text: Toponymische Verschijnselen
  geografisch bewerkt
  door Dr. JAN LINDEMANS.
  Akker.
  Akker is thans nog een gewoon woord voor "bouwland",.
  in het noordelijk gedeelte van het Vlaamsche land, nl. in
  de Zandstreek (Kempen) en in de Zand- en Kleistreek van
  Vlaanderen, ten Noorden van Schelde en Lei~. In deKleistreek (Zuid-Vlaanderen en Brabant) bestaat het niet
  in de volkstaal; wél in Zuid-Limburg. Dit blijkt uit een_
  rondvraag bij de correspondenten van •de Znl. Dialectcentrale van de Universiteit Leuven (1). In West-Vlaanderen is het woord aan 't verdwijnen; in Zuid-Limburg
  wordt het ook niet overal gebruikt; het werkwoord akkeren
  daarentegen is er springlevend. In het Land van Waas en
  de streek ten Noorden van de Sch~lde, van Dendermonde
  tot Gent, duidt akker een bepaald perceel bouwland aan.
  Wanneer we den huidigen stand vergelijken met de his-torische verspreiding van akker, zooals die blijkt uit de
  plaatsnamen, zien we dat beide ongeveer hetzelfde beeld
  geven. Alleen kunnen we constateèren dat, in WestVlaanderen, de akkertoponiemen heel wat aanzienlijker·
  ( 1) Over de cartografische bewerking van toponymische verschijnselen en de hier gevolgde methode, zie onze inleiding in deHandelingen K. Com. Top. Dial., XIV (1940), 67 vlgg.
  250
  
  JAN LINDEMANS
  
  .zijn dan het huidig gebruik van het woord zou laten vermoeden ; en ook dat er sporadisch, hier en daar, akkernamen voorkomen in de streek waar het woord thans in de
  volkstaal niet meer bestaat.
   De zeldzame akkernamen in de Kleistreek moeten ons evenwel
  niet imponeeren. Het zijn, over 't algemeen, namen van geringere
  perceelen, meestal met gestereotypeerde namen. Op de zoowat
  30 akkern-amen tusschen Leie en Gete gelegen, treffen we 5 Rauw.akker's aan (0 62, 68, 71, 127, 225), 3 Steenakker's (0 116, P 16,
  29 a), 2 Hofakker's (P 28, 81), 4 .Langenakker's (0 46, 206, 208,
  P 40), verder : Papenakker (P 26), Braamakker (P 144), Speltakker
  {0 43), Hazenakker (0 131), al namen die wel oud kunnen zijn,
  maar vaak op de geringe hoedanigheid van den grond wij zen, dus
  op betrekkelijk late ontginning. Een paar er van zijn ongetwijfeld
  grootere uitgestrektheden bouwland; aldus de Baanakker, 1461
  Beynacker, tusschen Bertem en Leefdaal (P 79, 81), en de Breeakker,
  1296 Breedacker, te Bekkerzeel (0 168). Deze laatstepartij maakt,
  met de Lambrechtswaarde, het geheel van het bouwland uit van
  .deze kleine gemeente. Nu weten we dat de Lambrechtswaarde een
  grafelijk goed was, door Lambrecht-Balderik (1038-1063) aan de
  ingezetenen van Bekkerzeel, Groot-Bijgaarden en Zellik ter ont_g inning afgestaan, en dat de parochie Bekkerzeel eerst ca. 1130
  opgericht werd. Die Breedakker, die er uitziet als een verlengstuk
  van ·de Lambrechtswaarde, zal wel rondom denzelfden tijd
  {11 e_12e eeuw) ontgonnen zijn geworden.
   Op het 70-tal akkernamen door DE FLOU, Wdb., opgegeven voor
  de Westvlaamsche kleistreek, tellen we 27 Steenakker's (H 115,
  N 17, 24, 26, 58, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 74, 80, 83, 89, 107, 110,
  111, 115, 118, 119, 129, 130, 141, 163, 0 4), 5 Kwadenakker's
  (H 48, 93, 96, 101, 102), 5 Braamakker's (H 56, N 25, 26, 77, 133),
  14 Hoogen- of Hoonakker's (H 100, 104, 111, N 17, 18, 68, 70, 71,
  78, 84, 86, 88, 117, 139), 6 Boonakker's (H 86, 88, 89, 98, N 17, 69),
  1 Hofakker (N 16), Heedakker (H 45), Breeakker (H 56), Wilderakker
  (N 61), Ruggenakker (H 57), Boschakker (H 86). Garsakker (H 74),
  enz.
  In Zuid-Limburg en op den Maasboord ontmoeten we dezelfde
  ( 1) J. LINDEMANS, Brabantsche Plaatsnamen, VIII. Bekkerzeel,
  4-5.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  251
  
  gestereotypeerde formaties. Op ongeveer 70 namen (uit de lijsten
  ULRIX-PAQUAY (1) en uit het modern kadaster) vinden we 8 Steenakker's (P 188, Q 3, 6, 7, 9, 71, 169, 177), 9 Br_emakker's (L 423, ·
  P 175, Q 3, 10, 71, 81, 83, 88, 91), 12 Hojakker's (P 174, 219, 220,
  -Q 77, 78, 161, 162, 163, 167, 168 a, 169, 173), 2 Papenakker's
  .(P 119, 120), 2 Houtakker's -(Q 155, 163), 4 Breedenakker's (P 116,
  176, 183, 194), 3 Langenakker's (Q 78, 174, 202).
  Het onderzoek laat duidelijk blijken dat de bouwgronden
  met een akkernaam, in de Kleistreek, van een anderen aard
  ·zijn dan deze in de Kempen en in Noord-Vlaanderen. Het
  ·zijn geïsoleerde verschijningen. Nergens treffen we, als
  bepalende omstandigheid, de aanduiding aan van een dorp
  -0f een gehucht, zooals bijna algemeen het geval is in de
  Kempen; - of kortweg, zonder bepaling, den Akker, d.i.
   -de dorpsakker, zooals in de Westvlaamsche zand-kleistreek
  (I 123, 125, 132, 153, 154, 156, 161, 224, H 7, 12, 21, 29,
  .35, 37, 40, 41, 43, 63, 65, 68, 69, 70, 72, 83, 101, 116, 117,
  119, 120, N 29, 33, 35, 39, 43) ; - of in groote hoeveelheid
  naast elkaar, perceelen uit een primitieven gemeenscha_ppelijken akker, zooals het zoo typisch voorkomt in de streek
  tusschen Gent en Lokeren : het kadaster geeft, voor
  Kalken (I 252), ongeveer 170 afzonderlijke akkernamen op;
  voor Zeveneeken (I 205), 57 ; voor Loochristi (I 203), 133.
  Vergelij~end met het gebied van de kouternamen, zooals
  -dit afgebakend werd op de kaart die we publiceerden bij ,een vorige bijdrage (2), valt het dadelijk op dat akker
  overal verschijnt waar kouter niet voorkomt. Alleen de
  grensstreek tusschen beide, rondom Tielt-Roeselare, is een
  _gemengd gebied, waar beide namen, bijna even talrijk te
  ·vinden zijn. Wij mogen dus besluiten tot het bestaan van
  (1) E. ULRIX en J. PAQUAY, Zuidlimburgsche Plaatsnamen
  -(1932). Aldaar komen 32 namen voor, waaronder 20 niet in het
  -:modern kadaster. De oudste vindplaatsen zijn van 1275, 1315,
  1385.
  (2) In deze Handelingen, XIV (1940); zie de kaart aldaar.
  252
  
