text: Ook de eveneens in artikel 9 van het Verdrag opgenomen verplichting, dat aan vrouwen
  gelijke rechten als aan mannen zullen worden verleend, ter verkrijging, verandering of
  tot behoud van hun nationaliteit wordt niet geheel door Indonesië nageleefd. Zo wordt
  de gehuwde vrouw het recht onthouden om een verzoek tot naturalisatie of een verzoek
  als bedoeld in genoemde artikelen 3 en 4 der Wet in te dienen. Het beginsel "eenheid
  van nationaliteit der beide huwelijkspartners" wordt in principe in de toepassing van
  deze Wet vooropgesteld, al zijn op dit beginsel uitzonderingen mogelijk. Het "vrouw
  volgt man" beginsel wordt met name losgelaten, in het geval van een gemengd huwelijk, doordat de buitenlandse vrouw die met een Indonesisch staatsburger huwt, eerst
  het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt, door hiervoor te opteren. Automatische
  verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap in het hierbedoelde geval is voorts
  afhankelijk gesteld van het voldoen aan bepaalde voorwaarden. ™ Hetzelfde beginsel
  gaat op in het geval een vrouwelijke Indonesisch staatsburger met een buitenlander
  trouwt, in welk geval de vrouw haar staatsburgerschap blijft behouden, tenzij zij zélf
  dit wenst prijs te geven. In het algemeen geldt voorts, dat het "vrouw volgt man"
  beginsel dient te wijken voor het beginsel, het optreden van apatridie en bipatridie te
  voorkomen, zoals uit artikel 9 van de Wet blijkt.
  760. Dit geldt krachtens artikel 9 lid 2 van de Wet ook bij het verloren gaan van dil staatsburgerschap
  door de echtgenoot, onder voorbehoud dal de vrouw niet de staal van apatride mag verkrijgen.
  761. Hierop aansluitend kan worden gewezen op het feit, dat in een als hierbedoeld geval, de man zelfs
  zijn Indonesisch staatsburgerschap kan prijsgeven, teneinde de nationaliteit van zijn vrouw te
  
  verkrijgen.
   245
  
  Hierop aanstellend kan worden tereggegrepes op het in artikel 3 van de Wet bepaalde,
  •waarbij aan böïjes towelijk geboren kinderen die door «as buitenlander zijn erkend, de
  gelegenheid wordt geboden om tel Indesiesiseh s£aati»ïtgersclap van de rooster te
  verkrijgen. Deze mogelijkheid staat ook open voor kinderen gebotst uk eea gemengd
  huwelijk tussen een vrouw, die Indonesisch staatsburger is ea ees buitenlander, die bij
  scheiding aan de moeder worden toegewezen, ^® Geeondadeerd kan worden, dal ook
  IR deze gevallen het lafenesiseh. staafsfrergerseftap ras de wsaw c.f, moeder een
  belangrijke, zo niet doorslaggevende rol speelt.
  Gezien genoemde uiteortderiugen op de hiervoor genoemde algemene regel rijs ée
  vraag of het eiet aan te bevelen is, feet "vroisw volgt maif beginsel te toten varen cq,
  dit te vervangen door het gelijkgereeStigdtïekls&ëgffisel, ook af gezien taigeen ia
  genoemd, door Indonesië geratificeerd Verdrag is bepaald.
   Uit de praktijk blijkt, dat Indonesische vrouwen van te %mrw volgt RTSR* beginsel
  wensen af te stappes, aangezien dit met is overeenstemming werft geacht met ste
  eflüafïeïpatïestreveB van de vnoew, in dft verfeaiid kan op de mening van Gaafassa
  worden gewezen, dat thans op alle vlakken van het besaan * de vrouw niet wenst
  te worden achtergesteld bij de man, ook niet op het vlak van het huwelijk. Dit impliceert, dat het huwelijk in het geheel niet van invloed dient te zijn op de nationaliteit van
  de vrouw. ™* Ook Nani Soewondo wijdt een uitvoerige beschouwing aan de plaats
  van de Indonesische vrouw in het recht en de maatschappij.'" Onder de aandacht kan
  voorts worden gebracht, dat volgens het Adatrecht en het Islamitisch recht, de vrouw
  in het algemeen tot het verrichten van rechtshandelingen bevoegd is en sedert 1963 de
  artikelen 108 en 110 IBW, inzake de handelingsonbekwaamheid van de vrouw om
  rechtshandelingen te verrichten en in rechten te verschijnen ongeldig werden verklaard,
  opdat niet langer verschil op dit vlak bestaat tussen Indonesische staatsburgers.'" Dat
  niet altijd het recht van de man prevaleert boven dat van de vrouw kan voorts worden
  aangetoond door artikel 75 van de Huwelijksordonnantie Christen-Indonesiërs, Ind. Stb.
  1933-74 waarbij in het geval van een huwelijk tussen een niet-Christenman en een
  Christenvrouw, het huwelijk in kwestie door het recht van de vrouw wordt beheerst.
  762. Zie hiervoor § 5.1 van dit Hoofdstuk. • "*' • •
  .•<<,„: • / " * ' . « • '
  •'
  763. Op het vlak van hel agrarisch recht is het gelijkgerechtigd zijn van mannen en vrouwen uitdrukkelijk
  in de Agrarische Basiswet no. 5 van 1960 gesteld.
  764. Zie Gautama, Warganegara, p. 129-140.
  :y.
  765. Nani Soewondo, Kedudukan Wanita.
   *
  ' ' '*"'
  ' ''"' "
  766. De basis hiervan vormt het Rondschrijven van de "Mahkamah Agung" no. 3 van 5 september 1963,
  waarbij het IBW niet langer van kracht werd verklaard. Betwijfeld kan echter worden of met een
  rondschrijven van de "Mahkamah Agung* het IBW ongeldig kan worden verklaard. Wellicht met
  ,het oog hierop is voorgesteld om het IBW niet langer als een wet, doch als een document te
  beschouwen, waarin een deel van het "ongeschreven recht" is beschreven. Hierdoor zijn rechters
  >••• vrij om bepaalde artikelen, die niet langer in overeenstemming zijn met het huidige Indonesische
  rechtsbestel te negeren. In de praktijk maken rechtbanken echter nog gebruik van de bepalingen van
  het IBW en kan worden aangenomen, dat dit Wetboek nog altijd rechtskracht heeft.
   246
  
