voldoen aan de vestigingseisen, zonder afbreuk te doen
  aan het niveau van die eisen. Hiertoe zullen de mogelijkheden voor 'creatief
  toetsen bij examinering worden verruimd, bijvoorbeeld door mondeling in
  plaats van schriftelijk te examineren. Hiernaast zal voor een categorie aspirant-ondernemers uit de eerste generatie, die nooit hebben kunnen deelnemen
  aan het Nederlandse ondenvijs, eenmalig en voor een beperkte periode de gelegenheid worden geboden aan alternatieve vestigingseisen te voldoen. Ontheffing kan worden verleend indien voldoende ervaring aanwezig is als werknemer of als ondernemer in dezelfde branche waarvoor ontheffing wordt aangevraagd. We1 moet de VVA succesvol zijn afgerond.
  4.5
  
  Zwarte arbeid
  
  De geringe mogelijkheden voor allochtonen om te participeren in de formele
  arbeidsmarkt zouden kunnen doen vermoeden dat de betaalde informele sector
  als een toevluchtsoord voor de werklozen onder hen fungeert. De positie van
  allochtonen in deze sector is echter slechts fragmentarisch in kaart gebracht,
  zodat een empirische fundering voor deze veronderstelling ontbreekt.
   Ook de zwarte arbeidsmarkt wordt voor een belangrijk deel geregeerd door de
  wetten van vraag en aanbod. Het lijkt aannemelijk dat op deze markt een
  omvangrijk aanbod van allochtonen bestaat. Zij verkeren immers vaak in een
  situatie waarin een zekere dwang bestaat om zich tot de zwarte markt te wenden. Grote tekorten aan formele arbeidsplaatsen en inkomensproblemen doen
  zich vooral voelen bij laag opgeleiden en bij de laagst betaalden; allochtonen
  vormen van deze categorieen een belangrijk bestanddeel. Ook culturele factoren doen vermoeden dat de drempel voor toetreding tot de zwarte markt voor
  allochtonen laag is. De vergaande bemoeienis met het economisch leven, zoals
  die in Nederland bestaat, is voor vele allochtonen een vreemd fenomeen. Het
  onderscheid tussen formeel en zwart werken zal voor hen dan ook niet zozeer
  van betekenis zijn. In de samenlevingen waaruit men afkomstig is, stond zelfredzaamheid veel meer voorop en was sociale zekerheid soms een onbekend
  verschijnsel. Hiernaast leeft onder verschillende allochtone groepen, wellicht
  het duidelijkst onder personen van de eerste generatie, een sterk arbeidsethos.
  Dit kan ertoe leiden dat men liever nog veel slecht betaalde informele uren
  maakt, dan een uitkering accepteert 34.
  Een in theorie verhoudingsgewijs groot aanbod van allochtonen op de betaalde
  informele markt betekent echter nog niet dat velen van hen ook feitelijk zwart
  werken. Er bestaan voor hen vennoedelijk juist hoge drempels. Volgens een
  
  14]
  
  122
  
  Onder meer in de confectie-industrieen de glastuinbouw zijn hiervan voorbeelden bekend. Zie ook noot 36.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  schatting van het CBS zou het in de zwarte sector voor het overgrote deel,
  namelijk 70 procent, gaan om dienstverlening aan huishoudens. De resterende
  30 procent betreft activiteiten die binnen formele kaders worden verricht 35.
   Het is naar alle waarschijnlijkheid juist dit laatste segment waar allochtonen
  voornamelijk terecht kunnen. De weinige empirische gegevens geven te zien
  dat allochtonen hier stelselmatig saai, vuil of zwaar lichamelijk werk verrichten. Ze hebben lange en onregelmatige werktijden, werken in slechte arbeidsomstandigheden en worden slecht betaald. Voorbeelden van plaatsen waar
  allochtonen dergelijke zwarte arbeid verrichten, zijn de schoonmaakbranche,
  de glastuinbouw, de confectie-industrie, slachthuizen, de bollenpellerij en het
  goederenvervoer. Het gaat hierbij vrijwel steeds om de minst aantrekkelijke
  activiteiten. Juist waar zwarte werkzaamheden door allochtonen worden verricht, worden de negatieve gevolgen van de concurrentieverhoudingen op de
  zwarte arbeidsmarkt duidelijk zichtbaar. De Arbeidsomstandighedenwet, het
  ontslagrecht, talloze cao-bepalingen met betrekking tot werktijden, overuren,
  en dergelijke worden juist hier met voeten getreden. In bepaalde branches
  komt zelfs kinderarbeid voor 36.
  Voor vreemdelingen die illegaal in Nederland verblijven, bestaat er vaak een
  noodzaak tot het verrichten van zwarte arbeid. Voor hen krijgt deze ook op
  extreem negatieve wijze uitdrukking in de betaling, de aard van de werkzaamheden en de omstandigheden waaronder zwarte arbeid wordt verricht. De positie van vooral deze werknemers leidt soms tot situaties, die in de Nederlandse
  samenleving voor anderen a1 lang tot het verleden behoren.
   Voor veel werkzaamheden in de zwarte sector worden eisen gesteld aan het
  kwalificatieniveau en aan sociale vaardigheden. Wanneer men, zoals veel
  allochtonen, noch een algemene, noch een beroepsopleiding voltooid heeft,
  biedt de zwarte sector weinig mogelijkheden. De vaardigheidseisen gelden niet
  alleen voor zwart werk dat ten behoeve van of door bedrijven wordt verricht. Bij
  de zwarte dienstverlening aan huishoudens gaat het meestal eveneens om activiteiten die een beroepsopleiding vereisen. Bovendien worden ze voor het
  merendeel verricht door personen die a1 werk hebben 3?
  Niet alleen het kwalificatieniveau vormt een belangrijke drempel voor zwart
  werk door werkloze allochtonen, ook zullen zij vaak niet beschikken over de
  contacten die nodig zijn om zulk werk te vinden. De informele markt is geen
  anonieme markt; de toegang ertoe is vaak beperkt tot afgebakende circuits van
  wagers en aanbieders, waarbinnen directe persoonlijke contacten worden
  onderhouden. Allochtonen komen vaak nauwelijks in aanraking met de
  autochtone bevolking. Bovendien raken werklozen veelal in een sociaal isolement. De we1 aanwezige contacten vinden doorgaans vooral plaats tussen
  werklozen onderling, personen die elkaar op het gebied van de betaalde informele sector weinig te bieden hebben 38. Ook ten aanzien van deze factor zijn
  werkenden voor de kansen op de zwarte markt in het voordeel.
  Het is dan ook niet verwonderlijk dat zwart werkenden voor het merendeel personen zijn die ook op de formele markt een sterke positie innemen. l b t deze
  groep behoren verhoudingsgewijs weinig allochtonen.
  35]
  
