text: ontwikkelingen Tabel 6.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 85 - erg hoog hoog hoog laag constant sterk dalend - Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 65 100 - erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog erg laag sterk dalend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 74 95 - gemiddeld hoog gemiddeld erg hoog erg laag erg hoog hoog erg hoog gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog dalend sterk dalend sterk dalend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 65 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 6.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen 4,1 0,0 8,3 gemiddeld hoog Opleiding VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO 5,3 0,0 3,6 0,0 gemiddeld gemiddeld - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 6.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen - erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag gemiddeld gemiddeld erg laag erg laag erg laag sterk dalend dalend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg hoog erg laag erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag sterk dalend sterk dalend sterk stijgend constant Bron: EBB (CBS) 66 sterk dalend sterk dalend - Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 6.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep - Opleiding - Psychische belasting Beroep Economisch- administratieve beroepen Opleiding Informatisering Beroep Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 67 7. Bouw en onroerend goed Tabel 7.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 38 46 58 34 55 erg hoog erg hoog hoog laag gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 12 3 hoog laag Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 8 5 6 11 6 3 27 14 10 5 5 17 4 2 6 7 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,11 19800 0,11 23100 0,18 23900 0,20 24000 0,22 24200 18 8 7 6 - 9 8 2 9 8 2 10 8 4 11 9 5 9 13 38 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 29 42 49 35 60 56 14 Uitstroomrisico, 1994-1998* 4,1 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 1,7 5 trend dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 6 typering laag Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 56 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 71 Risicoprofiel Figuur 7.1 Sectoraal risicoprofiel Bouw en onroerend goed Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 7.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 30 41 39 30 hoog erg hoog erg hoog hoog sterk dalend stijgend dalend - Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 48 - erg laag erg hoog erg hoog erg hoog erg laag laag laag erg laag constant sterk stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 52 26 50 45 - erg hoog gemiddeld erg hoog hoog erg laag laag erg hoog laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag stijgend sterk dalend dalend sterk dalend sterk dalend stijgend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 72 Tabel 7.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 53 50 36 45 erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog constant stijgend dalend - Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 58 - laag erg hoog erg hoog erg hoog laag laag laag laag constant sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 58 34 57 57 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog laag hoog erg hoog laag gemiddeld laag laag laag stijgend dalend dalend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 73 Tabel 7.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 73 62 46 58 erg hoog erg hoog gemiddeld hoog constant stijgend dalend - Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 72 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg laag laag gemiddeld gemiddeld sterk stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 81 43 78 65 66 - erg hoog gemiddeld erg hoog erg hoog laag gemiddeld erg hoog erg laag laag erg laag erg laag erg laag stijgend sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 74 Tabel 7.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 39 54 63 40 erg laag laag gemiddeld erg laag dalend constant constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 54 59 - erg hoog gemiddeld erg laag laag laag erg laag gemiddeld gemiddeld erg hoog erg laag erg hoog stijgend constant stijgend constant sterk stijgend sterk dalend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 49 43 50 63 51 58 43 75 76 - laag erg laag laag gemiddeld erg laag laag gemiddeld erg laag erg laag erg hoog erg hoog laag erg hoog stijgend sterk dalend dalend dalend sterk dalend sterk stijgend dalend sterk dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend dalend - Bron: EBB (CBS) 75 Tabel 7.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 14 3 45 - erg laag erg hoog erg laag laag erg hoog erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 18 26 11 17 10 18 - erg hoog erg hoog hoog erg hoog erg laag erg laag hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog Bron: POLS (CBS) Tabel 7.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 4 8 - erg laag laag erg laag erg hoog erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 8 2 3 11 - erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 76 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 7.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 25 27 48 - laag laag gemiddeld erg laag laag stijgend stijgend stijgend - Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 17 93 100 - erg hoog laag erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld stijgend dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 10 49 6 66 27 87 97 80 89 erg laag gemiddeld erg laag erg laag hoog gemiddeld laag hoog hoog erg hoog hoog hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk stijgend dalend stijgend constant sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 77 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 7.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 3,9 4,5 0,0 6,7 gemiddeld gemiddeld gemiddeld Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 4,8 2,9 4,8 0,0 3,5 3,9 0,0 gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 7.