text: Volgens Tamim, Sedjarah P.K.I., p.34-5 wenste het H.B. niet met Suprodjo
  te praten. Na herhaalde aandrang van Suprodjo kwam het tot een gesprek,
  waarin het gehele H.B. vasthield aan de opstandplannen. Sardjono schreef
  toen aan Malaka een kort, scherp briefje, waarin stond dat er nooit sprake
  was geweest van iets als het Prambananbesluit. Verder kapte Sardjono bij
  voorbaat al Ie verdere contacten af. Een zelfde verslag bevat Tamim, 21
  Tahun Kematian Tan Malaka, IV, p.3-4. Tamim dateert deze brief op 30 juni
  
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K. I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  349
  
  en voorafgaande brieven van Suprodjo op 3 en 5 juni. Deze data zIJn
  onjuist. De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings,
  p. 156 vat deze brieven samen.
  97.De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.155-6.
  Zie McVey, The Rise, p.328, 329. Op p.481 noot 31 haalt McVey aan, dat
  het H.B. bij de argumenten voor uitstel o.a. verwees naar de te verwachten adviezen van AI imin, Muso en Malaka. De reactie van Padang Panjang
  was een gevolg van de mededel ing van het H.B. aan de Sumatraanse afdeI ingen dat tot uitstel was besloten. De Gang der Communistische Beweging
  in The Communist Uprisings, p.155. Ook Malaka verwijst in zijn brief van
  17 augustus (zie noot 96) naar de gezanten van het H.B., die deze mededel ing overbrachten.
  98.Brief Tan Malaka en Subakat, 17-8-1926, bijlage bij brief PG aan GG,
  11-4-1927. Opgenomen als bijlage VI I.
   99.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.35; Tamim, 21 Tahun Kematian Tan Malaka, IV,
  p.4; Tamim in P.K. I .-Sibar, p.31-2. Tamim dateert de brief twee maal op
  eerste week jul i en één maal op 7 jul i (in 21 Tahun Kematian Tan Malaka).
  Met zijn dateringen zit hij er naast (zie ook noot 96). Volgens Tamim
  vonden deze contacten, in overeenstemming met Malaka's instructies, pas
  plaats, nadat de poging om Sardjono te overtuigen was mislukt. Het feit,
  cat over het benaderen van Sukarno als aanstaand leider van de S.R. I.
  niet gesproken wordt in de brieven uit Singapore van 17 augustus, zou
  twijfel kunnen oproepen aan het bestaan van deze contacten. Als de contacten werkel ijk hebben plaatsgevonden, zal dat echter na 17 augustus
  zijn geweest. Met een juistere opvatting over de S.R.I., door de brief
  van Malaka en Subakat, en als gevolg van de contacten met Iskaq en
  Tjipto, kan Suprodjo ook Sukarno hebben ontmoet. In dat geval moet
  Sukarno het idee de grote communistische beweging te betrekken in een
  groot eenheidsfront onder zijn leiding zeer aantrekkei ijk hebben geleken.
  Hoewel Tamims verslag vaak onnauwkeurig is, is zijn relaas, indien het
  betrekking heeft op gebeurtenissen waar hij zelf direct bij betrokken
  was, zelden geheel onjuist. Hij beweert deze brief zelf te hebben gelezen en als deel van het onder zijn beheer staande archief van Tan Malaka
  in 1931 te hebben begraven.
  100.McVey, The Rise, p.330; De Gang der Communistische Beweging in The
  Communist Uprisings, p.156-7.
  101.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.36.
  102.Tamim, 21 Tahun Kematian Tan Malaka, IV, p.4.
  103.Bijlage bij brief Visbeen (A.R.D.) aan PG, 22-12-1927 als bijlage bij
  brief PG aan GG, 27-12-1926 in mai Ir.9x/27 in vb.19-11-1927 It.S 18.
  104.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.36.
   105.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.37; Tamim, 21 Tahun Kematian Tan Malaka, IV,
  p.5; Tamim, Rede P.P.I., p.3 dateert zijn vertrek naar Palembang op
  midden jul i.
  106.Rechercheursrapport, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926.
  107.Tamim, 21 Tahun Kematian Tan Malaka, IV, p.5.
  108.1 .F.M.Sal im (Chal ik Sal im), Vijftien jaar Boven-Digoel, Concentratiekamp in Nieuw-Guinea, Bakermat van de Indonesische onafhankel ijkheid,
  Amsterdam, 1973, p.28.
  109.Sal im, Vijftien jaar Boven-Digoel, p.28; Tamim, Sedjarah P.K.I., p.37-8.
  110.McVey, The Rise, p.331-3, 340.
  111.McVey, The Rise, p.333-4. De verhouding tussen het Comité van de Revolutie en het H.B. wordt besproken op p.483-4 noot 49. Voorzover ik weet
  was Kusnogunoko door Suprodjo overgehaald tot Malaka's opvatting en
  was hij niet, zoals McVey hier schrijft, een medestander van Sardjono.
  Tot de leden van het K.P.R. I. behoorden O.O.-leider Herojuwono, zijn
  opvolger Samudro, de Sumatraan Baharuddin Saleh (voorzitter K.P.R.I .),
  die in Bandung niet bezweek voor Suprodjo's argumenten, Mahmud Sitjintjin
  al ias Mohammad Jusuf, een P.K.I .-Ieider uit Padang Panjang die uit
  Singapore kwam, waar Malaka hem niet van zijn gel ijk had kunnen overtuigen, Hamid Sutan, Kamari en Sukrawinata. McVey, The Rise, p.484 noot 51;
  De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprisings, p.158.
  112.~echercheursrapport, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  350
  
