text: CHRISTOFFEL
  
  MEIER,
  
  JANSZ.
  GLASGRAVEUR,
  DOOR
  DR. H. E.
  3EN
  
  in
  
  den
  
  VAN
  
  GELDER.
  eersten
  
  van dit tijdschrift
  D.
  jaargang
  HENRIQUES DE CASTRO DZN. "Een en ander over
  glasmededeelde,
  gravure"
  wijdde hij ook zijn aandacht aan
  
  den monogrammist
  
  het gebied
  
  I1
  
  ' op
  
  welken
  
  kunstenaar
  
  hij
  
  "de aandacht
  "daar zijn werk
  vestigde",
  "bepaaldelijk"
  boven het meeste van datgene wat in de yde eeuw op
  der glasgravure
  werd vervaardigd,
  uitmunt. Een tweetal glazen uit de
  
  verzameling
  WILLET-HOLTHUYZEN, die hij daarbij afbeelde, en een tweetal andere
  in de verzameling
  van het Kon. Oudheidkundig
  waren daar om van
  Genootschap,
  zijn meening het bewijs te leveren. Sedert zijn nog enkele glazen door dezelfde
  hand versierd,
  voor den dag gekomen, en in zijn aan de Nederlandsche
  gegraveerde
  glazen in de Cicerone van I9II gewijd artikel, noemt ROBERT SCHMIDT
  zeven voorbeelden
  van dit "ausgezeichnete"
  werk op, maar de hoop van de
  de naam (van den graveur)
  CASTRO dat "eenmaal
  aan het licht zou komen",
  werd
  
  nog niet vervuld.
  119
  Museum van een achtste 1) glas
  Gemeente
  het Haagsche
  van den Haag, een Haagsch wapen en een ooievaar,
  met
  panorama
  bracht mij tot een
  hetzelfde
  en
  met
  in 1660 gegraveerd
  monogram
  geteekend,
  om het mysterie dezer letters te onthullen. En ik meen daarin geslaagd
  poging
  voor
  
  De aankoop
  een rondgaand
  
  te
  
  met
  
  zijn
  
  ze
  
  te
  
  verklaren
  
  als die van
  
  CHR1STOFFEL MEIER, die in i650 als
  Sint Lucasgilde,
  en die voluit CHRIS-
  
  toetrad tot het Haagsche
  "glaseschrijver"
  TOFFEL JANSZOON MEIER bleek te heeten, zoodat ook de in de C geschreven
  letter duidelijk werd.
  konden na deze ontdekking enkele bijzonOok omtrent zijn persoonlijkheid
  der drie kinderen van JAN
  worden
  derheden
  Hij was de jongste
  vastgesteld.
  CHRISTOFFELS VAN MARCUS, zich noemende JAN MARCUSZ. MEIER en MARITGEN
  CHRISTOFFEL leerde, waarPIETERS, die 21 Dec. I614 in het huwelijk traden.
   diens
  vak
  van glazenmaker,
  van
  de
  zijn vader,
  werkplaats
  maar,
  op
  schijnlijk
  daar de oudere broeder, PIETER, tot vaders opvolger bestemd was, zal hij zich
  hebben toegelegd en zoo gekomen
  van zijn vaardigheden
  op een andere toepassing
  een steeds meer in zwang
  van glas en glaswerk, waarmede
  zijn tot het graveeren
  kon
  worden bereikt. Dat het
  van
  het
  en
  komende
  tafelgerei
  versiering
  gevraagde
  zou men kunnen concludeeren
  uit het
  hem een behoorlijke
  verschafte,
  kostwinning
  in
  onder
  de
  baten
  die
  de
  in
  1648 bij zijn huwelijk
  hij
  huwelijksfeit, dat hij
  van
  800
  ook
  een
  die
  bracht,
  ;,in sijn
  bedrag
  opgaf
  hij
  gulden,
  gemeenschap
  had
  aan
  schultboeck
  verscheydene
  personen."
  uystaende
  in de Groote Kerk,
  werd den 16 Februari
  Dat huwelijk
  1648 voltrokken
  van LOURENS VAN VEEN, rector van de
  CORNELIA VAN VEEN, dochter
  haar lijfgoed en sieraden en een
  behalve
  school. De bruid bracht,
  Latijnsche
  een
  huis op den Singel mede ten
  den
  van
  van
  eigendom
  50 gld., nog
  lijfrente
  huwelijk, waarop haar broeder, PIETER, later ook rector van de Latijnsche school,
  met
  
