text: OVI~RZICIIT VAN BU[TENI.ANDSCHE
  T I J l )SC171R I I:T1 ;~N.
  .iahlb'ti'cher
  Statistik.
  Ja.n.
  ftir Nati~,llal
  -Maart
  
  (.il:~n~mJe
  
  un, d
  
  19lb.
  H et b c l a n g r i j k e uit d.cze a l t c v e r i n g e n is e e n nie, mv
  stuk v a n R u d o l f
  Stolzmann:
  Die
  Sociale
  Theorie
  der
  \.~erteilun,,
  u.nd~ d e s \ V e r t e s.
   I I e t is in l:et biizond~er .,.,-ericht te~en T u - a n B a r anowsky's:
  Sozial-Th,
  eorie
  der
  \TerteiI u n - in l q 1 3 in de I { r a u n ' s c h e z\ n n a. 1 e n 1 ti r ~, ozialI'o[itik
  un d
  G esctz-cb
  u n - - versdl..en e n ; ook h.ier e n d a a r t e g e n L i e l m a. e. , n ' s
  G r un, dst~tze
  d, e r
  Vqlkswi
  r tsch, a f tsleh'r
  e
  en
  Schumpeters':
  Grund'.prinzip
  der
  Verteit,unc~sthJeorie
  in her A l c b i v
  f~ir
  ~.ozial
  Wissensehtaft
  und
  Sozialpolitik,
  Baad142,
  v e r s c h e n e n , en destijds in d e z e k r o n i e k besproken~
  S c h , u m p e t e r ' s artikel w a s g r ~ - t e n d e e l s w e e r kritiek zijn e r z i i d s op T u ~ a n l { a r a n o w s k y , en z~..~ ziet m e n in d e z e
  d r i e s t u k k e n her drietal : b c h ,. , u m p e t e r ,
  3"ug~an
  Baranowsky
  en S t o l z m a n
  n met drie \ e r s e h i l lend e \ e r d e e l i n ~ s t h e o r i / S n t e g e n o v e r e l k a a r staa.n.  \:an
  d e z e d.ric~ th,eori~n n o e m e n d,Je v a n S ~ o ~ z mann
  en T u g a n
  Baranowsky
  b e i d e zicl~ ,,soeiale",
  tegenover
  d,e
  a.-sociale
  grensnu..ttheorie
  v~n,
  Sch dumpet
  e r. Toch' s t a a t in ddn o p z i c h t T u ~ a , n
  Baranow~sky
  w e e r d i c h t e r bij de g r e n s n u t - l e e r dka.n
  bii S t o l z m a n ~,: hi} z i e t in dat de i n s l a g d e r e c o lmmische
  w e t t e n d~or d e socia,]e s c h e r i n g h e e n l o o p t en
  d a a r u i t bet w e e f s e l d~er v e r d e e l i n g wt s t a n d k o m t ; e n
  als z,,,,clania - - - - d~e ol~merldng is van S. c h u m. p! e t e 17
  - - is d,an ook T u g a n
  13aira~owsky's
  l e e r n i e t in
  striid m e t d~e orensnu, tleer. AH,een de w i j z e wa,arop hr
  z i c h d,e werkin,o d.er sociale f a c t o r e n voorstelt, is onz.uiv e r en 1.:,omt n e e r o p e a n i n b r e u k o p d e g r e n s r m t l e e r.
   606
  Sociale machlt w e r k t v o l g e n s h.em n,iet d o o r h . e t b e z i t tler
  prod.u,ctiefa.ctoren, m a a r ze d o o r b r e e k t als het w a r e cbe
  waard.ewetten, c~oordat d~e bez2itters d,er prod'L',,c.tiem,iLltlelen
  niet in ~elijke positie t e g e n o v e r elkaa,r staa.n. S t o l i z m a n n ctaare~te.o,en ziet, terecht, in her verdeeling.~probleem een w a a r d l e p r o b l e e m , rr~aar w a a r d e ontstaat volg e n s h e m d.oor macBt ; d.e prijs on.tstaat door wa,t de mens c h e n die a,ch~ter de p,rod~u,cbiefactc, ren staan, a,an loon, en
  relate kun,nen a fdavin,gen, tlij s p r e e k t daarbij va.n een
  , , Z w e c k g e d , a n k e " ; d~e m e n s c h prod~t~ceert met bet dtm'l
  v a n de m a r k t d~e bevred,iging zjjner e i g e n b'ehoeften~ t e r u g
  te krijgen. L o o n en r e n t e zija d l u s w a t v o o r h,et:levensml,derhoud: van a rbeid,ers en kapdtalisten nooclig is.
   De t w e e socia, le tih,e o r i e n lo-pen, d~us al z e e r \ e r uiteen. F~ven
  .era ~ ' e r s c N l l e n Tu,,,,gal~ B a r ~ n . w k y ' s
  en ,C, to,~z.m a ~ n's
  wijze va:n hetoc~den. 1)e e e r s t e is k~,rt, eenvou,djot en kla,ar en da~apclloor z e e r ~e,m~fldteli k te volgen.
