text: CARIBISCHE LETTEREN'
  DOOR
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  Kan men spreken van een Caribische litteratuur ?
  In een overzicht betreffende de Nederlandse Antillen stelt ook
  COLA DEBROT een dergelijke vraag (2) *. Bij hem ligt de nadruk
  vooral op het adjectief, op de vraag naar het eigen karakter dus.
  Voor de voorzichtige Hollander echter, die geneigd is te zeggen
  „één zwaluw maakt nog geen zomer", is het misschien niet ondienstig aan de hedendaagse productie in de Caribische gebieden
  enkele verdere beschouwingen te wijden ».
  Reeds uit de overzichten van SWANZY en MARAN in dit tijd-
  
  SChrift (9,6) blijkt, dat éT êên bêfin is vaü Efigelse én Franse Westindische letteren. En er is veel meer dat de moeite van het vermelden waard lijkt.
  Wat zou overigens het criterium moeten zijn voor de bepaling
  van het bestaan van een Westindische letterkunde ?
  De hoeveelheid publicaties in verhouding tot het aantal inwoners? Een dergelijk sommetje mag eenvoudig lijken doch is het
  niet — want noch het geografische gebied noch de inhoud der
  publicaties als „letterkunde" is zuiver te bepalen — en, in elk
  geval, houdt zo'n getalsuitkomst geen rekening met de imponderabilia, die zoals gewoonlijk van het grootste belang zijn.
  Deze betreffen voornamelijk de verhouding van de hoedanigheid ten opzichte van de kansen voor een Westindische schrijver.
  ') Door eigen beperktheid van talenkennis moet ik mij in dit overzicht beperken tot litteratuur in het Engels, Frans en Nederlands geschreven.
  •) De cijfers tussen haakjes verwijzen naar de nummers van de bibliografie hierachter. De sterretjes geven aan dat de publicatie aanwezig is
  in de Centrale Boekerij van het Koninklijk Instituut voor de Tropen,
  Amsterdam.
  ') Na dit artikel van COLA DEBROT in 5/tcusa /aarftoe* '953* heb ik
  over de Nederlandse Antillen niet veel meer te zeggen.
   — 192 —
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  193
  
  Dan doet zich de vraag voor naar opleidingsmogelijkheden, naar
  soort van onderwijs, naar taalmoeilijkheden en naar diverse invloeden.
  Wil men Suriname als voorbeeld nemen van opleidingsmogelijkheden in het Caribische gebied, dan is een verwijzing naar VAN
  BOHEEMEN'S OniewjyszorgeM * reeds voldoende om te laten zien
  dat zij nog verre van ideaal zijn, ook al is sinds de publicatie van
  dat artikel een en ander verwezenlijkt van wat toen nog plannen
  waren. Pas sinds kort is er een middelbare school; er bestaan hogere opleidingen zoals de Medische en de Rechtsschool, doch deze
  hebben ongetwijfeld nog minder dan onze inrichtingen van hoger
  onderwijs een universeel karakter en dus niet die vormende invloed, die speciaal naar litteraire productie kan leiden.
  Op de Nederlandse Antillen, en vooral op Curacao, zijn de mogelijkheden iets groter, het onderwijs kent daar al wat langer middelbare scholen * en men kan er tegenwoordig ook een (particuliere) klassieke opleiding volgen.
  In de Franse overzeese departementen bestaan sinds langere of
  kortere tijd lycées en een rechtsschool *. De Franse middelbare
  scholen zijn — het is welbekend — veel meer dan de onze gericht
  op letterkundig onderwijs, passief en actief, en geven dus een
  betere kans.
  De Britse West Indien kennen op vele eilanden high schools, in
  Trinidad bovendien het Imperial College of Tropical Agriculture
  en andere laboratoria cum annexis, voor welke echter uiteraard
  hetzelfde geldt als voor de Surinaamse Medische en Rechtsschool.
  Meer hoop voor de letteren geeft het University College in Jamaica met zijn extra-mural departments op andere eilanden (Trinidad, Barbados, Antigua, St. Lucia) en in Brits-Guyana en -Honduras.
   Voor Porto Rico en de U.S. Virgin Islands is de universiteit van
  Porto Rico wel het centrum van middelbaar en hoger onderwijs,
  •) H. VAN BOHEEMEN, Surinaamse onderwijszorgen.
  Gids XXXII 1951 p. 65-91*.
  *) DR J. W. GOSLINGA, Overheidszorg voor onderwijs en volksontwikkeling, in : OftiM;e en de ^es CarafèiscAe £are/en. Amsterdam 1948 p. 126142*.
  *) Het lycée Schoelcher op Martinique, het lycée Carnot op Guadeloupe en het jonge lycée Félix Eboué in Cayenne; het Institut Vizioz is
  gevestigd in Fort de France, Martinique.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  194
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  met haar vele annexen (ook ambachtsscholen) en speciale cursussen.
   En dan is er natuurlijk de uitweg naar universiteiten in de Verenigde Staten, Canada (MacGill!), Engeland, Frankrijk en Nederland en naar andere opleidingsmogelijkheden in deze landen. Doch
  voor hoe velen, of liever, hoe weinigen is deze weg gelegd ? *
  SoorZ
  Gaan wij terug naar de lagere en middelbare scholen in West
  Indië zelf. Wat zijn daar de kansen voor een Westindisch kind om
  te leren zich spontaan uit te drukken en zijn gedachten zo te formuleren dat een basis voor litteraire uiting kan worden gelegd ?
  Tot voor kort waren de leerboeken (taal, aardrijkskunde, geschiedenis) dezelfde die in de respectieve „moederlanden" werden
  gebruikt. VAN BOHEEMEN * geeft instructieve voorbeelden van de
  voor Westindische kinderen volkomen vreemde begrippen, die
  men hun als vanzelfsprekend trachtte bij te brengen. Ik herinner
  me op het bord van een Bosnegerschooltje ergens aan de Cottica
  (in 1948) te hebben zien staan „zeem en lei, een koe in de wei,
  melk en room" en nog enkele van dergelijke leuzen, waarvan
  alleen een lei voor *&ze kinderen misschien een realiteit was. En
  kenden de kinderen in Paramaribo en Willemstad niet beter de
  Nederlandse provincies met al hun steden en dorpen, rivieren en
  kanalen, dan de aardrijkskunde van hun eigen land? GRATIANT'
  noemt 'les Gaulois, nos ancêtres' dat voor de Martinikeesjes de
  basis van hun geschiedenislessen scheen te zijn.
  Uit de welbewuste reactie, die men in de Engelse gebieden ziet
  in de vorm van recente lees- en leerboeken met locale verhalen en
  geschiedenis (38, 41, 48, 94), mag men concluderen dat ook daar
  een overmaat van zuiver op Engeland gericht onderwijs heeft
  geheerst *.
  De kentering is gelukkig ingetreden. Op de Nederlandse Antillen leert men de kinderen meer en meer plaatselijke aardrij kskun') Men zie de aantallen genoemd in (4) n p. 619.
  *) Onderwijszorgen, p. 72.
   ») Zie (16) p. 89.
  *) HENRIQUES (17) p. 131: Until a few years ago the text-books used
  in the schools were illustrated by facts and objects which would be
  familiar to the European child but not to the young Jamaican. It is still
  claimed with some validity that the average Jamaican child knows more
  of the history and geography of Britain than he does of his own island.
  Vgl. ook CARTER, DIGBY & MURRAY, //wiory o/ /Ae
  