  Samenvattend ben ik van mening, dat toepassing van het gelijkgerechtigdheidsbeginsel
  zeker aan te bevelen is. Genoemd beginsel kan bovendien meer in overeenstemming met
  de moderne opvattingen worden geacht te zijn - gezien de emancipatie van de vrouw een opvatting die ook tot uiting komt in andere gebieden van het Indonesische
  recht.'"
  Wordt een vergelijking gemaakt met Nederland, dan kan worden opgemerkt dat uit
  hoofde van het gelijkgerechtigdheidsbeginsel, het huwelijk van een Nederlandse vrouw
  met een buitenlander van geen invloed op de status van eerstgenoemde is en zij haar
  Nederlandse nationaliteit blijft behouden. Voor het omgekeerde geval geldt, dat de
  buitenlandse vrouw die met een Nederlander trouwt zich tot Nederlandse dient te
  naturaliseren, wil zij deze nationaliteit bezitten. De nationaliteit van de vrouw is
  evengoed van invloed op dat van het kind als de nationaliteit van de man, ook al zou
  dit tot bipatridie leiden. Het is wellicht van nut om hierop aansluitend de geschiedenis
  van de Nederlandse wetgeving inzake deze aangelegenheid aan te halen. Krachtens het
  Nederlands BW van 1838, volgden zowel een buitenlandse vrouw met een Nederlander
  getrouwd als een Nederlandse vrouw met een vreemdeling gehuwd de staat van de man.
   De Wet van 1850 die het politieke Nederlanderschap regelde, hield geen bepalingen in
  omtrent het verkrijgen of het verlies van de Nederlandse nationaliteit door de gehuwde
  vrouw. ' " In de loop der jaren kwam herhaaldelijk het standpunt van de voorstanders
  van het beginsel "eenheid van nationaliteit" naar voren en werd het wenselijk geacht dat
  de vrouw de staat van haar man volgde. Strijd leverde echter de vraag op of dit ook
  opging, indien de man tijdens het huwelijk - bijvoorbeeld door naturalisatie - een andere
  nationaliteit verkreeg. Zo werd onder meer naar voren gebracht, dat genoemd beginsel
  wél kon worden aangenomen bij de huwelijkssluiting, aangezien de vrouw dan op de
  hoogte was van de nationaliteit van de man waarmede zij trouwde, doch dit niet op zijn
  plaats werd geacht bij nationaliteitswisseling tijdens het huwelijk, aangezien dit de
  vrouw voor onaanvaardbare situaties zou kunnen plaatsen. Hiervan kan worden genoemd, dat het huwelijk niet kon worden ontbonden volgens het oorspronkelijke recht,
  doch wél onder het nieuwe recht. Tot een wijziging van de nationaliteitswetgeving
  leidde dit echter niet.'" Ook de Wet van 1892 huldigde oorspronkelijk het beginsel
  van algehele eenheid van nationaliteit; de vrouw zou zowel bij als tijdens het huwelijk
  de staat van de man volgen. Eerst als gevolg van de ratificatie van het Haagse Verdrag
  
  767. Ter illustratie kan de Rijkswet van 1985 op het Nederlanderschap worden genoemd. Het huwelijk
  is van geen invloed op de nationaliteit, in die zin dat een Nederlandse vrouw die met een buitenlander trouwt, haar eigen nationaliteit blijft behouden. Omgekeerd verkrijgt een buitenlandse vrouw
  die met een Nederlander trouwt, niet van rechtswege de Nederlandse nationaliteit. Het Nederlandse
  nalionaliteitsrecht heeft op dit punt een hele evolutie doormaakt. Zie hiervoor Brouwer, De
  Nationaliteit, p.203-204.
   768. Dit leidde in de literatuur tot interpretatieverschillen; zo waren enkele auteurs van mening dat, gelet
  op het feit dat de Wet van 1850 omtrent deze aangelegenheid niets bepaalde, de Nederlandse vrouw
  noch door huwelijk met een vreemdeling, noch in het geval haar man tijdens het huwelijk zijn
  Nederlandse nationaliteit verloor, haar Nederlandse nationaliteit krachtens deze Wet kon verliezen.
  Zie Brouwer, De Nationaliteit, p.203. Zie voor een uittreksel van het Ned. BW en de tekst van de
  Wet van 1850, Chalanton, La Nationalité, p. 115-118 en p. 119-124.
  769. Brouwer, De Nationaliteit, p.204-205.
  247
  
  van 1930 werd bij Wet van 21 December 1936, N. Stb. 209 een wijziging in de Wet
  van 1892 doorgevoerd, voornamelijk met het doel om staatloosleid te voorkomen.
  Bepaald werd dat de vrouw indien zij met een vreemdeling huwde of in het geval haar
  man door naturalisatie in een vreemd land een andere nationaliteit verwierf en de
  vreemde nationaliteit van de man niet deelachtig werd of kon worden, zij Nederlandse
  zou blijven. Alhoewel bij die gelegenheid vurig werd gepleit voor een algehele herziening van de nationaliteitsbepalingen voor de gehuwde vrouw, waarbij mede in aanmerking werd genomen, dat veel landen die het eenheidsprincipe gehuldigd hadden waren
  teruggekeerd tot het stelsel van de onafhankelijke nationaliteit van de vrouw, mocht dit
  niet baten.'"" Ook in de Wet van 1910 inzake het Nederlands onderdaanschap van
  niet-Nederlanders kwam het eenheidsbeginsel tot uiting; naderhand werd in deze Wet
  een soortgelijke wijziging doorgevoerd als in de Wet van 1892 als hiervoor genoemd.
   Laatstgenoemde Wet werd echter in 1964 krachtens de Rijkswet van 14 november 1963,
  N. Stb. 467 gewijzigd in die zin dat het "système unitaire" voorgoed werd verlaten; een
  met een Nederlander gehuwde vrouw verkreeg sindsdien niet meer automatisch de
  nationaliteit van haar man, doch kon deze op eenvoudige wijze verkrijgen middels
  optie. Ook een Nederlandse vrouw die met een vreemdeling trouwde, kon sedertdien
  in alle gevallen haar Nederlandse nationaliteit behouden."' In de thans geldende
  Rijkswet van 1985 inzake het Nederlanderschap heeft deze aangelegenheid haar hoogtepunt bereikt, aangezien gelijke behandeling van man en vrouw die ook op andere
  rechtsgebieden steeds meer terrein wint, thans consequent in het nationaliteitsrecht is
  doorgevoerd. Ik ben op deze aangelegenheid aan de hand van de Nederlandse wetgeving
  ingegaan, omdat Indonesië hierin wellicht een voorbeeld kan vinden om ook volledig
  het gelijkgerechtigdheidbeginsel van man en vrouw toe te passen.
  § 8 Verttryg/ng aoor /ie/ vo/gen v<wi a*e « a a / van J e vader e.g. moeder
  In § 2 werd opgemerkt, dat het Indonesisch staatsburgerschap in eerste instantie op
  grond van het "ius sanguinis" wordt verkregen; toepassing van het "ius soli" vindt eerst
  in die gevallen plaats, waarin staatloosheid zou kunnen optreden.
  In aansluiting hierop kan op artikel 13 van de Wet no. 62 van 1958 worden gewezen,
  waarin ten aanzien van een kind dat de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt of niet
  op een eerder tijdstip is gehuwd is bepaald, dat het mede verkrijgen van het Indonesisch
  staatsburgerschap van de vader door het kind in kwestie, afhankelijk is van het voldoen
  aan de navolgende criteria:
  a.
  b.
  de familierechtelijke betrekking met de vader moet zijn ontstaan, vóórdat de vader
  het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt;
  het kind dient in Indonesië woonplaats te hebben en zich aldaar de facto te bevinden.
   770. Brouwer, De Nationaliteit, p.209-210.
  771. De Groot en Tratnik, Nationaliteitsrecht, p.Sl.
  248
  