  JAN LINDEMANS
  
  twee verscheidene expansiegebieden : een koutergebied in
  het Zuiden, een akkergebied in het Noorden. Het eerste,
  zooals we reeds vroeger lieten opmerken, komt overeen
  met de vruchtbare kleistreek van Zuid-Vlaanderen en ZuidBrabant ;_de tweede, met de magerder zand-kleistreek van
  Noord-Vlaanderen en de schrale zandstreek van de Kempen.
   Uit deze vaststelling vloeit ook voort dat kouter en akker
  hetzelfde begrip moeten dekken, maar dat hun historische
  oorsprong verschillend is. De kouters hebben we als volgt
  omschreven : ,,de oudst bebouwde gronden van een gemeente, die reeds tot bouwland ingericht waren vóór de
  Frankische landverovering". Wij steunden dit oordeel op
  de volgende bewijsgronden, die totnogtoè niet weerlegd
  werden : 1. De opvallende overeenstemming tusschen de
  verspreiding van de -heemnamen en de kouternamen, wat
  duidelijk blijkt uit de vergelijking van de twee kaarten
  bij ons vorig opstel, de -heemriamen zijnde ongetwijfeld de
  oudste laag van Germaansche namen voor bewoonde.
  plaatsen alhier; - 2. De drieledigheid van de kouters en
  hun karakter van bouwland der gemeente, wat blijkt uit
  de primitieve namen (b. v. Asscherkouter, Erperkouter,
  Moenkouter, Opwijkkouter, enz., resp. te yerstaan als
  "kouter van Assche, Erpe, Moen, Opwijk, enz.") ; - 3. De
  vorm van het woord en zijn algemeene . en gelijktijdigeverspreiding over het gansche gebied, wat alleen door een
  zeer oude ontleening aan Lat. cultura, door een bevolking
  die het accent sterk op de eerste lettergreep plaatste, verklaar baar is.
  Akker, de tegenhanger van kouter, is een zuiver Germaansch woord. De ontginning van de bodems die aldus.
  genoemd werden moeten we dan voor rekening laten van
  de Franken zelf. De aanleg van een akker verschilt niet,
  van dezen van een kouter : drieledigheid in ééne omtuining,.
  met één toegangsweg voor elk onderdeel, in de nabijheid
  
  /
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  253
  
  van de bewoonde plaats. F. PRIMS geeft een goede schematische voorstelling van een Kempisch dorp met zijn
  akkers (1). Aanvankelijk droegen die akkers den naam
  van het dorp waarbij ze behoorden, juist zooals de kouters.
   Het modern kadaster bewaart nog enkele van die benamingen: Brasschaetsche akkers, Meerselsche akkers, Minderhouts akker, Poppelsche akker, enz. PRIMS vermeldt, als
  voorbeeld, de Tielensche ekkeren. Evenals bij de kouternamen traden later de namen van de afzonderlijke gedeelten
  meer op den voorgrond, zoodat we thans, op de meeste
  plaatsen, een groot aantal akkernamen vinden, ongetwijfeld meestal perceelen van den primitieven dorpsakker.
  Het modern kadaster geeft aldus 19 akkernamen op voor
  Brecht (K 206), 17 voor Rijkevorsel (K 210), 16 voor
  Turnhout (K 237) en evenveel voor Oud-Turnhout (K 238),
  17 voor Lichtaart (K 272), 15 voor Kasterlee (K 273),
  10 voor Meer (K 192), 14 voor Retie (K 241), enz. Het
  modern kadaster is·, zooals men weet, een zeer ongelijke
  en onvolmaakte bron voor de plaatsnamenstudie; ze zou
  moeten aangevuld worden met een grondig plaatselijk
  onderzoek.
  d
  
  Aldus geeft het kadaster maar 2 akkernamen op voor Vorselaar
  {K 267), nl. Sassenhouts akkers (bij een gehucht Sassenhout behoorend) en Oostakker. Het cijnsboek van 1381 (2) vermeldt daarentegen : den heystacker, den ghenen acker, in die oestackere; - dit
  van 1430 bovendien : den reacker, den langen acker, den cortacker,
  4,en padeacker op oestacker, den doeracker, den duvenacker, en drie
  .akkers, nu met persoonsbepaling, die liggen "op 't velt", dus buiten
  de traditioneele akkerruimte : clissen ackere (f~milienaam Clissen
  te Vorselaar), plonijsacker (een Geert Plonijs aldaar), en blottens
  (1) Kempische Landschapsgeschiedenis (1937), 39. - Alleen
  vergist F. PRIMS zich wanneer hij die akkercomplexen "kampen"
  noemt.
  (2) De heerlijke cijnsboeken van Vorselaar (1381-1420) werden
  uitgegeven, door F. PRIMS, in Bijdragen tot de Geschiedenis, XIX
  (1928), 385-411.
   I
  