  book 4, London 1953* als voorbeeld van een modern schoolboek.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  195
  
  de en geschiedenis *, in Suriname zijn meer op de Amerika's inge-'
  stelde geschiedenisboeken verschenen * en een eigen aardrijkskundeboek en sinds kort zijn er speciaal voor Surinaamse kleuters
  geschreven (en geïllustreerde!) leesboekjes *.
  Er is echter ook een andere kant aan de kwestie van al of niet
  toepassing van concordantie: het gevoel dat aan locale toestanden aangepast onderwijs van een minder gehalte zou zijn. "Il est
  pratiquement impossible d'adapter les programmes aux exigences
  locales: ce sont les Antillais qui protesteraient Ie plus violemment
  contre un 'enseignement de seconde zone' " *.
  Wanneer de taal welke het Westindische kind thuis spreekt een
  andere is dan die waarin het op school onderwijs ontvangt, vormen de moeilijkheden die hieruit voortvloeien een verdere handicap bij de ontwikkeling van litteraire uitingen.
  Dit probleem ligt in elk gebied enigszins anders; men kan zelfs
  de Britse West Indien niet over één kam scheren, omdat al naar
  gelang van de geschiedenis dier eilanden het thuis gesproken
  Creools meer of minder dicht bij het Engels staat.
   In het tijdschrift /ft/£-over-a/ (144), dat onder de bezielende
  leiding van A. J. SEYMOUR door de British Guiana Writers' Association wordt uitgegeven, komt een serie artikelen voor TVie
  we s^eaA *, waarin een poging wordt gedaan enkele ver*) B.v. Pater M. D. LATOUR, Onze Boveniftna'se «fanden, S<. Maarten,
  Sa6a, S/. Eus/a/it». Willemstad 1951*.
  Frater M. WALTERUS, NOS T^a, deel i De Nederlandse Antillen (met
  werkschrift). Curasao 1952, 2e druk 1953*.
  *) H. N. DAHLBERG, Swritiamc t« de aardryAsAioufe, Paramaribo 1954.
  W. VAN DIJK en C. F. G. GETROUW, .De on/iftAAe/tng van de Surinaams*
  geschiedenis, Paramaribo 1951.
  Idem, OuemcA* uaw de nifwuis/e gescAierfenis, Groningen 1953 Vgl. ook
  THEOD. A. C. COMVALIUS, Kor< oi>er.2j'c/i/ uaw de SwrinaamscAe geschiedenis
  uoor de /agere scAoo/, Paramaribo, 3e druk 1912, 7e druk 1932
  3) ANNE DE VRIES, Ons etgen JeesfcoeA, Zeist 1953-1954; 8 deeltjes,
  waarvan 6 zijn verschene»
  •) Persoonlijke informatie van professor EUGÊNE REVERT, Directeur
  de l'Enseignement, Ministère de la France d'Outre Mer, Parijs, Februari
  1954.
  Zie ook de artikelen 'Onze onderwijzersopleiding', gewijd aan het
  kweekschool-rapport in het weekblad Curafao, Mei 1954 (nrs. 17-21).
  *) RICHARD ALLSOPP, fly'A-oi/w-a/ (144) n 9 p. 13, m 11 p. 23, v 16 p.
  127, v 17 p. 235. Ook JOHN HARRISON, A note on West Indian dialect
  words, ffa'oVm in 11 p. 33.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  196
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  schillen b.v. tussen het Engels van B.G. en van Barbados mede op
  deze wijze te verklaren.
   Doch of het nu om de verhouding gaat tussen Engels en het
  'patois' van Trinidad of St. Lucia, tussen Nederlands en Papiaments, tussen Frans en het Creools van Martinique of tussen
  Spaans en Amerikaans, voor elk Westindisch kind dat naar
  school gaat, begint een periode van meer-taligheid met — wellicht
  onbewuste — problemen van over- of onder-waardering voor een
  der talen en met een vertraging in zijn uitdrukkingsmogelijkheden. Een onderwijsspecialist op Curacao schrijft: "En in deze
  spanning tussen het eigene, dat als waardeloos wordt verworpen,
  en het vreemde, dat hem niets zegt, zit het schoolkind, dat aan de
  ene kant het opgelegde afwijst en aan de andere kant toch moet
  bezwijken voor de autoriteit van het gebodene en als het al uit dit
  conflict komt, is het niet ongedeerd. Het is zeer de vraag, of het
  opmerkelijk gemis aan initiatief, zelfvertrouwen en critische belangstelling in onze maatschappij, of vele van de uitingen, die
  zonder meer tot 'minderwaardigheidsgevoelens' worden gerekend,
  niet zijn terug te voeren tot de remmingen, de geestelijke ondervoeding, die hiervan het gevolg zijn.".... "Indien we van kinderen gaan eisen, dat ze over vreemde zaken denken en dan nog in
  een onbekende taal, vragen we iets onmogeiijks, en we krijgen
  woorden in plaats van gedachten als reactie op onze pogingen." i
  Van Porto Rico heet het: "The Puerto Ricans hesitate between
  the English word taken from their school texts and the corresponding Spanish word of which they are almost never sure." *
  Daar komt voor de kinderen die verder onderwijs genieten dan
  nog een moeilijkheid bij, als zij meer talen moeten leren. De
  energie die daaraan wordt besteed, zal maar ten dele de uitdrukkingsmogelijkheden in de 'eigen' taal ten goede komen. De Britse
  Westindiërs hebben hier waarschijnlijk het minste last van, omdat
  het middelbaar onderwijs hun weinig vreemde talen leert; op de
  Franse lycées is, als in Frankrijk, altijd een keuze mogelijk (latingrtc, latin-langues (één moderne taal grondig), latin-sciences,
  sciences-langues). De scholieren in Suriname en op de Nederlandse Antillen krijgen èn Frans èn Duits of Spaans èn Engels te le') Mej A. C. WINKEL. Het taalprobleem in de Cura?aose school,
  /i.iV.R-WMrtMrfiscAi; De>c«»»en*a«e Dtensï i 1953 38-42, p, 577, 591,
  606, 620, 634», Citaten uit p. 593 en 620.
   ») (14) p. 108
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  197
  
