text: Daarentegen was, eveneens in het belang van de gezinseenheid bepaald, dat de vrouw
  c.q. minderjarige kinderen de staat van de echtgenoot c.q. van de ouder - vader dan wel
  moeder - volgden, die deel uitmaakte van een als hiervoor bedoelde categorie c.q. op
  basis daarvan werd beschouwd het staatsburgerschap van de Volksrepubliek te hebben
  prijsgegeven. De aan deze categorie verstrekte verklaring inzake het enkel bezitten van
  het Indonesisch staatsburgerschap, geldt als bewijs hiervan.
  Het hiervoor uiteengezette deed krachtens artikel 18 van de onderhavige Regeringsverordening no. 20 van het jaar 1959 niettemin geen afbreuk aan de mogelijkheid voor
  personen, die werden beschouwd enkel het Indonesisch staatsburgerschap te bezitten,
  om een verklaring af te leggen teneinde wederom staatsburger van de Chinese Volksrepubliek te worden. Met het afleggen van bedoelde verklaring - die mede gold voor de
  echtgenote en minderjarige kinderen - verkreeg betrokkene het staatsburgerschap van
  de Volksrepubliek en ging dat van de Republiek Indonesië verloren.
   Volledigheidshalve dient nog te worden gewezen op het in de Memorie van Toelichting
  van de Regeringsverordening no. 20 van 1959 - opgenomen in het Aanvullend Staatsblad no. 1765 - bepaalde. Hierin is uiteengezet, dat ten aanzien van het verkrijgen van
  het staatsburgerschap van de Volksrepubliek China op andere wijze dan bepaald in de
  basis-Overeenkomst en de uitgewisselde Nota's en het daardoor verloren gaan van het
  Indonesisch staatsburgerschap, niet de artikelen van de onderhavige Overeenkomst
  gelden, doch de gebruikelijke nationaliteitswetgeving. Dit impliceert, dat ter zake dient
  te worden afgegaan op hetgeen in artikel 17 sub a. van de Wet no. 62 van het jaar 1958
  betreffende het Indonesisch staatsburgerschap is bepaald. *"
  3.4. Datum van inwerkingtreding der Overeenkomst en annulering daarvan
  De datum van de inwerkingtreding van de Overeenkomst ter afwikkeling van het dubbel
  staatsburgerschap van personen die daaronder vielen, heeft lang op zich laten wachten
  en heeft daardoor de tenuitvoerlegging van deze Overeenkomst in de weg gestaan. Ko
  Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie noemen als twee van de oorzaken daarvan, het feit
  dat een nieuwe nationaliteitswet inmiddels op de politieke agenda was geplaatst en
  sterke stromingen bestonden die een synchronisatie voorstonden van de wijze van
  uitvoering van de Overeenkomst met de principes, te aanvaarden in de toekomstige
  nationaliteitswet (de huidige Wet no. 62 van 1958). In de tweede plaats werd gesuggereerd, dat het voortdurend gewikkeld zijn van Indonesië in interne moeilijkheden, een
  andere betekenisvolle factor vormde van het gebrek aan aandacht. Het land was
  > • • . > - - , : « -
  
  549. Op deze aangelegenheid zal worden teruggekomen bij de behandeling van de gronden die leiden tot
  het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap in § 2 van Hoofdstuk 6.
   172
  
  bovendien in een extern politieke conflict met Nederland gewikkeld. " ° Deze gebeurtenissen vonden plaats in de eerste periode van tien jaar van de onafhankelijkheid in de
  jaren vijftig."' Wat betreft de interne verwikkelingen, kan hier het met de Presidentiële Regeling no. 10 van 1959 aan buitenlanders opgelegde verbod om activiteiten die
  betrekking hebben op de klein- en detailhandel te verrichten, buiten de hoofdsteden van
  de Autonome Regio's van het eerste en tweede Niveau en de Residenties.'" Genoemd verbod veroorzaakte grote onrust in kringen van personen met de Chinese
  nationaliteit, die van oudsher in genoemde branches van de handel actief zijn, aangezien
  deze zich in hun bestaansmogelijkheden bedreigd zagen. " ' De vertraagde inwerkingtreding van de Overeenkomst had tevens als consequentie, dat de tenuitvoerlegging van
  bepaalde, in de Wet no. 62 van het jaar 1958 opgenomen bepalingen - in Hoofdstuk 5
  toe te lichten - vaak daardoor werden bemoeilijkt. De uitwisseling van de op deze
  Overeenkomst betrekking hebbenderatificatiedocumentenvond, zoals reeds opgemerkt,
  eerst op 20 januari 1960 in Peking plaats.
  Krachtens artikel XIV van de Overeenkomst van 22 april 1955 zou de onderhavige
  Overeenkomst gelden voor een termijn van 20 jaar en zou n£ genoemde periode van
  kracht blijven, tenzij één der partijen bedoelde Overeenkomst wenste te verbreken, van
  welk feit de andere partij schriftelijk op de hoogte diende te worden gesteld. In laatstbedoeld geval zou de Overeenkomst een jaar nadat deze kennisgeving was verstrekt,
  aflopen.
   . .. ,
  
  .• •
  
  ,,..-
  
  ... •.. .,*•
  
  : . -.-.: • :.- ..•..;•...•*•;•:•.", : 3 j j i i i y i : . n < x » w
  
  Verbreking van de onderhavige Overeenkomst vond echter plaats bij Wet no. 4 van het
  jaar 1969, waarbij de Wet no.2 van het jaar 1958 en alle, ter uitvoering daarvan
  vastgestelde bepalingen met ingang van 10 april 1969 niet langer van kracht werden
  verklaard. Hierbij werd bepaald, dat personen die op genoemde datum reeds het
  Indonesisch staatsburgerschap bezaten krachtens de Wet no. 2 van het jaar 1958, dit
  blijven behouden. Als hierbedoelde personen op 10 april 1969 nog minderjarig, blijven
  na het bereiken van de meerderjarige leeftijd Indonesisch staatsburger; op deze personen
  zijn voorts de bepalingen van de Wet no. 62 van het jaar 1958 betreffende het Staatsburgerschap van Indonesië van toepassing. Uit de Memorie van Toelichting van de Wet
  no. 4 van het jaar 1969 valt voorts op te maken, dat personen die reeds een keuze
  hebben gemaakt volgens de bepalingen van de onderhavige Overeenkomst, in het bezit
  blijven van het door hen gekozen staatsburgerschap. Aan kinderen op 10 april 1969 nog
  niet meerderjarig, wordt het echter niet langer toegestaan om na het bereiken van de
  meerderjarigheid zélf een keuze te maken; hun staatsburgerschap volgt dat van de
  ouders. In dit verband dient echter te worden opgemerkt, dat dit beleid niet de moge-
  