  In e e n e intei.din~z n e e m t h,ij d~e beinvloed, inR van her l o o n
  door T r a d e Unions en dlcr~elijke als een p r a k t i s c h bew e z e n felt aan, dtodl b e t r e u r t h~:t dat de th~em'ie g e e n
  gelijken tred, m,et d;e feiten h:eeft ?,,eh~ot~d,en; eer~ ~oed;e
  l o o n t h e o r i e bestaat volgen~s h e m niet. S i, d! t~ e y en B e ittrice
  Webb
  o e v e n er ~zeene.
   T o c h b e h o o r t th,e(~retiscb w a a , r g c m a a k t te w o r d e n , da,t
  il~d'erd~aaJct de hoo,,,zte vaal h~et loon d~oor va,n buiten w e r k e n d e k r a e h t e n kan w e r d e n Vepaa,ld; niet m e e r t e g e n o v e r de o u d e loonifondst,heorie, d . i e - d o o d en beg~r't.ven~Js
  (21". 13. winidK het k~a,ra'l.:,teristiek v(:n~r de.n, sta:nd, tier t h e o r i e ,
  dlat de beste k e n n e r s d~er E n g e l s o h e arb'eidsbeweging}, d~e
  \V e h, b s , h,et grootste d,eel van hun th,eoretische beschouwingel~ vu,llen, met a r g u m e n t e n t e g e n d e z e aa-lan~zd,~ode t h e o r i e I) i11aar t e g e n de g r e n s n u t l e e r , d,ie ~p een
  n~euwe wi}ze een m~verbiddelij'l<en mu,ur heeft tra~ch~ten
  ~l) te trekken, t e g e n alle po<ingen, om door sociaa~l-p.14tieke mamtre~elen in\h~ed, op het l(,m uit te ~efenen.
   Nu is h,et m e r k w a a r d d ~ e , d,ait T u ,,- ~ n, Ir r ~ n. o \v sk y eel~ am~l~anger d~er Rrengnutt,~eorie i s
  de grondsl~.g
  d(er w a a r d e l e : e r is d a a r m e e v o l g e n s h e m v o o r altijd gelegd.,. H o e is her dan mogelijk da* hij desniettegensta~a,~d,e
  een andel'e loonth'eorie d~a~ d,e grensn.utth:eoretici aa.nha,no} ? Hij b e s c h ~ u w t d,e inkomensverdeelin.,., als iets a,nders dan een prij.s-v~erschwijnsel. Hij, m e e n t , da.t het tot n,u
  toe niet mogelijk is g e b l e k e n een wetc~.scha,l~,pelike verdeelin~s-~heorie op den gr~mdsla~ d e r g r e n s w a m ' d e l e e , T
  op te tlel.:ke~" h~ij. b a s e e r t d e z e uitspraa,k op d,e v e r sc,h,illen in de renteth~e(~rien van Menger, B i i h m - B a w e r k
  en W i e s e r ( e e n on,d,erscheid, het zij t e r l o o p s ~ezoe-gd, dat
  d,e u i t s p r a a k n i e t rechcvaardigt.)
  
  60~
  H e t verc~eeth~gs-probleem is geen. w a a r d e p r o b l e e m volg e n s T. B. Hi.i, m e e n t op den goed,en w e g te komel~ dloor
  alckts te d,e{inieeren: h,et v e r d ' e e l i n g s p r o b l e e m is her
  p r o b l e e m van de a[hJaJ~lCel.ijkh:eid,sverhouding tussc{hen de
  i n k o m e n s v a n d~ie sociaJle Massen, dSe d~or de voo::waarden d:er k~pitalistiscS,e pvod.tactie e n van her kagita~l~stische rui,lverlr
  met elkaa.r verk!onden zijn. Aa.n de h a n d
  van d e z e d~efinlitie komt T. B.  Weliswaa.r is d,e r it i~ 1 i n ,,,- ook een socia,(d proces.
  Maar het ond.e,rsc.h:eiJd, is, d,nt hier t w e e indi\.iduell t e g m >
  cwcr e l k a a r staan, die niet tot verschi~ll.ende ldassen l:eh()even te beh~)olen; m e n |~.[/,n d,~l,l-I o()1,~, uit een m(.IJ~od<)logisch oogpunt, u i t g a a n van h)et cl,enkbeeld, da~t zij, tot
  d c z e l f d e klassc t~eh,)orec.,. Ire'reefs b,j d e p r i j s t h e o r i e ~ m t
  het e r om, te veligelij,ken tussch, en v e r s c h i l l e n d e w a r e n ;
  h,et ve~schil ~;usschen de l d a s s e n l<a~ h-act g e h e e l buitm~
  b e s c h ( ) u w i n g b.lijvcm l I e t z i n alles 1,-n,pit~alisten, die a.lle
  w a t c h ~,p cle ma.rkt b r e n g e n . D a a r e n t e g e n zit i~i~ cl,e, on~eliil<h~eid~ d,er kla,ssen d.e vo,,rwa,a~rd~e voor h.et w e z e n
  d e r v.erdeeling.
