text: PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University
  Nijmegen
  
  The following full text is a publisher's version.
  For additional information about this publication click this link.
  http://hdl.handle.net/2066/161043
  
  Please be advised that this information was generated on 2024-07-13 and may be subject to
  change.
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  Wat brengt de Wet bescherming erfgenamen
  tegen schulden?
  Mr. L.A.G.M. van der Geld*
  
  1 Inleiding
  Op 1 september 2016 is de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden (34224) in werking getreden.1 Met
  de wet wordt beoogd twee knelpunten uit de erfrechtpraktijk weg te nemen.2 In verband hiermee is de aanvaardingsfictie van artikel 4:192 van het Burgerlijk Wetboek (BW) aangepast en is er een nieuw artikel 4:194a
  BW, op grond waarvan erfgenamen machtiging aan de
  kantonrechter kunnen vragen voor beneficiaire aanvaarding voor onverwachte schulden.3
  
  *
  
  1.
  2.
  3.
  Mr. L.A.G.M. van der Geld is juridisch directeur van Netwerk Notarissen, kandidaat-notaris en docent aan het Centrum voor Notarieel Recht
  van de Radboud Universiteit Nijmegen.
  Deze wet wordt ook wel de Wet BETS genoemd. Aanleiding voor de
  wet is onder meer het rapport ‘Erven zonder financiële zorgen’ van Netwerk Notarissen en het Centrum voor Notarieel Recht van de Radboud
  Universiteit Nijmegen.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3 en Kamerstukken II 2015/16,
  34224, 5: de knelpunten zijn dat erfgenamen door gedragingen onbewust een nalatenschap zuiver aanvaarden en dat zij dientengevolge
  door een onverwachte schuld onbedoeld met privévermogen aansprakelijk kunnen worden voor een schuld van de nalatenschap.
   In deze bijdrage wordt niet ingegaan op de vraag of deze wet voldoende bescherming biedt en of de keuze voor route 3 in het rapport ‘Erven
  zonder financiële zorgen’ de meest gelukkige was. Hierover onder meer
  J.W.A. Biemans, Wetsvoorstel BETS beter dan BETOS, maar helaas
  (nog) geen standaard beneficiaire aanvaarding, WPNR 2015/7083,
  E.A. de Jong, Reactie, WPNR 2016/7100 en F. Schols, Reactie, WPNR
  2016/7101.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003
  
  2 Aanvaardingsfictie van
  artikel 4:192 BW
  Artikel 4:192 BW heeft een nieuw lid 1 (aanvaardingsfictie) gekregen:
  ‘Een erfgenaam die zich ondubbelzinnig en zonder
  voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt doordat hij goederen van de nalatenschap verkoopt, bezwaart of op andere wijze aan het
  verhaal van schuldeisers onttrekt, aanvaardt daardoor
  de nalatenschap zuiver, tenzij hij zijn keuze reeds eerder heeft gedaan.’
  Volgens de memorie van toelichting brengt dit nieuwe
  lid verduidelijking wanneer sprake is van een erfgenaam
  die zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een
  zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt.4 De
  minister meent dat er veel onduidelijkheid is over welke
  gedragingen leiden tot zuivere aanvaarding van een
  nalatenschap en daardoor wordt ‘soms te snel aangenomen dat sprake is van zuivere aanvaarding door een erfgenaam zonder dat hij daarop bedacht is’. De nieuwe
  bepaling moet voorkomen dat erfgenamen onbewust een
  nalatenschap zuiver aanvaarden. Daarom zijn, zo valt te
  lezen in de memorie van toelichting, de gedragingen
  verduidelijkt en beperkt. In lid 1 zijn nu gedragingen
  opgenomen die leiden tot benadeling van schuldeisers
  door nalatenschapsgoederen op welke wijze dan ook aan
  het verhaal van schuldeisers te onttrekken: ‘Artikel
  4:192 lid 1 BW is bedoeld om schuldeisers te beschermen tegen benadeling door erfgenamen.’5
  4.
  5.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5.
   TE oktober 2016 | nr. 5
  
  99
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  Volgens de minister is in lid 1 geen limitatieve opsomming gegeven, maar worden voorbeelden genoemd van
  gedragingen die zuivere aanvaarding van een nalatenschap tot gevolg hebben.6 Het uitgangspunt in het erfrecht is volgens de minister dat een erfgenaam, voordat
  hij een keuze maakt over het wel of niet aanvaarden van
  de nalatenschap, slechts het beheer over de nalatenschap
  dient te voeren om benadeling van boedelschuldeisers te
  voorkomen. Dit beheer in het belang van de nalatenschap brengt geen zuivere aanvaarding met zich.7 Met
  andere woorden: zodra de erfgenaam buiten de beheersbevoegdheden treedt ten aanzien van de goederen van
  de nalatenschap is sprake van zuivere aanvaarding. Dit
  geldt niet als de erfgenaam zijn keuze reeds eerder heeft
  gedaan.
   2.1
  
