text: DUITSCHLANDALS KOLONIALEMOGENDHEID.
  Hoezeer hetgeen men met meer of minder recht de .o10enbare
  meening,~ 101eegt te noemen, zieh met betrekking tot een be10aald
  onderwer10 in den 10010 der tijden wijzigt en vervormt, blijkt
  in ongewoon sterke mate, waar her geldt de heersehende 010vattingen omtrent het bezit van k o l o n i ~ n . De veranderde
  tijdgeest maakte-aehtereenvolgens een einde aan de meening,
  dat koloni~n als w i n g e w e s t e n onmiddellijke voordeelen voor
  de schatkist van her moederland behoorden o10 te leveren, en
  ann de bes.ehouwing, volgens welke zij althans met volle reeht
  d i e n s t b a a r te maken waren nan de stoffelijke belangen van
  her overheerschende yolk door bevoorreehting van zijn handel,
  zijn nijverheid en zijn sehee10vaart.
  Toen men her onbillijke en onverstandige ook van die laatste
  o10vatting vrij algemeen was gaan inzien, kwam er een t,ijd,
  dat men ernstig begon te twijfelen ann de waarde van bezittingen, die geen onmiddellijk tastbare voordeelen meet o101everden,
  en zieh ernstig afvroeg, of hun bezit hog wel de o10of[eringen
  waard was, die zij in allerlei vorm ann her moederland oplegden.
   Met name in het belangrijkste der koloniale landen vieleu
  onbekendheid met, en onversehilligheid omtrent de van her
  Vereenigd Koninkrijk afhankelijke gewesten bij her meerendeel
  der Britten in die dagen moeielijk te miskennen en de o10merking
  is herhaaldelijk gemaakt, dat de uitbreiding van Engelands
  koloniale maeht veelal gesehied is niet o10 aandrang van regeering
  of bevolking van het moederland, maar integendeel dikwijls in
  weerwil- van het door dezen betoond lijdelijk verzet. Met gelatenheid zag men destijds her oogenblik tegemoet, dat de door
  bet hun toegekende zelfbestuur zooveel losser geworden banden
  met de Britsehe volk101antingen geheel zouden worden doorgesneden en her Britsehe Rijk uiteen zou s10atten. Uitbreiding van
  
  101~
  grondgebied aanvaardde men veeleer als een ouvermijdelijke
  noodzakelijkheid, dan dat men die als een te waardeeren
  voordeel toejuichte.
  Eerst allengs in den jongsten tijd begon her Britsche yolk
  zich bewust te wordeu van de beteekenis van zijn wereldrijk
  en 0ntaardde zelfs de, alleszins verklaarbare, zelfbewuste trots
  o1) den omvang daarvan in her zelfgenoegzame, niets ontziende
  ,,jingoism,, onzer dagen.
  Terwijl deze, gaandeweg tot een gevaarlijk ,,imperialisme,
  stijgende, verlevendigde belangstelling in ,,Grea.ter Britain,, zich
  openbaarde, begon ook in andere landen de kolouiale beweging,
  die eenigen tijd vrijwel had stilgestaan, opttieuw tot leven te
  komen. Frankrijk zocht, na zich te hebben hersteld van de nawee~n der haar getroffen hebbende rampen, uitbreiding van
  macht, invloed en aanzien door yermeerdering van haar koloniaal
  gebied in Mrika en Azi~ en de mogendheden, wier verleden
  hun her eigen landbezit in overzeesche gewest.en tot dusver outzegd had, begonnen dat als een leemte te gevoeleu .en er naar
  te streven dit aan te vullen.
   Her waren vooral de opgewonden reisverhalen van den lateren
  Sir Henry Stanley, die in de jaren na 1880 opeens de algemeene aandacht vestigden op her zoolang bijna vergeten -doakere
  werelddeel,,, en daarop vie1 plotseling een koortsachtige wedij ver
  van verschillende Europeesche mogendheden waar te nemen,
  om van de zoolang 01) de kaart kleurloos gebleven gedeelten
  van Afrika zich zooveel toe te eigeneu, als mogelijkzou blijken.
  Bij dezen strijd, die in de zoogenaamde , C o n g o - C o n f e r e n t i e , ,
  te B e r lij n in 1885 een vo0rloopig einde nam,'trad Duitschland
  sterk op den voorgrond, ivelk felt wel voor een belangrijk deel
  zal moeten worden toegeschreven aan den van Bismarck's overwegende persoonlijkheid uitgaanden invloed. Eerst he~ vorige
  jaar toch was her door de inbezitneming vau Angra Pequena,
  Togo en Kameruu in de rij der koloniale mogendheden getreden.
   D e uitingen der 0penbare meening in Duitschland wezen
  evenwel duidelijk aan, dat hiermede slechts een eerste stap op
  dit nieuwe terrein was gezet, en dat atthans een belangrijk
  deel van her Duitsche yolk een voortgezet streven in die richt.ing
  wenschte. Sedert is dan ook inderdaad aan dien weusch voldoening geschonken en thans kan de Duitscher zich dcsgewenscht
  
  103
  e r o p beroemen, dat op verschillende gedeelten vail den aardbol
  ziju vlag de heersehappij van zijn vaderland verkondigt,
  Gelijktijdig met deze beweging hebben de Duitsehe handel,
  nijverheid en scheepvaart onmiskenbaar een verwonderlijke vlucht
  genomen en is de Duitsehe invloed op her groote wereldtooneel
  een rol gaan spelen, die vroeger Engeland vrijwel als zijn
  gebo0rtereeht besehouwde, in de bewoudering voor die ontwikkeling ziet men nu, dunkt m i j , wel eens te reel voorbij, dat
  daaruit eigenlijk boveflal blijkt, h o e oubegrijpelijk aehterlijk
  Duitsehland met zijn talrijke minerale rijkdommen, zijn gunstige
  ligging, zijn goede waterwegen, ziju dichte, nijvere bevolking
  tot' voor betrekkelijk korten tijd was, en dat her veeleer vetwondering moet. baren, zoo zijn tegenwoordige eeonomisehe beteekenis eerst van de vestiging van het nleuwe Duitsehe Rijk
  begint te dagteekenen.
   Intussehen, hoe dit zij, het feit op zichzelf wordt onwillekeurig
  vastgekoppeld aau de Duitsehe maehtsuitbreiding op koloniaal
  gebied en dit geeft, als ik n~et mis zie, niet zelden a~,nleiding
  tot het oubewast gevoelen, dat ook .;lie nieuwe tak van Duitsehe
  bedrijvigheid, her koloniaal beheer, van overwegend groote
  beteekenis is cn een :verdienstelijk voorbeeld vormt tot navolging
  voor andere v0iken. En waar nu tevens hetgeen de buitenwereld
  van die Duitsche koloui~n v'erneemt, zich vrijwel beperkt tot
  berichten omtrent geregeld wederkeerende opstanden der iuboorlil,gcn in verschillende streken en omtrent strafgedingen wegens
  mishandelingen diet nieuwe Duitsehe onderdanen door offieieren
  en ambtenaren, daar heeft her mij toeges'chenen, dat het zijn
  nht kon hebben, die koloni~n eens tot her voorwerp van een
  opzet~elijk onderzoek te maken.
  Nu een twintigtal jaren is voorbijgegaan, sedert Duitsehland in
  de nieuwe rol van koloniale mogendheid optrad, is er aanleiding
  na te gaan, war dit optreden heeft opgeleverd, eu welke de
  vruehten ziju, die het voor het Duitsche yolk heeft afgeworpen.
  De B r e m e r koopman F. A. Liideritz kan in zoover als de
  stichter van 'de Duitsche koloniale heersehappij besehouwd
  worden, als hij her geweest is, die de eerste daad verriehtte,
  waardoor her Rijk zieh op deze nieuwe baan begaf. Her was in
  188~, dat hij her plan opvatte, zich i n : Z u i d - W e s t - A ' l r i k a
  
