text: http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  47
  
  en hij spreidde open zijn hoofddoek op 't plein en hij ging
  staan vlak bij haar hoofd en hij zeide: moeder! moeder! sta
  toch op, ik, uw kind, ben het! En I Ka hi M b o d o e k rekte
  zich uit; toen ging hij naar haar voeten en zijn jongere broeder
  ging naar haar hoofd. Toen zeide I Woeriding: moeder, wórdt
  toch wakker! En de jongere broeder: moeder, waarom hebt
  gij mij als een wees geboren, eten eet ik niet, water drink ik
  niet! De jongere broeder nam haar bij de hand en zij stond
  op, I K a h i M b o d o e k leefde weer! De vergulde slimoets
  werden haar tot een rok. En zij gelejdden haar en brachten haar
  in huis. De vorst nu zeide: zoo iets heb ik nog nooit gezien,
  een doode kunnen zij weer doen opstaan, zeide hij.
   Maar de vroegere vrouwen van den vorst, zeiden: laten wij
  I K a h i M b o d o e k in den val lokken; ga hout sprokkelen,
  zullen wij tot haar zeggen, maar in 't bosch zullen wij haar in
  een put werpen. Toen de vorst dat hoorde, zeide hij: ha Kaka,
  neem deze vrouwen mede, ga, sla ze dood en werp ze in een
  put. Hij nu nam ze mee en toen zij in 't bosch gekomen waren,
  zag I K a k a een put. Toen riep hij ze: ha! kom hier waar
  hout is en sprokkel hier. Toen zij kwamen en dicht bij den put
  waren, greep I Kaka er één beet en wierp hem in den put;
  wederom greep hij de andere, en wierp haar ook in den put,
  Toen hij ze er in geworpen had, keerde hij terug naar huis:
  ik heb ze reeds in den put gegooid, zeide hij tot zijn meester.
  Zijn meester antwoordde: dat is goed, zeide hij.
   En de vorst zeide: de gelijken van mijn kinderen zijn er
  niet; dooden kunnen zij doen opstaan, daarom laat hem alleen
  bevelen de menschen van mijn rijk; ik houd er mee op. En
  die vorst dacht in zijn hart: laat ik vrouwen zoeken voor mijne
  kinderen. En hij zocht ze en hij zag schoone vrouwen, en hij
  zeide tot I W o e r i d i n g : die vrouwen zoudt gij en uw jongere
  broeder, ze niet graag hebben? I W o e r i d i n g en I W o e h S n o m o e n g antwoordden: wij hebben ze graag. Toen hij gehoord
  had den mond van zijn kinderen, ging hij den vader van die
  vrouwen roepen. En de vader van die vrouwen kwam in 't huis
  van den vorst en de vorst zeide: uw kinderen, huw ze niet uit
  aan andere menschen. En hun vader antwoordde: als gij maar
  geeft een bruidschat, paarden, karbauwen, dan zullen wij ze
  geven aan I W o e r i d i n g en zijn jongere broeder, ieder één.
  De vorst antwoordde: over drie dagen, ga en kom, dan zullen
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  48
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  wij praten; verzamel ook uw familie, opdat allen aanwezig zijn,
  opdat ik de bruidschat kan geven; wij moeten naderhand niet
  nog eens praten , wij moeten de bespreking laten afloopen.
   Hij nu ging en riep tesamen zijn familie, tot de verst verwijderde toe. Toen men allen gekomen was en de tijd, door
  den vorst bepaald, was aangebroken, ging men. Toen men er
  gekomen was, gaf hij de bruidschat al de familie. Toen de
  bruidschat geheel compleet was, toen alles afgeloopen was,
  riep de vorst zijn slaaf, en zeide: K a k a , ga eens 3 karbauwen
  vangen, opdat wij ze slachten voor hun familie. Toen hij ze
  gevangen had, slachtten zij ze en hakten ze in stukken en
  verdeelden ze hun deel van rauw vleesch. Toen zij allen gehad
  hadden en ook het vleesch gaar was, verdeelde men 't onder
  hen; men schepte ook de rijst op, verdeelde 't onder allen en
  zij aten.
  Toen men gegeten had: laten wij ons gereed maken, zeiden
  de menschen. En de vorst antwoordde: welaan gaat heen! over
  twee dagen ben ik er, kom ik de vrouwen halen. Toen de tijd
  vervuld was, ging hij ze halen. Toen hij ze gekregen had, bracht
  hij ze naar zijn huis; de oudere was 't deel van I W o e r i d i n g ,
  de jongere was 't deel van I W o e h a n o m o e n g. En hij bracht
  ze bij elkaar. Toen 't nu een tijd geleden was, zeide de vorst:
  ga alle menschen bij elkaar roepen. dat zij zich verzamelen,
  dat men hoore naar 't bevel van I W o e r i d i n g , dat men opzie
  naar I W o e r i d i n g , en niet meer opzie naar mij.
   Toen alle menschen nu gekomen waren, zeide I W o e r i d i n g :
  gij allen hoort mijn bevelen; mijn vader gebruikte rottan in 't
  bevelen, ik gebruik schorpioenen; als er een is, die niet wil
  aannemen de schorpioen uit mijn hand, zal ik (zijn hand) afsnijden
  met het kapmes; ik wil niet bevelen: kom en werk dit zware,
  zal ik niet zeggen; alleenijk wanneer mijn vijand tot mij komt,
  dan zult gij allen naderen opdat wij allen te samen dapper zijn.