  100
  
  Gedragingen die vallen onder de
  aanvaardingsfictie
  
  In het algemeen vallen alle beschikkingshandelingen die
  ertoe leiden goederen van de nalatenschap aan het verhaal van schuldeisers te onttrekken onder de aanvaardingsfictie.8 In de parlementaire stukken zijn verschillende voorbeelden opgenomen van gedragingen die leiden tot zuivere aanvaarding in de zin van het nieuwe
  artikel 4:192 lid 1 BW. Als voorbeeld wordt genoemd de
  verkoop van de woning van erflater, het vestigen van
  een (tweede) hypotheek op de woning of het verdelen
  van de antiekcollectie tussen de erfgenamen. Het gaat
  aldus om het bewust verrichten van beschikkingshandelingen die zo ingrijpend zijn dat de erfgenaam als ‘heer
  en meester’ beschikt over de nalatenschap.9
  Met het meenemen van een familiefotoalbum uit het
  huis van de erflater wordt geen zaak aan het verhaal van
  de schuldeisers onttrokken omdat het album alleen emotionele waarde heeft en geen verhaalsobject is voor de
  schuldeisers. De erfgenaam die het huis van de erflater
  met het album onder de arm verlaat, heeft daarmee de
  nalatenschap niet zuiver aanvaard. Ook bij het ontruimen van de woning is geen sprake van zuivere aanvaarding, mits de inboedel tijdelijk wordt opgeslagen en
  beschikbaar wordt gehouden voor schuldeisers.10 De
  6.
  7.
  8.
  9.
  10.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3 en Kamerstukken II 2015/16,
  34224, 5: goed beheer van de nalatenschap kan ook inhouden dat een
  erfgenaam goederen van de nalatenschap moet verkopen, bijv. goederen die beperkt houdbaar zijn. Als de erfgenaam de opbrengst van de
  verkoop van deze goederen apart houdt, is geen sprake van zuivere
  aanvaarding.
   Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 9-10: er wordt voortaan een
  onderscheid gemaakt tussen handelingen verricht in het kader van het
  beheer van de nalatenschap die niet tot zuivere aanvaarding leiden en
  beschikkingshandelingen waarmee een erfgenaam verhaalsobjecten uit
  de nalatenschap haalt, waardoor schuldeisers worden benadeeld.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 10.
  Met deze handelingen wordt volgens de MvT ook niet zuiver aanvaard,
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 10:
  – het uit eigen middelen een rekening van de overledene betalen om
  een incassoprocedure te voorkomen;
  – het in rechte een schuld van erflater betwisten, bijv. omdat de erfgenaam in de administratie bewijs heeft aangetroffen dat deze
  schuld al is betaald;
  – het veiligstellen van kostbaarheden van de overledene door deze in
  de kluis van de erfgenaam op te bergen.
   TE oktober 2016 | nr. 5
  
  waardeloze inboedel kan worden weggegooid of meegegeven aan de kringloop en leidt niet tot het onttrekken
  van goederen aan het verhaal van schuldeisers. De leden
  van de VVD-fractie in de Tweede Kamer vroegen de
  minister op welke wijze een erfgenaam kan vaststellen of
  een goed louter emotionele waarde heeft of niet. Zij noemen het voorbeeld van een oude vaas die achteraf veel
  geld waard blijkt te zijn.11 Het risico van het niet goed
  inschatten van de waarde van een goed komt voor rekening van de erfgenaam, meent de minister.12
  2.2 Hof Den Haag anticipeert
  Het Hof Den Haag wees op 28 juni 201613 een arrest
  waarin werd geanticipeerd op de wet. In de casus van
  het arrest ging het om de enige erfgename die stelde de
  pintransacties van de rekening van erflaatster te hebben
  gedaan in het kader van de uitvaart van erflaatster. De
  stiefkinderen van erflaatster hebben een vordering van
  ruim € 200.000. Binnen één maand na het overlijden
  heeft de erfgename beneficiair aanvaard. Het Hof Den
  Haag moest oordelen over de vraag of de erfgename
  door het doen van uitgaven van de bankrekening van
  erflaatster in de periode ná het overlijden en vóór het
  beneficiair aanvaarden de nalatenschap zuiver heeft aanvaard. Met verwijzing naar het Koperen Pan-arrest14 en
  de regel van artikel 1095 BW (oud) stelt het hof:
  
