text: Toponymische Verschijnselen
  geografisch bewerkt
  Door Dr. JAN LINDEMANS
  
  Zele-De plaatsnamen op -zele, waarvan het verspreidingsgebied hoofdzakelijk in het Vlaamse land ligt, hebben
  .al menigmaal de belangstelling opgewekt van al wie
  zich met önze oudste taaltoestanden of met de Germaanse kolonisatieproblemen alhier hebben bezig gehouden. J. MANSION heeft er een bijzondere studie aan gewijd (1); G. KuRTH (2) vestigde er voor 'teerst de aandacht
  op en G. DES MAREZ (3) bouwde er grotendeels zijn theorie
  op, over de geleidelijke ontwikkeling van de Frankische
  kolonisatie. Het materiaal, door deze geleerden gebruikt,
  is echter voor aanvullingen vatbaar; een nieuw onderzoek
  van de bepalende bestanddelen van de -zelenamen en van
  hun verspreiding, kan tot andere conclusies leiden dan
  deze die tot nog toe voorgesteld werden..
  Een betrouwbare lijst van -zelenamen samen te stellen,
  zo volledig mogelijk in den huidigen stand van het topo(1) J. MANSION, Drie lessen over de geschiedenis van het Nederlandsch naar de plaatsnamen. II. Het Frankisch element, in Hand.
  K. 0. %p. Dial., VI (1932), 28-34.
  (2) G. KURTH, La frontière linguistique en Belgique et dans Ze
  Nord de la France (1895-98), I, 282-287.
  (3) G. DES MAREZ, Le problème de la Oolon-isation franque (1926),
  18-40.
  94
  
  JAN LINnEMANS
  
  nymisch onderzoek, is voorwaar geen gemakkelijke taak!
  De lijst die wij hier voorleggen kan dan ook niet voor
  definitief gehouden worden. Enige van die namen werden
  ons alleen overgeleverd in zeer oude oorkonden en schijnen
  al vroeg in -onbruik geraakt te -z'i jn, zodat men ze niet
  eens met juistheid kan localiseren. Andere weer kennen
  we alleen uit zeer late bronnen (kadaster) en de oude
  grafieën ontbreken die een bevredigende etymologie zouden
  toelaten.
   De nanien op -seli verschijnen thans met de achtervoegsels -sele, -zele, -seel, -zeel, -sel, -zel. Maar andere suffixen konden ook tot -sel- of -zelnamen leiden. Er dient
  dus vooraf een schifting te gebeuren, die niet steeds gemakkelijk is.
  Onechte -zelenamen
  1. Lo namen. - Het is bekend dat Zo, in onbeklemtoonde positie, al vroeg (echter niet algemeen), tot -Ze
  verzwakte, b. v. 1066 Housle, Hoesel(t), ll08 Bocle,
  Boekel, ll80-93 Beverle, Beverlo. Wanneer nu een s voor
  del kwam te staan, werd -sle vanzelf -sel. Dies kan voortkomen van den genitiefvorm van een mansnaam, of wel
  van den stam zelf van het bepalend gedeelte.
  Tot de eerste soort behoren (1) :
  Dorsel (te Nijlen K 296) : 1186 Donreslo, Pottllleyer, Bijdr.
  Gesch. Brab., VII 168. Donre (donder) zal hier wel de Germaanse
  godennaam Donar zijn.
  Ramsel K 349 : 1276 Ramslo, Ma. VB 71.
  Ronsele I 191 : 1105 Rondeslo, Ib. 137.
  Wellicht ook : Eersel K 220 : 712 Eresloch, Foerst. 825; 1340
  Eersel, 1372 Yerssele, NGN IX 103.
  Woensel L 226 : 1321 Woenssel, Ib. 113. Te vergelijken met
  Dorsel; het eerste lid zijnde dan Woen, Wodan.
  (1) Voor de gebruikte verkortingen, zie blz. 100.
  TOPONYMISCHE VERSClIIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  .95
  
  Tot de tweede soort kunnen gerekend worden :
  Hulsel K 216a : 710 Huli8laum, Foerst. I · 1492.
  Hulsel (gehuchten onder Balen K 277, Poppel K 196, Retie
  K 241).
  Reuzel K 216 : ca 1140 Ro8elo, Foerst. II 611; 1178 Rosule,
  Coe. 528.
  Vorsel (Rijkevorsel K 210) : 1194 For8ela, Ma. VB 168.
  Wezel ('s Gravenwezel K 229, Wuustwezel K 204) : 1246 We8ele.
  Wezel (te Mol K 276) : 1460 Weezeloe, 1571 We8elo Pott. Bijdr.
  VII 22.
  Minder duidelijk zijn, alhoewel waarschijnlijk -Zonamen :
  Dessel K 275 : 1382 De88Chel, Ma. VB 32.
   Duizel K 219 : 1440 Dusel, G IX 103.
  Eksel L 353 : 1153 kopie einde 13e e. Hec88ele, Gys., Coe. 404;
  1155 id. E8cele, Gys., Coe. 420; or. 1172 Hex8ele Gys., 1178 kop.
  _einde 13e e. Excele Gys., Coe. 528; 1218 Heccele, 1253 Hech8ele,
  Hecg8ele, 1254 Héch8ela, 1271 Hechxele, 1279 Eghecele, 1280 Ech8ele,
  enz., Coe. - Het eerste lid ~an a8k, ,,eschboom" zijn, met palata~
  lisatie en metathese, *a8kilo < e8kele < ek8ele; - of een hypothetisch *eg8e, *ek8e (Ohd. agiza, agaza), ,,ekster".
  Essel (voormalige heide te Dworp O 289) : 1321 E88ele L. ;
  wellicht een homoniem van Eksel. De assimilatie · k8 < 88 is, in
  Brabant, reeds mogelijk in het begin van de 12e ~euw; vgl. Bruksel
  < Brussel (van Loey, z. W. Brab., 114).
  Eversel (te Heusden K 360), waarvan ·ons geen oudere grafieën
  bekend zijn, kan evengoed een Everdslo als een Everdssele zijn.
  In : 1145 Gron8ele, 1188 Gron8elt, Foerst. I 1116, thans Gronsveld Q 193, schuilt wellicht een pers. naam Grun, Foerst. Pers. n.
  675.
  Hunsel L 320 : 1178 Hun8ela, Foerst. I 1498.
  Hunsele (te Aarsele O 1) : Fl. VI 782.
  Hunsel (gehucht tussen 0. L. V.-Lombeek O 237 en S. KwintensLennik O 238) : 1138 Hunde8lo, Foerst. I 1505; 1404 opt Hoen8el L.
  - Deze drie namen zijn·natuurlijk homoniemen. Vergelijkend met
  de talrijke Hunsem's ofHoensem's (o.a. te Vorst K 352, S. MartensBodegem 0. 171, Loksbergen P 47, Willebringen P 143), lijkt het
  wat veel om in het eerste lid een mansnaam H und te zien, die wel
  voorko!lit (Foerst. Pers. n. 928), maar anders zeer zeldzaam is.
  Men zal dus beter naar een andere betekenis uitzien voor de bepaling hunde8.
   96
  
  JAN LINDEMANS
  
  Molenbeersel L 319 : 1571 Byersel, kan een homoniem zijn van
  de andere Beersel's, die echte -zelenamen zijn, al schijnt de uitspraak in een andere richting te wijzen. Indien het een -Zonaam is,
  zal het bepalend woord wel in verband staan met het aldaar of in
  de buurt voorkomende Beerse, een beeknaam.
  Moorsel (gehucht te Tervuren P 127) : 1300-1600 steeds Morsloe
  L. - Deze en de volgende namen zijn te vergelijken met Moorsel,
  Moorsele, Mortsel en Moortzele, die algemeen voor echte -zelenamen gehouden worden en die we beneden bespreken.
  Moorsel (landerij te Brussegem-Oppem) : 1417 Moorsele; 1532
  naar een oudere bron wellicht tvelt geheten de M orseloe, L.
  z. d. Hof te Morsele, 111ortsele, Moirsele, Moorsel, Waut. Env.
  Brux. I 17 5 (te Gaasbeek O 246).
  1609 Hof te Moorsselle L. (te Tollembeek O 274) : lijkt hetzelfde
  te zijn als Hof te Melloe, passim aldaar.
  1418-1542 't Moerselken (te Lierop L 243), van Dyck.
  Oetsel (plaats te Ursel I 186) : 1434 Oetsele, Fl. XI 718. Wel een
  oedselo; vgl. Oedsebroek en andere dergelijke formaties (Top.
  Beersel, 172).
  Sijsele H 41 : 1116 Sisel,a, Sesel,a, 1122 Sisele, 1161 Sisel,a, Gys. ;
  Fl. XV 655 geeft nog : 1224, 1247 Siesele, 1234 Zietcele, 1243, 1246
  Ziesele, 1246 Ziecele, Ziessele, enz. (De grafie 961 Siedsel,a, vermeld
  door de Flou, staat in een vervalste kopie van . een origineel van
  1089, waar men Ridsela leest, dat is Riesele te Dudzele. Gys.). Etymologisch lijkt ons deze naam niet te scheiden van Sijslo (bos
  en gehucht te Ruddervoorde H 72, bij de grens met Ruiselede
  en Waardamme, dus zo heel ver niet van Sijsele) : 1388 Siselo,
  1473 Zizeloo, Ziezeloo, Zieseloo, 1468 Zizelee, enz., Fl. XV 653. Het bepalend lid, zise, is, zoals bij vele andere -lonamen, duister.
   Foerst. II 742 verwijst naar een Westfaals sise, ,,zacht", verwant
  misschien met Os. sisu, ,,plechtig klagen", en voorhanden in Ohd.
  sisesang, ,,dodenzang". Maar het verband met Zo?
  Ubbersel (plaats te Heusden K 360) : geen oudere ons bekende
  vermelding dan in het modern kadaster. Te vergelijken met het
  boven vermelde Eversel, ook te Heusden.
  1280 Viversele, 1337 Viversella, Coe. (plaats te Zolder K 361,
  palend aan Heusden). -Een samenstelling vijver, uit Lat. vivarium,
  met sele lijkt ons niet mogelijk. Te onderzoeken zou zijn of Ubbersel
  en Viversele niet dezelfde plaats bedoelen en welke dan de oorsptonkelijke vorm kan geweest zijn.
  TOPO YMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  97
  