  Met betrekking tot het hierboven onder a. genoemde criterium kan ter verduidelijking
  naar voren worden gebracht, dat in het geval de familierechtelijke betrekking tussen
  vader en kind ontstaat, nadat eerstgenoemde het Indonesisch staatsburgerschap heeft
  verkregen, het kind in kwestie óók de status van de vader verkrijgt en wel krachtens
  het beginsel van de afgeleide nationaliteit. In dit verband kan het in artikel 1 sub b. van
  de Wet bepaalde in herinnering worden gebracht, in § 2 reeds behandeld. Toegelicht
  met een voorbeeld: heeft de vader een buitenlandse nationaliteit en wordt hij vervolgens
  tot Indonesisch staatsburger genaturaliseerd, dan delen de vóór het tijdstip der naturalisatie geboren kinderen in de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door de
  vader krachtens het hierboven aangehaald artikel. Betreft het daarentegen kinderen né
  bedoeld tijdstip geboren, dan zijn deze kinderen Indonesisch staatsburger krachtens
  artikel 1 sub b. der Wet. Immers, krachtens genoemd artikel is Indonesisch staatsburger, een persoon minderjarig in de zin van de Wet die op het tijdstip van zijn geboorte
  een familierechtelijke betrekking met zijn vader, een Indonesisch staatsburger heeft,
  welk staatsburgerschap een aanvang neemt vanaf het ontstaan van die familierechtelijke
  betrekking.
   Afgaande op het hierboven onder b. genoemde criterium, kan voorts worden opgemerkt, dat het kind niet alleen aan het juridisch criterium van "in Indonesië woonplaats
  hebben" dient te voldoen, doch het zich bovendien feitelijk in Indonesië dient te
  bevinden, wil het in de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door de vader
  delen. De mogelijkheid bestaat met name, dat een persoon die een verzoek tot naturalisatie ex artikel 5 van de Wet indient nog in het buitenland woonplaats heeft en dit ook
  het geval is wat betreft zijn vrouw en kinderen. Zoals reeds opgemerkt, verkrijgt de
  vrouw van rechtswege mede het Indonesisch staatsburgerschap krachtens het in artikel
  9 lid 1 van de Wet bepaalde - voor zover zij niet de status van bipatride krijgt - of zij
  nu in het buitenland of in Indonesië verblijft. Minderjarige kinderen van de betrokken
  persoon verkrijgen eerst het Indonesisch staatsburgerschap indien zij in Indonesië
  woonplaats hebben en aldaar de facto verblijven. ™ Ingevolge het Rondschrijven van
  de Minister van Justitie van 19 februari 1972 dient nauwkeurig te worden nagegaan of
  de desbetreffende kinderen inderdaad in Indonesië woonplaats hebben en aldaar feitelijk
  verblijven.
   Buitenlands verblijvende kinderen verkrijgen niet mede het door de vader verkregen
  Indonesisch staatsburgerschap. Hierbij is echter het voorbehoud gemaakt, dat de
  voorwaarde die betrekking heeft op het in Indonesië woonplaats hebben en het zich
  feitelijk aldaar bevinden, niet geldt voor kinderen die apatride zouden worden vanwege
  het verkrijgen van het Indonesisch staatsburgerschap door de vader. Dit houdt in, dat
  ook een buitenlands verblijvend kind, dat zijn (buitenlandse) nationaliteit zou verliezen
  omdat zijn vader het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt en als zodanig dreigt
  staatloos te worden, de status van Indonesisch staatsburger wordt toegekend. Dit
  betekent in feite een versoepeling ten aanzien van de gestelde voorwaarde als hierboven
  genoemd. Ook Bujung Datuk Intan Sati wijst op deze uitzondering; hij brengt onder de
  
