text: Afscheidsrede "in itinere"
  Citation for published version (APA):
  Kitslaar, P. J. E. H. M. (2008). Afscheidsrede "in itinere": Oratie door Prof. dr. P.J.E.H.M. Kitslaar. (1 ed.)
  Universiteit Maastricht. https://doi.org/10.26481/spe.20080101pk
  
  Document status and date:
  Published: 01/01/2008
  DOI:
  10.26481/spe.20080101pk
  Document Version:
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Please check the document version of this publication:
  • A submitted manuscript is the version of the article upon submission and before peer-review. There can
  be important differences between the submitted version and the official published version of record.
  People interested in the research are advised to contact the author for the final version of the publication,
  or visit the DOI to the publisher's website.
  • The final author version and the galley proof are versions of the publication after peer review.
  • The final published version features the final layout of the paper including the volume, issue and page
  numbers.
  Link to publication
  
  General rights
  Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright
  owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these
  rights.
  • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.
  • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain
  • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal.
   If the publication is distributed under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license above,
  please follow below link for the End User Agreement:
  www.umlib.nl/taverne-license
  Take down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us at:
  repository@maastrichtuniversity.nl
  providing details and we will investigate your claim.
  Download date: 14 Jul. 2024
  
  oratie
  
  Universiteit Maastricht
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Faculty of Health, Medicine and Life Sciences
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Colofon
  Ontwerp en print: Océ Business Services, Maastricht
  
  ISBN: 978-90-5681-290-4
  NUR: 870
  
  Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in
  een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt worden, zonder voorafgaande
  schriftelijke toestemming van de auteur of uitgever.
   Afscheidsrede “In itinere”
  
  Door
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  Mijnheer de Rector Magnificus, geachte collegae, gewaardeerde
  toehoorders uit universiteit, ziekenhuis, vrienden- en kennissenkring
  en familie,
  Velen van U zullen bekend zijn met werk van onze Nederlandse dichter
  en schrijver Cees Nooteboom. Hij is veel gelauwerd, onder andere
  met een Nijmeegs eredoctoraat vanwege zijn totale oeuvre. Toch is hij
  waarschijnlijk het bekendst vanwege zijn reisverhalen uit vele delen
  van de wereld. Over Spanje schreef hij meerdere boeken, waaronder
  “De omweg naar Santiago”. Die titel suggereert een reis met een
  einddoel. Het boek bevat echter impressies kriskras vanuit heel Spanje
  met zijn lege binnenlanden, zijn daarin verspreide kloosters, kastelen
  en eeuwenoude steden met herinneringen aan een mohammedaans,
  joods en christelijke verleden. Naast beschrijvingen uit het moderne
  Spanje, bevat het boek historische en culturele beschouwingen over
  uiteenlopende zaken zoals de conquistadores of het sinister katholicisme,
  belichaamd in ‘onze’ koning Philips II, en kunstschilders als de Zurbarán
  en El Greco. Telkenmale laat de schrijver zich van geplande wegen
  afleiden en geraakt, als bij toeval, op zijpaden van zijpaden die hem op
  dat moment nog meer boeien dan Santiago de Compostela.
  Dit thema van toeval en het afwijken van ogenschijnlijk vaststaande
  reisroutes drong zich aan mij op toen ik voor deze rede nadacht
  over mijn loopbaan, mijn vak en mijn leeropdracht. Die werden
  ook gekenmerkt door toeval en zich op korte termijn voordoende
  mogelijkheden. Overigens zou ik niet de suggestie willen wekken dat
  er, behalve dit thema, veel meer overeenkomsten zouden zijn tussen de
  literaire rijkdom van Nooteboom en datgene waarmee ik U de komende
  vijftig minuten hoop te boeien.
   Ruim twee en twintig jaar werk ik nu als chirurg in het Maastrichtse
  academisch ziekenhuis en wanneer ik over een maand die werkzaamheden
  moet neerleggen ben ik ook nog precies zeventien jaar Hoogleraar
  vaatchirurgie aan deze Universiteit geweest. Dit deel van mijn in totaal
  dertigjarige chirurgische loopbaan berustte niet op een tevoren bedacht
  plan, maar was het gevolg van toeval dat op mijn weg kwam.
  De universitaire wereld was voor mij, bij mijn aanstelling, vrijwel terra
  incognita. Afgezien van mijn opleiding tot arts, was ik geheel perifeer, dat
  wil volgens ons spraakgebruik zeggen in een niet-academisch ziekenhuis,
  opgeleid. Alleen voor de patiëntenzorg had ik dus adequate training
  gehad, de overige voor academisch werk benodigde vaardigheden heb ik
  me, net als velen hier, in de praktijk eigen moeten maken.
  5
  
