text: SOENDASCHE BEZWERINGS FORMULES.
  DOOR
  
  B. A. KERN.
  't Is bekeiid, welk een belangrijke rol toover- en bezweringsformules vervullen in 't leven vau den Inlander. Ook bij de Soeudnneezen tieren ze welig. Men behoeft niet lang in de Soenda-landen
  geweest te zijn, om te bemerken, dat aan de « djampe » veel waarde
  wordt gehecht. Een //djampe» is 't middel om tot een zeker beoogd
  doel te geraken, b.v. welstand, 't bezit eener begeerde vrouw, kinderen, genezing van ziekten, 't Hoofdbestanddeel, de eigenlijke djampe
  is een spreuk of formule; bij de toepassing,'t//ngadjampe" behooren
  nog andere ceremoniën en handelingen in tallooze verscheidenheid.
  De djampe's zijn niet algemeen eigendom eu ieder, die de woorden
  eener djampe kent, is nog niet in staat ze toe te passen. Men moet
  bepaald bekend staan als iemand, die i n ' t «ugadjampe" bedreven is,
  wiens djampe of djampe's werkdadig zijn. Gewoonlijk zijn 't menschen
  op leeftijd, maunen zoowel als vrouwen. Toevallige omstandigheden
  kunnen een roep vestigen: 't feit, dat een aanzienlijk persoon zich
  laat "bespreken//, een opzienbarende genezing, de persoonlijkheid van
  den //toekang djampe'/, zijn houding, spraak, gebaren, leeftijd,
  afkomst. Er zijn toekang djampe in alle rangen en standen der maatschappij , tot onder de hoogst geplaatsten, die hun diensten geheel
  belangeloos verleeuen. Regel is echter, dat de toekaug djampe
  betaald wordt.
  Wijlen Holle en de Hool'dpanghoeloe van Garoet, Raden Hadji
  Moehamad Moesa zijn krachtig tegen 't gebruik van djampe's opgekomen om haar schadelijkheid, de laatste verwierp ze bovendien als
  overblijfselen uit den Heidenschen tijd. Zij wezen er terecht op, hoe
  meuschen hun gezondheid hadden verwoest door de kostjes, die met
  de djampe's werden toegediend, hoe velen zich arm mediciueerden
  en bedriegers zich ten koste der goedgeloovige menigte verrijkten.
   Maar met dat al kan men den toekang djampe niet gelijkstellen met
  onze kwakzalvers. De meesten gelooven in de kracht hunner djampe's
  zoo goed als hun patiënten en zijn te goeder trouw.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  604
  
  SOKXDASCHE
  
  BEZWERINGSFORMULES.
  Eeu djampe geldt slecht in bepaalde gevallen en de kennis van
  één persoon is tot één of enkele djampe's beperkt. De een bezit een
  djampe tegen buikziekte, een tweede tegen oorpijn, enz. 't Is een
  zeldzaamheid, dat iemand zich uitsluitend met //ngadjainpe// bezighoudt ; men medicineert te hooi en te gras eu heeft voor 't overige
  een beroep als een ander.
  Een ceremonie, die bijna altijd voorafgaat is 't branden van wierook,
  zelden ontbreekt ook een offerande van spijzen en dranken. Men doet
  precies, wat de toekang djampe verlangt. Zonder zich een scherpe
  voorstelling te maken van vertoornde geesten, die den mensch belagen ,
  is men overtuigd, dat onachtzaamheid een gebrek aan eerbied is,
  dat den nalatige wordt ingepeperd. De kracht der djampe. zou worden
  verzwakt of te niet gedaan door iets achterwege te laten. Zoo groot
  is nog 't geloof in de djampe's. Ik herinner mij, bij 't bezoek aan
  een Inlandsche school, dat de onderwijzer een filippica hield tegen
  't gebruik van djampe's en aan 't einde van zijn betoog de vraag
  deed: //Wat is nu beter, medicijn van den dokter of djampe's*"
  Waarop de geheele klasse als een man riep: /'Djampe!// De onderwijzer was, buiten de school, geheel van 'tzelfde gevoelen.