  %]
  
  37]
  
  "1
  123
  
  R. van Eck en B. Kazemier. Zworte inkomsten uit orbeid; resultoten von in 1983 gehouden experimentele enquetes; CBS, Statistische
  Katernen nr. 3. 's-Gravenhage. 1985.
  F. Buys, Oordeel en vooroordeel onder glas; COMT. Leiden, 1988.
  L.J.Tap. Het Turkse bedrijfsleven in Amsterdam; lnterfaculteit Bedrijfskunde. Rijksuniversiteit Groningen. Amsterdam. 1983.
  I.C.J. van Pelt. Thuiswerk in Den Hoog en regio; Seinpost. 's-Gravenhage, 1988.
   J.W.M. Mevissen en PH. Renooy, De informele economie gelokoliseerd; een studie noor de ochtergronden en verschijningsvormenvon
  de informele econom~ein Nederlond; 's-Gravenhage. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. 1986, en: J.G. Lambooy en
  PH. Renooy, Bouwstenen van de informele arbeidsmorkt;een inventorisotie;'s-Gravenhage. OSA Werkdocument nr. 12, blz. 243 e.v.
  J.W.M. Mevissen en PH. Renooy, op. cit.. blz. 244, Sociaal Cultureel Planbureau. Sociool en Cultureel Ropport 1986: 's-Gravenhage.
  1986. blz. 304.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  A1 met a1 lijkt het aannemelijk dat werkloze allochtonen een zwakke positie
  innemen op de zwarte arbeidsmarkt. Hun aanbod is in potentie weliswaar
  omvangrijk en de drempel voor toetreding zal doorgaans laag zijn. De feitelijke
  mogelijkheden zijn echter beperkt en bovendien weinig aantrekkelijk.
  4.6
  
  Het arbeidsvoorzieningsbeleid
  Met het arbeidsvoorzieningsbeleid tracht de overheid de positie van allochtonen op de arbeidsmarkt te bei'nvloeden. De minister van Sociale Zaken en
  Werkgelegenheid draagt, tot het moment waarop de organisatie wordt getripartiseerd, de primaire verantwoordelijkheid voor dit beleid. Voor bepaalde
  onderdelen wordt deze gedeeld met andere ministers. Het beleid wordt uitgevoerd door de Gewestelijke Arbeidsbureaus.
  De toegenomen bemoeienis van de gemeenten met de arbeidspositie van minderheden is niet verwonderlijk. Een groot deel van de allochtonen woont in de
  20 grootste gemeenten. Deze gemeenten worden zeer sterk getroffen door de
  hoge werkloosheid onder allochtonen en de maatschappelijke gevolgen daarvan. Om deze reden hebben deze gemeenten in maart 1988 in het Memorandum inzake het minderhedenbeleid in de jaren negentig een grotere eigen rol
  bepleit.
  De bevoegdheidsverdelingtussen de gemeenten en het ministerie van Sociale
  Zaken en Werkgelegenheid is allerminst duidelijk. De samenwerkingsvormen
  die in de praktijk gevonden zijn of zich ontwikkelen, verschillen van plaats tot
  plaats; soms is in plaats van samenwerking eerder van tegenwerking sprake.
   De verdeling van verantwoordelijkheden tussen rijk en gemeente is bovendien
  sterk in beweging door de aanstaande tripartisering van de arbeidsvoorziening. Zowel de sociale partners als de gemeenten raken hierdoor sterker
  betrokken bij dit beleid. Zij krijgen zitting in de regionale besturen en zullen
  vanuit die positie ook betrokken zijn bij het centrale bestuursorgaan. In de volgende paragraaf zal hierop nader worden ingegaan.
  In de beleidspraktijk tot nu toe is een complex instrumentarium voor de
  arbeidsvoorziening tot stand gebracht. De WRR heeft in zijn rapport Activerend arbeidsmarktbeleid van december 1987 dit instrumentarium in kaart
  gebracht.
  Hieruit blijkt dat het om een indrukwekkend aantal maatregelen gaat. In de
  praktijk is de gezamenlijke effectiviteit ervan, voor zover daarover althans
  informatie beschikbaar is, voor minderheden echter beperkt 39. De verschillende beleidsinstrumenten kunnen als volgt kort worden getypeerd.
  Directe bemiddeling
  Hieronder valt zowel de bemiddeling door het arbeidsbureau, als die door het
  uitzendbureau START (de Stichting uitzendbureau arbeidsvoorziening). Doe1
  van deze sinds 1978 bestaande instelling is werkzoekenden, voor wie het
  arbeidsbureau niet direct een passende baan beschikbaar heeft, met behulp
  van de uitzendformule aan een tijdelijke baan te helpen. De doelgroep bestaat
  uit moeilijk plaatsbare werklozen. De bedoeling is dat de via START geplaatsten uiteindelijk aan een vast dienstverband kunnen worden geholpen.
  Werkgelegenheidsuerruimende maatregelen
  