  254
  
  JAN LIND EMANS
  
  ackere (een Jan Blottens aldaar). - Voor Arendonk (K 240) geeft
  het kadaster : Vriesakkers, Oostakker, Hoogen akker, Wolf akker~
  Wippelbergsche akkers (gehucht Wippelberg), Roobeeckx akkeren~
  Beerendonksche akkers, Ander akker. In het cijnsboek van 1368 (l}
  zijn alle benamingen anders, wat aantoont dat de bepalende omstandigheid veranderlijk was ; toch zijn we overtuigd dat we hier"
  in hoofdzaak, te doen hebben met pe:rceelen uit het primitief akkerland. Deze namen zijn : den p-utecker, den stapecker, den langen
  ecker, den ecker te kerchove, den spiegelecker, den gherstacker, den
  scoetecker, opt staeckecker, den wetecker, den zoeacker, in gheen
  eynder ecker, opten gansecker, opten vlietschen acker, in d'ecker;
  met persoonsbepaling : heyn oemkens ecker, gheensecker, merten
  acker, gielijs acker.
  De verspreiding van de akkernamen in de Kern pen leert
  ons ook iets over de betrekkelijke oudheid van de bewo-ning en de bodemontginning aldaar. Zij zijn talrijk op de
  oevers van de beken die de Weerijs vormen (Brecht, Loenhout), op de Mark (Meer, Hoogstraten), vooral tusschen de
  Aa en de Kleine Nete (Tielen, Kasterlee, Turnhout, Arendonk), ook op de Dommel (Neer- en Overpelt). In de
  Zuider-Kempen zijn zij eerder schaarsch of ontbreken
  totaal. Het dichtst bewoonde gedeelte van het oude Taxandrië moet dan te situeeren zijn in het Noord-Oosten van de
  huidige provincie Antwerpen en verder in Noord-Brabant.
   Toch meenen we dat de Kempen niet mogen gerekend
  worden tot het kolonisatiegebied van de Franken in de
  4e eeuw, alhoewel historisch vast staat dat keizer Julianus"
  in 358, Taxandrië voor hen beschikbaar had gesteld. Zij
  vestigden zich aldaar niet en trokken verder naar het
  Zuiden en het Westen (omstreeks 370). Er zijn geen -heemnamen in dit gebied dan enkele zeldzame op de Groote-Nete
  en <lichtere groepen ten Oosten en ten Zuiden van Antwerpen en rondom Mechelen, en juist dáár zijn geen akkernamen, wat wel treffend is.
  (1) Uitgegeven door J. E. JANSEN in Taxandria, VII (1935).
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  255
  
  Misschien was de ontginning prae-Frankisch 1 Maar dan
  moet hetzelfde gelden voor het akkergebied van NoordVlaanderen, inzonderheid voor de streek tusschen Schelde
  en Durme. Daar ook waren dorpsakkers. De latere verdeeling, in lange afgeheinde reepels, geschiedde er evenwel
  anders dan in de Kempen. Evenals in West-Vlaanderen
  en ten Noord-Oosten van Gent lagen hier, tot in de
  ne-12e eeuw, nog uitgestrekte woeste bodems en de bevolking was er nog zeer dun gezaaid. De eerste dorpsakkers
  dateeren er wellicht maar van de Karolingische periode
  (9e eeuw) en een werkelijk drukke ontginning van den
  bodem valt eerst in de ll e_12e eeuw.
  Er zijn ons, dank zij het kostbare "Fragment urn Blandiniense",
  niet minder dan 16 akkemamen uit de 9e eeuw, in Vlaanderen,
  bewaard gebleven. Dit is des te merkwaardiger daar van elders
  zeer weinige oude akkemamen bekend zijn. De oudste bij DE FLOU,
  Wdb., liggen in den uitersten Westhoek : 1084 ditesacre (Leubringhen), 1152 rikenacre (Outreau), 1182 dodachre (onb~kende
  plaats in Noord-F~ankrijk), 1193 landacre (Hesdin-l'Abbé); verder
  vermeldt DE FLOU -een tiental akkemamen uit de 13e eeuw in
  West-Vlaanderen; pas na 1300 is de documentatie overvloediger.
   Wat nu die 16 namen van de 9e eeuw betreft, waarvan men een
  lijst vindt bij MANSION (Oud-Gentsche Naamkunde, 143-144), de
  meeste zijn niet juist te localiseeren ; alleen weet men dat ze thuis
  hooren in het Gentsche, van de beneden-Leie (St.-Martens·- Latem)
  tot Dentergem en Maldegem, dus in een streek waar we akkeren koutemamen onder elkaar vinden.
  De duidelijkste is 839 V acheria accrum, gelegen bij een plaats
  qui vocatur facum, dat is Vake, een wijk van Maldegem. MANSION
  (1. c., 66) interpreteert·dezen naam als *Fak.werja-akkar, ,,de akker
  der Vakenaars". Wij hebben hier dus te doen met den gemeenschappelijk geheinden en bebouwden akker van de ingezetenen der
  buurtschap Vake. Zoo ook is een 838 Hrammeria accarom ... prope
  fluvio Leiem, die ongetwijfeld te identificeeren is met een 830 Ramaringahemia agrum van een andere schenking, te situeeren in de
  omstreken van Machelen aan de Leie, waar ook een Ramaringahemia mariscum (zelfde oorkonde) te vinden is. MANSION (1. c., 69)
  meent dat *Hram-werja-akkar de primitieve vorm is en dat krammer
  