  2. Namen op -hole. Hier ook . kon, wannee;r
  eens voorafging, het onbeklemtoonde hol tot sel worden :
  Dutsel (gehucht te Holsbeek P 30) : 1289 Dutshole, 1316 Dutshoele,
  de Ridder.
  Vossel (plaatsen te Binkom, Herselt, Poederlee, enz.) : Voshole.
  3. Een grote moeilijkheid zijn de suffixverwisselingen
  
  die hier gemakkelijk tot stand komen, soms om een differentiëring te bekomen, zoals in het geval Sijsele, Sijselo.
  Nog een voorbeeld hiervan is Meersel, andere vorm van Meerle
  K 191, thans meer bepaald gebruikt voor een gehucht aldaar.
  Hier werd -sel eenvoudig in de plaats van -Ze (uit -Zo) gesteld. Zo
  ook 1436 Vlimmersele, voor Vlimmerle, thans Vlimmeren K 232
  (Pottm. Bijdr. VII 175).
  . Vijverzeel (gehucht te St.-Kwintens-Lennik O 238) : 1231 Wivercen, 1356 Viverchines, enz. L. ; de vorm op -zeel verschijnt maar
  ·eerst in de 18e eeuw. - Vgl. het hierboven vermelde Viversele,
  te Zolder.
  Vergissingen zijn: 1613 Lenseele (plaats te Ruddervoorde H 72):
  één vermelding bij Fl. IX 584 ; fout voor Lenscote, Ib. 583.
  ca. 1400 Stridensele (plaats te Erps P 73), éénmaal aldus geschreven, heet verder steeds Strijtbroeck, Maes.
   703 Vulferisele pagum FI. XVII 785, schijnt een verzinsel te
  zijn van Meyerus.
  4. De toponymie heeft ook te doen met enige gewone
  appellatieven gevormd met het achtervoegsel -sel.
  Zij zijn gemakkelijk te herkennen, daar ze vergezeld zijn van
  het lidwoord. De meest bekende zijn : eeusel, met vele spellingvarianten : euzel, uizel, huisel, eizel, heisel, ezel, eensel, j3nz. (zie
  HCTD XIX 287) en etsel, afleidingen van de werkwoorden eeuwen
  en etten, dus namen van grasweiden.
  Mogelijk is ook Ramsel (gehucht van Holsbeek P 30) een formatie van dien aard: 1422 't Raemsel, 1655 het Raempsel, enz.,
  Pelgrims ; het zou dan een afleiding zijn van Mnl. ramen, ,,linnen
  op ramen spannen", met de betekenis "weide waar ramen opgesteld
  worden".
  5. De vraag dient gesteld of het achtervoegsel -zele niet
  _k an ontstaan zijn uit Lat. cella. Een suggestie in die rich-
  
  ting 7
  
  en vroegere etymologisten hebben er niet aan
  
  98
  
  JAN LINDEMANS
  
  weerstaan (1) - gaat uit van sommige grafieën met -cele
  van de 12e eeuw : lllO Melcele, ll23 Helvercele, ll56
  Scoucele, 1046 Marcella, ll56 Lincelis, ll38-39 Puercellam,
  1148 Lundercella, 1240 Surcela, enz. Dat c, in al deze
  gevallen, nog de waarde van ts zou hebben, zoals in het
  Onl. (Mansion, NGN 140), valt te betwijfelen in het Nl.
  van de 12e eeuw (Van Loey, Z.W.Brab., 212) . .Een feit
  is nochtans dat c hier, in de meeste gevallen, op een klankverbinding ts wijst : Meld-sele, Helverd-sele, Scoud-sele,
  Mort-sele, Lind-sele. Vroege klerkenetymologie, wegens
  bekendheid met Lat. cella, is ook niet uitgesloten.
  In alle geval kan hier geen spraak zijn van een ontlening aan het Latijn, vermits in de tijd, toen de -zelenamen vermoedelijk ontstonden, dit woord, in onze taal,
  kelle zou gegeven hebbén, zoals kelder, uit Lat. cellarium.
   Ten hoogste zouden we dan mogen denken aan latere
  ontlening aan het Romaans. De hypothese houdt echter
  geen steek wanneer we de bepalende woorden van de
  samenstellingen beschouwen, die Germaans zijn.
  Er dient nochtans een uitzondering gemaakt te worden voor
  Vincelles (te Bazingen, kanton Marquise P.-d.-C.) dat, zoals de
  vele homoniemen in Frankrijk (Longnon, Top. Fr. nr 1443) als
  vini cella, ,,wijnkelder", moet verklaard worden. De grafieën 1208
  W incela, 1209 Wintsele, Fl. XV 469, zijn interessante verdietsingen van een Frans woord.
  Het lijkt ons niet onmogelijk dat nog andere ontleningen van
  dien aard uit het Romaans zouden te vinden zijn. Wij denken hierbij aan Spisele (te Zuienkerke H 8) : 1239 Spicela, 1261 Spichele,
  1287 Spisele, enz., Fl. XV 83; moeilijk te verklaren met een Germaans bepalend woord, maar, op grond vooral van de grafie
  spichele, een mogelijke Romaanse samenstelling. Het eerste lid
  zou dan spica, ,,graanaar", zijn en de betekenis van de samenstelling : ,,graanzolder", zoals spijker, van Lat. spicarium. Wij
  (1) B. v. de artificiële verandering, in de 17e eeuw, van Mazenzele in Maxemzele, omdat men hierin een maxima cella zag !
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  99
  
  konden echter in de Oudfranse woordenschat, noch in de Romaanse toponymie, een spicelle of spichelle ontdekken.
  De eerste betekenis van cella is "voorraadkamer" ; de
  tweede, ,,klooster, kluis". Het was vooral met deze laatste
  betekenis dat cella tot vele plaatsnamen, in het Romaanse
  taalgebied, aanleiding gaf : Celles met allerlei spellingvarianten (Longnon, nrs 1443-1452 ; Vincent, Top. France,
  nr 875); ook in Zuid-Duitsland ·en Zwitserland : Zell,
  Appenzell, enz. ; te onzent schijnt het niet voor te komen.
  Lat. silva, ,,bos", leidde, in het Romaans, tot Seille,
  Selle, ook Oelle, enz., b. v. Hardoncelle (dép. Ardennes) :
  Hardoini silva (Longnon, nr 1454). Komt niet in aanmerking bij onze plaatsnamen.
   Lat. castellum, ,,burcht", gaf aanleiding tot verschillende
  Kessel's (o.a. K 292, P 86). Zie uitvoerig daarover J. VANNÉRUS, Le Limes et les fortifications gallo-romaines de Belgique, 146 volgg.
  Piezel (plaats te Pamel O 158) : 1356 in den Piesel, 1670 den
  Piesel, Pieser, L.; ook te Lokeren, als familienaam : 1503 Jacop
  Pyssele uit Zaemslacht, Verstegen; - is denkelijk hetzelfde woord
  als pijzel, bij Van Daele, als Znl., met de betekenis "graanzolder",
  pezel, pizel, Schuermans Alg. Vl. Idiot., piezer Joos, Waasch Id.,
  een oude ontlening, evenals Ofri. pîsel, Ohd. phiesal, aan Mlat.
  pisale (Lat. pensile), ,,kamer waar vuur gemaakt wordt, kachel",
  Fr. poêle.
  6. Ontleningen aan het Romaans zijn enkele diminutieven op -ellus :
  Butsel (gehucht te Boutersem P Ï02) : 1206 Buchele, 1383 Buetsele, de Ridder. - Denkelijk Rom. buchelle, uit Mlat. *buscellus,
  ,,klein bos"; zoniet romanisering van Bukele (Carnoy 105).
  Koersel K 35a : 1185 Corsele, 1198 Corsel, 1200 Courzele, Coe. Zoals Courcelles Heneg., van Lat. curticella, ,,kleine boerderij"
  (Carnoy 130).
  Marissele (weiland te Ichtegem H 64 en Kortemark H 115) :
  1255 pratum de Marissele, 1139 Jan van Mariseel Fl. X 143. Rom. mareschel, *mariskel, ,,kleine meersch".
  100
  
