text: Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (KVNM)
  Joh. H. Sikemeier
  Author(s): J. A. W.
  Source: Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, Deel 10,
  3de Stuk (1922), pp. 198-203
  Published by: Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (KVNM)
  Stable URL: http://www.jstor.org/stable/947810
  Accessed: 19-06-2016 10:31 UTC
  Your use of the JSTOR archive indicates your acceptance of the Terms & Conditions of Use, available at
  http://about.jstor.org/terms
  
  JSTOR is a not-for-profit service that helps scholars, researchers, and students discover, use, and build upon a wide range of content in a trusted
  digital archive. We use information technology and tools to increase productivity and facilitate new forms of scholarship. For more information about
  JSTOR, please contact support@jstor.org.
   Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (KVNM) is collaborating with
  JSTOR to digitize, preserve and extend access to Tijdschrift der Vereeniging voor NoordNederlands Muziekgeschiedenis
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  JOH. H. SIKFMREIER
  
  Den 22en Juni j.l. werd op de Algemeene Begraafplaats te Rotterdam,
  
  in den volksmond nog steeds Crooswijck geheeten, een eenvoudig ge-
  
  denkteeken onthuld ter blijvende herinnering aan den man, wiens
  stoffelijk overschot daar juist anderhalf jaar te voren was ter ruste
  gelegd, een obelisk in zandsteen gehouwen met niets ter versiering
  dan de bronzen beeltenis ,,en medaillon" van hem wien deze hulde
  
  gold en daaronder, met zijnen naam de toevoeging: ,van zijue vrienden
  en vereerders". Eenvoud bij goeden smaak kenmcrkt dit door MIEDEMA
  ontworpen gedenkteeken, waarvan eene afhcelding hierbij wordt bpge-
  
  nomen; eenvoudig doch van oprechtheid getuigend, was ook de plechtigheid der onthulling. Die oprechtheid, die eenvoud spraken echter
  eene duidelijke taal; vie daar om SIKEMEIER'S graf verecnigd stonden
  en een door BERNARD DIAMANT geleid vrouwenkoor op sublieme wize
  
  onder meer ook SCIUBERT'S ,Ueber alien Gipfeln ist Ruh" hoorden
  vertolken, voelden zich opgeheven tot die reine sfeer van het ware,
  goede en schoone, in wier dienst SIKEMEIER zijn leven lang zich zulk
  een waardig priester heeft getoond.
  Ter herinnering aan dien merkwaardigen man hier enkele regels te
  mogen neerschriven, was voor mi een cervolle taak, welke echter met
  
  schroom werd aanvaard in let besef, dat mijn leekepen in het gunstigste geval niet meer dan een ,,leekepraatje" zou vermogen te geven.
  Moge mine oprechte waardeering voor den eminenten kunstenaar die
  SIKEMEIER was en het verlangen daarvan openlijk te getuigen eene verontschuldiging zijn voor mine wellicht te groote vrimoedigheid.
   JOHANNES HENDRIKUS SIKEMEIER is in 1838 te Amsterdam geboren; zin
  
  vader oefende er het beroep van kleermaker uit, zijne moeder was
  eene geziene piano-onderwizeres, die reeds zeer vroegtijdig haar veelbelovenden jongen het eerste onderricht gaf. En of hi snelle vorderingen
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  JOH. H. SIKEMEIER.
  199
  
  maakte! Stel U den achtjarigen dreumes voor zich oefenend op een
  van MENDELSSOHN'S pianoconcerten, wiens heimeljk verlangen intusschen
  
  was, in een stil hoekje zich bezig te houden met het mooie speelgoed
  van z'n vriendjes, bij wier ouders hij te gast werd gevraagd, onbewust
  
  van wat er in hem bloeide en groeide! Spoedig daarop vertrok het
  gezin naar Rotterdam; de ziekeliike toestand der moeder noodzaakte
  den zoon mede den kost te helpen verdienen, en zoo zien we den
  ,kleinen JOHANNES' zijn eerste schreden richten naar de openbaarheid
  
  in het destijds bestaande, goed bezochte koffiehuis Koolen achter de
  Groote Kerk, alwaar hij des avonds zijne pianistische talenten ten beste
  
  gaf. Hij woonde toen met zijn ouders op bet Hofje van Malefeit aan
  den Oostzeedijk en, teekenende hijzonderheid voor dien tijd, was reeds in
  het hezit van een eigen piano, toenmaals een lang niet alledaagsche weelde.
   Zijn optreden in den huize Koolen en ook elders trok reeds spoedig
  de aandacht en had ten gevolge, dat eenige kunstlievende en welgestelde
  Rotterdammers SIKEMEIER in staat stelden, de lessen aan het Conserva-
  