  ]0%
  
  her bezit van landeigendom te verzckeren, en vooraf aan her
  Ministerie van Buitenlandsohe Zaken de vraag riehtte, of hij
  daarbij op de beseherming van her l~ijk zou kunnen rckenen.
   Her antwoord was, dat dit zou kunnen geschieden, bijaldien
  hij een haven wist te verwerven, die nog nan geen anderen
  staat toebehoorde. Hierop rustte hij een sehip uit, dat in April
  1888 van K a a p s t a d vertrok en in de sedert Liideritz-Boeht
  gedoopte baai van Angra Pequena een landing bewerkstelligde.
  Het bestuur tier Kaapkolonie had zekere vage aanspraken op
  de landstreck, zonder er evenwel feitelijk gezag uit te oefenen,
  en de eenige band met de besehaafde wereld bestond vrijwel
  in de werkzaamheid sedert 1842 van zendelingen der Rheinisehen
  Missionsgesellsehaft van B a r m e n.
   Het door Liidelitz uitgezonden gezelsehap, bestaande uit 9
  Duitsehers, een Nederlander en een Zwitser, vond reeds dadelijk
  bij de Duitsche zendelingen hulp en steun. Terwijl her een begin
  maakte met den bouw eerier factorij, werden onmiddelijk de
  onderhandelingen over bet verwerven van landeigendom door een
  folk in de Hollandsehe en de Nama taal met her opperhoofd
  Jozef Fredericks geopend op bet zendings-station B e t h a n i f i ,
  eenige dagreizen ver her binnenland in. Deze onderhandelingen
  eindigden 1 Mei 1883 met een verdrag, in de Hollandsche taal,
  waarbij tegen betaling van 2000 Mark en 200 oude geweren
  een stuk land, langs de kust ~ Mijlen breed en 5 Mijlen diep
  naar her binnenland, met alle souvereiniteits-rechten aan Liideritz
  werd afgestaan. Met de toen geldende opva~tingen was het niet
  zeer te verwonderen, dat her bckend worden dezer gebeur~enis
  in de Kaapkolonie tot ontstemming aanleiding gaf, maar de
  ~Duitsche Regeering bleck vastbesloten, het plan tot vestiging
  eener Duitsehe kolonie door te zetten. Toen, nadat aan een
  Engelsch sehip de lading van goederen zonder betaling van
  reehten geweigerd was, een Britsch oorlogssehip voor Angra
  Pequena verscheen, vond her reeds een Duitschen oorlogsbodem
  ter plaatse, welke her Duitsche bezitrecht staande hield. Inmiddels waren onderhandelingen tusschen B e r l i j n en L o n d e n
  gevoerd, waarbij her Britsehe Departement van Buitenlandsche
  Zaken tevergeefs traehtte, voorafgaande rechten op de bedoelde
  landstreek afdoende ann te toonen. En 24 April 1884 bewees
  Prins Bismarck, dat hij zieh niet door de gemaakte tegenwerpingen
  