  Bij deze categorie maatregelen gaat het om het scheppen van additionele werkWRR. Activerend arbeidsmarktbeleid; Rapporten aan de Regering nr 33. 's-Gravenhage. Staaouitgeverij, 1987, blz. 155.
  124
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  gelegenheid voor moeilijk plaatsbare werklozen. De belangrijkste maatregelen zijn (de voorbereidingen van) het Jeugdwerkgarantieplan (JWG) en de
  Werkgelegenheidsverruimende Maatregel (WVM). Door middel van het JWG
  wil de overheid jongeren.die een half jaar na het verlaten van de school nog
  geen baan hebben gevonden een tijdelijke baan bieden in de collectieve sector.
   Hiermee wordt beoogd hen werkervaring te laten opdoen, die tot een betere
  kans op een vaste baan moet leiden. De WVM beoogt eveneens zinvolle additionele werkgelegenheid te creeren in de collectieve sector voor werklozen die
  minimaal12 maanden werkloos zijn. Met ingang van 1988 komt deze maatregel alleen nog ten goede aan minderheden, herintredende vrouwen en gehandicapten.
  Plaatsingsbeuorderende maatregelen
  De doelgroep van de Maatregel ter Ondersteuning Arbeidsinpassing (MOA)
  bestaat uit langdurig werklozen van wie verwacht wordt dat zij zonder inwerkprogramma geen baan kunnen krijgen. De maatregel voorziet in een tegemoetkoming in de kosten van training en begeleiding. De Jeugdontplooiingsbanen
  (JOB) gelden voor jongeren beneden de 25 jaar die langer dan 2 jaar werkloos
  zijn.
  maatregel~biedteen loonkostensubsidie van 33 procent van het bruto
  minimum Cjeugd)loon. Sinds 1 oktober 1986 is de Wet-VermeendlMoor van
  kracht. Deze maatregel beoogt door een loonkostensubsidie van ongeveer 20
  procent werklozen ouder dan 21jaar die langer dan drie jaar werkloos zijn, aan
  een baan te helpen. De werkgever krijgt deze subsidie in de vorm van een vrijstelling van een deel van de werkgeverspremies. Via de Maatregel Langdurig
  Werklozen (MLW) kan de werkgever voorts nog in aanmerking komen voor een
  subsidie van f 4000,- voor training en begeleiding. De Loonsuppletieregeling
  W W e n WWV(LSR1.
   , heeft tot doe1 de mobiliteit te bevorderen door een tiideliike
  "
  "
  overbrugging van het inkomensverschil tussen uitkering en het loon in een
  nieuwe baan. Als doelgroep beschouwt men uitkeringsgerechtigden voor wie
  arbeid slechts beschikbaar is tegen een loon dat lager is dan het dagloon waarnaar hun uitkering is of zou moeten worden worden berekend. Het is de bedoeling dat in de loop van 1989 een 'gei'ntegreerde maatregel' in werking treedt,
  die de Wet-Vermeendhloor, de MLW, de MOA en de WVM onder een vereenvoudigde en effectiever noemer brengt en bovendien het instellen van werkervaringsplaatsen regelt.
  ~e
  
  Scholingsmaatregelen
  De Kaderregeling Scholing (KRS) beoogt de (weder)inpassing of handhaving
  van arbeidskrachten in het arbeidsproces te bevorderen door scholing in bedrijven of opleidingsinstellingen. Als doelgroep beschouwt men werklozen en
  werkenden die zonder scholing niet kunnen worden ingepast, of niet in het
  arbeidsproces gehandhaafd kunnen blijven. De maatregel behelst een tegemoetkoming in de studiekosten. Via de arbeidsbureaus is voorts plaatsing op
  de 'eigen' Centra voor (administratieve) Vakopleiding van Volwassenen
  (C(A)VV)mogelijk. De deelnemers kunnen een eventuele uitkering behouden.
  Dit geldt ook voor de cursisten van de Centra voor Beroepsorientatie en Beroepsbeoefening (CBB) (Zie voor de C(A)W's en de CBB's verder hoofdstuk 6). De
  Primaire Beroepsgerichte Volwasseneneducatie (PBVE) beoogt sinds 1augustus 1987 een brug te slaan tussen scholing in het kader van de arbeidsvoorziening en de O&W-infrastructuur voor beroepsonderwijs. Het PBVE-aanbod
  bestaat uit orientatie-, schakel- en kwalificerende programma's voor laag
  opgeleide volwassenen. De PBVE is een voortzetting van de proefprojecten
  Beroepskwalificerende Educatie (BKE) en de Cursussen voor Jeugdige Werklozen (CJW). De Bijdrageregeling Vakopleiding Jeugdigen (BVJ) beoogt ten
  slotte de instroom van jongeren tot 23 jaar in het primair leerlingwezen te
  ALLOCHTONENBELEID
  
  bevorderen. De regeling biedt een (financiele) ondersteuning aan de praktijkcomponent van het leerlingwezen.
   In opdracht van de WRR hebben Roelandt en Veenman een onderzoek verricht
  naar het bereik van het arbeidsmarktinstrumentarium voor allochtonen 40.
  Dit blijkt over het algemeen erg beperkt te zijn. Zij zijn wat betreft het gebruik
  van de meeste arbeidsvoorzieningsmaatregelen ondervertegenwoordigd in
  vergelijking met hun aandeel in de doelgroep. Deze ondervertegenwoordiging
  bestaat zowel bij de arbeidsbemiddeling door het arbeidsbureau en door
  START, als bij de MOA, de Wet-Vermeenmoor, de LSR, de KRS en de
  C(A)VV's. Uitsluitend voor de WVM en de BKE geldt een oververtegenwoordiging van allochtonen. Over de CBB is geen exacte informatie bekend. We1 staat
  vast dat de allochtone minderheden hier sterk zijn oververtegenwoordigd. Vanwege onvoldoende informatie kan over het bereik van de JOB en de BVJ geen
  uitsluitsel worden gegeven.
  In onderstaande figuur zijn door Roelandt en Veenman de verschillende maatregelen geordend naar de mate waarin met de toepassing van een maatregel de
  directe inschakeling in het arbeidsproces wordt beoogd.
  Figuur 4.1
  
  Samenvattend overzicht van d e evenredigheidstoets voor minderheden, 1987
  oververtegen-
  
  (1) KRS
  (2) BKE
  (3) C(A)VV
  (4) WVM
  (5) VERMEENDI
  MOOR
  (6) MOA
  (7) LSR
  (8) START
  (9) DIRECTE
  BEMIDDELING
  
  1I
  
  entree
  op de
  arbeids-
  
  (1)
  
