text: ECONO
  ISCHE NALEZINGEN.
  Brow.hurts w m
  N ~ 77.
  Is
  
  de
  
  d~ Y~'r~cnigin~" ,.l-let Vrii~ Ruilverl<4,m"':
  politiek van
  
  den
  
  vriilmndel
  
  een
  
  logisch
  
  g e v o l g v a n d e t h e o r i e v a n d e n i n t e r n a t i o n a l e n h a n d e l ? ~)
  1)~. vraa~. (ff .d(, vr(]handcqslmlitM< ~'en logiseh g evolg" is
  x'ml d(' the~)rie van din1 inte, rnational~m hand(d, leent zi('h tm'
  I)clmmh'!ina. hr(,odv[)origt, r (hm ~1) dit ~.mlgres kan worden to~,-
  
  g'e]~!,l en.
  ])~'z~ ~vorweg'ing' dwing"t e c n c k ( ' u z¢' te doom.
  In her, na,volgonde vorwachte ][lltJll mitsd.ien m)ch ~,(,n wflh'dig verslag van d~, theori~, van dtm intm'nafionalen h a n d e l ,
  m),h ~,on zo~)tlanig van d~, v,'iihandolspotitM<: Niot im,~,r dan
  h~,t aa'nwijz,m \-an (,nkele lmntml, vml die, wren' lwt uih,rliik
  xm'lmml l i g t fussy.hen theorie en prac'tiik van den inh'rn'ltioimh,n hand,,1, is d~,s s(:hrijw,rs toeleg.
  Ell< }ms~.hcrmend invo~,rreeht heeft ten doel~ den invoer van
  h,:t h~,s~.hermd~, artikel t~- doen ~@muden. alt,hans t~ temperen.
  M. a. w. : h~,t hoeft t~m d~el. dmt inw)er kleinor h~ maken.
  Blijft deze v~rmindering' van invoer achterwege, b.v. d n o f
  ,lion de buitenlander her invoerrecht your zijne r~d(eniug neemt,
  dan is de hefe~,k~,nis wm hot n~eht hog' sleehfs fiseaal~ dan
  lmudC her op eei~ besehermend r~,cht te zi.jn~ dan heeft hot
  g'~,~,mrlei zin ml,er, zijn r o o t - en nadoeYen te behandelen binn,,n her kader van e(,n v,,rtoog, tlat den vrijhandel met do hcs~.ht,rming vergelijkt.
  Mist daarentegen zoodanig invoerrecht ziin doel niet, dan
  liidt "s lands invom' eerie vermindering.
   I),, ~orste vraag'~ die rijst: is nn, of niet togeliikertiid zulk
  ,,,,n ro~.ht de lijnro~'ht tegenr)verg~estehh , strekking' kan hebhen:
  ()ill i-fl•- onmiddolliik~'n invoer van an(hu'~, goedm'en t e p r i k k e l o n.
  llior dient men te onderseheiden.
  Bij inlcmm,nd r~,,ht ~p gTondstoffm~ is die 4irecte l)l'ikkel
  afwezig.
  P,ij inkmnend reoht np (half)fabrica~en d aarentegen aanwezig.
  l,~ (l(,z(,il vorm, dat de invoer va~ ~'on<Ntoffertge~prikkeM wordt.
  Iti~,rbij houd~, men e(~ht(,r in her o~)g~, dat bij hesehermende
  r~'~'hhm o 1) (ha lf)fabrieatel~ invoer van g'rondstoffen achterweg~'
  zal bli]xcn, indi,m he~: b,,s,.hermende land zelf ze voortbreng±,
  h'rwiil h,,t vrocg'~r van hat',, aanwozigheid niof ln'ofiteorde ;
  ,h,nkhaar. zij h(,t zehlzaam, is immers her g'eval van een land,
  dat b.v. goud z~owel als hout hevat, dat een tijdlang" zi~,h
  ~) l~apporg, door MTr. 3-1. van Biota overgeIegd ann h(;t van 9--12 Aug.
  1910 to, Antwerpen gehondan Int,ernationaal Vriihandelscongres.
  Ecom 1910.
  6°
  
  954,
  mot niets dan goudindnstrie onlodig hield~ daeh, eindolijk binmm zijn grenzen (h, hmlthewerking tot 1)l.ei willende brengen.
  hewerkt buitenlands~.h lmut hells( : mdu'werkt trout zal da,n
  niet hehoovon te wordotl ingcvoerd.
   .Men verlioze voorts niet uit het (rag',, dat invoer V a i l grondstafh,n, in de plaats trede,nd van i n w . ' r van (hMf)fabrieaton,
  zcm goed als altijd een invoer zal zijn va,n kMm.,r hodrag dan
  de otuh, : g'r.ml'shfffl,n zijn mimh,r waard dan hun product,. Bij
  Im<,g'e u i t z o M e r i n g is eehter he( gvval dvnkham', dat de nieuwe
  invi)er evenvoel als. ja zolfs nicer waard zal zijn dan de oude:
  wanm,er n.I. dl, wins( van het hedrijf word,t gemaakt met hehu[ 1) van I)i]lWOdu.teu; dan zou dus (It, invoer niet a f n e m e n :
  lilaar (mvormindor(I
  
  bh,ef ook
  
  (lall
  
  q~tll
  
  a,lld,ero
  
  factor
  
  win'ken:
  
  tit' ~'og|ollkoll I<.opkraeht der ver|)rllikprs~
  
  gevolg Yah do pl'iisstii,3ing wolke het beschermde artikel omlerging'; geslonken
  knoplmu.ht, welke zich kau wreken op de invoeron (indien heztdnigd win'dr op uitheemsehe artikehm of ook op produetml
  van her oigen land. maar die tmitonhmd~ehe gromtstof Imhoew'n) . f d.ze .ng,,maeid kan taten en enlo.I hin,wnslands sehade
  aam'ieht (imlien ~'an hinnmHandschefa,brieaten uit hinnenlandsche
  ,~rondstof nlinder da,n voorheen aan den man w[)rdt gohraeht).
  ( ' i t her havellstaamh, v o l g t :
  l °. dat in verreweg &, Ineesh, g'evallen de illvoer za] af'=
  lllqllOll ;
  
  2°. dat in(lien en v(mrznoVor de invoer niet afneemt: toeh
  n am r m a t e (h, lU'(izen (h,r hesdl(,rm(h, gae(M'en stijgen, de kool)kr:u'ht d,>r v,,rl)ruikers znl afro,me,n, w:lt zich am~ den nfzet
  van hinnenlandsehe niiverheid zal doen gevoelen.
   Bij he( a l d e r te leveren bewijs der I>ekende stelling', dat een
  laud, hotwelk zijn invoer doe( slinken, in zijn uitvoer zal
  w<>rdou gekast!jd (het zo{)genaainde in- en uitvoer-argument.):
  dimlt too,1 derhalve de hier suh 2 ° aangegoven resh'ietie te
  inakon; oen ln'aetisch ,ml)ed,ui(h.nde restl'ietiq,, wijl zij dezo tw,'(,
  mhvaars(,hijn,lijke <lenkl)amql~d~,n (,mnulatief VOl'ondorstelt : oon
  iavom" van g'r(mdstoffe'n d'ie aan waard,, don gostaakten (half)t'ahricnte,n-illvoor minshms gol,ijk komt. (,n cone hozuiniging
  der daar prijsstijging getroffen verhruikm's alh,,n op nrtikelon
  van zuivor hinnenla,ndsehe herkonlst.
  Indien en voorzoover dan de invoer afneemt~ vermindert in he(
  hesehm'mende land r bij voorshands gelijkgebleven aanbod van
  wissel.~ op her huitenland, de vraag" d a a r n a a r ; d'e exportmu's
  immer.~ hebl>on hog r o a r dezo+lfdo sore te h'ekken, maar er
  is mindm" dan VI'O(5"{Pr - - o n d e s te ]hinder naarlnafe de |)eschorming, borer d o n treft, de invoer kraehtigor wordtgekoerd
  - aan her buitenland te hotalen.
  Dient<,ngevolge dalon do knm'sen op het huitenland.
  Vnu den anderen kant h e z i e n : in hee huitenland danlt, hij
  