  772. Zie Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa Hal, Himpunan, p.367.
   249
  
  aandacht dat het staatloos worden van de onderhavige kinderen bijvoorbeeld een gevolg
  kan zijn van een in het land van oorsprong geldende regeling, die inhoudt dat het
  verlies van een nationaliteit door een vader ook geldt voor de minderjarige kinder e n . ™ Zou een als hierbedoelde uitzondering niet worden gemaakt, dan zou dit
  kunnen betekenen dat buitenlands verblijvende kinderen hun oorspronkelijke nationaliteit
  zouden verliezen vanwege het verkrijgen van het Indonesisch staatsburgerschap door de
  vader. Indien deze kinderen niet mede het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgen, dan
  zouden zij apatride worden. Met het reeds aangehaalde schrijven van de Minister van
  Justitie van 18 september 1969 is echter benadrukt, dat kinderen die buitenlands
  woonplaats hebben en aldaar verblijven, die hun oorspronkelijke nationaliteit nie/
  verliezen op het tijdstip dat de vader het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt, niet
  mede in de verkrijging van het staatsburgerschap door de vader delen. Komen zij
  naderhand in Indonesië nadat zij de leeftijd van 18 jaar of hoger hebben bereikt, dan
  blijven zij de status van buitenlander behouden. ™ Gaat de oorspronkelijke nationaliteit van het kind wél verloren, dan dient dit door het kind te worden bewezen met een
  verklaring van de competente autoriteit van het land van oorsprong, onder vermelding
  van de artikelen van de desbetreffende wettelijke regeling. ™ Deze bepaling dient te
  worden gezien in het licht om het optreden van bipatridie te voorkomen.
   In de Memorie van Toelichting van de Wet is met betrekking tot het zich de facto in
  Indonesië bevinden van bedoelde kinderen gesteld, dat het verkrijgen van een nieuw
  staatsburgerschap, eerst reële betekenis heeft, indien de persoon in kwestie zich in het
  land bevindt, waarvan deze persoon het staatsburgerschap verkrijgt. De wetgever gaat
  er derhalve vanuit, dat eerst in het geval betrokkene zich ook de facto in Indonesië
  bevindt, de band tussen de Staat en de desbetreffende persoon hecht is te noemen.
  Met betrekking tot het - juridisch - woonplaats hebben in Indonesië, eveneens in artikel
  13 der Wet genoemd, kan worden verwezen naar artikel III van de Slotbepalingen van
  deze Wet. Dit artikel houdt in, dat een kind dat de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft
  bereikt en nog niet gehuwd is, geacht wordt mede met de vader of moeder woonplaats
  te hebben, volgens de specificatie, als opgenomen in artikel 1 sub b, c. en d. der Wet.
  Wanneer nu kan worden gezegd, dat een persoon, in juridische zin geacht kan worden
  in Indonesië woonplaats te hebben? De Wet geeft hieromtrent geen nadere uitleg, zodat
  andere wetten dienen te worden geraadpleegd.
  Bepalingen inzake deze aangelegenheid waren aanvankelijk vastgesteld met de Noodwet
  no. 9 van het jaar 1955, Stb. 1955-33 betreffende het Ingezetenschap van Buitenlanders. ™ Krachtens het in artikel 3 van deze Noodwet bepaalde, wordt een buitenlander aangemerkt in Indonesië gevestigd te zijn, indien hij in het bezit van een vergunning
  
  773. Zie hiervoor Bujung Datuk Inlan Sati, Beberapa hal, Himpunan, p.367.
  774. Zie hel Rondschrijven van de Minister van Justitie no. JHB 3/4/17 van 19 februari 1972, gericht
  aan de Voorzitters van de "Pengadilan Negeri's" in geheel Indonesië.
   775. Het betreft hier het schrijven van de Minister van Justitie no. DTC/14/17 van 18 september 1969,
  gericht aan het Hoofd van de te Jakarta gevestigde Centrale "Pengadilan Negen".
  776. Zie voor de tekst van deze Noodwet, Engelbrecht p.336.
  250
  
  tot het hebben van woonplaats in Indonesië is gesteld, nadat de geldigheid van zijn
  toelatingskaart is verstreken, onder aantekening dat bedoelde vergunning voorts "vestigingsvergunning" ("izin menetap") wordt genoemd. ™ Bedoelde vestigingsvergunning
  wordt slechts aan buitenlanders, die reeds gedurende een periode van vijftien jaar
  ononderbroken in Indonesië woonplaats hebben, verstrekt. De echtgenote van bedoelde
  buitenlander wordt - zolang gehuwd - geacht in Indonesië gevestigd te zijn, nadat zij
  in Indonesië woonplaats heeft (artikel 3 lid 2). Een hiermede overeenkomende bepaling
  geldt krachtens artikel 3 lid 3 van deze Noodwet voor de kinderen, in de betekenis van
  wettige, gewettigde, erkende of op wettige wijze geadopteerde kinderen, waarvan de
  leeftijd beneden de 18 jaar ligt en die nog ongehuwd zijn. Hebben deze kinderen geen
  vader (meer), dan wordt afgegaan op het in Indonesië gevestigd zijn van de moeder.
  Ook deze kinderen worden beschouwd in Indonesië gevestigd te zijn, nadat zij aldaar
  woonplaats hebben. Met de afkondiging van de Wet no. 9 van het jaar 1992 betreffende
  Immigratie, is de Noodwet no. 9 van het jaar 1955 echter niet langer van kracht. Als
  overgangsbepaling is in artikel 63 van eerstgenoemde Wet echter bepaald, dat vestigingsvergunningen krachtens de onderhavige Noodwet verstrekt, van kracht blijven
  gedurende een termijn van drie jaar gerekend vanaf het van kracht worden van de Wet
  no. 9 van 1992 (31 maart 1992).
   Terugkerend naar de Wet no. 62 van het jaar 1958 kan naar voren worden gebracht,
  dat krachtens het tweede lid van artikel 13, het door een moeder verkregen Indonesisch
  staatsburgerschap, mede geldt voor haar kinderen, die géén familierechtelijke betrekking
  met de vader hebben. ™ Bujung Datuk Intan Sati haalt in dit verband als voorbeeld
  buiten huwelijk geboren kinderen aan, waarvan de moeder vervolgens met een Indonesisch staatsburger trouwt en voor het Indonesisch staatsburgerschap ex artikel 7 lid 1
  opteert en als zodanig dit staatsburgerschap verkrijgt; ook haar kinderen verkrijgen dan
  deze status, al zijn zij niet de kinderen van de echtgenoot van hun moeder c.q. zijn zij
  niet door deze persoon erkend c.q. gewettigd. ™ Ook hier is het voorbehoud gemaakt, dat deze kinderen de leeftijd van 18 jaar nog niet dienen te hebben bereikt c.q.
  te zijn gehuwd en zij eerst Indonesisch staatsburger worden, nadat zij in Indonesië
  woonplaats hebben en zich aldaar de facto bevinden. Voorts geldt ook in dit geval, dat
  laatstgenoemde voorwaarde niet geldt voor kinderen, die vanwege het verkrijgen van
  het Indonesisch staatsburgerschap door de moeder, staatloos zouden worden.
  Ik acht het tenslotte van belang te wijzen op het door Ko Swan Sik en Teuku Moh.
  Rhadie gehuldigde standpunt, als zouden de kinderen als bedoeld in artikel 13 de status
  van bipatride hebben, een standpunt dat mij onwaarschijnlijk voorkomt. ™° Immers,
  ook al is in artikel 13 niet met zoveel woorden bepaald, dat het verkrijgen van het
  