  En al de menschen antwoordden: uw bevelen is goed, meester!
  En I W o e r i d i n g zeide: he K a k a daar, ga mij eens vangen
  één karbauw, opdat de menschen eten, de rijst is reeds gaar.
  Hij nu slachtte een karbauw. Toen men met 't slachten klaar
  was en men hem gevild had, kookte men hem. Toen 't gaar
  was, schepte men op en verdeelde 't onder alle menschen, die
  aanwezig waren. Toen men gegeten had zeide I W o e r i d i n g :
  deze karbauw door u gegeten, al wie niet nadert, wanneer
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  49
  
  mijn vijand komt, die karbauw zal hem begeleiden naar het doodenrijk. Toen men gehoord had het bevelen van I W o e r i d i n ' g ,
  zeiden de menschen: welaan laten wij gaan.
  Er waren nu twee honden, 't waren zeer groote honden,
  zoo groot als veulens. Hij nu ging jagen, tien begeleidden hem.
   Toen men nu op 't veld gekomen was, was daar een groot
  wijfjes-varken , een varken met jongen, zeer woest was 't. Maar
  die honden, met hun tweeën, zij blaften dat varken aan. En
  dat varken beet de honden, 't doodde ze. I W o e r i d i n g wist
  't niet. Maar zijn metgezellen zeiden: meester, uw honden zijn
  dood, 't varken heeft met bijten er een eind aan gemaakt. Toen
  hij 't gehoord had, er was een touw om zijn middel, zeide
  I W o e r i d i n g : ik heb veel medelijden met die honden, even
  grooten waren er niet, even dappere waren er niet. Hij maakt
  't touw los, bond 't om zijn hals, klom in een boom en hing
  zich zelf op, en zoo stierf I W o e r i d i n g.
  Zijn metgezellen keerden terug om 't aan zijn vader te zeggen.
  Toen zij thuis gekomen waren, zeiden zijn metgezellen: meester,
  uw zoon is dood; hij heeft zich zelf in 't bosch opgehangen,
  hij had medelijden met zijn honden, daar die allen gestorven
  waren. Toen zijn vader 't gehoord had, nam zijn vader vuur
  voor 't huis en stak 't aan; toen hij 't aangestoken had, ging
  hij wederom terug binnen in huis, en hing zich op evenals zijn
  zoon; zijn schoondochters verbrandden geheel, I Woehanomoeng
  verbrandde ook; zij stierven uit.
  Dl. GS.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  50
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  III. I R i m b o e Kahi dangoe I Oemboe Ndiloe dangoe I Mada.
   Nindja da madoea da tau, da pakanoSma; na mini I H a d o e
  H i n a ja na ngara na, taka na kawini I L i m b a B a b a n g o e j a
  na ngara na; na kawoenga ana da, I N d i l o e j a na ngara na.
  Toenanoe bana matoea ki ka hakoedoe hina pakamboe nja '
  na haatoe. Toenanoe hina dedi, I M a d a ja na ngara na.
  Toenanoe bana pa'ana nja ka, na kabeli nggoboe ka, meti na
  nja ka na ama na. Toenanoe ba talioe - meti na ka na ama na,
  taka njoena I Mada na ngeri matoea-toea ka.
  Taka hina pa'aunja na ana na I N d i l o e , njoena na tau
  kawini, hiwana: ha O e m b o e N d i l o e lakoe a lati, kai lo'a
  paparahoe nda oamang la woaka na na ama mi. Toenanoe
  lakoe da nja; bada taka ka la oamang, njoena I O. Nd. na
  pandoï maka, na pandoï hai , na poeti loenga, na pandol
  nggoenggi. Taka njoena I Mada bana poenggoe ja na ana ai
  koedoe, na poenggoe weli mbaroe nja * loepa na roedoeng;
  ' h i n a p a k a m b o e n j a n a h a a t o e : enzij word zwaugor van eenander kind.
  Opmerkelijk is in 't Soemb., dat men met de Dativ. constructie zoo veel
  kan uitdrukken. In vele gevallen, welke wij alleen met een praepositie kunnen
  zeggen, volstaat 't Soemb. met een D a t i e f.
   bv. na m o t i ka n a h o e , w a n a n g g a k a = hij is nu dood, zult gij van
  mij zeggen.
  hi da p ah a Ia n j a n a m a k a we ad a da a h o e = en de honden hielden
  af van den oude. Terwijl: , h i d a pa h a l a j a na m a k a we ad a > en zij lieten
  den oude los, (als hij bv. gebonden was) zou beteekenen.
  h i n a t a k a n g g a n j o e n g g a = en hij kwam bij mij, (tot mij).
  h i n a t a k a la p a r a i n g = en hij kwam bij (of in) de kampong.
  na m a n d a p o e la l i h i n g g o e --hij zit aan mijn zijde.
  n a l i h i n g g a n j o e n g g a = hij woont in mijn buurt, dicht bij mij.
  * ba t a l i o e m e t i n a ka = nad;>t hij gestorven was.
  t a l i o e = j u i s t vertrokken zijn, bv. ba t a l i o e n a k a , dergelijke verbaal
  constructie heeft men met:
  t a l a n g a = juist met iets bezig zijn.
  ba t a l a n g a p a n i i n a p a = terwijl hij nog aan 't praten wns.
   en p o koe = mogelijk zijn
  n d e p e k o e l a k o e n g g o e = ik kan onmogelijk gaan.
  ' na p o e n g g o e w e l i m b a r o e n j a = hij kapte van 's morgens vroeg.