  6
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Met plezier heb ik gemanoeuvreerd binnen het academisch ziekenhuis,
  vanaf de tijd dat het nog een provinciaals stadsziekenhuis was tot nu
  toe, nu het door zijn omvang ruimtelijke en organisatorische problemen
  kent.
  Bij mijn aantreden als hoogleraar had ik natuurlijk toekomstverwachtingen
  over mijn vakgebied en mijn bijdrage daaraan. Die zal ik, samen met
  ervaringen en resultaten uit mijn loopbaan gebruiken voor deze rede,
  opgebouwd rond vier thema’s: dertig jaar vaatchirurgie, hoogleraarschap,
  perifeer versus academisch chirurg en liefhebberijen.
  30 jaar vaatchirurgie. Wat bleef, wat verscheen, wat verdween?
  Dertig jaar geleden was ik in de laatste jaren van mijn opleiding tot
  algemeen chirurg, een fase waarin een aankomend chirurg toen nog
  volop met de vaatchirurgie in aanraking kwam. Ik kan daardoor nu
  terugkijken op ruim dertig jaar nauwe betrokkenheid bij de vaatchirurgie.
   In die periode zijn er geheel nieuwe aspecten aan toegevoegd. De toen
  al bestaande componenten van de vaatchirurgie waren overigens ook
  nog vrij jong. Wat we tegenwoordig vaatchirurgie noemen, ontstond pas
  in het midden van de afgelopen eeuw en bestaat dus nu net zestig jaar.
  Over de laatste dertig jaren ben ik dus in staat een ooggetuigenverslag
  te geven. Maar eerst presenteer ik U een stukje oudere historie.
  Eeuwenlang bestond de enige chirurgische handeling aan bloedvaten
  eruit ze dicht te schroeien of met kokende olie te begieten om
  bloedingen te stoppen. Dank zij de Franse militair chirurg Ambroise
  Paré werd die barbaarse methode in de 16e eeuw weer vervangen door
  het tijdens de middeleeuwen in vergetelheid geraakte afbinden van
  bloedvaten. De echte, reconstructieve vaatchirurgie ontstond pas in
  het begin van de twintigste eeuw met het werk van de briljante Franse
  experimenteel chirurg, Alexis Carrell. Tegen het einde van zijn leven
  verloor Carrell zijn glans vanwege zijn rol bij de eugenetische plannen
  van de Vichy regering in bezet Frankrijk en hij zou als nazi-collaborateur
  zijn berecht, als hij niet op tijd was overleden. In 1912 was daarvan
  nog geen sprake en ontving Carrell de Nobelprijs voor Fysiologie of
  Geneeskunde vanwege zijn in Amerika verrichte werk op het gebied van
  vaatnaden en orgaantransplantatie.
   Hierna werd het tot aan de tweede wereldoorlog stil rondom chirurgische
  ingrepen aan de bloedvaten
  De voor de vaatchirurgie belangrijkste noviteit uit het interbellum
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  was de Translumbale Aortografie of TLA. Dit röntgenonderzoek, in 1929
  door de Portugese chirurg Reinaldo Dos Santos ontwikkeld, maakte het
  mogelijk de slagaders in de buik en de benen af te beelden. De TLA werd
  vervolgens weinig toegepast en speelde pas na de vijftiger jaren een rol
  van betekenis in de kliniek, een rol die vervolgens nu ook al weer meer
  dan twintig jaren is uitgespeeld.
  De klinische beoefening van reconstructieve vaatchirurgie is pas echt
  begonnen in de USA tijdens de tweede wereldoorlog, om na die oorlog
  aan beide zijden van de Atlantische oceaan een geweldige spurt te maken.
  Hierbij ging de oude wereld, nog herstellend van zijn oorlogsschade,
  weer gelijk op met Amerika. In de eerste tien naoorlogse jaren werden
  vrijwel alle operaties en vaatvervangende materialen ontwikkeld, die
  tegenwoordig in hun essentie nog steeds in gebruik zijn.
  Een chronologische opsomming van de hoogtepunten uit de relatief
  recente geschiedenis van de vaatchirurgie ziet er als volgt uit:
  In de jaren 1944/45 werden in de USA de eerste succesvolle operaties aan
  de grote slagaders verricht bij kinderen met aangeboren hart- en aorta
  afwijkingen.
  In 1946 nam de Portugese chirurg Jean Cid Dos Santos, zoon van de
  uitvinder van de TLA, bij het verwijderen van een bloedstolsel uit een
  beenslagader per ongeluk ook een deel van de binnenlaag van die
  arterie mee. Tegen de verwachting in, bleef het bloedvat open, waardoor
  Dos Santos ertoe kwam die verwijdering van de binnenlaag als nieuw
  type operatie te doen voor afgesloten bloedvaten, onder de naam
  endoarteriëctomie (later TromboEndArteriëctomie of TEA genaamd).
   In 1948 publiceerde Kunlin uit Parijs de resultaten van een operatie volgens
  een ander concept. Hij legde naast de afgesloten bovenbeenslagader,
  die zelf ongemoeid werd gelaten, een omleiding aan met een ader, de
  zogenaamde veneuze bypass.
  Deze bypassoperatie en de endarteriëctomie voor afsluitingen van
  de beenslagaders zijn enige tijd naast elkaarbeoefend, maar al snel
  gaven de meeste chirurgen de voorkeur aan de bypass en werd de
  endarteriëctomie weinig meer toegepast. Deze keuze was niet gebaseerd
  op enig vergelijkend, laat staan, gerandomiseerd onderzoek.
  In 1950 en in 1952 vervingen twee, wederom Franse, chirurgen, Oudot
  en Dubost, als eersten voor een afsluiting en voor een verwijding van de
  buikaorta dat vat door homografts, dus aorta’s van overledenen.
  Tezelfdertijd verving in 1952 Voorhees in de USA voor het eerst een aorta
  door een kunststof bloedvat.
  7
  
