text: EEN BALTNEESCHE KALENDER,
  uooit W. O. J. NfEUWENKAMP.
  (Met 2 Platen on I tekst-afbeelding).
  Gedurende mijn eerste verblijf op Bali (in 1904) had ik wel
  eenige Balineesche kalendcrplankjes ( t i k a genaamd, ongeveer
  t i k c , juister t i k ii uitgesproken) ' te zien gekregen , doch was het
  mij niet mogen gelukken een exemplaar machtig te worden. De
  toenmalige resident van Bali en Lombok, de heer J. EsCHBACll,
  beloofde mij echter zijn best te zullen doen om er een voor mij
  te verwerven.
  En werkelijk, kort na mijn terugkeer in het vaderland, zond
  hij mij een t i k a ten geschenke, en wel een bijzonder fraai
  exemplaar, lang 5 1 , breed 14 (zonder ornament), dik 1^ c.M.
  waarvan ik hierbij een afbeelding geef (Plaat I)-. Erbij was een
  handschrift, dat een korte, door een Baliër vervaardigden uitleg
  gaf van de beteekenis der verschillende vakjes en enkele deitalrijke figuren die op het plankje voorkomen.
  Bij nader onderzoek bleek mij echter dat verschillende opgaven
  in dat handschrift niet klopten met wat het plankje te zien gaf,
  zoodat het toen niet mogelijk was een volledig overzicht te
  bekomen van de indeeling en het gebruik van dezen kalender,
  waarop een kleine zeven honderd merkteekenen voorkomen.
  Toen ik in Mei 1%6 voor de tweede maal naar Bali vertrok
  pakte ik dus het plankje en den uitleg weer in en nam ze mede.
  Te Singaradja was ik zoo gelukkig den ass.-resident H. J. E. F.
   ' Verkorting van Oudjav. ka t i k a (van 't Snnskr.). Verg. V. o. TDDK'S
  Kawi-Balin.-Nederl. Wdb. II (1S99), p. 1G5; en p. 628 i. v. t i k a : „tabel op
  hout van gunstige en ongunstige dagen (vgl. mal. k ë t i k a ) ; de dertig wuku's
  en de zeven dagen zijn in vakken daarop afgebeeld, die elkander doorsnijden".
  En verg. Dr. H. H. JUYNBOLL'S artikel „Tijdstippen (Gelukkige of Ongelukkige)"
  iu Eucyol. v. N. I., IV [1905].
  JSed.
  ' Het frani gesneden ornament, verguld op rood fond, mot- duidelijk
  ba nas p at i -motief, is .48 e, M. lang bij 8.5 c.M. hoogte.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN BAUNEESCHE KALENDER.
  113
  
  SCHWARTZ, met uien ik reeds gedurende mijn eerste zijn op
  Bali had kennis gemaakt, terug te vinden.
  Op mijn verzoek was hij dadelijk bereid eenige ontwikkelde
  priesters bij zich te noodigen , en met onuitputtelijk geduld hielp
  hij al mijn vragen vertolken , zoodat het ten laatste gelukte de
  fouten in bovengenoemd handschrift te herstellen en de leemten
  er in aan te vullen '. Wat ik toen te weten ben gekomen, laat
  ik hier volgen.
   De Baliër houdt rekening met zeven verschillende w a r a ' s ,
  onze <
  ' weken» of 'wijkende?' dagkringen ; namelijk met de:
  'F r i w a r a van 3 dagen , 'l'j a t o e r w a r a van 4 dagen,
  P a n tja w a ra van 5 dagen,
  Sa d w a r a van 6 dagen,
  S a p t ë w a r a van 7 dagen,
  A s t ë w a r a van 8 dagen, en
  S a n g ë w a r a van 9 dagen.
  De namen van deze weken heeten aldus:
  vaa de 3-dasgsche
  Etora,
  
  van de 4-daagscke week:
  
  van de 3-claagsch* m*eek:
  
