text: Werkwinkel 10(1), 2015, pp. 133-136
  © Department of Dutch and South African Studies
  Faculty of English, Adam Mickiewicz University, Poznań, Poland
  DOI: 10.1515/werk-2015-0008
  
  Ute K. Boonen, Ingeborg Harmes
  i.s.m. Michaela Poß, Truus Kruyt en Gunther De Vogelaer
  Niederländische Sprachwissenschaft: Eine Einführung
  Tübingen: Narr Verlag, 2013
  256 pp. ISBN 978-3-8233-6771-0
  
  Taalkunde is doorgaans niet het eerste vakonderdeel dat de interesse van buitenlandse
  studenten Nederlands heeft. Taalverwerving, cultuur en literatuur lijken eerder prioriteit te krijgen. Vandaar dat er ook meer studiemateriaal op dat gebied bestaat. Daar is
  nu, gelukkig, verandering in gekomen met de verschijning eerverleden jaar van Niederländische Sprachwissenschaft: Eine Einführung van de hand van de in Duitsland werkzame
  neerlandici Ute Boonen en Ingeborg Harms.
  Opzet van dit handboek is om een volledige inleiding in de Nederlandse taalkunde te
  bieden, hetgeen impliceert dat het tevens een introductie in de algemene taalwetenschap
  is met Nederlands als voorbeeldmedium. Vandaar ook een slothoofdstuk over “Methoden der Sprachwissenschaft.” Opvallend daarbij is wel dat in dit deel alleen corpuslinguïstiek, veldwerk en experimentele psycholinguïstiek behandeld worden, blijkbaar de
  gebieden die de beide samenstellers en hun mede-auteurs, Michaela Poß, Truus Kruyt
  en Gunther De Vogelaer, het meest boeien. Dat de nadruk in dit hoofdstuk op corpuslinguïstiek valt, zal dan ook nog minder toevallig zijn. Overigens komen in aparte, gedetailleerde, hoofdstukken het lexicon, morfologie, fonologie, syntaxis, pragmatiek en
  daarmee samenhangende communicatieve modellen, en variatielinguïstiek uitgebreid
  aan bod, nadat in de eerste twee uitvoerige hoofdstukken eerst het een en ander gemeld
  is over het Nederlands in relatie tot andere talen, de verbreiding van het Nederlands en
  de interne geschiedenis van het Nederlands vanaf het Indo-Europees.
   Vollediger dan dit kan een inleidend boek over het Nederlands nauwelijks zijn. De
  auteurs verdienen dan ook alle lof. Zelfs zeer recente ontwikkelingen als de opkomst
  van het Poldernederlands , de verbreiding van acroniemen, portemanteaus en clipping
  en de groeiende populariteit van de door Fred Weerman beschreven constructie “een
  mooie verhaal” komen aan bod. Het pluricentrische karakter van het Nederlands wordt
  werkwinkel 10(1) 2015
  
  REVIEWS
  
  134
  
  Review
  
  behandeld net als verkavelingsnederlands (helaas wordt niet uitgelegd wat verkavelen
  inhoudt), destandarizering en de dynamiek van de woordenschat, zelfs tot aan jeugden straattaal toe. Jammer is wel dat als in hoofdstuk 8, pag. 188-190 uitvoeriger ingegaan
  wordt op jeugd- en straattaal niet even terugverwezen wordt naar deze eerdere behandeling in het kader van de dynamiek van het lexicon.
  Overigens wordt het al lezende wel duidelijk dat hoofdstuk 3 over woorden en hun
  betekenis door een woordenboekmaker geschreven is. Macrostructuur en microstructuur van een lemma zijn zaken die typisch zijn voor een lexicograaf. Verder zullen termen als monosemie, holonymie en meronymie onder lexicografen wellicht gemeengoed zijn,
  eenvoudige taalkundigen en hun studenten kunnen best zonder. Wel weer uitermate
  nuttig is – en het oordeel bevestigend dat er nauwelijks een vollediger en beter handboek
  over de Nederlandse taalkunde denkbaar is, zeker niet voor gebruik extra muros – dat
  auteur Truus Kruyt verwijst naar online woordenboeken, inclusief het nog te verschijnen
  Algemeen Nederlands Woordenboek, ANW.
  Als in het vervolg van deze bespreking kritische detailopmerkingen gemaakt worden, moet dit dan ook niet gezien worden als afdingen op de toegezwaaide lof. Integendeel, wat Boonen en Harmes gewrocht hebben is indrukwekkend en verdient navolging
  voor andere taalgebieden waar Nederlands op academisch niveau onderwezen wordt.
   Dat er desondanks opbouwende kritiek mogelijk is, zal niemand die beseft welk immens terrein de auteurs bestrijken, verbazen. Vandaar nu een opsomming van wat deze
  recensent bij zorgvuldige lezing opgevallen is en waarmee bij een ongetwijfeld komende
  herdruk wellicht rekening gehouden kan worden.
  Op pag. 33 worden in het schema van de Indo-Europese taalfamilie Latijn en Romaans
  op hetzelfde niveau en naast elkaar weergegeven, als zou er geen afstammingsrelatie
  bestaan tussen de Romaanse talen en het Latijn.
  Op pag. 39 suggereert tabel 2.5 “Flexionsformen” dat er geen genusverschil zou voorkomen.
  Op pag. 40 wordt het Zeeuws een vorm van het Vlaams genoemd, terwijl het kaartje
  op pagina 173, ontleend aan Janssens en Marynissen Het Nederlands vroeger en nu (2008),
  aan het Zeeuws terecht een eigen plaats toekent.
  Op pag. 41 wordt verwezen naar Van der Wal (2002), een studie die ontbreekt in de
  bibliograﬁe, net als Kürschner (2002) op pagina 96. Sprekend over de bibliograﬁe: ik
  heet Hamans, niet Harmans. Dat de geciteerde werken in kreeftengang en niet in de
  gebruikelijke chronologische volgorde gegeven worden – zo gaat Bennis (2012) vooraf
  aan Bennis (2000) is een keuze, maar die valt temeer op als vervolgens blijkt dat de beide
  gebruikte studies van Van Loey en het geciteerde werk van Multatuli wel in de volgorde
  van publicatie zijn opgenomen.
  Op pag. 42 wordt een voorbeeldfragment van de Servaeslegende in het Duits vertaald,
  terwijl de meteen erop volgende fragmenten uit de Reynaert en Maerlants Der Naturen bloeme naar het Nederlands zijn vertaald. De paar zinnen Geert Groote die vervolgens een paar
  alinea’s verder geciteerd worden, krijgen zonder nadere uitleg weer een Duitse vertaling.
  Op pag. 44 wordt de term Verbreitung met het weinig gangbare Nederlandse “elaboratie” vertaald.
   REVIEWS
  