  105
  van zijn voornemens wenschte te laten afbrengen, door een
  telegram aan den Duitsehen Consul te Kaapstad af te vaardigen,
  luidende:
  ,,Nach Mittheilungen des Herrn Liideritz zweifeln die KolonialbehSrden, ob seine Erwerbungen nSrdlich vom Oranjeflusz auf
  deutschen Schutz Knspruch haben. Sie wollen 5ffentlich erkliiren,
  dasz er und seine Niederlassungen unter dem Schutze des Reiches
  stehen.,~
  Tenslotte liet daarop de Britsche Regeering haar verzet varen
  en door de bemauning van twee Duitsche oorlogschepen werd
  7 Augustus 1884 de Duitsche vlag in Angra Pequena gehesehen
  en ,Liideritzland, verklaard onder de ,,bescherming,, van bet
  Duitsehe Rijk te staan. Inmiddels was door verdere ,~traetaten#
  her oorspronkelijke Duitsche landbezit belangrijk uitgebreid,
  waarbij de Duitsche zendelingen weer nict zelden hun invloed
  o1~ de inboorlingen lieten gelden.
   De verdienstelijke Afrikareiziger Dr. Gustav Nachtigal ham nu
  in opdracht van de Rijksregeering de zaak in handen. In Bethanifi
  sloot hij opnieuw met gozef l~redericks een verdrag van bescherming
  en vriendschap--wat de waarde van de eerste overeenkomst
  wel in een eenigszins twijfelachtig daglieht schijnt te p l a a t s e n hetwelk door andere dergelijke overeenkomsten met inlandsehe
  hoofden gevolgd werd.
  Bij een Tractaat van i 3uli 1890 werd eindelijk met Engeland
  overeenstemming verkregen over de regeling der grenzen van
  de Duitsehe ,~sfeer van invloed,, - - d e z e fraaiklinkende uitdrukking
  was inmiddels in her volkenrechtelijk spraakgebruik opgenomen - terwijl reeds 30 December 1886 met Portugal een dergelijke
  regeling getroffen was. Alleen her stukje land fond Walvischbaai, waar de Engelschen reeds vroeger inderdaad gezag hadden
  uitgeoefend, bleef Britsch ; overigens werd geheel Zuidwest-Afrika
  van de Oranjerivier tot de Kunene als Duitsch gebied erkend.
  Terwijl aldus aan de Zuid-W.estkust van Afril~a Duitschland
  blijk gaf, aan zijn overzeesche staatkunde een gewijzigde riehting
  te willen geven, vond her ook aan de eigenlijke Westkust twee
  punten, die zijn plotsding gerezen landhonger zouden kunnen
  helpen stillen. In tegenstelling met den toestand in Angra
  Pequena was bier echter een reeds gevestigde Duitsehe handel
  aanwezig, die de aanleiding werd voor de inbezitneming.
   106
  i n T o g o, gelegeu aau de zoogenaamde ,Slavenkust, tussghen
  de Eugelsche Goudkust en her later Frausoh geworden Dahom6,
  en dat als zoovele andere gedeelten van Afrika tot dusver door
  geen der Europeesche mogenheden als een voldoend begeerlijk
  bezit besehouwd was, wareu in 1880 door Daitschers handelsfactorijen gesticht. De afwezigheid van eeuig b e s t u u r - de
  ifrikaansche hoofden toch kuunen uit den nard der zaak tegeuover blanken niet als zoodauig besehouwd w o r d e n - leidde
  spoedig tot wrijving tusschen de Duitschers en Eugelschen, die
  beiderzijds steun bij hun regeeringeu zochten. In 1884, toen
  de Duitschers met her oog op de houding van her Eugelschgezinde deel der iuboorlingen voor hun veiligheid beyreesd
  begonnen te worden, kwam een Duitsch oorlogsschip tot hun
  bescherming opdagen, dat troepen aau land zette en de drie Negers,
  die her meest op den voorgrond waren getreden, als gijzelaars
  medevoerde naar Duitschland. De door dit optredeu gemaakte
  indruk had tot onmiddelijk gevolg, dat eenige Negerhoofdeu
  zich schriftelijk tot den Duitschen Keizer wenddeu, hem dank
  betuigende voor ziju bijstand, en verzoekende om zijn bescherming.
  Intusschen werd de verhouding tusschen de Duitschers, de
  Eugelschen eu de door beideu in hun strijd gemengde inboorlingeu steeds meet gespannen, tot de terugkomst van het Duitsche
  oorlogsschil0 met de gijzelaars ann boord de oplossing bracht.
   Te Li s s a b o u had zich Dr. Nachtigal ingescheept en deze
  sloot allereerst, 4 Juli 1884, een verdrag met de NegerhoofJen
  te B a g e i d a en den votgenden dag werd de Duitsche vlag te
  L o m e geheschen. Op de audere in de nabijheid gelegen kustplaatosen, P o r t o - S e g u r o , L i t t l e P o p o eu G r a n d P o p o
  was de toestand nog ingewikkelder, daar hier een derde 1)artij,
  bestaande uit de Fransche koopliedeu, zieh in her spel mengde.
  Er vond eeu bepaalde wedstrijd pla~ts in her hijschen van vlaggen,
  afgewisseld door de indiening van protesten; teu slotte echter
  liet men de beslissing ann de wederzijdsche regeeringen over.
  Her einde was, dat in September 1885 de zaak tusschen de
  betrokken mogendheden geregeld en de kust van Lome tot
  Little Popo - - beide plaatsen i n b e g r e p e n - als Duitsch bezit
  erkend werd, Grand Popo echter nan Frankrijk ten deel viel.
  Hiermede wareu echter de moeilijkheden hog geenszins opgelost.
   Terwijl vroeger de aanrakingen der Europeanen met her tropische
  
  107
  Afrika zieh tot de kust beperkten en aI war daarachter lag als
  een ondoordringbare en waardelooze wildernis beschouwd werd,
  begon men nu ann de beteekenis van dat binnenland te gelooven en betwistte men elkander her bezit van her toch nog
  grootendeels volstrekt onbekende HHintorland,,(de ook in het
  Engelsehe spraakgebruik overgenomen uitdrukking stamt uit
  deze dagen.) Achtereenvolgens werd nu de verdeeling dier lai/ds~reken geregeld bij Tractaten, door Duitschland gesloten in 1888,
  1890 en 1899 met Engeland en in 1897 met ~rankrijk. Terwijl
  aanvankelijk tusschen bet Duitsehe en het Britsehe gebied een
  neutrale zone werd o10engelaten , binnen welke geen der beide
  mogendheclen naar machtsuitbreiding zou streven, kwam bij her
  laatste Traetaat ook deze landstreek tot verdeeling.
  Thans vormt her Duitsche gebied een die10e, steeds breeder
  wordende strook met een korte kust!ijn. De Volta, de belangrijkste
  rivier in dit gedeelte der Westkust, maakt voor een aanzienlijke
  lengte de Westelijke grens uit; de monding echter is Britseh.
  O1o dezelfde reis van Naehtigal, die tot de vermelde gebeurtenissen leidde, trad hij hog olo een ander 10unt der Westkust
  met gelijk gevolg o10, het sedert meet bekend geworden K a m e r u n.
   Ook hier waren - - e n we1 reeds sedert her midden tier negentiende
  eeuw - - naast Engelsche belangrijke Duitsche handels-faetorijen gevestigd. De Engelschen had den reeds.in 1856 met de Negerhoofden
  een verdrag gesloten en een soort scheidsgerecht, #court of equity,~,
  ingesteld, terwijl zij, zonder dat van Britsch bezitrecht s10rake
  was, onmiskenbaar een overwegenden staatkundigen invloed uitoefenden. Men daeht toen te L o n d e n zoo weinig aan de
  mogelijkheid van een o10treden als koloniaal .mededinger door
  Duitsehland, dat men zich met dien toestand volkomen tevreden
  stelde. Zelfs toen de zich steeds meer ontwikkelende handel
  de bestaande toestanden ten eenenmale onvoldoende deed worden,
  en nadat in 1874 de Duitsehe Regeering een verzoek van de
  voornaamste Duitsche l~irma, om een Consul voor de streek te
  benoemen, had afgewezen, iiet de Britsehe Regeering een uitnoodiging, in 1889 ann h a a r gericht door de hoofden der
  inboorlingen, om een Britseh 10roteetoraat te vestigen, onbeantwoord. Van Engelsehe en Duitsche zijde werd ook hier weer
  getracht, de inboorlingen tot zich over te halen, en tevens de
  eigen landsregeering tot ingrij10en te bewegen. Ten slotte besloten
  