  550. Op deze interne en externe moeilijkheden is ingegaan in § 2.1 van Hoofdstuk 1.
  551. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p. 168.
  552. Zie voor de staatsstructuur op lokaal niveau, hetgeen in § 2.2 van Hoofdstuk 1 werd uiteengezet.
   553. Zie voor meerdere details inzake deze aangelegenheid c.q. welk - vertraagde - effect dit heeft gehad
  op de inwerkingtreding van de onderhavige Overeenkomst. Mackie, J . A . C . , The Chinese in
  Indonesia, The University Press of Hawaii, Honolulu in association with The Australian Institute
  of International Affairs, 1976, p.82 e.v.
  Oi.q .irl^n-rii-jjigr'o.'i'-JSiiit'.üiiu? >.IÏC1 .ISJ(-^IK .<".*?:
  
  178
  
  lijkheid uitsluit voor de persoon in kwestie om van staatsburgerschap te veranderen
  volgens de geldende nationaliteitsrechtelijke bepalingen.
  De overwegingen die ten grondslag liggen aan de afkondiging van de Wet no. 4 van het
  jaar 1969, zijn onder meer hierin gelegen, dat niettegenstaande het feit de onderhavige
  Overeenkomst beoogde een oplossing te bieden voor het probleem van de bipatridie, in
  de Overeenkomst bepalingen voorkwamen, die een bijzondere behandeling verlenen aan
  een bepaalde groep personen. De hierbedoelde bijzondere behandeling, die voordelen
  zou kunnen afwerpen in verband met de toekenning van exceptionele rechten en
  mogelijkheden, die niet aan een andere groep van de samenleving worden toegekend,
  werd in strijd geacht met het principe van gelijkheid voor het recht, als gewaarborgd
  door de Grondwet. Door het niet meer van kracht verklaren van de Wet no.2 van het
  jaar 1958 en alle uitvoeringsregelingen daarvan, kon niet langer gebruik worden
  gemaakt van de door deze bepalingen geboden mogelijkheden.
   Met betrekking tot deze aangelegenheid zou enerzijds naar voren kunnen worden
  gebracht, dat de hiervoor genoemde unilaterale verbreking van de met de Chinese
  Volksrepubliek gesloten Overeenkomst is geschied binnen de grenzen van het Indonesisch constitutioneel recht. De hierachter liggende "raison d'etre" is, dat een overeenkomst in Indonesië eerst van kracht kan worden, na" in een wet van de Volksvertegenwoordiging te zijn omgezet en dat Indonesië als soevereine staat bevoegd is elke door
  de Volksvertegenwoordiging goedgekeurde wet in te trekken. Anderzijds kan echter
  worden opgemerkt, dat niettegenstaande de naar voren gebrachte "raison d'etre", een
  als hierbedoelde wet voortspruit uit een overeenkomst; aan internationale normen, bij
  het sluiten van een overeenkomst in acht te nemen, kan unilateraal geen afbreuk worden
  gedaan. '*• Ik ben dan ook de mening toegedaan, dat aan het beginsel "pacta sunt
  servanda" in principe de hand dient te worden gehouden c.q. een overeenkomst niet
  unilateraal kan worden beëindigd door één van de verdragspartners. Hierop aansluitend
  kan de mening van Hecker worden aangehaald, die hieromtrent het volgende opmerkt:
  "Durch Gesetz Nr.4 v. 1969 erklarte Indonesien den Vertrag ex nunc für unwirksam,
  obwohl er für 20 Jahre geschlossen und eine Kündigung erst danach möglich war,
  wobei genaue Vorschriften über das Wirksamwerden einer schnftlichen Kündigung
  getroffen wurden (Art. 14). Die innerstaatl. Aufhebung berührt daher die völkerrechtl.
   Gültigkeit nicht, ist vielmehr ein Vertragsbruch".'"
  Met de afkondiging van de Wet no. 4 van het jaar 1969, waarbij de Wet no. 2 van het
  jaar 1958 inzake de Overeenkomst tussen Indonesië en de Chinese Volksrepubliek
  betreffende het Probleem van de Bipatridie niet langer van kracht werd verklaard, is
  met ingang van 10 april 1969 de Wet no. 62 van het jaar 1958 de enige wettelijke
  
  5 5 4 . H i m a w a n , T h e Foreign Investment P r o c e s s , p . 2 3 6 . Z i e in een geheet andere context met betrekking
  tot het principe "Pacta Sunt Servanda", W e h b e r g , H . , Pacta Sunt Servanda, 1959,53 A.J.I.L. 775,
  p.786.
  •-- ... .. .-... -,, ... .,.., .....
  5 5 5 . Hecker, D a s Stoatsangehdrigkeitsrecht, p . 5 0.
  v -.,<,•.,.*.-., -v , .•.:-..
  174
  
  regeling dat voorzieningen treft ter vaststelling van het Indonesische staatsburgerschap.'"
  Ter afsluiting van dit onderwerp kan nog naar voren worden gebracht, dat met de
  Instructie van het Presidium van het Kabinet vastgesteld op 7 juni 1967 en op deze
  datum in werking getreden, het basisbeleid met betrekking tot het Chinezenprobleem
  verder werd uitgestippeld.'" Het door de Indonesische overheid gevolgde beleid
  kwam hierop neer, dat in principe geen vestigingsvergunning aan "newcomers" c.q.
   buitenlanders met de nationaliteit van de Chinese Volksrepubliek zal worden verstrekt
  om in Indonesië te werken of een onderneming te voeren. Iedere buitenlandse ingezetene kan niettemin een verzoek tot verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap
  middels naturalisatie indienen met inachtneming van de daartoe gestelde voorwaarden.™
  Met het herstellen van de diplomatieke betrekkingen tussen de Republiek Indonesië en
  de Chinese Volksrepubliek op 8 augustus 1990 is het getij inmiddels gekeerd. Krachtens
  het bij deze gelegenheid ondertekende "Memorandum of Understanding" wordt door
  beide regeringen, het standpunt van het niet erkennen van een dubbel staatsburgerschap
  voor hun onderdanen, ingenomen.'" Dit vormt een bevestiging van het feit, dat
  personen van Chinese afkomst in Indonesië gevestigd en tot Indonesisch staatsburger
  genaturaliseerd of die het Indonesisch staatsburgerschap op andere wijze hebben
  verkregen, niet langer daarnaast de Chinese nationaliteit bezitten. Een soortgelijk
  beginsel wordt aangehangen met betrekking tot personen van Indonesische afkomst in
  de Volksrepubliek gevestigd, die tot Chinees staatsburger zijn genaturaliseerd of de
  Chinese nationaliteit op andere wijze hebben verkregen.
  § 4 fiiige gev<z//en u/7 de prató/'/t
  Het lijkt mij van nut om na te gaan, hoe hetgeen hierboven werd uiteengezet in de
  praktijk werkt. Het gaat hier om de vraag, wie op grond van artikel 1 sub a. van de
  Wet no. 62 van 1958 kunnen worden aangemerkt als personen die het Indonesisch
  staatsburgerschap bezitten.
  Teneinde te bepalen wie krachtens dit artikellid reeds Indonesisch staatsburger waren,
  dient te worden afgegaan op de bepalingen die in Hoofdstuk 3 aan de orde zijn geko-
  