  ren *. Men mag aannemen dat, net als bij ons, het aantal les-uren
  Nederlands niet groot kan zijn.
  Wellicht is het verschil, dat toch wel duidelijk aanwijsbaar is,
  in de quantiteit van de litteraire productie tussen de Franse,
  Britse en Nederlandse gebieden mede hierdoor te verklaren.
  En dan kunnen wij de kansen voor de 'buiten-schoolse' jeugd
  om het tot werkelijke geletterdheid te brengen wel op nihil stellen,
  al schijnen er uitzonderingen te zijn, indien men tenminste een
  boek als SAMUEL SELVON'S d ftn'gAter SMM autobiografisch mag
  opvatten (85). Dit verhaal van een Trinidadse Hindostaan, op zijn
  zestiende jaar uitgehuwelijkt aan een hem geheel onbekend meisje
  zonder dat hij iets anders heeft geleerd dan het hanteren van het
  kapmes in de rietvelden, geeft een begrijpelijk beeld van de ongeletterde die tot schrijven komt. Met alle bewondering voor een
  dergelijke enorme prestatie moeten wij echter afwachten of
  SELVON ook een 'schrijver' wordt, dan wel of zijn boek de bekende
  eersteling blijft, waarvan het succes berust op de combinatie van
  een zeker talent en de belangrijkheid van de beschreven ervaring *.
  Het zal van de omstandigheden afhangen, waaronder zulke auteurs (ook b.v. LAMMING (60,61)) zich verder kunnen ontwikkelen,
  of zij steunpilaren worden van de Westindische litteratuur.
   Hier spelen de invloeden van succes ongetwijfeld een rol: de
  naam van de uitgever •*, de recensies — ook die in de radio, zoals
  SWANZY ze voor de B.B.C, pleegt te verzorgen —, de eventuele
  vertalingen, de bewerking voor toneel of film, zij kunnen even
  zovele aanmoedigingen zijn om verder te gaan zelfs zonder dat de
  uitgever, in de hoop op meer winst, aanspoort tot een volgend
  manuscript.
  Maar ook is het de vraag of een beginnend auteur in West Indië
  zelf voldoende stof vindt voor zijn ontwikkeling. Wij zien velen
  naar Parijs, naar Londen, naar New York trekken; evenzeer dat,
  •) Zie noten pag. 193 1) en 2).
  *) Vgl. DoRAlBBERSON.'sbesprekinginCan66ea«QM0Wei7y (140)m lp.
  61 " ... the one book which everyone can write with his own blood ..."
  *) "It is heartening to find that in any British colony a native voice
  can now be heard, particularly a voice of such peculiar sensitivity and
  charm, emanating from a young man still in his twenties" zegt de uitgever ALLAN WINGATE niet zonder paternalistische naïveteit op de flap
  van SELVON's y4fcrigAterSKM (85). Het schouderklopje, ongetwijfeld als
  aanmoediging voor de schrijver bedoeld, zal zeker ook de Britse gevoelens strelen: Wie wir 's dann (zuletzt) so herrlich weit gebracht..
  West-Indische Gids XXXV
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  198
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  desondanks, de beste boeken die zijn waar de schrijver zich aan
  een Westindisch onderwerp houdt. MITTELHOLZER b.v. die sinds
  '48 in Engeland woont en die vele novels op zijn naam heeft (6874), waagde zich slechts aan één 'Engelse' roman (71). Ook de
  Franse Westindiërs lijken zich liever tot Caribische verhalen te
  beperken, met uitzondering van JOSEPH ZOBEL, La F#e a Paris
  (1953) en de ene roman van TARDON, CAm< a« Potng (1950) die in
  Tahiti speelt. Merkwaardig is wel de preponderance van Martinique, over Guadeloupe en Frans Guyana, als bakermat van deze
  verhalen. Daarnaast is er een grote productie uit Haïti. *
  Inter-Caribische invloeden zijn merkbaar in tijdschriften als
  Carttiean ()«ar/er/y (140), /Ci/A-ovcr-«/ (144) en .Sim (136), waarin
  naast correspondentie tussen schrijvers van verschillende gebieden die elkaar soms persoonlijk niet kennen, vertalingen van Franse gedichten en romans voorkomen. En onderlinge kennisneming
  binnen de Britse West Indien wordt ongetwijfeld ook aangewakkerd door de B.B.C.-uitzendingen van de locale litteraire productie.
  Van Franse zijde organiseert men eveneens programma's, door
  de zender van Martinique (her-)uitgezonden, waarin Westindische
  schrijvers, hetzij in Parijs, hetzij ter plaatse aan het woord komen.
  Franse Westindische tijdschriften zijn in de letterlijke zin onvindbaar. Lttcto/es, ra;«e ZtWeVatVe marttmgMatse (146), in 1927 opgericht, is in de Bibliotheque Nationale niet aanwezig en evenmin
  bij een van de redacteuren GILBERT GRATIANT, die sinds de jaren
  '30 in Parijs woont; een ander tijdschrift noemt GRATIANT Tintrouvable 7>o£»<^es' (150) *. Van L^gtóme LV/ense is, in 1932,
  slechts één aflevering verschenen (145).
  In hoeverre van deze publicaties invloed is uitgegaan op de
  auteurs in Frans West Indië valt dus niet na te gaan.
   Wel zijn er Franse tijdschriften, zoals Les Ternes MWeraes
  (onder redactie van SARTRE), die artikelen en soms een geheel
  ') Over Haïti bevindt zich een uitvoerige bibliografie (1942-'52) van
  de hand van MAURICE A. LUBIN, Port au Prince, in het bezit van de
  schrijfster, die deze gaarne aan belangstellenden ter inzage zal geven. Zie
  ook CATTS PRESSOIR, ERNST TROUILLOT, HENOCKTROUILLOT, Historio-
  
  g r a f i e d'//aï/t. Instituto Panamericano de Geografia e Historia 66,
  Mexico 1953.' Zelfs in een Amerikaanse 'Baedeker' voor West Indië vindt
  men de uitspraak: "The elite, sophisticated and cultured, keep going a life
  of the mind remarkable for the size of the country." LAURENCE and SYLVIA
  MARTIN, TAe 5/an<2ar^ Guide /o Mexico awd <A« Carió&ean. New York 1954
  p. 340»
  «) Zie (16) p. 92
  Niet te verwarren met een in Parijs uitgegeven blad Tro^t^KM dat
  voor Franse troepen overzee is bestemd.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  199
  