  JAN LINDEMANS
  
  Meertsel (verschillende plaatsen in Z. Brab. ; zie daarover
  
  J. L. Pauwels in Feestbundel H. J . van de Wi]°er, 219 volgg., en
  pewolfs in Eigen Schoon, XXV (1943), 46. - Rom. marchel, ook
  van *mariskel (vgl. Vincent, Top. Fr. 557); dus niet margelle,
  ,,muurtje".
  Ponzele (leengoed te Dudzele H 12) : 1302 Ponssielle, 1410 Ponseele Fl. XI 1013. - Rom. paneel, ponchiel, uit poncellus, ,,brug~etje" (Vincent, Top. Fr. 800).
  7. Ten slotte kon het hydronymisch suffix -el ook uitkomen op een -selnaam.
   Ursel I 186 : 1147 Ursele, 1154 Ursla, 1190 Orsele, Foerst. II
  1146; 1203 Orsla, enz. Fl. XV 655. - Wordt soms gehouden voor
  een -lonaam (Carnoy 576); veeleer, naar een suggestie van Mansion
  VB 160, een waternaam. Vgl. die Ursel, zijrivier van de Nida,
  met de plaatsen Ober- en Nieder-Ursel: 831 Ursela, Foerst. II 1152;
  en, met een and.er suffix, die Oertze, zijrivier van de Aller : 786
  Ursena, homoniem van Ursene, te Londerzeel I 275, kasteel en
  heerlijkheid bij een beek, waaraan de hertogen d'Ursel hun naam
  ontlenen. Er is ook een ten Ursele (1523-1535), te Zaventem P 63.
  Plaatsnamen op -zele
  Na deze noodzakelijke schifting kunnen wij, met betrekkelijke veiligheid, onze lijst van -zelenamen mededelen.
  Wij volgden hier dezelfde methode als bij onze vorige
  lijsten : de volgorde is niet alphabetisch, maar geqgrafisch,
  beginnende in 't uiterste Westen ; dit ter verantwoording
  van de tekens op de kaart. Bij het citeren van oudere
  grafieën beperkten wij ons •tot het volstrekt noodzakelijke.
  De volgende verkortingen werden daarbij gebruikt :
  Carn.
  Coe.
  Fl.
  ESB
  Foerst.
  A. CARNOY, Dictionnaire étymologique du nom des
  communes belges, 1939/ 40.
  J. COENEN, Limburgsche oorkonden, 1932/ 42.
  K. DE FLOU, Woordenboek der Toponymie, 1914/ 39.
  Eigen Schoon & De Brabander.
  FoERSTEMANN, Altdeutsches Namenbuch,. 2e uitg.,
  1913.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  101
  
  Gys.
   Persoonlijke documentatie van Dr. M. GYSSELING,
  welwillend te onzer beschikking gesteld ; waarv oor wij
  hem hier onzen besten dank betuigen. Men weet dat
  deze geleerde, s~dert enkele jaren, het grootscheepse
  werk heeft aangevat om alle oude bronnen der topo ~
  nymie persoonlijk te controleren en het hoognodige
  betr uwbaar materiaal te verzamelen waarop de filologie veilig kan bouwen. Om onzen tekst niet te verzwaren en omdat we hopen dat Gysseling zijn excerpten, binnen afzienbaren tijd, zelf zal publiceren, hebben
  we de bronopgaven van zijn excerpten weggelaten.
  HCTD
  Handelingen van de Kon. Commissie voor Toponymie
  en Dialectologie.
  L.
  LINDEMANS, eigen excerpten.
  Longnon A. LONGNON, Les noms de lieu de la France, 1920/29.
  Ma. OGN J. MANSION, Oud-Gentsche Naamkunde, 1924.
  Ma. VB
  J. MANSION, Voornaamste bestanddeelen der Vlaamsche Plaatsnamen, 1935.
  NGN
  Nomina Geographica Neerlandica ..
  PB
  DE POTTER en BROECKAERT, Geschiedenis der gemeenten der Provincie Oost-Vlaanderen, 1864 en volgi
  Roel.
  Persoonlijke documentatie van Dr. KAREL RoELANDTS.
  Vincent
  Auo. VINCENT, Toponymie de la France, 1937.
  Bovyn, van Dyck, M;aes, Pelgrims, de Ridder, t M. Sacré, Verstegen, dè Wilde : Persoonlijke documentatie, soms uit
  plaatselijke toponymische monografieën in handschrift.
  Aan al deze medewerkers mijn hartelijke dankbetuigingen!
  DEPARTEMENT PAS-DE-CALAIS
  (KANTON BoULOGNE).
  (Wimille). 1505-1907 Watrezelle, 1525 Westrezelle. Fl. XVII 167,
  439. - Hofstede.
  (omtrent Boulogne?). 1224 Walterus de Opsele. FI. XI 1070. Verder niet als plaatsnaam bekend.
  (KANTON DESVRES).
  (Selles). 826 in Selis, 838 in Selem, 1084 Seiles, 1112 Sele. FI. XIV
  468. - Dorp.
  856 kop. 962 Mellingasele. Gys. - Volgens Fl. X 411, een
  wijk van Selles, thans Hameau-Merlin.
  102
  
  JAN LINDEMANS
  (KANTON MARQUISE).
  (Audreselles). 1096 Oderselles, 1129 Odresselle, 1150 Odersele. FI. I
  364. - Dorp.
  Selles. 1289. Seiles. Fl. XIV 467. - Hofstede, oud kasteel.
  (Audinghem). Floringuezelle. 1107 Floringesele. Fl. IV 214. Wijk.
   Framezelle. 1198, 1286 Flamersele, 1249 Frameselles. Fl. IV
  307. - Wijk.
  1208 Goningesele. Fl. IV 776. - Onbekende plaats te Audinghem.
  Haringuezelle. 1480 Haringuezelle. Fl. V 478, XVIII 1026.
  De oudste excerpten bij De Flou betreffen echter Zermezele.
  Gys.
  Waringuezelle. 1456 Waringuezelle. Fl. XV 1206. - Wijk.
  (KANTON ARDRES).
  (Lerques). 1467 Fauquezelle. Fl. IV 154. -
  
  Oude wijk.
  (KANTON HUCQUELIERS).
  (Campagne-le-Boulonnais). 1789 Lenzelle. FI. IX 587. waarschijnlijk migratienaam.
  Leengoed,
  
  (KANTON LUMBRES).
  (Quelmes). Hinguezelle. 1407 Hingheselles. FI. VI 54, 866. -
  
  Wijk.
  (KANTON BEAUMETZ).
  (Basseux). 685 kop. ca. 1040 Batsalis, 1154 kop. begin 13 6 eeuw
  Basseus, Batseus, Gys. - Dorp.
  (KANTON SAINT-POL).
  (Linzeux). 891 kop. ca. 1191 Lentsales, 1209 kop. ca. 1215 Lenseus,
  Gys. - Dorp.
  DEPARTEMENT NORD
  (Dialectgeografisch vak b)
  13. (Holque). 1523 Witzelle, Witzeele, Wytzelle. Fl. XVII 695,
  XVIII 100.
  15. (Bollezele). 1123, 1139 Bullingesele, 1139 Bollingesele. Gys.,
  Fl. II 297. - Dorp.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  103
  
  19. (Lederzele). 1123, 1159 Ledersela, 1139 Lidersele. Gys., Fl. IX
  362. - Dorp.
  20. (Brokzele). 1072 kop. 15e eeuw Brocselo, 1107 kop. 1175 Brusele, 1195 kop. 1775 Brocsele. Gys., Fl. II 885. - Dorp.
  (in de buurt van deze plaatsen?) 868 kop. 962 Heingasele (in pago
  Teruuaniµse super fluvium Isera). Gys., Fl. V 750.
  VAK F
  99 (Doornspijk). 805 kop. begin 10e eeuw Quarsingseli. Gys.,
  Foerst. II 504.
  VAK G
  207 (Oldenzaal). 1049 kop. ca. 1150, 1189 Aldensele, 1145 Aldenselon. Gys.
  VAKH
  9 (Lissewege). 1635 d'oude Franseele. Fl. IV 318. - Leenhof.
  Gijzele. 1300 Ghysenzeele. Fl. V 182. - Wijk.
  12 (Dudzele). 1089, 1110 Dudasela, 1111-1115 Dudesele. Gys.,
  Fl. III 641. - Dorp.
  1284 Avensele, cal300 Havinghen zele. Fl. V 546, 562. - Hof.
  Riesele. 1089 Ridcela, Ridsela. Gys., Fl. XIII 547.
  39 (St.-Michiels). Buggezele. 964, 966 Bugginsala, 1038 Buggesel,a.
  Gys., Fl. II 1001. - Wijk.
   (In Gistel-Ambacht). 1302 Varensele. FI. XVI 879. - Voormalig
  dorp.
  74 (Duinkerke). 1339 Haluzeele. FI. V 317. - Voormalige wijk,
  vernield in 1650.
  115 (Kortemark. 1901 Eggerzeele. FI. III 936.
  118 (Zwevezele). 1135 Suevansela, 1146 Suivensela, Gys., Fl. XV
  635. - Dorp.
  122 (Schuiferskapelle). 1443 tGoed te Uffezeele, 1585 Huussele.
  Fl. VI 727. - Hofstede.
  VAK I
  89 (Borsele). 976 Brumsale, 1003 Brumsela. Gys. - Dorp.
  175 (St.-Niklaas). 1402-20 Banenzele of Bauenzele? L.
  179 (Melsele). 1055 kop. 12e eeuw Melcelle, 1071 kop. 12e eeuw,
  lllû Melcele, ll43 Melsele. Gys. - Dorp.
  104
  