  R ^fcsr Je priesters ta BpJsa- ksassteteas
  
  asiel
  
  fa dLIÏI
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  114
  
  EEN BALINEESCIIE KALENDER.
  Klijon (Klion ; ook: Kliwon),
  Oemanis (of: Man is) ' ;
  van de 6-daagsche week:
  Toengleh,
  Arjang,
  Oeroekoeng (ook: Woeroekoeng),
  Pan iron ,
  Was,
  Mavvoeloe (of: Maoeloc); *
  van de 7-daagsche week:
  Redite,
  Tjoma (of beter: Soma),
  Anggara,
  Boeda,
  YVröspati (voluit: Wïühaspati),
  Soekra (£oekra),
  Sanistjara;
  van de week met S dagen:
  Sri (Qri),
  Indra,
  Goeroe,
  Jama ,
  Loedra (of beter: Roedra),
  Brahma ,
  Kala,
  Oema;
  van de week met 9 dagen;
  Dangoe,
  Djangoer,
  ' Hier geeft VAN DER TOUK, IV (1912), p. 289 i.v. pant.jnwfi.ra de volgorde:
  ma n i s , p ai n g , p o n , w a g e , on k l i o n (kliwon). — Do tnsschen haakjes toegevoegde varianten zijn ook alle aan V. n. TGOK'S Woordenboek ontleend. i?ed.
   * Naar persoonlijke mededeeling van een oud-resident van Bali beginnen
  bij de Baliërs op Lombok de 3-, 4-, 5- ea 6-daagsche weken alle met een
  anderea dag dan NIEUWENKAMP en ten deele VAN DER TUDK voor Bali-zelve
  opgeven. En wel: de 3-daagsche week met W a j a ; de 4-daagsche week niet
  S r i (dit is dus conform met wat VAN DER TCUJK voor Bali geeft); de 5-daagsolie
  week met O e m a n i s (weer conform VAK HER THICK; men herinnero zich hier,
  dat ook op .lava de pasar-week öf met P ah i n g , öf meestal met K l i w o n ,
  of ook wel met L ë g i = M a n is heet te beginnen); de U-daagaelie week met
  A i ' j a n g . De 7-, 8- en 9-daagsohe week beginnen op Lombok (Tjakrnnegara)
  evenals op Bali (Singaradja).
  Bed.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  115
  
  Gigis,
  Nnhan,
  Ogan (of: Wogan),
  Erangan,
  Oeroengan,
  Toeloes,
  Dadi.
  Al deze weken zijn op de tik& aangegeven. Zooals op de
  afbeelding te zien is wordt een Balineesche kalenderplank , evenals de Tëïiggër'sche almanak ' , door vertikaal ingesneden lijnen
  verdeeld in 30 kolommen; door horizontale lijnen , elke kolom
  in 7 vakjes; te samen dus vormend 210 vierkante vakjes.
   Nu begint men alle «weken» in het o n d e r s t e v a k j e v a n
  de m e e s t r e c h t s c h e k o l o m , van daar telt men naar boven
  toe; dan 't onderste vakje 2*** kolom van rechts, enz. enz., telkens
  3 vakjes nemend voor de 3-daagsche week, 4 vakjes voor de
  4-daagsche week, enz. Op het plankje met zijn 210 vakjes is
  aldus plaats voor:
  70 driedaagsche weken,
  ö2 vierdaagsche weken -f- 2 dagen,
  42 pasar-weken van 5 dagen,
  35 zesdaagsche weken,
  30 zevendaagsche weken,
  26 achtdaagsche weken -+- 2 dagen,
  23 negendaagsche weken -(- '> dagen.
  Aanvangende, zooals boven is aangegeven, met het onderste
  vakje rechts, eindigen de reeksen van de 3-, 5-, b- en 7-daagsche
  weken in het laatste vakje, dat is in het bovenste vakje van de
  meest linksche kolom.
  Bij deze weken kan men dus steeds weer opnieuw- met den
  eersten werkdag in het eerste vakje, rechts onderaan, aanvangen.
  Om nu te maken dat dit ook met de 4-, 8- en 9-daagsche
  weken het geval zal zijn, dus te zorgen dat ook de laatste dag
  van deze weken in het laatste vakje komt te vallen, zoo heeft
  de Baliër aan enkele dagen achtereen denzelfden naam gegeven.
  In de reeks van de 4-daagsche weken heeten de 2 bovenste
  vakken in kolom 11 (altijd van rechts naar links gerekend) en
  ' Afgebeeld op blz. 142—143 der Bijdragen Kon. Inst. v. N.-L, 4"" Keeks
  III, 187<J.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  1 16
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
   het onderste vak in kolom 12, alle drie Sri. Voor de 8-daagsche
  weken heeten de 3 onderste vakken van kolom 11 alle drie K a I a;
  en om het met de 9-daagsche week in het reine te brengen, begint
  kolom 1 onderaan met 4 dagen die alle D a n g o e heeten.'
  In elk vakje van de Tika vallen dus 7 dagen van de verschillende weken samen ; in het eerste vakje de eerste dagen van
  de 7 verschillende weken.
  Kolom 1, 2 en 3 bevatten dus de volgende dagen (waarbij
  we de d r i e vóóraan ingeschoven en gelijkluidende dagen der
  9-daagsche week rwj/V/" aanduidden):
  q<> /;fc. /AS'. —
  