  H e r l o o n - p r o b l e e m is c~us - - zie h.ier T. B . ' s g r o n c b
  stelling - - w e l i s w a a r een prii.,,p~obleem; m a a r hog iets
  m e e t ; bet l~eeft ook. een socialm:, factor, de ongel~ijkhe.ic~
  c~er in, d.ivid!ven.
   Van uit d,Jt l>un,t, kan m e n nog z e e r goed m e t d e
  o r e n s n u t t h e o r i e mee~a.an T. ]I. gaat ech,ter een~ a n d e t e n kant u i t : h.et sta,at dlus vast ~ zo,; COl:,clt~cl,eert hi.}
  on,mid~d~e]]ijk - - d,at een th.e~,ie die de v e r d e e l i n g s v e r sch~iinselen Ol) il~dt~\i~l/uee/ie w a a r d e s c h a t t i n g e n d~oet berusten, onjudst is.
  l ) e ~r(mdre~:,te b e s c h o u w t T. B. ~ e h e e l a:fzo~d,erlij~k.
  Ze is wel va~ socialen oorsp.rong, m a a r d e z e ,~orspron.g
  he'paalt niet her e c o n o m i s c h e k a r a k t e r in de t e g e n w o , wdige maatschaPt.>ii , dat staat buiten den socialen st~-ijd
  \ a n h.et h e d e n . De ~ r m : d r e n t e is d,ircct afh~nk~eli[jk v a n
  natt~urlik.e omsta,ndigl~eden.
  De grondeigenatus behoeyen g e e n ~ebruil< van bi z o n d e r e ma.cht te m a k c n om de
  p,q~ch,t te kriigen. T. B. v~,eg.t zich in deze,n g e h e o l b 0
  Ricardo.
  Eco~. 1918.
  38
  
  6'08
  Het maatschappelijlr prod:uct wordt, na a[trek van die
  grond.rente, verdeeld' tusschen kapitalltsten en arbeiders.
   En war ied,er daarvan nu krijgt, d,as de relatieve hoogte
  van loon en ren.te, hangt af va:n de sociale macht der
  arbeidende Masse. D.aflr l~et geheele prod,uct afha,r~gt vaal
  de prod~uctiviteit van d.cn arbeid, h.angt dus Yah d.eze
  beide factorcn samen die absolute h.oogte van loon of
  rente af.
  Tusschen loon en rente bestaat het principieele onc~erscl'~eid, d~at l~et oncterhoud der arbeiders noodcmk.eli}ke
  v o o r w a a r d e is voor de productie, terwi]l rente alleen een
  sociaal karakter draagt.
  E e n voll~sl~uishouding zonder kalYitalisten is mogelij{q
  niet zonder arbeiders.
  Terwijl daarom de v r a a g rijst
  ~ a a r o m er rente is, is dat ten aanzien van h'et loon
  a,lleen de vraag, waa, rom het levensonderhoud in den
  vorm van loon tot den arl3eid'er komt.
  Her ondm~t~oud is eene logische categorie, get loon eene
  historisch.e ca'tegorie. Door d,e afhankelij'ke positie cler
  arbeid,ers juist loopen beid, e b e g r i p p e n uiteen. H o e dm~
  bet tweede beg~Sp te v e r k l a r e n ?
  Men kan niet spreken vm~: prod~ctiekosten van den
  a r b e i d ; hoe m e e t de arbeider verd~ient, hoe meer de
  geboor~e,n beperkt word~en. Ook de w e t ~an vraag err
  aanbod geeft volgens T. B. geen uitgJuitsel .(Hier zijn
  wij clus gel<omen op het punt waarc~p T. B. met de
  grensnutth~orie direct in strijd komt).
   Hiervoor heeft T. B. - - behalve h,et naar l~ij meant
  praktische bewijs d,er feitea - - (d~at waardeloos is, want
  hij wil immer,s die feiten juist theoretisch ftr~lem, en)
  maar een th,eoreti~h argument. W a n n e e r het verschil
  tusschen den priis van het af~ewerkte product en d,e proc~uctiemicklelen verandert, kan dat niet den prijs der prod~ctiemic~delen w i j z i g e n ; dan immers zou de winst bij
  d.e voortbrm~ging tier proc~uctiemiddeler, een,e andere zijn
  c~an bii de voortbrenging van her laatste prod~ct. De wijziging zal c~us alleen bein.vloeden het niet-geprod,uceerde
  prochuctien~idd~el, den axbeid, en wel zoola, ng~ tot de geheele winst van den kapitalist v e r d w e n e n is, want dan
  proc~uceert deze niet meet.