  256
  
  JAN LINDEMANS
  
  met -ing verlengd werd, omdat men de waarde van (w)erja- niet
  meer verstond. De naam zou dus op dezelfde wijze ontstaan zijn als
  *Fak-werja-akkar en zou beteekenen : ,,de akker van een plaats
  ..,Hram", die nochtans niet kon aangeduid worden. Meer waarschijnlijk hebben we hier te doen met den akker van de plaats
  Ramergem, thans Amegem, onder Olsene, vlak bij Machelen.
  Dan zijn er een 832 Hostiaraccara, bij Brakel, d.i. St.-MartensLatem, een 855 Vestar accra, waarvoor het "Liber Traditionum·
  8. Petri Blandiniensis" twee lezingen geeft : Wester accra, bij Vake
  (Maldegem) waar inderdaad een Westakker naast een Oostakker
  bekend is, en W estiria accra, te localiseeren bij Culingahem (Den.
   tergem). MANSION (1. c., 69, 70) ziet, in het eerste lid van deze
  namen, wederom afleidingen op -werja, zoodat we moeten verstaan :
  ,,akker van de ingezetenen resp. van den oostkant en van den westkant van de gemeente". - Wellicht is 832 Hanria accàra (ligging
  onbekend) nog een formatie van denzelfden aard, *Hanwerja-akkar;
  MANSION (1. c., 77) denkt echter aan een volkennaam *Hanri.
  Gulingahem accra "in pago Curtracinse" ligt niet te Deurle
  bij Gent, zooals MANSION (1. c., 128) met een vraagteeken voorstelt
  (waar inderdaad een Cooleghem te vinden is), maar te Dentergem,
  zooals DE FLOU opgeeft, waar een Culeghem uit latere bronnen
  bekend is. Te Dentergem, een vanouds bewoonde, vruchtbare · gemeente, zijn vele -ingaheem en kouternamen, naast ook akkernamen.
  De andere akkernamen uit de 9e eeuw zijn niet met juistheid te
  situeeren. Enkele liggen in het "pagus Curtracinse", maar dit
  gebied reikte tot de beneden Leie en het Brugsche Vrije, omvattend
  o. a. ook de streek rondom Tielt. Het is dus veeleer daar dan rondom Kortrijk dat ip.en die namen zal moeten localiseeren. Vier er
  van verschijnen met een zonderlinge bepaling op -inga : 838 Geninga accarum, 856 Eninga accra, 822 Fuovinga agram, 811-870
  Vinpinga accara. Deze patroniemen komen ons zoo vreemd voor
  dat we ze bezwaarlijk voor Frankisch kunnen houden. Ze bevestigen
  het vermoeden van een plaatselijke kolonisatie door Neder-Saksers,
  dat we reeds opperden, in onze vorige bijdrage, bij de plaatsnamen
  Gommaringhe, Raterdinghe en Scerpinghe, te Wingene, waarbij dan
  ook Sleidinge (gemeente ten Noorden van Gent}, Reesinghe (Maldegem en Dudzele}, Scarpinge (Heist), Leffinge, Saaftingen, Gumbinga scure en Heningarodha mogen gevoegd worden.
   De overige akkernamen van het "Fragmentum Blandiniense"
  hebben bepalingen die wijzen op onderverdeeling van den primitieven dorpsakker of kleine afzonderlijke perceelen 832 Brunna
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  257
  
  accara, ,,de akker bij de bron" ; 856 Buroth accara ; 822 Evin accar ;
  856 Feldaccra ; 856 Fenaccra ; 840-877 H elsaccra ; Stenaccra ;
  Sudaccra.
  Veld.
  Veld is thans het woord dat, naast land, overal gebruikt ....
  wordt om den . bebouwden bodem aan te duiden. Toponiemen op -veld zijn dan ook zoo algemeen en gelijkmatig
  verspreid dat het geen zin heeft er een kaart van op te
  maken.
  Een nauwer onderzoek leidt tot eenige vaststellingeµ die
  van belang zijn voor de geschiedenis van de bodemontginning.
  Daar is vooreerst de beteekenis van het woord veld. Het
  Idioticon van DE Bo-SAMIJN kent, voor West-Vlaanderen,
  alleen de beteekenis "heideveld, fr. bruyère, plaine inculte"
  en, daarvan afgeleid, ,,heidekruid : een bezem van veld".
  Van zijn kant deelt DE FLOU, Wdb., een lange lijst plaatsnamen mede, gelocaliseerd in Noord- en Centraal-WestVlaanderen, waarin veld een "heide" of een "voormalige
  heide" aanduidt. Het historisch onderzoek komt tot dezelfde conclusie : Dr. L. VoET, die de toestanden in Vlaanderen, in de vroege middeleeuwen, bestudeerd heeft, schrijft
  in een pas verschenen mededeeling (1) : ,,met veld, Lat.
  campus, werden de groote heidezonen aangeduid". Wij
  laten hier een lijst van veldnamen volgen, uit DE FLOU,
  met de hoedanigheidsbepaling die hij er van opgeeft :
  (1) Dr. L. VOET, Vlaanderen in de vroege Middeleeuwen, in
  Wetenschappelijke Tijdingen, VIII (1943), 128.
   De toestanden waarop wij hier wijzen werden reeds opgemerkt
  door R. BLANCHARD, La Flandre (1906), hl. 336-338. Hij schrijft
  o.a. : ,,A la place de la forêt s'étendit le Veld, c'est-à-dire la terre
  en friche, par opposition à !'akker ou au kauter qui sont les terres
  .cultivées".-Zie ook P.ERRERA, Les Masuirs, I, 237-311, 433-446.
  17
  
  258
  Buischeure (b 20a)
  Snellegem (H 33)
  
  Varsenare (H 34)
  St.-Andries (H 35)
  St.-Kruis (H 38)
  Assebroek (H 40)
  Sijsele (H 41)
  Bekegem (H 62)
  Eernegem (H 63)
  Loppem (H 68)
  Oostkamp (H 69)
  
  Gijvelde (H 81)
  
  Vladsloo (H 105)
  Kortemark (H 115)
  Torhout (H 116)
  Lichtervelde (H 117)
  
  Zwevezele (H 118)
  Wingene (H 119)
  Eegem (H 121)
  Maldegem (I 154)
  Beernem (I 183)
  Aalter (I 187)
  