  Zoo gaat het steeds geregeld door tot Kolom 11 (verg. Plaat II),
  waarin de afwijkingen voorkomen die de reeksen van de 4- en
  8-daagsche weken doen sluiten.
  In deze kolom heeten, zooals we reeds zagen , de 3 onderste
  vakken K a I a (in de 8-daagsche week) en de 2 bovenste vakken
  Sri (in de 4-daagsche week). Bij Kolom 12 dient men er alleen
  op te letten dat het onderste vakje nog Sri heet in de 4-daagsche
  week). Daarna gaat alles weer geregeld zijn gang, t o t t e n
  s l o t te a l l e l a a t s t e d a g e n van alle v e r s c h i l l e n d e weken
  s a m e n v a l l e n in 't 12 0*'" v a k j e , zijnde het 1' vakje van
  Kolom 18 (met twee stippen op Plaat I).
   Alleen de dagen van de 7-daagsche week zijn gemakkelijk
  dadelijk aan te wijzen, daar Redite steeds in het onderste vakje
  valt, Tjoma in het tweede, enz. Daarom zijn deze dagen niet
  op het plankje met teekenen aangeduid.
  Om echter het opzoeken van de andere weekdagen te vergemakkelijken, vindt men verschillende m e r k e n in het plankje
  ingesneden, of s t i f t j e s er ingestoken.
  ' Bij de TënggèVsehe tijdrekening, volgens hot aangehaalde artikel, p. U0,
  worden bij de 'J-daagscho weekreeks de eerste 3 dagen D a d i genoemd (d.i.
  dus de laatste, niet de eerste dag van do 9-daagseho week), on begint men
  in 't é " vakjo met D a n g o e , d.i. de éérste dag. Bij de 8-claagsehe weken
  worden daar op p. 137 en 143 de 3 onderste vakken in kolom 11 K a l a genoemd, evenals op Bali; ondanks dat er op p. 1U6 K a l a de 5" dag van de
  8-dangseho week heet te zijn, niet de 7' zooals op Bali.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  Plaat I.
  Een Balineesche kalender.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  118
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
   21
  Bjantara
  Laba
  Paing
  Oeroekoeng
  Sanistjara
  Loedra
  Dadi
  