  De "glaeseschrijver",
  zooals hij in
  van i5oo gld. toekwam.
  schuldvordering
  de acte heet, bracht uit zijn moeders goed 800 gld. aan, waarbij de vader 300
  vorderingen.
  2)
  gld. voegde en dan had hij nog de boven reeds genoemde
  
  een
  
  troffen MEIER en
  1653 stief LAURENS VAN VEEN, den 29 September
  over de verdeeling
  van
  met haar broeder PIETER een overeenkomst
  d. a. v. maakten
  de beide eersten
  een nieuw
  den 25 October
  boedel; 3)
  In
  
  zijn
  den
  
  vrouw
  
  testament.
  4) Blijkbaar
  
  steeg
  
  het vermogen,
  
  wij vinden
  
  althans,
  
  dat MEIER ook als
  
  aan J. C. M. toegeschrevenglazen,
  i) Daar ik, zooals verder op zal blijken, een der door SCHMIDT
  niet voor zijn werk houd, is dit glas eigenlijk het zevende.
   31 Jan. 1648, deel 101 en deel zi8, Gem. Arch. den Haag.
  ) Prot. Not. P. v. GROENEVELT
  deel 106.
  _
  3) Prot. Not. P. v. GROENEVELT,
  deel 120.
  4) Prot. Not. P. V. GROENEVELT,
  
  120
  zoo leende hij aan de Vrouwe van de BOUCKHORST, geboren
  geldschieter
  optrad;
  WILHELMINA VAN DER NOOT in 1659 800 gld. 1)
  _
  Intusschen
  was er in den levensstaat
  van CHRISTOFFEL een heele verandering gekomen. Kort na zijn huwelijk had hij namelijk het ambt van Schout van
  Waverveen
  
  dat hij zich metterwoon
  daar heeft
  gekregen en het is waarschijnlijk,
  te
  danken aan zijn relaties met Jhr. DIRCK
  Hij had deze benoeming wellicht
  
  gevestigd.
  DE VLAMINGH VAN OUDSHOORN, zoon van den gelijknamigen
  Amsterdamschen
  die
  van
  als edelman
  WILLEM II in den Haag verblijf hield - hij
  burgemeester,
  woonde tijdelijk bij mevrouwe VAN EDMONDT -. Den 1 7 Aug. 1647 namelijk maakt
  
  deze aanzienlijke
  een codicil bij zijn testament, waarbij hij aan Mr.
  Amsterdammer
  ELIAS HELT 1000 gld. en zijn lijfgoed, aan CHRISTOFFEL MEIJER 600 gld. en
  broeder PIETER 300 gld. legateerde.
  Welke relatie dat geweest kan zijn
  aan diens
  die hij ten
  blijft in het duister, maar blijkbaar had DE VLAMINGH verplichtingen,
  CHRISTOFFEL
  door
  als
  Bailluw
  van
  van
  nader
  kweet
  Amstelland
  opzichtte
  zijn invloed
  aan te wenden tot benoeming
  van den Schout van Waverveen.
  JAN MARCUSZ. MEIJER en den 13 December
  glazenmaker
  broeder
  den boedel.2) In 1668 stierf ook de ongehuwde
  die
  zich
  GLAS
  en
  CHRISTOFFEL
  werd
  PIETER
  PIETER,
  zijn
  JANSZ.
   genoemd had,
  mits aan de kinderen van hun zuster 2000 gld., aan de armen en aan
  erfgenaam
  In 1663 stierf de
  deelden de drie kinderen
  
  200 gld. uitkeerende.3)
  LOURENTJE DE PUTTER, petekind van den overledene
  Zoo was CI3RISTOFFEL MEIJER bezitter van enkele huizen geworden die hij
  In 1686 komt hij als verkooper
  het laatst voor, in 1694
  verkocht.
  gaa.ndeweg
  wordt gesproken
  van zijn erven, zijn dood is dus ongeveer in 16go te stellen.
  Kinderen schijnt hij niet te hebben gehad.
  en landelijk het dor
  hoe vredelievend
  Dat hij als schout van Waverveen
  er uitzag
  en hoe gaarne
  toch op het onverwachtst
  blijkt
  1672
  tember
  
  bleek
  
  ons uit VALCKENIERS "Verwerd
  Europa"
  Waverveen
  de dorpen
  deelden
  namelijk
  
  en nu moesten
  
  (I blz. 817). Op den 5 November
  en Botshol het lot, dat in Sep-
  
  getroffen had, van door een Franche
  hadden zij niet kunnen of willen
  De brandschatting
  zij zich "tegen alle gedreygde geweld zelfs maintineeren ende
  onder den
  een Hollantsche
  tot dien eynde ....
  uytlegger
  