  nummer (93) aan de Antillen wijden en locale schrijvers het woord
  geven. Ook is er samenwerking, zo geen invloed, tussen schrijvers
  uit Frans Afrika en die uit de Antillen en Haïti in het periodiek
  (eigenlijk een serie monografieën) Presence .4/ncatn« (147).
   Wanneer wij tenslotte, als laatste belangrijke factor bij de beoordeling van Westindische litteratuur en de kansen voor auteurs
  aldaar, de moederlandse invloeden trachten te analyseren, dan
  komen wij, via wat over de taalmoeilijkheden is gezegd, bij de
  culturele tradities van Frankrijk, Engeland en Nederland. Men
  mag m.i. wel stellen, dat litteraire bedrijvigheid als onderdeel van
  de cultuur, in Frankrijk en ook in Engeland een relatief grotere
  plaats inneemt dan bij ons. Onze opvoeding is bepaald niet doordrenkt van de klassieken der Nederlandse letteren, terwijl elk
  Frans kind al op de lagere school opstellen leert bouwen en stukken litteratuur leert ontleden. En waar zouden wij een analoge
  uitspraak vinden als die van SEYMOUR "If the literature of the
  West Indies is to develop into a rich and organic growth, it must
  marry Shakespeare to the Annancy story, and form a creative
  union between the two sources of this region's literary heritage
  . . . . //te /JOKW 0/ Zfwg/tsA /tteratore z^At'cA we Aavc consctOMs/y
  ac^Mj'ra/ ouer /Ae £as< A«wrfrec2 years and the African, Amerindian
  and Indian folk tales and oral traditions which have unconsciously nourished our folk imagination for centuries" * ?
  Afgezien van de vraag of alle Westindische litteratoren de
  anansi-verhalen in ere willen houden, de invloed van de Franse en
  Engelse litteratuur is onmiskenbaar, terwijl het Nederlandse
  geestesmerk, dat door de Hollanders die in Suriname en de Nederlandse Antillen werken wordt geimporteerd, weinig litteraire belangstelling dekt.
   Het gaat hier niet alleen om wat bewust gebracht wordt in de
  vorm van onderwijs en bibliotheken, maar om de sfeer die men
  schept. En het gaat zeer beslist niet om de aanleg van de Westindiërs die in Suriname en de Nederlandse Antillen anders zou zijn
  dan elders in het Caribische gebied, want het blijkt — zoals ook
  DEBROT in zijn meergenoemd artikel (2) aantoont — dat er op
  Curacao wel degelijk een bepaalde litteraire sfeer heerst. Doch
  waar deze veelal Spaans en Papiaments als voertaal heeft, heb ik
  de uitingen daarvan buiten beschouwing gelaten (zie p. 192 n. 1). Het
  tijdschrift Z)e S/o^> (149) is er bovendien om te bewijzen, dat ook
  in het Nederlands door Antillianen en Hollanders op Curacao —
  plus een aantal Nederlandse litteratoren buitengaats gedurende
  *) (144) v 17 p. 221; cursivering van mij
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  200
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  de oorlog — leven in de letterkundige brouwerij is gebracht. En
  tenslotte: uit de weinige Surinamers en Antillianen die reeds vroeg
  buitenlandse invloeden konden ondergaan, zijn litteraturen van
  formaat, als HELMAN en DEBROT, naar voren gekomen.
  II
  Wanneer wij nu nagaan wat onder de bovengenoemde omstandigheden in concreto door Westindiërs op het gebied der 'bonae
  litterae' wordt gepresteerd, dan vinden wij — de volgorde is willekeurig — historische, sociologische en taal-studiën, romans (ook
  historische), gedichten, essays, toneelstukken, school- en kinderboeken, tijdschriften — waarvan reeds enkele terloops genoemd
  — en bundeling op andere wijze: bloemlezingen, tentoonstellingen.
   Geschiedenis wordt op academisch niveau beoefend zowel aan
  het University College of the West Indies in Jamaica en de University of Puerto Rico, als in publicaties van ERIC WILLIAMS (35,
  36, 37), ARTURO MORALES CARRION (30), R. VAN LIER (26).
  "The lack of historical sense is one of the first things which
  strike any writer visiting the West Indies" schrijft een correspondent in 77»e 'Awes Lt'/erary 5M/>/>/emen/ in 1952 (12). Dr ERIC W I L Li.uio /vjimulccii 2ict diniciB. "Two of die nidjoi cultural problems of the Caribbean are that each territory knows very little
  
  of itself, and is at the same time almost totally ignorant of its
  neighbours" *.
  Persoonlijk doet ERIC WILLIAMS al het mogelijke om historisch besef en onderzoek te stimuleren. Hij is voorzitter van de
  Historical Society of Trinidad and Tobago, die een Canèöeaw
  /ftslortco/ iïmew uitgeeft (139). Dergelijke historische genootschappen bestaan eveneens op Barbados (M5), waar ook een historisch museum is, en op Jamaica (142); in Suriname is kortgeleden een historische kring opgericht (secretaris P H . A. SAMSON;
  de kring is de auctor intellectualis geweest van het Emancipatienummer van de Wes^-Zn^/scAe d i s *). Wijlen W. M. HOYER en
  N. VAN MEETEREN hebben op de Antillen veel gedaan voor bevordering van de geschiedkundige belangstelling (7, 28,29)'. De extramural departments van het University College of the West Indies,
  ') (13) p. 59
  •) Wes/-/M<*iscAe Gids xxxiv Juni 1953
  •) Uitgezonderd in enkele incidentele gevallen wordt in dit artikel
  over Westindische culturele activiteit geen melding gemaakt van de zeer
  talrijke historische studiën en andere werken van niet-Westindiërs.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  201
  
  die het midden houden tussen volksuniversiteit en volkshogeschool, beijveren zich eveneens in deze richting \
  In de historie-beoefening door romanciers vinden wij enkele
  hoogtepunten van de locale geschiedenis telkens weer als Leitmotiv terug. Bij de Fransen zijn het figuren als BELAIN D'ESNAMBUC (58) de veroveraar van St. Christophe en Martinique, TousSAINT LOUVERTURE (90) de bevrijder van St. Domingue (Haïti) en
  zijn opvolgers DESSALINES en HENRI CHRISTOPHE (132) *, de voorvechter voor de afschaffing der slavernij SCHOELCHER *, en niet
  te vergeten 'les dames des Isles' (59): FRANCOISE D'AUBIGNÊ,
  JOSEPHINE DE BEAUHARNAIS en de legendarische sultane AIMÉE
  DUBUC DE RIVERY *, die stof te over verschaffen voor biografieën,
  vies romancées en historische romans. Maar ook de uitbarsting
  van de Mont Pelée op Martinique, "un Hiroshima avant la lettre
  dans lequel disparurent en deux minutes sa capitale et trent mille
  de ses fils" *, is begrijpelijkerwijze een drama dat nog na een halve
  eeuw in de litteratuur weerklank vindt (67, 77, 89). De slaven-opstanden zijn uiteraard eveneens drama's die tot de verbeelding
  blijven spreken en die, meer of minder getrouw naar het overvloedige historische materiaal, worden afgeschilderd (72, 75, 83).
  In Brits Guyana, dat niet alleen in de roepnaam Demerara de
  herinnering aan de Hollandse kolonie heeft behouden, is het een
  VAN GROENWEGEL, een STORM VAN 'S GRAVESANDE die van uit de
  