  Dus - - aldus T. B. - - stiNen of v a l e n der opbrengst
  belnvloedt alleen her loan, terwijl deze v e r a n d e r i n g geen
  Rrooter v r a a g scl~ept sch,ept; de vraag en aanbod~l-morie
  leert dat dalen van het loon de v r a a g p r i k k e l t ; 4 ~ s :
  .~aat de v~aag en aanl"odcheorie niet door.
   O,n g e v e e r op dezelfde wijze als ten aar~zien van bet
  loon aaat T. B. te werk, bij de b e s p r e k i n g van c~en
  ,,Profit", waaron&er hlij rente en o n d e r n e m e r s w i n s t be-
  
  609
  grij,pt. De toerekeningstheorie mag juist zijll, aan ieder
  tier [actoren ma,g een d,eel van het prodJuct toe te scl-urijyen zijn, d,at verldaart de verdeeling nog niet. Die cmtsta,at eerst op socia'le basis, door het bestaan van ver~
  schillende klassen.
  Als er geen l:ezit van prod~uctiefactoren is, dan, is
  e r o o k , v o l ~ n s hem, gee]~ ,,r, ente". De rente is Keen
  logische categoric, maar slech,ts een v~erschijnsel van een
  biizond-er systeem val~ vol~ksh~u,ishoud,ing : bet kalYita,lisme.
  Marx' tt~eorie van bet ,,,variabele" en het ,,constante"
  kapitaal w e e r l e g t hij. Er is geen reden dan te nemen,
  dat h.et lmpita.al bji d.e prc/d,uctie een geringere rol zou
  spelen dan de arbei, d,. Hij ziet Marx' four in het felt, dht
  deze de rente als waard,eversch.ijnsel wil bezien, terwijl
  cle grensnutleer d.e lout in Marx' arbeidswaard'eleer ziet.
  Vatte.n wii. bet in het l<ort samen, dan verklaart T. B.
  rente en loon uit bet bestaan van kapitalisten en arbeic~ers. Zoud, en be[ide fun,cties zich in 66n persoon samer~treffen, dan bestor.& er voor hem rente noch loon.
   De inconseqcuentie zijner leer is, dat de macht der ka.pitalisten berust op bet bezit tier proc~ttcttemid~:lelen.,
  c~erha]ve eerst ka,n word.en verklaard, aan de hand. der
  priisthe'orie, terwiil T. B. meent, dat ze juist een.e afw i j k i n / tier pr(?stbeorie is. Hij t;aseert zich., o p h e t g e e n
  h~ii iuist wil bewii~en. Zij:n argument, da.t moest strek,14en
  om te bewij.zen, d'at de grensged~ach,te niet doorgaat
  voor het arbeidisloov~, is dan ook waard.eloos. Een
  wijziging van d,e produvtiviteit in een b e p a a l d
  bedriif zal geheel aa~.d,ere gevolg,en .hebben dan h~j z~ch
  xnoorstelt, niet alleen, maar ook is d.e beteekenis van de
  vraa~ en am~bod~eorie eene o~eheel andere. M e e r v r a a g
  naar arbeid b e t e e k e n t : m e e r kapitaal. W a n n e e r nu d~at
  m e e r d e r e k.apitaal den arbeidsprijs doet stijgen, dloetdie
  stijging de v r a a g niet d a l e n ; de stijging is hier j.uist
  gevolg,
  geen o o r z a a k
  van verand'ering in vraag.
  Deze misvatting is de oorsprong, van T. B.'s geheete
  sociale verde'elingstheorie.
  Stolzmann
  'bestrii:d~t T. B. nu van zijn stand, punt.