  Hilversum
  Loosdrecht,
  worden
  bezocht.
  te
  legertroep
  betalen
  
  zich aan de beoefening
  zijner kunst overgaf
  een moeielijke en gevaarlijke
  post te bekleeden
  
  de schout
  
  en Eemnes
  
  werdende
  met 27 mannen en eenig canon geposteerd
  bij de Bijleveldsche
  SPELT,
  capiteyn
  in
  2
  van
  die
  beide
  de
  dorpen gerangeert
  compagnieen onder
  brug, en
  ingeseetenen
  defendeeren,
  
  deel 307.
  1) Prot. Not. TH. v. SWIETEN,
  deel 390.
  2) Prot. Not, P. VANSWIETEN,
  3) Prot. Not. A. CROLL.deel 477.
  -
  
  121
  van Waverveen,
  genaamt CHRISTOFFEL MEIJER, en onder den secretaris
  van Botshol, genaamt N. BL?KHUYS, alle dewelke op alle advenuus
  goede wacht
  voor den vijand wegens de brandschattinge
  tot dat zij tweemalen
  dog
  hielden,
  den schout
  
  zijnde, eyndelijk van den selven wierden overweldigd".
   vergeefs
  gesommeert
  Boeren ter wedersijden zoo vinnig werden geattaqueert,
  Waarbij "de wachthoudende
  waren hare
  dat zij in korten tijd gedwongen
  posten te verlaten en elk om een goed
  Inmiddels
  dat deze attaque geschiedde quam een groote
  te sien .....".
  heenkomen
  
  te
  
  troep Franse met haar blote rapieren en geladen roers beyde dese dorpen indringen
  te meer te verschrikken,
  daar zij, om de inwoonders
  geen minder geschreeuw en
  inwoonders zelf, door haar ijsselyck lamenteeren ;
  geraas maakten, als de verschrikten
  want
  
  oogen siende, vlugten elck om 't eerst door de sloten en
  die op 't lant stonden, vele wierden in haar huyzen verrast en vele int
  Niet minder dan 59 huyzen werden tot op den grond
  achterhaalt....".
  deze de doot
  
  wateren,
  vluchten
  
  voor
  
  afgebrand,
  Hoe
  
  en of hij verder een rol gespeeld heeft, weten wij niet. Hij zal echter
  in de buurt - wel
  in die bange jaren - nog geruimen tijd bleven de Franschen
  hebben gehad zich aan zijn subtiele kunst te wijden! t
  weinig gelegenheid
  zelve betreft, daarvan hebben wij een
  Wat nu die kunst van grasgraveeren
  voorziene
  stukken over. Niet
  van zijn monogram
  en een dateering
  zevental
  bevinden er zich ook nog wel onder de ongeteekende
  glazen, die van
  onmogelijk
  kunnen
  wel niet
  hem afkomstig
  wezen, daar zijn tamelijk lange werkzaamheid
  zal geweest zijn, zij het ook, dat hij na zijn benoeming
  tot schout
  onvruchtbaar
  meer als een genoegen dan als een broodwinning
  zal hebben
  het glazenschrijven
  beoefend.
  orde kennen wij:
  In chronologische
  1. 1644. Een groote groene berkemeier
  door
  
  der
  
  waarop aan de voorzijde de godin
  met
  een lauwerkrans
  In de
  schutsengelen
  gekroond.
   de andere rust op het wapen van Haarlem,
  een palmtak,
  twee
  
  overw inning
  eene hand houdt zij
  aan haar voeten een liggende
  
  Aan
  
  de tegenovergestelde
  een toren met krijgsvolk
  
  drie oorlogschepen,
  terzijde
  een ornament met klokjes (Damiaatjes).
  het oude wapen van Haarlem,
  de dorre boom.
  zee
  
  met
  
  leeuw.
  Daarboven
  
  Tusschen
  
  zijde een woelige
  bezet. (Damiate).
  beide voorstellingen
  
  De voorstellingen
  voorkomende
  
  MATHAM en AKERSLOOT, naar BOUCHORST,
  naar prenten van
  in AMPZING'S Beschrijving
  ende Lof van de Stadt Haerlem (1628).
  Geteekend
  ,
  een
  
  met het monogram
  en 1644.
  van het Kon. Oudh. Genootschap;
  