  TAN MALAKA
  
  Eén van de dertien was een rapporteur aan de A.R.D. Op verzoek van de
  autoriteiten in Singapore detacheerde de A.R.D. een aantal rechercheurs
  in Singapore. Correspondentie hierover in mai Ir.898x/26 in vb.1-7-1927
  It.Q 10. De rechercheurs legden hun contacten via het personeel van een
  eethuisje in de Arab St reet (nr.131l, waar vooral de Padangse communisten
  vaak bijeenkwamen. Zij deden zich voor als communisten uit Java, die
  partijgenoten zochten.
  113.Rechercheursrapport, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926. Ook
  in De Gang der Communistische Beweging in The Communist Uprlsings,
  p. 157.
  114.De leiding te Penang zou bestaan uit Tan Malaka, Magas Madjid, Abdul
  Xarim en Suprodjo, met als vertegenwoordigers te Singapore: Subakat,
  Tamin en Muso; in Johore: AI imin, Budisutjitro, Ongko D en Zainal Abidin
  en te Kota Tinggi: Umar en Bukera (?l. Rechercheursrapport, 9-9-1926,
  bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926. Het hoofdkwartier zou aan Ansor
  Road 126 worden gevestigd. Als voorschot op de huur zou Chal ik Sal im
  150 gulden zenden.
  115.Sal im was naar Singapore geroepen, zoals al eerder vermeld, als potentiële afgezant naar de jeugdconferentie van Sjanghai. Een bevestiging
  van Suprodjo's komst na een eventuele uitnodiging had Malaka zeker niet
  ontvangen, gezien de inhoud van een brief van 21 september aan hem.
  Ongko D al ias Abdul Fakih, aanhanger van Malaka's opvattingen, kwam
  ook niet. Abdul Xarim, die op 2 september uit de gevangenis werd ontslagen, had van Malaka het verzoek gekregen naar Penang te komen. Hij verklaarde, na zijn vrijlating, naar Singapore te wi I len vertrekken.
  Rechercheursrapport, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926.
   116.Rechercheursrapport, 9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926. Er
  waren 2000 pistolen aanwezig, waarvan 200 voor Medan, 300 voor Atjeh
  en de rest voor Surabaya waren bestemd. Een even grote zending, al leen
  voor Padang, werd uit Mani la verwacht. Volgens het rechercheurs rapport
  hadden AI imin en Muso deze wapens begin 1926 gekocht. Deze wapens waren
  echter waarschijnl ijk al eerder in P.K.I .-bezit (zie p.303l.
  Zie ook McVey, The Rise, p.330.
  117.Bijlage brief PG aan GG, 11-4-1927 in mailr.468x/27 in vb.19-6-1928
  It.O 10. De Phi I ippino op de foto, die dateerde uit begin 1926, was
  Francisco Varona, uitgever van het dagblad "EI Debate" te Mani la. Naast
  het gevaar voor Varona was natuurl ijk ook het samen verschijnen van
  AI imin en Malaka op één foto een ongewenste, verwarrende zaak. De Sumatraanse leider Arif Fadi Ilah, die via Batavia van Padang naar Singapore
  reisde was waarschijnl ijk de persoon bedoeld in de eerste regel van de
  brief. Hij had een aantal afdrukken in Batavia gekregen. Tamim, Sedjarah
  P.K.I., p.38-9.
  118.McVey, The Rise, p.340-1; De Gang der Communistische Beweging in The
  Communist Uprisings, p.158-9.
  119.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.38.
  120.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.38 dateert Arifs aankomst op midden-september.
  Uit de brief van Malaka en Subakat van 21 september valt af te leiden,
  dat de juiste datum 20 september is. Zie ook noot 117.
  121.Zijn komst was volgens Pemberontakan Nasional Pertama, p. 124-5 een gevolg
  van de acties van Malaka's afgezant Mansur. Deze vroeg eerst Mangkudun
  Sati naar Singapore te komen. Toen deze weigerde vroeg hij Arif Fadi I lah.
  122. In deze plaats woonde Malaka in zijn jeugd enige tijd, nog voor hij naar
  school ging.
  123.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.38-9.
  124.McVey, The Rise, p.345; De Gang der Communistische Beweging in The
  Communist Uprisings, p.159.
   125.De Indische rechercheurs volgden ook Malaka's sporen naar Kuala Lumpur
  en Penang. Bij hun contacten hier stuitten ze op veel wantrouwen. Rechercheursrapport, 13-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926. Op 29 september ontmoette een rechercheur per ongeluk Subakat, die hem kende en
  ook herkende. Toeval I ig hadden beiden een kamer in hetzelfde hotel. Diezelfde dag meende een rechercheur Subakat met Suprodjo te zien. De volgende dag vertrok Subakat met zijn bagage. Rechercheursrapporten 30-9-
  