  ‘Handelingen die erop gericht zijn de erflater een
  passende uitvaart te bezorgen, strekken naar hun aard
  niet ertoe ten eigen bate over nalatenschapsgoederen
  te beschikken.’
  Het hangt van de omstandigheden van het geval af of
  sprake is van dit soort handelingen en dit soort kosten.
   Bij de beantwoording anticipeert het hof op de nieuwe
  regel van artikel 4:192 BW: zijn door de gedragingen
  van de erfgename gelden van de nalatenschap onttrokken aan het verhaal van de schuldeisers van de nalatenschap? De erfgename, zo constateert het hof, was zich
  ervan bewust dat zij betaalde met de pinpas van de rekening van erflaatster en dat er schuldeisers van de nalatenschap van erflaatster, de stiefkinderen, waren. Van
  een aantal van de pintransacties wordt niet vastgesteld
  dat deze gelden als redelijke kosten voor een passende
  uitvaart. De erfgename heeft wat betreft die pintransacties ten eigen bate over de rekening van erflaatster
  beschikt en daarmee de nalatenschap zuiver aanvaard.
  Verderop in het arrest merkt het hof nog op dat de erfgename ook door de nieuwe wet niet beschermd zou
  worden:
  ‘Het gewijzigde artikel 4:192 lid 1 BW beperkt de
  gedragingen die leiden tot een zuivere aanvaarding
  van de nalatenschap tot gedragingen die leiden tot
  een benadeling van schuldeisers door nalatenschaps11.
  12.
  13.
  14.
  Hierbij kan worden gedacht aan het Chinese pot-arrest van HR 12 juli
  2013, ECLI:NL:HR:2013:31, in welke casus de erfgenamen de vaas te
  laag in waarde hadden ingeschat.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 19.
  Hof Den Haag 28 juni 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:1985.
  HR 22 mei 2015, ECLI:NL:HR:2015:1284.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  goederen te verkopen, te bezwaren of anderszins aan
  het verhaal van schuldeisers te onttrekken.’
  2.3
  
  Het constateren van zuivere aanvaarding
  door de notaris
  
  In het kader van het maken van de verklaring van erfrecht informeert de notaris bij de erfgenamen naar hun
  keuze in de nalatenschap (art. 4:188 lid 1 sub a BW).
   Tot 1 september 2016 was het gebruikelijk dat de erfgenamen die ervoor kozen de nalatenschap zuiver te aanvaarden een door de notaris opgestelde ‘verklaring van
  zuivere aanvaarding’ ondertekenden in plaats van het in
  artikel 4:191 BW genoemde afleggen van een verklaring
  van zuivere aanvaarding bij de griffie van de rechtbank.
   De ondertekening van de verklaring van de notaris kon
  worden gezien als een gedraging in de zin van artikel
  4:192 lid 1 BW (oud) en wordt ook wel informele zuivere aanvaarding genoemd. Na 1 september 2016 staat er
  echter in artikel 4:192 lid 1 BW kort gezegd dat zuivere
  aanvaarding geschiedt door te beschikken over goederen
  van de nalatenschap door ze aan het verhaal van schuldeisers te onttrekken. Artikel 4:191 BW is ongewijzigd,
  zodat nog steeds de mogelijkheid bestaat om via de griffie van de rechtbank zuiver te aanvaarden, met als
  gevolg betaling van € 123 aan griffierecht. De leden van
  de CDA-fractie in de Tweede Kamer hebben de minister gevraagd naar de administratieve lasten van de zuivere aanvaarding.15 In de nota naar aanleiding van het verslag16 laat de minister weten dat een erfgenaam niet naar
  de rechter hoeft om zuiver te aanvaarden:
  ‘Als een erfgenaam zuiver wil aanvaarden, bijvoorbeeld omdat hij heeft vastgesteld dat de nalatenschap
  positief is, kan hij in samenspraak met de overige erfgenamen tot afwikkeling van de nalatenschap overgaan. De erfgenamen zullen in dat geval de schuldeisers voldoen. Om alle schuldeisers te kunnen voldoen, zullen zij beschikken over de goederen van de
  nalatenschap. In dat geval is er sprake van zuivere
  aanvaarding in de zin van artikel 4:192 lid 1 BW.’
  Hoe vertalen we dit naar de praktijk? Door het ondertekenen van de verklaring van zuivere aanvaarding bij de
  notaris beschikt de erfgenaam niet door het onttrekken
  van goederen aan het verhaal van schuldeisers. Hij kan
  wel gaan beschikken in de zin van artikel 4:192 lid 1 BW
  met een afschrift van de door de notaris afgegeven verklaring van erfrecht. De notaris wil ten behoeve van die
  verklaring van erfrecht weten wie welke keuze heeft
  gemaakt. Ik meen dat de praktijk waarin de erfgenaam
  een verklaring van zuivere aanvaarding van de notaris
  ondertekent, kan worden gehandhaafd. Ik maak daarbij
  de volgende kanttekeningen. De tekst van de verklaring
  wordt aangepast, in die zin dat de erfgenaam het voornemen heeft de nalatenschap zuiver te gaan aanvaarden
  door het verrichten van beschikkingshandelingen en dat
  hij niet reeds verworpen dan wel beneficiair aanvaard
  