  8
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Dat toen ontwikkelde type vaatprothesen is nu, vijftig jaar later, nog
  steeds in gebruik en heeeft daarmee een duurzaamheid en effectiviteit,
  waarop bijna geen andere medische technologie zich kan beroepen.
  Tenslotte voerde in 1953 de Britse chirurg Mr. Eastcott de eerste operatie
  aan een vernauwde hersenslagader uit.
  Ook nog in 1953 meldde de Zweedse radioloog Seldinger een vinding
  waarmee bloedvaten afgebeeld kunnen worden via een dunne catheter,
  ingebracht via de liesslagader.
  Die naar hem genoemde angiografie betekende een reuzenstap
  voorwaarts ten opzichte van de Translumbale Aortografie. Die TLA was
  toch een soort ‘Hit-and-run’ methode, waarbij de chirurg, als hij de
  injectienaald eenmaal via de rug in de aorta had ingebracht, nauwelijks
  nog invloed had op welke bloedvaten zouden worden afgebeeld. Toch
  bleef de TLA in de meeste Nederlandse ziekenhuizen nog gehandhaafd
  tot in de zeventiger jaren om toen pas plaats te maken voor de veel
  betere Seldinger angiografie.
   Ik hoop dat dit compacte overzicht U duidelijk heeft gemaakt waarom
  de vijftiger jaren van de vorige eeuw, toen in korte tijd vrijwel de gehele
  vaatchirurgie ontstond, wel de gouden periode van de vaatchirurgie
  worden genoemd.
  Hierna volgde een decennium van consolidatie en verspreiding van
  de verworvenheden uit de gouden jaren naar de praktijk van de
  grotere ziekenhuizen. Het was de periode waarin vooraanstaande
  chirurgen een vasculair aandachtsgebied binnen de chirurgie creëerden
  en hun patiëntenseries opbouwden waarop de eerste vaatchirurgische
  klinische research kon worden gebaseerd. In Nederland waren deze
  ‘tweede generatie’ vaatchirurgen onder anderen Vink te Leiden, van
  Dongen uit Sittard en later Amsterdam en Vermeulen te Utrecht, de
  opleiders van de momenteel nog net wel of net niet meer praktiserende
  oudere vaatchirurgen.
  Toen ik, na mijn werk als tropenarts, in de zeventiger jaren aan mijn
  chirurgische opleiding begon was de vaatchirurgie al een belangrijk
  onderdeel van de algemene chirurgie. Operaties aan de buik- en
  halsslagaders en bypassoperaties in het been behoorden tot het
  chirurgisch standaardpakket.
   Gedurende mijn opleidingstijd kwam een lawine aan nieuwigheden op
  gang die het aspect van de vaatchirurgie ingrijpend zou veranderen en die
  tot op heden doorgaat. Wel zijn enkele klassieke vaatoperaties gebleven,
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  maar ze hebben terrein verloren aan minder ingrijpende behandelingen
  met even goed resultaat. Zo waren bijvoorbeeld operaties voor verstopte
  bekkenslagaders tijdens mijn opleiding nog veel voorkomende ingrepen,
  terwijl die nu vrijwel uit de operatiekamers zijn verdwenen door de
  opkomst van de Percutane Transluminale Angioplastiek of PTA. Deze
  behandeling, die bestaat uit het oprekken van een vaatvernauwing met
  een ballonkatheter en in Nederland meestal Dotteren wordt genoemd,
  deed zijn intrede in Nederland in de zeventiger jaren, tijdens mijn
  opleiding. Eerst werd de PTA vooral verricht in de bekkenslagaders, later
  zijn daar toepassing in andere vaten bijgekomen, waaronder die van het
  hart.
  Ook nog tijdens mijn opleiding veranderde de vasculaire diagnostiek
  zeer ingrijpend dank zij het Doppler ultrageluidonderzoek, waarmee
  het mogelijk werd om bij patiënten op niet-invasieve wijze, dus door de
  intacte huid heen, de bloedstroom in slagaders te analyseren.
  Mijn promotieonderzoek toentertijd betrof nog in ontwikkeling zijnde
  arteriële Doppler testen. Daarmee maakte ik deel uit van een club
  chirurgen in opleiding die de verschillende niet-invasieve testen van het
  vaatstelsel in Nederland introduceerden.
  Als resultaat hiervan werd in 1977, dus inmiddels 30 jaar geleden, het
  eerste klinische vaatfunctie laboratorium in Nederland geopend hier in
  Maastricht, in het toenmalige St Annadal ziekenhuis, de voorloper van
  het huidige Academisch Ziekenhuis. Vrij snel daarna startten andere
  chirurgen in hun ziekenhuizen ook functionele vaattesten, zoals Buth in
  het Catharinaziekenhuis te Eindhoven en Vermeulen, Eikelboom en ikzelf
  in het St Antoniusziekenhuis te Utrecht, waar we onderzoeken invoerden
  voor de halsslagaders en het perifere vaatstelsel.
   Nog steeds tijdens mijn opleiding was ik ook getuige van de eerste klinische
  ervaringen in Nederland met de Computer Tomografie of CT scanning
  en de Digitale Subtractie Angiografie, afgekort DSA. Deze twee nieuwe
  röntgen technieken hebben sindsdien de hele klinische diagnostiek
  en met name ook het vasculaire onderzoek revolutionair veranderd en
  verbeterd. De Digitale Subtractie Angiografie werd aanvankelijk ingezet
  om vaatfoto’s te maken na injectie van een contrastmiddel in een ader
  en zou, dacht men, injectie van contrast in de slagaders onnodig maken.
  De kwaliteit van deze zogenaamd intraveneuze DSA’s was echter zo
  slecht dat wij ten opzichte van de TLA van de regen in de drup raakten.
  9
  
  10
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  De intraveneuze DSA verdween dan ook snel geheel van het toneel, en
  werd vervangen door de intraarteriële DSA via Seldinger katherisatie, de
  tegenwoordige standaard angiografie.
  Als ‘derde generatie’ vaatchirurg begon ik mijn werkzaamheden in een
  grote perifere chirurgenmaatschap te Groningen. Aanvankelijk voerde ik
  daar toen de vaatoperaties uit die in de twee decennia daarvoor waren
  ontwikkeld en was mijn diagnostiek gebaseerd op anamnese, lichamelijk
  onderzoek, simpele Dopplertest en conventionele angiografie
  Tijdens de daarop volgende vijfentwintig jaren werd de diagnostiek van
  bloedvatafwijkingen verrijkt met de Duplex scanning, een combinatie
  van echografie en high-tech analyse van Dopplersignalen. Daarmee
  werd het mogelijk zeer precies slagadervernauwingen te karakteriseren
  en informatie te verkrijgen over karakteristieken van de bloedstroom in
  venen.
  Zeker zo belangrijk voor de diagnostiek van de vaatchirurg waren de
  latere ontwikkelingen van de Magnetische Resonantie Angiografie, of
  MRA en de CT angiografie, of CTA. Op de daarmee verkregen afbeeldingen
  van bloedvaten baseren we nu grotendeels ons chirurgisch beleid. We
  bevinden ons daarbij nog midden in hun snelle opmars, waarin technici
  en ingenieurs werken aan steeds geavanceerdere toepassingen.
   Ronduit spectaculair was de opkomst en verfijning van een nieuwe
  operatie voor verwijde aneurysmatische bloedvaten, met name van
  de aorta. Hierbij wordt via een kleine incisie in de liesslagader een
  zogenaamde endoprothese ingebracht die zich van binnen uit in het
  aneurysma vastzet. Hierdoor verdwijnt de bloeddruk op de wand van
  het aneurysma, dat daarna in principe geen gevaar meer vormt voor
  de patiënt. Inmiddels gebeurt deze behandeling, die in Nederland voor
  het eerst in 1994 werd toegepast door Eikelboom en Mali te Utrecht, in
  vrijwel alle grotere ziekenhuizen, ondanks het feit dat veel technische
  problemen nog niet zijn overwonnen en we inmiddels geconfronteerd
  zijn met specifieke complicaties van deze behandeling. Hierdoor bestaat
  er nog grote controverse over de winst van deze behandeling voor de
  patiënt, met name op de langere termijn.
  Bij vergelijking van de versnelling van de vaatchirurgie in de gouden
  periode en die tijdens mijn ooggetuige periode, valt op dat degenen
  die voor die versnelling zorgden in de beide perioden een verschillende
  achtergrond hadden. In de eerste periode kwam vrijwel alle vernieuwing
  van chirurgen zelf en waren bijvoorbeeld de eerste vaatprothesen product
  van huiselijk handwerk van een chirurg. De tweede vernieuwingsgolf,
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  met Duplex technieken, CTA, MRA en de endoprothese technologie, is
  vooral veroorzaakt door fysici, ingenieurs en high-tech industrieën. Deze
  disciplines en partners zijn dan ook niet meer weg te denken uit de
  medische praktijk en wetenschap.
  Hoogleraarschap
  Toen ik als hoogleraar aantrad heb ik in een oratie uitgesproken wat er
  in mijn vakgebied zou moeten gebeuren en wat ik daaraan dacht bij te
  dragen.
  De ‘derde generatie’ vaatchirurgen, mijn generatie zou uiteraard
  nieuwe methoden van diagnostiek en behandeling blijven ontwikkelen.
   Daarnaast moest dank zij ons de chirurgische besluitvorming - het
  ‘wikken, wegen en weten’ - een solide basis krijgen, liefst ondersteund
  door gecomputeriseerde medische expertsystemen. Betrouwbare
  diagnostische testen en kennis van de uitkomsten van behandeling
  waren hiervoor essentieel. Mijn leeropdracht dacht ik daarom uit
  te voeren door de betrouwbaarheid van diagnostische testen te
  onderzoeken en nieuwe testen te ontwikkelen. Om de uitkomsten van
  onze behandelingen te kennen leek het ons nodig alle behandelingen en
  hun resultaat prospectief vast te leggen, bij voorkeur in een nationale
  vaatchirurgische databank, die dan tevens zou kunnen dienen als
  kwaliteitsinstrument en als basis voor wetenschappelijk onderzoek.
  Ik noemde bij mijn aantreden drie concrete terreinen van
  vaatchirurgisch wetenschappelijk onderzoek van onze groep. Ten eerste
  ultrageluidanalyses voor de diagnose van vernauwingen in slagaders, ten
  tweede onderzoek van de microcirculatie, dus de kleinste bloedvaatjes of
  haarvaten. Als derde researchgebied kozen we de zogenaamde access- of
  toegangschirurgie. Die omvat het operatief aanleggen van verbindingen
  van bloedvaten als toegang voor de aan- en afvoer van bloed bij
  de kunstnierbehandeling. De keuze voor die drie onderzoeksvelden
  werd allereerst ingegeven door hun belang voor onze patiëntenzorg.
  Daarnaast door de toenmalige researchlijnen van CARIM, ons facultaire
  onderzoeksinstituut voor hart- en vaatziekten, waarbuiten het vrijwel
  onmogelijk zou zijn geweest voldoende partners en structureel geld
  voor onderzoek te verwerven. Tenslotte werd die keuze ingegeven door
  de samenstelling van ons chirurgische team, die wordt gedicteerd door
  de expertise die nodig is voor de patiëntenzorg en nauwelijks door
  research ideeën. Iedere lijn van onderzoek kreeg als trekker een van de
  toenmalige vaatchirurgen met de relevante expertise, collega Jacobs
  voor de microcirculatie, collega Tordoir voor de toegangschirurgie en
  ikzelf voor de ultrageluidonderzoekingen.
   11
  