   Stolzmann noemt, h:et zij hog eens in 't kort herhaNd,,
  ziin theorie sociaal, omdat de w a a r d e volgens hem niet
  ontstaat u k individlueele scha,/ingen, maar uit het socia.le
  same.nstel; iedere factor ontvangt voor zijn praestati'e
  een sociaal-noodwend~g .~rensbedrag, de arbeider zijn levonsonderhoud, de kapitalist (waaro'nder hij d,e ondernemers begri.ilpt) zooveel, dat de kleinste nog volgens zijn
  stand leven k a n ! De ~rondrente is er alleen, om&at de
  grondeigenaar ze eisch.t, altha~s zoo he,b ik het u i t v r o e ?..ere gesch.riften van St. begrepen. Ditmaal uit hij zich
  
  610
  w e e r eeni.aszins a:n.ders, d.it komt nog ter sprake. Op d~er~
  eersten blik is de on.h,oudlbaarheid, van Stolzmanns grond~
  stelli'n,.Z, al te zien. W ~ m ) m zijn er kapitaliste,n die m e e t
  en die mind.er vm'dienen; arbeiders die meer en die
  minder verd~enen; arbet.d~ers die kal~ital~isten wmtden en
  l~apit,'*listen, dae afzakken tot ar[-eiiJer. H o e h,oog is ~l,e
  orondrente, wilt kan d.e bezitter er van e i s c h e n ? I-let
  ziin alles v r a g e n die im~mer on:beantwoord biij,ven b~ij
  Stolzmann. Noch in ziin d,ikke boeken, noch in zijn talriiJr ar.ti,k.elen vindt men ooit iets d,at op een logiscl~
  doorgezet betoog lijk.t. Stol.zmann is de phantast tamer
  d,e economen,. I-I!ii sch~ept genoegen in kleine criti~tle,
  voncLsten, bedarinkt zich aan d'.e eigen volztnnen en woorde~ als: ,,Sozial-organisch,es Zweckgebi~lde" e'n~ dergelilke. Hii voelt de dingen, maar denkt ze niet Nit, en
  maakt zoo em~ tmtspot van sociale, rechts- en econ~m~.ische begrippen:
  ttij voelt zeer juist, d~at het ve~d,eelingsp~robleel~ alteen
  aaa de hand~ van h,et waa.rdebegrip is op te lossen ; da,t
  prijzen, loonen, renten, path.ten ddn samenha.ngenc~ geheel uitmaken, en zijn critiek op Tugan B a r a n o w s k y op
  dit punt is dan ook juist. Maar krampachtig wijst hij d.e
  grensn.utleer af, d~e i;uist d,ezen samenhang met een gel~ialen greep verklaard heeft. Er~ toch doer hij dat met,.
   .~een ander argument dan Bet m~chCwoord.: dat de grensnuttheorie subjec.tivistisch is, uitgaat wm de beht~eften
  en handeli.n~en d er individtlen, en niet begrij~pt, dn~ men
  uit moet g-aan van eene ma.atscl~,pplij, een ,,sozit~l-organisch.-Zwec'kgebilde". Nu is, het is Stolzmann reeds hterhaalde malen gezegd, de maatschappij niet an.d,ers clam
  een vereen,i.~ing van in&ivid.->en, en da.tgene wat de
  verzorging van de maatschagpi j van d,e' verzolg~ng van,
  het ,,Robipson" in:cli\idu onderseheidt, h.et ruiilverkeer,
  juist dat, w a t door d,e .~rensnutleer verklaard
  wordl.
  H e t moch.t ~iet ba.tm~ ; d,e m~mtsch~tppij is volgens Stol~mann iets anders, maar dan toch w e e r niet een astraaa
  licl-mam boven de in,dividuen., zooals hij nad.ru.kkefijk veaklaart. W a t h,ii dm~ met zijn b e z w a a r tegen het su'ajeotivisme bedt}elt? Z.i. is de nmatsch~q)pij het eerst bestaa.nd.e, en moet bet ind~ividtu zich dtmraan aangassen.
  ,,Voor het enkele economische subject", a,ld~us Stolzmann, ,,is het d,oel cler maatschappij iets vreemds, h e m
  van bttitenaf opgedrongen, .dat h,ij t'.ewust of onbew(ust
  eerst l~aderfmnd in de autonomie van zijn wil opneem~.
  Ziin eenmaal c~e zich!zelfregeerende afges!oten afzonderliike h.uishoud~in.~el~ in de arbeidzdeelende Volks~huishm~,di~ff opgenomen, d,an is het onzinnig het g e N m w der
  \;olkshuishouding ats de mechalfische resultante van hare
  
  611
  6eelen, bet dloelor.~a,nisme van een levend, ~eheel, uit de
  ingevoegde, ond~er~eschikte cteelen te willen vlerkliaren. De
  subiectivistisch,e rich~tiaq.~ kan ons wel toonen hoe d,e enkelin~ zich, h~u,isel;~ik imich.t in den voleind~gd,en l?otl,-vr
  d,er volksh,uishtoud{ng, maar taat den bov~v zelf in zijn
  eiffenaardi~heicl, on,verklaard. De ertkele han~de{ingen, va,a
  h.et individ,u bren~en niet het .~eh'eel tot stand:, maar zijn
  de uitvoerin.~ van l~et sociale l~uishoudingsplan op~de der~
  in,d,ividuen aa!nffewezen ple~ats."
  St.
   m aakt zel[ her voorbeh,oud' dat d.e lo~isc'he
  prioriteit hier n/let d,e genetische en chronologisdae beteekent. Ma,ar de itl~stheid, van dit voorbehou:d is moeilii,k toe te ffeven. Her bestaan van een plan, w a a r a t m
  ~mngep,ast moet word'en ondCerstelt toch, chronologisch'e
  prioriteit. Maar wat is nu die eerst bestaand,e maatschtappij an6ers d~a.n : in:ddvid<mn; en kan iemaffd die 't
  mochot wenschen, ook niet hog heden ten dage een Robir,sonleven leiden ?