  955
  vanrshands ~elijkgohloven vraag~ naar wissols op hot hoscherIllI~lldf) ]and, llOL aanhnd van wissols op daf hind.
  I)i.nton~,-,~.lg'e ~tijgvn de koel',.n .p her hes,.hvrlm,nde hind.
  (1)if. alh,s gohlt .,veh,ris parihtls"; geli~k ,qders, wijst ook
  hior de staathuishoud~ulld,~ onkol streMdn~em ,,fondeneios" amr.
   Ih,nkhaar is natuurlijk een wm'k,,,n van andere ~orT~ken, anafhankeliil< Vml de lland.lspoliti.l<, in .juisf h,gengestehh, l'i,.hting. E,,n te~.hnis,,h,e vinding b.v. kan de prijsstijg'ing' neutralisi~l,ren, of IlU,er dan dat. Dan gehlt ovhter, dat daarwm hii
  vriihandol hog moer profijt war,, gx,trokkon.)
  Door die f.woe "<ers(~hiinsolf,n wordvn do uitvnoron van her
  hesehermende land g'eseh'md; door hot eo,'sh, dom'dien voorden
  binnonbmdsvhon exporteur, di(~ ziin wissels g.edkoopor dan x-roegot moot verkoopen, hot trekken van wissels, door hot tweede
  doordien veer den bldtenhmdsoholl ontvanger, d,ie de te zendell
  wissels dlttlrdt,r nloet konpen, hot rotniftoeren van wissels onWml'deeliger Wol'df.
  I[,,t is in her algolnoell niet te zeggen, of de schade, langs
  deZml weg' aall de ilitVOel'en vail [let I)os(,hOl'lllOndt, hind toeg'ohra(,ht, l)rm'tist.h v a n t)et,,(,konis z_al Zi)ll. lndi,,n do wisselkm,rsen sh,vhts ~'oringe sI~]lolllllWlillg" kullnell vertoonen, is her
  donkhaar, dat d,, uitw,,ren niot aanstonds dormate zulh,n worden g'etotnl~el'd als noodig is om de koerson terug' te llrengen
  ,~t~ hot oude peil.
  Moge;ijk is dus in de eersfe plaats, dat ,h-' beweging' dot
  wisselkoersen zoodanige s,,hade toebreugt aan den tlit, voer van
  hot I)osvherlnend, land, dat reeds daa.rdoor het verbroken ev~nwi,.llt wonlt herstehl, hi dit goval is twonveel nationale prodlwtie teloorg,~gaan' als gest.hap~,n en is or dus veer de natiohale voortlo'eIwing in haar geheel g eene wins~ te boeken.
  Ziin daarentegen de mogelijke .~elmmmelingt~n in d'e wisselk,~orsen z&; gering, ,laf, verminderde uisvoer niet reeds omni,id,'lIijk her lwenwiollt 'iLl "s lands botalingshalans herst,'lt, dan
  h l i i f f ,lit. e\,onwieht v o o r h , @ g verbroken.
  Iloo kan her dan w,mh,n horstehl?
  I1,, invoor van g'oed,,ren is afgenomen.
  Vt.Jr ,li,, vermindering kan ill ,I,' lflaats kom,,n:
  a,
  
  illVOer Vail ~llldere goodel'tql ;
  
  h, invoer win g o u d ;
  v. invner vail effeeten.
   Invoer
  Vail h n d e r e
  goederen.
  - Indien de st.hmnmeling'on dor wisselkoersen onvoldoende zijn om onlniddell[ik den
  uitvoer te knot.ten, is vermeerdering van invder uit dien honfde
  pre,.ies ,wen o nwaarsehiinlijk.
  (¢esteld eeht.el', zij gesehiedt; dan kan die meordere invaer
  zij.n sameng, esfehl of uit goederen, d'ie in her hesv.hernmnde
  bln,[ niet. of nit dezuike d.ie daar weI worden voortgehracht.
  956
  
  War do eorsto soort lmtreft, hoe laat zieh oen platseting
  grootero behoefte aan die guederen verklar,m in ee,l land, waar
  de koopkraeht der verlwuikers is ach+ceruH;gegaan en waar zii.
  wier koopkracht toenam, diegenett dus onder d,o voortbrongors.
  dio hesc]mrming g~qdeten r als wwbruikors wm b.v. koloniale
  w;Iron uif:teraard, weinig zulh,n hofoekenon, enkel zul'len vragon
  naar grondstoffml voor hun imlustrie, welk ~eval reeds hoven
  is omh,r de oogen gezien.
  En wat de tweed,e s.ort aang'aat, invoor van zoodanige g'oe,leren is, behalve .nwaarsehiinlijk (tie koopkracht immers ,h,r
  v,,rln'nikers ,laalde); een w,or ,len protectiouist hooger ong'ewonsclat gevolg wm zijn, , hi,schermende l>olitiek: nieuw,, me,h,,linking toch voor d,' nationale v,~ortl>rmlg~ng.
  I n v a o r v a n g o ud. De nts gevolg van vm'hoogde i n v . o f
  reehten te verwaeht~m, bowm aang,egew,n hewegingen dot wisselkoorsmi ]eidon tot Jnvoer van ~ou,l in her hesehermeu,h.
  land :. d,~ daling der koersen op hot huitenland, maakt her op
  eml gegeven oogenblik vaor tie exporteurs voordeelig'er g'oud
  t,, o ithi0den daf hiln wissels good,koop Vail d'l, hand te doen,
  g,,liik ]let huii buit+qihi'ndschl,n afilomors pr.fiitelijk,.r uifkmnt
  gmid te zend~?n dlln d:tire wissels te koopon.
   War zal met. dil: gou,1 geschieden ?
  Wordt hot onmiddelliik in d,m geldsomloop opgenomen, dan
  is dit een gevolg him'vlm, ,lat zij, die bet ,mtving'en~ her
  allllSt-ond8 tlifgoveal, iI. w. z. dt/t Vnll lion oeilO sterkere vraag
  dnn eertijds naar ,~'oedoron en producti,we dionsten uitgant :
  eoilo verlevelldJg, ing' Villi zllkl,ll tljo zieh zai u'.itbreidoll fat hreodere kringen en pr{jsstijging zal heduiden van al datgene;
  waarop ,lie grootere vraag zich rieht. Anders g e z e g d : het
  gold, overvloediger goworden, zal dalen in waarde en de g.~oderotl en diensten~ welker waarde immors in gold wordt ltitg',,drukt, zullen in waarde stijgen.
  ()ok wanneer het g'oud aanvankeliik l>ij de hankl-m I>lijft,
  zal zieh, langs ietwat lllldl'Tf'll Wing", hetzelf,h, VOol'do(!ll. l)o
  l'lqltO~,tlllill za'l ([l.itlell, do ollg~,dokfe cireulatie dor ballkOll znl
  foo.nemoli (vernloerdering vail gehlvoorraiid in andoi'on vornl [),
  ih, ondlq'nelningsg,eegf zal WOl'dOll lilill;g~owakkord; de "¢l'aa.g'lllaar
  arbeidskrncht noeint toe. d,, loon,m stiiffell ,,,1 daarmede stiigt
  tevens de smn~ beneden welke ettelijke ondlwnmnm's niei- met
  v.ordeel ll.llnlle warm~ kttnntqi verko~pen.
  Benadeoling, van den uitvoer ! Een land ilnnlers~ datltinnen
  ziin grenzen de prijzen van goederen en ,liensten rijzen ziet,
  kan op de buitentandsehe markt minder good dan vroeger me,lodingen.
  P~'ikkeling van den invoer tevens, die door de protevtimfisten alleen kiln wordell begeerd in ,h,n gol'nl van invoor Villi
  grondst,offen, die boven werd besproken. Invoer toeh van andere
  