  556. Zie hiervoor Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa Hal mengenai cara memperoleh Kewarganegaraan
  R.I., Himpunan Peraturan-Peraturan Kewarganegaraan R.I., samengesteld door het DirectoraatGeneraal Recht en Wetgeving van hel Departement van Justitie, in het vervolg aangeduid met
  "Himpunan", Jakarta, 1984, p.351. Zie voorts Gouw Giok Siong (Gautama), Soal-Soal Aktuil
  tentang Kewarganegaraan, Jakarta, 1959.
   557. Het betreft hier de Instructie no. 37/U/IN/1967 van 7 juni 1967, opgenomen in Engelbrecht, p.318.
  558. Zie voor deze aangelegenheid, Gunn, G.C., The Garuda and the Dragon: Indonesia-Chinese
  Relations, University of New South Wales.
  559. Genoemd "Memorandum of Understanding" is gepubliceerd door het Indonesische Departement van
  Buitenlandse Zaken.
  175
  
  men, waarvan vooral de Wet van 1910 en de Toescheidingsovereenkomst van groot
  belang zijn te noemen, het onderwerp van § 3 en § 5.3.2 van dit Hoofdstuk. Hiernaast
  speelt ook de Overeenkomst tussen Indonesië en de Chinese Volksrepubliek betreffende
  de afwikkeling van de bipatridie een rol, niettegenstaande het feit, dat deze Overeenkomst met ingang van 10 april 1969 eenzijdig door Indonesië werd beëindigd.
  Welk effect hebben de in het voorgaande aangehaalde regelingen nu op de status van
  een persoon gehad? Het lijkt mij van belang, dit aan de hand van enkele voorbeelden
  toe te lichten.
  '
  
  -
  
  *
  
  > ? • • • = ' • • ••
  
  -
  
  In eerste instantie dient onder de aandacht te worden gebracht, dat de Wet van 1910
  slechts tot 27 december 1949 van kracht is geweest. Enkele gevolgen hiervan zijn:
  a.
  b.
   nd 27 december 1949 waren de ingezetenen van Indonesië reeds verdeeld in
  Indonesische staatsburgers en buitenlanders;
  kinderen in Indonesië geboren na 27 december 1949 waren geen Nederlands
  onderdaan meer; hun staatsburgerschap volgde dat van hun ouders
  
  zoals door Bujung Datuk Intan Sati - mijns inziens terecht- opgemerkt."" Ik acht
  het van nut om het voorgaande te illustreren aan de hand van een paar voorbeelden, als
  volgt:
  een persoon van Indiase afkomst A is in het jaar 1920 te Medan geboren en heeft
  in de periode van 27 december 1949 tot 27 december 1951 het Indonesisch staatsburgerschap niet verworpen. Zijn kind B is in Medan geboren op 25 september
  1950;
  in hetzelfde geval als hierboven omschreven geval, heeft A echter zijn Indonesisch
  staatsburgerschap op 20 augustus 1950 verworpen.
  Wordt nu nagegaan welke nationaliteit A en B hebben in eerstgenoemd geval, dan kan
  naar voren worden gebracht, dat in het eerste geval A Nederlands onderdaan was en als
  uitheems onderdaan niet-Nederlander het Indonesisch staatsburgerschap automatisch
  heeft verkregen. Ook B is Indonesisch staatsburger. In het tweede geval heeft A zijn
  Indonesisch staatsburgerschap verworpen, is derhalve buitenlander. Alhoewel B niet in
  de verwerping van zijn vader is betrokken, is hij geboren op een tijdstip dat zijn vader
  buitenlander is en is derhalve ook buitenlander. *"
  Wordt voorts rekening gehouden met de Overeenkomst tussen Indonesië en de Chinese
  Volksrepubliek gesloten ter afwikkeling van de bipatridie - op grond waarvan het maken
  van een keuze tussen het Indonesisch staatsburgerschap en dat van de Volksrepubliek
  verplicht werd gesteld - dan kan worden opgemerkt dat het in deze Overeenkomst
  
  560. Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa pokok-pokok dalam memecahkan masalah Kewarganegaraan
  R.I., Himpunan, p.332.
  5 6 1 . lbid., p.334-335.
   176
  
  bepaalde van invloed kan zijn geweest op de status van een persoon, zoals aan de hand
  van de volgende voorbeelden zal worden aangeduid:
  -
  
  -
  
  een persoon van Chinese afkomst A - hij bezit de nationaliteit van de Chinese
  Volksrepubliek - is in Medan in 1920 geboren en heeft in de optie-verwerpingstermijn tussen 27 december 1949 en 27 december 1951 zijn Indonesisch staatsburgerschap niet verworpen. Zijn kind B is eveneens in Medan op 25 september 1950
  geboren;
  In hetzelfde geval als hierboven omschreven, verwerpt A zijn Indonesisch staatsburgerschap op 20 augusutus 1950.
  Aangezien in eerstgenoemd geval, A zijn Indonesisch staatsburgerschap niet heeft
  verworpen - dus Indonesisch staatsburger is - heeft hij tevens de nationaliteit van de
  Chinese Volksrepubliek en heeft derhalve de status van bipatride. Hetzelfde geldt voor
  B; beiden dienden derhalve een keuze te maken tussen de twee nationaliteiten die zij
  bezitten op grond van de - toen nog geldende - Overeenkomst tussen Indonesië en de
  Chinese Volksrepubliek aangegaan.'" In het tweede geval, verwerpt A zijn Indonesisch staatsburgerschap en wordt daardoor buitenlander, heeft niet meer de status van
  bipatride. Niettegenstaande de verwerping niet voor B geldt, volgt hij de status van zijn
  vader, wordt derhalve ook buitenlander.'"
  •
  • •*•;.-.- ;>
  Wat de Toescheidingsovereenkomst betreft, moge in herinnering worden gebracht, dat
  slechts Nederlandse onderdanen onder vigeur van deze Overeenkomst vielen. Aangezien
  dit betekent dat niet-Nederlandse onderdanen niet door de bepalingen van deze Overeenkomst werden getroffen, gold dit ook voor kinderen, nd de grensdatum 27 december
  1949 geboren, die derhalve eveneens geen Nederlands onderdaan waren. Wordt hierop
  verder doorgegaan - het betreft hier uitheemse Nederlandse onderdanen niet-Nederlander - dan houdt dit het volgende in:
  :
  '
  •
  •-•,-*- =
  a.
  b.
   Is het kind geboren voordat zijn ouders het Indonesisch staatsburgerschap verwierpen, dan is het kind op het tijdstip van zijn geboorte Indonesisch staatsburger.
  Gaan de ouders vervolgens over tot het verwerpen van hun Indonesisch staatsburgerschap, dan is het kind niet in de verwerping betrokken en blijft derhalve
  Indonesisch staatsburger;
  Wordt het kind geboren nadat de ouders het Indonesisch staatsburgerschap verwerpen, dan is hij op het tijdstip van geboorte het kind van buitenlanders en heeft
  derhalve ook een buitenlandse nationaliteit.
  562. Ibid., p.336.
  563. Ibid., p.336.
  177
  