  In plaats van „ w e l i n g la m b a r o e ' ' , wordt dikwijls gebruikt: „woli
  m b a r o e n g " , zoodat de nnsnal n g overgaat op 't volgende woord.
  Zoo bv. ook weli d i t a n g , voor w e l i n g la d i t a.
  Daar 't adverbium terstond op 't werkwoord volgt, wordt n g met j a
  geassimileerd tot nja.
  Zoo zegt men bv. ook: k o e i t a m a r a u ja ik zag hem van verre.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  51
  
  hina mftngoe pandjoroe. Toenanoe bana roedoeng ka, lakoe
  da nja ka la oema; bada taka ka la oema hiwana na ina da:
  mala noe kawai, pangalang doe? Na heama njoena I O. Nd.:
  mapangalang.
  Toenanoe hili hadang la mbaroe, hili lakoe da nja; palo'a
  paparahoe.
   Toenanoe bada tak'a ka la oamang, n j o e n a I M a d a na
  parahoe, taka njoena I O. Nd. pandoï maka, pandoi hai ,
  pandoï nggoenggi, poeti loenga. Taka njoena I M a d a na
  poenggoe weli mbaroe nja na ana ai loepa na roedoeng, hina
  mangoe pandjoroe. Toenanoe bana roedoeng ka hida lakoe la
  oema; bada taka ka la oema, hiwana na ina da: mala noe
  kawai, ana, bai parahoe, i pangalang ka doe? Na heama njoena
  I O. X d.: djaka tondoe nja watar dangoe karoboe, pawöngoe
  ma ja. ' Na heama na ina na: wöa. Toenanoe hili hadang la
  mbaroe. hili lakoe da nja i; bada taka ka la oamang, nj. I
  O. Nd. pandoï hai, pandoï maka, poeti loenga, pandoï nggoenggi.
  Taka njoena I M a d a , ba anakeada ma ki ja doena, na
  poenggoe ja na ana ai hapoengoe ft nang; na poenggoe weli
  mbaroe nja loepa la maling hina ndjoroe. Toenanoe bana maling
  ka, lakoe da nja ka la oema; bada taka ka la oema da, hiwana
  na ina da: mala noe kawai, pangalang doe? Na heama nj.
  I O. Nd.: na paparahoe ma njoema, nde'oekoe lérangoe ma ja.
   Taka hiwana na ina na: mala noe, haromoe kata lo'a patoe
  nja epi na. Na heama nj. I O. Nd.: talo'a kadoena! Toenanoe
  hadang la mbaroe hida lakoe kareangoe dangoe ina da; bada
  taka ka la oamang, hiwana na ina da: ka nggini ja ka na
  roekoe parahoe mi? Taka na heama njoena I Mada hiwana:
  I Ndiloe doena na nggoemang papandol maka, hai, nggoenggi,
  poeti loenga, ba didi a ka njoengga mapoenggoe ha da ai
  jeada. Toenanoe lakoe na nja ka la oema na na Ina da; na
  taka la oema na manahoe parèa-rèanggang. Toenanoe bana
  memi ka hina piti ja na tanga mboala oehoe - na I O. Nd.,
  na piti ha da nggoenggi, maka, hai, loenga dangoe na kahidi;
  na kahidi na toe kiri ja, na hai na toe ja la padoea; na toenja
  oehoe, na pitakoe nja; taka na piti ja na loenga, na toe j a ,
  * p a w ö n g o e ma j a = verkorte spreekwijze van: n i n g o e paw ting o o
  ma j a d. w. z. er zal dan zeker een opbrengst ziju.
  ' t a n g a m b o a l a o e h o e = rijstmandjo. De gekookte rijst wordt den gasten
  in mandjes voorgezet. Hoe „hooger" gast, hoe mooier en grooter mandje.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  52
  
  SÖEMBANEESCHE VERHALEN.
   na takoe ja oehoe, na pitakoe nja. Taka na piti ja na maka,
  na toe ja, na takoe ja oehoe, na pitakoe nja. Taka na piti ja
  na nggoenggi. na toe ja, na pitakoe nja oehoe. Taka doe na nja
  ka I O. Nd. weling paparahoe, hina piti nja ja na oehoe na
  kawai, na patoengoe ihi, hina wönja ja hina ngangoe. Na
  handakang pa'oepoe, na hoenggoe ja na nggoenggi, hiwana:
  ha ina, ka jeana na nggoenggi, kanggikina hoe toe ja ? Na
  heama na ina na: kau pinja ka, kaweada mboe ja ka nfthoe,
  ndakoe ita mboe ja, makanaboe ja ka ihoe.
   Taka na hili oepoe handakang, na ita ja na maka, hiwana
  nj. I O. Nd.: ha ina, kanggikina hoe toe ja na maka la angoe
  oehoe nggoe? ' <Kau pinja ka heana, makanaboe ja ka ihoe
  ba ndakoe ita mboe». Taka na hili oepoe handakang, na ita
  ja na loenga, hiwana: ha ina, kanggikina hoe toe ja na loenga
  la angoe oehoe nggoe ? Taka na heama na ina na: kau pinja
  ka, nde njoengga a matoe ja. Na hili oepoe handakang, na
  hoenggoe ja na hai, hiwana: kanggikina hoe toe ja na hai la
  angoe oehoe nggoe? Na heama na ina na, hiwana: ba djè ma
  doe ha hau lodoe hau lodoe da papandoï moe, tama wiki ma
  da la tanga mbo&la oehoe moe. Toenanoe na hili oepoe handakang, pandoe'angoe wangoe , na hoenggoe ja na kahidi, da
  manoea ma da lima na; nj. I O. Nd. ndena pani ndokoe, na
  piti ja na tanga mboala, na waroenja la tana. Toenanoe hina
  lakoe la pangéa na, mahoeroe manoe manoe ja na roedoeng
  na lodoe, ndena bihoe pahadang; ngangoe nde ngangoe ja,
  hapa nde hapa ja *. Toenanoe na hoeroeng ndaba na kalembi
  na, hiwananja: ha O e m b o e N d i l o e , nggiki na hi ndau
  ngangoe? Ndena bihoe paheama. Oela eti na nja ka na kalembi
  na, lakoe beli na nja ka la parai na.