  957
  artikeh,n zou nieuw,; nmdedinging vt, or de binnenlandsche uijvprhoid betcekenen
  t)f zou (zoo binnciashuuls niet voortgebra,.hte g!oeder,m wcrdon ing, woerd) beduiden, dat het deel van
  hot hinnc, nla.nds~,h lmbli,,k, welks koopkraeht stcog, zijn moerdcre vraag niet aau ,h., l~eseherm,le binnenlandsche voortbrou. i n - deed ton bnte komen.
   l)mfldmar is ook, dat wm den lageren rentesta.m| niet her
  bimmnland~ maar lint lmitmrlaild profiteorde, l-let is n a u w e 1ij k s
  donkhaar; zulk eml plotseiing terugstroomen wm her .juist ingevoer¢l~, goud. l)o¢:h imlien dit gesehic~hle? De l)roteetionisten
  zouden reden tot bitter klag'en hebben: d~ binuenluudsche
  v,,~rtlm,ng:ing zou, trots dvu lageren rentes~and, zich n i e t uitIn'c,iden !
  H,,t, zou bc,teekenen, dat het bimlenlaml houder w~,rd' Villi
  sehutdxorderingen op hot lmitmdand., her. bowm verond~rstehle
  d,,r, hs geval :
  lnvoer
  van offeeton.
  Buitonhtndseh effectmflu'zit w,rto,~',,nw,mr, ligt eeu jaarlijks s~ijg,,mh, pretentie op het buitenland.
  Zal doze pretmltie a.ldoor in effeeb, n wordv,n vohlaan?
  Wiq! zoltdl'n II~~ q'ffl'~d'oit k,.~open ? De koopkra.,:l,t der verbruik,.rs in her hes(ehevniende ml daav(loor ,,duurder" gewor,len land
  is a,.hteruitg,:,gaan; z!,j zulh,u eer m[nd.er d.a.n vroeger buitenlamls,4w lmlfim',,n koop,,n, lie yoorthr,'ng~,rs dan ? (loon proh.etio,tist kan her vt,rvctl~,htlql Of I>,,geer,_m. Zijn W{qlSCh i8 gX'l?ll
  a.ndere dlul tltlt ,le bJnm,nlandst.he vo,wtbrenging zivh uitbreith,,
  d at ,laarin. en lliet ill vroem,]o effe~:ten, her l>innenland,s,-he
  kaifitaal beh~gging zoeko.
  ],]lke aa,koop vnn epn huit,,nlamls,.h eft'evl din'halve is ,','n
  mmwiizing , ,lnt ,I. l)~ditiek van besehtwming th'r c ' i g e u voorttwenging' is mislukt.
  Van 6(.n uitvoer-verminderemh:m fa,,tor, gevolg van be.svherIlH~¢'f l l O g gesproken wordelL
  Wie den invoer vermimh,rt, bmmdee|t de tra.nsport-omh,rm.mingen te laml ml ~vr zt,~.r welke dien iuvoer bewerkstellig~eu.
  Ih.zp mldm'nemingon zulh,u pog'en die sehado fe verhaten.
  ltet mid&'l ,laavtoe is iu verhooging va:n vraehten gelegen.
  War d,, h,.eiu'eis te woiuig, opbraeht, &, terugreis zal her hebbeu
  goed te maken. Vm'ho~gde vraehtprijzen nu zijn een beletse~
  v,:.,r &,u uitvoer. Zij v(,rst, wken de werking der wissel'koersen;
  wmu' d~,zo den huit(,idandsvhen afzet din' ¥OOl'thren,gselen van
  hot l~,:sehermen,le lamk door (lo l)rijze,l iu ,14t land omhoog te
  .jagml, I)(,moeilijk,m.
  lltOlld~ * illVOOFl'{'ohl:Oll,
  
  .-2.
   Uit: her, w~org'aamh, volgt, d,at hes,.hermei~d,, rechhu~ indertl~a~ld nieuwe bl'Olllleil Will voortbrenging kutme:n aanboren~ maar
  
  958
  te,.mls, dat dr, hiordoor to hehal(m natimmh~ winsf. Met een
  l|il~[OII,tl~ll winst-sa]do is. Nntimmal verlics staat er te~(311DVCl'.
  Hier wordt welvaarf, g'esohal)en, gind~ wordt zij g~fnuikt. Hot
  eeno neuf,ralisecrt her a,ndere,
  Ten g'unste vatl bes(.hermende l'(~.htell l)Ieit [lit zeker ni.l:.
  ~](511 ZOII PC]It(:I' klllllllql ])OWoI'OI1, dill- wIilll' VOOl'- L~II lllUh)(~l
  
  t~'gen (dka,mler OlnVOgOn. hot ook Mot t(, hunne.n nadeele pleit;
  dat h.t voor een land onw,rschillig is, welke handelspoliti(,k
  hot v.olgf.
  V~:etiswanr h~,wm'mi do l)r(m'vtionist(m dit Mot, houd-n zij hot
  (W('I'WI~g(!II([ 'VOol'd~('(:[ Vail hosl:hol'nlolldt~ l'o(,htoll staalI([(,;
  
  llic, ttTo-
  
  rain h)ont her de moeite o.k (lit punt hog h, Imsl)roken.
  Prijssti]ging' is \ a n I)es(.hm'm.n(h, rl,vhhm hot I . , . o g d e g . v o l g.
  l)t, vro(:gor il(,sIaall(](, lag.oro [)rijz('n iilllllovs lllaakton (1o prodm.ti, van hopmdde m'tik(qon Met h.m(,nd on d(~dml dmmml (1,,~
  prt)dm'mlten onl I)os(.herming roopon. I)if sluit in, dat de prodm~tiokoston (let, na invooring dvr bos(,herming, door hot hos(.lwrmvndo land voort to hrcng~,n g.vde,'t,n hoogor zull~,n zijn
  dan do lcosten b'llroeg,n din' dest!jds uit hot lmitonhmd ingow),-,rdo, hoogor ()ok (ingoval hot land d o e l s roeds in oig'on
  I.'lioefto aan di(' g'o(:doren v(,orzag) dan oh, kosh'n (h,r zolf
  vroeg'er reeds voortg~braehte goedoren.
  Eon t)ngtu~s!qger ferroin van v.orthn.nging wordt dionh,ngov.lge lilt I:'ll do)r bos('hl'l'lllillg' I.,trod.n, . . n I'Ol'l'('ill. WIIIII' all'
  kosten hooger zijn on de h, hehah,n lletto-winst'kl(,im.r is.
   11(, prijsstiiging wor,lt uitm'mu'd do.r d. v.rhruikm's g'etlragmL
  1). sore dior priissfijgin ~ d~,rhah-~., is h(,t~ I.,drag, d'ff i,onvrziids (d~or (to verhruikers) v(,rh)r(.n, amh,rzijds (do(a' d~, .hos,,hon'mdo voortbroiL;g'm's) gow.nnon wordt. I). tt, maken winst
  k . m t w)ort uit de-l)rijsw:rhooging, uit lwt nadeel dat de w:rbruikors lijdon, maar wordt dan ook do.r de sore., dio dif nm,I,,(,1 hoh:)ol)f, l ) o g r o n s d . Zii kn,t khqlwr zijn dllll doz(,. Zi]
  kan ham' ,wennron, maar ham" ow.t'troffon kan zij Mot.
  |h,t is du,s hoogstm~s (,omponsati..
  Tvrwijl daarnnast do w.rmind.nh, ko(Tkraeht der w:rbruik.rs
  smmdo zal b)Obl'eilg'o|l aan dio tnkkm~ wm h.drijf, wolk(,r w,.rtI)r,,ngs.h,n z!,j zi('h vroog.r in ,m'(mh'r Imovoolheid ,fan thans
  kOtldOlt altllS('llaffon.
  Zijn doz,, t;d¢k,,n van I)odriif I)innonhm,lscho. dall is do hinmmslands amweri(,hh, svlmdo omnidde,lliik , ziin lmt huitonlamls(.h(,: dan is zij. ~('lijk l)()v(,n word uiteon~('z('t, midd(,llijk.
  Voor ,h,z(, schad(' is (.oml)(,nsati(, ni(,t aamv(,zig. ()f, z()()
  IIt('ll Zo ~:001' h/I/IF in de winsf, (|nor (It' })(,,.4(.hol'tlld(, t:akkon van
  v(mrtl)r(mging' h(dlaahl, mmwt,zig avht, dan hliiff h('f na,h,ol
  d(,r verbruikers OI1V(WgOOIL
  Een nit,komsf. (lie Mot. h(.vr(.,md(,n kan. l)e hinn(.nhtmlsvh(,
  voorfbreng'i~g' toe,h werd' in een ri(,hting gc(b,vong'('n. (lit, zij
  
  959
  
  niet van natur,., ni,,t in vrijheid g~.kozen had. Zi} zomh., v,'ij
  g',daton, ,h' vruvhtl)mu'sh, tm'roinen hobbml gez(,cht; thans werd
  zi} k u n s t m a t i g naar ptekken g~qeid, die kleiner opbrengst beloo.fdeia.
  D. V A N BLOM.
   N ~ 78~ D 6 T w e n t s c h e
  katoennijverheid
  van vrijhandel
  of bescherming,
  l)
  