  17de en 18de eeuw nog inspirerend werkt. Een (niet gepubliceerde)
  scriptie van een Guyanese over gouverneur STORM verwierf een
  *) ANDREW PEARSE, Outside the Walls, Caribbean Quarter/y (140) n 4
  p. 36-49, waarin een overzicht van de cursussen in Trinidad en Tobago
  1949-1952.
   idem, Hunting for History, /fyft-ot/er-a/ (144) in 13 p. 210
  *) Of ook Bolivar zijn biograaf in de hier besproken gebieden heeft
  gevonden, is mij niet gebleken. De belangstelling voor zijn persoon schijnt
  zich tot nu toe voornamelijk te uiten in het bestaan, op vele plaatsen,
  van een Sociedad Bolivariana en in de oprichting van standbeelden. —
  En Brion ? ?
  *) SCHOELCHER, de Ftanse WILBERFORCE, was een Lotharingen Zie
  over hem een der talrijke werken verschenen bij de herdenking van de
  Franse afschaffing der slavernij 1848-1948: VICTOR SCHOELCHER, £sc/anage e/ co/owisa<iow. Textes choisis et annotés par EMILE TERSEN, avantpropos de CH. A. JULIEN, introduction par AIMÉ CÉSAIRE. Colonies et
  empires, deuxième série: Les classiques de la colonisation. Paris 1948*
  ') Zie ook CARIBBEAN QUARTERLY (140) ii 4 portret en p. 7.
  ') ANDRÉ LEVEUF.Inquiétudes et espoirs de la Martinique. Z-e Monde,
  mardi 19 janvier 1954 p. 4.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  202
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  prijs van de Royal Empire Society in Londen. MITTELHOLZER is
  bezig aan een historische roman in drie delen, waarvan het eerste
  CAïToVe» o/ ifayze-awa in 1952 verscheen (72).
   De familie VAN GROENWEGEL, met vele gefingeerde vertakkingen en afstammelingen, neemt in de hierin beschreven anderhalve
  eeuw een centrale plaats in. De auteur besluit dit gedeelte met een
  uitvoerig verhaal van de slavenopstand in Berbice 1763. Hij gebruikt zijn figuren om er nogal wilde theorieën aan op te hangen
  en hij schijnt een voorkeur te hebben voor abnormale karakters
  en verhoudingen *. Het is mogelijk dat hij op gezag van studies als
  FREYRE'S r/te Masters an<2 tóe S/aves, of onder invloed van misschien nog heden bestaande toestanden in B.G., dergelijke verwordingen door machtswellust en tropenkolder inderdaad ten
  rechte in de geschiedenis van zijn voorvaderen interpreteert. Hij
  weet de abnormaliteit zelfs wel plausibel te maken, mede door de
  suggestie die van de echtheid zijner landschapsbeschrijvingen
  uitgaat. Reëel zijn ook enkele historische onderzoekingen welke
  aan deze roman ten grondslag liggen. Achter in het boek geeft
  MITTELHOLZER een kaart met de forten en plantages en een lijst
  van de historische personen en feiten uit de geschiedenis van
  Pomeroon, Essequibo, Demerara en Berbice die hij in zijn intrigues heeft verweven; in het voorwoord legt hij rekenschap af
  van wat echt is en wat gefantaseerd, van wat hij gezocht heeft en
  soms niet gevonden in de archieven in het Brits Museum. Jammer
  is, dat ook hier weer de onbekendheid met Nederlandse bronnen
  een rol schijnt te spelen: MITTELHOLZER heeft zich kennelijk op
  RODWAY'S en DALTON's .Hïsfory o/firi'tósAGwiana (resp. van 1923
  en 1855) gebaseerd, hij heeft blijkbaar niet NETSCHER'S uitvoerige
  studie gebruikt, hoewel deze toch ook vertaald is *. NETSCHER
  oefent critiek op sommige foute vertalingen van HARTSINCK'S
  tekst in DALTON'S werk, niettemin vinden wij door NETSCHER
  gesignaleerde anomalieën bij MITTELHOLZER terug. En wie weet,
  •) "Once again Edgar Mittelholzer shocks his readers to attention
  with the dark and tortuous maze of the human mind and englossed
  description of life" zegt een review over een van zijn jongste boeken (TAs
  Lt/e ana" £>ea/A o/ Sy/iua (73)) in .Kt/A-wer-a/ (144) v 17p. 255. Naar aanleiding van het tweede deel van de trilogie, TAe //arroiwng' o/ //wfterfws
  (74) meent TAe Times Literary Sw££/«new< 5-3-1954 p. 149: "Mr.
   Mittelholzer is a talented writer, but it is impossible to take seriously any
  historical novel composed in such terms."
  •) P. M. NETSCHER, Geschiedenis na« de Ao/oniën £sse^we6o, Demerary
  en B«r6tce. 's Gravenhage 1888*. Translation by W. E. ROTH: History
  o/ Me Co/otiies £s5e^Me6o, Dewierary and Ber&j'ce. [1910?]
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  203
  