  II
  
  entree
  
  u 1
  
  in het
  arbeidsproces
  
  (5)
  ondervertegenwoordiging
  
  Bron: Th. Roelandt en J. Veenman, Minderheden in het arbeidsuoorzieningsbeleid;interne notitie,
  Rotterdam, september 1988.
  NB. Over de overige voonieningen is onvoldoende informatie beschikbaar.
  Uit figuur 4.1 blijkt dat de ondervertegenwoordiging van minderheden toeneemt naarmate de voorzieningen meer zijn gericht op directe inschakeling in
  het arbeidsproces. Deze voorzieningen, te weten de arbeidsbemiddeling via het
  arbeidsbureau, START, de LSR, de MOA en de Wet-VerrneendhIoor, zijn tevens
  de voorzieningen met naar verhouding het grootste bereik. Er is alleen sprake
  van oververtegenwoordiging bij de WVM en de BKE; deze hebben een klein
  bereik en staan naar verhouding ver van de markt af.
   Deze bevindingen gelden niet in dezelfde mate voor alle allochtone groeperingen. In de WVM zijn het vooral Molukkers en in mindere mate Surinamers en
  AntillianedArubanen die een meer dan proportioneel aandeel hebben. In de
  BKE komt de oververtegenwoordiging vooral voor rekening van Surinamers
  en AntillianedArubanen. Turken en Marokkanen zijn echter ondervertegenwoordigd in de WVM en de BKE.
  "1 Th. Roelandt en]. Veenman. Minderheden m het orbeidsvoorzieningsbeleid; interne notitie, Rotterdam, september 1988.
  126
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  De conclusie van het onderzoek van Roelandt en Veenman is dat de toepassing
  van het arbeidsvoorzieningsinstrurnentarium leden van minderheidsgroepen
  gemiddeld minder kansen biedt op directe inschakeling in het arbeidsproces
  dan de autochtone doelgroepen. Dit is des te opvallender omdat minderheden
  veelal juist zijn oververtegenwoordigd in de doelgroepen van deze voorzieningen. Ter verklaring van deze conclusie wijzen Roelandt enveenman erop dat bij
  voorzieningen die rechtstreeks zijn gericht op inschakeling in het arbeidsproces, de houding van de marktpartijen, in het bijzonder de werkgevers, een
  belangrijke rol speelt.
   Uit de studie van Penninx blijkt dat werkgevers veelal een voorkeur hebben
  voor indienstneming van autochtone werknemers, ook in geval van gelijke
  kwalificaties. Het vraaggerichte beleid van de arbeidsbureaus vergroot de
  kans dat bij de bemiddeling op deze voorkeuren wordt geanticipeerd. Bovendien zal men door dit beleid accent leggen op het behalen van resultaat. Als
  gevolg hiervan zal men zich vooral toeleggen op die werklozen van wie de slaagkans het grootst wordt geacht. Door deze voorselectie nemen de kansen van
  allochtonen af. Bij de vraaggerichte benadering ligt ook een accent op de zelfredzaamheid van werkzoekenden. Dit betekent dat de arbeidsbureaus zelf weinig specifieke activiteiten ondernemen ten behoeve van bepaalde categorieen
  werklozen, zoals allochtonen. Dit vergroot de kans dat leden van minderheidsgroepen, zonder dat echt geprobeerd is hun geschiktheid voor de arbeidsmarkt
  na te gaan of te vergroten, geleidelijk in een steeds moeilijker positie terecht
  komen.
  Het is ten slotte opmerkelijk dat Ben categorie qua bereik van het Arbvoinstrumentarium gunstig bij de overige minderheidsgroepen afsteekt, namelijk de Molukkers. Zij zijn oververtegenwoordigd in alle voorzieningen waarover gedetailleerde informatie beschikbaar is: directe bemiddeling, START,
  WVM, MOA, LSR, KRS, C(A)W en BKE. Hieraan lijkt de bijzondere aandacht
  die thans in het arbeidsmarktbeleid aan deze categorie wordt besteed ten
  grondslag te liggen. Of deze grotere kans om van de arbeidsvoorzieningsmaatregelen te profiteren daadwerkelijk leidt tot een vermindering van hun werkloosheid is echter nog niet vast te stellen. Zou het echter zo zijn dat een grotere
  aandacht van politiek en beleid de voornaamste reden is van de vastgestelde
  grotere deelname aan het Arbvo-instrumentarium, en wellicht daardoor ook
  van een grotere arbeidsparticipatie, dan biedt dit perspectief voor andere categorieen. Immers, niet zozeer de kenmerken van de groep zelf zijn dan daarvoor
  bepalend, maar externe, positietoewijzende factoren. Deze zijn door beleidsmakers gemakkelijker te bei'nvloeden.
   4.7
  
  Tripartisering
  Vooral sinds 1979 is het met de arbeidsparticipatie van allochtonen slecht
  gesteld. Het op het gebied van de arbeidsvoorziening tot nu toe ontwikkelde
  beleidsinstrumentarium heeft een zeer hoge werkloosheid onder allochtonen
  niet kunnen voorkomen. Gebleken is dat zij verhoudingsgewijs weinig van
  deze veelal 'algemene' instrumenten profiteren.
  Op het gebied van de arbeidsvoorziening is momenteel een belangrijke operatie gaande, die bekend staat als de tripartisering. Kern hiervan is dat de verantwoordelijkheid voor de arbeidsvoorziening na invoering van de wet gedeeld
  gaat worden tussen overheid en de sociale partners, zowel op landelijk als op
  regionaal niveau. Deze bestuurlijke herinrichting heeft niet alleen betrekking
  op de verhouding tussen overheid en sociale partners, maar ook op de verhouding tussen rijk en gemeenten. De overheid wordt in het in te stellen Centraal
  Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA) vertegenwoordigd door de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Ondenvijs en Wetenschappen en
  Economische Zaken. In de in te stellen Regionale Besturen voor de ArbeidsALLOCHTONENBELEID
  