  108
  beiden ongeveer gelijktijdig tot kraehtig optreden en nu ontstond
  zelfs een wedren, wie her eerst uitvoering ann zijn plan zou
  kunnen g even. Daarbij was de Duitsehe regeering de andere
  voor, al sehedde her uiterst weinig. Toen Naehtigal in 3uli
  1884 op de reede verscheen, lag er reeds een Engelsch oorlogsschip, waarvan de kommandant echter de noodige volmacht
  miste en sleehts kon beproeven, onder belofte, dat spoedig een
  Britsch Consul ter plaatse zou versehijnen, de hoofden aan den
  Duitschen invloed te onttrekken. Maar de twee Negerhoofden
  de ,Kings, Bell en &qua stonden hun souvereiniteits-rechten
  formed af nan de beide Hamburger handelshuizcn C. Woermann
  en Jantzen & Thormi~hlen, welke dit bezi~ onmiddelijk weer
  aan den Duitschen vert~genwoordiger overdroegen ~ ten voor
  een dergel~jken rechtstitel eenigszins zonderlinge toepa8sing van
  her endossement. Toen eenige dagen later de Britsche Consul
  inderdaad verscheen, bleef hem niets andcrs over, dan een protest
  in te leveren.
   Op een andere, in de onmiddellijke nabijheid gelegen kustplaats, B i m b i a , wilde de kommandant van een Engelsch
  oorlogsschip de Britsche vlag hijschen, toen de vertegenwoordiger
  der tlrma C. Woemann hem de verdragen toonde, waarbij bet
  gebied reeds aan de Duitschers was afgestaan. ]~enige dagcn
  later gesehiedde de i nbezitneming ook hier door Dr. Nachtiga}.
  Maar in Kamerun bleek de zaak met bet hijsehen der vlag
  niet te zullen afloopen. Een steeds toenemende gisting onder
  een deal der Negers leidde in December 1884 bij de afwezigheid
  van King Bell - - die in her binnenland vertoefde - - tot een
  aanval op B e l l t o w n , dat verwoest en verbrand werd. Te
  reehter tijd voor de Duitschers verscheen echter op de reede
  een door de R)jksregeering afgezonden eskader en nu werd ,een
  landing bewerkstelligd en begon ecn gevecht, dat verseheiden
  dagcn duurde, maar dat natuurlijk met de volkomen nederlaag
  der inboorlingen eindigde.
   Hicrmedc was de verovering van Kamerun als kolonie voor
  Duitschland een voldongen felt geworden. u
  de vaststelhng
  der grenzen werden in 1885 Traetaten gesloten met Engeland
  en :Frankrijk, die in 1898 en 1894 werden aangevuld. De bezitting ligt juist in den hoek van de Golf van B i a f r a en
  heeft tot Westelijken nabuur her Britsche Nigergebied (de
  
  109
  zoogeuaamde -Oil Rivers,, met O 1d C a 1a b a r als Oostelijkste
  punt), terwijl zij in bet Zuiden stoot tegen her Fransche .Congoland (Gabon.)
  Her ,,sehneidigel, optreden van her teen hog bgtrekkel~jk
  jonge Duitsehe Rijk en bet besef, dat dit nu voortaaa tot de
  koloniale mogendheden zou behooren, verwekten in vele Du~tsehe
  kringen groote geestdrift. Men vatte de nieuwe re! met..ernst
  op en de wenseh werd. levendig, dat nu niet bij de verkrcgen
  losse stukken land aan de Westkust van Mrika opgehouden,
  maar daarop als grondslag voortgebouwd worden zou.
   Reeds in 1882 had her streven naar koloniaal bezit er toe
  geleid, dat ~e F r a n k f o r t a/d. ~ . een ,,Deutseher KolonialVerein,, werd opgericht. De bemoeiinge.n der Yereeniging yonden
  evenwel sleehts een zeer geringe ondersteuning, totdat in 1884
  de ,,Gesellsehaft fiir deutsche Kolonisation,, te Berlijn gesticht
  werd, waarvan de ziel was de teen uog sleehts 27-jarige,
  later berucht geworden, Dr. Karl Peters. Terwijl de geschetste
  voorvallen aan Mrika's Westkust zieh afspeelden,, was her
  streven van deze Vereeniging e r o p gericht, meerdere bezittingen veer het Rijk te verwerven. Haar uitgangspunt was echter
  niet zoozeer de bescherming van reeds ge:ccstigde D.uitsche belangen, als wel de vraag, waar op de wer.eldkaart nog onbeheerde streken voorkwamen, waarvan Duitschland zich zou kunnen
  meester maken. Terwijl aanvankelijk een.kapitaal van M. 20.000
  bijeengebracht werd, begon zij te z o e k e n naar mogelijke toekomstige kolonifin.
  Nadat .eerst .de aandacht gevestigd was geweest op hat achterland van M o s s a m e d e s ann de Portugeesche Zuid-Westkust,
  werd op voorstel van Peters besloten, de reeds ondernomen voorbereidende, maatregelen toe te passen op een of ander gedeelte
  der O o s t k u s t van Mrika. Men. was echter bij den ko0rtsachtigen
  naijver, die zieh van sommige Europeesche mogendheden ten
  opzichte van her zoolang bijna vergeten Afrika meester maakte,
  zoo bevreesd door anderen voorkomen te worden, dat men,teen
  lets van her plan begon uit te lekken, opzettelijk eem reeks
  tegenstrij4ige berichten in de Duitsche en Engelsche pets liet
  opnemen, om de openbare meening van her spoor te brengenl
  De met de zending belaste reizigers deden her zelfs vo0rkomen,
  alsof zij naar de Westkust zouden vertrekken, en ondernamen
  EcoN. 1905.
   8
  