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K.I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  351
  
  en 1-10-1926 in mai Ir.l031x/26 in vb.1-7-1927 It.S 10. Geen enkele andere bron vermeldt een bezoek van Suprodjo aan Singapore in deze periode.
  Nu de P.K.I. de rechercheurs in Singapore kende, had verder verbl ijf
  weinig zin en werden ze teruggeroepen. De PG merkte hierbij nog op, dat
  de P.K.I. in Singapore betrekkei ijk vrij spel kreeg van de weinig geïnteresseerde autoriteiten. De P.K. I.-Ieiders hoedden er zich zorgvuldig
  voor op Brits grondgebied de wet te overtreden. Brief PG aan GG, 20-101926 in mailr.l031x/26 in vb.1-7-1927 It.S 10. In november stelde het
  consulaat-generaal te Singapore voor een aantal berichtgevers aan te
  trekken, die bijvoorbeeld als handelaren hun werk zouden kunnen verrichten. Brieven aan PG, 8-, 22- en 25-11-1926 in mai Ir.12x/27 in vb.19-111927 lt. S 18.
  126.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.40; Tamim, Rede P.P.I., p.4. Over Pak Sa' id:
  Tamim, Sedjarah P.K.I., p.44-6.
  127.Zo'n beeld schetst Malaka ook in Thesis, p.58.
  128.McVey, The Rise, p.341.
  129.McVey, The Rise, p.342, 487 noot 79. McVey citeert deze brief van Tamin
  ("Malaria"), zonder verdere gegevens over de vindplaats er van te verstrekken.
  130.McVey, The Rise, p.342.
  131.McVey, The Rise, p.342-6.
   132.Malaka vermeldt dit werk, als klerk op een Duits kantoor, in Pendjara I,
  p.151 en Pendjara 11, p.l06.
  133.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.40-1. Uit brieven van Subakat aan Idris in
  Kota Tinggi, het toevluchtsoord van de communisten in Singapore, bi ijkt
  deze voortdurende geldnood in brieven van 10-7-, 10-10- en 3-11-1926
  ("Wij geheel platzak, geen geld huishuur"). Op 3-11-1926 schreef Subakat
  aan K.(?) dat hij een maand tevoren een artikel over Sugono had gezonden
  naar de Phil ippine Heraid. In al Ie dagbladen van Mani la en ook in
  Amerika, was dit artikel afgedrukt. Sugono's dood - hij pleegde in mei
  1926 ze I fmoord i n de gevangen is - zou vo Igens Subakat een groot propagandamiddel worden: "Hij mag en moet niet vergeten worden door de volkeren van Azi~." Bijlagen bij brief PG aan GG, 27-12-1926 in mai Ir.9x/27
  i n vb. 19-11-1927 lt. S 18.
  134.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.41-2.
  135.Volgens een spionbericht was hij hier met Darsono. Darsono zat toen in
  voorlopige hechtenis; Malaka was waarschijnl ijk in Singapore. Toen hij
  hier vandaan vertrok, waarschuwde de PG de Sumatraanse gouverneurs voor
  zijn eventuele komst. Telegrammen hierover in mai Ir.1239x/25 in vb.
  19-1-1927 lt. F 1.
  136.Nieuwe Rotterdamsche Courant, 26-12-1926, ook 20-12-1926 en 4-1-1927.
  137.Brief gouverneur West-Java aan GG, 4-3-1926 in mai Ir.267x/26 in vb.
  19-1-1927 It.F 1.
  138. In het Indonesische blad Pel ita Andalas, vermeld in rechercheursrapport,
  9-9-1926, bijlage brief PG aan GG, 27-9-1926. Zo'n bericht wordt ook
  vermeld in Sakti Arga, Tan Malaka Datang, p.22.
  139.0vergenomen in Nieuwe Rotterdamsche Courant, 11-1-1927. De zakel ijke
  inhoud van dit artikel ook in De Courant, 20-12-1926. Andere geruchten
  signaleerden hem in dezelfde periode in Sul iki. Brief PG aan GG,
  10-1-1927 in mai Ir.72x/27.
   140.Brief Roy aan Sneevl iet, 12-6-1926 in McVey, The Rise, p.334-6. Op deze
  brieven van Malaka, uit Mani la, doelt Malaka in Pendjara I, p.146.
  141.Brief Sneevl iet aan Roy, 10-7-1926 in McVey, The Rise, p.336.
  142.McVey, The Rise, p.336-8. Haar weergave is vooral gebaseerd op interviews met Semaun en Darsono. Het confl iet tussen AI imin en Muso enerzijds en Tan Malaka anderzijds zou na de opstand leiden tot een breuk
  tussen de offici~le P.K.I. en Malaka. In latere geschriften uit eerstgenoemde groep wordt het Kominternoordeel over het Prambananbesluit
  nooit duidel ijk vermeld. McVey geeft hiervan een kort overzicht op
  p.485 noot 61. Alleen AI imin, Analysis, p.15 laat iets doorschemeren
  van het negatieve oordeel. De pro-Malaka-geschriften laten natuurl ijk
  niet na op deze omissie te wijzen. Malaka schrijft in Thesis, p.61 en
  Pendjara I, p.146 dat hij vernam dat de Komintern zijn inzichten deelde.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  352
  