  * la a n g e e oelioe n g g o e = in mijn rijst
  a n g o e = „\vat er bij behoort" dus: als behoorende tot mijn rijst.
  De praepositie n o e d a l o e ( = in, binnen in:) is alleen te gebruiken bij een
  kist, pot. huis, etc.
   Zoo zegt men ook bv. n a m a n d a p o e k a r e a n d j a d a o o h o e liinn
  n g a n d j a = hij ging bij de rijst zitten en at 't op.
  k a r e a n g = volgen, begeleiden. Zou men zeggen: la o e h o e , dan zou hij
  er tnsschca ia en er boven op zijn gaan zitten.
  * n g a n g o e , n d e n g a n g o e j a ; h ü p a n d e h i i p a j a = zonder te eten,
  zonder sirih te kauwen.
  Men zegt ook: n g a n g o e n d e n a n g a n g o o , h ü p a n d e n a h tip a = hij
  nt niet, hij kauwde geen siril).
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCIIE VERHALEN.
  53
  
  Taka hiwana na ina na: ha O. Nd., mala noe, toama ' ka
  doe? Na heama nj: I. O. X.d.: nggi koe toama ningoe? Taka
  na heama na ina na: djakau toama ja na ana poelangia moe,
  na pandengi na I W a l o e m b o e a K a t i k o e ? Taka na heama
  I. O. X. d.: koe toama.
   Toenanoe hina kanoama nja balang. Taka nj. I. O. N.d. hina
  piti ja na koeta moeroe hau na, hiwana: jeana na koeta, djaka
  ndjapa bc ja na moeroe na, nde nggara ehi nggoe; djaka na
  mala'i ka, na meti mboe, maringoe na nja, wami ngga; djaka
  na meti loendoeng , na meti ka nahoe, wami ngga ka. Toenanoe lakoe na nja ka; bana taka ka la woaka, hiwana
  nj. I. O. N.d.: ka nggara pakoe ja noedita la paraing, laloe
  remi ja? Xa heama na tau la woaka, hiwana: djè ja I W a l o e
  mboea K a t i k o e , na ndengi ja I R a m b o e K a h i; wöngga
  nja, wana. Toenanoe lakoe na nja ka la paraing nj. I. O. Nd.;
  bana taka ka la paraing, hiwana njoena I. W. mb. K.: ka
  heana, O. Nd., nggara mat moe? Na heama nj. I O. Nd.:
  mai nggoe rija patangSroe ja na ana poelangia nggoe. Taka
  na heama nj. I W. mb. K.: hai a, ba njoengga ma doe i
  doekoe! Taka na heama nj. I ü . Nd.: noe ka na mataloe,
  djaka nggamoe ja na makakoe. Na heama nj. I W. m b. K.:
  mala ka, napa haromoe la mbaroe.
   Toenanoe hadang la mbaroe, hiwana nj. I W. m b. K.: koe
  wöngga roe loenggi, kau hondoe wandja da ndjaram, da nimboe
  moe, da ahoe moe, da wë moe, de kamSmbi moe , da karambo'a
  moe. Taka na heama nj. I O. Nd.: mala ka; bana kë ha da
  roe loenggi noeda, na kê panaboe-naboe ha, ndena kambanga
  kana hondoe ha da ndjara na, da ahoe na, da nimboe na, da
  kabeala na. Toenanoe bana hala ka pawönja roe loenggi, hiwana
  nj. I O. Nd.: hala nggoe ha ka pahondoe ha da ahoe, nimboe,
  ndjara. Taka hiw&na nj. I W. mb. K. ' bau hala doe ha ka
  pahondoe ha, •• mai kau wa, kau toengoe. Na takiloe ja na
  hau na katikoe na, na babaroe ja; wana nj. I VV. m b. K.: ma
  * toam|a=boreiken, ergens bij kunnen, iets kunnen verkrijgen, in staat
  zijn iets te verwerven.
  * Voor 't innige verband tusschen de zielestof van planten en menschen,
  vgl. Kruyt-Animisme. pg. 136.
  ' 1 W a l o e m b o e a K a t i k o e beteekent: Mijnheer Acht-hoofd.
  * b a u h a l a doe h a k a p a h o n d o e ha = daar gij ze allen gebonden
  hebt, (daar gij mot allen klaar zijt ze te binden). Wil men uitdrukken: „daar
  gij klaar zijt met bindeu", dan zou 't zijn: b a u h a l a k a p a h o n d o e ha.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  54
  
  SOEMBANEESCHE YEUHALEX.
   da pihoe! Na takiloe ja na hau, na babaroe ja; wana nj. I W.
  mb. K.: ma da nomoe! Taka na takiloe ja na hau, na babaroe
  ja; wana I \V. mb. K.: ma da haloëtoe. ' Taka na takiloe
  ja na hau, na babaroe ja; wana I \V. mb. K.: ma da tiloe
  mboea! Taka na takiloe ja na hau, na babaroe ja; wana I W.
  mb. K: ma da dSmboe! Taka na takiloe ja na hau, na babaroe
  ja; wana I \V, m b. K.: ma na hau! Taka na takiloe ja na
  hau, na babaroe ja, meti na nja ka I W. m b. K.