  heeft.  Omdat erfgenamen maar één keer een keuze kunnen
  maken omtrent aanvaarden en verwerpen, blijft het
  nodig in de praktijk te informeren bij de erfgenamen of
  zij niet reeds aanvaardingshandelingen in de zin van
  artikel 4:192 lid 1 BW hebben verricht. De kans dat zij
  dat reeds hebben gedaan voordat zij naar het notariskantoor voor een verklaring van erfrecht komen, is afgenomen. Met een fotoalbum onder de arm het sterfhuis verlaten is immers geen enkel probleem:17
  ‘Als wordt vastgesteld dat de erfgenaam handelingen
  heeft verricht waarbij geen sprake is van beheer,
  doordat hij bijvoorbeeld een fotoboek van de erflater
  heeft meegenomen, dan verduidelijkt de zinsnede
  “doordat hij goederen van de nalatenschap verkoopt,
  bezwaart of op andere wijze aan het verhaal van
  schuldeisers onttrekt” of hierdoor sprake is van zuivere aanvaarding.’
  2.4 Aangekondigde reparatie
  De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie van de
  Eerste Kamer liet de minister op 20 juli 2016 weten dat
  er sprake was van een ‘mogelijk foutieve woordkeuze’ in
  artikel 4:192 lid 1 BW (nieuw). Met deze brief vroeg de
  commissie om een nadere reactie op een eerdere brief
  van de minister,18 waarin hij liet weten dat er geen sprake is van een fout. Het gaat om het woord ‘verkopen’ in
  ‘doordat hij goederen van de nalatenschap verkoopt’,
  omdat verkopen niet valt onder een beschikkingshandeling, die beoogd is in artikel 4:193 lid 1 BW (de andere
  genoemde handelingen zijn immers beschikkingshandelingen). Beschikkingshandelingen zijn wel het
  vervreemden en bezwaren van een goed, maar niet het
  sluiten van overeenkomsten die daartoe verplichten.
   Bovendien omvat het woord ‘verkopen’ niet het sluiten
  van een schenkingsovereenkomst met betrekking tot een
  goed van de nalatenschap. De commissie stelt de minister voor om aan te sluiten bij de in artikel 1:88 lid 1
  sub a BW gebezigde terminologie voor een correctere
  formulering: ‘overeenkomsten strekkende tot vervreemding (…)’.
  De minister reageert op 29 augustus 201619 door te stellen dat het nieuwe lid 1 van artikel 4:192 BW een open
  norm bevat. Er zijn in het lid gedragingen genoemd die
  naar algemene maatschappelijke opvattingen verder
  17.
  18.
  15.
  16.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 4.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 14.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003
  
  19.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 10.
  Brief van de minister van Veiligheid en Justitie van 6 juli 2016 (Kamerstukken I 2015/16, 34224, C).
  Ministerie van Veiligheid en Justitie 29 augustus 2016, nr. 787307.
  TE oktober 2016 | nr. 5
  
  101
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  gaan dan in het kader van een goed beheer van de nalatenschap noodzakelijk is. Het is geen limitatieve opsomming, maar er staan voorbeelden in van gedragingen die
  een zuivere aanvaarding van een nalatenschap tot gevolg
  hebben. Zo valt de door de commissie genoemde schenkingsovereenkomst onder ‘het op andere wijze aan het
  verhaal van schuldeisers onttrekken’. De minister herhaalt dat beheershandelingen niet leiden tot een zuivere
  aanvaarding. Volgens de minister staat de bedoeling van
  artikel 4:192 lid 1 BW niet ter discussie, maar vindt hij
  de precieze formulering van de bepaling voor verbetering vatbaar. Daarom wordt bij de eerstvolgende reparatiewet van het ministerie van Veiligheid en Justitie de
  tekst van artikel 4:192 lid 1 BW verduidelijkt door meer
  aan te sluiten bij de formulering van artikel 1:88 lid 1
  onder a BW, zoals voorgesteld door de commissie.
   3 Onverwachte schulden
  