  110
  iumiddels de r e i s - ik wensch er nadruk op te leggen, dat ik
  bijna uitsluitend uit Duitsehe bronnen p u t - - van T r i ~ st o n d e r
  v a l s e h e n a m e n als dek-passagiers. In November 1884 te
  Z a n z i b a r aangekomen, speelden zij hun rol verder voort, door
  zieh als jaehtliefhebbers uit t.e geven.
  In de grootste haast begonnen zij hun reis naar her binnenland. Op die toeht werd met de inlandsehe hoofden een geheele
  reeks verdragen geslo~en, waarbij dezen hun land ann de ,/Gesellsehaft,, afstonden. Reeds in het begin van 1885 was Peters
  met dien bundel traetaten te Berlijn terug, welke nu door de
  Yereeni~ng ann de ]~ijksregeering werd voorgelegd. Een oumiddelijk opgeriehtte Commanditaire u
  Dentseh-Ost-afrikanisehe Gesellsehaft Karl Peters & Genossen ontving daarop
  27 :Pebruari 1885 een Keizerlijken t,Schutzbrief~t voor het
  verkregen landbezit. In haar plaats trad eehter in September
  van hetzelfde jaar de Deutseh-Ost-afrikanisehe Gesellsehaft met
  een kapitaal van 4 millioen mark, welke tot taak had, den
  zoo plotseling verworven landrijkdom nog verder uit te breiden
  en daarna vruehtbaar te maken.
  De zaak was evenwel een weinig al te eenvoudig behandeld.
  Dat de reehtsgeldigheid der traetaten, welke bovendien gesloten
  waren met Negerhoofden, die zeer stellig niet het flauwste
  vermoeden van hun werkelijke beteekenis gehad hadden, uiterst
  twijfelaehtig was, wordt door Duitsehe sehrijvers thans erkend.
  Te minder waarde bezaten zij, omdat gehandeld was geheel
  buiten den Sultan van Zanzibar ore, die op her bedoeldegebied
  niet zonder grond aauspraak maakte. Dat op de kustplaatsen
  zijn gezag erkend werd, is zeker, maar ook in bet binneuland
  beschouwden vele hoofden zieh als ann hem onderworpen.
   Duitschland moest dus den Sultan. die sterk onder den invloed
  stond-van den Britsehen Consul-Generaal Sir John Kirk, en
  die tegen den verleenden besehermingsbrief telegrafiseh een
  protest' indiende, tot zwijgen brengen. Dat gesehiedde door
  her uitzenden van een Duitseh eskader.
  Dat met kraeht werd opgetreden tegenover den Sultan Said
  Bargash valt niet te ontkennen. Hem werd 'een. ultimatum
  gesteld, om zijn troepen uit de thans onder Duitsehe ,~Sehutzherrsehaft,, staande landstreken terug te trekkeu, en de Duitsehe
  reehten daarover te erkennen. De Sultan kon wel niet anders
  
  Iii
  
  dan onmiddelijk toegeven en daarmede verviel her voorwendsel,
  dat, naar vele Duitschers gehoopt hadden, tot geheele ,,inlijving,,
  van her Sultanaat had kunnen leiden. Bovendien kwam de
  Britsehe Regeering, die in een tractaat met :Frankrijk de onafhankelijkheid van den Sultan erkend had, te zijnen gunste
  tusschen beiden.
  De Deutsch-Ost-afrikanische @ese!lschaft zond nu verdere
  e x p e d i t i e s naar her binnenland, om haar bezit nit te breiden.
  Bij dozijnen werden #tractaten,, met de hoofden g e s l o t e n - een
  enkele zeuding bracht er niet minder dan g5 t h u i s - maar de
  stemming onder de bevolking begon allengs mimer gewillig
  te worden en leidde enkele malen tot gevechten.
  Ook had men in Duitschland te rekenen met de Europeesehe
  mogendheden, die meenden, een woord te mogen medespreken.
   De onderhandelingen leidden, tot het L o n d e n s c h e Tractaat
  van '1 November 1886, waarbij de binnenlandsche grenzen
  tusschen her Duitsche en het Britsche g e b i e d - want ook de
  wederom ontwaakte Engelsche veroveringszucht had zich inmiddels
  niet onbetuigd g e l a t e u - werden vastgesteld en her recht van
  den Sultan van Zanzibar olo de Eilanden Zanzibar, Pemba, Lamu
  en Mafia, alsmede op een 10 Mijlen breede kuststrook van
  K i p i n i in her Noorden tot den mond der Rovuma als Zuidelijke
  grens erkend werd. Mleen verkreeg de Deutsch-Ost-afrikanische
  Gesellschaft her recht, de havens van D a r - e s - S a l a m en
  P a n g a n i te gebruiken.
  Deze was daarmede echter allerminst tevreden en achtte de
  beschikking over cte kust voor de ontwikkeling van het door
  haar verkregen gebied onontbeerlijk. Door haar geopende onderhandelingen met den Sultan in die richting leidden in 1888
  tot een verdrag met den opvolger van Said Bargash, waarbij
  haar het recht verleend werd, de geheele, hem toekomende
  kuststrook in zijn naam te besturen, en er invoerreehten te
  heffen; van de opbrengs~ dier rechten kon de Maatsehappij de
  bestuurskosten, benevens een Commissie van 5 pCt. afhouden.
  De Sultan sou he~ dividend op gO Aandeelen der Maatsehappij
  als medebelanghebbende ontvangen. Dat hij tot her aangaan
  dezer overeenkomst niet bepaald met vreugde besloot, valt wel nan
  te nemen. Ook de vele aan de kust en in her binnenland gevestigde
  Arabiereu begroetten den nieuwen toestand niet met instemming.
   11'2
  
  De tegenzin tegen de nieuwe heerschappij en voor een deel
  ook wel de wijs, waarop zij werd uitgeoefend, veroorzaakten
  reeds zeer spoedig een opstand, gepaard met muiterij van de
  door de Maatsehi~ppij overgen0men Sultanstroepen, welke, te
  P a n g a n i begonnen, zieh spoedig over de geheele kust verspreidde, zoodat tegen het einde van 1888 het Duitsche gezag
  over her geheele gebied feitelijk had opgehouden.
  De Gesellsehaft wendde zieh nu om hulp tot de Rijksregeering.
  Bismarck begreep haar niet ann haar lot te kunnen overlaten,
  en vond in de bedwinging van den slavenhandel een aanleidiug,
  om zoowel tegenover andere mogendheden, als tegenover de
  partijeu in den Rijksdag een oumiddelijk kraehtig optreden te
  reehtvaardigen. De Duitsche en Eugelsehe eskaders vaardigden
  t~in naam van den Sultau van Zanzibar,, een blokkade der geheele kustliju uit en, n a d a t - voornamelijk door den steun van
  het C e n t r u m - de Rijksdag her aangevraagde krediet had toegestaan, werd een ,iReiehskomissar,~ uitgezonden tot onderdrukking van den opstand.
  De tot deze waardigheid benoemde Hermann yon Wissmann
  (eigenlijk is bet ,,von,~ een eerst later door hem ontvangeu belooning) volhraeht de hem toevertrouwde, waarlijk niet gemakkelijke taak, meesterlijk. Na vele, dikwijls hevige geveehten
  - - ook in her binnenlaud - - k o n hij bij zijn terugkeer in Duitsehland iu Mei 1890 zijn zending als geslaagd besehouwen.
   Hij voud bij zijn thuiskomst een met Oroot-Britanni~ gesloten
  verdrag, dat den toestand opnieuw regelde, als vrueht van de
  iumiddels gevoerde onderhandelingen. Hierbij stond de Sultan de
  geheele kust met het Eiland Mafia aan Duitsehland af tegen
  betaling van 4, millioen Mark door de Deutseh-Ost-afrikanisehe
  Gesellsehaft. Daarentegen verkreeg 'Engelaud her gebied ten
  Noorden, dat ann de Imperial Britiseh East-/kfriea Company
  in beheer gegeven werd. Hiertoe behoorde ook her Sultanaat
  Witu, hetwelk door de twee gebroeders Denhard als Duitseh
  bezit verworven was. Ook Zanzibar kwam onder Britseh~ ttbescherming.~ Ms ruff verkreeg de Rijkskanselier yon Caprivi den
  afstand door Groot-Britanni~ van I-Ielgoland. Latere traetaten
  van 1898 met Engeland en van 1894 en 1897 met Portugal
  stelden de grensregeling nader in bijzonderheden vast. Het Duitsehe
  gebied grenst teugevolge van een en ander thans in her Noorden
  