  JAN LINDEMANS
  
  1809 . Buysscheure-veld, voormalige heide.
  167 5 Sn°lleghem vel,d, land en heide onder
  St.-Andries.
  1548 Tilleghem velt, heideland, ook op
  St.-Michiels en Loppem.
  1555 Varsenare veldekin, heideland onder
  St.-Andries.
  1388 Sente Andries velde, heide.
  1480 Malevel,d, heide.
  1270 Assebrouc velt, heide onder Oedelem.
  1525 Sysseele velt, heide.
  1846 Bekeghem vel,d, heide onder Eernegem.
  1808 Eerneghem veld, magere landen.
  1693 Loppem velt, heide onder St.-Andries.
  1347 Beveroud vel,d, voorm. heide in
  Beveren, Oedelem en Oostkamp.
  1661 Erkeghem vel,dt, heide bij Erkegem
  1600 H ertsberghe vel,d, voorm. heide te
  Hertsberge, ook onder Ruddervoorde en Wingene.
  1067 Ghivel,da.
  1710 het Ghyveldsche veldt, woeste landerij.
  z. d. Vladsloovel,dt, heide.
  1626 Marckhove velt, heideland.
  1641 Torhout velt, heide.
  1549 Wynendaeleveld, heide.
  1494 't Lichte_rveltsche velt, voorm. heide,
  later bosch, thans meestal zaailand.
  1569 Zwevezeelsche velt, heideland onderLichtervelde.
  1901 Wyngensch veld, heide.
  1900 Eeghem veld, heideland.
  1397 Mal,deghem velt, heideland tusschen
  Maldegem en Ursel.
  1907 Beernemsch vel,d, land te Maldegem
  1846 Aeltre velà, heideland onder U:;.sel.
   TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  Oostwinkel (I 189)
  Waarschoot (I 190)
  Ruiselede (I 225)
  Bikschote (N 30)
  Staden (N 32)
  Westroozebeke (N 36)
  Ardooie (N 41)
  
  Meulebeke (N 43)
  Emelgem (N 46)
  Ingelmunster (N 47)
  Passchendale (N 7 7)
  
  259
  
  1660 Oostwincle velt, heideland.
  1846 W aerschoot veldeken, heide onder
  Maldegem.
  1909 Ruysselede veld, heide te Ruiselede
  en Aalter.
  1846 Bixschote veld, heide onde.i. Noordschote.
  1907 Staden veld, heideland.
  1764 Roosebeke veldt, heide.
  1614 Ardoye veld, voorm. heide, ten deele
  in bosch gebracht, tusschen Pittem en Ardooie.
  1735 Meulebeke veld, heideland tusschen
  Meulebeke en Tielt.
  1502 Emelghem veld, heide.
  1526 Ingelmunster velt, heide.
  1846 Passchendaele velden, heide en bosch
  te Zillebeke.
  Maar ook in de Kempen duidde veld aanvankelijk het
  open, onbebouwde, woest liggende land aan, in tegenstelling met de akkers (Mondelinge mededeeling van den
  E. H. Dr. FL. PRIMS). Elke gemeente had alzoo, naast zijn
  akker, ook zijn veld. Het modern kadaster kent nog volgende namen :
  Esschen (K 189)
  Poppel (K 196)
  Ranst (K 261)
  Broechem (K 262)
  Viersel (K 263)
  Lint (K 284)
  Emblem (K 290)
  
  : Esschen veld.
  : Poppels veld.
  : Ranst veld.
  : Broechem veld.
  : Vierselsch veld.
  : Lint veld.
  : Emblehem veld.
  De tegenstelling akker, veld, blijkt nog uit het naast
  elkaar bestàan van plaatsnamen als :
  Poppel (K 196)
  Wuustwezel (K 204)
  
  M aerle akker en· M aerle heydevel,den.
  Goorensche acker en Goo1 endsche hey1:elden.
  260
  
  JAN LINDEMANS
  
  Retie (K 241)
  
  : Duynbergsche akkers en Duynberg,'Jche
  veulen.
  Eester akkers en Eester veulen.
  Pomfortsche akkers en Ponffersche veulen.
  Goorkantsche akkers en Goorkantsche
  velden.
  Nijlen (K 296)
  
  •
  
  Blijkbaar worden hier met akkers en vel,den twee verschillende objecten aangeduid, zooniet in het huidig uit~icht, dan toch in den historischen .oorsprong.
   Ook in q.e kouterstreek zijn de vel,dnamen uiterst talrijk;
  maar hier duiden zij, voor zoover men kan nagaan, sedert
  lang bebouwd land aan. In de vruchtbare kleistreek bleef
  immers, in de middeleeuwen, niet veel woeste grond meer
  over. Toch mag men aannemen dat hier ook, in de vroegste
  tijden, tusschen de kouters, groote onbebouwde uitgestrektheden lagen, woeste gronden met gras en laag hout bewassen, waar het vee in gedreven werd. Wij meenen dat
  hier evenzoo het woord vel,d in gebruik was voor de open,
  onbebouwde vlakten, in tegenstelling met de geheinde
  kouters. Bij de geleidelijke ontginning er van bleef het
  woord veld voortleven, in de benamingen die voor dit
  nieuw bebouwde land in zwang kwamen. Bouwgronden die
  veld heeten moeten dan beschouwd worden als secundaire ,
  ontginningen. Hun ontstaan zal dan ook wel verschillen !
  van de eene streek tot de andere: ue-12e eeuw, en wellicht /
  nog vroeger, in Zuid-Vlaanderen en Zuid-Brabant; 1se-/
  19e eeuw, in de Zandstreek. Er moeten eeuwen gemoeid
  geweest zijn met de ontginning van het "veld". Zoo is het
  te verklaren dat het woord vel,d, met de primitieve beteekenis, alleen nog kan aangetroffen worden daar waar de
  bevolking het dunste was en de grond het minste vruchtbaar.
   Wat de oppervlakte betreft van de onderscheiden in bouwland
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  261
  
  bekeerde "velden", konden we vaststellen, b.v. te Opwijk (1), dat,
  waar de twee koutercomplexen respectievelijk een uitgestrektheid
  hadden van 99 ha (dorpskouter) en 33 ha (hofkouter ), deze van de
  "velden" steeds schommelde hetzij om 27 ha, hetzij 18 ha of 9 ha
  (21, 14, 7 bunder Dendermondsche maat). De grootste er van zijn
  duidelijk drieledig : Eerste, middelste, achterste Rooiveld ; Voorste,
  middelste, achterste Perreveld ; Eerste, middelste, derde 1 J develd ;
  Opperste, neer, groot Langeveld. Talrijk zijn ook de veldnamen met
  persoonsbepaling, wat op private ontginning schijnt te wijzen
  Bauwensveld, Foksveld, Geertsveld, J ansveld, Lievensveld, Michielsveld, Ravenveld, Rogsvel,d, Rubbensveld, enz. Dit ziin persoonsnamen
  uit de 13e eeuw en later, zoodat we hieruit ook iets kunnen lefü•en
  in verband met het ontstaan van die afzonderlijke "velden". Het
  plaatselijk onderzoek van deze problemen is echter nog maar in het
  beginstadium, zoodat men niet voorzichtig genoeg kan zijn met
  het trekken van algemeene besluiten. Moge deze studie de plaatselijke navorschers op het gebied der toponymie er toe aanzetten
  hun aandacht ook te schenken aan dergelijk détailonderzoek. ,
  