   In den tegeuwoordigen tijd gaat van de vromen de meeste beweging
  uit tegen de djampe's. Hun invloed openbaart zich minder in 't verdwijnen der djampe's, meer hierin, dat weg wordt gelaten wat men
  als Heidensch beschouwt en er in worden gevoegd allerlei goedMohnmmedaansch klinkende woordeu en frazen. 't Woord d o ' a of
  d o e ' a wordt voor zulke spreuken gebruikt, die echter niet scherp
  van djampe's te scheiden zijn. '
  Een 8* woord voor bezwerings- of too verformule, r a d j a h , is in
  beteekeuis nauw verwaut met d j a m p e en bovenstaand soort d o ' a.
  De djampe's zijn dus ook aan verandering onderhevig en met den
  tijd worden de oude bestanddeeleu schaarscher. Die oude woorden
  en uitdrukkingen worden niet meer of slecht verstaan en daar de
  overlevering van geslacht tot geslacht mondeling geschiedt, worden
  de oude djampe's allengs onverstaanbaarder en meer verminkt en
  verknoeid.
  't Aantal djampe's is zeer groot, eigenlijk onbegrensd, want dagelijks
  kunnen er nieuwe gemaakt worden. Velen hebben dan ook niets
  wonderspreukigs aan zich en danken hun bijzondere werking slechts
  aan den persoon van den toekang djampe en de bijbehoorende ingreVan zuiver-Mohaimnadaausche do'a wordt hier niet gesproken.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOENDASOHE BEZWEBINGSFOBMULES.
  605
  
  dienten. Daaronder zijn vaak geneeskrachtige kruiden, die voor de
  djampe 't werk doen.
  Eeuige djampe's, die bizonder belangrijk voorkomen, mogeu hier
  een plaats vinden: '
  I. E n k e l e d j a m p e ' s in v e r b a n d m e t de r i j s t c u l t u u r.
   De gebruiken bij de rijstcultuur hebben steeds de aandacht getrokken
  •en zijn veel beschreven; ook de doe'a's, die daarbij te pas komen
  genieten bij ons wellicht de meeste bekendheid, zij zijn door de
  Soeudaneezen ten deele zelf neergeschreven.
  Iu een zeer belangrijk gedicht, de wawatjan S o e l a n d j a n a —
  de geschiedenis van de rijst — wordt verhaald, hoe de rijst ontstond,
  hoe zij gebracht werd naar de aarde, daar verbouwd werd, geoogst
  en bereid, voorts aau welke plagen 't gewas blootstond en hoe die
  werden bezworen. De plechtigheden en gebruiken, die op aanstichting
  van B a t a r a G o e r o e plaats vonden worden beschreven. U i t ' t verhaal moet blijken hoe de goden verlangd hebben, dat de rijstcultuur
  zou worden gedreven. De vromen richteu zich juist tegen die oude,
  onschuldige gebruiken. De wawatjau Soelandjana is daarom belangrijk
  als codiiieeeriug van nog heden ten dage in zwang zijnde of nog
  bekende gebruiken. De wawatjan is bij velen niet meer bekend en
  geraakt in 't vergeetboek. Bij de beschrijving nu, hoe de rampen
  in 't gewas, de verschillende h a in a werden gekeerd, wordeii o. a.
  de volgende doe'a vermeld:
  1. D o e ' a p a n j i n g l a r a n g i n r i b o e t — Doe'a tot verdrijving
  van zwaar weer (regen en wind):
  Mimitina nji Poehatji Saugiang Sri, djaugkar ing sahadat imau;
  godong-godong kang adadi hoerip; akar iman wit ing paugawasa,
  tjahaja mataholang reh, kawasa poehatji ikoe; Sri eling maraug wit
  djangdji, elingkeuu snri(n) ing iman; tjat, djadi rahajoe, badnn
  hoerip reundjeuug njawa, dadi hoerip sampoerna ujawa(n) ing hoerip,
  waras dadi waloeja.
   N.B. N j i P o e h a t j i heette de prinses, die aan de padi 't aanzien gaf. In de wawatjan heet later de padi zelf Poehatji. De naam
  is evenals Sangiiing Sri met de padi vereenzelvigd.
  M a t a h o l a n g is de witte kern van de rijstkorrel.
  i Een d j a m p e p a n j a w e r a n , die wordt uitgesproken, als de bruid en
  bruidegom het huis binnentreden, is uitgegeven door K. F. Holle in Tijdschr.