  Het bovenstaande kan met het volgende voorbeeld worden toegelicht:
  A is in Surabaya in het jaar 1920 geboren. Zijn kind B is in Surabaya geboren in
  het jaar 1942. In het jaar 1950 gaat A over tot het verwerpen van zijn Indonesisch
  staatsburgerschap;
  A is in Surabaya in het jaar 1910 geboren. Zijn kind B wordt geboren te Surabaya
  op 20 maart 1933. Vervolgens verwerpt A zijn Indonesisch staatsburgerschap op
  20 augustus 1951.
   Gezien het jaar van geboorte in het eerste geval, zijn zowel A als B Nederlands
  onderdaan. Door de verwerping van zijn staatsburgerschap, krijgt A de status van
  buitenlander. B deelt in de verwerping van het staatsburgerschap en krijgt eveneens een
  buitenlandse status. Was het kind nog minderjarig op het tijdstip van de soevereiniteitsoverdracht, doch had het de meerderjarige leeftijd bereikt op het tijdstip van verwerping
  door zijn ouders, dan gold deze verwerping niet voor hem. In het tweede geval zijn
  zowel A als B Nederlands onderdaan. Door de verwerping op 20 augustus 1951 wordt
  A buitenlander. B was minderjarig op het tijdstip van de soevereiniteitsoverdracht, doch
  had op het moment dat A tot verwerping van zijn Indonesisch staatsburgerschap
  overging, reeds de meerderjarige leeftijd bereikt c.q. was niet betrokken bij de verwerping van zijn vader en blijft derhalve het Indonesisch staatsburgerschap behouden. Bezit
  B tevens de nationaliteit van de Chinese Volksrepubliek, dan diende hij een keuze te
  maken krachtens de Overeenkomst tussen Indonesië en de Volksrepubliek aangegaan,
  vooropgesteld dat deze Overeenkomst nog niet door Indonesië was opgezegd. *•
  Uit de hierboven gegeven voorbeelden kan worden geconcludeerd, dat om vast te stellen
  of een persoon het Indonesisch staatsburgerschap bezit, vaak op oudere regelingen dan
  de thans vigerende Wet no. 62 van het jaar 1958 dient te worden afgegaan, een
  aangelegenheid die ook in Hoofdstuk 7 aan de orde zal komen.
  S64. Ibid., p.338.
   178
  
  HOOFDSTUK 5 WIJZE VAN VERKRIJGING V A N H E T I N D O N E S I S C H
  STAATSBURGERSCHAP VOLGENS D E W E T N o . 6 2 V A N H E T
  JAAR 1958
  
  Ingevolge het in de Wet no. 62 van het jaar 1958 b e p a a l d e , w o r d t het Indonesisch
  staatsburgerschap verkregen:
  1
  2.
  3.
  4.
  5.
  6.
  7.
  8.
  door afstamming krachtens het "ius sanguinis";
  door geboorte in Indonesië krachtens het "ius soli";
  •
  : • i •• .•door adoptie;
  :.
  i>--<••...* >•! ; t door geprivilegieerde naturalisatie;
  . - > . ; . •>
  door gewone naturalisatie en door de uitzonderingsnaturalisatie;
  •; >,- ^-door of als gevolg van huwelijk;
  <*,••>;. ..,••..;•[/'>.;,!.••
  door het volgen van de staat van respectievelijk d e v a d e r o f m o e d e r ;
  A '•• *
  door aflegging van een daartoe strekkende v e r k l a r i n g ( o p t i e ).
  Bovengenoemde wijzen van de verkrijging van het I n d o n e s i s c h s t a a t s b u r g e r s c h a p z u l l e n
  hieronder successievelijk aan de orde komen.
   § 2 Ventn/gwg "/«rettwgwwiw"
  Krachtens artikel 1 sub b., c , d. en e. is op grond van het "ius sanguinis" - ongeacht
  de plaats van geboorte - van rechtswege Indonesisch staatsburger:
  a. de persoon die op het moment van zijn geboorte een familierechtelijke betrekking
  heeft met zijn vader, een Indonesisch staatsburger; dit Indonesisch staatsburgerschap neemt een aanvang bij het ontstaan van bedoelde familierechtelijke betrekking, die dient te zijn ontstaan voordat die persoon de leeftijd van achttien jaar
  heeft bereikt dan wel op een eerder tijdstip in het huwelijk is getreden;
  b. het kind dat geboren wordt binnen 300 dagen nadat zijn vader overleed, indien die
  vader op het moment van overlijden Indonesisch staatsburger was;
  c. de persoon waarvan de moeder op het moment van zijn geboorte Indonesisch
  staatsburger is, indien hij op dat moment geen familierechtelijke betrekking heeft
  met zijn vader;
  d. de persoon, waarvan de moeder op het moment van zijn geboorte Indonesisch
  staatsburger is, indien zijn vader geen staatsburgerschap bezit of zolang het
  staatsburgerschap van zijn vader onbekend is.
  Met betrekking tot het "ius sanguinis" is in de Memorie van Toelichting van de
  Wet*" naar de letter van de wet bepaald, dat "een Staat vanzelfsprekend een kind
  