  777. Krachtens artikel 1 sub a. van het in deze Noodwet bepaalde, dient onder de omschrijving "het
  hebben van woonplaats" ("bertempat tinggal') te worden verstaan, het in Indonesië verblijven
  krachtens een toelatingskaart, volgens de geldende wettelijke bepalingen.
  778. Het betreft hier builen huwelijk geboren kinderen, die worden beschouwd slechts een burgerlijke
  betrekking met de moeder te hebben.
   779. Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa hal, Himpunan p.368.
  • • •
  780. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p. 167.
  251
  
  Indonesisch staatsburgerschap door de kinderen afhankelijk is van het niet bezitten van
  een andere nationaliteit, in het hiervoor reeds aangehaalde schrijven van de Minister van
  Justitie van 18 september 1969 is uitdrukkelijk gesteld, dat kinderen als in artikel 13
  bedoeld, die buitenlands woonplaats hebben en aldaar verblijven en niet hun oorspronkelijke nationaliteit verliezen op het tijdstip hun vader Indonesisch staatsburger wordt,
  niet mede het Indonesisch staatsburgerschap van de vader verkrijgen. Deze bepaling
  dient, zoals reeds opgemerkt, te worden gezien in het licht om het ontstaan van bipatridie te voorkomen! ™ Gaat de oorspronkelijke nationaliteit van de kinderen in de zin
  van dit artikel wél verloren, dan dient dit aan de hand van een verklaring van het land
  van oorsprong te worden gestaafd. In dit licht gezien is het onwaarschijnlijk te achten,
  dat kinderen die in Indonesië woonplaats te hebben en aldaar feitelijk te verblijven, de
  status van bipatridie zouden kunnen hebben.
   § P ve/*n)g//jg door a/fegg/ng van m i verfc/öring fopft'ej
  In § 7 werd aangegeven, dat het Indonesisch staatsburgerschap in enkele gevallen op
  eenvoudige wijze kan worden verkregen, met name door het afleggen van een daarop
  gerichte optieverklaring, die - anders dan het in het kader van geprivilegieerde of
  gewone naturalisatie op de verkrijging van dit staatsburgerschap gericht verzoek - niet
  kan worden afgewezen, indien aan de gestelde voorwaarden is voldaan. Ik doel hier op
  de, aan de met een Indonesisch staatsburger gehuwde buitenlandse vrouw geboden
  gelegenheid om door optie dit staatsburgerschap te verkrijgen.'" Volledigheidshalve
  zij nog opgemerkt, dat ook een persoon - vrouw of man - die door of als gevolg van
  huwelijk het Indonesisch staatsburgerschap heeft verloren, dit door optie herkrijgen kan,
  zoals in § 7 . 1 . 2 behandeld.™
  Voorts staat ook voor kinderen die vanwege het volgen van de staat van de respectieve
  ouder het Indonesische staatsburgerschap hebben verloren de mogelijkheid open, om
  door optie genoemd staatsburgerschap te herkrijgen. Artikel 16 van de Wet no. 62 van
  1958 opent namelijk de mogelijkheid, om in geval van het krachtens artikel 15 van de
  Wet verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap vanwege het volgen van de
  staat van de vader of moeder - hierop zal in Hoofdstuk 6 worden teruggekomen genoemd staatsburgerschap te herkrijgen middels een daartoe strekkende verklaring,
  derhalve door optie. Genoemde optieverklaring dient te worden afgelegd binnen de
  termijn van één jaar na het bereikt hebben van de leeftijd van 18 jaar bij de "Pengadilan
  Negen" of de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië van de
  
  7 8 1 . Zie het aan de Voorzitter van de te Jakarta gevestigde Centrale 'Pengadilan Negen* gerichte
  schrijven van de Minister van Justitie no. DTC/14/17 van 18 september 1969.
   782. Zie hiervoor artikel 7 lid 1 en artikel II van de Overgangsbepalingen van de onderhavige Wet.
  783. Zie hiervoor artikel 11 van de Wet en het in artikel III van de Overgangsbepalingen bepaalde. Het
  verschil russen deze artikelen ligt mede hierin, dat in het in artikel 11 omschreven geval, het
  personen - vrouwen of mannen - betreft die ooit Indonesisch staatsburger zijn geweest, terwijl het
  in artikel III der Overgangsbepalingen van de Wet gaat om vrouwen, die door of als gevolg van
  huwelijk een buitenlandse status bezitten, doch Indonesisch staatsburger zouden zijn, indien zij niet
  gehuwd waren geweest. Zie Bujung Datuk Intan Sati, Bebcrapa hal, Himpunan p.361.
  252
  
  woonplaats van betrokkene. Algemeen geldt niettemin het voorbehoud, dat met de
  herkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap betrokkene geen andere nationaliteit
  mag bezitten, (artikel 16 lid 2). Het betreft ook hier een bepaling, gericht op het
  voorkomen van het optreden van bipatridie.
   •
  Algemeen gesteld, is in de Wet no. 62 van het jaar 1958 verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap middels optie slechts in enkele gevallen mogelijk. Samenvattend
  kan worden gesteld, dat krachtens de hieronder volgende artikelen het Indonesisch
  staatsburgerschap middels een optieverklaring kan worden verkregen/herkregen:
  -
  
  -
  
  -
  
  -
  
  artikel 7 lid 1, voor een buitenlandse vrouw met een Indonesisch staatsburger
  gehuwd;
  artikel 11, voor een Indonesisch staatsburger die door of als gevolg van huwelijk,
  haar/zijn Indonesisch staatsburgerschap heeft verloren;
  artikel 16, voor een persoon, wiens Indonesisch staatsburgerschap verloren is
  gegaan, als gevolg van het verloren gaan van dit staatsburgerschap door de vader
  c.q. moeder;
  artikel 18, voor een persoon wiens Indonesisch staatsburgerschap verloren is
  gegaan op grond van artikel 17 sub k dat de verplichting oplegt tot het te kennen
  geven van de wens Indonesisch staatsburger te willen blijven bij verblijf buitenlands, wil het staatsburgerschap niet verloren gaan;™
  artikel II van de Overgangsbepalingen, voor een buitenlandse vrouw die zich
  bevindt in de positie als in artikel 7 omschreven, op het tijdstip dat de Wet no. 62
  van 1958 van kracht is geworden;
  artikel III van de Overgangsbepalingen, voor een vrouw, wiens huwelijk is ontbonden en die indien zij niet gehuwd ware, Indonesisch staatsburger zou zijn vóór het
  van kracht worden van de onderhavige Wet.'"
  