  torium te Brussel te volgen. Het is wel leerzaam, in de Hollandsche
  Revue van 1916 nog eens na te lezen wat aldaar over zine Brusselsche
  periode onder meer verteld wordt. CHOPIN, de meester, waartoe de
  leerling zich allereerst voelde aangetrokken, moet er min of meer als
  een ,verdwaasde bohemien" gegolden liebben en professor GODINEAU,
  SIKEMEIER'S leermeester, van CHOPIN'S muziek hebben getuigd: ,C'est de
  
  la musique fatiguee..... ce sont des compositions maladives" ..... En
  BEETHOVEN, ZOO lezen we verder, kende men in dit millieu slechts van
  hooren zeggen, om van SCHUMANN maar te zwigen, zoodat onze JOHANNES
  
  eerst op 17jarigen leeftijd (in 1855) en dat nog toevalliger wize, door
  het optreden van Louis BRASSIN, die met een strikkwartet SCHUMANN'S
  klavierkwintet te Brussel kwam spelen, met den beroemden negentiendeeeuwschen romanticus kennis maakte.
  Hoe dit zi, SIKEMEIER heeft zich te Brussel aan het Conservatorium en
  
  ook daar buiten (hi werkte sedert 1855 herhaaldelik samen met BRASSIN
  en waarschinlik ook met KUFFERATH) tot een uitstekend onderlegd pianist
  
  kunnen vormen; in 1857, dus op negentienjarigen leeftijd verliet hj
  dit muziekinstituut met een ,Premier Prix... grande distinction"; reeds
  
  toen bleek hi een meester te zijn in het van het blad lezen.
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  200
  
  JOlt. H. SIKEMEIER.
   Vri spoedig daarna is SIKEMEIER naar Rotterdam teruggekeerd en
  heeft er zich voor goed gevestigd. De goede reputatie uit Brussel mede-
  
  gebracht bezorgde hem spoedig een aantal lessen in de toonaangevende
  kringen en weldra was hij in menig gezin blet ,,enfant ch6ri", zooals
  ouderen van dagen zich dit nog goed herinneren. Dat was voor hem
  het begin van een lang, gelukkig en vruchtbaar kunstenaarsleven. En
  ook zijn lijfspreuk had kunnen luiden: ,repos ailleurs"; de taak, die deze
  tot op hoogen leeftijd kerngezonde man zich dagelijks stelde, was groot en
  
  dagelijks volvoerde hij die met onbezweken frischheid en kracht. Dit te
  
  kunnen gedurende een lang mensclienleven is op zich zelf reeds een
  geluk; doch hoeveel grooter, hoeveel rijker wordt 's menschen levens-
  
  inhoud, wanneer hij zin arbeids-energie niet slechts voor zich zelf
  weet dienstbaar te maken, doch daarmede ook bij anderen die arbeidsvreugde weet op te wekken, (lie alleen voert naar het hoogst bereikbare.
  En in dat opzicht is SIKEMEIER wel zeer gelukkig geweest; zijne vele
  discipelen uit vroeger en later tijd, waaronder talrijke die naam hebben
  
  gemaakt, zullen hun leermeester zeker ook in dit opzicht dankbaar
  blijven gedenken.
   In 1866, tijdens let directeurschap van WOLDEMAR BARGIEL, is SIKE-
  
  MEIER aan de Muziekschool der Rotterdamsche Toonkunst Afdeeling
  gekomen en gedurende een halve eeuw heeft die instelling dezen eminenten paedagoog onder hare leerkrachten mogen rekenen. Onwillekeurig
  
  gaat de herinnering terug naar de school op de Nieuwe Markt, waar
  hij al dien tijd gearbeid heeft, waar hij zoo menigen collega heeft zien
  komen en gaan Zal ik de namen van enkelen der oude garde noemen:
  van WOLDEMAR BARGIEL, de beide DE LANGE'S, vader en zoon, THEODOOR
  VERHEY, EMANUEL WIRTI-, OSCAR EBERLE (de vader), M. MEERLO, C. VAN
  