  Ind. T. L. en Vk. XX, p. 99—102.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  7» Volgr.
  89 the terms
  via II.
  Open Access. This is an open-access article distributed under
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  606
  
  SOENDASCHE BEZWERINGSFORMULES.
  2. Nog een d o e ' a p a n j i n g l a r a n g i n r i b o e t.
  Herang lenggang noe ngalenggang matak nangtoeng Sri, noe matak
  tiïs; rasa noe ngahoerip bajoe, ngahoeripan Nji Poehatji.
  N.B. N a n g t o e n g slaat op 't zich weer oprichten van door regen
  en wind gelegerde padi.
  8. De volgende doe'a is een panjinglar tegen schadelijk viervoetig
  gedierte. Men richt 't woord tot den vijand:
  Lamoen njaba, sija oelah arek hajang; hajang, oelah boga pikir;
  boga pikir oelah njaba.
  Lamoen njaba, oelah hajang; lamoen asoep, sija pasti, adjoer
  radjah iman, awak sija djadi tjai.
   De zin van deze doe'a is duidelijk:
  Als gij er op uit gaat, heb dan geen begeerte (naar Nji Poehatji);
  hebt gij die wel, heb dan geen plan of gedachte ; hebt gij wel iets
  in 't zin (tegen Nji Poehatji), ga dan niet uit.
  Als gij er op uit gaat, heb dan geen begeerte; als gij op 't veld
  komt, is uw vonnis geveld en wordt ge verpletterd door de radjah
  iman. Uw lichaam wordt tot water.
  4. Wel zeer oud is deze djampe, bij dezelfde gelegenheid gebruikt,,
  beginnend met de heilige syllabe:
  Ong! Tjala tjali këmma, kama mani kama lingkëmma; sania mani
  sama mingkëmma; këna sasawan, rët boengkëm mingkëm biwir.
  Sang mingkëmma ten kaboengkëm soengoet sira, toetoep sihoeug lan
  biwir, koe sanggatëm rët moesna, tjeuli, iroeug djeung mata : sanggatëm hingkang noetoeppi; kama mingkëm atisira, kabeh adjadentangi.
  Hij elke panjinglar behooren nauwkeurig omschreven ceremoniën
  en oll'eranden.
  II. D j a m p e ' s v a n t o o v e n a a r s.
  't Betoovereu van personen komt nog altijd voor. Vooral de Zuidkust der Preanger Regentschappen staat in een slechten reuk; lieden
  van elders zijn soms angstig zich daar te vestigen.
  De hier medegedeelde tooverformules werden enkele jaren geleden
  met succes door een vader en zoon en nog een derde in een dorp
  aan 't Zniderstrnnd toegepast. Zij vormden een waar schrikbewind.
  Geen dorpeling zou 't wagen zijn velden te gaan bewerken vóór die
  van 't drietal, van allerlei moest 't beste voor hen zijn; zij waren
  feitelijk heer en meester en wisten daarvan uitstekend partij te trekken..
  Zij kregen alles gedaan en dreigden ieder, die aan hun eischen niet.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOENDASCHE BEZWERINGSFORMULES.
  607
  
  voldeed te zullen betooveren. Er kwamen opvallend veel sterfgevallen
  voor, die aan hen werden geweten. Mogelijk maakten zij gebruik van
  vergif; 't lijkt me echter niet onwaarschijnlijk, dat sommigen zichzelf
  den dood berokkendeu door hun overgrooten angst'. Lang kon 't
  spelletje niet duren; zoodra 't bekend werd, werd er een eiud aan
  gemaakt. Be woedende bevolking had de toovenaars wel willen
  vermoorden.
  Was meu eenmaal betooverd, dan was een andere djampe noodig,
  om den toestand van betoovering te doen ophouden.
  De 1® tooverformule was de d j a m p e p a u ë l o e h a n P a k o e w a u
  P a d j a d j a r a n en luidde als volgt:
  Pëdnug, pudoeug, pëdong! kapalang tjat badong sija ti heula.