  Het afleggen van een optieverklaring is gericht op de verkrijging/herkrijging van het
  Indonesisch staatsburgerschap. Het kan echter ook het omgekeerde geval betreffen, in
  casu om dit staatsburgerschap prijs te geven - door mij negatieve optie genoemd - met
  het doel de oorspronkelijke nationaliteit te herkrijgen dan wel een andere nationaliteit
  te verkrijgen. Op deze negatieve optie zal in Hoofdstuk 6 worden teruggekomen.
   Aangezien bedoelde wijze van verkrijging/herkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door optie reeds werd behandeld bij die gelegenheden waar hiervan sprake was,
  moge kortheidshalve naar het uiteengezette in de hierboven aangehaalde paragrafen
  worden verwezen.
  784. Deze bepaling is nog niet aan de orde gekomen, aangezien ik mij tot dusverre heb beperkt tot de
  behandeling van de verschillende mogelijkheden tot verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap.
  785. Zie het Rondschrijven van de Minister van Justitie no. J.B.3/166/22 van 30 september 1958, aan
  alle Voorzitters van de "Pengadilan Negeri's" in Indonesië gericht.
  253
  
  9.1. Gevallen waarin niet van zuivere optie kan worden gesproken
  In het kader van de implementatie van de Wet no. 62 van het jaar 1958 komen niettemin ook enkele gevallen voor, waarin niet van verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap middels het afleggen van een optieverklaring in de zuivere betekenis
  daarvan kan worden gesproken. Op deze aangelegenheid zal hieronder worden ingegaan.
  9.1.1. Artikel 18 van de Wet no. 62 van 1958, zoals gewijzigd en aangevuld bij de
  Wet no. 3 van 1976
  In artikel 18 van de Wet no. 62 van het jaar 1958 is de mogelijkheid opgenomen voor
  personen, die het Indonesische staatsburgerschap hebben verloren vanwege langdurig
  verblijf in het buitenland anders dan in dienst van de Indonesische staat en het niet
  hebben doen blijken van de wens om hun staatsburgerschap te behouden, dit staatsburgerschap terug te krijgen middels het afleggen van een daartoe strekkende optieverklaring. ™
  Vooruitlopend op de nog te behandelen gronden, die verlies van het Indonesisch
  staatsburgerschap opleveren zoals opgenomen in artikel 17 van de Wet no. 62 van het
  jaar 1958, acht ik het van nut om in aansluiting op het bovenstaande, de mogelijkheid
  tot herkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap in het hierbedoelde geval, nader
  in beschouwing te nemen.
   De reden daartoe is hierin gelegen, dat het op deze aangelegenheid betrekking hebbende
  artikel 18 van de Wet, met de Wet no. 3 van het jaar 1976, Stb. 1976-20 wijziging
  heeft ondergaan.
  Krachtens de oorspronkelijke redactie van artikel 18, kan een persoon het Indonesisch
  staatsburgerschap herkrijgen, indien hij wederom in Indonesië op basis van een toelatingskaart woonplaats heeft. Hij dient een daartoe strekkende optieverklaring af te
  leggen bij de "Pengadilan Negen" van zijn woonplaats, binnen de periode van eenjaar,
  gerekend vanaf het tijdstip hij weer in Indonesië woonachtig is.'"
  Dit artikel werd echter met de hiervoor genoemde Wet no. 3 van het jaar 1976 aangevuld, op basis van het aanwezig zijn van personen in het buitenland, die hun staatsburgerschap hebben verloren vanwege het niet kenbaar maken van de wens dit te willen
  behouden, evenwel te wijten aan omstandigheden, buiten hun schuld gelegen, zoals in
  de Wet gesteld.
  786. Zie hiervoor ook Wantjik Saleh, Peraturan baru tenttng kewarganegaraan Republik Indonesia,
  Jakarta, 1980.
  787. Zie ook Soedarman Ganda Soebrata. Pengadilan Negen, Himpunan, p. 124.
  ,. ,
  
  254
  
  De in de onderhavige Wet no. 3 van 1976 opgenomen bepalingen stelden zich in het
  buitenland bevindende personen - met name uit Indonesië afkomstige personen die op
  het tijdstip van inwerkingtreding van deze Wet in Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen woonachtig waren - in de gelegenheid om hun Indonesisch staatsburgerschap terug te krijgen. Het betreft hier derhalve een wijze van herkrijging van het
  Indonesisch staatsburgerschap.
   De betrokken persoon kon zich voor genoemd doel melden c.q. een op de herkrijging
  van het Indonesisch staatsburgerschap gerichte verklaring afleggen bij de Diplomatieke
  Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië in het land van zijn woonplaats of bij
  de Diplomatieke Vertegenwoordiging in het dichtsbij gelegen land. Dit diende te
  geschieden binnen de termijn van respectievelijk één jaar of twee jaar, gerekend vanaf
  5 april 1976, de datum van inwerkingtreding van de Wet no. 3 van 1976.
   De hierboven genoemde situatie heeft betrekking op het niet c.q. maar gedeeltelijk
  kunnen functioneren van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek
  Indonesië in Nederland, vanwege het in de jaren 1958 tot 1963 lopende conflict tussen
  Indonesië en Nederland inzake de kwestie Irian Jaya. ™*
  Personen, gerechtigd tot het gebruik maken van de door het gewijzigde artikel 18
  geboden gelegenheid waren personen, die op het tijdstip van inwerkingtreding van de
  Wet no. 62 van 1958 Indonesisch staatsburger waren en steeds van hun trouw aan de
  Indonesische staat hebben blijk gegeven. ™' Deze gelegenheid stond derhalve niet
  open voor personen met een buitenlandse nationaliteit, apatriden of voor personen die
  reeds hadden verkozen de nationaliteit van een ander land aan te nemen. Volgens
  Gautama, betrof het hier - uit het oogpunt van de geschiedenis gezien - grotendeels
  personen uit de Molukken afkomstig, voorheen werkzaam bij de Overheid of bij
  particuliere instanties in Nederland. De hierbedoelde wettelijke Regeling werd, naar het
  zich laat aanzien, uitgegeven in verband met de beweging van de zogenaamde Republiek
  der Zuid-Molukken ("Republik Maluku Selatan", afgekort RMS)™, waardoor duidelijkheid kon worden verkregen door de Indonesische regering, welke personen nog als
  trouw aan de Indonesische staat konden worden aangemerkt. " ' Hecker wijst erop,
  dat de RMS die zich op 25 april 1950 onafhankelijk had verklaard en op 20 juli 1950
  een eigen Grondwet invoerde door geen enkel land, ook niet door Nederland is erkend
  en dit gebied heden ten dage een autonome Provincie van Indonesië is. ™ Onder de
  aandacht kan worden gebracht, dat de RMS de Regeringsverordening van 30 mei 1950
  betreffende de Zuidmolukse nationaliteit had vastgesteld, die bepaalde dat Zuidmolukker
  zijn, zij die geboren zijn uit in de Zuid-Molukken woonachtige ouders of uit ouders van
  