  Toenanoe bana meti ka, nj. I O. Nd. kanöama na nja I
  Ram b o e K a h i . Toenanoe bana kanoama ja ka, patoe mboea,
  lima mboea roedoeng ki na ka, hiwana nj. I O. Nd.: ha Kahi,
  kokoeroe i ka, koe lo'a neloeroe la oema na na makaweada.
  Taka hiwana njoena: nggara ki ja na ngara na? «Makaweada
  la K o e t a - ja». «Ka ndaningoe koeta na,» wana nj. I O.
  Nd. Taka hiwana nj. I. R. K.: ndaningoe a koeta na, ngara
  a na nja «la Koeta,» hiwananja. Taka na heama uj. I O Nd.:
  kani hi ndaningoe koeta na, «la K o e t a , » bawana ma doe.
  Toenanoe kokoeroe na nja; bana hala ka pakokoeroe ja, hiwana
  nj. I. O. Nd.: wöngga ha da tera nggoe, kaloemboet, kabeala
  nimboe, na rapa.
   Toenanoe hi lakoe na nja, na kaliti ja na ndjara na. Toenanoe bana lakoe ka, hina taka «la K o e t a » . Toenanoe bana
  taka ka «la K o e t a » hina ita ha da oehoe, ndjapa be a bana
  takoe pandengi •"• ha da oehoe. Toenanoe hina poeroe nj.
  I. O. Nd. weling la kadjea ndjara na, hina pa'aunja: ha apoe!
  ndi, wana; ha apoe! ndi, wana; ha apoe! ndi, wana; ndena
  ita ndokoe ja. Toenanoe hina mandapoe kareandja da oehoe
  * h a l o e t o e = ceu viertal. In andero dialecten: h a l i w i t o e , h a l i w o e t o c ,
  ligoo.ta. Wordt steeds gebruikt bij 't tollen van voorwerpen, waar men
  anders „mboea" zou bezigen.
  Als „spoor" van een 4tallig stelsel vindt men in West Soemba nog: 8
  p o n d o p a t a ( = 2 X 4) 9 = b a n d a d i h a (wat niet geteld wordt).
  * K o o t a —sirih, is voor don Soe.mbanees een heilige plant. Geen offerande
  is compleet zonder deze vruchten. Men eet niet de bladeren, maar de vruchten.
  Men kauwt van 's morgens tot 's avonds, en alleen gedurende 't eten, legt
  men 't pruimpjo naast zich neer.
  Kinderen van 5 en 6 jaar ziet men reeds kauwen. Een Soembanees kan
  wel zonder een dag eten, maar niet zonder sirih.
  * b a n a t a k o e p a n d e n g i h a da oelioe = inen had de rijst opgeschept
  om ze te laten staan.
   I O. Nd. was bij do „zielen" terecht gekomen. En nu wordt iemand, die
  van zulke rijst eet, een buit der „zielen".
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  55
  
  hina ngandja; péra doea ngangoe na, taka hi namoe nja na
  makaweada, hiwana: ha ha nggiki na hoe ha ngandja ha
  oehoe ha ndevva ha hoamba ' nggoe?
  Na heama nj. I O. Nd. hiwana: ha apoe, mandjóe nggoe nja
  hikoe ngandja. Taka hiwana njoena na makaweada: toengoe badi!
  Na heama nj. I O. Nd.; mala ka. Taka na makaweada na
  boeta ja na roe loenggi na, na boeta ja na hawala: jeana kau
  hondoe wandja da nimboe moe. Taka na boeta ja na hawala:
  jeana kau hondoe wandja da ahoe moe. Taka na hili boeta ja
  na hawala: jeana kau hondoe wandja da ndjara moe. Taka na
  hili boeta ja na hawala: jeana kau hondoe wandja na kabeala
  dangoe na kaloemboet.
  Toenanoe hina hondoe; bana hala ka pahondoe ha: mala
  ta patakiloe, hiwana njoena I Apoe, toengoe woenga pakoe lai
  njoengga. Toenanoe hina toengoe; ndena loehoeng. Na hili
  toengoe, ndena loehoeng. Dira nggoe ka, hiwana nj. I O. Nd.,
  toengoe wa njoemoe, wananja na makaweada. Toenanoe hina
  toengoe na makaweada; na handakang patoengoe, na meti
  meamang. Toenanoe bana meti ka, hina roeki ha da woea mata
  na, hina toe ha la kaba roaba; - bana hala ka paroeki ha da
  woea mata na, hina taninja.