  ~n het
  
  vraagstuk
  
  Ih~t wekt sores de verhazing van vrevmdelingen (lilt -- t.erwijI Nedorland een reeht van slevhts 5 pCt. h~'ft wm Imitenlandsehe ma.nufaetur,m -- de Ne~b'rla,ndsvhe Katoennijxerheid de
  mededinging van buitenaf niet ducht en een plaats op de
  wer,,ldmarkt lweft weton ~. w.ro'em'en en te handhaven. Om
  h: zien hoe zij die I)ereikt heeft, moet men de geschiedenis
  dim' nijverheid raa,ll)h,gon, deze leert oils d a t d e z e t a k v a n
  industrie
  on,let
  (te h a ~ r
  verlccnde
  besc, lierming
  geon
  vlu~.ht h,.'oft genomen,
  d, o c h , f a t zij c e r s t
  ,~nd,.r hot stolsel
  van vrijeu
  haudel
  zich kraehtig
  ll,,,.rt , ) n t w i k k e l d . '-')
  ~,('Vq'll (,il SpilllH'll WllS Villi ~lldsllpr ill dat ,leo[ Van Ovm'ij,~svl ,lnt 'l'wmlte hovt, n i . t )flmk,nd. ,Ioch bet was vroegq'r
  v.,,ral linmm, dat m.,u ,laar vervaardigd,
  d., falwikant.,n gayen hot van elders .~l,g,,l(,~.llt gar.,n aan d,' Im,,ron. die hot
  l:huis wo,,f(h,n en g',,wev.,n goed weor aan den falwikant leverdml. l l e t e,mtimmtaal stelsel hra(.ht voor katoem.n s t o f f e n e c n
  re~'ht race wm zooveel maal 5 centimos als er M'-' op 1 K G.
  gaan, wmr katomu,n gnre s ,,en van 4 - 6 frans de Kilo . . ..
  I).ze Imseh,,rming h,gen &. Engels,'h. .!jverhehl kwam voural
  mm d,' Zui,l-N,',Im'l:mdseln, ind,ustrie ten go,,do, daar deze in
  n,ehnisvh opzivht de Noor, rN,.d~wlmldsvlu, verrt, vooruit was.
  \a,n 1813--I,q16 ..-'in-'~ ¢,~!hh,r omh,r &, vriig'vvige Imla~ting'-wetg . v i n g in de ,.re'sit. jaren van l,~oning Wilh,m l's bewind d~.
   Twentseho nijw,rheid goed vooruit, d.vh de h,.schermonde heImling,m. liar ,1~. w,ro, miging wm Noord- on Zuid-Nederlaml in,~evoord,
  
  hl'llI']l{-Oll
  
  vt)Ol" TWOtl~O dOllkoro
  
  dttgOll ;
  
  o111 do
  
  |lOOgO
  
  tuqastingen h' ontgaan, sNelltfo men t'ahriekml ,~ver de ffrenzmL in (h'onau o,tz. Tw~Cnh, riop mn vriiheid als voorwaarde
  ~o.r haar ,mtwikkeling. l)e Nederlandsvho Handel Maatsehappi}~
  in 1824 ,)pgeriehe. hotrok hare naar Java uitgezomh,n lijnwaden
  lmof, l,zakelijk uif Vlaa.n,h,ren, niet uit 'l'wmife. Trouwen% hoewel Ned,.rlandsvh,, manufiu,tur,,n in ,liel~ fijd (1826) op Java
  o,,.n Iwsehm'mond ,'e~,ht ad 25 p('t. gmm|en, was de Nederlaml') :Rapport door de heeren K..T. H, Gdderman en Jhr. :M:r. H. Smissaert,
  overgelegd van her, van 9--12 Aug. 1910 gehouden Internationaal Vrijhandelscongres.
  2) Ons bestek gedoogt niet, de bewijsplaatsen voor de hier volgende
  mededeelingen m'm to lmlen; wij mogen wel voIstaan met de verzekeriug
  dat de mee te deelen feiten alle Ms historisch juis~ bcwijsbaar zijn.
  960
  sche katoennijverheid nie-t ~egen tie Engelsche concurrentio ,,pgewassen: de Nederlandsche Handel Maatschappij leed verliezen op haar lijnwaadhand~q.
   I)e afs4.heiding van Bolgi5 had gewivhtig'e govolgen r o o f ih'
  Twentscht, katoennijverh@l: ter aanmoedig,ing ihq" Noord-Ncdorlaaulsehe wovm'ijt.n w,rhtag~lt~ d'e reg,eering (1831) lle~ retd~t
  op garons vail f 40 por 100 pond op f 4 ; tew,ns weMen (van
  1834--183,q) Be.lgis~.he manufa~tural op Java bolast mot een
  roohf vail 50 I'1 711 p(~. z~odat d,o Vlaallls(~ht, imlustrie daar
  gohoel werd uitgesloton. Her kwam c.r voor de Noderhmds~.lm
  llamhq 3kaatsclmppij nu op aan d,~ noodigo mamffaettm,n voor
  Java uit Noord-N~dorlaml h,. lculltwn b,,tr~,kken; daartoe ondersteumh, zii kraehtig' do 'l'wtmtseho nijvcrheid, rit.htt0 oen
  woefschool h, (hmr (later ook ehh,rsl t)p om tie fabriokshovof
  king h~d~ gelwuik van den snelspool t~ looron. 1)o Ne(h,riandscdio Handel Mmttsvhal~pi i deod aan ied~or die maar w(wen wilde,
  b,,sto.lli}lg'on en z,md hot good uit naar Java, waar sedert 1836
  N edm'lands.ho manufavtt.ron oon dfift'erenti~ i van 12~ I)Ct. gen.h,n. Do~.h in 1836 o~k roods verklaard~* do Nc~derlandsche
  Hnmh,l Maatschal~pi j goen nimnvo h,w,ram.iers x,an calicots on
  madnpollams aan to mqm.n; or was feitelijk n,,ds ovcrprodut.rio. In 1841 hrm,ht d. Nodorlandsvhe lland~d Maatscluq~pi i haar
  h,:,stvllingen h-'rug" tot, 60 p(~k. ill 1842 tll~ 411 p~!t. d,~rg~wom '
  hoo~co, lheid der Vol'ige ire'on, tot g'rooh, st.luuh, din' ui~sluitcnd
  w.w do boschm'mde markt wm'k.nd,o 'lJw.ntsl.tw industrievh,n.
  \'oar d~ w,rli¢~zen, dio ,I,' N.dorlands~.ho Halldel Maatsehapl~ij
  . . k in deze jaron hog op tlio besohornuh, mark~ mot haar lijuwmulhamh'l h-od. w.rd zij s~,had~,loos gostohl d.t~or de Regcering~,
  dio hi) goheim ~.mtfract ham" v,,rpli(.ht Md jaarlijks ong~,voor
  t' 11 millioen aan dien handol to lmsted~'n omh,r g~dmudtmhvid
  dot Ib,geering do vorli~.zon t~t op zokor bedrag (12 p('t.) fc
  .Iold¢on. lilt v.ntract hoof't van 1.8371-1854 g'~,DAdml.
   W.rd [us omlor dia oigenaardig"o vo'hmld, tiN'oil ill IN~mt~'
  vot,I goproduceerd en op J a \ a voel w,rhandeld, de nijverhoid
  vorkevMo niot in gunsfig,¢m t.ostanll. Do w~lu' dr' Nellerlanllsvlm Hamh'l Maafschapl~ii workond'~,, fahrikanten VCl'vaardigih.n
  hijna uitslui~eml hot. ~ n v . u d i g s t e g'~ed (¢.a,lieots on madap.'llares), om.lat do Nolh,rlands~,ho Hamlol Maatsehaplfij alle.n die
  VOl'lang'd~,. daar IleZO hot minsf aall IllOdO oildorhovig waren en
  dus do minsfo kans op w,rlios Olflovordon. In g¢,kleurde weofg~)oth,ren stand .nzo hamh,1 vor aehfi,r bij dion van l)uitsdhland on Zwifs~,rland..Mon wist bier Met wa~ op Java verhmgd
  word on sh,hh, zieh darn'van niot ,~p do hoogte. Van 18411'--1854
  vermmq'derden d,, Nedevlandseho illvooroll o1~ Java on ~'[adtlra
  wm b.w~,rkfo katoem,n manufac.tmro,n n w f sh,chfs 5 millic~,n.
  de: huitenlandseho (trots do t~es~.hermond¢, roehfen) met 27 mill i . e n ; onze invoeren bestonden in die jaren voor 83 pCt, uit
  