  565. Opgenomen in Aanvullend Staatsblad ("Tambahan Lembaran Negara") n o . 1 6 4 7.
  •• .}=.->'.'
  
  179
  
  als zijn staatsburger aanmerkt, waar hij ook geboren is, als de ouders van het kind in
  kwestie, staatsburgers van die Staat zijn". **
  Het is echter niet altijd zo, dat beide ouders hetzelfde staatsburgerschap bezitten.
  Bovendien heeft het kind niet altijd een familierechtelijke betrekking met beide ouders.
   Door de wetgever wordt het standpunt ingenomen, dat tussen moeder en kind altijd een
  familierechtelijke betrekking bestaat; het betreft hier het beginsel van "moeder maakt
  geen bastaard". *" Ter staving hiervan kan naar artikel 43 van de Huwelijkswet no.
  1 van het jaar 1974, Stb. 1974-1 worden verwezen dat bepaalt, dat een buiten huwelijk
  geboren kind slechts een burgerlijke betrekking met zijn moeder en haar familie
  heeft. *** Ter illustratie dat genoemd beginsel niet altijd toepassing heeft gevonden in
  Indonesië, kan op de Wet no. 3 van 1946 worden gewezen, waarin erkenning van het
  kind door de moeder uitdrukkelijk was voorgeschreven, wilde het kind in de nationaliteit van de moeder delen. " ' Een familierechtelijke betrekking tussen vader en kind
  ontstaat, indien dat kind geboren is in of uit een wettig huwelijk dan wel het kind door
  zijn vader op wettige wijze is erkend c.q. gewettigd.'™
  Zoals uit het hiervoor onder a. bepaalde blijkt, is van belang voor het nationaliteitsrecht, dat in het geval van erkenning - zo ook in het geval van wettiging - de familierechtelijke betrekking eerst aanwezig is vanaf het moment van erkenning e.g. wettiging
  en derhalve niet terugwerkt tot het tijdstip van de geboorte van het kind.
  De hiervoor onder b. genoemde voorwaarde dat een kind binnen 300 dagen nadat zijn
  vader overleed dient te zijn geboren, wil dat kind Indonesisch staatsburger zijn vooropgesteld uiteraard dat deze vader Indonesisch staatsburger was - dient om "confusio sanguinis" te voorkomen. Het kan hier slechts kinderen betreffen, die staande
  huwelijk zijn verwekt. Tijdens de behandeling van het ontwerp dat heeft geleid tot de
  
  566. In het Indonesisch luidt deze zin: "Sudah sewajamya suatu negara menganggap seorang anak sebagai
  warganegaranya di manapun ia dilahirkan, apabila orang tua anak warganegara dan negara itu".
   567. Zie ook Gautama, S., Hukum Perdata Intemasional Indonesia, vol. Ill, deel 1, Bandung, 1981,
  p.58.
  568. In het tweede lid van dit artikel is gesteld, dat de positie van hel kind bij Regeringsverordening zal
  worden geregeld. In de Regeringsverordening no. 9 van het jaar 1975 betreffende de uitvoering van
  •
  de Wet no. 1 van het jaar 1974 inzake het Huwelijk, Stb. 1975-12 komen echter geen als hierbedoelde bepalingen inzake de positie van het kind voor.
  569. Zie hiervoor § 5.2 van Hoofdstuk 3.
  ^;. :.<• :
  •
  570. Krachtens artikel 274 IBW is het mogelijk voor ouders, die vóór of bij het aangaan van het huwelijk
  hadden verzuimd hun natuurlijke kinderen Ie erkennen, dit verzuim te herstellen door brieven van
  wettiging, door de executieve macht te verlenen. Op dezelfde wijze als in artikel 274 IBW bepaald,
  kunnen krachtens artikel 275 IBW ook worden gewettigd, natuurlijke en wettig erkende kinderen,
  geboren uit ouders, die uit hoofde van het overlijden van één van hen, hun voorgenomen huwelijk
  •
  
  180
  
  niet hebben kunnen tot stand brengen dan wel die geboren zijn uit een moeder, die behoort tot de
  Indonesische of daarmede gelijkgestelde bevolking, indien deze moeder is overleden dan wel er
  gewichtige bezwaren - ter beoordeling van de Gouverneur-Generaal - tegen het huwelijk der ouders
  bestaan. Naar Gautama - mijns inziens terecht - stelt, is duidelijk dat laatstgenoemde bepaling, een
  "koloniaal artikel" is dat dient te worden aangemerkt als niet meer van kracht te zijn. Zie Gautama,
  Hukum Perdata. p.77.
   Wet no. 62 van 1958 in de Volksvertegenwoordiging, maakten enkele leden daarvan
  bezwaar tegen de termijn van 300 dagen. Voorgesteld werd om deze termijn te verlengen, hetgeen van overheidswege werd afgewezen, aangezien de gestelde termijn in
  overeenstemming is met de termijn in de geneeskunde gehanteerd. " '
  Bestaat een familierechtelijke betrekking tussen vader en kind, dan zal de staat van de
  vader bepalend zijn voor de vaststelling van het staatsburgerschap van het kind in
  kwestie. Is dit echter niet het geval, is het staatsburgerschap van de vader niet bekend
  of is de vader staatloos, dan is de staat van de moeder doorslaggevend; in het geval van
  onbekendheid van de nationaliteit der vader, zolang deze onbekendheid voortduurt. Dit
  blijkt uit de bepalingen als hiervoor onder c. en d. genoemd. Naar de mening van
  Adriaanse en van der Weg, mag worden aangenomen - alhoewel de Wet ter zake geen
  bepaling bevat - dat ook in het geval de vader wél een bekende nationaliteit bezit, doch
  deze ingevolge zijn nationale wet niet op het kind overdraagt, het kind de Indonesische
  nationaliteit aan de - Indonesische - moeder zal ontlenen. *" Alhoewel deze, van
  Nederlandse zijde gehuldigde opvatting, mij alleszins aanvaardbaar voorkomt, zou het
  toch beter geweest zijn, indien deze bepaling in de Wet was opgenomen. Of dit ook het
  geval is, wanneer het kind door geboorte in een vreemd land de nationaliteit van dat
  land bezit, is volgens genoemde auteurs onzeker; zij zijn van mening dat dit niet
  waarschijnlijk lijkt, omdat de bepaling van artikel 1 sub e. is opgenomen om te voorkomen, dat het kind door geboorte staatloos zal zijn. Voor zover ik heb kunnen nagaan,
  is in de Indonesische literatuur niet op deze aangelegenheid ingegaan. Het betreft hier
  echter een Nederlands standpunt!
  Rekening houdende met de in Indonesië heersende rechtsverscheidenheid *" wordt
  in de Wet no. 62 van 1958 gesproken van een "familierechtelijke betrekking". Dat hier
  de gebruikelijke begrippen "wettig", "gewettigd" dan wel "erkend" niet zijn gebruikt,
  houdt verband met het feit, dat deze op Westerse beginselen geschoeide begrippen in
  een land als Indonesië, waar de bevolking, vanwege verschil in bevolkingsgroep,
  godsdienst dan wel plaats of regio aan verschillend recht is onderworpen, genoemde
  begrippen alleen van toepassing zijn op personen die onder het IBW vallen. Dit geldt
  met name voor Europeanen dan wel afstammelingen daarvan en voor personen die
  onder genoemd Wetboek vallen, zoals Chinezen.  572. Adriaanse en van der Weg, Nationaliteitswetgeving, Indonesië, p.Ib-11.
  573. Zie hiervoor § 2.1 van Hoofdstuk 3.
  574. Zie hieromtrent hetgeen in § 2.1 van Hoofdstuk 3 werd opgemerkt. Zie voorts Adriaanse en van
  der Weg, Nationaliteitswetgeving, Indonesië, p.Ib-10.
   181
  