  Merkwaard{.~erwijs vertoont nu Stolzmann's leer w e e r
  sterke, l~,un.ten van ~eli.j'ke~is met de beide theoriel~ die
  hii in dit artikel bestriidit, tewetert Tugan Barar,owslr en
  Liefmann, na~ eens me~ de eene, d,an met d,e andere.
  Immers, vol.~ens Sto]zmann, is her loon em:,e ,,A'bIindun~" van de eischen va~ den werkman, de ren,te een.e
  ,.Abfindun~" van d,e eisch,en van d;en kapitalist. Hijlverschilt, volgens zii'n ei~en ze~zgen, daarin van de firensnutsch,~ol, d~at welis",va,ar ook vol~ens hem d,e ,,vertleelino-" van bet m,aatsch.agpelijk product valgensd, e n m a a t staf der wam~de pIaa,ts vtin,dlt, maar niet de verdeeli~ng
  u,it de waard~e is af te leid,en, m~aa,r ,.waarde en verdeelin~ ira eens uit eene er b~ven~gaande eent~ei,d~, d,e sociaal-ora~aniscbe ,,zweck"-oedachte is af te leiden. Met eepaw)udioe woord,m~: de arbeid'er arbeidt voor z i j a l e v e n s onderh~mct, era d,flflrom is ziin praestatie ziin levenson.d,erlmud w a a r & Maar
  - w a a r d,e ,,levenonderhot/&' ge.
  dlach.te toch niet de ;;uiste vastheid geeft en in strijd~ is
  met de fei,ten die d,e werkeli'fk,heid ons te zien o..-eeft.
  is dan Tu.~an Bara,~ows~<v's leer niet de eenio~ lo,.zische
  uitwerkin.~ van die van Stolzmann ? De arb,eid.er kri.i~at,
  de ka,pitalist kriig~ ~ war h~ii af lr
  d~,ingen. Met d~at
  .,d~ml" wer.kte h,ii immers.
   En wat Liefma<.n be.treft is er d,it pu,nt van overeenkomst, dat ook Stolzmann,'s theol-ie uitloopt op de beheersche.nde plaats, die Liefmann aan her i n k o m e n
  toekent. Immers war. ied~er trekt uit de algemeene productie-oobren~st bepaalt de waarde, veroorzaakt d,e pri]~
  zen. War is d~t anders d~qn L i e f m a n n ' s leer. Beider lout
  is hierin oelegen, d'at w e l i s w a a r zonder eenDzen twijfel
  
  612
  de w a a r d e n ontseaa,n d~oor d:e schattinr,,en d,er inJdivid~.mn,
  en d e z e w e e r beh,eejschr .worden door w a t i e d e r besteden kan, dais: de i n k o m e n s ; m a a r d,at wij m e t de cons t a t e e r i n g v a n d~it feit m o e t e n ~,o!staan el~ h.et w e.
   t e n s c h a p p e l i i k verd~er w_~lkom.en o n a ' r u c h t b a a r i s ; i m m e r s
  de v e r d e e l i n g tier i,nkomens o v e r 17 e r s o n e n valt geh e e l btfiten d,e,n .~eziehlskring d.er tb~eoretksct~-eeo~nomische r e d e n e e r i n ~ , e v e n a l s d,e b e s t e d i n o- d~ier in,komells, die alleen e e n object v o o r psychd.sche w a a r n e ruing kan z i j n ; dat, and~erzifd's, h:et o b j e c t d,er eco'nomis c h e t h e o r i e juist i s : te v e r k l a r e n door we[Ike factorerb
  die verd,eeling tot stand! komt. Stolzrm~nn ziet d,it laatste
  w e l is w a a r z e e r g-oed', m a a r komt dan met d,e ve~rkla rin~ niet verd,er dlan te z e ~ g e n - - cleat de versc~,iilei~de
  klasser, z i c h ha_m d,eel a f d w i n g e n ; terwijl T. B. ten m i n s t e
  Imlf op w e g is, dtoor te m e e n e n d~at her niet geh,ee~ m,aar
  dan toch o, e dl e e 1 t e 1 ij k ee~a w t m r d , e p l 0 b l e e m is. E n
  Stolzrn~ann's t e g e n s p r a a k dat het g e h e e 1 e e n waard,ep r o b l e e m is, ii~,t z e e r :,Aist, m a a r komt, in zij,n mo.n,d~
  tenslotte d a a r o p neer, d,at her in her :~eheel Keen w a a r d ~ p r o b l e e m is.  Tt~;~an Bara.nowsky e n F,tolzmann k o m e n d,aarin o v e r een d,at zii beid,e ka,pitNisecen en a,rbei~ders als o o r z a a k
  v,an r e n t e en loon zien. Li n r e c h l t e g ~ n t w e r e l k a a r staan
  zij e c h t e r in h u n w a a r d e t h e o r i e . V p l g e n s T. B. ontstaat
  de waard,e d,er prodlucten, v o l g e n s de g r e n s n u t t h e o r i e ,
  d o o r de waard'eschlattingen d e r in,dividuen, en h.eeft sociale mach,t alleen i m l o e d op d.e v e r d e e l i n g d e z e r w a a r de tussch,en arl-e~d~ en k a p i t a a l ; loon en r e n t e ontstam~
  'dus v o l o e n s h,em op and,ere w i j z e dan prijzen. V o l g e n s
  Stolzmam~ ontsta.at o m g e k e e r d de waa.rde van her proc~uct e e r s t dloor de loon- en r e m e ei,sc~hcq~.. D a t l:~eid'e
  o m t r e n t de o~ron.daente ond<~id~elij,k zijn toont d,e lac,~mein
  b e i d e r th,eorie ; o n b e w u s t o p g e / ' o u w d ,,pour l.e b e s o i n de
  la c a u s e " v a n het sociale gevoel, faalt ze, w a a r d:e klassenstriid ontkreet~t.