  102
  
  Met artikel 4:194a BW worden erfgenamen beschermd
  tegen onverwachte schulden van de nalatenschap. Volgens de memorie van toelichting geldt dit artikel alleen
  in uitzonderingssituaties, het artikel wordt dan ook wel
  uitzonderingsclausule genoemd. Het biedt bescherming
  voor de zuiver aanvaard hebbende erfgenaam die wordt
  geconfronteerd met onverwachte schulden die hij niet
  kende of behoorde te kennen.20 Gedacht moet worden
  aan de situatie dat een erfgenaam weloverwogen heeft
  gekozen voor zuivere aanvaarding, omdat hij in eerste
  instantie heeft vastgesteld dat de baten van de nalatenschap de schulden ruimschoots overtreffen, of hij heeft
  ervoor gekozen om een kleine schuld van de erflater
  voor eigen rekening te nemen.21 In de rechtspraak werd
  in een aantal gevallen naar analogie van artikel 4:194 BW
  dan wel op grond van de redelijkheid en billijkheid voor
  onverwachte schulden machtiging voor beneficiaire aanvaarding verleend.22
  De tekst van het nieuwe artikel 4:194a BW luidt als
  volgt:
  ‘1. Een erfgenaam die na zuivere aanvaarding bekend
  wordt met een schuld van de nalatenschap, die hij
  niet kende en ook niet behoorde te kennen, wordt,
  indien hij binnen drie maanden na die ontdekking het
  verzoek daartoe doet, door de kantonrechter gemachtigd om alsnog beneficiair te aanvaarden.
  2. Wanneer een erfgenaam na vereffening of verdeling van de nalatenschap bekend wordt met een
  schuld, die hij niet kende en ook niet behoorde te
  kennen, kan hij de kantonrechter, binnen de in het
  eerste lid genoemde termijn, verzoeken om te worden
  ontheven van zijn verplichting de schuld uit zijn vermogen te voldoen voor zover deze niet uit hetgeen hij
  20.
  21.
  22.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 6.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 7.
  Onder meer: Rb. Limburg 1 februari 2013, ECLI:NL:RBLIM:
  2013:BZ0690 en Rb. Assen 19 oktober 2010, TE 2011, afl. 4.
   TE oktober 2016 | nr. 5
  
  krachtens erfrecht uit de nalatenschap heeft verkregen, kan worden voldaan. De kantonrechter verleent
  deze ontheffing, tenzij de erfgenaam zich zodanig
  heeft gedragen dat de schuldeiser erop mocht vertrouwen dat de erfgenaam deze schuld uit zijn overige vermogen voldoet.’
  Dit artikel biedt twee situaties waarin binnen drie maanden na de ontdekking van de onverwachte schuld
  bescherming kan worden gevraagd:
  – De schuld wordt ontdekt na de zuivere aanvaarding
  en voordat de verdeling of vereffening van de nalatenschap is afgerond (lid 1).
  – De schuld wordt ontdekt na de vereffening of verdeling van de nalatenschap (lid 2).
  De erfgenaam die een beroep wil doen op de uitzonderingsclausule wendt zich met een verzoekschrift tot de
  kantonrechter. Als er een executeur is, dan doet hij het
  beroep op artikel 4:194a BW omdat hij op grond van
  artikel 4:145 BW de erfgenamen in rechte vertegenwoordigt.23 Er is daarbij geen toerekening aan de erfgenamen van de bekendheid van de executeur met de
  schuld; de termijn van drie maanden gaat lopen vanaf
  het moment dat de erfgenaam bekend wordt met de
  schuld, hetgeen op zijn laatst is als de executeur hem
  daarover informeert, al dan niet via de boedelbeschrijving.
  Bij een verzoek aan de kantonrechter op grond van lid 1
  stelt deze eerst vast of de erfgenaam dit binnen de termijn heeft ingediend. De driemaandentermijn is ‘hard’;
  de kantonrechter verklaart de erfgenaam die zich later
  meldt niet-ontvankelijk in zijn verzoek.24 Vervolgens
  stelt de kantonrechter vast of het daadwerkelijk om een
  onbekende schuld gaat. Als dat het geval is, dan machtigt de kantonrechter de erfgenaam om alsnog beneficiair te kunnen aanvaarden.
   Op grond van lid 2 kan een erfgenaam in de situatie dat
  er al is verdeeld of vereffend de kantonrechter verzoeken hem te ontheffen van zijn verplichting de onverwachte schuld uit zijn eigen vermogen te voldoen. Ook
  hier stelt de rechter eerst vast of het verzoek tijdig is
  ingediend en of sprake is van een onverwachte schuld.
  De erfgenaam moet de kantonrechter bewijsstukken
  overleggen van wat er eventueel beschikbaar is van het
  geërfde vermogen om de schuld te betalen. Want voor
  zover de erfgenaam na het betalen van de (andere)
  schulden uit de nalatenschap heeft verkregen, moet de
  erfgenaam dat aanwenden voor de betaling van de
  onverwachte schuld. De ontheffing wordt verleend, tenzij de kantonrechter vaststelt dat de erfgenaam zich
  zodanig heeft gedragen dat de schuldeiser erop mocht
  vertrouwen dat zijn vordering zou worden voldaan,
  omdat de erfgenaam bijvoorbeeld als de erfgenaam na de
  onttrekking van de schuld de schuldeiser heeft toegezegd deze te betalen.25
  23.
  24.
  25.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 17.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 25.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 19.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  3.1
  