  12
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Het is leerzaam om te zien wat er in de praktijk terechtkomt van
  dergelijke schrijftafel planningen. Had ik bij mijn aantreden al kunnen
  voorzien dat het merendeel van ons wetenschappelijk onderzoek, zoals
  ik zal bespreken, heel anders zou uitpakken?
  Dan zou ik, dank zij een mij niet gegeven helderziendheid, technologieën
  en pathologische inzichten moeten hebben kunnen voorspellen die
  toen nog niet bestonden. Ik som de voor onze latere research relevante,
  maar toen onvoorspelbare ontwikkelingen op: MRA was nog onbekend,
  de eerste zogenaamde knock-out muizen, waarvan latere varianten
  in ons onderzoek een rol zouden gaan spelen, waren pas twee jaar
  voor mijn aantreden gecreëerd, geheel buiten ons gezichtsveld. In
  diezelfde tijd was ook de Chlamydia pneumoniae weliswaar als aparte
  bacterie geïdentificeerd, maar pas jaren later in verband gebracht met
  atherosclerose, waarop wij er al snel daarna onderzoek mee gingen
  doen. De publicatie van Russel Ross in het New England Journal of
  Medicine, die atherosclerose beschreef als ontstekingsreactie, verscheen
  pas acht jaar na mijn start als hoogleraar. Eveneens pas jaren later
  ontstond de behandeling van aneurysmata met endoprothesen en
  daarmee ook de ermee verbonden research, die nu bij ons in handen is
  van collega Schurink.
   Er was dus tijdens mijn chirurgische en academische loopbaan op grote
  schaal sprake van noviteiten en onvoorziene ontwikkelingen, waarvoor
  ik onderweg graag mijn oorspronkelijke koers verlegde. Daarvandaan
  de in het begin opgeroepen analogie met Nooteboom’s literatuur en
  de titel van deze rede, ‘In itinere’. Letterlijk betekenen deze Latijnse
  woorden ‘op reis’ of ‘onderweg’. Ze hebben echter in het spraakgebruik
  verschillende ruimere, vooral juridische betekenissen gekregen. Toen
  bijvoorbeeld na de Amerikaanse Burgeroorlog de maatschappelijke
  positie van net vrijgelaten slaven ter discussie stond, rees de vraag of
  ze juridisch een ‘in itinere’ status moesten krijgen vergelijkbaar met
  die van buitenlanders, zodat ze op reis door verschillende Amerikaanse
  staten niet in voortdurend levensgevaar zouden zijn. Een dergelijke
  vrijgeleide om lynching te voorkomen heb ik in mijn loopbaan nooit
  nodig gehad, dus daar verwijs ik met de titel niet naar. Een modern
  gebruik van de term vindt men bij internationale subsidies, waarbij een
  ‘in itinere’ evaluatie een tussen- of voortgangsrapportage betekent, ter
  onderscheid van de eindrapportage.
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  Naar die betekenis verwijst de titel van mijn rede. Momenteel is er
  voor mij sprake van een tussenstop waarvan ik er in mijn leven al
  enkele achter de rug heb en waarvan er waarschijnlijk nog meer in het
  verschiet liggen. Een goede gelegenheid dus om een tussenbalans te
  presenteren.
  We waren hier steeds met betrekkelijk weinig vaatchirurgen, soms
  slechts met twee man, meestal gelukkig met zijn vieren. Daarvan was
  in totaal net geen volle mankracht of FTE voor research geoormerkt.
   Tijdens mijn hoogleraarschap hebben we daarmee, in de marge van een
  hectische chirurgische praktijk, een twintigtal geheel of mede aan mij
  gekoppelde promoties weten af te ronden, terwijl er nog enkele in de
  pijplijn zitten. Een deel daarvan is te danken aan de specifieke research
  van Tordoir, die zelf nog steeds ten onrechte het ‘ius promovendi’
  ontbeert.
  De inhoud en de resultaten van onze research zou ik het samenvattend
  motto ‘Van vaatwand tot vaatpatiënt’ kunnen geven naar de titel van een
  van mijn colleges voor medische studenten. Net als dat college ging onze
  research vooral over hoe de bloedstroom de vaatwand beïnvloedt en viceversa hoe afwijkingen van die vaatwand de bloedstroom verstoren en
  klachten veroorzaken die iemand tot vaatpatiënt maken. We verrichtten
  daarbij onderzoek met een bereik van molecuul tot patiënt, zowel in het
  laboratorium als in de kliniek, ofwel van ‘bench to bed’.
  Met behulp van Duplexanalyses onderzochten we de kenmerken van de
  bloedstroomsnelheid om vernauwingen in verschillende slagaders op
  te sporen. Immers, zoals stroomversnelling of turbulentie in een rivier
  duidt op een plaatselijke engte of ondiepte, zo wijst ook een abrupte
  toename van de stroomsnelheid in een bloedvat op een vernauwing,
  bijvoorbeeld door slagaderverkalking. Vooral de moeilijk toegankelijke
  bekkenslagaders hadden onze aandacht. We verfijnden de Duplex
  criteria voor vernauwingen in die slagaders en konden aantonen dat
  voor hun diagnose, de tot dan toe gebruikelijke, angiografie en bloedige
  drukmetingen niet meer nodig waren, een voordeel zowel voor de patiënt
  als voor de chirurg. In dezelfde lijn lag ook onderzoek naar Duplex criteria
  om vast te stellen of zich in een beenbypass een vernauwing ontwikkelt.
  Een daarop gebaseerde controle van de bypass leidde tot vroegtijdige
  opsporing van vernauwingen en adequaat ingrijpen waarmee kon
  worden voorkomen dat de bypass zijn functie zou verliezen.
   13
  