  JAN LINDEMANS
  
  181 -(Haasdonk) . Boisele. 950 kop. ca. 1060 Bulsele. Gys. - Wijk.
  189 (Oostwinkel). Zauzele. 966 Sausele, Gys., 18e eeuw Zauzeelwijk,
  PB., kad. *Zunzaele, *Zanzeele. - Wijk.
  200 (Evergem). Belzele. - Wijk.
  Doorzele. 966 Thornesele, 1195-1204 Dorenzele. Gys. - ·wijk.
  210 (Belsele). 1139 Belsele. Foerst. I 388. - Dorp.
  208 (Lokeren). 1503 Heersele goet, Heersele meerschen. Verstegen.
  - Denkelijk een extensie van Heerzele onder Waasmunster.
  1503 Baersele straetken. Verstegen. - Wellicht een voetweg
  naar Bazel (1528 nog Barzele).
  211 (Elversele). 1123 Helvercele. Gys. - Dorp.
  212 (Waasmunster). Herzele. 1383 leen geh. ter Heerzele ; familie
  van H erzele. de Wilde. - Hof en leengoed.
  Hoorzele. 1435 Oorsele, 1473 't leen ter Orsele, 1528 't hof ter
  Hoorsele, 1593-1614 Oorzele, Oirsele, Hoo-rsele. de Wilde. Hof en heerlijkheid.
  215 (Temsche). Schousel. 1166 kop. 12e eeuw Scoucela. Gys., 1383
  Scousele brouc, 1493 te Scousselhende, 1671 opt Schousele.
  de Wilde. - Een broekland en "scoutheet ambacht" tussen
  Bazel en Temsche.
  217 (Bazel). 1156 kop. ca. 1175, 1220 Barsela. Gys. - Dorp.
  {Waarschijnlijk bij Zombeke, te Waasmunster). 1088 Lidesela,
  Ma. OGN; 1168 Litesele. Gys. ; 1435 Lidzele, · 1528 Lytsele.
  de ' Wilde. - Hof en tiendgebied.
  224 (Kanegem). Viggezele. 1122 Viggensele, Gys., 1151 Vigensella,
  Cart. Affiig. - Hof.
   225 (Lotenhulle). Varezele. 1375, 1460 Varensele. PB. - Wijk.
  232 (Poesele). 1121 Poksela, H56 Pocsela. Gys. - Dorp.
  (Niet met juistheid te localiseren, ergens aan de beneden Leie,
  bij Bachte I 236 en Astene O 16}:
  821-23 kop 941 · Basingasele. Gys.
  802
  Faltsale, andere kopie Faltsele. Gys.
  639
  Fliteritsale. Gys. (niet Vlierzele !)
  639
  Fiessalis, 802 Friessale, Frussale. Gys.
  639
  Hrintsalis, 802 kop. 941 Hrintsale, 821-23
  kop. 941 Hrindsale. Gys.
  802
  Vuetersale, 821-23 Uuete1·sele. Gys.
  258 (Zele). 1149, , 1183 Zele. Gys. - Dorp.
  264 (St.-Gillis-bij-Dendermonde). 14e eeuw Lntterzele, 1618 Nuttersele, Bovyn. - Hof.
  268 (Puurs). 1106 Puoderce. Gys. ; Ü38-39 late kopieën Podescelam,
  
  /
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  105·
  
  Cart. Affiig. A, Puercellam, Cart. Affiig. B ; 1148 Puderce,
  1153 Puderzle, 1207 Puderche, 1211 Poderces, 1222 Puderce •.
  Gys. - Dorp.
  Amerzeel. · 'Sacré.
  269 (Liezele). U39 Liensella, 1148 Linsella. Gys. - Dorp.
  270 (Londerzeel). 1139 Lundersella, 1148 Lundçrcella, 1223 Londercele. Gys. - Dorp ..
  VAK K
  187 (Oorschot). Heersel. 1461 Herzele, 16e . eeuw Heersel. NGN
  IX 108.
  218 (Bladel). Netersel. Mod. kaart. - Gehucht.
  Vressel. 1173 Uersele, 1305 Versel. GN IX 111, Ma. VB 169.
  - Gehucht.
  233 (Zoersel). 1240 Surcele, 1257 Zursele. Bijdr. VIII 595, IX 31. - ·
  Dorp.
  251 (Mortsel). 1158 kop. 15e eeuw Mortensellà. Gys. - Dorp.
  256 (Wommelgem). Immerzeel. 1155 kop. ca. 1350 Immersele"
  Roel. - Hof en molen op het Schijn, tussen Deurne en.
  Wommelgem. Van hieruit : ca. 1440 't Hof van Ymmerseele,.
  te Boechout K 282, Roel. ; Laathof van Immerzeel, te Boom
  K 287 en Schelle K 285, Roel., en te Meise O 74, L.
  260 (Vremde). 1288, 1325 Litenzele, 1308 Linterzele: Roel. - HoL
  263 (Viersel). 1210 Virsela, 1240 Virsel(;,. Roel. - Dorp.
  282 (Boechout). Eggerzeel. 1797 d'Eekenseelstraet. Roel. - Ws~
  een hof.
   283 (Kontich). Liffezeel. 1420 *Lissenzele, 1528 Liffeselle, 1667'
  Lieffeseelen, 1718 Lifferseele. Roel. - Hof.
  Ossel. 1146-1186 curtem dictam Ossele, ca. 1280 Ossele. Roel.
  - Hof, oude bezitting van St.-Michielsabdij, tussen Kontich
  en Wilrijk.
  Vrijsel. ca. 1280 Vrisele, 1349 Vriessele. Roel. - Hof.
  309 (Tongerlo). Mortsel. 1159 Mortensele. Gys. - Gehucht.
  320 (Willebroek). Merkezeel. Kad. - Landerij.
  338 (Beerzel). 1151 Barsale. Gys. - Dorp.
  348 (Herselt). 1280 Harsele. Ma. VB. - Dorp.
  360 (Heusden). Eversel. Kad. - · Gehucht.
  . Ubbersel. .Kad. - Gehucht.
  361 (Zolder). 1280 Viversele, 1337 Viverselle. Coe.
  106
  
  JAN LINDEMANS
  
  VAK L
  60 (Andelst bij Nijmegen). 855 Andassale. Foerst. I li6, - Dorp.
  200 (St.-Oedenrode). Nijnsel. 1412 Neynsel. NGN IX ll0. Gehucht.
  243 (Lierop). Heersel. 138-0, 1418 Hersel, 1499 Beersel, vari Dyck.
  - Gehucht.
  244 (Deurne). Liesel. 1418, 1499 Liessel. van Dyck. - Gehucht.
  255a (Knegsel). 1342 Onechtsel. NGN IX 106 ; 17e eeuw Knechsel,
  Knessel. van Dyck. - Dorp.
  255b (Steensel). 1440 Steensele. NGN IX 109. - Dorp.
  262a (Sterksel). 1220 Stercsele. Ib. 109. - Dorp.
  319 (Molenbeersel). 1561 Byersel. Ma. VB. Twee plaatsen
  aldaar : Groot Beersel en Molenbeersel, tot één gemeente
  verenigd.
  VAKN
  9 (Kwaadieper). 1525 Peerseel, 1552-62 Perseel. Fl. XII 620. -
  
  Leenhof.
  14 (Leisele). 1114 Lencela, 1142 Linceles, 1187 Lencela, Lencele.
  Gys. - Dorp. Van hieruit : Leinsele, te· Bierne, Avelgem,
  St.-Michiels-Brugge en wellicht Campagne, alle namen van
  leengoederen. Fl. IX 649, 650, 657 ; tenzij uit Linselles, arr.
  Rijsel. · Ook waarschijnlijk Gryselinsele, te Izenberge N 15,
  Fl. V 106.
  23 (Krombeke). 1114 kop. 1775 Dipesele, ll87 Dipsela. Gys. Leengoed.
  37 (Oostnieuwkerke). 1623 Westerzele. Fl. XVII 311.
  49 (Bissezele). 1085 kop. 14e eeuw Betsingsela, 1141 kop. 14e eeuw
  Bizsingasela. Gys., Fl. II 66. - Dorp.
  58 (Herzele Nord). 1085 kop. 1273, 1187 Hersela. Gys., Fl. V 972.
  - Dorp.
   6o" (Oudezele). 1174 kop.· ca. 1275 Houdinghezele, 1218 Audingesele.
  Gys., Fl. XII 107. - Dorp.
  61 (Winnezele). 1121 UUinningesele. Gys., Fl. XVII 604. - Dorp.
  80 (Dadizele). 1147 Dadingisila. Jfl. III 57. - Dorp.
  87 (Moorsele). 1046 kop. ca. 1080 Marcella, 1145 Morcellis, 116.7
  M orsella. Gys. - Dorp.
  92 (Ochtezele). 1187 Uchtings(ele). Gys. - Dorp.
  93 (Zermezele). ca. ll90 Harmingesele. Gys. - Dorp.
  120 (Voormezele). 1069 Formesela, 1085, 1089 Formesele. Gys. Dorp.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  107
  
  123 (Wijtschate). 1144 Warnesela. Gys. - Hierbij : ca. 1200
  Varneselia. FI. XVI 89?
  1267 Barisello, 1785. Barizele. - Hof en heerlijkheid. Fl. I
  532. Van hieruit : Barrizeele, leengoed te Houtkerke N 59.
  Fl. I 531.
  158 (Strazele). 875 kop. 962 Stratsele, 1142 kop. ca. 1215 Strascella.
  Gys. - Dorp. - Vanhieruit : Strazele, leengoed te Brugge,
  Rakingem, Witternesse, Wulveringem; Estraselles, te Aire,
  Beuvry. Fl. XV 524-529, IV 43.
  162 (Linselles). 1156 kop. ca. 1175 Lincelis. Gys., Fl. IX 752. Dorp.
  177 (Herzeeuw). 1108 kop. ca. 1175 Hersels, 1110 kop. id. Hersel,
  1175 Hersiaux. Gys. - Dorp.
  VAK 0
  