  zou hij in het Nederlandse Rijksarchief nog enkele der gewenste
  details hebben kunnen vinden, als hij deze bron had kunnen raadplegen.
  Wij hebben echter nauwelijks het recht zulke Schönheitsfehler
  in een rowan te critiseren, waar het slechts enkele historici van
  naam * is gegeven de ingewikkelde geschiedenis van veelomstreden streken uit aller landen bronnen te reconstrueren.
  ERIC WILLIAMS (37) geeft ook hierin het goede voorbeeld en
  bestudeert eveneens Franse en Spaanse archieven voor zijn toekomstige history of the Caribbean.
  Voor Porto Rico heeft MORALES CARRION reeds een belangrijke
  bijdrage in deze richting geleverd door zijn studie over het eiland
  in de 17de en 18de eeuw te baseren op Spaans, Engels en Amerikaans materiaal (30) *.
  Dat de geschiedenis van West Indië moet worden bestudeerd
  aan de hand van documenten in vele talen, spreekt voor ons
  eigenlijk van zelf. Doch de Surinaamse historicus-socioloog bij
  uitstek, R. VAN LIER, die dus in deze mede als Caribisch voorbeeld
  mag gelden, is als dichter en prozaschrijver moeilijk bij de Caribische letteren in te delen. In zijn bellettristische werk (62, 120-122)
  komen slechts enkele aanduidingen voor van zijn jeugd in Suriname en de titel Prae/us/on'e is in dit verband misleidend. Waarmee niet beweerd wordt dat RUDIK VAN LIER zonder Suriname
  denkbaar zou zijn.
   Van ALBERT HELMAN'S omvangrijke oeuvre aan romans en
  novellen kan men eerder zeggen dat het specifiek Surinaamse
  historie bevat. i)c S/t7/e P/antagö en Z)e Laatend .StoVte (52, 53)
  spelen niet alleen in dit land; zonder het prototype van de
  i) B. v. C. R. BOXER. Zie o.a. de bespreking van zijn Sa/f aiior de S<$ and
  /*« S/rugg7e /or Bra*»/ and /Jwgo/a 1602-1686* in Wes/-/ndJ5cAe Gids
  xxxiv p. 256
  *) Belangrijk is deze studie, omdat MORALES CARRION hierin voor zijn
  eiland een uiteenzetting geeft van de situatie vooral in de 18de eeuw, die
  mutatis mutandis voor het gehele Caribische gebied kan gelden. Zijn betoog nl. — in het kort samengevat — dat de tegenstelling tussen het
  monopolisme van het moederland en de reële noodzaak van handel met
  de omliggende gebieden en de tegenstelling tussen de contacten, die
  uit deze als illegaal gequalificeerde en bestreden handel voortvloeiden, en
  de concurrentie van de buren die toch de vijanden waren en beoorlogd
  moesten worden, een tegenstelling in de hand werkten tussen de belangen van de 'walled city' en de rest van het land. En zijn conclusie dat de
  'social dichotomy' die mede hiervan het gevolg was nog lang heeft doorgewerkt (p. 43-45, 53, 58, 92-95).
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  204
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  Labadisten-kolonie en de zusters van gouverneur VAN AERSSEN
  VAN SOMMELSDIJK, zonder APHRA BEHN'S OroonoAo op de achtergrond zouden deze romans minder diepte hebben. Hoewel LICHTVELD misschien wil onderschrijven wat MITTELHOLZER in het voorwoord van CAi/tfren o/ if aywawa z e g t : " . . . . I have no doubt that
  many will probably read this tale as a tale, not caring two hoots
  about the historical background". Dan blijft de psychologische
  roman over, in een specifiek Westindische 'setting'.
  Dit geldt ook voor de boeken die slavenopstanden en latere
  arbeidsonlusten tot onderwerp hebben, zoals TARDON (90), SAINVILLE (83) en VICTOR R E I D (75) die geschreven hebben. Maar bij
  dezen komt nog meer tot uiting de projectie van de eigen omstandigheden als Westindiër en de strijd om eigen vormen die
  begint in de protest-houding een uitweg te zoeken *. In een later stadium van ontwikkeling wordt de Westindische schrijver
  schrijver tout court.
  Daartussen ligt de phase van een andersoortige projectie van de
  eigen persoon, de romans die in wezen autobiografieën zijn. SELVON werd reeds genoemd (84, 85), LAMMING'S / n ^ castóe o/my
  sfo'n (60) is daarvan evenzeer een voorbeeld.
   Tot beter begrip voor acculturatie-moeilijkheden zijn dergelijke
  levensbeschrijvingen van groot belang, litterair lijken ze niet van
  zo grote waarde — vooral als er veel van dit soort komen die hetzelfde procédé volgen. Toch is bij vergelijking met wat een bui*) "
  hoe hij zich aanvankelijk voor alles neger heeft willen voelen,
  doch nu in steeds sterkere mate het recht opeist om zich van zijn houding
  van protest, van zijn probleem, te mogen losmaken. Deze behoefte openbaart tegelijk de onvermijdelijk tragische positie van de negerschrijver in
  Amerika, die immers in een blanke wereld als minderheid nooit aan zijn
  probleem en de daartoe behorende conflictstof zal kunnen ontkomen."
  Dr J. W. SCHULTE NORDHOLT, Symposium Stichting Culturele Samenwerking, SeAfi/wers en <£e wri/Acirf.
  "Prof. dr R. van Lier wees op een mogelijke oplossing in een verdergaande geestelijke emancipatie van de intellectuele neger, waardoor hij
  door zich vertrouwd te maken met de hoogste vormen van het Westerse
  geestesleven in de blanke wereld sterker zal komen te staan." Nieuwe
  •Ro/terdawse Cowrani, Maandag 8 Februari 1954 p. 5.
  Cf. J. W. SCHULTE NORDHOLT, Vrijheid als onzichtbaarheid, De Gids
  CXVII 1954 p. 327-337
  Zie ook ELSA GOVEIA :'' the
  
  ambivalence born of real dependence
  in conflict with separateness of identity" in haar bespreking van W. L.
  BURN, Tfie BW/t'sA Wes< /«dies, Canfteeaw g"aWeWj/ (140) n 2, p. 46
  Voorts: H. W. SPRINGER, On being a West Indian, idem m 3 p. 181—
  
  183
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  205
  
  tenstaander van deze problemen maakt *, het verschil in werkelijke doorleefdheid duidelijk.
   Een andere vraag, welke zich misschien bij deze autobiografische
  romans laat stellen, is die naar de waarde van het gebruikte
  idioom als materiaal voor eventueel linguïstisch onderzoek,
  wanneer de auteur zijn personen een dialect laat spreken. Madame
  JOURDAIN, in de inleiding tot haar studie over het Creools van
  Martinique (18) rekent — terecht — af met het 'petit nègre' dat
  men vroeger voor couleur locale versleet. Doch dit trucje werd
  dan ook toegepast door niet-Caribische schrijvers. Thans zou
  men zich kunnen voorstellen dat hetgeen mensen als SELVON en
  TARDON hun figuren in de mond leggen wèl enig taalkundig belang heeft. Dit staat echter aan de linguisten ter beoordeling * en
  deze schijnen in het Caribische gebied nog weinig talrijk: Madame
  JOURDAIN (18, 19), Mademoiselle SYLVAIN (34, 147), Lou LICHTVELD die de taaistudie als side-line beoefent (21, 24, 25), RENS
  (33), een groep in het University College in Jamaica waarvan
  echter nog geen publicatie verscheen * en enigen in Haïti *.
  Maar waarschijnlijk levert de in een Creoolse taal geschreven
  bellettrie beter basis-materiaal voor taaistudie op dan de toch
  altijd min of meer willekeurig gebruikte dialectvormen in romans
  en verhalen die in het Frans of Engels zijn geschreven, welke
  neerkomen op kwesties van adaptatie en locale woordenschat.
  Nog een andere vraag, welke men bij het lezen van Caribische
  novels voelt opkomen, is die van het al of niet afwijzen van de
  Afrikaanse oorsprong. Het is niet alleen de strijdvraag in wetenschappelijke kring over de mate van doorwerken van de uit Afrika door de Negers meegebrachte elementen in de hedendaagse cultuur (levensgewoonten, godsdienst, taal) *, maar vooral in dit ver') Zie b.v. CUNLIFFE OWEN, TAe A/arooM, London 1952*, dat op een
  fictief eiland in het Caribische gebied speelt en quasi psychologisch de
  conflicten in en tussen verschillende bevolkingsgroepen in roman-vorm
  opdist.
   *) Vgl. LICHTVELD (25) p. 70. De ouderen, zoals FOCKE en HALFHIDE
  blijven hier buiten beschouwing. Om zijn Surinaamse medewerkers wordt
  hier genoemd : A. DONICIE C.SS.R., De Oeo/en/aa/ va» Suriname, Spraakkunst. Met medewerking van W. CAMPAGNE, PH. VAN DAAL, F. LANSDORF,
  R. SAMSON, R. SLOOTE, Paramaribo 1954.
  3) Zie Caribbean 0uarter/y (140) il 3 p. 49-51
  *) Zie de in noot 1 op pag. 198 vermelde bibliografie
  •) B. v. LICHTVELD versus JOURDAIN, Wes/-/»ia'isc/ie Gids xxxv 1954
  o.a. p. 62-63; HENRIQUES versus HERSKOVITS, Caribbean Qw
  p. 17, ii 2 p. 43.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  206
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  band: hoe reageren de Westindiërs zelf in hun waardering van
  het verleden? Merkwaardig is een uitspraak van een niet-Westindiër omstreeks 1900:
  "He [the Negro] disbelieves the story of having been in the dim
  past kidnapped in Central Africa and brought to the West Indies
  in slavery, and he believes in his heart of hearts that the black
  races are the aborigines of the West Indian Islands, that the white
  men were the invaders and enslavers, and he argues that they,
  having brought the bounteous islands nigh to ruin by their
  rapacity and extravagance, had better clear out and leave the
  land to the natives". *
  Wanneer dit inderdaad juist is gezien en dit geloof de basis is
  van het Westindische nationalisme, dan wordt het begrijpelijk
  dat sommige schrijvers zich bewust distanciëren van alles wat naar
  Afrikanisme zweemt. MITTELHOLZER laat een van zijn figuren
  zeggen:
  " . . . . these faddists were trying to dig up everything they
  could pertaining to negro folklore in the West Indies: the c«m/a
  dance, sAango, the nancy-story. They were glorifying the calypso
  and encouraging primitive institutions like the steel band. They
  had purposely blinded themselves to the fact that if the West
  Indies was to evolve a culture individually West Indian it could
  only come out of the whole hotchpotch of racial and national
  elements of which the West Indies was composed; it could not
  spring only from the negro." *
  Toch is de groep dergenen die zich bezighouden met wat MITTELHOLZER als een verwerpelijke mode beschouwt, talrijk en weigefundeerd. Het periodiek Presence /1/ncaiwe geneert zich helemaal niet om in een aflevering aan West Indië gewijd (147) verschijnselen als de voodoo-cultus van Haïti uitvoerig te behandelen en het is niet alleen de Fransman REVERT die over Magie
  Antillaise schrijft', maar even goed de Antilliaan TARDON die zijn
  verhalen (86) doorspekt met 'Africanismen'. KATHERINE DUNHAM,
  als sociologe èn als leidster van een bekende Westindische dans•) Geciteerd door COLIN A. HUGHES in een niet gepubliceerde M.A.
   (Columbia University) thesis over TAerfet>e?o£m«wio/ se//-g<wef«meM* i«
  Me Bri/isA (CM/ /«die* J900- 7950, p. 31 uit E. GLEICHEN (ed.), BW/isA
  America, London 1900 p. 333.
  De geciteerde passage is van Mrs. ERNEST HART.
  " ... it is the underlying assumption of West Indian nationalism"
  voegt COLIN HUGHES hieraan toe.
  •) MITTELHOLZER, .4 morning a< <Ae o//»ce (69) p. 242.
  *) EUGENE REVERT, Magte /I «*i7/aise, Paris 1951*.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  207
  