  10(1) 2015 werkwinkel
  
  Review
  
  135
  
  Op pag. 58 wordt in de oefening het woord school, dat als voorbeeld van betekenisverandering wordt gegeven, in de zinnen 4 tot en met 12 gecursiveerd, maar in de eerste
  drie niet.
  Op pag. 86 verschijnt ineens de Nederlandse term ongeleed, zonder dat die tevoren is
  geïntroduceerd. Op pag. 99 en 100 gebeurt dit opnieuw zonder dat die ergens goed uitgelegd wordt.
  Op pag. 93 wordt als uitspraak van het letterwoord RUG, Rijksuniversiteit Groningen,
  de uitspraak <rüch> gegeven. Dit lijkt me niet correct, het is <ruch> [rƕχ]. Daarom werd
  de Katholieke Universiteit Brabant, die zich een tijdlang Katholieke Universiteit Tilburg,
  dus KUT [kƕt] noemde ook herdoopt in KUB [kƕp].
  Op pag. 110 blijkt ﬁguur 5.4 dezelfde te zijn als 5.3, terwijl de tekst duidelijk maakt dat
  een andere structuur beoogd is.
  Op pag. 119 wordt ten onrechte gesuggereerd dat er een verschil bestaat tussen het
  Nederlands en het Duits. In “oma wordt een koekje gegeven” is oma niet per se subject.
  Zie “oma worden twee koekjes gegeven” en “aan oma wordt een koekje gegeven,” waaruit
  blijkt dat oma nog uitstekend indirect object kan zijn.
  Op pag. 127 worden diftongen tot de vocalen gerekend en affrikaten onder de consonanten gerangschikt. Dit is wel ‘erg grote stappen snel thuis.’
  Op pag. 186 en 187 wordt terecht vermeld dat er sedert 1992 (moet zijn 1998, na de
  ratiﬁcatie van het Handvest voor Regionale en Minderheidstalen door acht ondertekenende landen) enige bescherming bestaat voor regionale en miderheidstalen. De uitleg
  is evenwel uiterst summier. Dat Frankrijk het Westvlaams als regionale taal erkend zou
  hebben, is wensdenken. Frankrijk heeft het Handvest ondertekend, maar met een beroep
  op de Grondwet nooit geratiﬁceerd en heeft zodoende ook geen enkele taal voor erkenning voorgedragen.
   Hoofdstuk 5 over syntaxis biedt wel een erg vroeg generatief model, overigens gemengd met enige Paardekoperiana. Op pag. 119 komt de “Exkurs” over thematische
  rollen vervolgens ineens uit de lucht vallen, zonder dat duidelijk is hoe het een en
  ander aansluit bij het syntactische model. Het valt bovendien op dat Klooster (2001),
  het meest recente en meest inzicht biedende werk over Nederlandse syntaxis wel in
  de bibliograﬁe opgenomen is, maar dat er in de tekst niet naar verwezen wordt. Daar
  wordt slechts Bennis (2000), de ANS en Paardekoopers Beknopte ABN syntaksis als bronnen genoemd.
  Terecht wordt in hoofdstuk 9, pag. 200, uitgelegd dat het onzin is om over Sprachverfall/
  taalverloedering te spreken. Jammer genoeg wordt er evenwel over de echte dreiging van
  taaldood ‘language death’ alleen in de samenvatting aan het eind van het hoofdstuk
  gezegd dat die bestaat. Over creolisering zegt dit hoofdstuk, dat “Sprache in Bewegung”
  heet, helaas niets.
  Op pag. 205 gaat het onder meer over Simon Steven en zijn purisme. Het waarom van
  diens ideeën – namelijk dat het Nederlands een zo’n oorspronkelijke en inzicht biedende
  taal was dat Nederlandse termen het begrip meteen zouden verduidelijken (daarom driehoek in plaats van triangel) – komt helaas niet aan de orde, waardoor Stevin ten onrechte
  alleen gezien wordt als een taalxenofoob.
  werkwinkel 10(1) 2015
  
  REVIEWS
  
  136
  
  Review
  
  Deze detailkritiek kan wellicht helpen een herdruk nog waardevoller te maken, want
  Niederländische Sprachwissenschaft is, het zij herhaald, een voortreffelijk en naar volledigheid strevend boek, dat derhalve slechts leidt aan les défauts de ses qualités.
  Camiel Hamans
  Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
  chamans@wa.amu.edu.pl
  
  REVIEWS
  
  10(1) 2015 werkwinkel.
  