text: Témoigner. Entre histoire et mémoire
  
  Revue pluridisciplinaire de la Fondation Auschwitz
  133 | 2021
  
  1918-1938 : La politisation de la musique en Europe
  
  Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in
  IG Auschwitz. De geschiedenis van Willy Van Paemel en
  IG Farben”
  Fabian Van Samang
  
  Édition électronique
  URL : https://journals.openedition.org/temoigner/10584
  DOI : 10.4000/temoigner.10584
  ISSN : 2506-6390
  Éditeur
  Éditions du Centre d'études et de documentation de l'ASBL Mémoire d'Auschwitz
  Édition imprimée
  Date de publication : 1 octobre 2021
  Pagination : 146-147
  ISBN : 978-2-930953-15-1
  ISSN : 2031-4183
  Référence électronique
  Fabian Van Samang, «Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in IG Auschwitz. De geschiedenis
  van Willy Van Paemel en IG Farben”», Témoigner. Entre histoire et mémoire [Online], 133 | 2021, Online op
  25 février 2023, geraadpleegd op 28 février 2023. URL: http://journals.openedition.org/temoigner/
  10584 ; DOI: https://doi.org/10.4000/temoigner.10584
  
  Ce document a été généré automatiquement le 28 février 2023.
  All rights reserved
  
  Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in IG Auschwitz. De geschiede...
  Annie Van Paemel en
  Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in
  IG Auschwitz. De geschiedenis van
  Willy Van Paemel en IG Farben”
  Fabian Van Samang
  
  RÉFÉRENCE
  Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. Chef-kok in IG Auschwitz. De geschiedenis van Willy
  Van Paemel en IG Farben. Antwerpen en Amsterdam: Houtekiet, 2021, 319 p.
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 133 | 2021
  
  1
  
  Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in IG Auschwitz. De geschiede...
   Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in IG Auschwitz”
  
  1
  
  In 2019 werd de Gentse moraalfilosoof Dirk Verhofstadt na een lezing benaderd door
  Annie Van Paemel, een dame van middelbare leeftijd met een merkwaardig verhaal. Op
  de slaapkamer van haar vader had ze als kind vergeelde documenten aangetroffen,
  zorgvuldig in papier verpakt en met een touwtje samengebonden. Later hoorde ze hem
  stilletjes spreken over de oorlogsjaren, verplichte tewerkstelling, de geur van verbrand
  vlees en een naam die voor haar als kind weinig betekende – Auschwitz. Haar vader was
  in 1999 overleden, haar moeder in 2008, en hun nalatenschap, inclusief de persoonlijke
  papieren, dagboeken en foto’s, was haar toegevallen. Na een tweede afspraak in 2020,
  net voor de COVID-pandemie België en de wereld verlamde, besloot Verhofstadt het
  verhaal van Annie’s vader uit te diepen en in een monografie te beschrijven. Chef-kok in
  IG Auschwitz is het resultaat van die opmerkelijke historische speurtocht.
   2
  
  Willy Van Paemel groeide op in het West-Vlaamse Blankenberg, waar zijn ouders een
  hotel uitbaatten, maar kreeg een opleiding tot kok in Antwerpen en Parijs. Hij was een
  twintiger toen Duitsland België in 1940 binnenviel, en werd als dienstplichtige in het
  fort van Eben-Emael ingezet. Terwijl zijn zus Edith gewonde soldaten verzorgde in
  Noord-Frankrijk en Engeland, zat hij maandenlang als krijgsgevangene in diverse
  Stalags. Na zijn vrijlating werd hij patissier-kok en leerde hij zijn latere echtgenote
  Yvonne kennen. Van Paemel was één van de bij benadering 200.000 Belgen die
  verplicht tewerk gesteld werden in Duitsland en de bezette gebieden. In december 1942
  arriveerde hij in het kampencomplex van Auschwitz, waar hij een job kreeg als chefkok in de fabrieken van de chemiereus IG Farben. Hij werd er in juli 1943 vergezeld
  door zijn verloofde. Hoewel het leven voor Vlaamse tewerkgestelden vrij comfortabel
  leek (ze brachten bezoeken aan de bioscoop en konden religieuze erediensten
  bijwonen), werden ze vaak geconfronteerd met het lijden van anderen – de lijfstraffen,
  de vernederingen, de uitgemergelde joden in gestreepte uniformen, de penetrante geur
  