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 5 - erg hoog erg laag erg hoog laag gemiddeld erg laag laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag dalend sterk stijgend stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 7 - laag laag laag erg laag erg laag erg laag gemiddeld laag erg hoog laag erg laag erg laag erg laag sterk stijgend sterk dalend sterk dalend Bron: EBB (CBS) 78 sterk stijgend stijgend constant stijgend sterk dalend - Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 7.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Opleiding VMBO economie Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 79 8. Handel en reparatie Tabel 8.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 14 11 45 56 51 laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 7 5 gemiddeld gemiddeld Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 17 9 7 7 8 6 35 20 9 6 8 17 6 4 8 7 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,38 46900 0,42 57700 0,53 64400 0,56 63300 0,60 65000 12 5 10 9 - 12 10 4 14 11 4 15 12 6 16 13 7 11 11 26 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 119 109 134 151 167 192 10 Uitstroomrisico, 1994-1998* 4,9 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 1,6 Flexibele arbeid, percentage 2000 10 trend sterk dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 5 typering laag Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 48 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 83 Risicoprofiel Figuur 8.1 Sectoraal risicoprofiel Handel en reparatie Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 8.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 11 17 14 - laag gemiddeld laag gemiddeld sterk dalend sterk stijgend dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 41 24 8 8 - erg hoog erg laag gemiddeld erg hoog gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag - sterk stijgend constant constant constant stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 18 12 19 12 13 27 7 12 - gemiddeld laag gemiddeld gemiddeld laag laag hoog erg laag laag laag erg laag laag gemiddeld stijgend stijgend sterk dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 84 Tabel 8.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 18 11 7 gemiddeld gemiddeld gemiddeld stijgend constant constant Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 49 2 4 erg hoog laag gemiddeld erg hoog laag hoog laag laag laag laag sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk stijgend stijgend constant Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 12 7 19 28 6 10 - gemiddeld gemiddeld hoog erg hoog laag laag erg hoog laag gemiddeld laag laag laag laag sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend constant stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 85 Tabel 8.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 52 44 43 - hoog gemiddeld gemiddeld laag sterk stijgend sterk stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 49 70 79 26 18 54 erg hoog erg laag hoog erg hoog erg hoog laag laag erg laag laag hoog sterk stijgend constant constant sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 64 46 58 52 52 34 53 43 40 - erg hoog gemiddeld hoog hoog hoog gemiddeld hoog gemiddeld gemiddeld laag erg laag laag laag sterk stijgend stijgend dalend dalend sterk stijgend dalend stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend dalend constant - Bron: EBB (CBS) 86 Tabel 8.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 37 52 59 32 erg laag laag gemiddeld erg laag constant constant dalend sterk dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 54 57 52 51 60 72 40 - erg hoog gemiddeld laag gemiddeld laag laag gemiddeld hoog erg hoog erg laag laag dalend sterk dalend sterk dalend dalend constant sterk dalend dalend constant stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 43 45 47 64 38 45 58 53 45 75 70 63 - erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag gemiddeld laag erg laag erg hoog hoog gemiddeld laag stijgend stijgend dalend sterk dalend constant dalend constant dalend constant sterk dalend dalend stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 87 Tabel 8.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 8 7 15 5 60 6 erg laag gemiddeld gemiddeld erg hoog erg laag gemiddeld erg hoog erg laag gemiddeld Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 15 10 12 10 6 8 5 5 7 - erg hoog hoog hoog erg laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 88 Tabel 8.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 9 3 9 6 5 erg laag erg hoog laag erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg laag gemiddeld Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 11 6 7 17 10 2 3 3 - erg hoog gemiddeld hoog erg laag erg hoog erg hoog erg laag laag laag erg laag erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 89 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 8.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 39 60 63 37 laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag stijgend sterk stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 35 39 93 88 100 100 38 erg hoog erg hoog laag laag laag erg hoog hoog erg hoog erg hoog laag sterk stijgend dalend sterk stijgend stijgend stijgend sterk stijgend stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 29 51 46 46 20 65 56 67 61 92 93 71 100 laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog hoog erg hoog sterk stijgend sterk stijgend stijgend sterk stijgend stijgend constant constant constant constant dalend stijgend stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 90 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 8.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en industrieberoepen Transportberoepen Medische en paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 0,0 4,9 4,9 2,6 3,7 0,0 6,3 gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld gemiddeld Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 7,6 6,5 7,1 5,3 3,8 3,6 2,7 gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 8.