  De eerste beteekenis van veld : ,,open, onbebouwde
  vlakte" tegenover de omtuinde, bebouwde kouters en
  akkers, die zich later preciseerde tot "heide" en zich lang
  handhaafde in de Kempen en in de zandstreek van WestVlaanderen, vinden we nog in Middelnederlandsche teksten,
  aangehaald bij VERDAM, Mnl. Wdb. :
  "Doch en solen zi [de broeders] niet.. . met ghescote of met
  andren ghewere door die woude ende over die velt varende den
  wilde na-ilen" (D. orde, 231).
  ,,Hien mach niet verderven van coude, al laghe hi ... al moedernaect op een velt drie wintersche nacht" (Rhein. II, 5357).
   "Doe saghen si comen over tjelt jaghere ghereden met veel
  honden, si [d.i. Reinaert en Tibert] liepen int velt al dat si conden"
  (Rein. II, 5762).
  "Wat node hadde dese vrouwe dat si ... op een veld w9este ende
  bloet in couden ende in winde ligghen soude van kinde" (Bloeml.,
  2, 186, 168).
  "Een schaepherder leit op tjelt ende leert fluyten ende pypen
  maken" (Bloeml., 3, 104, 116).
  (1) J. LINDEMANS, Toponymie van Opwijk (1930), 184-190.
  262
  
  JAN LINDEMANS
  
  Toen het "veld" stuk voor stuk ontgonnen werd en
  nieuwe akkers er uit genomen werden, bleef de naam uit
  traditiegeest aan dit "nieuwland" verbonden, met eene of
  andere omstandigheidsbep~ling, dikwijls een persoonsnaam,
  ter onderscheiding. Ten slotte geraakte het geheele "veld",
  hier vroeger, daar later door den privaten landbouw in
  beslag genomen. Veld werd dan natuurlijk synoniem van
  ,,bouwland".
  Er waren ook andere benamingen in gebruik om hc-t
  nieuwe bouwland aan te duiden : woorden die de uitge
  strektheid van het stuk bepaalden, zooals hoeve, hove, ijde,
  zille, bunder, gemet, enz. ; - of die op het feit van een
  afzonderlijke omtuining wezen, waarde, perre, meer, blok,
  bocht, enz. Over de geografische verspreiding van deze
  woorden zullen we in een volgende bijdrage handelen.
  Wegens het belang dat gehecht wordt, in de studie van
  nederzettingstypes, aan de plaatsen die kamp heeten,
  zullen we onze bevindingen daarover hier nog mededeelen.
  Kamp.
   Namen op -kamp komen betrekkelijk talrijk voor in een
  smalle strook aan de Maas en verder in den noordoostelij ken
  hoek van Limburg, ten Noorden van een lijn loopende
  van Eisden, over Asch, Groote-Brogel, Achel, naar Best en
  Helvoord in Noord-Brabant. Het woord schijnt, als appellatief, in Belgisch-Limburg uit het taalgebruik verdwenen
  te zijn. Een correspondent uit Weert (L 289), in HollandschLimburg, ten N.-W. van Hamont, weet echter mede te
  deelen dat door kamp dient verstaan te worden "lager
  · gelegen land, gewoonlijk met struiken omgeven, en met
  natten, vochtigen grond". Onthouden we hier alleen, als
  essentieele omstandigheid : ,,met struiken omgeven". Dat
  
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  263
  
  :stemt overeen met de bepaling door J. v AN HEUKELOM,
  Toponymie van Kanne (1), gegeven :
  "een kamp (m.) is een omheind, een omsloten terrein, 't zij dan
  -veld of wei. Of alle omheinde strooken lands kampen werden genoemd is niet uit te maken; 't is best mogelijk, zooals het mogelijk
  is dat die naam maar aan enkele, om speciale redenen werd gegeven.
  Citaten uit de oorkonden zullen overtuigend spreken :. sekere be.loecken erjcamp, 1653; ... eenen camp met zijne heggen en haym,
  1705; ... 22 gr. r. land in zijne grachten,en haegen ... gen. den camp,
  1730." (Nog meer teksten t. a. p.)
  
  Ook W. VAN ENGE~ENBURG, Waterlandsche Plaatsnamen, NGN VI, 129, omschrijft kamp als "afgeperkt
  .stuk grond" en citeert voorbeelden uit Nederlancl.
   Voor de verspreiding van de kampnamen in de aangrenzende gebieden, zijn we aangewezen op de grondige, rijk
  _gedocumenteerde en van voortreffelijke kaarten voorziene
  .studie van ELISABETH W ESTPHAL, Flurnamen und Kulturkreisforschung, in Rheinische Vierteljahrsblätter, IV (1934),
  vooral bl. 139-144, kaarten bl. 162-163. Het woord is bekend over bijna geheel Neder-Duitschland, van Oost- en
  • West-Pruisen, over Pommeren, Mecklenburg en Westfalen,
  tot de Neder-Rijnsche vlakte stroomafwaarts van Keulen,
  en verder in Noord-Nederland en Friesland. Hier ook
  _geldt de algemeene beteekenis "eingehegtes Stück Feld".
  H. J. MoERMAN, Oostnederlandsche Plaatsnamen, NGN
  VII (1930), 37--38, stelt de kampen tegenover de esschen :
  "Terwijl de esschen één geheel vormden, waarin iedere gewaarde
  zijn akkerstrepen had liggen, en men ten opzichte van bewerking
  en oogst gemeenschappelijke regels volgde, bestond er ook een
  .andere akkervorm, die der kampen, evenals de esschen in cultuur
  gebrachte grond, maar kleiner van oppervlakte, aan één eigenaar
  toebehoorend en afgescheiden door wal en sloot ... Terwijl esschen
  steeds bouwlanden zijn, zijn kampen ook wei- en hooilanden."
  (1) In Verzamelde Opstellen, Hasselt, XIII (1937), 249.
  264
  
  JAN LINDEMANS
  
  J. PRAKKEN, De Esch te Enter, NGN IX (1934), 119,
  preciseert het ontstaan van de kampen als volgt :
  "Aan de randen van den Esch liggen op veel plaatsen blokken
  van afwijkenden aard : ... 't Zijn de z. g. kampen die vroeger elk
  in hun geheel bij één erf behoorden en daarvan hun naam hadden ...
   · De kampen, om de kern van den Esch gelegen, zijn ongetwijfeld
  van latere formatie dan deze. Ze lagen in 't algemeen buiten de
  afscheiding (wal, sloot, heining), die den Esch in de 1se eeuw nog
  omgaf, maar nu verdwenen is en zoozeer vergeten, dat 't geheele
  beloop zich niet meer laat vaststellen."
  