  voorziening (RBA's) vertegenwoordigen de gemeenten de overheid. Als de
  behandeling van het wetsvoorstel in het parlement geen vertraging oploopt,
  kan de nieuwe structuur begin 1990 zijn beslag krijgen. Er zijn echter a1 veel
  activiteiten gaande waarbij op de inwerkingtreding van de wet wordt geanticipeerd. Het bij de begroting 1989 door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ingediende Meerjarenkader 1989-1992 en Landelijk Beleidskader
  1989 voldoet naar inhoud en procedure van totstandkoming aan de in het wetsvoorstel aan het CBA gestelde taken *'. Bij de opstelling hiervan zijn de toekomstige bestuurders van Arbeidsvoorziening, de sociale partners en vertegenwoordigers van departementen a1 betrokken geweest.
  Belangrijk is de vraag wat de consequenties van de tripartisering zullen zijn
  voor het arbeidsvoorzieningsbeleid voor allochtonen en hun positie op de
  arbeidsmarkt. Een definitief antwoord is vanzelfsprekend niet te geven; er
  kunnen echter we1 venvachtingen worden uitgesproken.
   Op centraal niveau is in ieder geval duidelijk dat de grotere verantwoordelijkheid van de sociale partners voor het arbeidsvoorzieningsbeleid betekent dat
  andere dan in het CBA vertegenwoordigde departementen 'op afstand worden
  geplaatst'. De voor het minderhedenbeleid verantwoordelijke minister van
  Binnenlandse Zaken is niet in het CBA vertegenwoordigd.Van een veel andere
  positie ten opzichte van het arbeidsvoorzieningsbeleid dan thans zal echter
  geen sprake zijn. Evenals thans kan hij zijn wensen kenbaar maken. Aan het
  onderhandelingsresultaat binnen het CBA zal hij echter weinig kunnen
  afdoen. Mutatis mutandis geldt dit ook voor het parlement. Het kabinet blijft
  vanzelfsprekend op zijn aandeel in het beleid aanspreekbaar, maar de met de
  partners gedeelde verantwoordelijkheid voor het uiteindelijk tot stand gekomen arbeidsvoorzieningsbeleid naar doelstelling en uitvoering zal moeten
  worden geaccepteerd.
  Hoe kan dit nu uit het oogpunt van een beleid ten aanzien van allochtone minderheden worden gekwalificeerd? Het krediet dat men aan deze nieuwe structuur op voorhand wil toekennen, hangt mede af van het oordeel over het tot nu
  toe gevoerde beleid. Zoals in hoofdstuk 1 is gesteld, heeft de discussie over het
  ten aanzien van minderheden te voeren beleid vooral betrekking gehad op de
  doelstellingen. Hoezeer daarover ook een consensus is gegroeid, het ingezette
  beleid - dat zich vrijwel uitsluitend van algemene instrumenten heeft bediend - heeft een ontwikkeling naar desintegratie op de arbeidsmarkt niet
  kunnen voorkomen.
   Zoals eerder in dit hoofdstuk werd betoogd, is deze desintegratie niet alleen en
  ook niet in de eerste plaats toe te rekenen aan het overheidsbeleid. Het bleek
  dat een aantal algemene processen hier in belangrijke mate debet aan is, zoals
  voortgaande immigratie en de herstructurering van de economie. Maar deze
  herstructurering is geen anoniem proces, dat zich voltrekt zonder dat daar
  wilsbeschikkingen aan ten grondslag liggen. De inkrimping van veel arbeidsorganisaties is vooral ten koste gegaan van relatief eenvoudige arbeid. Ook
  vond een verdringing van lager geschoolden door hoger geschoolden plaats. De
  verantwoordelijkheid voor degenen die als gevolg hiervan werkloos zijn geworden, is afgewenteld op de sociale zekerheid. Dit geldt ook voor de overheid als
  werkgever. Voorts heeft de overheid in haar beleid ten opzichte van de marktsector niet in deze herstructurering willen intervenieren. Zij heeft de marktsector aangewezen als het trekpaard van de economie, ook uit het oogpunt van
  creatie van werkgelegenheid.
  De afwenteling, die uit een oogpunt van micro-economische afweging voor
  ieder van de betrokken partijen begrijpelijk is, leidt op macro-niveau tot een
  
  "1 Directoraat Generaal voor de Arbeidsvoorziening,Meerjarenkader 1989- 1992 + Landelijk Beleidskoder 1989.
  WETENSCHAPPELIJKE RAADVOOR HETREGERINGSBELEID
  
  enorme verspilling van menselijk kapitaal. Bovendien is het niveau van
  dienstverlening sterk verschraald. Nu de drie partijen zich in de nieuwe structuur 'tot elkaar veroordeeld hebben', is het niet ondenkbaar dat de aangegane
  gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de arbeidsmarkt deze afwenteling zal
  mitigeren. ?bt nu toe hebben de krachtigste inspanningen ter bevordering van
  de plaatsing van allochtonen zich vooral gericht op de collectieve sector. De in
  de SER uitgesproken bereidheid om tot inspanningsverplichtingen te komen
  ten aanzien van het opnemen van minderheden in de marktsector duidt op de
  aanvaarding van een bredere verantwoordelijkheid voor het arbeidsmarktgebeuren.
   Ook kan de rol van de overheid ten opzichte van de vroegere situatie van karakter veranderen. Het arbeidsmarktbeleid van het ministerie van Sociale Zaken
  en Werkgelegenheidwas de afgelopenjaren sterk vraaggericht. Dit hield in dat
  geprobeerd werd om zo goed en zo snel mogelijk te voorzien in de vraag naar
  arbeid. De kwalificatie-eisen die door werkgevers worden gesteld, zijn onder
  invloed van het ruime aanbod bovendien sterk opgeschroefd, hetgeen de kansen van de minder gekwalificeerden extra benadeelde. Aan het aanbod dat na
  deze afroming overbleef, werd niet veel aandacht besteed. Deze processen en
  praktijken heeft de raad uitvoerig geanalyseerd in zijn eerdergenoemde rapport Activerend arbeidsmarktbeleid (1987) 42. In de nieuwe structuur zal de
  zorg voor het snel en adequaat voorzien in de behoeften van het bedrijfsleven
  aan personeel vooral door de werkgeverskant worden behartigd. De vakbeweging zal uiteraard de belangen van de zittende werknemers in het oog houden.
  Het is goed denkbaar dat de overheidsvertegenwoordiging dan als eerste over
  de belangen van buiten het arbeidsproces staande categorieen en personen zal
  waken, vanzelfsprekend met inachtneming van de prioriteiten van het kabinetsbeleid.
   A1 met a1 zou het netto resultaat voor de positie van allochtonen hierdoor positiever kunnen zijn dan tot nu toe. Voor het regionale niveau zijn soortgelijke
  ontwikkelingen goed denkbaar. Ook hier mag men ervan uitgaan dat de belangen van het regionale bedrijfsleven en de daar werkende bevolking bij de
  sociale partners in goede handen is. Zeker de gemeenten die onder hun werkloZen veel allochtonen tellen, zullen in de RBA's proberen een beleid voor deze
  categorieen te ontwikkelen. Wellicht nog meer dan het rijk worden deze
  gemeenten immers direct met de negatieve gevolgen van werkloosheid geconfronteerd, in de vorm van verpaupering, criminaliteit en onveiligheid. Een
  voordeel hierbij is dat de grootste gemeente uit een regio een bestuurszetel
  krijgt toegewezen in het regionale bestuur, en dit zal meestal ook de gemeente
  zijn met het grootste aantal allochtonen onder de bevolking.
  In dit verband is voorts van belang in hoeverre bij de tripartisering de beleidsbevoegdheid op nationaal niveau plaats zal maken voor beleidsbevoegdheden
  op regionaal niveau. In de Memorie van Tbelichting wordt gesteld dat het 'uitgangspunt is dat, voor zover het beleid tussenkomst van regionale organisatiekaders vereist, op het regionale niveau zelf in zo groot mogelijke vrijheid
  gehandeld moet kunnen worden, binnen landelijk vastgestelde hoofdlijnen' 43.
  Er zal dus sprake zijn van territoriale spreiding van de besluitvormingsprocessen. 'Het is juist deze ruimte voor beleidsbepaling op regionaal niveau die de
  vorming van eigen regionale besturen rechtvaardigt. Ovenveging hierbij is dat
  de omstandigheden per regionale deelmarkt aanzienlijk kunnen verschillen,
  zowel in termen van op te lossen problemen als in termen van de daartoe mobiliseerbare mogelijkheden. Binnen een dergelijke context kan het beleid op
  