  Welke schulden zijn onverwacht?
  
  In de memorie van toelichting staat als definitie van
  onverwachte schulden:
  ‘Een onverwachte schuld is een schuld die de erfgenaam niet kende en evenmin behoorde te kennen op
  het moment dat hij de nalatenschap zuiver aanvaardde. Met de woorden “kende en behoren te kennen”
  wordt aangesloten bij het begrip goede trouw in het
  Burgerlijk Wetboek (artikel 3:11 BW).’26
  De goede trouw wordt in dit kader als volgt uitgewerkt.
   De onbekendheid met de schuld mag de erfgenaam niet
  te verwijten zijn; voorafgaand aan de zuivere aanvaarding mag van de erfgenaam onderzoek worden gevergd,
  waarbij de omstandigheden van het geval de reikwijdte
  van de onderzoeksplicht bepalen.27 Daarbij gaat het
  erom wat de erfgenaam redelijkerwijs had kunnen weten
  op grond van een onderzoek naar waaruit de nalatenschap bestaat. Hij zal ten minste de administratie van de
  erflater moeten hebben geraadpleegd. Van hypotheekschulden, debetsaldi van rekeningen-courant, onbetaalde facturen en belastingschulden wordt in beginsel aangenomen dat een erfgenaam deze kende dan wel behoorde te kennen.28 Als een schuld niet uit de administratie
  blijkt, dan is deze niet per definitie een onverwachte
  schuld, omdat de erfgenaam op een andere manier weet
  kan hebben van de schuld, bijvoorbeeld omdat hij aanwezig was bij het aangaan van de schuld. Op de erfgenaam rust een verplichting om nader onderzoek te doen
  naar de schulden als de erflater niet of nauwelijks een
  administratie voerde.
  Bij het onderzoek naar de baten en schulden van de
  nalatenschap, al dan niet via de administratie van de erflater, moet de erfgenaam voorzichtigheid betrachten.29
  In de memorie van toelichting wordt gewaarschuwd dat
  de erfgenaam zich niet te rijk rekent: er is geen sprake
  van dwaling over de waarde van de activa van de nalatenschap als de verkoopopbrengst van een registergoed
  of aandelenportefeuille lager uitvalt dan aanvankelijk
  gedacht.
  Ook als de erfgenaam weet heeft van de schuld, maar
  verrast wordt door de hoogte ervan is er geen sprake van
  een onverwachte schuld; een erfgenaam moet bij de
  schuldeiser navraag doen naar de exacte omvang van de
  schuld.30 Als een erfgenaam echter verkeerd wordt geïnformeerd door de schuldeiser en deze vordert daarna
  een hoger bedrag, dan kan het meerdere wel worden
  aangemerkt als een onverwachte schuld waarop artikel
  4:194a BW ziet.
   Kosten van vereffening, executele en afwikkeling van de
  nalatenschap (zoals een tegenvallende nota van de notaris) kwalificeren niet als onverwachte schuld: een erfge26.
  27.
  28.
  29.
  30.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 13. Bij een ‘huis onder water’ is
  daarom geen sprake van een onverwachte schuld.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 17.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 13.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 15.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 13.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003
  