   S t o l z m a n n m e r k t natuurlijk op,, hoe inconseq.uent her
  v a n T. B. is in loon en k a p i t a a l r e n t e een, sociaaen lI~ctor te zien., in ~ron.d,rea~/te niet, allsof h i e r niet e\e~goec~
  een machtspr_)sitie w a r e . M a a r z:iin ei.,en v e r l d a r i n g d,e~
  ~ro.ndrente is mii e v e n dtfister o,q~'e
  a . - ~ yen als v r o e g e r :
  de. o-rond.rente, z e g t h.ij bier, is her oversch:ot boveaqlhet
  ~ e w o n e loon en de ~ e w o n e r e n t e , d,at het gr6~nd~st~ak
  g e e f t . Maar - - de w a a r d e v a n de opbreng~st ontstaat vol-
  
  613
  o~ens St-. eerst, d~56r het eischen van, d,e bezitters d,er pfod~uatiefactoren. Dit ,is d~us niet samen re rijrnen..
  Overi~ens v~erwerpt hij trouwens de ,,oversch~t" ge,ciachle oeheel. Er zijn geen oversch!otten; arbei~dgloon,
  winst en ,~ronOrente worden zon.d,er overscl~ot ged,ekt
  door d.e waard,e van de~ c o n s u m p t i e w o r r a a d . Des te
  inconsequenter is hLet, dat d'e grondrer,te zelf wel door
  Stolzmann aJs een overschot wordt beschouwd~.
   Zeer verwonfl,elqliik is obk bij S.tolzmann, da,th~} een.erzii~ds gtelt clat sociale m~acbt de belooning d,er prodtuctiefactoren bepaa.lt; andferziids w e e r volmondig erken,t dat
  Schumpeter
  eene ,,Binsenwahrheit"
  verkon~digt, w a a r
  hij zegt c~at d:e rr~ch,t toch alleen w e e r ~har.,gt van d,e
  prod~2,ctieve beteekenis d e r door haar bezeten proc~uctiemictdeler~ ; hoe kan d.an tegel-i.ik die prod.tmtieve beteekenis der prodtucti,emi, ddelen, va,n de macht afhangeaa,, die
  zii z;elf eerst ~even moeten ?
  Ook S~ol~mann's N g e m e e n e th,eoretische opva, t,tingen
  w o r d e n beh~eerschlt c~oor een Wol~derlii,ke il~consequentie : men leest uitstekende din.~en, als : De taa,k d,er
  th~eorie is het niet p_asklare recepten te gleven, maar
  her ~eestelijke gereed~scb,ap te leveren, sociale grondbegril~pen, feiten e~ samen~htan~,~en v'an het econ, om~sche leyen. Derffeii;~ke theorie is a~bsokmt n,oodio~ voor een goede
  sociale Ix)liliek. H e t d,oel va/n de moderne wetenschail~
  i s : de on,~riipbare q.uNiteits-t~alctor op een q~Jan,tit~a.tief
  griipbaren maatstaf te twen.~en. Voor de economische w e ,
  tenschao is d,e waa,r,d~e cieze maatsta,f." Maar geheel .int
  strii:d d a a r m e e is S,to~zmann w e e r , - w a a r hij de mogeliikheid a,fwiist van een ,,vast eilan,d van wetenschappeliike waarh,eidl in d,e ffoiven tier d agelijksch,e m e e n N gen, d~e evien N a e m e e n erkend~ z~o~ zj/n als bii d,e .~eneeskundio.9.en van versch~llend'e richling d~e leerin~ei~ der
  mathemaOisehe t~h.ysica". En op welken grond, wijst h)ij~die
  mo~eliitkhe~d, af? - - ,,de n~tur
  alleen schlept ook op
  economisch ~ebied: oeen harmonie maar den striild van
  allen teo~en allen, .,mit d,er insel ist utopischen Fried,ens
  es nich.ts". Zoo iuist heeft h.ii intussch,en hOg verklaarcl.
   d:at de volkshluis/noudin,R~ g e e n
  natuurl.ijk
  orga~ i s m e maa,r een .,Zweck~ebi.~d~e" is.