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 133 | 2021
  
  2
  
  Annie Van Paemel en Dirk Verhofstadt. “Chef‑kok in IG Auschwitz. De geschiede...
   van verbrand vlees. Pas in januari 1945, na twee jaar verplichte tewerkstelling, vertrok
  het koppel Van Paemel per trein naar het westen: via Brno, Praag, Dresden en
  Bitterfeld bereikten ze de Duits-Belgische grens, die ze midden mei 1945 overstaken. Ze
  huwden in de winter van dat jaar in Antwerpen en namen in 1958 het hotel in
  Blankenberge over, dat ze tot hun pensionering in 1982 uitbaatten. Willy sprak na de
  oorlog niet zo vaak over zijn kampervaringen, al onderhield hij goede contacten met
  ex-gedetineerden, en volgde hij de processen van Neurenberg op de voet. Aan zijn
  oorlogservaringen hield hij een grondige afkeer van Duitsers en hun collaborateurs
  over.
   3
  
  Chef-kok in IG Auschwitz is zonder meer een interessant boek. Het bevat een tot op heden
  onbekend relaas van een man die behoorde tot een groep die in de historiografie
  onderbelicht is gebleven (de verplicht tewerkgestelden) en die tegen wil en dank deel
  ging uitmaken van één van de meest duistere aspecten van de geschiedenis: Auschwitz
  en zijn satellietkampen. Dat het boek gebaseerd is op originele documenten – het
  dagboek van Van Paemel en de brieven die hij vanuit Auschwitz naar zijn toekomstige
  echtgenote schreef – geeft het werk een extra cachet. De auteur vroeg archiefstukken
  op in het Landesarchiv van Sachsen-Anhalt, het archief in Bad Arolson en het
  Rijksarchief in Brussel. Bovendien bevat het boek meer dan honderd foto’s,
  documenten en postkaarten, die de hoofdrolspelers een herkenbaar gelaat geven en de
  geschetste context visualiseert. Hoewel een groot aantal foto’s tot het publieke domein
  behoort of aan internetarchieven werd ontleend, komen er meer dan 30 uit de
  privécollectie van de familie Van Paemel en voegden de auteurs er enkele afbeeldingen
  uit belangrijke archieven aan toe: Yad Vashem, het Ghetto Fighters House, het
  Bundesarchiv, het USHMM, de collectie Hans Citroen en het Fritz Bauer Institut, om enkel
  deze te noemen. Verhofstadt informeerde zich voor het schrijven van het boek
  uitstekend; hij maakte zich de recentste historische inzichten over zijn topic eigen. Zijn
  bibliografie telt meer dan honderd werken, waarvan bijna 70 procent werd geschreven
  na de eeuwwende, en één op de drie geciteerde studies is jonger dan tien jaar.
   4
  
  Verhofstadt en Van Paemel schreven het boek vanuit een specifieke ideologische
  gedrevenheid. “Om te waarschuwen voor het gevaar van het nationalisme, nazisme en
  extreemrechts dat weer de kop opsteekt,” schreef Verhofstadt in zijn epiloog, waarbij
  hij verwees naar de extreemrechts geïnspireerde moordpartijen in Christchurch
  (51 doden), El Paso (22 doden) en Hanau (10 doden) (p. 278). Ook Van Paemel
  benadrukte het belang van vertrouwen en verantwoordelijkheid, als “dam tegen het
  egoïsme en de onverschilligheid van deze tijd of het nu emotioneel, vriendschappelijk
  of beroepsmatig is” (p. 283). Of de publicatie van een historisch werk zo’n dam kan zijn
  is betwistbaar. Maar in ieder geval is het een eerste stap in de richting van
  bewustwording, herinnering en – wie weet – politieke of algemeen maatschappelijke
  betrokkenheid.
  Témoigner. Entre histoire et mémoire, 133 | 2021
  
  3.
  