  Paugbingoeskeun soengoetna, panglainpatkeun matana, pangujotjokankeun tjeulina, beubeut oewaug kantjing wësi, karoewang koe tali
  rante, pangnjokotkeun bajoena, maugka rëmpoeg poetjoesna, rëmpag
  bajahna, pëgatkeun tali rantoenan angënna; nja aing ratoe tëloeh ti
  Jakoewan Padjadjaran, panglelewaiinkeuu si a n o e (naam van de
  te betooveren persoon).
  Hierbij behoorde de volgende djampe om de betoovering weg
  te nemen :
  Ha dj ah niug ra dj ah gëde, radjah gëde ti Pakoewan, meuuangna
  ti Padjadjaran; ëmboeng kapipiran kabaudingau, kalalaran kaliwatan,
  kasoesoepan kasoeroepan koe ëko sasaka domas, segor ka boewana
  Pantjatëngah; tiïs ti peutiug, waras ti beurang, istau, istan, mokahana.
  N.B. Sasaka, in Coolsma's woordenboek vertaald met erfstuk
  (poesaka), heeten in Galoeh de dorpsbestuurders buiten 't dorpshoofd.
  Domas = 800.
   De ii^ tooverformule — d j a m p e p a n ë l o e h a n g o e u o e n g
  G a l o e u g g o e n g — was veel korter:
  Ratoe tëloeh ti Galoeuggoeug sang ratoe tjeda tjawal; nja aing
  sang ratoe tjeda tjawal. Toeh! singsijeunan si an o e (naam van de
  te betooveren persoon).
  De bijbehooreude djampe tot opheffing der betooveriug:
  Ratoe tëloeh ti Galoeuggoeng, sang ratoe tjeda tjawal boewah
  reumbaj. Sang ratoe gereleng, herang, baja, baja tankoebaja. Nja
  sija noe bajatamah, hoerip koe nabi, waras koe kërsa Allah.
  ' Van medische zijde wordt rne medegedeeld, dat vrees-of schrikannjaging
  wel gevolgen kan hebben, die den dood verhaasten, dat 't echter betwijfeld
  moet worden of zij alleen en direkt den dood kan veroorzaken.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  008
  
  SOKXDASOHE BEZWEUINGSFOEMULES.
  III. 11 a d j a h ' s g e b r u i k t d o o r p a u t o e u z a u g e r s en in
  enkele andere gevallen.
   De Soendasche pautoen is een verhaal van eenigeu omvang in
  tëmbaug bevattende geschiedenissen uit 't grijze verleden, toen de
  •Islam zijn intrede nog niet had gedaan. In bijna alle speleu 't rijk
  P a d j a ' d j a r a n en zijn koning S i l i w a u g i de hoofdrol.'t Zijn epische
  gedichten van 't Soendasche volk, al achten wij ze als geschiedbrounen
  van weinig waarde. In tegenstelling met de wajang zijn ze nationaal. '
  't Heeft iets bizonder bekoreuds, te zitten luisteren naar 't lied van
  zoo'n blindeu zanger (de toHtaug pantoeu is blind), zijn voordracht
  begeleidende met 't tokkelen op de katjapi. De toeschouwers zitten
  in schemerachtig licht, ongegeneerd, dicht bij den toekaug pantoen.
  De voorstelling mist geheel 't plechtstatige van een wajangvertooning,
  zij heeft integendeel iets huiselijks, Soeudaneesch-gemoedelijks.
  De pantoeu is heilig. De voordracht wordt iugeleid met 't branden
  van mëujan. De toekang pautoen heeft bovendien verschillende soorten
  rot'djak en doewëgau — jonge klapper — voor zich staan. Na siiïh
  gekauwd te hebben prevelt hij ouverstaanbaar eenige gebeden
  (radjah) en slaat daarbij akkoorden aau op de katjapi. Hij vraagt
  door middel vau 't ngaradjah vergift'euis voor 't feit, dat hij de
  pautoeu verhaalt, dus ter voorkomiug van onheil.
  Deze radjah's zijn de volgende:
  1. R a d j a h P a m o e i i a h.
  Hina heraug hina leuggang, boeini langit tatjan djadi, manoesa teu
  atjau aja, kakara Allah ta'allah. Boejoet gahoeng ratoe gahoeng, noe
  ngawindoediboewiina inih, noeneureuj atjiuaiuihradjahpamoenah. Diri
  sagoinbongan manik, datang manik Astagina, toeugkëb herang toengkëb
  leuggaug toengkëb wisesa, noe wisesa di boewana Pantjatëngah.