  van toepassing, maar geldt dit bovendien voor de echtgenote - óók indien zij haar
  oorspronkelijke status behoudt - aangezien ook zij valt onder de geldingssfeer van het
  recht, dat geldt voor haar echtgenoot."' Het grootste gedeelte van de autochtone
  bevolking valt niettemin onder het Adatrecht, dat deze begrippen niet kent, zodat een
  begrip als "familierechtelijke betrekking" en "erkenning door de vader" naar de in het
  Adatrecht geldende begrippen - die van rechtskring totrechtskringkunnen verschillen dienen te worden uitgelegd."' In dit geval gelden heel andere maatstaven dan die,
  gehanteerd in het voor Europeanen geldende burgerlijk recht. Alhoewel het in dit
  verband te ver zou voeren, om diepgaand op het Adatrecht in te gaan, kan ter illustratie
  worden vermeld, dat bijvoorbeeld in de Minahassa, de betrekking van een kind met de
  man, die het buiten huwelijk heeft verwekt gelijk is aan de betrekking van een kind met
  zijn (wettige) vader. Indien deze man iedere twijfel omtrent de bestaande betrekking
  met het kind in kwestie weg wil nemen, kan hij aan de moeder daarvan - indien de man
  niet samenleeft met bedoelde vrouw - een geschenk geven "lilikur" genaamd. Op andere
  plaatsen wordt een buiten huwelijk geboren kind, volgens het Adatrecht als een vaderloos kind beschouwd. Voorts wordt een na" het tijdstip van echtscheiding van de ouders
  geboren kind beschouwd, als vader de ex-echtgenoot van zijn moeder te hebben.'"
  Ook het systeem van het Adatrecht kent geen verplichting tot erkenning van een buiten
  huwelijk geboren kind door zijn moeder, voor het doen ontstaan van een burgerlijke
  betrekking tussen haar en het kind. " ' Dat toch met de begrippen "wettig", "gewettigd" en "erkend" rekening dient te worden gehouden, heeft hiermede te maken dat de
  Wet no. 62 van 1958 niet alleen betrekking heeft op personen die onder het Adatrecht
  vallen, doch evenzeer op personen, onderworpen aan het voor Europeanen geldende
  burgerlijk recht.
   In aansluiting op het voorgaande kan worden opgemerkt, dat in de Indonesische
  Huwelijkswet van 1974 is bepaald, dat een kind wettig is, indien geboren in of uit een
  wettig huwelijk. Nog daargelaten, wanneer van een "wettig huwelijk" kan worden
  gesproken - ter bepaling hiervan worden in het Adatrecht andere maatstaven gehanteerd
  dan in het Westers recht - kan onder de aandacht worden gebracht, dat de hier gehanteerde begripsomschrijving beperkter is dan die, gehanteerd in de Wet no. 62 van het
  jaar 1958. In laatstgenoemde Wet wordt namelijk van "familierechtelijke betrekking"
  gesproken, terwijl in eerstgenoemde Wet sprake is van "wettig huwelijk". Aangezien
  naar de letter van de Huwelijkswet een huwelijk wettig is, indien gesloten volgens de
  godsdienst dan wel geloofsovertuiging van beide partijen, dient de wettigheid van een
  kind in die zin te worden vastgesteld.
  575. Dit blijkt uit de jurisprudentie, zie het arrest van de "Mahkamah Agung" (MA) no. SS6 K/Sip/1971
  van 8 januari 1972, dat aan de orde zal komen in § 4 van Hoofdstuk 6.
  576. Ik spreek hier van "rechtskring", omdat het Adatrecht van plaats lot plaats en van regio tot regio
  kan verschillen.
  577. Zie Soerjono Soekanto, Hukum Adat Indonesia, Jakarta, 1983, p.277 en 278. Deze auteur maakt
  onderscheid tussen eigen kinderen ("anak kandung"), geadopteerde kinderen ("anak angkat"),
  stiefkinderen ("anak tin"), pleegkinderen ("anak piara") en kinderen buiten huwelijk geboren.
  578. Zie ook Gautama, Hukum Perdata, p.78.
   v. ,• \ i , .• n. .g> v.,-^.:
  - - ,.' -'•
  