  TAN MALAKA
  
  In Interview AI imin, A-16 concludeert AI imin dat Moskou zich nog niet
  geheel met het Prambananbesluit kon verenigen. Impl iciet erkent AI imin
  dit in A-17 (zie noot 143). Tamim, Sedjarah P.K.I., p.55 vermeldt dat
  de instructies van Moskou het volgende inhielden: het Prambananbesluit
  was fout omdat tevoren geen overleg met Moskou was gevoerd en evenmin
  met de Kominternvertegenwoordiger Malaka; Malaka's opvattingen werden
  gedeeld door de Komintern; met hem moesten AI imin en Muso samenwerken
  na hun terugkeer; het opstandbes I u i t ademde een Trotzk i st i sc he i ns lag.
  Deze opmerkingen zouden zijn neergelegd in documenten die AI imin en
  Muso in Singapore achterl ieten bij Agam Putih.
   143.McVey, The Rise, p.339-40. Zij baseert zich hier op een interview met
  Semaun. Interview AI imin, A-17 bevestigt dit. De drie contacten op Java
  waren Dr. Kwa Tjoan Sioe (het enige contact dat Semaun noemde), De Roy
  in Batavia en Hadji Busro in Semarang. Als Moskou akkoord ging zou het
  telegram luiden: "Harga cacao baik" (Cacao doet een goede prijs); bij
  afwijzing: "Harga karet mahal" (Rubber doet een hoge prijs). AI imin
  vertelt dat dit laatste telegram werd verstuurd, doch bi ijkbaar niet
  werd ontvangen.
  144. I nterv i ew AI i min, B-l 3.
  145.Volgens Tamirn, Sedjarah P.K.I., p.42 per trein uit Bangkok. Pak Sa'id
  poogde hen nog te waarschuwen voor de pol itie, maar durfde hen niet
  aan te spreken in verband met de overvloedig aanwezige rechercheurs.
  Volgens brief Visbeen (A.R.O.) aan PG, 22-12-1926 in mai Ir.9x/27 in
  vb.19-11-1927 It.S 18 kwamen ze per schip, het s.s."Oel i".
  146.Tamim, Sedjarah P.K.I., p.42; Tamim, Kematian Tan Malaka, p.16-7; Brief
  Visbeen aan PG, 22-12-1926. De mededel ing dat Agam Putih AI imin en Muso
  aan Visbeen uitleverde wordt terloops gemaakt in Verhoor Oaja Jusuf,
  mededel ing bij vr.87 in mai Ir.963x/33. AI imin gaf, zoals vermeld, de
  schuld voor hun arrestatie aan Agam Putih, die hen zou hebben verkocht.
  AI imin, Riwajat Hidup, p.23 en Interview AI imin, A-3 en B-13.
  147.Tamim, Sedjarah P.K. I., p.47.
  148.Brief Visbeen aan P.G.,22-12-1926.
  149.Tan Malaka, Massa Actie, Jakarta, 1947. Een eerste druk heb ik niet
  kunnen achterhalen. Kata Pengantar (Voorwoord), p.1-4. Citaat op p.4.