  961
  
  witf~, of ongebleekte goederen, v a n welker waarde de uit Engpland beh'oklzen garens 75 p('t. vertcg,enwoord:igden. Y a h d:e
  mo~,r l¢~nnis eisehende gekleurd~ goetteren daalde in die jaren.
  . n z o i n v o e r op Java van 18 m i l i i o e n g u l d e n tot op do helft,
  Wrwijl d~:) vreeande i n v o e r e n v a n 19 tof. 83 m i l l i o e n steg(,n. Zoo
  aellt;eriijk was on z e beschermde Ka:t,oennijverhehi.
   t m f i d d e l s begon (h, t)arti(.uliert ' han(leI llal/st d,ien tier Ned.erlan{l~(dl{, l t a n d o l MaafsPhappi~ zieh te o n t w i k k e l e n , vooral toen
  de laatste zieh na &, boSindig'ing va,n h('t lijnwaadcontr~tc't
  {1851} m~,or terugfro]¢. O . k zag' m e n in too,hereon,de niate, T w e n t SOII(, fil]}l'il.~t|lltt311 II~U/I' hot I}uiteil]alld gaall o111 daar zit,h op d~'
  ]m-gte te stolh,n van her bt!.lviif ; zij~ zoehi'en allbngs lilt,of ll/lal'
  nmlel'o inarl,zteil dan muir do besehernad~, ( J a v a ) ; d{* produetic
  word minder o{~nzi]dig: h, Enst~hede werd con lndustrie- on
  l l a n d . l s s e h . o l opgerivht (lS{]2); Vi,l'h{:~tI:~l'illg dot verkeerswog'en
  1,,iddo tot gopdko,~p,,r aanvo¢,r van brandstoffen en t.n'ondstof'f,,i ; d., stoomspinm,rijei, en w.,vm'ijon brei{hhm zieh u i f . ..
   1}o N,'derhmdselm l-hmdol Maatsehappi,] doed g'eringere I)estellin~.,m dan v o o r h e . n eu me'n bogrt~(_-,l) dus l)etor dan vroeger
  ziPhz~qf Ce m~}ot~m h{4pon ; oo1¢ voorzag" m{~n dat straks do
  hosehevming' ill lmli5 zou wogvalbm on dat mPn dan er op
  in.~eri{.hf moest, zijn . m op f'ig'en ho.,,m,n to st'urn. Wanf in
  "55 had d. Minist,,r van Kol.n,ian aan do Kamers van Koophandel on I"~lu'iok{an de vraag r::eds gx,sh,l~ of er {~tl we.lk.}
  1.,zwan.n t e g . n de opheffin;g' dot diffc, renti,'ele re{.hten in lmlii;
  besh)lldon. I){~ Kamers van ltongoIo. Ensehode on H'un'h:m lwtoog*don & t do boschovming onmishaar w a s ; de g'eheo-h, katoonnijverhoid was daaw) 1) i n ~ p r i e h f ! I}..h do ~}pheffing der d,if|'er{-,ntieph, roehton bloof (,on hramh,ml vrnagstuk : in ';)8 werd
  rot.Is opn daarto4, strokl<eml wotsontworp g'~.,roed gon]aakt, hi '(it
  e~,n tw~.ede : perst e - n din'de {ing'edhmd in '~34) word w e t ; diI
  .nf, werp beoogde de diffon.uth,, die 12.~ p(~t. was. a~mvankol]jk
  t-O hl'{ql;R'oll Op t0 t,{% ,,n m~ 3 .jaar op {; pC;t. Na lang'durig~e
  I.,nuulslag'it~,gon werd de wotsvr}ord,raeht illl]lg'PtlOnl{'ll ; ~]t' 'Ni'f
  zm~ van krnt,hf I>lijvon tot 1 Jamtari 1872: zii frad in working' I .lantlari IS6IL Wat was hot effect van dezo wet Y I}e
  invoor,,n nit Nodorla.nd in Imli5 VII,I1 llltlllUftlt'['lll'Iql S~O~'OllIHllll'mato do I.,s.horndik~ ~'oring'or w o r d : @emidd{,ld ptw j a a r werd
  in~':e~:'o{,rd itl ht,f fi]dpork:
  I 8 4 5 - ' 5 - t v{mr f 5.5(}S.7t9
  ~) 1 8 5 5 - - ' 6 4
  .. ,, (.1.100.888
  ''
  '-') I,q{~5-'T2 ,. ., 12.5,{10.449
  l~iPht m . n
  
  her {log" ili{:~t alleen o 1} de uitvo~,ren van mam~-
  
  ~) Einde der werking V{~ll her Iijnwaa{le.ontrao~ der Nederlandscl;m
  H a n d e l l~[uatscha.ppij.
   ~) Verlaging dec differen~iecle rechten.
  96g
  
  faetm'(,n n a a r lndii~ doeh ()1) die n a a r alle markt.(-,n (:,n kie, st
  m(,n 5 j a a r lilt lint, tijd'vak w m h~:svherming te~em)v~,r 5 j a a r
  1dr. h(,t tijdl,,rk d~r w,rlaagd~, dit'f.~wntit ,, dan ziet men dat d'4,
  t.otale uitvo(~r beliep
  w m 18413-18511
  f 22,398.!1~1;9
  ,, 1868--1872
  ,. 8 8 . 0 8 j . 5 9 2 ,
  ecru, v ( , r m e e r d e r i n g dus m(,t
  ~, 65. 688. 6~3.
  \ ' a n doze f 115.688;.62:t k w m m , n f :/8.13'03.152 voor r~,kcning
  d(u' uitvo(,rt, n m m r Indil;, die m(,t t82 i C t . w a r e n g e s t o g ' e n ;
  th: ilitvoi)r n a a r /l:ll(]('l'(' l~li/dO|l bq,liop
  van 1846-1850
  f
  1,158.107
  ,~ I868--18"/2
  ., 28,243.5~7.
  M~,n ziet ho~,z('(,r de uitw)m' ook llai|r onheschornide lllilrktl~ll
  WIts toCg(?llOlll(~ll.
  VooMat wi) tie f i n a h , a f s v h a f f i n g d~u' differe,niqec~le l'ee'~lten
  I)q,hamh'h:ql, m o e t e n wij n a g a a n welke r e c h t e n op g a r e n s (,n
  m a m f f m ' t m ' e n bij invo('r in N~,derland g'ehewm w e r d v n ; vooraf
  .,on t(,rngblik Ol) de vroeg('re t a r i e f w e t g c v i n g
  in N(,derla:nd.
   Wij w,,zen (,r r(,e(Is o I) dat (h, m(,er vrijgn, vig(, r e g ( d i n g bij he,t:
  hvrsiet onzm' omffhank(,lijkheid in 1814 reeds ill 1816 ond(:,r
  a a m l r n n g v a n lielgi8 voor ~:(,n m i n d e r vr!jg'evige had t)taats
  g . m m m k t ; d~'z(, hmtsto was bij d~, wet (,n lu,t tm'ief v a n "22
  s h , . h t s wt,inig' v,,)'b(:t(,rd. Bezi(,n wij nu v h w l l t i g voor katot, l|
  (,n kato(,iTr(xht('t(~n (h' rl'ia(!'~ing(,n, z()oals zij Kold(~n in ISl.).
  in 1817 en in 1823. Kat()(m hie(,f ill (li(-: (h'i(' jm'(,n geli)k b('Ia.st: f I).81.1 ]li] in-, f 1.50 hi] uitw)er) alle t)ehoudens een w,rht)oging v a n :32 cent. ))iJ den invo(,r iq t S H , K a t t ) e n e n gart, n
  ,h'o(,g ill t815 ('en r(:cht v a n 1 1)(~. bij iit- ell bij uitwoel', l n a a r
  ' " ~ " (on.g.etwijnd, ong~w:'rf(l), l)(,w(,rd in 181(i, (,n hh,('f i n ~o,>
  z~vam'd m(,t (,(m last (l)(,hah'(, (h, 35 ('(ufl in 181(;) ~) v a n f 40
  l)('r I()0 kilo l)ij inx'o(:r t('p,(,n 2'7) (.ent. (,n f 1 I)iJ uitvo(:r. V a n
  (l(~ ,,[~jnwad,(:n'"
  l)etaal~h~n (). a. (g~,hh't,kt) linnc.n rest), ov('r
  die, drio j a r e n I. 4 en w(:d(~rom I p('t. l)ij &,n in-, ~,n I l)('t.
   ('(,n tah(,ll(~nr(,(4~t (,n n i h i l l)ij d('n uitvo~,r: witty, kato(,m,n I.)_,l)('t, in 1815, f(;.() per I()o k i l o in 181~ (,n "23 l)i] (l(m in(.n I l)(.!t. (,n 25 c e n t l)ii d.(,n ui~vo(-r. I)~' handol in kato(,m,n
  ,,n ~ar(,ns uit Eng:(,hm(l, ()()st-ll~dii;, (l(, Leva, nt (,n Am(,rika,
  mo~ I)(:st(,mming' n a a r l)uits(d~huld (,n Zwits~,,'hmd, veqflaa.t,~tc
  zi(,h (11111 ()ok s(,(h,rt 181(i voor ~,(,n g'root (h:(q Villi I)IIZt~ hliV('llS
  1111111' I-[I/lll])).tr~ ()IX Br(,lll(:,lt~ Wlll/r .~'l~Cql l'('*(~|lt-on g't,hogt, ll 'wol'(|(,,li.
  M(,t h(,t oo~' o l) d(~n oorl~Ns~()('stan(l w m hot jaa)" '30 w(,rd
  l)[i ,h, w,,t v a n S ,lull ' ~ l (:). a. h(:I: hlvo(,rret'h(- o 1) k a t o e n e n
  ') Deze 35 een~ per 100 ki[o werden n. I. sedert l.b16 gehevett ingevolgc
  l~e~ zoogenaamde ,gabellenreeh6". Boven de verschillende reeht, en van
  invoer kwam overigens da,~ op de ,waag" of op de ,rondemaat," volgens
  de wet£en van 1816 en ~19 versehuldigd,
  