   N.B. In de djampe, waarmee de betoovering door de tooveribrmule Pakoewau Padjadjaran wordt opgeheven is ook sprake van
  "boewana Pantjatëngah." Duidt dit op een oud geloof, dat de wereld
  de middelste is van 5 werelden: hemel — luchtruim — aarde —
  ruimte tusschen aarde en onderwereld — onderwereld ?
  2. R a d j a h P a k o e w a u.
  Ka Pangeran Rangga Waloeling po we këmis boelan Moeloed
  powe djoeinaüh oetoesan poetra Oendjoenan, embak larang kadaton
  iug Lëmahpoetih; adji Mëkah, kang kawasa di noesa Djawa,
  Djakètra uoe nanggeuj inja, noe nauggeuj atjiua Nji Pajoengageuug,
  ' De wajang wordt gespeeld in 't Javaanseh. Alleen luimige intermezzo's:
  'c optreden van Si Tjepot e. d. geschieden in 't Soendasch.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOENDASCHE BEZWERINGSFORMULES.
  609
  
  ïioe ugngeugeuh di Goenoeng Halimoen, boejoet cureur boejoet
  euudeur boejoet ti bang laki laraug Praboe radjah Pakoewau.
  Ahoeng deui, ahoeng deui, moewat ahoeug tiloe kali, ditagih
  djoerig sakëti, ditejaug balad salaksa. Maoeng koeroe soesoemboelan,
  badak galak dédëpaiin, kasëmaran kasëmoerau, kasëmaran nabi Adam
  kasëmoeran uabi Daoed, ueukteuk hideung ratua goemilang, ïnoea
  ngalapoek djadi halimoen, moen ugajapak djadi sagara, uutogna ka
  goeuoeng Koromoug enggalna ka goenoeng Padang, uëda tjaiing
  nëda padaug, tjaiiug sa djëroniug ati.
  3. R a d j a h P i n g g o e t.
   Soerat koeriug soerat pinggoet Raden Soetra Kaudoeroewan Toemënggoeng Rangga Waroeliug, ngakalan njérat hing powe këmis boelau
  Moeloed, moelane mimintoeu (kikintoen?) soerat ka poetratip. ing
  Toeudjoeng bang noe tjalik di Lëmahpoetih koesoemah di nocsn Djnwa ;
  ratoe Soeloek adji Mëkah ineuak noe ti Padjadjarau. Nawaetoe
  oendjoek hilap-ing gigilang kilapi, anggaaugoetjap: '/Laillahhailëllah!'/
  4. R a d j a h P r a m o e h o e u.
  Ahoeng deni, ahoeng deui, moewat ahoeng toedjoeh kali; langkojang karang Sindoelang, botjah oerang Oedjoeng koeion, renp
  •peutiug ngimpi di djuenti, di djoenti dipasang miri, dipasang di
  awang-awang, uoe nagih endjer-eudjeran, paranene lianten naoer, aja
  naoer soesoengkoeuan, koedoe goeutoer Tjihaliwoeng. Tjilialiwocng
  noeudjaug ngidoel, teka (tëka?) tjaiih uoendjang ngak-r, tjongtjot audjing bilangtawe, pati hajam beureum koeuiug, ujoesoekna ti mangoeloewoek, mabakan ti Djamboe dipa, koeda molet samagae, limareun
  limar sandana, sok sadjong eulis bahe, tjokotan deui, tjokótan
  deui, iroeng-iroeng ugaroengkajang. Tikoekoor ti lijueng goenoeng,
  goeuoeug ti lijoeng tikoekoer, basa keur nangtoeng di Bandoeng,
  toeloej ka Soemëdang rangrang, Panemboug manaua kosoiig tjalikna
  di Kaudangwësi, noe saoerang Soekapoera, noe saoerang Soekakërta;
  Tjisantjaug aramis teuing, Tjiamis ngadi dadane, tjektjokna di Pakomotan, mandina di Dërmawangi, disoesoendoek sisir pënjoe: bral angkat
  leumpang tiheula, iigeupatkeun bokor salaka, siinougkona kamina
  datangna ka Sang Praboe Siliwangi Saugoewaugi sapoeloekaiieuu.
  o. R a d j a h Asih of R a d j a h P a b o e w a r a n.