  14
  Waja
  Djaja
  Klijon
  Arjang
  Sanistjara
  Brahma
  Djangoer
  
  7
  Dora
  Mëndala
  Pon
  Toengleh
  Sanistjara
  Kala
  Nohan
  
  20
  "Waja
  Sri
  Oemanis
  Arjang
  Soekra
  Jama
  Toeloes
  
  13
  Dora
  Laba
  Wage
  Toengleh
  Soekra
  Loedra
  Dangoe
  
  6
  Bjantara
  Djaja
  Paing
  Mawoeloo
  Soekra
  Brahma
  Gigis
  
  19
  Dora
  Mëndala
  Klijon
  Toengleh
  Wrëspati
  Goeroe
  Oeroengaa
  
  12
  Bjantara
  Sri
  Pon
  Mawoeloe
  Wrëspati
  Jama
  Dadi
  
  5
  Waja
  Laba
  Oemanis
  Was
  Wrëspati
  Loedra
  Djangoer
  
  18
  Bjantara
  Djnja
  Wage
  Mawoeloe
  Boeda
  Indra
  Eran'gan
  
  11
  Waja
  Mëndala
  Paing
  Was
  Boeda
  Goeroe
  Toeloes
  
  4
  Dora
  Sri
  Klijon
  Paniron
  Boeda
  Jama
  Dangoe
  
  17
  Waja
  Laba
  Pon
  Was
  Anggara
  Sri
  Ogan
  
  10
  Dora
  Djaja
  Oemnnis
  Paniron
  Anggara
  Indra
  Oeroengan
  
  3
  Bjantara
  Mëndala
  Wage
  Oeroekoeng
  Anggara
  Goeroe
  
  16
  Dora
  Sri
  Paing
  Paniron
  Tjoma
  Oema
  Nohan
  
  9
  Bj antara
  Laba
  Klijon
  Oeroekoeng
  Tjoma
  Sri
  Erangan
  
  2
  Waja
  Djaja
  Pon
  Arjang
  Tjoma
  Indra
  Dangoe
  
  15
  Bjantara
  Mëndala
  Oemanis
  Oeroekoeng
  Rëdite
  Kala
  Gigis
  
  8
  Waja
  Sri
  Wage
  Arjang
  Rëdite
  Oema
  Ogan
  
  1
  Dora
  Laba
  Paing
  Toengleh
  Rëdite
  Sri
  Danyoe
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  Kolom 3
  
  Kolom 2
  
  Kolom 1
  
  Plaat II.
  De eerste elf kolommen van een Balineesehen kalender.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  120
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  Deze kenteekenen zijn ten getale van 11 ; onder
  te verdeelen in 5 weekdag-teekens, en 6 horoscoopteekens. Zij worden hiernaast afzonderlijk aan den
  kant afgebeeld, en hieronder in hun naam en beteekenis nader besproken, Men vergelijke tevens de
  detail-afbeelding op Plaat II.
  O
  
  1. D a n g o e.
   Dit teeken duidt den dag Dangoe aan van de
  9-daagsche week (n° 1 daarvan). We vinden het al
  dadelijk in de 4 onderste vakjes van Kolom 1.
  2. Sri.
  Deze «dwarsbalk» geeft den dag Sri aan van de
  S-daagsche week (n" 1 daarvan). Het komt voor
  in het allereerste vakje.
  3. O e r o e k o e n g.
  Deze kleine cirkel in 't midden dient voor den
  dag Oeroekoeng van de 6-daagsche week (n° 3
  daarvan). Het komt voor in Kolom 1.
  4. G o e r o e.
  Deze groote cirkel in 't midden is voor den dag
  Goeroe van de 8-daagsche week (n" 3 daarvan).
  Het komt voor in Kolom 1.
  5. K a l a.
  Dit kruis (wat wij een St. Andries-kruis noemen)
  duidt aan den dag Kala van de 8-daagsche week
  (n" 7 daarvan). Het komt voor bovenaan Kolom 1.
  Naast deze vijf kenteekenen voor speciale weekdagen, bestaan er nog zes aanduidingen voor gelukkige of ongelukkige dagen, dus feitelijk horoscoop-teekenen, «£*•«/«/&• katika-teekenen. Zij zijn
  de volgende:
  6. Pamatjëkan ' lanang, rl.i. «het mannelijke
  10 teeken».
  Dit teeken, dat in niet minder dan 85 vakjes
  * Van p a t j ëk = stift, doren, nagel; p a t j ë k a n = d o o i e n ;
  p a m a t j ë k a n dus ongeveer „meikteeken". Zie V. i>. TODK'S
  Wdb., IV (1912), p. 44—45.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  121
  