  963
  
  manufa(~turen tot 4 pCt. verlaagd. Bij de lrurziette tariefwet
  van 1845 w('rd de uitvoer vr!jgelaten, her invoerreeht op k a toeil werd verlaagd va~n 8t1 tot 51) cent hij aanvoer onder
  w'eemde, en vri}dom bij dien onder Nederlandsehe v l a g : garen
  (katoenoll, mlgetwijml en ongoverfd) we,'d gebraeht van f 4 t)
  ~1~ f 1, ka,toeuen ma.nufaeturen echh:,r, die in '31 (zie boven)
  op 4 p . t . waren g ebraeht, werden weer tot f; pC't. verhoogd
  in linmm dito wm'd~m wm 1 p('+. op 3 p(!t. gebraeht.
   l:let ontwo,'p van 14 Maa,'t 18t;2 stehh, als beg,insel dat
  grondM;offelt bij den invoer vrii zouden ziin. halffabrivaten
  bvlast mot 2 gl 3 put.. fabri,.aten met 5 pCt. Zoo werd dus
  ml ook kntoe, n vrijgestehl (ook vlas, tmmwp, wol. zijde) ; manufaettlr('n worden belast met 5 pCt. ; wat katoenen gal'mls
  hot.reft, de. getwijnde~ geverfd of ongeverfd (m(,t uitzmldering
  van do getwijmle, die. g'ewn'fd of ongevorfd, in ket:tingoli ges~.hort,n zijn trot te wpven mt met uitzomh.,ring van tit, tmgohh,ekte tw,'odraads ge~wijmle) ~h'oeg,en 3 pl:t. : die op klos.sen
  gesluu,ht of gewond'en 5 pt't. l)e garens dimlende als ga'ondst.t" voor ,le w.v,.'ij,,n, war,m w'ii.
  De t'innh' afselmffing d,,r differmlt.i,,ele reeht,m in Indi0 g~.s,.hiedde hi} ,h' wet van ' 7 2 : de finale afs~.hat'fing greep plaats
  m , t ~.pn slag. tmewel 'l'wmltc, op g'4qo.ideliike overgangen had
  ,angedmng,.n. Zokm' is dp sehok der glui:selinge afschaffing in
  'l'wmm, wel .gvvoehl. l)ovh war was in lint algemoen her ,ft'oet
  dev wot ? I1. uit~ner vnn katoenen ma,mfaettm'n uit her
  vri}. w,rkom" in Noderlaml naar Java hedroeg g'emiddold per
  ja~ll' :
  
  in 18(i,s--1873.
  ., 1,s74-- 1881 . . . . ..
  ~f 11 pet. morn'.
  f
  
  12. 0811.1100
  1a.6~8.U00
  
  Eersi~ na de af's~dmf'fing der .differe,|,tie, kreeg do Nederhmd,~elu,
  inv.m' va.n manufaetm'ml ~,|~ ,Java en Madm'a d~:' ovcu'hand op
  
  vr56mden inx-oor. (}iidor do werkinG~, &,r dit'fm'entiq~qe roehh,n
  tl; pl't.) van 18~0-1872 wm'd ingvw~,,rd 47~ pf't. Nedorlandseh
  tog'onover 55 p{'t. v'.mm oopl ; bij ,I, g,lijkst.elling (1881IS,S;}) was de verhoud'ing golijk (50 p(:t:, yore' beide)~ doch in
  "84 was her nationaal aamleel 55 pCt. togon 45 pf't. vremnd.
   Blijkt uit doze eijfors n,ods do gunstige invloed van do afs~'haffing van do proteetie r ,lo geselti,,,lmfis do,' texti,l-imlustrio
  in do jnrml na 18S0 toont aan lmo juist do vrijhandel dezen
  tak van niiverheid tot groot,m blo~,i hoeft gebrachf.
  In ih, laatst.e 30 jtmm 1881/-1910, ~ml tijCLlu,rk waarin amler,
  land en a,ls Duitso'hland Oil Pranlcrijk voortdurend hunm, invoerroohten verhoogden, heeft, de Nederlandsehe textielnijverheid
  1) Wij wezen el' boven reeds op, dat na 18"34 (de afseheiding van
  Belgie) her recht op garens van f 4 0 . - - per 100 kilo op f 4.-- vcrlaagd was.
  964
  z i e h g ' e r e g e h l o u t w i k k e l d e n uit, g e b r e i d . D e z e u i t l ) r e i d i n g g i n ~
  gt, l)aard n l e t e e n t o e n e l n e m h m e x p o r t v a n k a t o e n e n m a n u f a e t m ' e n.
   Wi] me,~ntul ,lit h e t b e s t t~e k u n n e n
  l)ewijzen n u , t o m h , r s t a a m h , s t a t i s t i s c h e t a h o l h , n , w e l k e b e t r e l d d n g ' h e b h e n Ol>eenig'e ,
  op t,,xtielgel>ied, b , , l a n g r i i k e p l a a t s e n in ' l ' w e n t e , w e l k d i s t r i c t
  iu N e d e r l a n d ,le g r o o t s t e k a t t , o n i n d u s t r i e h e e f t :
  SPINDELS
  
  AANTAL
  
  STEDEN
  
  1890
  
  191}0 ~ 191)9
  
  i
  
  Toencming
  
  S0.04s I 87.334
  35.000 i 55.000
  46.000
  29.400
  
  198.690 !310.348
  35.280 i 50.860
  3 t.994
  36.200
  
  300 %
  45 %
  --2] %
  
  19.000
  
  30.000
  
  32.400
  
  37.[64
  
  96 %
  
  180.048
  
  181.734 299.364 4 4 3 . 5 7 2
  
  ]46 %
  
  lsS0
  
  Enschede
  Hengelo
  . . . ..
  A l m c l o J) . . . ..
  Oldenzaal . . . ..
  ToImM . . ..
  AANTAL
  STEDEN
  
  ~VEE FGETOUWEN
  
  Ibs0
  
  1890
  
  1900
  
  1909
  
  Toeneming
  in
  
  I
  
  Enschede . . . ..
  Hengelo . . . ..
  Almelo en N y v e r d a l.
  3.665
  ].164
  3.650
  