  1 (Aarsele). 1085 kop. 15° eeuw Arcella, 1121 Arcele. Gys., Fl.
  I 134. - Dorp.
  28 (Gijzenzele). 864 *Gisingasule (lees -sale), 976 Gisingasele,
  1019-30 Gisensele. Gys. - Dorp.
  29 (Moortsele). Begin 10° eeuw kop. 941, 1019-30 Mortesele. Gys.
  - Dorp.
  30 (Oosterzele). Begin 10° eeuw kop. 941 Ostresela, 1042 kop.
  ca. 1010 Ostresele. Gys. ; Fl. XI 1100 verwijst verkeerdelijk
  naar een onbekende plaats in West-Vlaanderen. - Dorp.
  35 (Munte). 1562 Papezelle. PB. - Hof.
  44a (Wanzele). 1265 Wanzele. PB. - Dorp.
  46 (Lede). 1473 Hof te Zuersele, 1553 Hof te Surseele. PB. - Hof
  gedeeltelijk op Gijzegem O 57. ·
  47 (St.-Lievens-Houtem). Ouwerzele. 1252, 15° eeuw Ouwenzele,
  1505 Ouwezele. L. - Gehucht, gedeeltelijk op Letterhoutem
  0 48.
   49 (Vlierzele). 864 Flithersala, 972 Flithersele, 1008 Fliethersele.
  Gys. - Dorp.
  62 (Moorsel). 1143 kop. 18° eeuw Marcella, 1145 Morscella, 1148
  M orcelle. q.ys. - Dorp.
  68 (Opwijk). Nijverseèl. 1295 Niversele. L. - Gehucht.
  70 (Wolvertem). Aarsele. 1144 kop. 18° eeuw Arcele. Gys.; 1365-85
  Hof te Aersele. L. - Hof.
  71 (Mazenzeel). 1107 kop. ca. 1250, 1161 Masesele, 1157 Masensele.
  Gys. - Dorp.
  108
  
  JAN LINDEMANS '
  
  73 (Brussegem. Opperzeel. 1356 Oppensele. L. - Hof.
  Ossel. 1139 Osesella, 1148 Osensella, 1223 Ossela. Gys.
  Dorp.
  83 (Vichte). 1-846 Materzeel. FI. X 234. - Wijk.
  127 (St.-Maria-Oudenhove). Pijpenzele. PB. - Gehucht.
  133 (Herzele). 972 kop. ca. 1060, 977, 985 Hersele. Gys. - Dorp ..
  141 (St.-Antelins). 1784 Becherzele. PB.
  144 (Aspelare). Schoepherzele. Kad. - Landerij.
  146 (Haaltert). Musschenzele. PB. - Gehucht.
  168 (Bekkerzeel). 966 kop. 15e eeuw -Becchensela. Gys. ; 1086-Beccansele, 1119-1131 Beckenzele. L. - Dorp.
  228a (Onkerzele). 1149 Unchresele, 1175 Unkersela. Gys. - Dorp.
  241 (Vollezele). 1147 Uolensela, 1210 Uolenzele. Gys. - Dorp.
  256 (Beersel). 847 kop. ca. 1300 Bersalis, 1154 Bersela. Gys. Dorp.
  267 (Elzele). ca 1175 Elezele. Gys. - Dorp.
  272 (Bever). Torrezele. L. - Hof.
  VAK P
  9 (Elewijt). Pijperzeel. L. - Gehucht.
  18a (Berg). 1151 Vramesele, 1157 Fremsela. Gys.; 1308 Vormerssele, 1450, 1498 Volmerzeele; - 1568 opt Frijssels, Maes. Gehucht.
  19 (Nederokkerzeel. Zie 70 Steenokkerzeel.
  27 (Rotselaar). Wakkerzeel. 1152 kop. ca. 1265 Wackersela. Gys:.
  - Dorp.
  62 (Diegem). Nijpezeel. 1263 Nipensela, ca. 1380 Ypesele, ten
  lpensele. Maes. - Gehucht op de grens Diegem-Machelen.
  Hierbij f. n. van Y persele.
  65 (Brussel). 965 kop. i5e eeuw Bruocsella, ca. 1040 kop. ca. 1060·
  Brosellam, 1062 Brusela, 1095 Brucsella. Gys. - Dorp, later
  stad.
  65c (Elsene). 1210 Elsele, 1216 Helsele. Gys. - Dorp.
  70 (Steenokkerzeel). 768-791 · versch. kopieën Ochinsala, Gys. ;.
   1179 Hockansele, 1282 Overhockensele, Nederhockensele, Hockensele et Stenockensele. L. - Dorp en hof : twee plaatsen ..
  Zie Nederokkerzeel.
  ·
  74 (Veltem). Vormerzeel. 1440. Vormersele, ca. 1500 Vormerzeele,
  Voermerzeele, Kad. Vormerseil. Maes. - Gehucht op de grens.
  Veltem-Winksele-Tildonk.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  109
  
  ·75 (Winkzele). 1133 Wenekensele, 1220 Wenkensele. Gys.; 1357
  Weencsele. L. - Dorp.
  Mellezeel. Kad. - Landerij.
  1442 Zuetensele. Maes.
  85 (Wilsele). 1154 Wilcela, 1218 Wilsele. Gys. - Dorp.
  93 (St.-Joris-Winge). Neyverseel. Kad. - Landerij.
  96a (Meensel). 1132 Meinzele, 1151 Mensel, ca. 1220 Meinesele.
  Gys. - Dorp.
  127 (Tervuren). Horezeel. 1379 Horensele. Maes. - Wijk.
  WAALS GEBIED
  (ARRONDISSEMENT NIJVEL).
  {Wouterbrakel). Noucelle. 1224 Norsele. Gys.; 1335 Nourselle,
  Hoghe Oerselle, 1477 Ursele. L. - ·Gehucht.
  Nizelle. 1408 Nyselle. L. - Gehucht.
  (W-a ver P 202). Lauzelle. 1147 Ausele. Gys. - Gehucht.
  (Tilly). 1272 Bersele. Gys.
  (ARRONDISSEMENT ZINNIK).
  ('s Gravenbrakel O 295). Imeselle. 17e eeuw cense de la Demiselle,
  de la Dinzelle. Croquet, Glossaire toponymique de Brainele-Comte. Ann. C. Arch. Enghien, V (1891), 164. - Waarschijnlijk geen -zele naam.
  Het verspreidingsgebied en de ouderdom
  van de -zelenamen
  Onze lijst bevat zowat 155 -zelenamen in het Nederlands
  taalgebied, met inbegrip van de voormalig Dietse streek
  van Noord-Frankrijk. Noord-Nederland komt hierin voor
  met 13 namen : 1 in Zeeland, 1 in Overijsel, 2 in Gelderen
  en 9 in Noord-Brabant; vermoedelijk zijn er wel meer.
  Noord-Frankrijk, met een dertigtal namen. De overgrote
  meerderheid (ongeveer 100) ligt in het Vlaamse Land,
  ·hoofdzakelijk in de lichte klei- en zandgronden van Noord·v1aanderen en in de zandstreek van Brabant en de Kempen.
   , Buiten ons taalgebied komt nog een groep van een
  
  llO
  
  JAN LINDEMANS ·
  
  twintigtal -zelenamen voor in Westfalen (vooral in Kreis
  Beckum, maar ook in _de Kreise Essen, Höxter, Iserlohn,
  Lüdinghausen, Münster, Recklinghausen en Schwelm),
  naast een paar gevallen in Hanover en Brunswijk, en
  verder geïsoleerde verschijningen in Holstein, Türingen,
  Baden (Bruchsal), Rijnland, het Saargebied, Luxemburg,
  met een enkelen uitloper nog tot de Maas, in Frankrijk
  (loe eeuw Wandersala, nu Wandresel). Ongetwijfeld zijn
  er heel wat meer, vermits wij alleen de namen bij Foerstemann vermeld (dus alleen deze die uit oorkonden van
  voor 12.00 bekend zijn) hier konden in aanmerking nemen;
  wat, procentsgewijze, misschien niet eens de helft is. In
  Engeland zouden er een half dozijn of iets meer zijn
  (Mansion). Zuid-Nederland mag dus wel als het voor-.
  naamste verspreidingsgebied beschouwd worden.
  De zele's verschijnen meestal in groepjes van vijf, zes en ,
  meer : zo is ér een groep aan de zee, bij kaap Gris-Nez; een andere groep aan den bovenloop van den IJzer ; nog andere rondom Brµgge, - ten Z.W. van Gent op de
  beneden Leie, - ten Z. 0. van Gent rondom Oosterzele, in 't Land van Waas, - in Klein-Brabant, - ten Z. 0.
  van Antwerpen, - ten W. van Leuven, - in NoordBrabant aan de Beerse. In de kleistreek hebben we gewoonlijk met geïsoleerde gevallen te doen.
  De -zelenamen behoren ongetwijfeld tot een zeer oude
  laag van plaatsnamen ; vele staan vermeld in onze oudst
  bekende oorkonden : vier reeds in de 7e eeuw (639 Fies-salis, Fliteritsale, Hrintsalis; 685 Batsalis) ; één in dege eeuw (Ochinsele); dertien in de ge eeuw (802 Faltsale,.
   Wetersele, 805 Quarsingseli, 821-23 Basingasele, 826 Selis"
  84 7 Barsalis, 855 Andassali, 856 Mellingasele, 864 Gisingasele, Flithersele, 868 Heingasele, 875 Stratsele, 891 Lent-selis) ; tien in de 10e eeuw (Ostresele, Mortesele, Bulsele,.
  Sausele, Thornesele, Bugginsele, Bruocselle, Becchensele"
  Brumsale, Herzele).
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GE0GR. BEWERKT
  