  DE SANDT, FRIEDRICH GERNSHEIM? Allen Ileeft hij ze gekend, met ver-
  
  schillenden hunner samengewerkt, en met nog vele anderen. Daar, op
  de bovenste verdieping van liet ,,Boterhuis", vier trappen hoog, was het
  
  zoogenaamde kunstklassen-lokaal. Een vrij donkere gang met aan de
  eene zijde niets dan geel-geverfde kast- (en andere) deuren voerde er heen
  
  en een dubbele deur, waarvan de eene helft steeds gesloten bleef, gaf
  
  er den toegang. Een bepaald gezellig voorkomen had die zaal niet, 't
  was alles erg zakelik. Drie witgekalkte muren, de vierde hoofdzakelik
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  JOH. 1H. SIKKMEIER.
   201
  
  door ook alweder geel-geverfde kasten ingenomen waarboven een
  breedgestrekt tralie venster, dat een ,,riant" uitzicht verleende op de
  omringende daken, dakvensters en schoorsteenen, onder het tralie-venster
  
  een groote uitschuiftafel, zooals men die vroeger veelvuldig in burgergezinnen aantrof, een in eenigszins vervallen staat verkeerende groote
  
  antiekekast(nagrondige restauratie is ze een sieraad geworden van de
  tegenwoordige directeurskamer der school aan de Van der Duynstraat)
  een vrij groot aantal rieten stoelen, twee vleugels, een Steinway en een
  Erard, de laatste afkomstig uit den boedel van wijlen J. R. SMALT, den
  bekenden Toonkunst-secretaris eener vroegere periode, aan een der wanden een borstbeeld op console van BEETHOVEN, dit een en ander vormde
  
  behoudens een paar kapstokken en een parapluiebak den eenvoudigen
  inventaris der localiteit, waar binnen vele geslachten van beiderlei kunne
  
  (de ,zwakke" was er meestal de sterkst vertegenwoordigde) hunne
  opleiding hebben genoten.
   In die sobere omgeving heeft ook SIKEMEIER al die jaren zijne paedagogische gaven op kwistige wize uitgedeeld. En met welk een resultaat!
  nJuist nu", schreef mU onlangs een zijner voortreffelikste oud-leerlingen,
  
  thans zelf een klavierspeler en paedagoog van flinke reputatie, ,,voel ik
  
  ,eerst recht hoe deze man voor mi van veel waarde is geweest. Dc
  ,,wijze waarop hj les gaf, had altijd lets genoegelijks, nimmer een
  ,,driftige bui, en toch voelde ik dat er alles van hem uitging. Men
  ,schaamde zich te komen les nemen, wanneer niet alles in de puntjes
  ,,af was, en juist daarin, geloof ik, schuilde voor een groot deel SIKE,MEIER'S kracht als leeraar. SIKEMEIER leerde iedereen werken en spelen;
  
  ,zelfs de minder muzikaal aangelegde leerlingen voldeden tot op zekere
  ,hoogte toch, omdat het technisch gedeelte van hun spel steeds in orde
  
  was." Met recht kan gezegd worden, dat SIKEMEIER eene school heeft
  gevormd, al zine leerlingen onderscheidden zich behalve door vele andere
  
  goede hoedanigheden steeds door een zekere distinctie, waarvan hi in
  het bizonder het geheim kende. En hoe hij het verstond, de meer- en
  meestbegaafden technisch zoowel als in muzikaal opzicht op te voeren
  naar de zonnige middaghoogte der kunst, het behoeft hier niet nogmaals
  herhaald te worden; namen als DIRK SCHAFER, FRIEDA KINDLER, ADOLF
  WATERMAN, PIET DE VVAARDT, LOUIS SCHNITZLER, ANTON KALTWASSER,
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  JOH. H. SIKEMEIER.
  CAROLINE LANKHOUT, COBA RIJNEKE, j'en passe et des meilleurs, sprcken
  
  voor zichzelf en ook BERNARD DIAMANT, GEORGE RIJKEN en de onlangs
  
  overleden JAN RIJKEN zijn voor het klavierspel, en dat niet alleen,
  SIKEMEIER'S leerlingen geweest.
   SIKEMEIER, die voor sommigen oogenschijnlijk zoo koele en afgemeten
  
  man, was voor wie hem nader stonden, een harteljke vriend, in de
  allereerste plaats voor zijn eleves; in bljde zoowel als in droeve oogenblikken leefde hij met hen mede, stond hij hun waar hi kon ter zijde.
  Een enkel voorbeeld: een brief van zijne hand uit het jaar 1907, gericht
  aan cene intieme vriendin, ligt voor me; SIKEMEIER schrijft daar met
  enthousiasme over een zijner leerlingen, die dien winter op het ,,kunst-
  
  klasse examen" der Toonkunst-Muziekschool speelde en citeert zijn
  
  programma: ,Liebestraum-Nocturne van LISZT, Etude van den Rus
  ,BLUMENFELD voor de linkerhand alleen, gecomponeerd (voegt hij er bij)
  
  ,voor GODOWSKY, verder de zesde Rhapsodie Hongroise van LISZT,
  ,CARRENO'S Octaven paradestuk!", ,,nog al aardig", zoo vervolgt hij,
  ,,zulk een echt GoDowsKY-programma voor een Ieerling van de Muziek-
  