  150.Massa Actie, p.5-7, hfdst. I. Revolusi (Revolutie).
  151.Massa Actie, p.15-7, hfdst.lll. Beberapa mat jam Imperalisme (VerschilIende soorten Imper i a I isme), dee I I. I nd i a.
  152.Massa Actie, p.17-9, hfdst.lll, deel 2. Philipina.
  153.Massa Actie, p.19-21, hfdst.lll, deel 3. Indonesia.
   154.Massa Actie, p.21-6, hfdst.IV. Kapital isme Indonesia (Indonesisch Kapita I isme).
  155.Massa Actie, p.26-33, hfdst.V. Keadaan Rakjat Indonesia (De toestand van
  het Indonesische volk).
  156.~lassa Actie, p.33-8, hfdst.VI. Keadaan Sosial (Sociale toestand).
  157.Massa Actie, p.38-43, hfdst.VI I. Keadaan Pol itik (Pol itieke toestand).
  158.Massa Actie, p.43-5, hfdst.VIII. Revolusi di Indonesia (Revolutie in
  I ndones i Ël).
  159.Massa Actie, p.46-50, hfdst.IX. Perkakas revolusi kita (De instrumenten
  van onze revolutie). Citaten op p.47-B en 50.
  160.Massa Actie, p.50-2, hfdst.IX, deel 1. Partai dan sifat-sifatnja (De
  partij en haar eigenschappen), deel 2. programa nasional kita (Ons nationaal program). Het program uit "Naar de 'Republ iek-Indonesia'" is opgenomen in Massa Actie, p.73-4.
  161.Hierover ook Thesis, p.40. Meer dan wapenbezit raken organisatie, tactiek en strategie de kern van de communistische beweging. "De echte
  communistische wapens zijn pol itieke plannen, organisatie, leuzen en
  propaganda-agitatie." De Nederlandse wapens kunnen worden veroverd met
  woord en pen, hand en bamboestok.
  162.Massa Actie, p.52-6, hfdst.IX, deel 3. Tugas dan organisasi partai (De
  functie en de organisatie van de partij).
  163.Massa Actie, p.57-65, hfdst.X. Pemandangan pendek tentang gerakan kemerdekaan di Indonesia (Korte beschouwing over de onafhankel ijkheidsbeweging
  in IndonesiËl). Citaat op p.61-3.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN NAAR DE P.K. I .-OPSTAND (1925-1926)
  
  353
  
  164.Massa Actie, p.66-8, hfdst.XI. Federasi Republ ik Indonesia.
  165.Massa Actie, p.7-13, hfdst. I I. Pati dalam riwajat Indonesia (De kern
  van de Indonesische geschiedenis).
  166.Massa Actie, p.69-71, hfdst.XI I. Chajal seorang revolusioner (Wensdroom
  van een revolutionair).
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 02:10:28AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  