  naam moet rekening houden met deze kosten. Ook kan
  geen beroep worden gedaan op de uitzonderingsclausule
  als het gaat om het verdwijnen van activa in een nalatenschap bij een twee- of meertrapsmaking.31 De erfgenaam onder opschortende voorwaarde die opkomt na
  het in vervulling gaan van de ontbindende voorwaarde
  wordt volgens de memorie van toelichting beschermd
  door de regeling van artikel 4:190 lid 3 BW en kan dan
  nog zijn keuze uitbrengen.
   De kantonrechter oordeelt per geval of sprake is van een
  uitzonderingssituatie waarin de erfgenaam de schuld
  redelijkerwijs niet kon kennen. De in de memorie van
  toelichting vermelde voorbeelden van legitieme vorderingen vanwege een vooroverleden (stief)ouder of partner32 en een te laat gevorderde eigen bijdrage AWBZ
  worden dus niet in het algemeen als onverwachte schulden aangemerkt. Als voorbeelden worden verder
  genoemd de vordering vanwege een tijdens leven door
  erflater gepleegde onrechtmatige daad en andere aansprakelijkheden die uit de wet voortvloeien, zoals die
  van artikel 6:170 BW (aansprakelijkheid voor ondergeschikten) en artikel 6:179 BW (aansprakelijkheid voor
  dieren). In de memorie van toelichting wordt als onverwachte schuld ook genoemd de aan de erfgenamen
  onbekende Liechtensteinse stichting die erflaatster
  oprichtte, waarin een groot deel van het vermogen van
  erflaatster was ondergebracht en die leidde tot de uitspraak van de Kantonrechter Zwolle van 10 december
  2010.33 Het vermogen kwam toe aan de begunstigden
  die door erflaatster waren aangewezen in het bij de
  stichting horende reglement.
  Uit de toekomstige jurisprudentie moet worden afgeleid
  hoe de kantonrechter de onverwachte schulden en daarmee de goede trouw nader invult. Als in de toekomst de
  schulden steeds vaker alleen online kenbaar zullen zijn,
  zoals het negatieve saldo op een PayPal-rekening, schulden op online goksites en het online krediet bij webwinkels, wordt mogelijk de onderzoeksplicht van de erfgenaam van online schulden via de jurisprudentie van artikel 4:194a BW nader ingevuld. Voor de erfgenaam die
  geen toegang heeft tot de digitale apparaten van de erflater is namelijk onderzoek naar online schulden niet goed
  mogelijk.
  3.2 Gevolgen voor de afwikkeling
  Als een erfgenaam op grond van artikel 4:194a lid 1 BW
  de machtiging heeft gekregen alsnog beneficiair te aan31.
  32.
  33.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 2, p. 15.
   Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 14: erfgenamen zullen meestal
  van het bestaan van de legitieme vorderingen op de hoogte te zijn of
  geacht worden deze te kennen. Onder omstandigheden kan dit bijv.
  anders zijn als de geregistreerd partner van een overledene gebrouilleerd was met zijn stiefkinderen. De partner/enig erfgenaam wist niet
  van het bestaan van de stiefkinderen en kon daarom niet vermoeden
  dat de legitieme vorderingen deel uitmaken van de schulden van de
  nalatenschap. Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 10: de meeste
  erfgenamen staan in een familieverhouding tot de erflater en zijn
  bekend met het vooroverlijden van de partner en de aanwezigheid van
  (stief)kinderen met vorderingen in dat kader.
  Rb. Zwolle-Lelystad 10 december 2010, ECLI:NL:RBZLY:2010:BP0203.
  TE oktober 2016 | nr. 5
  
  103
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud University Nijmegen
  
  vaarden, dan legt hij vervolgens een verklaring van
  beneficiaire aanvaarding af bij de griffie van de rechtbank (art. 4:191 BW).34 De erfgenaam is dan niet langer
  met zijn privévermogen aansprakelijk voor de onverwachte schuld. Voor de overige erfgenamen die nog
  geen keuze hadden gemaakt, geldt op grond van artikel
  4:194 lid 4 BW dat zij geacht worden beneficiair te aanvaarden omdat de andere erfgenaam dat (met machtiging van de kantonrechter) heeft gedaan. De erfgenaam
  die met machtiging van de kantonrechter beneficiair
  aanvaardt, betaalt griffierecht voor het verzoek en voor
  de beneficiaire aanvaarding die daarop volgt.
   Door de beneficiaire aanvaarding moet de nalatenschap
  worden afgewikkeld conform de regels van de vereffening (art. 4:202 BW) en zijn alle erfgenamen vereffenaar. Mochten door een erfgenaam al schulden zijn voldaan, dan treedt die erfgenaam voor het bedrag van die
  schuld als schuldeiser van de nalatenschap op in de rang
  die deze schuld had. Voor de onverwachte schuldeiser
  geldt dat deze zijn positie behoudt ten opzichte van de
  andere schuldeisers, omdat de rangorderegelingen van
  artikel 3:278 lid 1 en 4:7 BW en het beginsel van de paritas creditorum onverkort gelden.
  104
  