  Oldenzaal . . . ..
  ,";83
  
  Totaal . . ..
   i 9.362
  
  5.291
  1.460
  4.400
  
  7.722
  H.373
  [.960
  2.666
  5.949 ~ 7.66S
  
  210 ~/
  130
  110
  
  1.201
  
  2.020 I
  
  2.6,";0
  
  200
  
  12.552 ~ 17.651 i 24.387
  
  :171
  
  t l i e r z i e t tm,n dus . o n ('ilOI'lllO VI)Ol'Uih,o'allg'. Er d i c n t h i c r
  n.~' l)ij fe wot'dOll Ol~gemerkt d a t t:'c I [ o n g e h ) Villi [|P 1164 WOOfgot¢mwm~ in lS~O h o g 602 h a n d g e t o u w e n
  waren, h'rwijl het
  t h a n s all~e s t . o m h ) u w o n
  zijn. le,n s e h e d e wc,rkt v o o r h e t g r o o f s h '
  g e d e o l t e v o o r OXl~Ol't e n eXl~lw/eerf zolfs l c a t ) e n f l a n q , f s
  naar
  F n g e l a m l . I h , n g o l o ]'ahl'i(.[:!orI- hijna u i t s l u i h . m d k a t o e n e n b o u t in
  ,mwun'ontie
  met Zwitserland
  en E n g , e l a n d ,
  en w e r k t
  gvhecl
  voor export.
  A h n e l o en N i j v e r d a l win'ken v o o r h e ] g r o o t s t e g e d e e l t e v . o r
  *'Xl).,'t. teu'wiil O h h , n z a a l 4,"5 g'edeelte der d,aar g~ewew,n goe~
  *]OI'ol| oxl)orteert.
   VERDIEND
  
  LOON IN DE TEXTIEL-IN])USTRIE
  
  S'rmmN
  
  I sS0
  
  1.s.90
  
  1900
  
  1909
  
  Ensehede
  Hengelo
  
  -f 387.781;
  - t33.000
  
  -f 737.950
  - 215.000
  
  f 2.605.539
  984.497
  469.000
  
  f 4.344.150
  - 1.381.876 i
  608.000
  
  Oldenzaal
  
  !
  
  Toeneming
  in %
  
  P
  
  -256
  
  357
  
  V~.Ill nllsvht~do
  Will'Oll ])OVOllgOllO('l|ldP ~'iif'ers sl.chts
  l!)00 Oil Villi A h n e l o ill h e ] g'eheol n i e t N, Vol'kl'i.jgell.
  Vallaf
  
  11 I n Almelo b r a n d d e een spinner(i at' en w e r d o m r e d e n e n van part]c u l i e r e n aard niet weer o p g e b o u w d.
  965
  
  Er diont him' oehter speeiaal op g,ewezml to win'den daI" d~
  vtmruitgang in l,~on hog v,,el grooter i, dan de vooruitgartg,
  in lu-,t aantal sl)ind~qs en weefgetouwtm. Voor tleng'elo bedroeg'
  l(u.h de v(~tu'tlit.3'ang' ill loon 257 pCt. terwi]l er ill. hetzelfde
  tiid,vak 1311 pot. Wt*t'fgOtOtlWt'II on 45 p{.!t, spindels bijkwamen.
  V~mr Old~mzaa.I is die toename in 31t jaren in loon 357 p('.t.,
  ill W('OI',~I*ffIIIV~'OII 200 p('t. Oll spind'els 9t; poe. Er moet hierb(j
  hog' in aanmerking wm'&m gmmmen dat d~, werktijd in die ~{1
  ,im'ml z,~,~r is v(wmind, erd en wel minstrels m~,t 10 p('t,, d~' wm-kuron b~,drag,en teg,enwoord,ig 6(1 h 58 per w~,ek.
   B(,halve de hmm,ming van het aantal spimhds ml weefgotOttWoll
  
  nt()ot
  
  or
  
  spol'iIill [
  
  op
  
  gl?w~ZOll
  
  wordon
  
  dat
  
  gerott(|t*l'do
  
  imu,hin(~s g'm'(~g[,Id zijn vm'vang'o.n dqmr nieuwe 1)eter werkemh,,
  ni~,t al'h,en war wevf- en spimmu.Mmm botl'eft, nlltllI' o o k NOrdmt dum" werkmlde stqummmehines en ketels g'eregeld uit de
  fnbriek,m vvrwijderd mn or m~,er eeonomisvh wm'ke.mle voor in
  do plants to stelh,n. Tot d¢~ze maafregvlon word't men gedwongml door de eoneurr¢mtie o 1) d~, wereldmarkt ml men mag m"
  dankhnnr wmr zijn dat op die wijzo e~,m, storke industri~, is
  t~t stand g~,,komml, die zieh ook in mo(dlijke tiji(:h~,nweet staand~,
  h, houden in t%,'enshqiing nl~,t I)~,schormde industrie~n, dio in
  t~,g'm~spoed even zwak zijn als in hroeikassen gekw~:,ekte planfoil w a n l l 0 O r dozo in do buiN,nhwhf komen.
  Ten slofte wiilm~ wij hier hog eenigo eijfers g'even die duiih4ijk aantamwn dat do Nederlandsehv katoenindustrie zeer helang.'[ik voor oxport wed(t, m~ deze export hog geregehl hu're,rant. Er zij hog bij verm~qd dat her niet alleen export naar
  X~,dm'lands~.h-lndii~ is doeh dat or zeer voel wordt geSxporteerd
  nnqr ('hina. Britsvh-Indlii.;, Japan, Zuid-Amerika, do Levant, pro._
  ziS. Afrika en andere overzeesehe landen.
  ~,VAARDE VAN GEEXPORTEERDE
  
  ~'[ekNU~ACTUREN
  
  :
  
  STEDEN,
  
  lSS0
  
  Enschede
  Oldenzaul
  
  •i
  I
  
  i
  1890
  
  1900
  
  fl.880.839
  
  f4.116.000
  
  f6.019.270
  
  - 1.040.000
  
  - ].Sl0.000
  
  - °.450,000 -
  
  ;
  
  1909
  
  f 16,4~1.140:
  3.600.000
  
  I Toeneming
  
  !
  
  in %
  
  760
  260
  
  Hengelo werkt gehecl voor expm'~ ~ cijfers dezer pl~atsen oat,broken.
  Almelo
  Ilim'uit ziot men dus duideli]k d,at, er, war do katoen-industrio hotroft, telk(,n jan, meet gold uit hot Buitenland naar
  him" komt en onzo natimiale rijkdom vermeerdort, waardoar
  m~,,r I)olasting kan word¢m opgel)ravht dan her p,'~,val zoude zijn
  hii hot lmffon van hooge inkomol~do reehten, die door h<,t
  dlmrder maken van al:lm'lei lovensbehneften en hulpmiddolon
  vt.)r d~ Industrie do ontwikko,ling daarvan zouden belemmeren.
   966
  Wii will~n dlls holwn dat iI!i~ o . t w i l & o l i n ~"
  onder lwf lw~rsehende re~qime zal kl.llllleli hliiven VOOl't~"lllln.
  I/~,llnlv. in d(, sh,dl,n vlior w e l k . hil,rhli'¢on de eijft,rs Zljli
  ilit:il~l~'ovon,
  }li,Mlllif
  o r ilo~" ooI1 h t , l i t l t T r r i i k l , katlien-indusfl'ic
  in
  llnrno, lkqdel L ]-hiilksherg~,n, N~'~,(Io, ('lt<iOI", I.l~hh.n. tla,al'Jl,ili
  i,ll Yl~l.llt,llllHlll. ]),it d(' Nod~,rlandseho katooninlhl,~frio d~oor h~,f
  vr{jhandolsf~'lsel is 7owol'dOll tot i,one I)ollln~T{jllo oxport-illdUStl'ie, nlo~.o hliikon uif ih, voll~ild~, t,ijfi,i'.%
  
  ¢~
  
  7
  5~
  tO
  
  ;~67/7~;ge.
  ~
  
  877/81;ge.
  ~'i <
  
  ~iddeld
  887/96
  
  ~ =
  ~
  
  g;
  to
  
  ~:,
  
  ~
  
  to
  
  :I
  b~
  
  ic
  
  U~
  
  :.a
  
  ¢
  
  ~u7/tvoe
  
  ~ =
  
  gee~
  
  U~
  
  ~iddeld
  
  .-5
  
  aiddeld
  
  ~ "
  
  ¢D
  
  ¢D
  
  o
  o
  
  ~ _-~
  
  o
  
  E=
  
  O
  
  ~
  
  C'
  
  z
  
  rg
  
  5~
  
  5
  io
  5":.
  5".
  ~;
  
  -a
  
  :
  
  k
  
  .hl
  
  ,~,
  
  h
  
  b
  
  ,-.
  o
  
  g
  
  o
  
  ~.~
  
  0
  
  "
  