  voorkomt, duidt de dagen aan die ongeschikt zijn tot het geven
  van feesten; doch zeer geschikt daarentegen om te gaan offeren
  in de tempels.
   7. P a m a t j ë k a n w a d o n , d.i. «het vrouwelijke teeken».
  Komt in 6b vakjes voor; ook op deze 66 dagen mag geen
  feest gevierd worden; wel leenen deze dagen zich uitnemend tot
  het graven van kuilen om wilde dieren te vangen.
  8. S 6 m o e t s ë d o e l o e r , d.i. <de in-ecn-rij-loopende mier».'
  Komt ééns voor in elk 5-tal 7-daagsche weken op den dag
  Soekra (dus 6 maal), en geeft ook al dagen aan waarop geen
  feest gevierd en ook niet begraven mag worden; welke dagen
  echter wel weer geschikt zijn om strikken uit te zetten.
  9. G o t o n g a n , d.i. «weghaal-teeken».Dit komt eveneens 6 maal voor, en wel ééns in de 5 weken
  op Sanistjara, en wijst op dagen, die, eveneens ongeschikt voor
  begrafenissen, wèl gunstig zijn om tweedracht te verwekken,
  met het oogmerk om daardoor gelegenheid te krijgen in
  troebel water te visschen. Het is dus een soort dieven-tecken!
  10. T a l i-wan g k c , d.i. «het touw is doocb. •'
  Op de dagen, hiermede gemerkt fin 30 vakjes, op elke kolom
  éénmaal), is het beter geen touwen te maken om vee aan te
  leiden, daar deze dan zeker heel onsterk zouden blijken te zijn;
  gunstiger zijn deze dagen voor het vervaardigen van strikken.
  11. W a d o n , of «de Vrouw».
   Eén of meer van deze vrouwelijke teekens in den rechterbovenhoek, die in 205 vakjes voorkomen, wijzen op ongunstige
  dagen voor het smeden van wapenen, doch op gunstige dagen
  voor het planten van nuttige gewassen. Waaruit duidelijk blijkt
  dat de lklier vóór alles landbouwer is, geen krijgsman; en dat
  de Landbouw ook op Bali scaat onder de hoede van een Vrouw,
  Dewi (^ri, evenals op Java.
  i Zie V. D. TCLK'S Wdb., III (l'Jül), p. 3*L.
  £ed.
  » Ovor g o t o n g = g o s o n g , zie V. i>. 1'UUK, IV (1912), p. 729 en 734. Het
  is het „optillen" in Zuidalrikaansclien zin.
  jje^_
  » Over t a l i w a n g k e , zie V. D. TUOK, III (1901), p. 628.
  £ed.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  122
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
   Behalve deze elf met een mesje in het hout ingesneden teekens, zijn er op het plankje nog verschillende gaatjes met daarbij
  behoorende stiftjes aangebracht, en wel (verg. vooral Plaat II):
  42 ivoren stiftjes,
  die KI ion (n° 4) aangeven van de 3-daagsche week, alle zéér
  goede dagen;
  35 wit-hoornen stiftjes,
  welke M a w o e 1 o e (n° 6) aangeven van de ö-daagsche week,
  alle goede dagen;
  23 zwart-hoornen stiftjes,
  die D a d i (n" 9) aanduiden van de 9-daagschc weck, alle vrij
  goede dagen;
  21 looden stiftjes,
  welke laatste die dagen aanduiden, waarop het niet goed is
  om aan te vangen met het bouwen van een huis of het met
  atap dekken van een dak; wel zijn deze dagen gunstig voor het
  aanleggen van waterleidingen en ook om bosch te kappen.
  Eindelijk:
  19 koperen pennetjes
  geven de dagen aan, waarop geen feesten gevierd mogen worden;
  welke dagen echter weer gunstig zijn voor het houden van vergaderingen.
  De 30 W a r a ' s of 7-daagsche weken (dus de 30 kolommen)
  hebben elk weer een aparten naam. Altijd weer rechts beginnende zijn deze (ook op Java als w o e k o e ' s welbekend): '
  1. Wara Sinta.
  2. Wara Landë>
  3. Wara Oekir (ook: Woekir).
  4. Wara Karoentil (ook: Koerantil).
  5. Wara Tawoeloe (beter: Toloe).
  6. Wara Goembrëg (ook: Goemrëg).
  7. Wara Wariga.
  8. Wara Warigadian (Wariga-dyan).
  9. Wara Djoeloeng (voluit: Djoeloeng wangi).
  10. Wara Soengsang.
  11. Wara Galoengan (ook: Doenghoelan, Doengoelan).
  ' In de mi. volgende lijst zijn als varianten tusschen haakjes de lezingen
  aangegeven, die VAN DEK ÏDDK'S Wdb., IV (1912), p. 27 i. v. p u n d u t geeft
  naar een üs. der Wariga. De lijst begint daar echter met Pahang (n° 16). üed.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN BAUNEESCHE KALENDER.
  123
  