  111
  
  Daar het ons als vrij zeker voorkomt dat de -zelenamen
  alle ongeveer ,in denzelfden tijd en in dezelfde omstandigheden ontstonden, mogen wij aannemen dat hun stichting
  ten minste teruggaat tot het begin van de 7e eeuw, althans dat ze toen reeds bestonden.
  De betekenis van zele
  Over de betekenis van zele in plaatsnamen zijn de etymologisten het vrijwel eens. ,,Een ruim v~rtrek dat een
  heel gebouw uitmaakt en dat naar gelang van de omstandigheden of als gemeenschappelijke eetzaal of slaaplocaal of nog als schuur dienst kan doen" (J. VERCOULLIE"
  De Taal der Vlamingen, blz. 26). ,,Een ruim locaal en"
  waar een huis uit één vertrek bestond, eene ruime woning"
  in zekeren zin een heerenhuis. Feitelijk worden voorbeelden
  aangetroffen waar sala door heerenwoning zal te vertalen
  zijn en salicus door vorstelijk, heeren- als in heerendienst
  enz." (J. MANSION, HCTD VI, 1932, blz. 28). Hier kan
  nog aan toegevoegd worden de uitdrukking terra salaricia.
   (o. a. in de beschrijving van het uitgestrekte domein van
  St.-Pieterskerk van Keulen te Leeuw, P. BoNENFANT
  in Revue B. Phil. Hist. XIV, 1935, blz. 785), waar het
  gedeelte van het domein bedoeld wordt dat bij het centrale
  vroon- o~ herenhof behoorde. Met die betekenis verschijnt
  ook de gemeentenaam Zele : het centrale hof van een
  koninklijk domein, door Karel den Grote in 809, aan de
  abdij Werden geschonken. Die centrále hoven waren hoofd-zakelijk veehoven ; men liet de zorg voor de graangewassen over aan de afhankelijke hoven van laten en
  dienst baren (1). Zodat zele, in vele gevallen, ook wel
  ( 1) Dit steisel treft men nog aan, · in de middeleeuwen, in de
  meeste abdijen die over een uitgestrekt domein beschikten. De,
  boerderij bij het klooster, beschouwd als het centrum van het
  domein, was doorgaans een "veehof" of "boeverie" (bovarium).
  /
  
  112
  
  JAN LINDEMANS
  
  "veehof" zal betekend hebben. Het is dan niet nodig een
  betekenis "koestal" te veronderstellen, zoals MANSION
  voorstelt (t. a. p., blz. 30).
  Wij kunnen VERCOULLIE echter niet volgen waar hij,
  na KuRTH en anderen, de sala voorstelt als de "technische
  naam van de woning der Franken", die daarom "Salische
  Franken, en de plaats waar zij zich vestigden zele (seli)"
  heetten (Etym. Wdb. i. v. zaal). MA.NSION heeft hierop
  reeds, naar ons dunkt, afdoende geantwoord (t. a. p.,
  blz. 29). Salii, zoals Ripuarii, wijst op een geografische
  aanduiding, in casu Sala (de oude naam van de IJsel)
  en Salalant, een district in Overijse!, waar de Franken
  zeker eens gewoond hebben. Te beweren, afgaande op het
  gebruik van zele in plaatsnamen, dat zij stichtingen waren
  van de Saliërs, is op zijn minst een circulus viciosus.
   Mnl. sale, ,,zaal, zaalgebouw", is een toponymisch bestanddeel dat relatief modern is; het heeft met zele geen
  ander verband dan een verre verwantschap. Aldus o. a.
  hofsteden geheten de Zale, ter Zale, in West-Vlaanderen,
  Fl. XVIII 238-240 ; ook elders, b. v. in Brabant het Hof
  ter Zale, te Hekelgem.
  De bepalende omstandigheden
  bij de -zelenamen
  Zele komt bijna uitsluitend voor in samenstellingen. De
  drie of vier gevallen, waarin dit woord, zonder bepaling,
  tot een plaatsnaam gevestigd geraakte, moeten dan ook
  als merkwaardigheden aangestipt worden. Het zijn :
  Belles, dorp in het kanton Desvres P. d. C., alwaar
  ook een 856 M ellingasele. Het is ongetwijfeld wel een
  ,,zele".
  Minder zeker is Selles . (1208 Seiles), hofstede te Audreselles P. d. C., omgeven van zes -zelenamen, waarvan vier
  µiet een patronymicon op -inga.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  113
  
  In la Seille, hofstede te Baincthun P. d. C. (1208 Celles,
  · Fl., XIV 463) en la Selle, plaats te Etrehem (Fl., XIV 467),
  zullen we veiliger een cella, ,,kluis", herkennen.
  In Vlaanderen vinden we alleen de grote gemeente Zele,
  waarvan de kern, zoals reeds gezegd, het centrale hoevegebouw was van een domein.
  De bepalende omstandigheden kan men onderscheiden
  als volgt :
  A. Patronymica op -inga
  
  Aldinga- (Ouwezele), ' Avinga-, ·Betsinga- (Bissegem),
  'Bollinga-, ·nadinga-, · Floringa-, ·aisinga-, · Goninga-, ·naringa-, ·narminga- (Zermezele), Heinga-, ·Quarsinga-, ·Mel'.
  linga-, Huftinga- (Ochtezele), · Waringa-, Wininga-.
   Alleen de in den uitersten westh0ek, bij Boulogne, gelegene plaatsen vertonen thans nog het suffix -inge : Floringuezelle, Haringuezelle, Hinguezelle, Waringuezelle, omdat
  de inmiddels ingetreden romanisering de verdere normale
  evolutie stuitte. ·
  Deze normale evolutie geschiedde als volgt : -ingesele
  > -ingsele > -insele, -ensele > -isele, -esele > -zele, met
  ten slotte totale uitschakeling van -inge ; b. v. :
  Oudingesele > Oudinzele > Oudezele > Ouzele (geschreven : Oudezele).
  Dadingasele > Dadinsele > Dadizele > Daaizele (geschreven : Dadizele).
  Gisingasele > Gisensele > Gijsezele > Gijzele (geschreven : Gijzenzele).
  De elisie van -ge- was al aan de gang in 't begin van
  de ne eeuw (1019-30 Gisensele) maar, in de schriftelijke
  traditie, hield men nog langen tijd vast aan archaïserende
  grafieën, waarvan er dan soms een verstarde tot een definitieve spelling. Aldus, b.v., Dadizele (gewone grafie sedert
  8
  
  114
  
  · JAN LINDEMANS
  
  de 14e eeuw), al was het gehele elisieproces, dat voerde
  tot Daaizele, toen wellicht reeds voltrokken (1402 Dayzele,
  1439 Daisele, enz., zie Fl., III 57). Zo ook 1435 Ghizele,
  voor Gijzenzele; 1318 Winziele, voor Winnezele; 1563
  Oezeele, voor Oudezele.
  Hetzelfde kunnen we nagaan bij de Westfaalse -ingaselenamen : 890 Asningseli Foerst. I 226, wordt Essel; 1150
  Herdincsele Foerst. 1245, 1348, wordt Hernsel; 12e eeuw
  Lindincsele Foerst. II 89, Liezel ; 1139 Poppincsele, 1150
  Poppinsele Foerst. II 493, Pöbsel.
  De vraag kan dan ook gesteld worden of sommige -zelenamen, waarvan ons geen zeer oude grafieën gekend zijn,
  soms geen primitieve -ingeselenamen waren? Het is inderdaad goed mogelijk dat, b. v., Mazenzeel (uitgesproken :
  Mazel, reeds 1440 Masel), waarvan de oudste overgeleverde
  spelling 1167 M asensele is, oorspronkelijk toch een *M asingaseli was. Een afdoende bewijs kan daarvan niet geleverd
  worden, maar vergelijkend met andere namen, zoals hier_boven, kan men een analogische ontwikkeling denken.
   Voor Gijzele (te Lissewege), met als oudst bekende grafie
  1300 Ghysenzeele, kan, dunkt ons, geen twijfel bestaan.
  Er moet hier, zoals bij het andere Gijzele, Gijzenzele
  0. Vl., waarover we wel oude documentatie bezitten, van
  een primitief Gisingaseli uit gegaan worden. De hypothese
  kan .dus onder ogen genomen worden voor namen waarvan
  we Mnl. vormen op -ensele, -esele bezitten : 1420 Lijfenzele,
  1288 Litenzele, 1263 Nipensele, 1148 Osensella, 1522 Papezelle, Pijpenzeel, 1133 Wenekensele, 1135 Suevansele (1268
  Zuevingsele).
  Men wachte zich nochtans voor vera_lgemening, want
  er zijn ook Middelnederlandse -enselenamen waar -en. stellig niet op -inga teruggaat, hetzij we te doen hebben
  met den genitiefvorm van een mansnaam (b.v. Beccansele),
  
  bi
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  115
  
  hetzij met den verbogen vorm van een adjectief (b. v.
  Aldensele, Oppensele).
  B. Mansnamen
  