  "1 WRR. Activerend orbeidsmorktbeleid:op. cit.
  ')]
  
  129
  
  Instelling van de Arbeidsvoorzieningsorganisatieen regelen op het gebied van de arbeidsvoorziening (Arbeidsvoorzieningswet).
  Tweede Kamer 1987- 1988.20 569, nr: 3, blz. 18.
   ALLOCHTONENBELEID
  
  nationaal niveau niet de vorm krijgen van gedetailleerde normen, die uniform
  in het hele land toepasbaar zijn' 44.
  Deze decentralisatie krijgt volgens het wetsontwerp en de Memorie van lbelichting op de volgende wijze vorm. Het beleid van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie wordt gevoerd op basis van een landelijk meerjarenbeleidsplan, dat
  jaarlijks voor het komende kalenderjaar en de vier daarop volgende jaren
  wordt bijgesteld. In dit document zijn de hoofdlijnen van het beleid aangegeven. Het wordt door het CBA met gekwalificeerde meerderheid vastgesteld.
  Gekwalificeerd is een meerderheid die is opgebouwd uit minstens twee stemmen van ieder der drie betrokken partijen. Iedere partij beschikt over drie
  leden. De macht van iedere partij om een voorstel te blokkeren, is dus aanzienlijk. In het beleidsplan wordt een omschrijving gegeven van de doelstellingen
  van het beleid tegen de achtergrond van de sociaal-economischeontwikkeling.
  Voorts worden hierin algemene voorschriften en prioriteiten gegeven. Deze
  zullen zowel door de RBA's bij het opstellen van de begrotingen en regionale
  beleidsplannen in acht moeten worden genomen, als door het CBA bij het
  opstellen van de algemene begroting en het landelijk beleidsplan. Ook wordt
  een beschrijving gegeven van de sectorale en categorale initiatieven die zullen
  worden ondersteund, alsmede van de ondersteuningsactiviteiten ten behoeve
  van de RBA's. Het ontwerp van de landelijke begroting en het landelijk meerjarenbeleidskader wordt door het CBA aan de minister van Sociale Zaken en
  Werkgelegenheid en door deze aan het parlement voorgelegd. In deze begroting zijn naast een bijdrage van het rijk ook mogelijke inkomsten opgenomen
  bestaande uit geldelijke bijdragen van werkgevers en werknemers, en uit door
  het CBA en de RBA's ingestelde retributies.
   De RBA's stellen jaarlijks, met inachtneming van de landelijke begroting en
  het landelijk meerjarenbeleidskader, een eigen begroting voor het komende
  kalenderjaar vast, alsmede een meerjarenbeleidskader. In het beleidskader
  wordt een beschrijving gegeven van de doelstellingen, gegeven de regionale
  sociaal-economische ontwikkeling en een omschrijving van de instrumenten
  en maatregelen die met het oog op de doelstellingen zullen worden ingezet. De
  eveneens met gekwalificeerde meerderheid vast te stellen regionale begrotingen en beleidsplannen behoeven goedkeuring van het CBA.
  Deze planningsopzet maakt duidelijk dat in principe sprake is van een aanzienlijke decentralisatie. Het wordt dan meer dan nu het geval is mogelijk rekening te houden met de regionale situatie. Regio's waar zich onder de werklozen
  verhoudingsgewijs veel allochtonen bevinden, zullen - als dit past binnen de
  landelijke prioriteiten - meer op maat gesneden activiteiten kunnen ondernemen. Aan deze decentralisatie zijn echter ook mogelijke gevaarlijke aspecten
  verbonden. De centrale overheid kan er een alibi in vinden om zich bij tegenvallende resultaten te verschuilen achter de verantwoordelijkheid van deze
  regio's. De verantwoordelijkheidstoedeling kan door de decentralisatie zo diffuus worden, dat niemand meer echt aanspreekbaar is. Een conclusie hierover
  zou thans voorbarig zijn. Zoals gezegd, het beleid dat tot stand is gebracht in de
  tot nu toe bestaande gecentraliseerde situatie heeft werkloosheidscijfers onder
  allochtone minderheden van meer dan 40 procent niet kunnen voorkomen.
  Slechter kan het dus nauwelijks. Ook in deze situatie was het mogelijk verantwoordelijkheden te ontlopen.
   Cruciaal is in dit verband we1 in hoeverre de uitvoerende instellingen ook daadwerkelijk de beschikking krijgen over ruimte om een op maat gesneden beleid
  te voeren. Een veel gehoorde klacht is dat de tot nu toe getroffen maatregelen
  een te incidenteel karakter dragen en te weinig onderling verband hebben om
  een op de maat van een client gesneden beleidsinzet mogelijk te maken. De huidige regelingen lopen sterk uiteen naar doelgroep (leeftijd, minimale duur
  ] Ibid,, blz. 18-19.
  44
  