  14
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Dus die controle loonde de kosten en de moeite en is sindsdien in de
  vaatchirurgische praktijk dan ook standaard.
  In andere onderzoeken keken we naar het effect dat de erlangs schuivende
  bloedstroom heeft op de wand van slagaders, bypasses en dialysefistels.
  We bestudeerden hoe de telkens wisselende schuifkrachten, in het
  Engels ‘shear’ genoemd, de diameter van de bloedvaten doen veranderen
  en afwijkingen, zoals intimahyperplasie kunnen teweegbrengen.
  Intimahyperplasie is een nog steeds niet volledig begrepen proces
  van verdikking van de binnenwand van een ader of slagader. De
  afwijking kan leiden tot afsluiting van het bloedvat en ontstaat op
  plaatsen waar vaatnaden zijn aangelegd, is gedotterd of stents zijn
  geplaatst in bloedvaten, zoals in de kransslagaders van het hart, of in
  bypasses of dialysefistels. De aandoening verknoeit daarmee een deel
  van de ingrepen die chirurgen, cardiologen of interventieradiologen
  in het vaatstelsel doen. Wij vonden dat de intimahyperplasie die op
  chirurgische vaatnaden ontstaat vooral wordt veroorzaakt door de daar
  optredende shear krachten en veranderingen in bloedstroom, zoals
  omkering van de stroomrichting nabij de vaatnaad. Dit suggereerde,
  dat aanpassing van de geometrie of vorm van de vaatnaad mogelijk
  intimahyperplasie zou kunnen voorkomen. In een vervolgonderzoek
  verricht aan dialysefistels bleek dat echter niet op te gaan, zodat we
  daarvoor onze operatietechniek niet hoefden te veranderen.
  Bij al deze studies gebruikten we geavanceerde ultrageluid- en
  analyseapparatuur die door collega Hoeks op zijn afdeling biofysica
  was ontwikkeld. Voor het welslagen van onze studies was niet alleen
  die apparatuur, maar bovenal ook collega Hoek’s grote kennis van de
  hemodynamica essentieel.
   In de negentiger jaren werd duidelijk dat slagaderverkalking een
  ontstekingsproces van de vaatwand is, dat mogelijk zelfs door een
  bacteriële infectie zou ontstaan of verergeren. Net als anderen richtten
  wij toen ons onderzoek op deze hypothese. Als die klopte konden
  antibiotica wellicht betekenis krijgen in de strijd tegen atherosclerose.
  We deden hiervoor parallel aan elkaar twee gelijksoortige onderzoeken
  zowel in vaatpatiënten als in zogenaamde knock-out muizen. Bij die
  muizen kan, door kunstmatig aangebrachte genetische afwijkingen,
  atherosclerose ontstaan, waardoor ze kunnen dienen als surrogaat
  patiënten, waarin we onze hypothesen sneller en diepgaander kunnen
  testen dan in echte patiënten. In de muizenproeven veroorzaakte
  infectie met de Chlamydia pneumoniae bacterie inderdaad uitgebreider
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  atherosclerose dan in controledieren. Dit proces kon enigszins worden
  geremd met antibiotica. In de patiënten vonden we een associatie
  tussen eerder doorgemaakte Chlamydia pneumoniae infecties en het
  vaker optreden van vaatproblemen, zoals hartinfarcten en een grotere
  noodzaak tot operaties aan de bloedvaten. We konden echter met een
  korte antibioticakuur dit soort complicaties niet voorkomen. Ook was de
  voortschrijding van de slagaderverkalking er niet mee tegen te houden.
  Daarmee verviel de hoop om met een simpele antibioticakuur een
  gevoelige slag toe te kunnen brengen aan atherosclerose, nog steeds
  de belangrijkste oorzaak van overlijden in de Westerse wereld. Uiteraard
  gebeurden al deze onderzoeken samen met collega Bruggeman van de
  afdeling medische microbiologie.
  Toen de MRA aan haar opmars begon, testten we met de radiologen de
  waarde van MRA voor diagnostiek en beleidsbepaling bij patiënten met
  perifeer vaatlijden en bij dialysepatiënten. We vonden daarbij dat de MRA
  uitermate geschikt is voor het onderzoek van die chirurgische patiënten
  en goede beslissingen over operatieve behandelingen mogelijk maakt.
   Steeds meer verovert de MRA daarom tegenwoordig terrein op het
  gebied dat tot recent werd ingenomen door DSA en het vaatfunctie
  laboratorium, overigens zonder een van beide voorlopig overbodig te
  maken.
  Heel dit op zichzelf al boeiende onderzoekslandschap werd verrijkt
  met enkele, los van de CARIM matrix staande, promotieonderzoeken
  naar het beleid bij infecties van kunststof bloedvaten in de aorta, naar
  resultaten van toegangschirurgie en naar de behandeling van spataders.
  Verder werkten we samen met huisartsen om de rol van Doppler testen
  in de huisartspraktijk te onderzoeken. Mede op basis daarvan hebben
  die testen ook in de huisartspraktijk hun intrede gedaan. Tenslotte
  bouwden we vanuit onze vaatoperaties jarenlang mee aan een grote
  weefselbank van vaatwandmateriaal, waarmee binnen CARIM zeer
  lonend fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar atherosclerose
  werd en wordt gedaan.
  U hoorde nog niets over ons geplande microcirculatie onderzoek.
  We hebben dat aanvankelijk inderdaad enige tijd gedaan met een,
  academisch gezien, goed resultaat. Echter al snel hebben we afgezien
  van verdere inspanningen op dat gebied, omdat het te weinig praktische
  waarde had voor onze patiëntenzorg.
  15
  