  Het besluit ligt voor de hand : de tegenstelling esch-kamp
  is precies dezelfde als deze van kouter en akker met vel,d.
  De kouters, akkers en esschen zijn het primitieve bouwland
  van de dorpsgemeenschap; de kampen en velden, de latere
  ontginningen . uitgewonnen op de opene, woeste vlakte,
  die vel,d of campus (1) heette.
  Er komen ook nog eenige kampnamen voor in West-Vlaanderen,
  vooral .in de streek waar veld "heide" beteekende. Zoo vinden we
  bij DE FLOU, Wdb. :
  Dudzele (H 12)
  1336 campenstic, land.
  1429 de campen, land.
  Snellegem (H 33)
  Sijsele (H 41)
  1530 coelscamp, land, leengoed (2).
  1565 up de hele camp sticx, stukken land. •
  Ichtegem (H 64)
  Zedelgem (H 65)
  1392 bulscamp, heide.
  1613 camphil, stuk land.
  961-13e eeuw orscamp, naam van de
  Oostkamp (H 69)
  gemeente.
  1336 brolscamper meersch; 1654 bulscamp beke; z; d. bulscamper
  meersch.
  1840 campveld.
  1450 scherschamp, 1572 scherscampvelt(3),
  heide te Erkegem.
  ( 1) Dat kamp wel een ontleening is aan Lat. campus en niet een
  Germaansch woord, zooals PETRI, Germanische Volkserbe. 587,
  nog voorhoudt, is een uitgemaakte zaak. Zie FRINGS, Germania
  Romana, 183 vlg., en E. WESTPHAL, op. cit., 140.
  (2) Denkelijk een migratienaam uit Koolskamp.
  (3) De moeilijke etymologie van Serskamp (O.-Vl.) krijgt een
  
  •TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  265-
  
  Bulskamp (H 46)
  Vladsloo (H 105)
  Koolskamp (H 120)
  Maldegem (I 154)
  
  1146 bulscamp, naam der gemeente.
  z. d. kempinghe.
  -.
  84 7 colescampum, naam der gemeente.
  1728 camphil.
  1846 herte camps bosch.
   Beernem (I 183)
  1149 bullescamp, heide, later bosch en
  weiland, te Beernem, Öostkamp"
  Ruiselede en Wingene.
  Izenberge (N 15)
  1460 den bulscamp, stuk land (1).
  Westvleteren (N 24)
  1846 heesterkamp-weg.
  Reninge (N 26)
  1520 den bulscamp, stuk land (1).
  Bikschote (N 30)
  z. d. ter camp, heerlijkheid.
  Ledegem (N 81)
  1912 de kempkens, perceelen land.
  Zandvoorde (N 122)
  1364 bulscampt (1).
  Geluwe (N 131)
  1746 de campen, landerij.
  Aalbeke (N 144)
  115e e. te Kemps, heerlijkheid.
  Anzegem (0 182)
  : 1556 den maelcamp, landerij.
  Broekburg en Loon (b 4 en 2) : 1273 kempine (2), groote landerij~
  Quelmes
  : z. d. campenhove, hofstede.
  De talrijke namen op -camp in Fransch-Vlaanderen, Artesië en
  de streek van Boulogne, opgenomen door DE FLOU, laten we hier
  onverlet, · omdat het hoogst waarschijnlijk aanpassingen zijn van
  - primitieve namen op -veld. Een typisch voorbeeld van vertaling
  lèvert : ± 1320 godefroitcamp, 1185 godeverdsvelde, nu Godewaarsvelde, gemeente in het Nord-département (DE FLOU, IV, 735).
  In Zuid-Oost-Vlaanderen komen alleen voor :
  Serskamp (0 41)
  : 1148 cerscamp, 1432 cheerscamp, naam
  van de gemeente.
  aanneembare oplossing wanneer men dien naam vergelijkt met het
  hier geciteerd toponiem, doch vooral met Quercamp (gemeente in
  het kanton Lumbres). Voor dit laatste toponiem geeft DE FLOU,.
  XIII, 174, o.a. de vormen: 1186 domus Garicampi, 1207 Kercamp,
  1240 Quiercamp, ± 1300 Kersecamp, 14e_15e eéuw passim Kers-•.
  camp en Kercamp. - De beide namen, in Oost- en West-Vlaanderen, zijn te beschouwen als migraties van een geromaniseerd
  Gherscamp, wellicht "kerkveld" (vgl., voor de elisie van k, kermis,.
  kerspel, dial. kerreboek, enz.). - De vorm 1186 caricampus lijkt
  ons een hypercorrectisme te zijn.
  (1) Waarschijnlijk migraties van den gemeentenaam Bulskamp~
  (2) De vormen Kempen en Kampen, ouder campine, kempine,.
   komen van Mlat. campania, Fr. campagne. De streeknaam Kempen
  beteekent dan niets anders dan "het Veld", het uitgestrekte"
  grootendeels onbebouwde vlakke land, de heidestreek.
  266
  