  ~
  
  E
  
  ~-,
  0
  
  967
  Doze stntist, i.~ehe oiifers doon zion hoe ondm" her. prnteetion;stisvh,, reg,imo onze uitvom' wordt Iwlemmerd, en welko groote
  x hu,ht deze simls de afsehaffing dvr hes~,hm'mcnde rechten
  lmeft glql(llllPll.
  I)o wmtl'do vail (hut I'XpOl't Villi alle nllltlltlfa(.ftlr(?il steeg' van
  187"~--86 t-o~ op 1.(108 van 2tL7 millioen gulden op 74.7 mill.,
  ,lie van katoenen manufimt;m'e.n vqn 16.~ op 53.3 mill. g'uhlo,n.
  Nog, iets a,nd~,rs writ uit deze eiit'ers tt, leeren. Door de Ned,,rhrnds~.lu, prot(,etionish;,n wordt gaarm, verkondiod de stelling
  ,lat de hhtei d,:r Text.ietindustrie is te da,nken nan hot 5 p(!t~.
  veeht dat him' hog Iwstaqt. Ih, t invocrrecht van 5 put. vcrh,m~t
  nidus hunno I)ew(,ring"
  I)esvhm'ming aan do ~ ' '
  svhe. imh~strieohm. Van proteetie in dm~ ziil dai: her huitmllamlsvh goed door hot invoerreeh¢ zou worden geweerd, blijkf.
   ~,,.ht,m" niets uit th, cijfers; integt,ndvcq: doze toonen oak een
  aa,vnm'lo,lijl¢e tot, n(qning van d'ml invoer van alle manufactm',,n on wol se&,rt ch, afschaffing tier bos(.hermende reehtm~.
  .Mml phn,gt ons tarief wm iuvom'r4,ehtml fis('aal ee noemen,
  mndat In,t oogmerk daarvan is den fis('us geld te daen t~o~vtoeien, niefi tie vad~'landsehe nijw,rhei,I te bosvhm'mmL l)narom
  w,wden grondstoffen vrijgelaren, worden ha lffahrikaten lnag en
  vadled,ige fal)rikatml niet hoog'~,r dan 5 pCt. belast. Voor do
  texti~q-nijverheid kom~ (lit stels(,l dus hierop noer. dat ongespommn katoen als ruw materiaal vri} wordt i n g e v o e r d ; oak
  ,I.p g~wens -- gTondstof din' weverijen -- komeu vrij b i n n e n ;
  d,, mamffaeturen worth~n helast mot 5 pCt.
  Een ,)pmerkjng reeds nanstonds ten aanzien der garens. Him'
  Idijkt al d.adelijk hoe moeilijk, hoe onhoud, baar de onderscheiding is tussehen gvondstof, tmlf-fabrikaat, volledig fabrikaat.
  Immers is duidelijk dat her g,~sponnen garen inderdaad voor
  ,h, w ~ : , v e r i j e n i s : g r o n d s ¢ o f ,
  voor de s p i n n e r i j e n
  is':
  volil(,dig
  fahrikaat.
   Tegmmver den invom' van vreemd(,
  ga:rens g'mfieten de inl,andsctm sphmorijen dus geenpr]ei he~
  svherming. .Matu' dp manufaeturen ? Zel¢l.r hot is waar, de inlands(.he gmfioten ~'m~ wmrsprong van 5 p(~. boven de huit mflands,'he. Maar dat voor&uq geldt natuurl(jk alleml voor
  zo~)vm' dr' fal)rikant zijn waren in Nederiand wee¢ te plaatsen,
  wmr hot. verbruik in Nederland. En wa,nneer nu iefs is g~,blekml uit (le boven door ons meeg,edoelde gesehiedenis der
  Twents(-he katoon-niiverheid, da.n i s her wel d i t : dat @ bloei
  ,lior nijvm'heid te rlankml is ann den u i t v o e r ,
  ann de ver~wering van een deet tier weretdmarkt', dan is her, ook di¢:
  ,lat die uitvom' is toegenomen j u i s t nadat de beschermir~ in
  d~ Oostind.iselm bezittingen is weg,g,evallon. Her is eenvoudig
  I),,la,.he~,ijk t.e mo~non -- en die meening kan sleehts gedeehl
  warden door wie der zake onkundig is - das de zoo omvang~rijke 'l'wentso,%e katoennijverheid zou kunnen hestann of zelfs
  
  968
  aaamorko, lijl¢ zou kunnml gohaa~ worden door o,en vom'sprong
  va.n 5 p{'t. up tie in N o d e r l a n d
  v e r b r u i k ' t e goedoren. Hoe
  weini~' trouwens dit rp,ht prohihitief werkt, in hoe geringe
  ltlIltl~ do itlvoer vail Vl't3ellldO ltllHlllfilc~ill'Oll daardcK~r wordt belommerd, blijkt uif lwt foit, dat over 190S aa,n manufactm'en
  van katoen werd hl~evoerd tot verbruik tot con bedrag, van
  hijn~ l~;~ millioon g uhhm. I)it invoerroeht behq- d.us niet kravhtige meded~nging door den vreemdeling', l)oeh hovondien weet
  ieder vakman it te zpg'g'en, dat er altijd, muh,r elk sWlsol,
  uitrui:ling van mamffa.vt, uren tussehen w,rsehil[ende tanden plaats
  heel L omdat in d,o vraag llaar dat arfikel de modo een woord
  mod:esproekt en de verhruikers al naar haar gritlen, bet oem,
  s,,wt good willen Iwtwkken uit Fraakrijk, her. amh,re ttit En.a,ela.nd; do 5 pCt.. dio d aarop wordf gelegd, Imat den Nodorlamlsehen fabrikant lfit,t veel, omdaf hij toeh w)or een d~el
  die g'oederen niot vervaard.igt.
   Waar in zoo ow,rwegend-ruime maf~, voor export wordt gowerkt als in Twente, kan her fis(,ah, reeht ad 5 p(~. nit,t
  werken als een eenigszins m)mnenswaard,i:ge beseherming. Wij
  wl,zell er reeds op. dat de spimlerij in elk g'ev'd zood'lnige:n
  VOOl'Spl'Ollg' nit, t; g'enief, setlert :in 1877 (It, rt'chten op de g.arens
  zijn afgesehaft. Hoe heeft zij dan hot hoofd wehm te biodon
  aan do buitenla.ndsehe mpd~,ding.ing, die de overproduetie van
  E n ~ d a n d , Duitsehland, Frankriik en Bolgi5 op onze markt
  wiorp ? 1)oordat men goedkoop kon produeo~ren, d.w.z, doordat
  mort alles wat voor de uito,,fouing, van her spinnersbedrijf noodig' was (de vele e n d u r e mm.hinol'iei;|l~ tie leeren driifrienlen,
  hot kaardheslag enz.) zoo goedkoop mogelijk krijg+m kon, omdat o I) dat alles goon invoerreeht gelegd werd. En ook voor
  de woverijen is in dien zin mede de vrijhandel een maehtigo
  factor geweest. Die vrijdom is van belang geweest; niet d<,
  hosel,enning ad 5 pCt. op oen zoo heperkte markt als die van
  hot eioon kleine land.
   Mon zeggo dus niet dat or eigenlijk ton onzent geen vriihareM is, daar o1' immers yen reehf ad' 5 pCt. op manufaettll'on wordt;, g(qlOVell. ~'OOl'pt'rst Was tof voor on],:elen jaron
  da.f reeht feitelijk niet nleer dan 2.~ p(~t. ; wmrts spreekt do
  mudo t~,i~ gezaghobbend woord mede in de keus van binnenof Imitenl~andsehe manufaeturen ; onze grossiers bovendien hevordoroll juist bij voorkeur Ifiet dell afzef wm Hollandsehe
  mannfaefuren; hot reeht ad, 2~- put. (of 5 p(!t. gelijk her dan
  thans werkelijk is) maakt op kMnore artikelen n-et zooveol
  uit. dat, de kooper zieh daardoor laat tehlen. Dovh bowenal:
  niet door den afzet op de beporkte, binnenla:ndselm'markt is
  de nlerkwwaardigo bloei der Twentsehe niiverheid veroorzaakt,
  ntaar door don uitw~er over heel de wereld', en daarop heoft
  dat reeht ad 2~ pCt. geenerlei invloed gehad.
  