  16
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Over mijn wensen en plannen ten aanzien van de vaatchirurgische
  databank en de inzet van medische expertsystemen kan ik kort zijn.
   De vaatregistratie is er nog steeds niet en er is weinig zicht op
  realisatie ervan op korte termijn. Vele vaatchirurgen hebben zich er
  voor ingezet individueel uit liefhebberij of vanuit de Nederlandse
  Vereniging voor Vaatchirurgie, ook in de tijd dat ik er voorzitter van
  was. Alle inspanningen waren echter tevergeefs. De opzet mislukte,
  niet door een gebrek aan goede wil, maar door een onrealistische
  kijk op de ermee gepaard gaande kosten. Na een eerste opzet in veel
  ziekenhuizen, gesubsidieerd door de Nederlandse Hartstichting, bleek
  vervolgens niemand de registratie verder te willen financieren. Ik kom
  hier zodadelijk nog even op terug.
  De toepassing van medische expertsystemen ter ondersteunen van
  artsen bij hun diagnostiek of therapiekeuze, is wereldwijd nauwelijks
  iets geworden. Ik geloof ook niet meer dat een arts er in zijn spreekkamer
  echt behoefte aan heeft. Ik heb het dan niet over relatief simpele ICT
  toepassingen, die bijvoorbeeld alarmeren als een verkeerde combinatie
  van medicijnen wordt voorgeschreven, maar dat vind ik geen echte
  expertsystemen.
  Perifeer en academisch chirurg
  Als volledig perifeer opgeleid en aanvankelijk ook perifeer werkzaam
  vaatchirurg, die pas later in zijn loopbaan een koerswending richting
  academia maakte, wil ik kort bij het thema perifere versus academisch
  chirurg stilstaan.
  Alle chirurgen worden tegenwoordig voor een ongeveer gelijk gedeelte
  academisch en ‘perifeer’ opgeleid, anders dan mijn generatie die nog
  geheel academisch dan wel geheel perifeer werd getraind. Dat leidde
  toen tot een, eventueel nog wel positief te duiden, eigen ‘esprit de corps’,
  maar daarnaast ook tot een blikvernauwing en zelfs wederzijds dédain
  voor elkaars chirurgische inzichten dan wel vaardigheden. Gelukkig
  zijn de jongere chirurgen daar tegenwoordig door hun opleiding
  van gevrijwaard en hebben ze een realistischer kijk op beide typen
  praktijken. Bovendien zijn ze nu beter toegerust om onderling samen te
  werken dan de vroegere, wat elitair gevormde macho’s.
   Nog steeds vormt de dagelijkse recht-toe-recht-aan patiëntenzorg de
  hoofdmoot van de dagtaak van perifere chirurgen, zeker in de nietopleidingsklinieken, die iets meer dan de helft van alle Nederland
  ziekenhuizen uitmaken. Daarin verschillen ze van academische
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  chirurgen, die naast de patiëntenzorg structureel taken hebben in
  wetenschappelijk onderzoek en onderwijs aan medische studenten.
  Inmiddels hebben echter ook de perifere medische specialisten een
  overhead van niet-patiëntgebonden activiteiten opgedrongen gekregen
  of vrijwillig op zich genomen. Ook voor hen worden managementtaken
  en participatie in medisch onderwijs steeds gewoner.
  Een aantal perifere specialisten zorgt daarenboven ook nog voor een
  behoorlijke wetenschappelijke productie. Om deze stelling enigszins te
  onderbouwen heb ik eens een aaneengesloten reeks klinische Nederlandse
  vaatchirurgische proefschriften van 1985 tot nu toe geanalyseerd. Een
  proefschrift werd als vaatchirurgisch geclassificeerd wanneer minstens
  een van de ermee verbonden promotores een vaatchirurg was. Ik telde
  hoeveel er, qua auteur en onderzochte patiënten, uit academische of
  uit perifere klinieken afkomstig waren. Van de om en nabij zeventig
  proefschriften stamde grofweg veertig procent uit perifere en zestig
  procent uit academische ziekenhuizen. Dus perifere chirurgen zorgen in
  Nederland voor een aanzienlijke wetenschappelijke productie.
  Neemt men de niet-patiëntgebonden werkzaamheden, de
  onderwijstaken en het wetenschappelijk werk mee in de balans, dan
  vervaagt het verschil tussen academische chirurgen en collegae in de
  perifere ziekenhuizen, zeker voor degenen die werken in een van de
  zogenaamde Samenwerkende Topklinische Ziekenhuizen in Nederland.
   Wat er aan verschil overblijft is de verhouding waarin de verschillende
  typen werkzaamheden worden uitgevoerd en is dus meer gradueel dan
  essentieel. Perifere chirurgen hebben weliswaar vrijwel geen toegang
  tot fundamentele research, vanwege de systematiek van de financiering
  en bemanning van dit type onderzoek, maar behandelen vaak wel
  weer grotere aantallen patiënten en verrichten meer operaties dan
  academische chirurgen. Dat laatste is voor klinische research van
  voordeel, een voordeel waar wij in onze researchprojecten regelmatig
  dankbaar gebruik van hebben gemaakt door die samen te doen met
  chirurgen uit de nabije ziekenhuizen te Heerlen en Sittard.
  Alles in ogenschouw nemend, acht ik het mogelijk en belangrijk om
  structurele samenwerking tot stand te laten komen tussen academische
  en perifere chirurgengroepen. Dit zal voordeel opleveren voor de klinische
  research die gebaat is bij grote patiëntencohorten. Maar ook basaal
  onderzoek kan er voordeel van hebben door de rol die weefselbanken en
  de daaruit voortkomende translationele research al spelen en waaraan
  meer chirurgen dan alleen de academische kunnen bijdragen met
  patiëntengegevens en weefselmateriaal.
  17
  