  Eigendom
  II. 1652. Een kelkvormig
  drinkglas,
  die aan een zittende dame,
  edelman,
  
  in het Ned. Museum. (Atb. I).
  De eene
  voorstellingen.
  aan wier voeten twee schaapjes,
  een
  met
  
  twee
  
  122
  aanbiedt;
  terzijde in een cartouche de woorden:
  naast
  liefkoost,
  zijde een sater die een boschnimf
  
  tulp
  
  Ick om gelt; aan de andere
  hem een wijnkan, met het
  
  Ick om lyeft.
  bijschrift:
  en
  met het monogram
  Geteekend
  in het Ned. Museum. (Afb. II).
  Kon.
  Oudh.
  van
  het
  Genootschap;
  Eigendom
  met aan de eene zijde eene voorstelling
  III. 1652. Een groene berkemeier
  '
  
  Maria knielende bij het kind, Jozef staande,
  en twee
  van de geboorte van Christus:
  Maria met het kind in de
  engelen; aan de andere zijde de vlucht naar Egypte:
  een
  aan
  hare
  een
  zijde gaat
  engel met een staf, Jozef
  op
  ezel,
  gezeten
  armen,
  omgeven inschriften:
  loopt voor. Met deze twee door ornamentwerk
  in den hemel vrede op aarde, en In den mens goede wille.
  en 1652.
  Geteekend
  met het monogram
  
  Lofzf
  
  Godt
  
  Museum
  
  WILLET-HOLTHUYZEN. (Afgeb. Oud-Holland,
  Jrg. I).
  met
  de
  buste
  van
  eene princes
  drinkglas
  1655. Een kelkvormig
  
  van
  IV.
  en
  engeltjes.
  Oranje
  Kasteel Ettersburg,
  bij Weimar.
   en 1655. 1)
  met het monogram
  Geteekend
  fluit (voet ontbreekt),
  aan de eene zijde het portret van
  V. 1659. Hooge
  aan de andere zijn wapen met alle kwartieren.
  FREDERIK WILHELM van Brandenburg,
  en 1659.
  met het monogram
  Geteekend
  SNOUCK HURGRONJE, den Haag. (Afb. III).
  Verzameling
  berkemeier
  met aan de eene zijde het groote wapen
  VI. 1660. Een groene
  aan de andere
  een toren met v66r de poort een ooievaar;
  van den Haag in
  den
  een
  rondom
  het glas een
  ooievaar
  met
  een
  opgeheven
  poot
  bal;
  zijde
  het inschrift:
  van den Haag.
  Plus vigila semper.
  Bovendien
  panorama
  en 1660.
  met het monogram
  Geteekend
  _.
  Gemeente-Museum
  's-Gravenhage.
  (Afb. IV).
  VII. 1661. Een kelkvormig
  aan de eene zijde een edelmam te
  drinkglas,
  door zijn valkenier met het valkenpaard met een valk op de hand, voorafgegaan
  een ruiter, aan de andere zijde
  raam en een valk op de hand, op den achtergrond
  eenige
  
  koddebeiers
  Geteekend
  Museum
  
  met honden.
  en 1661.
  met het monogram
  HOLTHUYZEN. (Afgeb.
  WILLET
  
  bij COENEN : Het Museum W. H.)
  
  van zijn werk, dan dienen wij in het oog
  wij tot de beoordeeling
  dat de glasgravure
  dan met kunst te doen
  meer met kunstvaardigheid
  
  Komen
  te houden,.
  1) Zie R. SCHMIDT
  Die Gerissenenund punktierten Hollindischen Glaser in Cicerone 1911, blz. 817
  en vlg., speciaal blz. 822.
  123
  heeft, omdat de techniek
  van hetgeen
  weergeven
  brokkelen
  gekleurde
  verkregen
  met hun
  
  blijven.
   tintelende
  worden
  
  der graveurs
  
  zich nu eenmaal
  
  niet leent tot het ongeschonden
  
  de ziel in vervoering
  brengt:
  dat door
  Daar staat tegenover,
  
  het moet
  
  uitkrassen
  
  en uit-
  
  de toepassing
  op het mooi
  met
  oude glas
  vormen, een resultaat
  zijn eigene aantrekkelijke
  kan, dat bekoort. Zoo worden die roemers en kelken en fluiten
  toch
  
  een
  
  aan een rijken
  herinnering
  feesten zwierig te maken wist, en in den Rinsschen
  tijd,
  als
  hij in groote, kostelijke glazen rondgaan kon.
  wijn nog meer behagen schepte
  "noit zonder mij feestelijke taafels" - zoo
  "Mai senza me mense festanti",
  afwisselende
  versiering
  waarin men het grootscheeps
  
  treffende
  
  en gracieuse jongste dochter op een
  ROEMER VISSCHER's kunstvaardige
  graveerde
  roemer voor HOOFT. ?A demain les Affaires" zette zij op een andere. Dit teekent
  ..
  den lustigen tijd ! t
  is
  