  182
  
  Terugkomend op de in Indonesië heersende rechtsverscheidenheid, moge ter toelichting
  worden opgemerkt, dat voor autochtone Indonesiërs die de Islamitische godsdienst
  belijden, het Islamitisch recht zoals dat in het Adatrecht is gerecipieerd geldt en voor
  andere dan deze het Adatrecht. Voor Christen-Indonesiërs geldt de Huwelijksordonnantie Christen-Indonesiërs, Ind. Stb. 1933-74 jo. 1936-607 in de daartoe aangewezen
  gebieden. *™ Voor Chinezen die deel uitmaken van de categorie van de Aziaten en
  voor Indonesische staatsburgers van Chinese afkomst, geldt het IBW met enige, speciaal
  voor deze groep aangebrachte wijzigingen en aanvullingen. Op Europeanen en Indonesische staatsburgers van Europese afkomst, is eveneens het IBW van toepassing. Voor
  Aziaten andere dan Chinezen en voor Indonesische staatsburgers die van deze groep
  afstammen, geldt het voor deze groep geldende Adatrecht en indien zij de Islamitische
  godsdienst belijden, het Islamitisch recht."° Zo zijn volgens de Islamitische wet,
  kinderen wettig indien geboren óf gedurende het huwelijk - mits tenminste zes maanden
  na" de voltrekking daarvan - óf gedurende de "iddah"-periode, dat wil zeggen drie
  menstruatieperioden of honderd dagen na ontbinding van het huwelijk door de
  "talak"'", waaronder dient te worden verstaan, de verstoting van de vrouw door de
  man. ** In Indonesië wordt getracht onwettige geboorten in de inheemse samenleving
  zoveel mogelijk te voorkomen door het instituut van nood hu wel ij ken - het huwen van
  een willekeurige man met een zwangere vrouw, teneinde de geboorte tijdens het
  huwelijk te doen plaatsvinden - of middels dwanghuwelijken, het volgens de "adat"
  dwingen van de blijkbare verwekker van het kind te trouwen met de betrokken
  vrouw'". Ook al komt het kind binnen zes maanden na" de huwelijksvoltrekking ter
  wereld, volgens de "adat" wordt het meestal in alle opzichten met wettige kinderen
  gelijkgesteld. Met andere woorden, naar het Adatrecht schijnt het niet relevant, hoeveel
  tijd na sluiting van het huwelijk het kind wordt geboren. Het recht van de Islam dat
  eist, dat het kind tenminste zes maanden nd de huwelijkssluiting dient te worden
  geboren, wil het als wettig worden aangemerkt, heeft wellicht hier en daar - doch
  zelden - invloed op het Adatrecht en heeft zeker niet het instituut van nood- en dwanghuwelijken aangetast.  580. Genoemde groeperingen zijn, voor zover aangelegenheden in de Huwelijkswet van 1974 geregeld,
  aan deze Wel onderworpen. Overigens gelden voor niet daarin geregelde onderwerpen, bedoelde
  (wettelijke) regelingen. Zie hiervoor artikel 66 van de Huwelijkswet no. I van 1974 j o . artikel 47
  van de Regeringsverordening no. 9 van 1975.
  581. In de artikelen 14 tot en met 18 van de Regeringsverordening n o . 9 van 1975 zijn voorwaarden
  opgenomen, waaraan dient te worden voldaan, wil een man gebruik kunnen maken van de "talak."
  582. Zie Nani Soewondo, Kedudukan Wanita Indonesia dalam Hukurn dan Masyarakat, Jakarta, 1984,
  p.134.
  583. Juynbol, Th. W., Handleiding tot de Kennis van de Mohammedaanse Wet volgens de leer van de
  Sjafi'itische school, Leiden, 1930, p.219.
  584. Ter Haar, B., Beginselen en stelsel van het Adatrecht, Groningen, 1939, p . 1 4 2 - 1 4 3.
  •< - •
  585. Nani Soewondo, Kedudukan Wanita, p. 133-134.
  183
  
  erkende onwettige kinderen. Aan de erkening van onwettige kinderen wordt door de wet
  geen rechtsgevolg hoegenaamd verbonden. Daarentegen is de rechtsbetrekking tussen
  de moeder en haar buiten huwelijk geboren kinderen van rechtswege geheel dezelfde
  als die tussen haar en haar wettige kinderen. "* •.
  Van belang is de in artikel 55 van de Huwelijkswet van 1974 opgenomen bepaling, dat
  de afkomst van een kind slechts kan worden bewezen met een authentieke geboorteakte, uitgegeven door de daartoe bevoegde registratiebeambte. Is een als hierbedoelde
  akte niet voorhanden, dan kan het Gerecht een beslissing nemen inzake de afkomst van
  het desbetreffende kind, na een zorgvuldig onderzoek te hebben uitgevoerd met betrekking tot bewijsstukken die aan de voorwaarden voldoen. Op basis hiervan geeft de
  competente registratiebeambte een geboorte-akte uit voor het kind in kwestie.
   Adriaanse en van der Weg brengen onder de aandacht, dat de Wet erop is gericht om
  niet alleen staatloosheid te voorkomen, doch evenzo ernaar streeft om het optreden van
  bipatndie zoveel mogelijk te vermijden. *" Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie zijn
  niettemin van mening, dat het voorkomen van bipatridie in de Wet niet als absoluut is
  aan te merken, aangezien in een aantal gevallen de Wet voorziet in de verkrijging c.q.
   behoud van het Indonesisch staatsburgerschap ondanks het optreden van bipatridie. Deze
  auteurs noemen als zodanig onder meer de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap krachtens het "ius sanguinis", als omschreven in artikel 1 sub b., c , en d.'"
  Toegegeven moet worden dat de Wet niet dermate nauwgezet is geredigeerd, dat het
  optreden van bipatridie geheel is uitgesloten. Ook in genoemde bepalingen is bijvoorbeeld niet met zoveel woorden gesteld, dat de persoon in kwestie geen andere nationaliteit mag bezitten. Houdt dit nu in, dat het optreden van bipatridie in genoemde gevallen
  aanvaardbaar wordt geacht? Ik kan mij voorstellen, dat bijvoorbeeld in het in artikel 1
  sub b. omschreven geval, waarin het kind het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt
  vanwege het bestaan van een familierechtelijke betrekking met zijn vader, een Indonesisch staatsburger, de mogelijkheid niet uitgesloten is, dat het kind aan zijn moedereen
  buitenlandse nationaliteit ontleent; het zijn van bipatride van het kind in kwestie dient
  in dit geval mijns inziens te worden aanvaard. Immers, zou dit niet het geval zijn, dan
  zullen vele kinderen uit gemengde huwelijken geboren - een in Indonesië veel voorkomend verschijnsel - van de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap zijn
  uitgesloten. Het beleid van de Indonesische overheid is er niettemin op gericht bipatridie
  tegen te gaan, hetgeen blijkt uit de vele, in de Wet opgenomen bepalingen die dit dienen
  te voorkomen. " ' In aansluiting hierop dient bovendien op de in artikel 17 sub b. en
  sub j . van de Wet opgenomen bepalingen te worden gewezen. Krachtens eerstgenoemde
  bepaling treedt verlies van het Indonesisch staatsburgerschap op, in het geval van bezit
  van een andere nationaliteit naast het Indonesische staatsburgerschap en niet tot verwer-
  
  586. Juynboll, Handleiding, p.218.
   587. Vergelijk hetgeen in § 2 van Hoofdstuk 4 inzake de algemene aspecten van de Wet no. 62 van 1958
  werd naar voren gebracht. Zie voorts Adriaanse en van der Weg, Nationaliteitswelgeving,
  Indonesië, p.Ib-10.
  588. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p.167. ••: • f: •• .^ , • _ ï .-:;.;! .-'
  589. Zie ook hiervoor § 2 van Hoofdstuk 4.
  . , ' • . • •.' , • • - ^ r j . . ;
  
  184
  
  ping of prijsgeving van die andere nationaliteit wordt overgegaan, terwijl de betrokken
  persoon daartoe de gelegenheid krijgt. Evenzo gaat het Indonesisch staatsburgerschap
  verloren indien de betrokken persoon een op zijn naam staand en nog geldig buitenlands
  paspoort bezit. Deze bepalingen fungeren als "stok achter de deur" mochten zich
  onverhoopt toch gevallen van bipatridie voordoen. Van Nederlandse zijde - Adriaanse
  en van der Weg - is echter niets gezegd over de mogelijkheid van het optreden van
  bipatridie in de hiervoor genoemde gevallen.
  • , .:.-.
  . .,.
   §3 VMrri/ging /trac/itf/is ter "HU JO/J"
  