  18
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Ook de mogelijkheid om eens wat meer in elkaars kliniek te werken kan
  bijdragen aan meer werkvreugde. Bovendien werkt die samenwerking
  concentratie van complexe diagnostiek en behandelingen, en dan
  natuurlijk niet alleen richting academie, in de hand tot voordeel van
  de patiënt. Hier ligt een mooie uitdaging voor diegenen die voort
  gaan op de route waar ik nu van ga afwijken. En dat liefst onder het
  spreekwoordelijk motto: beter een goede buur dan een verre, lees
  buitenlandse, vriend.
   Liefhebberijen
  Op de leeftijd die ik nu heb en zeker wanneer pensionering ter sprake
  komt, wordt men standaard geconfronteerd met enkele weerkerende
  vragen en opmerkingen. Veel mensen informeren enigszins bezorgd
  of je ook hobby’s hebt, waarschijnlijk bang dat je kandidaat bent om
  in het beruchte zwarte gat na het pensioen te vallen. En men wenst
  je toe nu echt van het leven en hobby’s te gaan genieten. Ook de
  meeste patiënten waarvan ik de laatste maanden vanwege mijn vertrek
  afscheid nam reageerden zo. Eerst vroeg ik me af of ik zo’n vreugdeloze
  indruk op hen had gemaakt, terwijl ik zelf dacht plezier in mijn werk uit
  te stralen. Later bedacht ik dat die reactie vergelijkbaar is met het ‘How
  are you today, sir’ in een Amerikaans hotel of winkel, waarop je ook niet
  wordt verondersteld in te gaan met Europese ontboezemingen. Dus
  leer je vriendelijk te bedanken en niet meer. Het geeft wel aan dat veel
  mensen werk en plezierige bezigheden duidelijk van elkaar scheiden. Ik
  denk echter dat het verstandig is werk en een liefhebberij met elkaar te
  verbinden.
  Als jong arts kreeg ik tijdens de Nationale Tropencursus een levensles,
  die ik hier graag doorgeef. De Utrechtse hoogleraar Haspels gaf ons,
  naast waardevolle lessen in tropische verloskunde, tevens het advies er
  binnen het beroep een professionele liefhebberij op na te houden, zowel
  om je te onderscheiden van je collegae maar ook als probaat middel om
  langdurig plezier in je werk te houden. Hij heeft dit zelf tot op hoge
  leeftijd in praktijk gebracht.
  Later kwam ik een vergelijkbaar advies nog eens tegen, toen met de
  concrete suggestie om je werk in getallen weer te geven, want “Een
  chirurg die niet telt, telt niet”. Mutatis mutandis geldt dat natuurlijk
  voor alle praktiserende artsen.
   Of het dank zij die adviezen was of er anders ook wel in had gezeten
  weet ik niet, maar mijn loopbaan lang heb ik mijn gewone werk
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  verrijkt met activiteiten waar ik extra plezier aan beleefde of een extra
  uitdaging in zag. Al vóór het tijdperk van de Personal Computer hield ik
  op een homecomputertje (wie kent ze nog de BBC of Atari machines?)
  gegevens bij over mijn operaties en hun uitkomst. Na mijn komst naar
  Maastricht was een van mijn eerste activiteiten het opzetten van een
  computer registratie van al onze onderzoeken in het vaatlaboratorium
  en alle operatieve verrichtingen, een simpele vaatregistratie en basis
  van mijn eerste klinische research in Maastricht. Weer later kwam daar
  de complicatieregistratie voor de vakgroep chirurgie bij. Tenslotte werd
  ik recent, weer als bij toeval, betrokken bij het opzetten van het nieuw
  Ziekenhuis Informatie Systeem van ons Academisch Ziekenhuis. Aan dat
  laatste heb ik voor de komende jaren een nieuwe baan in het ziekenhuis
  overgehouden en zo wordt dus een liefhebberij weer werk en sla ik
  opnieuw een onvoorziene en ongeplande weg in.
   Het in maat en getal kunnen uitdrukken van onze professionele
  activiteiten, inclusief hun gewenste en ongewenste resultaten
  en uitkomsten, is inmiddels een terechte eis van de maatschappij
  geworden. Het zal ook snel een kwestie van overleven worden nu
  openbare ranglijsten van ziekenhuizen en specialisten in zwang raken,
  of we er nu vrijwillig aan meewerken of niet. De mislukte lancering van
  de landelijke vaatregistratie leert ons daarbij een les. Het verzamelen
  en analyseren van de nodige data mag niet afhangen van hobbyisme
  van enkele medische specialisten, hetgeen in feite de huidige situatie is,
  maar moet een integraal onderdeel worden van de bedrijfsvoering van
  ziekenhuizen en medische afdelingen. Dat betekent flinke investeringen
  in een nieuw type personeel, medische data managers, die hun werk
  doen zeer dicht tegen de medici aan, omdat die laatsten de belangrijkste
  bron voor data zullen blijven. Tevens is er een verbetering vereist van
  de ICT infrastructuur, die in de ziekenhuizen vrijwel overal nog op een
  bedroevend laag peil is. Dat alles kost veel geld dat nu nog niet in onze
  organisatiebegrotingen is voorzien. Verbetering van kwaliteit is ook in de
  gezondheidszorg nu eenmaal niet ‘for free’ of gratis.
  Rond de tijd van mijn komst naar Maastricht drong landelijk het besef
  door dat het niet meer acceptabel was de blik op een vaatpatiënt te
  beperken tot hetgeen traditioneel bij een bepaald specialisme hoorde, de
  kransslagaders van het hart voor de cardioloog, de hersenbloedvaten voor
  de neuroloog en de bloedvaten in buik of benen voor de vaatchirurg.
   19
  