   Toembak binang teu kabilang pake noembakan tjeleug, titis
  toelis ti noe leutik, tapak tangan ti Dewata, Dewata noe bisa olah
  sapakëm sapoeloeh peutiug, sapaiigauaug sapanginang noe bisa njoesoek
  Tjihaliwoeng pake mengkong Tjisadane, Tjisadaue noendjang ugaler,
  TjihalÏAvoeng noendjang ngidoel, tjai uinggaug ka Salapa koedjang,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  610
  
  SÜKMJASCHE BEZWKRIXGSFOKMULES.
  tjai teu kiroeh ti hilir, tjai teu kiroeh ti girang, titëngah tjanenibraug
  herang, pangroeinbajan ramboet paudjaug.
   Pangerau Koedapangana (of koeda pauganua?) kueda ngolah ti
  Pakoewan. Tikoekoer ti lijoeng goenoeug, gocuoeug ti lijoeug tïkoekoer
  di poeutjak Simaliaugoe. Pinaugkasili uoe ugadjadi, Pinang raraug
  noe ugajoegakeuu, da hade beuuang noe rampes mandiuadi Dërmawangi, Pasir tjongkrang pamojauau, toempak gadjah pauglauaüu,
  ga dj alma ti Tjintapoera ti moeara Kandang haoer, lambitna ti Soelainbitan, tjiugtjin simalëjaua, ear sënggak ti Tjihea, toeloej naudjak
  ka goenoeug Haroeman, uejang landeuh ka goenoeng Kaledoug, toeloej ka
  nagara Bandoeng bari ngoekoer-ngoekoer kampoeh, sindang ka Parakan
  nioentjang, toeloej mande-inaude sa oer, moendoet sangoe ti Maroejoeng,
  lalabna ti Tjintapoera ti moeara Kaudanghaoer. Toemilis njawiskeuu
  boemi, noe mapag poetra Koemambang, tjoetjoe moelja djadi djënëng,
  djënPngua di Timbanganten. Pauembong moelane kosong, boeroenguaek
  k;i ïjiwoelan, uaekna ka Tjipantnjan, diboeboengkang dibebeugkong
  kiiluuileiis koe tjadas neukteuk tjauing paraj Tondjonglaja, toeloej
  angkat ngagarangsaj, angkat naratas Tjibeutang, toeloej indit njisir
  langit, nginditkeun oeraug Tjiawi, iiitahan oeraug Mauanggang; ari
  nandjoeng oerang Paroeng, marak di Parakan tiga, uoe marak oernng
  Tjidamar djeung oerang Pasir naga ra , miiteuk miroewas boengbas,
  miroeha (miroehak?) mikoendang damar, njoektroek leuwi nejangaii tjai,
  tjlëng loentjat nejangan keur meuntas; nja ngedjo njorendang tjongtjot
  uja dahar mipoetra pinggan, koempoelan pada Apsara koempoelan
  pada Apsari koempoelan dilintoeng niaoeug, los ka waugoen koendaug
  pajoeug, babaring tcpi ka pa ti, djadjaga tepi ka mangsa; naon
  pibaloekareunnana? koempoel noe sa tiga ng poeloeh tiloe, bënggnwan
  siiwidiikliinn, noe lima djadi ëmbnuan, srek leut srek leut atjina
  badagna lémboetua sarina reudjeuug boektiua.
  De laatste radjah (radjah Asih) wordt alleen gepreveld, als de lalakon
  M a l a n g s a r i zal verhaald worden; bij alle overige pautoens wordt
  met de eerste 4 radjah's volstaan.
  Behalve bij 't voordragen van pantoens heeft 't ngaradjah nog bij
  enkele andere gelegeuheden plaats.
   Als een stuk grond, waar tevoren nog geen huis gestaan heeft,
  wordt gelijk gemaakt, met 't doel, er een woning te bouwen
  (ugalëlémah) wordt de radjah pramoehoen uitgesproken.
  Gebruikt men daarbij nieuw hout dan wordt dit, alvorens bewerkt
  te worden, eerst bezworen met de radjah Pinggoet.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:28:19AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  