  •
  
  . .._
  
  Krachtens artikel 1 sub f., g., h. en i. is op grond van het "ius soli" van rechtswege
  Indonesisch staatsburger:
  a. de persoon geboren in het gebied van de Republiek Indonesië, zolang beide ouders
  onbekend zijn;
  b. het kind ten vondeling gelegd in het gebied van de Republiek Indonesië, zolang
  beide ouders onbekend zijn;
  c. de persoon geboren in het gebied van de Republiek Indonesië, indien beide ouders
  geen staatsburgerschap bezitten of zolang het staatsburgerschap van beide ouders
  onbekend is;
  d. de persoon geboren in het gebied van de Republiek Indonesië, die op het moment
  van zijn geboorte het staatsburgerschap van zijn vader of moeder niet verkrijgt en
  zolang hij dat staatsburgerschap niet verkrijgt. . ;
  ..„••.• •..-...-•
  Blijkens de Memorie van Toelichting van de onderhavige Wet, ligt het in de bedoeling
  van de Indonesische wetgever, het "ius soli" eerst toe te passen, in gevallen mogelijkerwijze apatridie zou kunnen ontstaan.
   Wordt de vraag gesteld, wanneer een persoon als apatride kan worden aangemerkt, dan
  kan op het in § 1.4.1 van Hoofdstuk 2 aangehaalde beginsel van de nationale autonomie
  worden gewezen. Iedere Staat is in beginsel bevoegd is om te bepalen, wie zijn onderdanen zijn; a contrario betekent dit, dat een Staat niet bevoegd is om te bepalen wie er
  staatsburgers van een andere Staat zijn. Evenzo kan een Staat niet verklaren, wie
  volgens het recht van een andere Staat staatloos is. Dit kan slechts aan de hand van het
  recht van de desbetreffende Staat worden beslist."° Bij de behandeling van het ontwerp betreffende het Indonesisch staatsburgerschap in de Volksvertegenwoordiging is
  een hiermede overeenkomend standpunt naar voren gebracht. *"
  •. : •;:•.• t J , Ï Ï 4
  Het hierboven uiteengezette doet niettemin geen afbreuk aan de bevoegdheid van een
  Staat om bepaalde regels vast te stellen voor staatlozen. In aansluiting hierop kan de
  
  590. Ter illustratie diene, dat in artikel 1 sub f. van de Rijkswet van 1985 op het Nederlanderschap een
  definitie is gegeven van het begrip "staatloze', met name: hij die geen nationaliteit heeft of wiens
  nationaliteit niet kan worden vastgesteld. Hiermede zijn eventuele moeilijkheden met betrekking tot
  het feit, welke Staat bevoegd is vast te stellen of een persoon staatloos is, omzeild.
  591. Ter gelegenheid van hel Regeringsantwoord van 13-6-1958, RS p.8, op vragen van Ibnu Parna.
  185
  
  aandacht worden gevestigd op het Rondschrijven van de Minister van Justitie van 1 juli
  1969, waarin is gesteld dat met apatriden zijn bedoeld, personen die geen staatsburger
  zijn van welk land dan ook - pure apatriden - en personen die de nationaliteit bezitten
  van een land, dat (nog) niet door de Republiek Indonesië is erkend (de facto apatriden).
   Van belang is dat kinderen van ouders, die als pure apatride worden aangemerkt,
  Indonesisch staatsburger zijn, terwijl kinderen van de facto apatriden, de nationaliteit
  van hun ouders volgen, derhalve ook staatloos zijn vanuit het standpunt van Indonesië
  g e z i e n . ' " Hieruit blijkt, dat kinderen van pure apatriden in een betere positie verkeren dan kinderen van de facto apatriden. Ook Bujung Datuk Intan Sati gaat in op deze
  aangelegenheid en noemt Taiwan als een land, (nog) niet door Indonesië erkend.'"
  Het optreden van pure staatloosheid kan volgens deze auteur bij voorbeeld het gevolg
  zijn van de toepassing van beginselen, die van elkaar verschillen. Indien Staat A slechts
  het "ius soli" hanteert, zijn allen die aldaar geboren worden, burgers van deze Staat.
   Hangt daarentegen Staat B slechts het "ius sanguinis" aan, dan zijn afstammelingen van
  burgers van Staat B., waar ook geboren, staatsburgers van B. Wanneer in dit geval een
  burger van Staat A een kind ter wereld brengt in Staat B, dan is hij geen burger van
  Staat A en ook geen burger van Staat B; hij is derhalve staatloos. Om dit te voorkomen,
  hanteren landen, algemeen gesteld, beide beginselen, hetgeen ook het geval is wat
  betreft Indonesië. Staatloosheid kan echter ook optreden als gevolg van de eigen
  nationaliteitswetgeving. Als voorbeeld kan de krachtens artikel 17 sub k. van de Wet
  no. 62 van 1958 bij langdurig verblijf in het buitenland voorgeschreven aanmeldingsplicht bij de lokaal gevestigde Diplomatieke Vertegenwoordiging van Indonesië worden
  genoemd, wil de betrokken persoon in het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap
  blijven. Wie niet aan deze verplichting voldoet en niet de nationaliteit van het land van
  vestiging bezit wordt staatloos, aangezien de Indonesische nationaliteit verloren
  gaat.»«
  Terugkerend naar de hierboven gegeven specificatie van personen kan worden opgemerkt, dat het onder a. gestelde niet bepaald door duidelijkheid uitblinkt; volgens
  Adraanse en van der Weg mag worden aangenomen, dat hier een in Indonesië verlaten
  kind is bedoeld, dat wordt geacht in Indonesië te zijn geboren, zolang niet van het
  tegengestelde blijkt. *"
  Wat betreft het onder d. gestelde, rijst de vraag wanneer hiervan sprake is. Volgens
  Bujung Datuk Intan Sati kan dit geval zich voordoen, indien het land van oorsprong van
  de vader enkel het "ius soli" aanhangt en als zijn burgers alleen personen aldaar
  geboren erkent. "*
  Met betrekking tot het ter voorkoming van apatridie gehanteerde "ius soli" zoals in de
  Wet no. 62 van het jaar 1958 geregeld kan worden opgemerkt, dat in de bepalingen als
  
  592. Bedoeld is hier het Ministeriële Rondschrijven no. DTC/9/U van 1 juli 1969.
  