  113
  aan Britseh Oost-Afrika en ten Zuiden aau de Portugeesche
  .Provincie,, M o za mb i q u e , terwijl her binnenslands behalve
  de oevers der Meren Tanganyika en Nyassa als grenslijnen, den
  Congo-Staat en ,~British Central Africa,, als naburen heeft.
  Tegelijk met her totstandkomen van dezen ruilhandel moest
  de Deutsch-Ost-afrikanische Gesellschaft haar bestuursrechten
  aan de l~ijksregeering afstaan en 1 Jauuari 1891 werd het
  verworven gebied tot R ij k s k o 1o n i e verklaard. De Maatschappij
  wilde zich verder uitsluitend wijden aan de economische ontwikkeling der bezitting en, aangezieu haar daartoe de vereischte
  geldmiddelen ontbraken, sloot zij een leening van 10~ millioen
  Mark. De Rijksregeering, die nu ook de iuvoerrechten hief,
  ham op zich haar jaarlijks 600.000 Mark als vergoeding u i t t e
  keeren tot aan de" aflossing diet leening. Tegenover de haar
  toegekende rechten op land, mijnen, enz. moest de Gesellschaft
  echter de bebakening en verlichting van het vaarwater der
  havens en riviermonden op zich nemen.
   Hiermede was nu her Duitsche bezit in s
  zooal niet afgerond, dan toch tot de grootste uitbreiding gebraeht, die bereikbaar
  scheen. Ook in andere wereldstreken evenwel deed zich de
  nieuwe geest, die over DuitseMand gevaren was, gelden. In
  den Grooten Oceaan vindt men thans een andere groep van
  Duitsehe bezittingen, die ook eerst gaandeweg verkregen zijn.
  Reeds in 1857 had bet Hamburgsche handelshuis J. C. Goddefroy & Sohn haar ondernemingsgeest op dit deel der wereld
  gerieht en zich in bet bijzonder in den S a m o a - s
  gevestigd. De zaak verkreeg grooten omvang, maar, hetzij de
  handelsvoordeelen daaraan niet evenredig waren, hetzij andere
  ondernemingen de winsteu opslorpten, een feit is het, dat in
  1879 de firma haar betalingen staakte. Uit den schipbreuk
  vormde zich de Deutsche Handels- & Plantagen-Gesellschaft der
  Siid-See-Inseln, die zich tot her Rijk om steun wendde.
  Bismarck, hoewel destijds hog weinig geestdriftig gestemd voor
  een koloniale staatkunde, meende eehter toen reeds in dit bepaalde
  geval, waar een gr0ote overzeesehe Duitsche onderneming ten gronde
  dreigde te gaan, den steun van her Rijk niet te mogen onthouden.
  Inderdaad waren Duitsche belangen en Duitsche invloed op de
  eilauden overwegend, al waren er sedert eenige jaren ook Brltsche
  en Kmerikaansche kooplieden en landbouwondernemers gevestigd.
  II~
  
  De Bondsraad diende dan ook een wetsontwerp in tot een reutewaarborg aan de nieuwe Maatsehappij van 3 pCt over een kapitaal van
  10 millioen Mark ondanks den tegenstand der vertegenwoordigers
  juist van Hamburg en Bremen. Door het verzet daartegen van
  de libera!e partijen in den Rijksdag onder aanvoering van
  Bamberge werd dit voorstel evenwel verworpeu.
   Juist deze verwerping gaf den stoot aan de koloniale bewegiug
  in Duitschland. Terwijl de zaken der Zuidzee-Maatsehappij nietretain werden voortgezet, begonneu de geestdriftige voorstanders
  van koloniaal bezit de openbare meening te bewerken en slaagden
  zij daarmede inderdaad allengs vrijwel.
  Dat die veranderde zienswijs niet zonder invloed bleef op de Rijksregeering, bleek bij de moeilijkheden, die zich in de volgende
  jaren op Samoa herhaaldelij~r voordeden tengevolge van den naijver
  tussehen de Duitsehe en de Engelsche en/tmerikaausehe kolonisten,
  die elk een deel der inboorlingen voor zich wisten te winnen.
  In 1887 reeds verrichtte de kommandant van her Duitsehe
  eskader op aandringen van den Consul een landing, waarbij
  het hoofd Malietoa gevangen genomen en na een reis naar
  Duitschland elders afgezonderd werd. Hij vond een opvolger in
  den Amerikaausgezinden Mata~ifa, tegenover wien als vriend der
  Duitsehers Tamasese stond. In het volgende jaar had wederom
  een Duitsehe landing plaats, welke tot een vrij hevig gevecht
  leidde. Toen eehter kort daarna de Duitsehe sehepen door eeu
  orkaan geteisterd werden, waagden de Samoaners hun leven,
  om de sehipbreukelingen te redden.
  De toestand was nu eehter dusdanig gespannen geworden,
  dat men inzag, tot een overeenkomst te moeten komen. Dienovereenkomstig werd 19 April 1890 te Berlijn een verdrag afgesloten, waarbij Duitsehland afstand deed van alle' reehten "op
  Samoa, Engeland en de Vereenigde Staten als gelijkgereehtigde
  mogendheden erkende en Malietoa weer als Koning terugbracht.
  Dit kon dus alIerminst aIs een overwinuing voor Duitschtand
  besehouwd women. Maar nu begonnen zieh de "Samoaners
  tegen den hun opnieuw opgedrongen Koning te verzetten.
  Mata~tfa plaatste zieh aan het hoofd dezer beweging, maar
  werd door de drie thans verbonden mogeudheden gevangen
  genomen en verbannen.
   Inmiddels hadden zieh de Britsehe en Amerikaansehe belangen
  