   Njoena doena I R. K. na pateang, dira dira na. *
  Na mandai ka nahoe hiwananja na ama na: ha ina, laloe
  mandai ja nahoe I O. Nd., djaka nggi loa ningoe na nja, nde
  papinja. Toenanoe na ina na hina tangaroe ja na koeta, na
  pawöna I O. Nd.; na meti ka. Taka hiwananja I M a d a : ha
  M a d a , lo'a patangaroe ja na ajamoe, napa hi nggiki a na. Na
  heama I M a d a : mata kakoe lo'a ka. Toenanoe lakoe na nja
  ka; bana taka ka la woaka, hiwana bana pa'arang: ka ndai ita
  ki ja I N d i l o e lai jehoe? Taka da heama da tau la woaka,
  hiwada: na lakoe li njoena lai jehoe, lakoe ma na nja i la
  paraingoe, ndena mandai 3. Toenanoe hiwana I M a d a : madja
  ka toena, mata kakoe toama la paraing. Toenanoe lakoe na
  nja; bana taka ka la paraing, ndena poeroe weling la kadjéa
  ndjara na. Toenanoe hiwananja nj. I. R. K., namoe nja ka
  ' p alioJimb a = offerplaats (aan don mond van eon rivier of midden in
  een vlakte) voor de geesten, die gebieden over visschen en de dieren des velds.
  * k a b a r o a b a = oen klapperdop, welke niet als gewoonlijk middendoor
  is gedeeld, maar met een kleine opening van boven slechts voorzien,
  d i r a d i r a n a — zonder eiade, eindeloos; van d i r a = uitscheiden.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  56
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   I. O. N d., pareanggang, anakeada, kai kë ja na ndjara na.
  Na heama nj. I M a d a : ha aja, I Mad a ja doekoe na ngara
  nggoe, I N d i l o e ja na aja nggoe. Taka na heama nj. I. R. K.:
  ba djea ma doe kau noe, bau pandjiloenja na tamoe moe, ba
  I X d i 1 o e ma doe kan , I. M a d a ka wamoe i.
  Toenanoe bana taloe ka I Kalii ', njoena doena I M a d a ,
  kanoama doe na nja i ka I Ka hi. Toenanoe palangang patoe
  lima; ha aja, kokoeroe ta kakoe lo'a néloeroe. Taka hina
  kokoeroe ja; bana hala ka pakakoeroeja hiwana njoena I M a d a :
  wöngga ha da kabeala nggoe, da tera nggoe, da kaloemboetoe
  nggoe, da hinggi nggoe *. Toenanoe bana hala ka pawönja
  ha, lakoe na nja, na kaliti ja na ndjara na pangandi ma na.
   Toenanoe bana taka [ka «la K o e t a » hina pa'aung: ha apoe!
  ndi wana; ha apoe! ndi wana; ha apoe! ndi wana. Mandapoe
  karea na ha ka da oehoe, da patakoé pandenging; pera doea
  ngangoe pakoe na, djè taka hara banda be na nja na makaweada: ha h a nggiki na h a ngandja h a oehoe h a ndewa h a
  hoamba nggoe? Na heama. njoena I M a d a : oemboekoe ma doe
  moe ngga, amboe mbeni doe! «Ai ndea, toengoe badi». Na
  heama njoena I M a d a : mala ka. Taka njoena na makaweada
  'na boeta roe loenggi na, na boeta ja na hawala: jeana kau
  hondoe wanja na ndjara moe. Na boeta ja hawala: jeana kau
  hondoe wanja na kabeala moe. Na boeta ia na hawala: jeana
  kau hondoe wandja da nimboe moe. Na boeta ja na hawala:
  jeana kau hondoe wanja na kaloemboetoe moe. Taka njoena
  I M a d a na kë ha, na waroendja. Taka hiwana na makaweada:
  hala ha ka pahondoe ha. Taka njoena I M a d a na heama:
  hala ha ka! «Mala, mai kau toengoe lai njoengga», wana na
  makaweada. Na toengoe handakang, na meti meamang. Na hili
  hada beling: toengoe ki, wana.
  Na hili toengoe, ndena loehoeng pa. Na hili toengoe, ndena
  loehoeng. Taka hiwana na makaweada: paheangga wa doekoe
  kakoe toengoe, kakoe talandjir, wana doe ka lati; da ndjara
  ' b a n a taloo ka I K a h i = danr I Knhi 't won; 't laatste woord had en
  hij zag dat tegensprekon niets meer gaf.
  Wie in een Soemban. twistgesprek 't laatste woord heeft, is overwinnaar!
  Een goed prater, ia een zeer gezien man.
   • wongga h a da k a b e a l a n g g o e , da t e r a n g g o e , da k a l o e m b o e t o e n g g o e = wanneer bij een verbum meerdere enkelvoudige substantiven worden gevoegd, gebruikt men gaarne 't lidwoord in 't meervoud.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  57
  
  na, da nimboc na, da ahoe na da kanjoekoeloe nja hida kati
  ja; na tiki pameti ka a mang. Hiwana na makaweada: ha h a
  (lemboekoe nggoe, ha paloe ha da ha ahoe moe ka Smboc ha
  da pameti h a ka. Taka hiwana njocna I Al a d a: djaka toenanoe,
  pahada beli nja I O e m b o e N d i l o e , kakoe ha-ha da ahoe.
  Taka na heama na makaweada: koe paloeri beli ja, miloe
  ha-ha njoena da ahoe moe. Toenanoe hina ha-ha da ahoe;
  bana ha-ha ka, hida pahala nja na makaweada. Toenanoe bada
  pahala nja ka hina lo'a papiti ha da woea mata na I. O. Nd.
   la kaba roaba; hina lo'a hina ftki nja na tau na, na pahala
  pataninja; hina toe beli ha da woea mata na; noe loeri na nja
  ka I O. N d. Njoena na makaweada, da ahoe na pamareni ha
  na ndjara na, nimboe na, na kabeala na, na pamatoe ndaba
  hina wönja ha. Toenanoe bana hala ka pawönja ha, lakoe da
  nja ka. Taka la ngarangia hiwananja I M a d a : papaleawa na
  i ina ka, lo'a patadaloe ja na ajamoe, wSna ngga i ina;
  toenanoe hikoe pamaingoe; dedi ' koe taka ka lai aja: djè I O.