  12. Wara Koeningan.
  13. Wara Langkir.
  14. Wara Mëdangsija (ook: Madiisiha).
  lö. Wara Poedjoet (voluit: Djoeloeng l'oedjoet).
  16. Wara Pahang (Paliang).
  17. Wara Kroewëloet.
  18. Wara M'rakih (Marakih).
  19. Wara Tambir.
  20. Wara Mëdangkoengan (Madangkoengaii).
  21. Wara Matal (voluit: Mahatal).
  22. Wara Oeje (ook: Woeje).
  23. Wara Manail (Manahil).
  24. Wara Prangbakat.
  25. Wara Bala (voluit: Balamoeki).
  26. Wara Woegoe.
  27. Wara Wajang.
  28. Wara Koelawoe.
  2^. Wara Doekoet.
  30. Wara Watoegoenoeng. '
  Deze 30 kolommen zijn weer in .") groepen van 6 kolommen
  (cl. z. 7-daagsche weken) verdeeld; ö hoornen stiftjes onder in den
  rand gestoken (zie Plaat I en II) duiden de grenzen van deze
  zich repeteerende groepen aan. De namen van de weken in elke
  groep zijn:
  Ingkël (of Përingkëlan) Wong.
  Ingkël Sato.
  Ingkël Mina.
  Ingkël Manoek.
  Ingkël Taroe.
  Ingkël Boekoe. *
  ' Verg. reeds FRIEDEIUCH'S „Voorioopig Verslag van het eiland Bali", Vorh
  Bat. Gen. XXIII (1850), 13' St.uk, p. 52; COHEN STUART'S mooie opstel
  „Javaansche Tijdrekening", dat van 1860—1904 steeds in den RegeeringsAlmanak voorkwam, doch thans (jammer genoeg!) niet meer opgenomen
  wordt; dan het reeds aangehaalde artikel over de Tënggersehe tijdrekening
  in Bijdr. Kon. Inst., 4' Reek*, III (1879), p. 134, met p. 147 noot 7; en de
  Eneyolopaed.e v. Ned. Indië, IV [1905], i. v. Tijdrekening, p. 453.
   Red
  * Verg. V. D. TODK'S Wdb., I (1897), ,,. 478, en 823. Vertaald zijn hot
  dus resp. het „Monso.h"-, „Vee"-, „Visph"-, „Vogol"-, „Boom", on „Bamboe"- of
  „IIeesler''-ominoiize perk (invloedskring),Downloaded from Brill.com 07/14/2024
  j ^11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  124
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  P ë ri n gk ë 1 a n W o n g :
  Deze week der 1* Kolom heeft betrekking op het lot der menschen. In deze week is het beter maar niet te werken; doch de
  vijfde dag, Wrëspati, is bijzonder gunstig voor het opsporen en
  gevangen nemen van dieven en moordenaars.
  PCringkëlan Sato:
  Deze week der 2* Kolom heeft betrekking op viervoetige dieren, en is niet gunstig voor het vervoeren van vee; maar de
  vijfde dag, Wrëspati, is weer zeer geschikt tot het vangen van
  wilde beesten.
  Përingkëlan Mina:
  Deze week der 3' Kolom heeft betrekking op de visschen, en
  is een slechte week voor het vangen daarvan. .Alleen de vijfde
  dag maakt hierop weer eene uitzondering.
  PSringkëlan Manoek:
  Deze week der 4° Kolom heeft betrekking op de vogels, en
  is zeer ongunstig voor het vervoeren van gevogelte, vooral van
  kippen. De vijfde dag is echter alweer gunstig voor het vangen
  van vogels.
  Përingkëlan Taroe.
  Deze week der ;V Kolom heeft betrekking op boomen, en is
  een slechte week tot het planten daarvan. De vijfde dag is echter
  weder een goede dag om boomen te vellen of hout te hakken.
   Përingkëlan Boekoe:
  Deze week der 6* Kolom heeft betrekking op planten met
  geledingen, als bamboe, padi, suikerriet, enz. Deze week is niet
  geschikt om die gewassen te zaaien of te poten. De vijfde dag
  is echter weer zeer geschikt voor het snijden van die gewassen.
  Die vijfde dag Wrëspati (onze Donderdag) maakt dus rfow/<w/V«f/ een goede uitzondering op de speciale ongunst van
  elke week.
  Behalve al deze afzonderlijke eigenschappen heeft elke dag
  nog een in 't geheel genomen gunstige of ongunstige beteekenis,
  waarmede men bij het uitzoeken van een geschikten dag voor
  de een of andere bezigheid rekenschap dient te houden.
  Geen wonder dat een gewoon mensch daar geen weg mede
  weet; maar genoodzaakt is de hulp van een priester in te roepen, waarvoor dan natuurlijk altijd iets geofferd (betaald) moet
  worden. Bij de bestudeering van de t i k a raadpleegt deze het
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  125
  