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 5 4 - erg hoog erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg hoog laag gemiddeld laag erg laag erg hoog constant dalend sterk stijgend sterk stijgend stijgend sterk dalend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 7 5 - laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag hoog laag laag erg hoog erg laag hoog hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant constant constant sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 91 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 8.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Informaticaberoepen Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 92 9. Transport en communicatie Tabel 9.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 24 10 38 51 65 gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 9 7 gemiddeld hoog Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 10 24 3 38 7 4 16 13 9 5 10 16 5 6 5 11 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* 1,04 215100 1,33 267100 1,33 296600 1,44 312500 1,60 316600 11 10 22 20 - 24 22 8 25 23 9 27 25 12 29 27 14 6 7 19 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 85 85 79 76 66 97 2 3,5 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 1 Flexibele arbeid, percentage 2000 14 trend stijgend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 7 typering gemiddeld Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 45 Technologische ontwikkelingen FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Uitstroomrisico, 1994-1998* Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 95 Risicoprofiel Figuur 9.1 Sectoraal risicoprofiel Transport en communicatie Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 9.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 14 29 laag laag hoog sterk dalend dalend stijgend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 51 23 18 - erg laag erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog dalend constant sterk stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 15 21 20 29 24 34 15 32 36 - laag gemiddeld gemiddeld hoog erg hoog gemiddeld erg hoog laag gemiddeld hoog erg hoog hoog erg laag sterk dalend stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant constant dalend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 96 Tabel 9.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 12 9 gemiddeld gemiddeld gemiddeld stijgend stijgend constant Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 28 11 - laag laag laag erg hoog gemiddeld laag laag laag laag gemiddeld sterk dalend stijgend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 12 15 21 - gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag hoog laag laag gemiddeld laag laag laag sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend dalend sterk stijgend constant sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 97 Tabel 9.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 38 41 37 - gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld sterk dalend dalend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 57 56 13 - erg laag erg laag erg hoog hoog hoog laag erg laag erg laag gemiddeld gemiddeld dalend constant sterk stijgend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 52 58 55 44 21 44 28 38 - hoog hoog hoog gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag laag laag hoog constant sterk stijgend constant sterk dalend sterk stijgend constant dalend sterk stijgend stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 98 Tabel 9.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 48 60 68 - laag gemiddeld hoog erg laag sterk dalend constant constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 66 63 66 78 - erg hoog gemiddeld erg laag hoog gemiddeld hoog erg hoog laag gemiddeld gemiddeld constant constant dalend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 56 62 64 63 60 66 62 68 78 77 73 - gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld hoog gemiddeld hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog constant dalend constant sterk dalend stijgend sterk stijgend dalend sterk dalend sterk stijgend constant stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 99 Tabel 9.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 11 12 7 49 erg laag hoog hoog gemiddeld erg laag erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 16 13 12 23 4 5 10 17 - erg hoog hoog hoog erg hoog erg laag laag gemiddeld hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg hoog Bron: POLS (CBS) Tabel 9.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 6 12 - erg laag erg laag gemiddeld erg hoog erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 9 3 6 16 3 13 12 11 - erg hoog laag gemiddeld erg laag erg laag erg hoog erg laag erg hoog erg laag erg hoog erg hoog erg laag Bron: POLS (CBS) 100 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 9.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 34 36 57 - laag laag gemiddeld erg laag laag sterk dalend stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 50 16 94 100 - erg hoog erg laag hoog gemiddeld erg laag erg hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog constant constant constant sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 18 42 33 63 52 73 46 86 92 74 - erg laag laag laag erg laag laag gemiddeld gemiddeld hoog gemiddeld hoog erg hoog hoog gemiddeld sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend dalend stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 101 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 9.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 1,7 2,6 4,9 13,3 0,0 laag laag gemiddeld erg hoog - Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 2,4 0,0 2,7 7,9 4,0 2,8 23,5 laag gemiddeld hoog gemiddeld gemiddeld erg hoog Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 9.