  In die kunstvaardigheid
  wat ruig, maar bijzonder
  
  eerst
  
  met
  
  hij meestal
  vaste halen
  
  een
  
  heeft
  vast.
  MEIER het inderdaad
  
  ver gebracht.
  Zijn toets
  hun figuren
  Terwijl enkele zijner tijdgenooten
  en dan het verkregen
  beeld bijgraveeren,
  zet
  
  fijne lijn teekenen,
  op zonder contourlijnen,
  zijn gravuren terstond
  en vele kleine korte krassen.
  Zijn teekeningen
  
  afwisselend
  
  met zeer
  
  meestal
  niet open met hier en daar een toets, maar geheel volgekrast.
  Daar die eigenschap,
  zoowel bij zijn oudst bekende glas, als aan dat van
  ik vooralsnog
  aarzelen om, zooals R. SCHMIDT
  1661 op te merken
  zou
  valt,
  met het portret van DE RUYTER en het jaartal
  doet, den roemer
  1671, in het
  Ned. Museum, die gemerkt is
  
  ook
  
  aan
  
  hem
  
  zijn daardoor
  
  Van de andere glazen uit denzelfden tijd, die
  schrijven.
  in
  die zich
  de verzameling
  van het Ned. Museum bevinden,
  ongemerkt
  zijn
  zie ik er ook geen, dat duidelijk met het werk van MEIER overeenkomt.
  In het Haagsche
  wel geboden.
   is trouwens
  GemeenteVoorzichtigheid
  Museum
  is bijvoorbeeld
  een glas uit 1661, gemerkt DE I'H6MEL fecit - voor
  toe
  
  te
  
  en
  
  zoover
  manier
  
  bekend, het eenige
  van bewerking -
  
  en dit staat in zijn
  glas met deze signatuur
  (Afb. V) het
  dat
  het
  ook,
  zij
  aanmerkelijk
  fijner van teekening en
  
  stand geteekende
  is, wat bijzonder opvalt als men de in denzelfden
  detailleering
  ooievaars
  zeer dicht bij dat van MEIER.
  beziet, die op beide glazen voorkomen aan de signaturen
  Het is daarom wellicht veilig om zich uitsluitend
  te houden.
  Ook om deze reden, dat wij hier zeer vaak te maken hebben met, zooals
  
  124
  Dr. PIT aan het slot van het fragment van PAREAU's ?) studie zegt, een kunst van
  aanlieden dus die uit den aard der zaak gaarne hunne signatuur
  dilettanten,
  omdat de meeste glazen,
  brengen,
  of anderszins.
  hadden als geschenk
  hun werk, zullen zij dus signeeren
  dan weer dat nalaten.
  een bijzondere
  die zij versierden,
  bestemming
  Al naar mate van hunne ingenomenheid
  met
  of niet, en maar
  
  Met CHRISTOFFEL MEIER staat
  
  zelden
  
  dan eens
  
  signeeren
  
  en
  
  het nog eenigszins anders. In het begin van
  het glazenschrijven
  in zijn onderhoud.
  door
  
  ziin
  
  loopbaan
  hij blijkbaar
  voorzag
  kan
  dus
  wel
  toen
  waren : nml. als
  Hij
  glazen hebben afgeleverd die ongesigneerd
  of
  als
  de koopers
  glazen wenschten,
  hij algemeen gangbare
  glazen
  ongemerkte
  maakte.
  Maar
  ook
  ter
  van
  wille
  getal
  bij
  grooter
  (met Prinsewapens
  bijv.)
  het
  betere
  werk
  heeft
  wel
  van
  kunst
  zeker
  grootere,
  hij
  bekendmaking
  zijn
  niet altijd voorzichtig
  van het materiaal,
  behandeld
  bij
  alle
  aan
  festanti"
  het
  zoo
  niet
  "mense
  ging
  feestelijk maal,
  gracelijk
  is oorzaak, dat er van hem al even weinig over
  toe als aan die van HOOFT ! is als van zijn kunstgenooten.
  geteekend.
   zoo menig
  
  De
  
  broosheid
  
  A) Zie Mr. A. PAREAU: Nederlandsche Glasgraveursen Glasetsers en hun werk" in het Jaarverslag
  van liet Kon. Oudh. Genootschap,1900.
  