  115
  
  belangrijk uitgebreid en werd de rust nog telkens verstoord,
  toeu in 1898 Malietoa overleed. Mata~tfa was uit zijn verbanning
  ontslagen en teruggebraeht en werd nu door de Samoaners tot
  Koning uitgeroepen. De Opperrechter - - dit ambt was bij het
  verdrag van Berlijn als een onpartijdig raadgever van den Kolfing
  ingesteld en werd op dit tijdstip door eeu Amerikaan b e k l e e d wilde evenwel, daar Mataiifa als Ka~holiek den Protestanten
  gngelsehen zendelingeu ongevallig was, een auder, Tanu, die
  reeds vroeger door de Engelsehen als troonpretendent op den
  voorgrond geplaatst: was, in Malietoa's plaats sehuiven. Deze
  nieuwe twist had ernstige gevolgen: de hoofdstad A p i a werd
  door de Engelsehen r Amerikanen beschoten, geveehten hat'den
  plaats, Duitsche ambtenareu werden gevangen genomen.
  De drie betrokken mogendheden begrepen nu, dat een grondige "herziening van den toestaud noodzakelijk was. Er werd
  een onzijdige commissie uitgezonden en lunge onderhandelingen
  leidden in 1899 tot een verdeeling, waarbij de Vereenigde Staten
  de Eilanden Tutuila en Manua verk_regen, terwijl de grootste,
  Savaii en Upolu ann Duitschland werden toegewezen. Engeland
  werd schadeloosgesteld door den afstand van de reeds als Duitseh
  bezit geldende eilauden van de Tonga-Grbep en enkele van den
  Salomon-/trchipel, alsmede door tegemoetkoming bij de greusregeling in Afrika. Het was kensehetsend voor de verandering
  van de opeubare meening iu Duitschland, dat ditmaal de l~ijksdag
  het Traetaat zonder eenig debut goedkeurde.
   Behalve over een deel van de Samoa-Groep waait de Duitsehe
  vlag tegenwoordig hog over andere eilanden van den Grooten
  Oeeaan. Reeds in 1884,, onmiddelijk na bet iubezitnemen van
  s
  Pequena, begaf zich hetzelfde Duitsche oorlogssehip naar
  deze watereu en heeseh men de Duitsche vlag over de sedert
  tot B i s m a r c k - _ & r c h i p e l verdoopte groep Nieuw-Britanni~,
  bestaande nit de Eilanden Nieuw-Pommeren, Nieuw-Meeklenburg
  (vroeger Nieuw-Ierland), Nieuw-Lauenburg, Nieuw-ttannover en
  de Admiraliteits-Eilanden. De eenige beweegreden sehijnt }tier
  geweest te zijn, dat nog geen andere mogendheid bezitrechten
  uitoefende.
  Knders was her met de M a r s h a 11-E i 1 a n d e n gesteld. Reeds
  sedert 1857 bevonden zieh daar Duitsehe handelsvestingen en
  in 1878 verkreeg Duitschland van de inboorlingenhoofden het
  
  116
  recht tot de Stichting van een kolenstation. De Australifirs en
  Engelschen, weinig ingenomen met de Duitsche machtsuitbreiding
  in deze ~trek~en, beraamden plannen tot vestiging van den Britsehen
  iavloed of0 de eilanden, toen in 1885 her Duiische gezag er
  plechtig werd uitgeroepen.
  Op de S a 1 o m o n - E i 1a n d e n bestonden daarentegen geenerlei
  Duitsche belangen toen zij ill 1886 in bezit genomen werden.
  Een deel"er van moest later, in 1899, ann Engeland worden
  afgestaan.
  In dien zelfden tijd van koortsachtig zoeken naar onbeheerde
  landstreken trokken ook de C a r o 1i n e n de Duitsche aandacht,
  waar sedert 1869 Dultsche handel gevestigd was. In 1885
  meende Duitschland, er rustig bezit van te kunnen 'demen,
  m a a r her bleek dat Spanje er oudere aanspraken op maakte.
   Tengevolge van de in dat land gerezen verontwaardiging werd
  de scheidsrechterlijke uit~praak van den Paus ingcroepen, die
  de Spaansche rechten erkende. Na den voor Spanje zoo ongelukkigen aflOOl0 van den oorlog met de Vereenigde Staten
  achtte eerstgenoemd land echter blijkbaar bet oogenblik gekomen,
  om zijn koloniaal bezit te liquideeren, en hood her in 1899 de
  Carolinen ann Duitsellland te koop ann. Met bijna 17 millioen
  Mark' betaalde dit toed war het eerst kosteloos had denken te
  kunhen verkrijgen.
  Ook de P a l a u - E i l a n d e d
  waren in den koop begrepen.
  Her is een kleine grocp, Westelijk van de eigenlijke Carolinen
  gelegen.
  En eindelijk werden voor dezelfde koopsom door Spanje ook
  de M a r i a n e n afgestaan. Alleen her eiland Guam was bij bet
  vredestraetaat reeds ann de Vereenigde Stated toegekend.
   get
  grootste Duitsehe gebied ill dezen hoek der wereld
  eeht:er is her zoogenaamde K a i s e r - W i l h e l m s - L a n d ,
  her
  Noord-Oostelijk gedeelte van Nieuw-Guinea. In de dagen van
  bet mislukte plan van Bismarck met betrekking tot Samoa had
  zich te Berlijn een Siidsee-Hand61sgesellsehaft gevormd, welke
  na de verwerpidg van her voorstel door den Rijksdag haar
  aandacht op andere landed in den Grooten Oceaan richtte. Bij
  Bismarck, die zich geen tweede nederlaag wilde berokkenen,
  kon zij eehter o1~ dat oogenblik geen steun vinden, zoodat haar
  pladnen tot 1884 bleven rusten, toen zij de Neu-Guinea-Com-
  