  788. Zie hiervoor § 2.1 van Hoofdstuk 1.
   789. Het oorspronkelijke artikel 18 werd door de met de Wet no. 3 van 1976 doorgevoerde wijziging,
  artikel 18 lid 1; de met deze Wet bedoelde aanvulling werd opgenomen in de leden 2 tot en met 8
  van dit artikel.
  790. Zie ook hiervoor § 2.1 van Hoofdstuk 1.
  791. Gautama, Tafsiran, p.217.
  »;*.-•'
  -,.. ,
  •••••:
  792. Hecker, Das Staatsangehörigkeitsrecht, p.39.
  <
  
  255
  
  Zuidmolukse afkomst; deze Regeling is echter in de praktijk van geen enkele betekenis
  gebleken. Ook Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie brengen deze aangelegenheid ter
  sprake en wijzen er onder meer op, dat personen van Molukse oorsprong deel uitmaken
  van de autochtone Indonesiërs en als zodanig volgens de in § 5.3.2 van Hoofdstuk 3 aan
  de orde gekomen Toescheidingsovereenkomst het Indonesische staatsburgerschap hebben
  verkregen. De meeste, zo niet alle van deze personen die in 1951 naar Nederland
  werden overgebracht en hun alhier geboren kinderen zijn uiteraard niet geregistreerd
  bij de Indonesische Diplomatieke Vertegenwoordiging in Nederland en hebben niet van
  hun wens te kennen gegeven om de Indonesische nationaliteit te behouden en derhalve
  dit staatsburgerschap verloren krachtens artikel 17 sub k. van de Wet no. 62 van 1958.
   Genoemde auteurs zeggen voorts dat "facilitation for both recovery of Indonesian
  nationality and eventual resettlement in Indonesia was offered legally in a rather
  disguised manner by way of the insertion of additional provisions of a temporary
  character in Article 18. All possible care appears to have been taken not to show openly
  the actual purpose of the measure, and consequently the case of the Moluccans in the
  Netherlands is nowhere mentioned with a single word in the Modification Act".™'
  Met betrekking tot het niet kunnen voldoen aan de door de Wet vereiste verplichtingen
  buiten de schuld van betrokkenen zeggen genoemde auteurs het volgende: "Even if this
  conforms with the facts, however, it would still not cover those adult persons who had
  already been in the Netherlands since 1951 or 1952 and for whom thefiveyear-period
  of Article 17 item (k) would have already expired in 1956 or 1957. Yet the whole
  legislative exercise was primarily intended to accomodate precisely the "first generation" Moluccans. And the provision has been applied accordingly, despite the fact that
  the loss of Indonesian nationality was undoubtedly the result of the persons own "fault"
  and in no way the result of circumstances prevailing in the Netherlands preventing them
  from fulfilling the statutory requirements. Zij voegen hieraan toe, dat "we are faced
  with a case of a political solution for a political and humanitarian problem, which has
  been moulded in a completely inadequate legal form", een standpunt ook door mij
  g e d e e l d . ™ *
  
  •;•-'•,
  
  ••;.••—.
   •'••••-•••
  
  . • • • • •
  
  .••:•
  
  _ = ; • • -
  
  • •
  
  >- • • w , —
  
  . . , , - , v „ , . ^ = :;•
  
  De door de Wet no. 3 van het jaar 1976 geboden gelegenheid, was niettemin beperkt.
  Het betrof hier een regeling, die slechts eenmalig geldig was.
  Met betrekking tot de mogelijkheid tot het afleggen van bedoelde verklaring, dienden
  deze personen van de wens te doen blijken, daadwerkelijk - wederom - Indonesisch
  staatsburger te worden en van hun trouw aan de Indonesische staat te hebben blijk
  gegeven. Voldeden zij aan deze voorwaarden, dan herkregen zij het Indonesisch
  staatsburgerschap binnen een jaar na zich bij de Indonesische Diplomatieke Vertegen-
  
  793.
  794.
  Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p. 152.
  Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p. 152-153. Hierbij komt nog, dat gedurende de
  periode van bevriezing van de diplomatieke betrekkingen tussen Indonesië en Nederland, dit feit
  personen niet belette om aan de desbetreffende vereisten te voldoen, aangezien de belangen en
  consulaire diensten van Indonesië in Nederland indertijd werden waargenomen door de Verenigde
  Arabische Republiek, terwijl paspoort- en nationaliteitsaangelegenheden werden behartigd door de
  I n d o n e s i s c h e a m b a s s a d e i nBrussel.
  256
  
  •••'•< '
  