  Nd. wana ngga, dedi koe heama; ka doekoe njoengga: nde IO. Nd.
  a ka, I M a d a ja doekoe na ngara nggoe, aja nggoe nja I O.
  Nd., hiwanggoe nja. Toenanoe na taloe ma ka ka, hikoe
  kanoama ja i aja.
  Toenanoe bana rongoe ka I O. Nd., taka hina koadja pameti ja.
  Toenanoe bana meti ka, hiwana bana hï: na eri nggoe, na
  eri nggoe, ndakoe boeti be nja pa; tangédji nggoe, hikoe pa
  langa taka ma ja ka bakoe koadja ja. Toenanoe mandapoe
  karea doe na nja ka la ngea pameti na I Mada.
  Taka hi nindja da mbara, patoe ngioe da, hida hawoeroeng
  hida randjakoe la kapoeka ai la ngea pamandapoe na I. O. Nd.
  Toenanoe hiwada: ha angoe tamoe, * mala kata pani li pangérang, na li pangérang noena laloe manandangoe ja, na
  malai mboe. Toenanoe na pakiri na: nindja da madoea da tau,
  na kawini I Limba Babangoe ja
  (en dan volgt 't geheele
  verhaal nog eens
  * djaka na pingoe, kana hadang
  ' d e d i beteekent hier: vervolgens, en toen gebeurde 't dat —; van d e d i
  geboren worden, ontstaan...
   ' h a ! a n g o e t a m o e , = ha mede naamgenoot! Uit deze aanspraak blijkt,
  dat do duiven incarnaties zijn van gestorven familieleden, welko uoortdurend
  in 't lot der levenden belang blijven stellen en hen zoo mogelijk helpen.
  ' In dergelijke herhalingen van 't verhaal is de Soembanees sterk, 't
  Gebeurt soms tot 3 a 4 maal toe, dat men zoo hetzelfde nog eens te hooren
  krijgt. Anders is men ook zoo gauw uitverteld!
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  58
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  hara banda kana kajambakoe nda, kata hawoeroeng kada
  tamboeta da woeloe ihi nda, kana piti ha noeda, kana toenoe
  ha kana pahangoedoe nja ha; bana hala ja ka kana rambahoe
  wanja vvoeloe mata hinggi, na loeri beli be doe ja.
  Toenanoe hina hadang hina kajambakoe ndja; bada hawoeroeng
  ka hida tamboeta da woeloe ihi da. Toenanoe hina poetoe ha;
  bana hala ka papoetoe ha, hina toenoe ha. hina pahangoedoe
  nja ha. Toenanoe bana hala ja ka, hina rambahoe w&nja vvoeloe
  mata hinggi. Toenanoe hadangoe na nja ka I M a d a ; lakoe
  da nja ka la oema ama da, la oema ina da.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE YKRHALEN.
  59
  
  III. I R ï i m b o e K a h i m e t de t w e e b r o e d e r s.
   Er waren eens twee menschen, zij waren met elkaar gehuwd;
  tie man heette I H a d o e H i n a en de vrouw heette I L i m b a
  B a b a n g o e ; hun eerste kind heette I N cl i 1 o e. Toen hij wat
  ouder was geworden werd zij zwanger van een ander kind. En
  het werd geboren, I Mad a was zijn naam. Toen zij hem geboren had en hij zich op zijn buik kon wentelen, stierf zijn
  vader. Na den dood van zijn vader, werd I Mad a langzamerhand ouder. En die vrouw riep haar zoon I N d i 1 o e en zij
  zeide: ha O e m b o e X d i l o c , gij moest eens gaan, en mij
  gaan openhakken 't bosch in den tuin van uw vader. Zij nu
  gingen; toen zij in 't bosch gekomen waren, maakte I C). N d.
   tollen, hij maakte kammen, hij draaide tollentouw, hij maakte
  mondfliiitjes. Maar I Mada terwijl hij hakte een klein boompje,
  hakte van den morgen tot den avond en toen pas viel 't. Toen
  't nu avond geworden was, gingen zij naar huis; thuis gekomen
  zeide hun moeder: hoe was 't vandaag, hebt ge wat gedaan
  gekregen. I. O. Nd. antwoordde: wij hebben wat gedaan gekregen. Wederom 's morgens vroeg opgestaan , gingen zij wederom
  bosch vellen. Toen zij in 't bosch gekomen waren, ging I Mada
  aan 't vellen, maar I O. Nd. maakte tollen, maakte kammen,
  maakte mondfluiten, draaide tollentouw. Maar I Mada hij hakte
  van 's morgens vroeg af een boompje, tot 't avond was en
  toen pas viel het. Daar 't nu avond geworden was gingen zij
  naar huis; thuis gekomen, zeide hun moeder: hoe was 't vandaag, kinderen, met 't hakken, gij hebt toch wat gedaan gekregen? I O. Nd. antwoordde: als men er maïs en pompoen op
  plant, dan zal 't wel wat opbrengen. Zijn moeder antwoordde:
  ja. Wederom des morgens vroeg opgestaan, gingen zij maar
  wederom; in 't bosch gekomen, maakte I O. N d. tollen, hij
  maakte kammen, draaide tollentouw, maakte mondfliiitjes. Maar
  I M a d a , terwijl hij toch maar een kind was, hakte een kleine
  boom, een stuks slechts; hij hakte er op van 's morgens vroeg,
  tot den avond en het viel. Daar 't nu avond geworden was,
  gingen zij naar huis, in hun huis gekomen, zeide hun moeder:
  hoe was 't vandaag, hebt gij wat gedaan gekregen? I O. Nd.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  60
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   antwoordde: wat door ons geveld is, is buitengewoon groot.