  JAN LINDEMANS
  
  Borsbeke (0 130)
  : 15e e. hof te Oampen, hof en landerij.
  Ronse (0 265)
  : mod. kadaster, Ga~pcauter.
  In het Land van Waas :
  St.-Gillis (I 173)
  : 1570 den Roelscamp.
  In Zuid-Brabant en Zuid-Limburg :
  0.-L.-Vr.-Lombeek (0 237) : mod. kadaster Kempen.
  Dworp (0 284)
  : m. k. Oampendael.
  Kampenhout (P. 18)
  1145 Campenholt.
  17e e. Kampelaer.
  Nieuwrode (P. 36)
  m. k. Cralykamp.
  Zelem (P 44)
  : m. k. Kempendijk.
  Linkhout (P. 46)
  : m. k. Kampbergen.
  Halen (P. 48)
  ~- k. Kempbosch.
  Evere (P 60 a)
  1300 op die kempinne; 1561 aen den
  
  kempendoren.
  m. k. Kempens velden.
  : m. k. Kempenberg.
  : m. k. Kempinbergh (denkelijk dezelfde
  plaats als voorgaande).
  St.-Truiden (P 176)
  : m. k. Kampveld.
  1374-1584 in loco der Komp (U. P.).
  Zepperen (P 177)
  m. k. de Kompbempd.
  Klein~Gelmen (P 194)
  m. k. Kampveld.
  Hasselt (Q 2)
  m. k. Kempensche heide.
  Romershoven (Q 76)
  : m. k. Kampweyen.
  Gellik (Q 87)
  m. k. Kompveld.
  1604 Comvelt (ULRIX en PAQUAY).
  Mopertingen (Q 90)
  Veldwezelt (Q 91)
  1604 Comvelt (id.). (Denkelijk dezelfde
  plaats.)
  Koninksem (Q 167)
  1309 Kempe (U. P.).
  Rijkhoven (Q 168 a)
  z. d. den Camp (U. P.).
  Herderen (Q 174)
  1604 Comfeldt (U. P.).
  Teuven (Q 209)
  : m. k. Kempland (1).
  Rutten (Q 241)
  : m. k. Kampdel.
   Bertem (P 79)
  Neerhespen (P 164)
  Neerwinden (P 168)
  
  Voor de Provincie Antwe:cpen geeft het kadaster : Turnhout
  (K 237) : het Kamp; Bevel (K 297) : Hollands kamp. Die namen
  dunken mij te moeten verstaan worden als "legerkamp", ·herinneringen aan een of andere gebeurtenis uit vroegere oorlogen. In de
  ( 1) Xempland kan ook beteekenen "land waar kemp, hennep,
  gewonnen wordt", zooals Kempblok.
  TOPONYMISCHE VERSCHIJNSELEN GEOGR. BEWERKT
  
  267
  
  ,drie overige : Berendrecht (I 120) : Kempenhoek; Geel (K 307) :
  .Kempen; Olmen (K 313): Kempe straetje, zou een plaatselijk oncierzoek moeten uitmaken of we hier veeleer geen verband met den
  :streeknaam Kempen aan -t e nemen hebben, zoodat er, in de Antwerpsche Kempen, per slot van rekening, in 't geheel geen kampnamen zouden voorkomen, waardoor de etymologie door FL.
  PRIMS voorgesteld (1), als zou Kempen "de streek bij uitnemend.heid van de kampen" beteekenen, elken grond moet missen.
  *
  
  *
  
  *
  
  Samenvattend kunnen . we dan onze besluiten als volgt
  Jormuleeren :
  1. Kouter, akker en esch dekken aanvankelijk, in ver,schillende expansiegebieden, hetzelfde begrip, namelijk het
  _gemeenschappelijk ingesloten bouwland van een bepaalde
  bevolkingsgroep. Veld en kamp evenzoo, het onbebouwde,
  -openliggende terrein. Het nieuwe bouwland dat er gelei-delijk uit gewonnen werd, in afzonderlijk geheinde per•ceelen, werd dan met die namen verder aangeduid (2).
  De eerste zijn de oudste landbouwgronden van de dorps:nederzetting. De tweede ontstonden, in de vruchtbaarste
  _gouwen, sedert de ll e-12e eeuw; in de minder bevolkte
  streken, veel later.
   ( 1) Kempische Landschapsgeschiedenis, bl. 44. - De eenige
  Jcampnaam, door PRIMS aangehaald om zijn stelling te staven,
  Kampvoort (Tielen), is, blijkens een tekst door PRIMS zelf uitge_geven (Bijdragen 1931, bl. 62) een cantfoert (1440). - De vergissing
  van PRIMS berust op een verkeerd begrip van kamp. In de plaats
  van het woord kamp had hij akker moeten zeggen, wat hij trouwens
  in zijn andere geschriften steeds deed. Op dit verkeerd woord.gebruik na, die hem een onhoudbare etymologie van Kempen ingaf,
  is zijn voorstelling van de bodemontginning in de Kempen ongetwijfeld juist en wij brengen hier gaarne hulde aan zijn baanbrekend werk.
  (2) Veld heeft, als appellatief voor "bouwland", bijna overal_
  kouter en akker vervangen. Er kwamen dan allerlei andere namen ·
  te voorschijn om het woest liggend land aan te duiden : heide,
  wastine en woestijn, driesch, opstal, bruul, brink, aard, soms eenode,
  wilder, vroente, bruwier, merelveld, vogelzang, enz.
  268
  
  JAN LINDEMANS
  
  De kouters en akkers, alsmede de oudste velden (in de
  Kleistreek), waren drieledig.
  2. Op grond van de kouter-akker-esch-verspreiding zijn.
  drie cultureele expansiegebieden te onderscheiden : Een
  prae-Frankisch koutergebied, in de vruchtbare Kleistreek,.
  mede gekenmerkt door de overtalrijke -ingaheemnamen
  van de Frankische kolonisatie; - een zuiver Frankisch
  akkergebied, in de minder vruchtbare Zandstreek; - een
  (Saksisch 1) eschgebied in het Noord-Oosten.
  Aan de voorstelling van de Germaansche kolonisatie in
  ons land, zooals wij die schetsten in onze vorige bijdrage,.'
  brengt dit onderzoek geen wijziging.
   April 1943. ,-
  
  Verspreiding van de AKKER-namen in België en Noord-Frankrijk
  in verband met de bodemgesteldheid
  •
  Akker in plaatsnamen
  - - - Huidige grens van hü woord
  akker op den volksmond
  k-:-=: : _
  :<_r:-J Kleigronden
  E/i=:'·:';·:X:i":1 Klei-en zandgronden
  1
  1Zandgronden
  Polder
  Alluvium
  ~ Condrusi1111nschekleigronden
  -·-·-·-·· Staatsgrens
  ---Huidige laal~rens
  
  Kaart samengesteld door
  JAN LINDEMANS
  Schaal
  
  1
  640. 000
  
  • • • ••
  
  ;-.
  ••••
  •
  •
  
  •
  
  •
  •••
  
  •
  
  •
  
  •.
  