  Als op grond van artikel 4:194a lid 2 BW de ontheffing
  is toegewezen, hoeft de verzoekende erfgenaam niet ten
  laste van zijn privévermogen de schuld te betalen. Voor
  een andere zuiver aanvaard hebbende erfgenaam die wel
  bekend was met de schuld kan de ontheffing betekenen
  dat hij een groter deel van de schuld voor zijn rekening
  moet nemen.35
  
  4 Modernisering
  publicatieverplichtingen en
  overgangsrecht
  
  5 Tot slot
  Door het nieuwe lid 1 van artikel 4:192 BW (de aanvaardingsfictie) aanvaarden erfgenamen de nalatenschap
  minder snel zuiver. Dit betekent dat er meer tijd overblijft om nog te kiezen voor beneficiaire aanvaarding.
  Soms hebben erfgenamen al beheershandelingen verricht voordat zij naar de notaris komen voor een verklaring van erfrecht. Als er geen goederen aan het verhaal
  van de schuldeisers zijn onttrokken en zij nog niet met
  het betalen van schulden van de nalatenschap zijn
  gestart, kan nog worden gekozen voor beneficiaire aanvaarding of verwerping. De huidige praktijk, met een
  redactionele aanpassing in de gehanteerde modellen,
  lijkt vooralsnog te kunnen worden voortgezet.
   Omdat artikel 4:194a BW niet voor niks de ‘uitzonderingsclausule’ wordt genoemd, zal nog steeds beneficiaire aanvaarding worden geadviseerd voor de erfgenaam
  die het zekere voor het onzekere wil nemen. Nalatenschappen die van meet af aan als ‘schulderfenis’ te boek
  staan, worden sowieso beneficiair aanvaard dan wel verworpen.
  De minister doet in de nota naar aanleiding van het verslag37 een toezegging naar aanleiding van de vraag van
  de SP-fractie of er geen evaluatiebepaling nodig is: na de
  inwerkingtreding van het wetsvoorstel zal de minister
  ‘scherp in de gaten houden’ of de wijzigingen in het erfrecht zorgen voor de beoogde aanvullende bescherming
  van erfgenamen die zuiver hebben aanvaard en met een
  onverwachte schuld worden geconfronteerd. Ik houd de
  minister graag aan zijn woord als artikel 4:194a BW in
  de rechtspraktijk niet leidt tot bescherming van erfgenamen bij onverwachte schulden.
  Met de wet zijn ook wijzigingen doorgevoerd in de
  publicatieverplichting van artikel 4:196 en 4:206 lid 6
  BW. De bekendmaking van de beneficiaire aanvaarding
  en de benoeming van een vereffenaar hoeft alleen nog
  plaats te vinden in de Staatscourant en niet ook daarnaast in nieuwsbladen.
  Erfgenamen in een nalatenschap die vóór 1 september
  2016 is opengevallen maar die nog geen keuze hebben
  gemaakt, aanvaarden de nalatenschap alleen zuiver door
  het verrichten van gedragingen uit het nieuwe lid 1 van
  artikel 4:192 BW. Erfgenamen die vóór 1 september
  2016 de nalatenschap hebben aanvaard en na die datum
  met een onverwachte schuld worden geconfronteerd,
  kunnen een beroep doen op de uitzonderingsclausule
  van artikel 4:194a BW.36
  34.
  35.
  36.
  De kantonrechter heeft ter zake geen discretionaire bevoegdheid,
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 17-18.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, 3, p. 16. Hier wordt naar ik aanneem
  gedoeld op de hoofdelijke schulden (art. 4:182 lid 2 BW).
  Stb. 30 juni 2016, 245.
   TE oktober 2016 | nr. 5
  
  37.
  Kamerstukken II 2015/16, 34224, 5, p. 11.
  doi: 10.5553/TE/187416812016017005003.
  