  En zijn moeder zeide: hoe is 't, zullen wij morgen 't vuur er
  in gaan brengen? I O. Nd. antwoordde: laten wij maar gaan.
  's Morgens opgestaan zijnde, gingen zij heen, vergezeld van'
  hun moeder; in 't bosch gekomen zeide hun moeder: waar is
  nu 't spoor van uw vellen? En I Ma d a antwoordde en zeide:
  wat I Ndilo'e betreft, hij was maar druk bezig met 't maken
  van tollen, kammen, mondfluitjes, met 't draaien van tollentouw, terwijl ik 't alleen ben, die dit hout hakte. Naar haar
  huis ging nu hun moeder, zij kwam thuis, zij ging snel aan 't
  koken. Toen 't gaar was, nam zij 't rijst-mandje van I O. Nd.,
  zij nam 't mondfluitje, den tol, den kam, 't touw en 't mes;
  't mes deed zij onderin, den kam deed zij halverwege, zij deed
  er rijst bij en drukte 't goed vast; vervolgens nam zij 't touw,
  deed 't er in, schepte er rijst bij en kneedde 't vast. ,Toen nam
  zij den tol, deed dien er in, schepte er rijst bij en kneedde 't
  vast. Toon nam zij 't mondfluitje, deed 't er in en kneedde 't
  vast met rijst. En nu kwam I O. N d. er aan, terug van 't
  bosch vellen, en zij nam hem zijn rijst van zooeven, waar zij
  het ingedaan had en gaf 't hem en hij at. De eerste maal schepte
  hij, hij vond 't mondfluitje en hij zeide: moeder, dit mondfluitje, waarom hebt gij 't er in gedaan? Zijn moeder antwoordde:
  weet jij 't, ik ben nu ook al oud, ik zie ook niet, misschien
  is 't er in gevallen.
  Hij schepte nog eens een keer, hij zag den tol, en I O. Nd.
   zeide: moeder, waarom hebt gij den tol in mijn rijst gedaan?
  «Weet jij 't daar, 't is misschien er in gevallen terwijl ik 't
  niet zag.» Hij schepte nog eens een keer, hij zag't tollentouw,
  en hij zeide: moeder, waarom hebt gij 't tollentouw in mijn
  rijst gedaan? Maar zijn moeder antwoordde: weet jij 't? ik ben
  't niet, die 't er in gedaan heeft. Wederom schepte hij nog
  eens, hij vond den kam en hij zeide: waarom hebt gij den kam
  in mijn rijst gedaan? Zijn moeder antwoordde en zeide: want
  dit zijn immers de dingen, welke gij iederen dag gemaakt hebt; van
  zelf zijn zij in uw rijst-mandje gegaan. Wederom schepte hij nog
  één maal, tweemaal deed hij 't en hij vond 't mes, zijn handen
  waren ook gewond; I O. Nd. zei heelemaal niets, hij nam het
  mandje, hij wierp 't op den grond. En hij ging naar zijn plaats,
  sliep voortdurend nacht en dag, hij wilde niet opstaan; eten
  at hij niet, sirih kauwde hij niet. En al zijn familie trok op
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  61
  
  en men zeide tot hem: O e m b o e N d i l o e , waarom eet gij
  niet? Hij wilde niet antwoorden. Zijn familie had er genoeg
  van, en ieder keerde terug naar zijn kampong.
   Toen zeide zijn moeder: O e m b o e N d i l o e , hoe is 't kunt
  gij 't bereiken ? I O. Nd. antwoordde, wat moet ik bereiken ?
  En zijn moeder antwoordde: of gij kunt bereiken de dochter
  van uw oom, bewaakt door I W a l o e m b o e a K a t i k o e ?
  I O. Nd. antwoordde: ik bereik 't. En zij maakte reis-voorraad
  voor hem klaar. Toen nam I O. Nd. één jonge sirih-vrucht en
  hij zeide: deze sirih-vrucht, als ze steeds groen blijft, dan
  mankeert mij niets; als ze slap wordt en ook droog: hij heeft
  de koorts, zult gij van mij zeggen; als ze heelemaal droog is:
  nu is hij gestorven , zult gij van mij zeggen.
  Hij nu ging op reis; bij een tuin gekomen, zeide I O. N d.
  wat is dat toch daarboven in de kampong, men viert er een
  groot feest? De menschen in de tuin antwoordden: dat is I \V.
  mb. K., hij bewaakt I R a m b o e K a h i ; geef haar mij, zegt
  hij. I O. Nd. ging nu naar de kampong; in de kampong gekomen, zeide I \Y. mb. K.: hei daar, O. Nd., wat komt gij
  doen? I O. Nd. antwoordde: ik kom eens zien naar de dochter
  van mijn oom. Maar I \V. mb. K. antwoordde: hai a, ik ben
  er toch ook nog! En I O. Nd aniwoordde: die is 't die overwint, wie is 't die de nederlaag lijdt. En I \V. mb. K. antwoordde : welaan morgen ochtend zal 't zijn.
  