  groep, schroomt evenmin om de typisch Afrikaanse elementen in
  de Westindische cultuur te onderstrepen — ook al doet zij dit
  soms met een ironische 'double-clutch' *.
  Ook de slavernij wordt niet door allen verdoezeld: toneelstukken als BRUMA'S Zte gcftoor/tf ran Bont, door Surinamers in Nederland opgevoerd, en DEREK WALCOTT'S //«nri CAnsto^Ac getuigen
  hiervan evengoed als veel van de moderne Westindische poëzie
  dit doet en de sociologische studies door Westindische deskundigen (15, 17,26,33,36).
  Er is echter bij al dit teruggrijpen op vroegere situaties dikwijls
  een ambivalente houding te onderkennen. Enerzijds het protest,
  anderzijds de verontschuldiging voor hedendaagse toestanden,
  soms een verheerlijking van het Afrikaanse zoals ook in Europa
  bij kunst en kunstbeschouwing dit in bepaalde perioden mode is,
  soms een centraal stellen van de slavernij met afwijzing van het
  mogelijke element van Afrikaanse beïnvloeding. (HENRIQUES b.v.
  die de West Indian family als swt' generts beschouwt, voortkomend
  uit de slavernij-verhoudingen •).
   Het zal echter altijd mede een kwestie van persoonlijke instelling blijven of men de nadruk meer op het ene of het andere element van de erfenis uit het verleden wil leggen. Evenmin zal het
  mogelijk zijn van bepaalde erfstukken uit te maken langs welke
  weg zij West Indië hebben bereikt. Wanneer men een van de
  sprookjes, door Pater DONICIE uit de Neger-engelse verhalenschat
  opgetekend', vrijwel letterlijk tegenkomt in een bundel Griekse
  verhalen *, dan kan men zich afvragen of dit via Afrika dan wel
  via Europa of wel langs beide wegen uit het Oosten is gebracht —
  tenzij men de voorkeur geeft aan de theorie van de spontane geboorte van gelijksoortige sprookjes over de gehele wereld! Hoe dit
  zij, belangrijker is, dat zulke legenden — anansitories zo goed als
  andere — door West Indië als eigen worden beschouwd en dat zij
  dienst doen als basis voor volkstoneel, waarmee de evenzeer wijd
  verbreide gewoonte om toepasselijke liedjes te maken op actuele
  B. IJZERDRAAT, Katherine Dunham en haar "zwarte kunst",
  30, 1950 p. 49. Zie ook: P. NIGER, Rhapsodie caraïbe de K.
  Dunham, Presence .4/rccatne 6 p. 151
  *) FERNANDO HENRIQUES, West Indian family organisation. Caribbean QuarteWy (140) n 1 p. 16-24, speciaal p. 24
  •) H^es^/ndi'scAe Gids x x x m 1952 p. 164 "De gans en het meisje" *) HUBERT PERNOT, La /»//« aw* roses, e< aM/res confcs des £ays grecs,
  Paris 1953 (Le rameau d'or, d'après Pio, Contes populaires grecs,
  Copenhague 1879)
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  208
  