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 4 8 - hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag hoog erg hoog erg hoog hoog stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend Openbare orde- en Veiligheidsberoepen - erg laag - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 9 - erg laag gemiddeld laag erg laag erg laag hoog erg hoog gemiddeld laag gemiddeld hoog erg hoog erg laag sterk dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 102 - Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 9.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Verzorgende en dienstverlenende beroepen Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 103 10. Bank- en verzekeringswezen Tabel 10.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 6 1 3 98 64 erg laag laag erg laag erg hoog gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 6 8 gemiddeld erg hoog Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 11 9 5 10 18 5 9 33 17 6 8 28 8 3 4 12 2001 1997-2001* 8,11 7,77 8,16 8,40 8,57 1589200 1619300 1656200 1689900 1731000 1 2 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties 1997 Technologische ontwikkelingen FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) 1998 1999 2000 116 108 - 103 93 20 109 102 22 115 107 30 118 110 43 0 0 29 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 9 8 60 82 96 92 16 Uitstroomrisico, 1994-1998* 3,6 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* -0,4 6 trend dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 12 typering erg hoog Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 66 Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 107 Risicoprofiel Figuur 10.1 Sectoraal risicoprofiel Bank- en verzekeringswezen Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 10.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 7 erg laag erg laag sterk stijgend sterk stijgend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 - erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - gemiddeld erg laag erg laag laag erg laag erg laag laag erg laag erg laag erg laag erg laag dalend constant sterk stijgend sterk stijgend constant - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 108 Tabel 10.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 20 tot 100 - - sterk stijgend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen - laag laag laag laag laag laag laag laag laag laag - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - laag laag laag laag hoog laag laag laag laag laag laag - Bron: EBB (CBS) 109 Tabel 10.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 4 erg laag sterk stijgend stijgend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 3 - erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag stijgend sterk stijgend constant - Bron: EBB (CBS) 110 Tabel 10.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 46 56 68 erg laag gemiddeld hoog sterk stijgend dalend constant Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 63 75 - erg hoog erg laag erg hoog erg laag gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog laag gemiddeld sterk dalend dalend dalend stijgend constant stijgend sterk stijgend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 59 63 55 57 80 76 64 - hoog gemiddeld hoog erg laag laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog gemiddeld hoog sterk stijgend dalend sterk dalend sterk dalend dalend constant constant sterk dalend dalend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 111 Tabel 10.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch % typering 8 - erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag 23 8 100 2 4 - erg laag erg hoog erg laag erg hoog erg laag gemiddeld erg hoog laag laag erg laag erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) Tabel 10.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen 9 - erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 14 16 15 2 13 4 - erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 112 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 10.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 95 98 98 - erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld sterk stijgend sterk stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 98 100 - erg hoog erg hoog laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 98 99 95 90 99 99 98 99 97 - hoog erg hoog erg hoog erg hoog hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog constant dalend dalend stijgend stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 113 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 10.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 3,6 0,0 14,3 11,1 gemiddeld erg hoog erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 0,0 5,3 5,6 4,3 4,1 1,1 4,5 gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 10.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 13 - erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag erg laag dalend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 17 11 14 11 - erg hoog erg hoog laag erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog erg hoog erg laag sterk stijgend constant sterk dalend sterk dalend stijgend sterk stijgend sterk dalend stijgend sterk dalend dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 114 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 10.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep - Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 115 11. Horeca en zakelijke dienstverlening Tabel 11.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 15 6 24 70 64 laag laag laag gemiddeld gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 5 4 gemiddeld gemiddeld Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 37 19 9 65 11 10 32 21 12 6 11 19 10 6 9 17 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 1,33 90900 2,12 136200 2,33 140900 2,53 148300 2,78 156700 20 15 12 11 - 16 15 8 17 14 8 18 16 11 20 17 12 12 13 17 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 120 124 228 318 236 256 16 Uitstroomrisico, 1994-1998* 6,4 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 2,7 Flexibele arbeid, percentage 2000 13 trend dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 6 typering gemiddeld Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 50 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 119 Risicoprofiel Figuur 11.1 Sectoraal risicoprofiel Horeca en zakelijke dienstverlening Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 11.