  130
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  werkloosheid, arbeidsverleden), doe1 (vorming, scholing, werkervaring, plaatsing) en bij werkervaring en plaatsing naar sector (collectieve sector, marktsector) en plaatsingsvoonvaarden (duur, deeltijd of voltijd, financieringsvorm).
  Bovendien volgen de regelingen elkaar snel op, hetgeen planning bemoeilijkt.
  Deze situatie heeft ertoe geleid dat er tussen het beleidsbepalende en -uitvoerende niveau een grote kloof is ontstaan.
  Blijkens het eerdergenoemde Meerjarenkader 1989-1992en Landelijk Beleidskader 1989 krijgen de RBA's de bevoegdheid om binnen het kader van de
  gestelde prioriteiten, het toegekende budget en een aantal kaderregelingen,
  zelfstandig een geeigend pakket van maatregelen te ontwerpen en te hanteren.
  Met betrekking tot scholing zal een tweetal wetten tot stand komen die van
  belang zijn voor arbeidsvoorziening op regionaal niveau: de Invoeringswet
  Kadenvet Volwasseneneducatie en de Wet op het Cursorisch Onderwijs (zie
  verder hfdst. 6). Hiernaast is het de bedoeling alle plaatsingsbevorderende
  maatregelen die Arbeidsvoorziening voor langdurige werkloosheid kent tot
  een samenhangend geheel te bundelen. Inmiddels is hierover in het CBA i.0.
   overeen~temmin~
  bereikt in de vorm van de 'geintegreerde maatregel' waarop
  hieronder wordt teruggekomen. Er wordt voorts gesteld dat uiterste terughoudendheid is geboden bij het op centraal niveau opsommen van categorieen die
  'bijzondere aandacht' zullen krijgen, omdat dit 'a1 gauw iets vrijblijvends
  (krijgt) enerzijds, en iets onnodig dwingends richting de regionale besturen
  van Arbeidsvoorziening anderzijds' 45. Allochtone minderheden vormen vanwege hun problematische arbeidsmarktpositie een uitzondering. In de publikatie wordt prioriteit toegekend aan de bestrijding van langdurige werkloosheid. Hoewel venvacht wordt dat dit beleid allochtone minderheden zeker soelaas zal bieden, wordt aan hen toch apart aandacht geschonken. Men wil hun
  positie op de arbeidsmarkt verbeteren door:
  bij bemiddelingsactiviteiten en bij bedrijfsbezoeken bij te dragen aan de
  afbraak van vooroordelen en aan het wegnemen van stigmatisering;
  overeenkomstig het SER-advies het arbeidsvoorzieningsbeleid in a1 zijn facetten meer te richten op het hulp bieden aan leden van minderheidsgroepen,
  doordat de arbeidsbureaus in hun beleidsplan zullen aangeven wat de ernst
  van de arbeidsmarktproblematiek van minderheden in de regio is, welke aanpak men daar met de inzet van welke instrumenten tegenover stelt en welke
  effecten men daarvan, geformuleerd in concrete taakstellingen, venvacht;
  voor deze doelstelling voor 1989 f 100 miljoen van de in totaal f 600 miljoen
  maatregelengeld ter beschikking te stellen;
  de instroom in het leerlingwezen te verbeteren;
  speciale aandacht te schenken aan de mogelijkheden in het vlak van de basiseducatie en de PBVE in combinatie met praktijkervaring.
  Deze opsomming in het Meerjarenkader maakt duidelijk dat de toekomstige
  bestuurders van het CBA het aandeel van het centrale niveau in de beleidsvoorbereiding op sobere wijze interpreteren. Van 'evenredige' participatie, QBn
  van de doelstellingen van het huidige minderhedenbeleid, wordt bijvoorbeeld
  niet gesproken. Er wordt niet verder gegaan dan het formuleren van een prioriteit en het bepalen van een budget.
   In het overleg in het CBA i.0. naar aanleiding van het najaarsoverleg van het
  kabinet met de Stichting van de Arbeid op 21 oktober 1988 is in december 1988
  echter een akkoord bereikt over de vormgeving van een geintegreerde maatregel ter bestrijding van langdurige werkloosheid.Het akkoord heeft betrekking
  op een verruiming van de Wet-VermeendMoor en - in combinatie hiermee op een stelsel van werkervaringsplaatsen. Deze geintegreerde maatregel komt
  in de plaats van de Maatregel Langdurig Werklozen (MLW), de Maatregel
  Ondersteuning Arbeidsinpassing (MOA)en de Werkgelegenheidsverruimende
  
  "1 Directorat General voor de Arbeidsvoorziening, op. cit.. blz. 34.
  131
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Maatregel (WVM). Dit akkoord kan zeker worden gezien als een doorbraak,
  vanwege de voorheen bestaande weerstanden tegen een stelsel van werkervaringsplaatsen. Allochtone minderheden krijgen aparte aandacht. 'bepassing
  van de Wet-VermeendMoor kan bij hen a1 plaatsvinden na Ben jaar werkloosheid in plaats van na twee jaar; bij de toetreding tot werkervaringsplaatsen
  wordt er op toegezien dat minderheden evenredig aan bod komen. In 1989 is
  voorzien in 5500 werkervaringsplaatsen en in de daarop volgende jaren in het
  viervoudige 46.
   4.8
  