  Genitieven op -n : 1086 Beccansele (Bekkerzeel); 768-791 Ochinsela (Okkerzeel). In beide gevallen werd de
  _-n- al vroeg geëlideerd (1283 Ockesele) ; de uitspraak Bekkezeel en Okkezeel handhaafde zich tot op heden. De epenthese van r is kunstmatig. Bekkerzeel kan ontstaan zijn
  door associatie met dialectisch bekker, bakker. Voor Okkerzeel was er wellicht gelijkschakeling met de talrijke -erzele
  namen.
  Genitieven op -s (geapocopeerd wegens de volgende s
  van sele) : 1089 Dudasele, voor *Dudas-sele (Dudzele);
  1144 Warnesele, voor *Warnas-sele (vgl. 1038 Warnasthun,
  Mans. VB. 171); mogelijk ook 1339 Haluzeele, 1467 Fauquezelles.
  Ook in vele namen op -ersele schuilt een persoonsnaam
  (op -hari, -hard, -frith, mogelijk ook -berht en -rik ; vgl. de
  namen op -ergem, Mans. OGN 35); wellicht zelfs een
  patronymicon op -inga (vgl., in Westfalen, 890 Gunderikingsile, 1136 Gordensele). Zulke namen zijn : Audreselles
  en Ouwerzele (Ald-harin, Eggerzeel (Agi-hardn, Everse!
  (Ever-hardn, Eggerzeel (Agi-hard?), Elversele, 1128 Helvercele (Hel-frith), Immersele (Im-hard?), Lederzele (Liedhard), Nijverseel (Niv-hard), Ubbersel (Hug-berht?), Wakkerzeel ( W akkar 1).
   In andere zouden formaties op -warja schuilen : Londerzeel (*lund-weri, ,,bosbewoners", Mans. OGN 65, VB 100) ;
  Puurs, 1106 Puodercele (*puod-weri, ,,moerasbewoners",
  Carn. 4 71) ; misschien W akkerzeel (*wak-we.r i, ook "moerasbewoners", Carn. 611 ).
  Onzeker zijn : 1198 Flamersele,
  later Framesele (zie.
  -116
  
  JAN LINDEMANS
  
  beneden bij vraam) ; kan een persoonsnaam Flam-hard
  inhouden, of Flam-berht (zoals Vlamertinge, 1066 Flamberte:,,,ges); maar ook *flam-weri, wederom "moerasbewoners" (naar de nieuwste etymologie van Vlaming en
  Vlaanderen door GYSSELING, in Album Prof. Baur, blz. 209).
  Lutterzele, waarschijnlijk *luttel-zele, ,,klein zele", t.o. v.
  het grote Zele dat niet ver van daar ligt.
  Materzele, waarvan ons geen oude grafieën bekend zijn,
  kan vergeleken worden met Matringem.
  Onkerzele, 1149 Unchresele, kan moeilijk verklaard
  worden met een persoonsnaam ; misschien is het eerste
  lid een verdwenen woord v~rwant met Ohd. unk, ,,slang"
  (Carn. 432)? ; of Mnl. hongere, een bestanddeel van vele
  plaatsnamen (zie Fl. VI 252-259 ; ook in Z. W. Brabant,
  b. v. 1185 Hungersvelt, te Dilbeek), voorhanden ook in de
  woorden ho/honger, hofhongerij (Stallaert, Gloss., i. v. ;
  A. Wauters, Rist. Env. Brux. I 219), waarmede de cijnsplichtige laten van de abdij Nijvel, te Lennik, in de
  middeleeuwen aangeduid werden. Hof hongerij wordt vertaald met courserverie; waaruit we kunnen besluiten dat
  honger de betekenis had van "dienstman, laat".
  Schoepherzele (te Aspelare), alleen bekend uit het moderne kadaster, zodat we te gissen hebben of het Schoeperzele is of Schoep-Herzele ; in dit laatste geval zou
  schoep een differentiëringsbepaling zijn t. o. v. het in de
  nabijheid liggende Herzele, met Schoep, een bekende
  familienaam uit die streek, behorende bij Ags. scop,
  ,,dichter, speelman".
  In 864 Flithersale (Vlierzele), 802 W etersale, 1505 W atrezelle, Oosterzele en Westerzele, zal men gemakkelijk gewone
  woorden op -er herkennen.
  Met dat al waren er tamelijk vele namen op -ersele.
   Het zal ons dan ook niet verwonderen dat er een neiging
  tot gelijkschakeling ontstond, die voor gevolg had dat
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN G EOGR. BEWERKT
  
  117
  
  epenthese van r vaak voorkomt. Wij hebben reeds gewezen
  'op Bekkerzeel ·en Okkerzeel ; hetzelfde geschiedde in
  Ieperzeel (Nipesele ), Lifferzeel (Liffezele ), Linterzeel (Litesele ), Opperzeel (Oppensele), Pijperzeel (Pipensele?), Vormerzeel (voor Voormezele, te Veltem).
  C. Bepalingen die wijzen op de bodemgesteldheid
  
  1. V o c h t i g e b o d e m s. -
  
  Dat de zelestichters
  vaak "moerasbewoners" waren, vernamen we reeds uit
  de mogelijke samenstellingen met *puod-weri, *wak-weri,
  *flXLm-weri. De vele bepalingen met woorden die vochtige
  gronden of beekkanten aanduiden komen zulks bevestigen.
  Aard, met de bepaalde betekenis van Mnl. eerd, ert,
  hert, ,,met gras begroeide beekkant" : twee Aarsele's.
  Broek, ,,moeras", twee namen : Brokzele en Brussel.
  Hore, ,,slijk" : Hoorzele (Waasmunster) en Horezeel
  (Tervuren).
  Meld, bijvorm van moud, ,,slibgrond op rivieroever"'?
  (zie HCTD IX, 1935, blz. 386 ; vgl. Meldbroek, Moudbroek) : Melsele en Mellezeel (Winksele); kan echter ook
  verklaard worden met den plantnaam melde.
  Moort, ,,mulle aarde, gruis", (Mans. HCTD, 1932, blz. 33),
  denkelijk een woord voor de alluviale, humusrijke gronden
  op de oevers van waterlopen. Volgens Mansion VB 113,
  zou dit woord ook voorhanden zijn in 1085 M orcelede,
  Moorslede en misschien in Moerzeke. Maar dan moet een
  bijvorm mortse gepostuleerd worden, die we ook aantreffen
  in Moors-hem (Moorsom, te Betekom ; 1394 Morsum, te
  Noorderwijk ; ca. 100 M orcesham, 1282 M orchehain, thans
  Morsain, te Grez-Doiceau), zoniet zouden de vele Morselo's, boven vermeld, niet kunnen verklaard worden. Het
  bestaan van moort, als appellatief, wordt bevestigd door
  Westvlaamse toponiemen (Fl. X 754, 1065) en o. a. nog
  
  118
  
  JAN LINDEMANS
  
  door ten Moortgate, te Nieuwerkerken-Aalst, (Med. Vl. Top.
   Ver. Leu., XV, 29, 39), ,,toegang tot een ri10ort", waarvan
  de familienamen van den M oortgate, M oortgat. - Vijf
  zelenamen behoren hierbij : Moorsel, Moorsele, Moortsele,
  Mortsel, Mortsel (Tongerlo).
  Muus, in plaatsnamen als Muizen, Mussain (Muus-hem),
  bijvorm van of verwant met mose, ,,modder", is misschien
  voorhanden in Musschezeel (te Haaltert), met volksetymologische associatie met musch, ,,vogel".
  Water : 802 Wetersale (in de beneden Leiestreek) ; Watrezelle (Wimille).
  De volgende namen ontleenden hun bepaling aan de
  beek in de nabijheid gelegen : Amerzeel, te Puurs, op de
  Amere (1188 Amerah); - Poesele, 1121 Poksele, op de
  Poekebeek ; - 639 kop. 94~ Fliteritsale, vermoedelijk op
  een beek geheten Fliterit, een samenstelling van flite, vliet,
  en rit, Mnl. rijt, ,,smal beekje". Voor de spelling flit, in
  de 10e eeuw, vgl. 976 Suthflita, Ma. OGN 213.
  Ook een bepaling aan den plantengroei ontleend kan
  een aanwijzing zijn voor natte gronden : Els, in Elzele,
  Elsene (1210 Elsele) en Auselle; - Riet, in Riesele (1089
  Ridcela); - of een hoedanigheidswoord : Diep, in 1114
  Dipesele (Krombeke) ; - Zuur, in Zuursel (Lede) en
  Zoersel.
  2. W o e s t e g r o n d e n. - Dit kan blijken uit de
  adjectieven :
  Baar, ,,bar, bloot, woest" : Bazel (11'56 Barsele), Beerzel,
  Beersel, en wellicht Molenbeersel en Barizele.
  Wan, ,,ledig, slecht" : Wanzele.
  Wild : Wilsele ( 1154 W ilcele).
  O_f uit den plantengroei :
  Brem, Ags. bróm, Eng. broom, Nl. dial. brommel, brummel : 976 Brumsale, Borsele. Kan ook braam zijn; vgl. 890
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. , BEWERKT
  