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 18 13 14 - gemiddeld laag laag gemiddeld sterk stijgend stijgend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 21 8 5 25 - erg hoog laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag erg laag erg laag erg laag gemiddeld laag stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend stijgend sterk stijgend dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 26 16 34 16 15 11 21 12 - hoog gemiddeld erg hoog hoog laag gemiddeld laag laag gemiddeld erg laag erg laag laag gemiddeld sterk stijgend dalend sterk stijgend constant sterk dalend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 120 Tabel 11.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 6 7 6 laag laag laag dalend sterk stijgend constant Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 41 22 2 6 - laag laag erg hoog hoog gemiddeld laag laag laag laag laag laag sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 14 23 13 9 - gemiddeld laag hoog gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld laag gemiddeld laag laag laag laag sterk stijgend dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant dalend stijgend sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 121 Tabel 11.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 27 25 20 55 gemiddeld laag laag hoog constant sterk stijgend dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 27 58 34 76 6 8 47 - erg laag gemiddeld hoog gemiddeld erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag hoog laag sterk dalend sterk stijgend stijgend constant sterk stijgend dalend sterk stijgend constant sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 54 25 58 39 22 33 13 33 7 4 8 - hoog laag hoog gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag laag sterk stijgend sterk dalend constant dalend constant sterk stijgend sterk stijgend constant constant stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk dalend Bron: EBB (CBS) 122 Tabel 11.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 58 63 68 47 gemiddeld gemiddeld hoog erg laag constant stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 47 71 46 61 50 66 76 77 59 34 laag hoog erg laag gemiddeld laag laag hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag sterk stijgend stijgend constant dalend sterk stijgend sterk stijgend constant stijgend constant constant sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 53 57 43 56 63 55 64 63 75 78 72 - laag gemiddeld erg laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog hoog sterk stijgend constant dalend stijgend sterk stijgend sterk stijgend dalend constant constant dalend stijgend stijgend stijgend Bron: EBB (CBS) 123 Tabel 11.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 17 5 20 3 11 2 3 6 6 - erg hoog gemiddeld erg hoog laag hoog erg laag laag laag gemiddeld gemiddeld erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 13 5 19 6 5 2 3 4 3 4 - erg hoog laag erg hoog erg laag gemiddeld gemiddeld laag laag laag laag erg laag laag erg laag Bron: POLS (CBS) 124 Tabel 11.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 7 11 5 2 4 6 7 erg laag hoog hoog erg laag erg hoog erg laag gemiddeld erg laag gemiddeld gemiddeld hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 7 6 10 4 2 1 3 4 1 4 7 - hoog gemiddeld erg hoog erg laag laag erg laag erg laag laag laag erg laag laag hoog erg laag Bron: POLS (CBS) 125 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 11.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 49 67 77 40 gemiddeld gemiddeld hoog hoog laag constant sterk stijgend stijgend sterk dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 64 88 68 95 100 99 17 71 gemiddeld hoog laag gemiddeld erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog erg laag hoog sterk stijgend stijgend dalend stijgend constant sterk stijgend stijgend stijgend stijgend stijgend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 18 65 40 27 68 68 86 43 96 96 92 - erg laag gemiddeld laag laag laag gemiddeld gemiddeld hoog laag erg hoog erg hoog erg hoog hoog sterk stijgend stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant stijgend sterk stijgend constant sterk stijgend stijgend - Bron: EBB (CBS) 126 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 11.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en industrieberoepen Transportberoepen Medische en paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen Openbare orde en veiligheidsberoepen 0,0 1,6 8,9 5,0 7,4 14,3 4,2 2,6 7,4 11,8 0,0 laag hoog gemiddeld gemiddeld erg hoog gemiddeld laag gemiddeld erg hoog - Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 14,9 8,0 8,7 7,7 6,4 3,5 0,6 erg hoog hoog hoog gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag Bron: SEP (CBS) 127 Scholingsinspanningen Tabel 11.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 6 13 2 - erg hoog laag erg hoog gemiddeld erg laag erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg laag erg hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend constant stijgend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 8 6 11 9 - erg laag gemiddeld gemiddeld erg laag erg laag erg laag hoog laag laag erg hoog erg hoog laag erg laag sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 11.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep - Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep Opleiding Bron: ROA 128 Verzorgende en dienstverlenende beroepen Medische en paramedische beroepen Basisonderwijs 12. Kwartaire diensten Tabel 12.