  117
  
  p~gnie te Berlijn opriehtte. Tegelijk met de inbezitneming van
  den Bismark-Arehipel werd nu her Noord-Oosten van NieuwGuinea tot Duitsch gebied verklaard. Maar ook hier vonden de
  Duitsehers de Britten op hun weg. De s
  besehouwden
  deze gcheele wereldstreek min of meet als hun rechtmatig erfdeel
  en reeds in 1883 had de Kolouie Queensland Nieuw-Guinea
  met de naburige eilanden als geannexeerd geproclameerd, welke
  daad evenwel door de Britsche Rijksregeering niet was erkend.
  Begeerig, om aan de s
  kolonign welgevallig te zijn,
  ging de Engelsehe Regeering intusschen later, gelijktijdig met het
  optreden der Duitschers, er toe over, gedeelten van her door Duitsehland begeerde gebied, als onder Britsche bescherming staande te
  verklaren. Door een verdrag van 1886 werd als uitkomst van
  de gevoerde onderhaudelingen, de grens tussehen het Duitsehe
  cn her Britsche terrein, beoosten het aan Nederland behoorende - volgens her bekende Loudensehe Tractaat van 1894~ - - vastgesteld.
   Kan bet Duitsche yolk zich dus thans verheugen in het
  bezit vau een vrij uitgestrekt koloniaal gebied behalve in Mrika
  in den Grooten Oceaan, er is ten slotte not een onder Duitseh
  gezag staand stuk grond buiten de g e n o e m d e s t r e k e n - hamelijk
  in China. Toen dit land na den hopeloos verloren oorlog met
  Japan in 1897 vrijwel maehteloos nederlag,, mecnde Duitsehland
  de. gelegenheid te moeten henutten, om zijn maeht ook in dit
  steeds meet de algemeene aandacht trekkende deel tier wereld
  uit te breiden. De aanleiding daartoe vond her in den moord,
  op twee Duitsehe zendelingeu in de Chineesche Provincie Shantung
  in 1897 gepleegd, en het maakte daarvan onmiddelijk gebruik.
   Een Duitsch eskader bezette als maehtsvertoon de plaats Tsingtau ;
  en ham bezit van het omringende land. De Chineesehe Generaal
  zag zieh tot terugtrekken genoodzaakt en liet daarbij ook een
  batterij van g0 Krupp-kanonnen aehter, die door de Duitschers
  als b u i t besehouwd en nog zeer goed bruikbaar bevonden
  werden ! Her weerlooze China kon wel niet anders, dan Duitsehlands
  eiseheu inwilligen, en deed dit dan ook bij her Tractaat van
  1898. Daarbij werd door den Keizer van China, //von der
  s
  geleitet, die freundschaflichen Beziehungen zwisehen China
  und Deutschland zu kriiftigen und zugleieh die militarisehe
  Bereitsehaft des chinesischen Reiehes zu stiirken.~/(I), aan Duitschland het recht verleend van vrije doortoeht voor zijn troepen
  
  i18
  
  in de kuststrook van de bocht van Ki a u t s c h o u en beloofd,
  daar geen maatregelen te nemen, zonder voorafgaande toestemming
  der Duitsche l~egeering, en werden tevens met toepassing van
  een nieuwe volkenrechtelijke verhouding de beide ingangen van
  de bedoelde bocht, bevattende de stad Tsingtau met de daarin
  gelegen eilaaden, voor 99 jaren aan Duitschland v e r p a c h t.
  China deed daarbij, Hum einem etwaigen Entstehen van Konflikten
  vorzubeugen,, voor den duur dier pacht afstand van zija hoogheidsrechten in het verpachte gebied. Bovendien verplichtte her
  zich, als.Duitschland voor afloop van den pachttijd dit gebied
  wenschte terug te geven, een andere, beter gekozen l~laats af
  te staan, en de inmiddels door laatstgenoemd Bijk in Kiautschou
  gemaakte kosten terug te geven.
   Uit deze vluchtige schets van de geboortegeschiedenis van
  Duitschlands koloniaal bezit blijkt, hoe slechts in enkele gevallen
  Duitsche belangen van eenige beteekenis aanwezig waren, voor
  welker bescherming de vestiging van Duitsch gezag noodzakelijk
  of wenschelijk geacht kon worden. En her is eigenaardig, dat,
  terwijl in Duitsche geschriften telkens aan de Engelschen verwe.ten wordt, de zending voorop te schuiven ter bereiking van
  zuiver stoffelijke en staatkundige oogmerken, in verschillende
  gevallen bij de geboorte van Duitschlands koloaien de zendelingen
  van Duitschen landaard onmiskenbaar een rol hebben vervuld.
  Op volkenrechtelijk en vooral op koloniaal gebied bespiegelingen
  van zedekundigeu aard te houden, mag intusschen een vrij onvruchtbaar werk heeten, al zou in dit geval menige kantteekeniag
  van dien aard te maken zijn. Men heeft eenvoudig bet feit te
  aanvaarden, dat de Duitschers, die, op grond van welke beweegredenen dan ook, r voor her l~ijk koloni~n begeerdeu, thans
  kunnen wijzen op een inderdaad ver van onbelangrijk bezit.
  De gehede o p p e r v l a k t e
  der Duitsche kolouifin toch bedraagt uiet minder dan ~.664.000 KM. ~ of 9ngeveer vijfmaal
  die van her Duitsche l~ijk. Ter verdere vergelijking kan dienen,
  dat a11een Zuid-West-s
  en Oost-Afrika ieder meet dan anderhalfmaal de oppervlakte van het l~ijk innemen, dat Kamerun
  bijna dezelfde grootte heeft als dit, dat Kaiser-Wilhelms-Land
  meer dan de helft van Pruisens grondgebied beslaat, Togoland
  ongeveer gelijk staat met Beifiren, de Bismarck-Al'chipel iets
  
  119
  grooter is dan w van dat Koninkrijk ell de Salomon-Eilanden
  en Carolinen ieder de uitgestrektheid van her Koninkrijk Saksen
  nabijkomen.
   Een geheel anderen indruk verkrijgt men eveuwel, wanneer men
  de aandacht vestigt op de b e v o l k i n g , meer dan de uitgestrektheid
  van het grondgebied een factor voor de beoordeeling der beteekenis
  van het bezit. De bevolking vau alle kolonifin gezamenlijk dan
  voor vele er van is ecn cijfer slechts bij zeer ruwe benadering
  vast te stellen - - bedraagt ongeveer 1~89 mil]ioen of ruim een
  vijfde van die van bet Duitsche Rijk. Oost-Afrika met ruim
  688 millioen levert hiervan her grootste aandeel, een cijfer, dat
  iets grooter is dan her aantal inwoners van Beifiren. Daarop
  volgt Kamerun met ongeveer dezelfde bevolking als her Koninkrijk
  Saksen4 m i l l i o e n - en daarna Togo met 900.000. De
  verschillende stammen van Zuid-West-Afrika leveren gezamenlijk
  niet meer dan 250.000 op. De Bismarck-Archipel telt 188.000
  inwoners, Kaiser-Wilhelms-Land l l 0 . 0 0 0 , Kiautschou 100.000.
  De Salomon-Eilanden dragen nog 60.000 bij tot her totaal,
  terwijl de Carolinen met 40.000, Samoa met 3~.000, de
  Marshale-Eilanden met 15.000, de Palau-Eilanden met nog niet
  tea voUe 4000 en de Marianen met ~000 inwoners een onbeteekenende toegift vormen.
  Java alleen heeft dus een bevolking, meer dan dubbel zoo
  groot als die van de zoo uitgestrekte Duitsche kolonifin bijeen.
  En die van het omvangrijkc Zuid-West-Afrika bedraagt nog niet
  van het aantal inwoners van Madoera.
  