  20
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Onze patiënten hebben immers meestal een aandoening van hun gehele
  vaatstelsel, veroorzaakt door dezelfde ziekte, bijna altijd atherosclerose,
  waaraan, ongeacht de localisatie, dezelfde risicofactoren ten grondslag
  liggen, die vragen om een identieke aanpak. Voor de analyse en de
  aanpak van die risicofactoren verschenen er in Nederland enkele jaren
  later ook nieuwe spelers op het toneel, de vasculair geneeskundigen,
  internisten met speciale expertise in vaataandoeningen. Ook werd in
  die tijd uit dagelijkse waarnemingen in de kliniek steeds duidelijker
  dat er veel schortte aan de coördinatie en onderlinge samenwerking
  rondom de patiënt die gelijktijdig bij meerdere vasculaire specialisten
  onder de aandacht was. Alle reden tot een multidisciplinaire,
  geïntegreerde kijk op de patiënt, uiteraard met erkenning van de
  specifieke kennis en expertise van ieder specialisme. Die integrale
  benadering van cardiovasculaire patiënten werd toen mijn nieuwe
  professionele liefhebberij en is dat tot heden gebleven. In dat kader
  richtten we in 1998 in het AZM de werkgroep Vasculaire Geneeskunde
  op bestaande uit internisten, vaatchirurg, neuroloog, cardioloog,
  patholoog en interventieradioloog. Het doel was drieledig, verbetering
  van de logistiek rondom de gezamenlijk patiënten, het creëren van
  disciplineoverstijgende protocollen en richtlijnen en de inrichting van
  een gezamenlijke patiëntendatabase om wetenschappelijk onderzoek
  te faciliteren. Als eerste zetten we onze impressies uit de praktijk om
  in feitelijke getallen, gebaseerd op een analyse van de logistiek rondom
  een groep cardiovasculaire patiënten uit ons ziekenhuis. De conclusies
  daarvan in een rapport uit 2001 waren vergelijkbaar met de bevindingen
  een jaar later in een rapportage van een veldanalyse uitgevoerd
  in meerdere ziekenhuizen, waaronder het onze, door de stichting
  Prismant in opdracht van de Nederlandse Hartstichting. Uit beide
  rapportages bleek een schrikbarende inefficiëntie in het management
  van de vaatpatiënten. Trajecten tot enkele maanden lang van eerste
  presentatie tot afronding van de diagnostische en consultatieve
  fase waren geen uitzondering. Sommige patiënten kwamen na hun
  zwerftocht van specialist naar specialist zelfs niet meer terug bij
  degene die oorspronkelijk begonnen was hun probleem aan te pakken
  en waren quasi verloren geraakt in onze medisch organisatorische
  ‘flipperkast’. Al deze gegevens brachten de Nederlandse Hartstichting
  er toe de zorg voor de vaatpatiënt te helpen verbeteren. Dat resulteerde
  in 2005 in het rapport ‘Vat op vaatzorg’. Een van de belangrijkste
  aanbevelingen daaruit was de vorming van multidisciplinaire teams van
  vasculaire specialisten in zogenaamde vaatcentra met een herkenbaar
  
  Prof dr P.J.E.H.M.  21
  
  22
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Afronding
  Tot slot. De korte beslissing die ik ooit in Groningen nam om te laten
  geschieden wat is geschied en waardoor ik nu hier sta, heb ik nooit
  betreurd. Integendeel, ik heb me in het Maastrichtse steeds bijzonder
  plezierig gevoeld en op mijn plaats. Ik heb volop genoten van de
  deelname aan de vernieuwingen en aan de routines die horen bij het
  werk binnen de universiteit en het academisch ziekenhuis, waarbinnen
  vernieuwing tot de routine behoort. Mijn werkplezier gold in gelijke
  mate de patiëntenzorg en het management van die zorg, het onderwijs
  aan medische studenten en chirurgen in opleiding en mijn pogingen
  wetenschap van enig niveau en relevantie te beoefenen. Dat klinkt bijna
  als een wat onnozele tevredenheid. Waren er dan geen zaken waarvan
  ik achteraf spijt heb of had ik geen teleurstellingen te verwerken?
  Wat het eerste betreft, ja ik heb er enige spijt van dat ik jaren geleden
  besloten heb mijn onderzoek op het gebied van de veneuze circulatie
  niet door te zetten. De studie van de veneuze circulatie is immers
  zeer relevant vanwege de hoge prevalentie van veneuze pathologie en
  wetenschappelijk uitdagend vanwege de complexiteit van de veneuze
  circulatie. Ik ben er niet mee door gegaan, omdat ik niet als de professor
  van de spataders te boek wilde staan. Ook is het vrijwel onmogelijk
  fondsen te verwerven voor veneus onderzoek. Zelfs CARIM heeft bij zijn
  laatste reorganisatie alles wat naar venen zweemde, zelfs de toch niet
  onbelangrijke veneuze trombose, uit zijn programma’s weggeschreven.
  Ook heb ik te vroeg besloten dat het zelf uitvoeren van de endoprothese
  operaties meer iets was voor de volgende generatie vaatchirurgen, dan
  voor mijzelf, waarmee ik mezelf enkele jaren uitdagende chirurgie heb
  ontzegd.
   Grote teleurstellingen zijn me bespaard gebleven. Mogelijk dank ik dat
  aan mijn karakter dat tot ideaal verklaart wat ik op dat moment heb,
  om me er vervolgens toch weer toe te brengen, iets nieuws te proberen.
  Mogelijk ook miste ik simpelweg de antenne om machinaties in mijn
  omgeving op te merken die me, als ze er waren geweest en ik ze had
  bemerkt, boos, gefrustreerd of ongelukkig hadden kunnen maken. Deze
  suggestie dat geluk in je leven meer afhangt van je karakter dan van je
  omgeving doet niets af aan het belang van die omgeving.
  Ik prijs me gelukkig hier te hebben kunnen werken binnen een vrijwel
  steeds harmonische, collegiale en open vakgroep, hetgeen in de
  academische chirurgische wereld meer uitzondering dan regel is. Ik
  ben daarvoor de hele vakgroep Heelkunde en in het bijzonder zijn
  
  Prof dr P.J.E.H.M. Kitslaar
  
  achtereenvolgende zeer van elkaar verschillende voorzitters Greep,
  Kootstra en Jacobs en mijn collegae vaatchirurgen veel dank verschuldigd.
  Ook de beleidsbepalers binnen CARIM waren mij zeer welgezind, hetgeen
  mijn research vergemakkelijkte, ook daarvoor dank.
  Wie ik hier niet uitvoerig in het openbaar ga bedanken is mijn lieve
  vrouw Marianne en mijn gezin. Daarvoor vind ik een academische
  zitting minder geschikt. Wel wil ik hier zeggen dat ik hun lankmoedige
  en wat stoïcijnse houding ten opzichte van de dominante en storende
  invloed van mijn werk op hun leven bewonder. Zij hebben zich ontplooid,
  ogenschijnlijk zonder zich teveel door die verstoringen te hebben laten
  beïnvloeden. Daarmee hebben ze een onbekommerd plezier in mijn
  werk mogelijk gemaakt.
  Ten slotte dank ik U allen voor uw aanwezigheid en uw aandacht voor
  hetgeen ik heb gezegd.
  23
  
  24
  
  Afscheidsrede “In itinere”
  
  Ontwerp en print: Océ Business Services, Maastricht | OBS 3142.
  