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 15 5 46 53 55 laag laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 8 7 gemiddeld hoog Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 18 9 6 21 20 12 57 32 18 13 12 36 9 6 12 15 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,48 60200 0,47 59900 0,71 71200 0,80 72300 0,87 76500 16 6 27 20 - 30 23 6 37 29 12 41 33 18 44 38 24 13 16 55 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 1146 1152 1173 1206 1230 1242 2 Uitstroomrisico, 1994-1998* 4,9 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 1,3 8 trend sterk dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 6 typering gemiddeld Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 48 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 131 Risicoprofiel Figuur 12.1 Sectoraal risicoprofiel Kwartaire diensten Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 12.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 15 17 14 - laag gemiddeld laag hoog sterk stijgend sterk stijgend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 19 40 11 8 15 19 - gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog laag laag erg laag erg laag laag gemiddeld erg laag sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant sterk stijgend stijgend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 12 22 13 22 27 9 18 14 14 9 laag laag gemiddeld erg laag laag gemiddeld hoog laag gemiddeld laag erg laag laag laag stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend constant sterk stijgend Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 132 Tabel 12.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 8 5 5 gemiddeld laag laag sterk stijgend sterk stijgend stijgend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 30 8 3 - laag laag erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld laag laag laag laag laag sterk stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 22 17 3 8 gemiddeld laag hoog hoog laag laag gemiddeld laag laag gemiddeld laag laag gemiddeld sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend constant constant sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 133 Tabel 12.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 29 42 49 - gemiddeld gemiddeld hoog gemiddeld sterk stijgend stijgend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 52 56 12 24 77 - laag erg laag hoog hoog gemiddeld hoog laag erg laag laag erg hoog gemiddeld sterk stijgend sterk dalend constant stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 57 48 56 73 29 38 19 68 23 52 hoog hoog hoog erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld laag erg hoog erg laag erg laag laag hoog sterk stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend stijgend stijgend sterk stijgend stijgend constant sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 134 Tabel 12.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 52 61 69 47 laag gemiddeld hoog erg laag constant constant constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 62 77 61 72 67 80 64 59 - gemiddeld erg hoog laag gemiddeld erg laag hoog hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld erg laag stijgend sterk stijgend sterk dalend constant constant constant stijgend stijgend stijgend constant sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 50 58 44 54 65 63 57 68 77 69 68 75 laag gemiddeld erg laag laag laag hoog gemiddeld gemiddeld hoog erg hoog hoog hoog erg hoog sterk stijgend dalend dalend sterk stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend constant dalend constant constant constant constant Bron: EBB (CBS) 135 Tabel 12.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 3 12 23 7 6 13 6 13 erg laag laag erg laag hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld hoog gemiddeld erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 19 7 3 6 16 12 5 3 3 erg hoog erg laag gemiddeld erg laag laag gemiddeld erg laag erg hoog hoog gemiddeld erg laag laag laag Bron: POLS (CBS) 136 Tabel 12.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 6 7 6 14 8 erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag hoog gemiddeld erg laag erg hoog hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 7 15 4 2 21 9 7 6 hoog erg laag erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag hoog hoog Bron: POLS (CBS) 137 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 12.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 65 49 54 - gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag laag stijgend stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 62 75 39 58 94 100 68 13 - gemiddeld hoog erg laag laag erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag hoog constant sterk stijgend sterk dalend sterk dalend constant stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 22 45 34 14 67 56 82 36 88 94 71 67 erg laag gemiddeld laag erg laag erg laag gemiddeld gemiddeld hoog laag hoog erg hoog hoog gemiddeld sterk stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend stijgend stijgend stijgend dalend dalend sterk stijgend stijgend stijgend Bron: EBB (CBS) 138 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 12.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en industrieberoepen Transportberoepen Medische en paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 3,3 9,4 0,0 5,2 0,0 3,1 3,1 0,0 3,7 8,7 gemiddeld hoog gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 7,9 6,4 9,5 10,3 4,4 3,9 2,1 hoog gemiddeld hoog hoog gemiddeld gemiddeld laag Bron: SEP (CBS) 139 Scholingsinspanningen Tabel 12.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 5 5 6 - gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag hoog erg laag erg hoog laag laag erg hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend sterk dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 7 6 6 erg laag gemiddeld gemiddeld erg laag erg laag laag erg laag laag hoog laag erg laag laag gemiddeld sterk stijgend sterk dalend dalend sterk dalend constant sterk dalend sterk stijgend stijgend stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 12.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Transportberoepen Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding MBO economie Informatisering Beroep Economisch- administratieve beroepen Culturele beroepen Opleiding HO economie Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 140 13.