  ,school; in Arnhem heeft hij onlangs de BLUMENFELD-Etude gespeeld,
  ,het publiek van de achterste helft der zaal stond overeind om zich te
  ,overtuigen of het wel eene hand was, die zulke orchestrale volheid uit
  ,de piano haalde !" Nietwaar, daar spreekt naast gerechtvaardigden trots
  
  ook mede-leven uit die woorden; ik mag nu wel verklappen, dat ADOLF
  WATERMAN die fameuse leerling was en ik ben er bijna zeker van, dat
  
  de meester er de reis naar Arnhem voor heeft overgehad om van het
  succes van zin leerling mede te genieten.
   En waar droefheid of rouw was of soms geldeljke zorgen drukten
  en SIKEMEIER kwam het te hooren, daar ook bood hi hulp of troost,
  daar vonden zijn leerlingen, die een geliefden doode te betreuren had-
  
  den, hun leermeester als een trouwhartig vriend aan hunne zijde om
  hun moed en opbeuring in te spreken. Om SIKEMEIER goed te leeren
  kennen, moest men hem waarnemen 'tzi te midden ziner eleves, 'tzij
  in den intiemen kring. Daar ook ontplooide zich zin somtids zoo gesloten natuur, was hi de guile gastheer, de vroolijke, vaak onderhoudende kouter, die vertelde van zijne ervaringen, van zijne ontmoetingen
  met beroemde kunstenaars, met BRAHMS, RUBINSTEIN. Mevrouw CLARA
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms
  
  JOH. H. SIKEMEIER.
   203
  
  SCiHUMANN, HENnI LITOIFF en zoovele anderen: daar, in zijn nooie huis
  
  aan de Schiekade, dat hi sedert zijn bp later leeftijd gesloten huweljk
  
  bewoonde en waar zijn lieve vrouw ook de oogen voor altid sloot,
  daar, aan een zijner kostbare vleugels gezeten, was hij steeds de warm
  voelende kunstenaar, gaf hij met milde hand uit den onuitputtelijken schat,
  
  welke zijn bina onbegrensd r6pertoire vormde; van BACH tot BEETHOVEN,
  
  van LISZT, SCHUMANN en BRAHMS tot de moderne Russen en de jong-
  
  Fransche school, van dat alles en nog veel meer was hij op dehoogte,
  de geheele piano-literatuur had hij als het ware in zich opgenomen en
  
  nimmer zag men een notenblad op den lessenaar wanneer hij voor-
  
  speelde; zin muzikaal geheugen moet wel lets zeldzaam compleets
  zijn geweest. Ook hem te zien spelen was een apart genoegen, zijne
  rustige houding, zijn in een woord elegant spel vormde eene bekoring
  op zich zelf. En wanneer hi dan zin kleinen kring van hoorders onafgebroken gedurende soms meer dan twee voile uren had weten te
  boeien en hi stond eindeljk van den vleugel dien hij bespeeld had op,
  dan ging dit menigmaal vergezeld van de woorden: ,ziezoo, dien hebben wij eens weer naar zijn gezondheid gevraagd". SIKEMEIER had meer
  
  van die hem eigen gezegden; wanneer bijvoorbeeld het gesprek
  over zijn dag-indeeling liep: altijd heel vroeg op, een koud stortbad,
  het ontbit en een kleine wandeling (dit alles was reeds v66r acht uur
  afgedaan) en daarna aan het klavier voor studie-arbeid, ,,maar eerst
  
  bidden", placht hij dan te laten volgen, daarmede doelende op zine
  dagelijksche, zuiver mechanische vingeroefeningen, aan wier volmaking
  
  hij ook zijn leven lang, een brief van hem toen hi de vifenzeventig
  reeds achter den rug had getuigt er van, is blijven arbeiden.
   Deze korte terugblik op SIKEMEIER'S levensgang maakt allerminst aan-
  
  spraak op zij het slechts eene betrekkelijke volledigheid; slechts over
  datgene heb ik iets willen zeggen, waarin voor mU, en naar ik meen
  ook wel voor anderen, SIKEMEIER'S grootste en blivende beteekenis ligt
  ten opzichte van bet Rotterdamsche muziekleven, waarin hij gedurende
  
  een half eeuwgetijde een figuur is geweest, die naar meer dan eene
  
  zide op den voorgrond is getreden. Zin roem als klavierpaedagoog
  leeft voort in zijne talrijke discipelen.
  Rotterdam, Augustus 1921. J. A. W,
  
  This content downloaded from 139.184.14.159 on Sun, 19 Jun 2016 10:31:05 UTC
  All use subject to http://about.jstor.org/terms.
  