  119
  
  Bramseli Foerst. I 83, twee plaatsen in Westfalen: Bramsel
  en Bransel.
  Doorn : Doorzele (Evergem), 966 Thornesele; wellicht
  ook Torrezele (Bever, Henegouwen), met Romaanse t,
  verklaarbaar door de nabijheid van de taalgrens.
  Bilze, ,,bilzenkruid", Mnl. belsemcruut, beeldensaet, Ohd.
   bilisa : Belsele en Belzele (Evergem). Vgl. 1149 Bilsele
  Foerst. I 453 , thans Bilsen, in Holstein.
  Melde : mogelijk in Melsele én Mellezeel (Winksele).
  Neten : mogelijk in Netersel (Bladel), met substitutie
  van r voor l, .zoals in Lutterzeel en andere.
  Varen : twee Varenzele's.
  Vlier : Vlierzele.
  D. Bepalingen ontleend aan de ligging
  
  Bij een lindeboom (staande denkelijk op het pleintje
  waar de volksvergadering gehouden werd) : oudste vermelding 891 Lentsalis, waarin lent een nog in het Mnl.
  voorkomende bijvorm is van linde (vgl. 966 Lentlo, 1145
  Lentholt, 1182 Lendbosc, resp. Lillo, Linthout en Limbosch;
  zie HCTD V, 1931, 205). Hierbij behoren : Linzeux, Linselles, Lenzelles, Leizele en ~aarschijnlijk ook Liezele en
  Liezel (Deurne N. Br.).
  Bij een mark (grens) : Markezeel (Willebroek).
  Bij een straat : Strazele, 875 Stratzele.
  Noordwaarts gelegen : Noucelle (Wouterbrakel), 1224
  N orsele, misschien t. o. Nizelle.
  Hoger gelegen : Opsele en Oppensele (Brussegem), t. o.
  Ossel. Oppen is hier het als adjectief gebruikte bijwoord op,
  zoals in 1125 Oppenthorp - (Opdorp, een nieuw geschapen
  dorp t. o. Malderen) en 12e eeuw Oppendorp (een nieuwe
  woonwijk t. o. Leuven).
  Zo ook nog 855 A ndassale, Aandelst, waarin anda,
  ,,tegenover", zoals in antwoord, antwerp, anthovende.
  ,
  
  120
  
  JAN LINDEMANS
  
  E. Bepalingen ontleend aan de bestemming
  
  Bad, voorhanden in 685 Batsalis, Basseux, ,,badhuis 1
  plaats waar water verwarmd wordt voor baden" 1 Mnl.
  stove.
  Heer, ,,leger" : Zeven plaatsen werden aldus genoemd 1
  Herzele (dép. Nord, arr. Aalst, en te Waasmunster), Herzeeuw, Herselt, Heersel (te Oorschot en te Lierop), wat ons
  bijna brengt tot een gewoon appellatief, waarvan de betekenis wel zou kunnen zijn "herberg, gasthuis voor trekkende troepen en reizigers".
  Knecht, ,,wapenknecht" : Knechsel; misschien ook
  ,,herberg".
   Op boerderijen met veefokkerij wijzen de volgende
  namen :
  (Runderfokkerij). 639 kop. 941 Hrintsalis, in de Leiestreek bij Gent, waarin het bepalend lid ongetwijfeld Onl.
  hrinth, ,,rund" is (Ma. OGN 176). - 950 Bulsele, Bolsele,
  waarin Mnl. bulle, ,,stier". - Misschien ook de twee Ossele's
  en de twee Varensele's, zo men in het eerste lid resp. os
  (i. p. v. een persoonsnaam Ossa) en vaar "jonge stier"·
  (i. p. v. den plantnaam varen) wil zien.
  (Paardenfokkerij). Mnl. volén, ,,veulen", in 1147 Volensele, Vollezele.
  (Schapenfokkerij). Onl. /alt (vaalt) in den zin van Ags.
  falod, ,,schapenkooi", in 802 Faltsale (Mans. OGN 152).
  Vgl. Lamseli,. Foerst. II 15, Lemsel in Türingen.
  (Zwijnenfokkerij). Onl. buggin, Nnl. big, Eng. pig, in 964
  Bugginsela (St.-Michiels-Brugge); ook voorhanden in Buggenhout, 1202 Buggenholt, ,,zwijnbos" zoals Zoniën ; in de
  Middeleeuwen werden de zwijnenkudden 's zomers in de
  bossen gedreven.
  Een bijvorm van buggin is viggin, Nnl. viggen : Viggenzele (Kanegem).
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  121
  
  Onl. sau, voor *suw?, Os. su, Ohd. su, waaruit Nhd. sau"
  ,,zeug" (dit laatste uit een bijvorm *suga, Mnl. zoge) :
  966 Sausele, in de 10e eeuw nog een "forestum", dus een
  geschikte plaats voor "zwijnenfokkerij" , te identificeren
  met een plaats te Oostwinkel, vermeld in de 1 se eeuw als.
  Zaiizeelwijk (Zouwzele ).
  F. Andere bepalingen
  
  Mein, ,,gemeen, gemeenschappelijk" : 1132 Meinzele,
  Meensel; wellicht dan een gebouw voor verschillende
  gezinnen.
  Nieuw : misschien in · Nizelle en Nijnsel.
  Oud : Oldenzaal.
  Perre? ,,omheind land" : Perzele (Kwaadieper).
  Schoud, ,,scheef" (zie HCTD IX, 1935, 383) : 1166Scoucela, Schousel.
  Steen : Steensel N. Br. ; vgl. een paar homoniemen bij
  Foerst. II 871 : 1166 Steinsale, in Westfalen, en ge eeuw·
  Steinseli, Steinsel, Luxemburg.
  Sterk : Sterksel.
  Vers : 1173 Versele, Vressel.
  Vrij : ca. 1280 Vrisele, Vrijsel (Kontich).
   Vraam, .Ohd., Ags., On., Go., fram, Eng. from, ,,vooruit,
  weg van, ver van", afgeleid van voor en verwant metvroom en vreemd, Onfra., Os., fremithi : Ohd. framadi :
  1152 Vramesele (te Berg), later verward met een in de
  buurt gelegen Voormezele (te Veltem); - 1151 Vramezele,
  later Franzele (te Lissewege); - 1338 Framesele (te Audinghem), met vroegere grafieën Flarnersele (of twee verschillende plaatsen?).
  Vroom, hier voorme, zoals Ags. forma, ,,de eerste",
  daarentegen Mnl. vrome, Os. fruma, ,,nut" : Voormezele
  W. Vl. en Voormerzele (Veltem), met epenthese van r
  
  122
  
  JAN LINDEMANS
  
  zoals in Okkerzeel enz. (zie boven). - De betekenis kan
  zijn : ,,voornaamste of voorste zele van een groep". Voorme
  (voorste) kan staan tegenover vrame (verst afgelegene).
  Wit : 1523 Witzelle (te Holque).
  Zoet : 1442 Zuetensele (te Winksele).
  Vergelijking met de -heemnamen
  Daar zele en heem hètzelfde algemeen begrip "woning"
  dekken, dringt een vergelijking zich op tussen de plaatsnamen die met deze bestanddelen gevormd werden.
  Tegenover de zowat 155 -zelenamen, in de Vlaamse
  verspreidingsruimte, staat een overweldigende groep van
  ongeveer 1200 -heemnamen (lijst in J. LINDEMANS, Toponymische verschijnselen I, blz. 33-78).
   Bij beide naamsoorten treft men dezelfde formaties aan:
  met patronymica op -inga (Gijzenzele, Gijzegem), met
  mansnamen in den genitief (Dudzele, Roksem), met naamwoorden als bepalingen (Broekzele, Broekem). Maar er is
  een groot verschil in de onderlinge verhouding van die
  samenstellingen, zoals uit volgende tabel (approximatieve
  getallen) blijken mag :
  -heemnamen
  Composita met patronymica op -inga
  Composita met mansnaam
  Composita met andere bepalingen
  
  60 %
  10 %
  30 %
  
  -zelenamen
  12
  
  %
  
  13 %
  75 %
  
  Bij de behandeling van de -heemnamen (t. a. p. blz. 12),
  hebben wij er op gewezen dat de composita met een patronymicon ouder zijn dan deze met, als bepaling, een individuëlen mansnaam of een andere ontstandigheid, vooral
  omdat zij duiden op een vestiging ·van familiale groepen,
  dus van kolonisten. Is dit zo, dan moet de massa van de
  -heemnamen ouder zijn dan de -zelenamen (ca. 700 -inga-
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  123
  
  heemnamen tegenover nauwelijks een twintigtal -ingaselinamen).
  Het verschil tussen beide naamsoorten komt nog meer
  te voorschijn, wanneer wij de omstandigheden beschouwen
  die bij de bepaling in aanmerking kwamen. Zo konden
  we reeds constateren dat de zelestichters zich bij voorkeur
  in de nabijheid van vochtige bodems aan waterlopen vestigden, of ook nog, noodgedwongen dan zeker, op barre,
  woestliggende gronden. Zij waren, in de eerste plaats,
  veefokkers, waar de -heemboeren veeleer de kouters zochten.
  Samenstellingen met berg ontbreken totaal bij de -zelenameri, waar nochtans zovele Berchèm's kunnen aangewezen worden. Nog andere omstandigheidsbepalingen, die
  gewoon zijn met -heem, zoals : daal, hout, kot, molen, kerk,
  rode, stok, laat, enz., schijnen onbekend bij de zelemensen.
  