  JOHANNA FELHOEN KRAAL
  
  gebeurtenissen (pantoen, copla, calypso, cabaret) wordt gecombineerd. In Suriname bestaan van dergelijk volkstoneel recente
  voorbeelden, die echter naar mijn weten niet zijn geboekstaafd *.
  Meer bekend zijn toneelstukken ad hoc, b.v. Af*ss»e /ana, geschreven als propaganda voor de eerste verkiezingen in Suriname
  waarbij vrouwen stemrecht hadden en een stuk over de bloedtransfusiedienst *. Iets dergelijks vindt men in Jamaica: eenacters gemaakt voor de campagne 'Food for Family Fitness' *. De
  litteraire waarde van deze stukken zal wel minder groot zijn dan
  hun sociale belang, doch dit laatste impliceert tenminste een kans
  voor schrijvers-in-spe. Het toneelspelen wordt ook actief gestimuleerd door instellingen als de extra-mural departments * en de
  Sticusa met cursussen en leiding van amateur-toneel.
  Gedichten en essays vindt men voornamelijk in de tijdschriften
  en dit zijn vooral de in Brits West Indië uitgegeven periodieken:
  #im (Barbados), A^-cwer-a/ (Brits Guyana), Canièeaw @warter/y
  (Trinidad). Het laatste staat onder auspiciën van het University
  College, dat ook een serie Canièean /l//am (27, 138) uitgeeft. De
  director van het extra-mural department van het University
  College in Jamaica, PHILIP M. SHERLOCK, komt geregeld als dichter in deze tijdschriften voor, zo ook A. J. SEYMOUR, editor van
  i^z)'A-over-a/. DEREK WALCOTT, schrijver van het nogal omstreden
  toneelstuk i/ewn' CAmfo/>A£, heeft als dichter ook eigen bundels
  uitgegeven (130-132). De oudere voorvechter van de Westindische
  poëzie, J. E. CLARE MCFARLANE, stelde een bloemlezing van Jamaicase gedichten samen (99). Van WILSON HARRIS, die ook onder
  het pseudoniem KONA WARUK schrijft, zijn gedichten verschenen
  in een gestencild Nederlands uitgaafje Zfraa£ eninZ)e.Kïm (133,
  134). Zijn landgenoot uit B.G., JAN CAREW, heeft men eveneens op
  deze wijze in ons land getracht boven de horizon te brengen (96,97)
  y &-owr-a/ geeft daarvoor waarschijnlijk een betere uitzichtpost.
   Belangrijk zijn in de genoemde tijdschriften de critische analy*) Particuliere gegevens van Frater F. M. ABBENHUIS te Paramaribo,
  aan schrijfster verstrekt.
  *) Surinaams MeMuuftM/feti», Weekoverzicht 5-12 Augustus 1950 nr.
  9 p. 4 (onder Cultureel leven)*
  ') Zie NORMAN CAMERON, Cultural life in Jamaica, /tfiyA-otvr-al (144)
  ii 7 1948 p. 11
  •*) ANDREW PEARSE, Outside the Walls. Cart66eaM gwarteWy n 4 p. 36,
  speciaal p. 44; PHILIP SHERLOCK, The Extra-Mural Programme,
  II 3 p. 4
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  209
  
  ses, zoals CROSTON'S Afo/es o« <Ac reading o/ /xj^ry * en PEARSE'S
  Wes* /n<2jan /Acmes (8), verder de boekbesprekingen en de litteratuur- en personalia-lijsten (naar onderwerp geclassificeerde in
  ifay^-orer-a/). Hieruit kan men zien hoeveel groter nog het aantal
  der gedichten is vergeleken bij andere litteraire uitingen. Men kan
  er over twisten of dit armoede of rijkdom der letteren betekent, de
  invloed van het moderne vrije vers is in elk geval onmiskenbaar.
  Beschouwingen over Caribische dichters uit niet-Britse gebieden, Cuba, Haïti, Porto Rico — o.a. van ERIC WILLIAMS, als
  steeds actief * — vindt men er naast vertalingen van FransAntilliaanse dichters.
   Deze Fransen moet men overigens zoeken in de bloemlezingen
  in Parijs uitgegeven (103, 124) en soms verscholen in publicaties
  waar men ze niet zou verwachten: HENRI ROUSSEAU NADIR besluit een polemisch geschrift (31) dat men zou kunnen noemen 'een
  eeuw practijk van SCHOELCHER'S ideeën' met een gedicht dat
  eindigt 'France! ö France! es-tubien la France' (123); GRATIANT
  geeft niet alleen zijn Oecfo ies sang-»we7è, OM /e i;e«* cAanter /a
  France in een eigen in Martinique gedrukt bundeltje dat tevens
  enige Creoolse gedichten bevat (113), maar ook enkele als toegift
  in een serie lezingen Les i/wafre sameaïs rfes /l«/i//es (16), in 1945
  gehouden bij een tentoonstelling Les ,4w<j/Jes Aewrewses in Parijs.
  De bibliografie in de catalogus hiervan (5) is eveneens van belang
  voor degene die zich interesseert voor de Frans Westindischc letteren van oudere en oudste generaties. Daarnaast is Pre'seMce
  ^4/n'came (147) een niet te verwaarlozen bron: een speciaal nummer
  aan Haïti gewijd geeft behalve sociologische en taaistudies een
  serie Haïtise en Antilliaanse gedichten.
  Van de in het Nederlands geschreven of vertaalde gedichten
  kunnen wij volstaan met te verwijzen naar de namen COLA DEBROT (105-107), HELMAN (113bis), RUDIE VAN LIER (120-122) en
  de tijdschriften De S/oe/> (149), 5i'wtaiaw (148) (beide Curacao) en
  £/iorarfo (141). Het boven genoemde overzicht van COLA DEBROT
  (2) over de talrijke Antilliaanse dichters (en prozaschrijvers) vermeldt meer en deskundiger dan wat een leek hierover bijeen kan
  garen. Voor Suriname kan nog gewezen worden op een enkel gedichtje voorkomend in het vrouwenblad /l«rora (13^).
  Ten slotte nog een enkel woord over school- en kinderboeken.
  Het schijnt vooral op Jamaica te zijn dat Westindische auteurs
  i) Canfcfteaw QMarfej'/y II 1 p. 34
  •) CarJ66ea« gwarter/y il 3 p. 14, II 4 p. 8.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 03:22:53AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  210
  
  CARIBISCHE LETTEREN
  
  zich hebben ingespannen om verhalen en gedichten in voor kinderen geschikte vorm op te dissen en uit te geven in een serie —
  terecht genaamd — The Pioneer Press (38, 41). In B.G. zijn radioverhalen voor en over kinderen tevens als bundeltje uitgekomen
  (48). Ook in Martinique vindt men een enkel voorbeeld van uit het
  Creools vertaalde verhalen (40). Over Curacao is kortgeleden een
  jongensboek gepubliceerd van een Curacaose schrijfster S. R. VAN
  ITERSON (56) dat bovendien de belangstelling van kinderen in
  Holland verdient om de authentieke beschrijving van het leven op
  dit eiland. Voor Suriname is de oogst al evenmin groot en beperkt
  zich voorlopig tot enige teksten van ANNE DE VRIES — waarvoor
  Surinamers het materiaal hebben geleverd *. Doch er is ook nog
  weinig gezaaid en al leert men de letters vlug, de letteren hebben
  langere tijd nodig om te groeien.
  De bedoeling van bovenstaand overzicht is dan ook niet om
  critiek te leveren; het is niet meer dan een aantal vragen die rijzen
  wanneer de belangstellende leek zich bewust wordt dat er in West
  Indië op litterair gebied iets groeit en een poging om een — voorlopig niet meer dan documentair — antwoord te geven op wat
  COLA DEBROT noemt 'de uiteraard niet bijzonder prettige vraag,
  of er wel zoiets bestaat als een Antilliaanse literatuur' *. Dat de
  Fo# Gwyawae (151) het koor van Caribische stemmen is komen versterken, is een hoopvol teken.
  Amsterdam, Augustus 1954.
  i) Zie Rijksdeel in Amerika IV, 7>ouu>, Zaterdag 12 Juni 1954; vgl.
  