  geschrift «Wariga», waarin al het goede en het kwade dat een
  mensch kan treffen, beschreven staat.
  Wat cle zaak nog ingewikkelder maakt, is dat niet op alle
  plankjes dezelfde dagen gemerkt zijn of door dezelfde teekens
  zijn aangegeven, en dat er zelfs vaak fouten op voorkomen.
   Zoo is er o.a. te Leiden een plankje ', waarop D a n g o e van
  de 9-daagsche week niet is aangegeven (zooals op mijn plankje)
  met twee divergeerende streepjes in den rechtschen onderhoek
  van het vierkantje (verg. sub 1), maar met twee zulke streepjes
  in het midden onderaan. G o e r o e van de 8-daagsche week is
  er aangegeven zooals bij mij; Kal a desgelijks. Maar daarentegen
  KI ion van de 5-daagsche week, bij mij aangegeven door 42
  ivoren stiftjes, wordt op het Leidsche plankje aangeduid door
  hetzelfde teeken, dat op mijn plankje (als fig. 3) Oeroekoeng
  van de 6-daagsche week aanwijst. Wit-hoornen stiftjes (35) geven
  er, evenals op mijn tika, Ma woel o e aan van de 6-daagsche
  week. Maar zwart-hoornen stiftjes (eveneens 35) geven O e r o e k o e n g aan van de 6-daagsche week, welke dag bij mij aangegeven is door fig. 3. Hier zijn dus met name Klion en Oeroekoeng onderling verwisseld; wel zeker een fout, daar de eerste
  dag zéér gunstig altijd is, de laatste niet meer clan goed.
  Ook komen verschillende andere vergissingen op het Leidsche
  plankje voor. Zoo ontbreken o.a. bij kolom 2 in het zesde vakje,
  bij kolom 4 in het eerste vakje, bij kolom 5 in het derde vakje,
  en bij kolom 24 in het vijfde vakje, de teekens voor D a n g o e
  van de 9-daagsche week. Ook het teeken voor K l i o n van de
  5-daagsche week ontbreekt eenige malen.
   Nog een andere lastige afwijking is de volgende. Bij mijn
  Balineeschen kalender, en ook bij den Tënggër'schen, besproken
  en afgebeeld in de «Bijdragen» van 1879 (zie hiervóór), begint
  cle telling der weken bij de 1« kolom r«/rfj, onderste vakje. Maar
  dit blijkt mij ook niet altijd het geval te zijn. Voor eenigen tijd
  toch kreeg ik van den Heer G. P. ROUFFAER een Tënggër'sche
  p a p a n te leen (30 X 8 X 0,7 cM.), met verzoek die eens met mijn
  Balineesch exemplaar te vergelijken. Toen ik dat deed bleek
  m y d a t de telling op dat plankje aanvangt bij de 1= kolom
  • Serie 933, U. Zie Dr. H. H. JUYNBOIX'S Catalogus van 'sRijks Ethnographisch Museum, deel VII, Bali en Lombok, 1912, blz. 122. De a f mot ineen
  zijn 4-1 lang, breed 13, en dik bijna 2 cM.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  Dl. 69
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  126
  
  EEN BALINEESCHE KALENDER.
  onderste vakje. Ook daar is K a I a van de 8-daagsche week aangeduid door een kruis, en komen in de elfde kolom (maar nu
  van //«/èj ook gerekend) onderaan eveneens de 3 dagen voor, die
  Kala heeten. Op dat plankje komen geen ivoren of andere stiftjes
  voor, maar zijn verschillende dagen aangegeven door 1 , 2 , 3 , 4
  of 5 putjes. Dus alweer wat anders. Ik ben clan ook overtuigd,
  dat, zoo men andere exemplaren gaat onderzoeken, men steeds
  weer afwijkingen zal tegenkomen.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 11:55:52PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  