  Met de tripartisering is een ingrijpende bestuurlijke hervorming in gang
  gezet. Aan deze operatie zijn gevaren te onderkennen, er zijn echter eveneens
  kansen op een - in vergelijking met de huidige situatie - versterkte en meer
  doelgerichte inspanning van alle betrokken partijen ten behoeve van de allochtone minderheden. Duidelijk is dat voor hen de nadruk op het regionale niveau
  komt te liggen. Op papier bieden de voorstellen kansen voor verbetering van de
  arbeidsmarktsituatie van allochtonen. In de eerste plaats door een gezamenlijke inspanning van de overheid en de sociale partners; deze brengt meer dan
  tot op heden de plaatsingsmogelijkheid van allochtone minderheden in de
  marktsector naar voren. In de tweede plaats door een decentralisatie die een op
  de regionale situatie afgestemd beleid mogelijk maakt. De voorgestelde structuur garandeert echter geen succes. De CBARBA-structuur heeft niet het
  beleidsmonopolie op het gebied van arbeidsvoorziening. Zo is het voor gemeenten mogelijk om via artikel36 WWV eigen scholingsvoorzieningenvoor werklozen te treffen. Onder andere via deze achterdeur kan arbeidsmarktbeleid
  gevoerd worden buiten het officiele arbeidsvoorzieningsbeleid om. De bestuurlijke verhoudingen binnen en tussen het CBA en de RBAs kunnen zich zodanig
  ontwikkelen dat effectief beleid door patstellingen wordt belemmerd. Ook is
  niet ondenkbaar dat het CBA zodanige bevoegdheden aan zich trekt dat de
  RBA's toch gebonden blijven aan centraal ontworpen maatregelen.
  Specifiek beleid
  In het arbeidsvoorzieningsbeleid worden niet uitsluitend algemene instrumenten gebruikt. Nadat duidelijk werd dat het doe1van een evenredig gebruik
  van het algemene instrumentarium moeilijk haalbaar is, en bovendien de
  situatie van allochtonen onvoldoende verbetert, werd specifiek op allochtonen
  gericht beleid ontwikkeld. De volgende voorbeelden van overheidsbeleid zijn
  niet alleen beperkt tot het arbeidsvoorzieningsterrein.
  a.
   Verhoging effectiviteit bestaand instrumentarium
  Ten einde bestaande maatregelen meer of nog meer ten goede te laten komen
  aan minderheden is door het kabinet besloten 20 procent van de vanwege de
  WIR-gelden beschikbare middelen voor scholing van werkzoekenden te
  bestemmen voor tot de doelgroepen van het minderhedenbeleid behorende personen. Gedacht wordt aan enige uitbreiding van de basiseducatie en een sterke
  uitbreiding van de PBVE. Het aantal CBB-plaatsen is voor 1988 met 600 verhoogd. Ook zal via de Bijdrageregeling Vakopleiding Jeugdigen (BVJ) in het
  kader van de toewijzing van extra middelen in 1988en 1989 een extra subsidie
  worden verleend voor maximaal2000 allochtonejongeren die instromen in het
  leerlingwezen. Deze subsidie wordt bestemd voor sectoren waar men kampt
  met duidelijke tekorten aan leerlingen (bouw, metaal, detailhandel, economisch-administratief en gezondheidszorg).
  Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal d.d.
  9 december 1988 over de resultaten van het nader overleg naar aanleiding van het najaarsoverleg van 21 oktober 1988, met
  bijlagen.
  WETENSCHAPPELIJKE RAADVOOR HETREGERINGSBELEID
  
  b.
  lbespitsing maatregelen, onder andere op minderheden
  De toepassing van de Werkgelegenheidsverruimende Maatregel (WVM) is met
  ingang van 1988beperkt tot etnische minderheden, herintredende vrouwen en
  gehandicapten. Wanneer de 'gelntegreerde maatregel' (zie par. 4.6) in werking
  treedt, zal de WVM daarin opgaan. Voorts komen minderheden hierin a1 na BBn
  jaar werkloosheid voor toepassing van een loonkostensubsidie in aanmerking,
  in plaats van de twee jaar die geldt voor andere werklozen.
  c.
  Project vrouwen uit minderheden
  Het betreft hier kleinschalige werkgelegenheidsprojecten voor vrouwen uit
  minderheidsgroepen, bij de politie, gezinsverzorging, sociale dienstverlening,
  inrichtingswerk, administratieve/informatica-sector.
  d.
   Personeelsbeleid overheid
  Via het beleidsplan 'Werkgelegenheid voor etnische minderheden bij de rijksoverheid' (EMO-plan) wordt beoogd de werkgelegenheid voor minderheden bij
  de rijksoverheid zodanig te verhogen dat de samenstelling van het personeel
  bij de overheid een afspiegeling vormt van de samenstelling van de bevolking
  in Nederland. Daartoe is het de bedoeling in de periode 1987-1990 het percentage werkzame allochtone leden bij het rijk van 2 naar 3 procent te brengen.
  Naast dit beleidsplan is er het plan Werk voor Molukkers. Daarmee wordt
  beoogd een instroom van 1000 werkloze Molukkers bij de overheid te bewerkstelligen, waarvan 300 (in het kader van het EMO-plan) bij de rijksoverheid en
  700 bij de lagere publiekrechtelijke lichamen en de semi-overheid. Aan deze
  plannen zijn aanvullende middelen voor scholing en tijdelijke werkgelegenheidsve-iming
  verbonden.
  In september 1988 is voor de eerste keer over de voortgang van deze positieveactieplannen gerapporteerd 4? Van de instroom bestaat bijna 70 procent uit
  Surinamers en Molukkers en slechts 6 procent uit Turken en Marokkanen.
  Hoewel nog niet vaststaat of de taakstellingen gehaald zullen worden, is a1 we1
  duidelijk dat de beperkte beschikbaarheid van voldoende vacatures op de
  lagere functieniveaus een belangrijk knelpunt vormt. Door de afslanking,
  vacaturestops en privatisering van verzorgende functies worden de instroommogelijkheden bij de overheid beperkt.
  De uitvoering van het banenplan voor Molukkers is in handen gelegd van een
  tweetal particuliere opleidingsinstituten die elk 350 banen, eventueel na aanvullende opleiding of een werkervaringsplaats, dienen te verzorgen bij de
  lagere overheden en gesubsidieerde instellingen. Er wordt gebruikt gemaakt
  van het principe van outputfinanciering.
  