  Dit Xles mo~e littera.ttmr ziin. wetenschal~elii.kJis h~et
  niet. En men vra~gt zieh af, waartoe Stolzmr
  met zoo
  oroote volh,ardin,a eigen meeningen v.erkondi~t, wa.nneer
  h'ii er toeh /~ t~riori aan wantmopt d,at ~'n d,e staathuaish~oud~r
  evenMs in el.ke and.ere w~tenschap enkele
  ~ron.diwaarheden zullen word.en oevonden, en algemeen
  erkend,..
  Hii besqtrit met een b e s p r e k i n g van h.et kapitaa,lbegrip.
  614
  Arbeld en ka.pitaal w e r k e n steeds s a l n e n : daarom is h'et
  vol~ens llem anmogelijjk een spec.iaal arbeids2prdd~.~ct
  ,,h,erauszusch{flen - - w a a r m e e d,an, de lmpitaallren,tetheorleen vervallen" zouden. ,,Ihre ga.nzliche Au,frollung ist
  nur eine F r a g e d~er Zeit".
   Men heeft, zooals gezegct, volgens St. ~niet met kal~itaal en arbeid, maar met ka~_ital%ten en arbeid.ers te
  doen. De factor arbeid, is de gewichtigste en em~ hoogst,
  persoonliike prestatie van ieder lid: der ~zrbei.dsgemeens c h a p ; de ,,Ah.fi~nd~ng" en het onderhoud, v a n d,en. ar' b d d e r kan naoi!t van het toeval]ige resultaat van een
  ,,rein" economisch~-technische toerekenin~swet afhankelijk ,~emaakt word,ca, zelfs wapmeer zichl dat ,,auskltigeln"
  liet. De arbelders zoud,en niet wV,len wach~en tot her
  de een ~{ and~ere toerekeni~aswet zou believen r o a r h,en
  een nnodig en passend a,and,eel uit te r e k e n e n . "
  Ik vraa~ ahveer': weten.seh.ap of litteratu,ur ? W a n t wetensch.a.ppeli.~k is dg total, niet an.ders d,an een carricatuur!
  In, ziin meenin~, d,at d,e h e e r s c h e n d e kapitaalrenteleenniet
  deuet, is h.ij zeer versterkr d~u~r Schta,m~eters a.[wijkm~':le
  th:eorie. Een l~es~rekin.~z d~tarvan bdlar
  h,ij een valgen&
  maal. Welke l~eteekenis h4j daaraan h,echt zegt h,ij J~n
  zijn slotwoord, d,a,t verkort a,ld~_~s ].uidt:
  De zwaartekrach,t der nat'u,urlijke en maatschvq,p,pelijke
  feiten schept een ,,Gebild,e van hnmanenter Zielstretq~ke'[t", d,at als een oroanisme ziin e l l e n wetten o~eh4~orzaa,mt. Zijn d.riifveer en dlnel is het winnen van inl<omen
  in den "varm van saciaaa nocdlwenldio-e ,,Al',ftn,d'i'ngen",
  als a:nontbeeriii;ke voorwaard,e van al,le b]~ vm~de goederenvoorziening. Alle ~eestelijke versch@~selen zij~ echter
  aan star a-eho.nden. De ecaammie moet d<~s d.en organischen sa.men.hm~.~ d,er norzaken vind.en, wa{tr@oor de ma.t e d e e l e stn[ tot socia,al-economische ein;dverschlij:nselen.
  wnrd,t gestem.peld,. Hnewel d,it natuurlijke eleme.nt a~tl~en
  de zinnelijke d,T~er d,er sncia,le waard,eversc~j,~selen is,
  heeft her tnch rec,h.ten, d,ie niet v~erk~,'t mogen word,ca.
   Dit nattmnlijk element noemt St. : her ,,rein economis c h e " . Ee, d,e Oostenriikers noemt St. de a a n h a n g e r s d e r
  ,,reine Oconnmie". Dus zal h,ij in een critiek van ~%chlu~ltpeter ddt refn-econnmisd~ element b d m n d e l e n.
  FIet snciale element is d:us ~:.t~ opeens her geestelr162
  het ,,rein-economisch,e" bet stoPfeliike.
  Maar nf cle heloof@e v,erh,an~delh~ dit laa.tste verrassend,e -ezi:chtp,unt verdvidelq.ikm~ zal ? - - ik vrees er
  voor.
  D.
  