  ''•'' 3 > ' . *
  
  •••••«•':•"-••'-"••;-.*i«i* "X" ' M S > ".
   woordiging te hebben gemeld c.q. de daartoe strekkende verklaring te hebben afgelegd
  en het besluit van de Minister van Justitie dat op deze aangelegenheid betrekking heeft,
  te hebben verkregen. Opvallend is, dat ook hier het afleggen van de eed c.q. het
  uitspreken van de belofte van trouw aan de Indonesische staat - af te leggen ten
  overstaan van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië verplicht was gesteld. Het aldus herkregen staatsburgerschap werd van kracht op de dag
  van bedoelde eedsaflegging c.q. het uitspreken van de belofte van trouw en wel met
  terugwerkende kracht tot de datum van het desbetreffende besluit van de Minister van
  Justitie.
   De door genoemde personen te volgen procedure is bijzonder te noemen. Wellicht is
  de reden daarvan gelegen in de toen geldende omstandigheden, hetgeen niet alleen blijkt
  uit de gestelde voorwaarden, wilde een persoon van deze gelegenheid gebruik kunnen
  maken, maar ook uit het feit dat de Minister van Justitie, de "verklaring" gericht op de
  verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap kon inwilligen dan wel afwijzen! Dit
  blijkt uit artikel 6 van de, ter uitvoering van de Wet no. 3 van het jaar 1976 vastgestelde Regeringsverordening no. 13 van het jaar 1976, Stb. 1976-22.'". In artikel 2 van
  deze Regeringsverordening wordt bovendien van een "verzoek tot het afleggen van een
  verklaring" gesproken. Het betreft hier derhalve geen geval van zuivere optie, doch
  eerder een "oneigenlijke optie". Wordt echter ervan uitgegaan dat hier sprake is van een
  verzoek ter herkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap en naast de gestelde
  voorwaarden, ook nog de eedsaflegging c.q. belofte van trouw diende te worden
  uitgesproken "*, dan kan worden geconstateerd, dat het hier in feite handelt om een
  vorm van vereenvoudigde naturalisatie. Het niet afleggen van de eed c.q. het uitspreken
  van de belofte van trouw in de daartoe vastgestelde termijn, had het van rechtswege
  nietig worden van het ministerieel besluit ten gevolge. Voorts kon een persoon slechts
  het staatsburgerschap terugkrijgen, indien hij na verkrijging van bedoeld staatsburgerschap geen andere nationaliteit bezat. Het aldus herkregen Indonesisch staatsburgerschap
  gold mede voor de echtgenote van de persoon in kwestie - tenzij deze daarnaast nog een
  andere nationaliteit bezat - en voor de kinderen, die nog geen 18 jaar en nog ongehuwd
  waren.
   Ik maak van deze gelegenheid nog gebruik om te wijzen op maatregelen van Nederlandse zijde getroffen ter regeling van de positie van Molukkers in Nederland. Met de Wet
  van 9 september 1976 betreffende de positie van Molukkers, N. Stb. 468 - de zogenaamde Faciliteitenwet - is bepaald, dat Molukkers die door de zorg van de Neder-
  
  795. Zie voor deze Verordening, Engelbrecht p.299.
  796. Opmerkelijk is dat de tekst van de eed c.q. belofte van trouw verschilt van die in het kader van de
  toepassing van artikel 5 af te leggen c.q. uit te spreken. Zo was in het hierbedoelde geval onder
  meer het zweren/beloven van trouw aan de Republiek Indonesië als gebaseerd op de Pancasila en
  het hoog houden van de Grondwet van 1945 voorgeschreven. Dit heeft wellicht te maken met het
  feit, dat het hier handelde om personen, die wegens de toenmalige omstandigheden uit de Molukken
  naar Nederland zijn overgebracht.
   257
  
  landse overheid in 1951 of 1952 in groepsverband naar Nederland zijn overgebracht^" en op het tijdstip van de inwerkingtreding van deze Wet op 1 januari 1977 krachtens Koninklijk Besluit van 14 oktober 1976, N. Stb. 554 - in Nederland woonplaats of werkelijk verblijf hebben en niet het Nederlanderschap bezitten, bij de
  toepassing van de Nederlandse wetgeving behandeld worden als Nederlander; zij
  verkrijgen daardoor echter niet de staat van Nederlander (artikel 1).™ Krachtens
  artikel 2 van deze Wet komt de behandeling als Nederlander ook toe aan het niet-Nederlandse kind van een vader of, indien deze wettelijk onbekend is, van een moeder, die
  deze behandeling geniet dan wel, indien nog in leven, zou hebben genoten, mits dat
  kind op het tijdstip van inwerkingtreding van deze Wet in Nederland woonplaats of
  werkelijk verblijf heeft. Dit artikel heeft betrekking op die kinderen van Molukkers die
  in de jaren 1951-1952 naar Nederland zijn overbracht, die echter niet zélf zijn overgebracht doch later naar Nederland zijn gekomen of hier te lande vóór de inwerkingtreding van de Faciliteitenwet zijn geboren, waarbij het geen verschil maakt of deze
  kinderen meerderjarig of minderjarig zijn. Kinderen die destijds wél tegelijk met hun
  ouders naar Nederland zijn overgebracht, vallen niet onder de toepassing van artikel 2,
  doch onder artikel 1. Personen die op 1 januari 1977 nog minderjarig waren, hebben
  woonplaats bij hun vader, moeder of voogd. ™*
  De Minister van Justitie kan, op een daartoe gedaan schriftelijk verzoek, door een aan
  de verzoeker af te geven verklaring de toepassing van de onderhavige Wet uitbreiden
  tot andere dan de in de artikelen 1 en 2 bedoelde Molukkers, die met deze nauwe
  maatschappelijke banden hebben en zich vóór 1 oktober 1965 in Nederland hebben
  gevestigd en aldaar tijdens het verzoek woonplaats of werkelijk verblijf hebben. Bij het
  criterium "nauwe maatschappelijke banden" is gedacht aan het volgende: in Nederland
  verblijven behalve de Molukkers die destijds in groepsverband naar Nederland zijn
  overgebracht, ook zij die later tot Nederland zijn toegelaten in het kader van gezinshereniging. Ook zijn er Molukkers die naar het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea zijn
  uitgeweken en later van daaruit naar Nederland zijn gekomen. Voorts zijn er Molukkers, die vóór de soevereiniteitsoverdracht in het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea
  woonachtig waren en tot 1 oktober 1962 als Nederlands onderdaan niet-Nederlander
  waren aan te merken. Ingevolge artikel 4 van de Rijkswet van 14 september 1962, N.
  