text: Van Dam wees er hierbij op, dat de predikant pas door
  was. Ook
  D.L.H. ten koste van veel geld uitgezonden
  moest men in een Turksch land altijd voor het uiterlijk
  van den godsdienst
  zorgen. De consul bracht hierbij in
  "welke dedain, affronten en moeilijkheden'' herinnering
  had
  moeten
  hijzelf
  ondergaan van Ds. Coenen, o. a. door
  diens brief aan den resident vol beleedigingen
  over Van
  Dam; voorts door diens complotten tegen hem; zelfs had
  Coenen in Van Dam's tegenwoordigheid
  "zeer seditieus
  en extravagant"
  publiek tegen den consul gepredikt. Van
  Dam had derhalve heel wat meer termen om den .predikant te schorsen. Hij- wees er voorts op, hoe in patria,
  waar de H.H. Staten en Burgemeesters in dezen souverein
  waren, zij, alvorens een zeer schuldig predikant te schorsen, dezen meermalen schriftelijk waarschuwden. Van Dam
  was
  steeds op deze wijze tegen Ds. Coenen opgetreden
  en had het daarmede zoover gestuurd, dat die predikant
  '
  uit zichzelf en in vriendschap uit Smirna vertrokken was,
  zonder dat te Smirna daardoor aan Turken, Joden en
  anderen de minste ergernis gegeven was. Door aldus op
  te treden had Van Dam zichzelf veel geruster gevonden
  en aan de andere zijde den tegenstander
  overtuigd. Van
  Dam had alles vergeven, en het door zijn geduld z66ver
  gebracht, dat er thans te Smirna een algemeene verzoening en ook goede harmonie tusschen hemzelf en de natie
  bestond.
  "(Iodt is altijt by de oprechten van harten, en
  '
  als een mans wegen den Heere
  behagen, soo maeckt hy
  't Is waer, alle besoeckinsyne vyanden tot vrinden ....
  gen, alsse jegenwoordigh
  is, en schijnt geen saecke van
  vreugde te. wesen, maer nadehant geeft se van sich een
  vreedzame vrucht der gerechtigheyt
  dengene, die' daerdoor
  geoeffent worden".
  Een afschrift van dezen uitvoerigen
  brief zond Van.
   105
  '
  
  lOden Febr. 1677 aan D.L.H., waarbij hij het
  te
  een "droevige
  en publieke
  gebeurde
  Constantinopel
  en
  een
  van
  den
  scheuring,
  uiterl?ken godsopschorting
  dienst" aldaar noemde. Van Dam gaf daarbij duidelijk te
  kennen, dat hij in dezen op de hand van den predikant
  was en sprak zijn vermoeden
  uit, dat deze ook aan
  een
  attestatie onder eede gezonden had van vier
  D.L.H.
  die door Colyer met straffen en ruineering
  kooplieden,
  gedreigd waren, indien zij den predikant langer in godsdienstige of kerkelijke zaken aanhoorden 1).
  In de quaestie Colyer-Forestier
  kreeg de resident ten
  slotte gelijk. Behalve de doop en het trouwen buiten de
  kerk zullen daartoe wel hebben bijgedragen Colyer's klachleven en de gedragingen van
  ten over het particuliere
  zelfs
  in
  des
  resident's
  Forestier,
  eigen huis en tegenover
  noemde
  naaste
  Colyer
  geen namen, doch
  zijn
  omgeving.
  van den L. H. 2) blijkt, dat Ds.
  uit een personalia-klapper
  zelfs Colyer's dochter lastig viel. Zijn Zuidelijk
  Forestier
  bloed speelde hem blijkbaar parten. Bij hunne missive dd.
  24 Juni 1678 werd den predikant door D.L.H. medegedeeld, dat hem ingevolge resolutie van H.H.M. van den
  20sten t. v. ontslag verleend was 3). Dat zij, bij de behartiging der geestelijke belangen, toch ook de meer materieele niet uit het oog verloren, bewezen D.L.H. door hun
  schrijven dd. 20 Mei 1677 aan Van Dam. Daaruit bleek,
  dat de nieuw benoemde predikant te Constantinopel,
  Ds.
  1200
  hoewel
  meer
  dan
  f
  verreisd
  daarheen
  Forestier,
  had,
  hem voor zijn transport
  slechts f 300 was toegestaan.
   0. m. had hij vanuit Livorno een pleiziertochtje
  naar
  Rome gemaakt en dit in rekening gebracht. D.L.H. maakten bezwaar hem die gelden te betalen. Hem werd nu in
  totaal f 600 toegestaan, terwijl hij de overige ruim f 600
  aan den thesorier Van der Marct moest terugbetalen. Hij
  Dam
  
  den
  
  1) Zij is van 29 Nov. 1676 en ligt in het geheele dossier ColyerForestier v66rin de correspondentie uit Constantinopel van 1676.
  2) Archief L. H. No. 280.
  3) Prij s vraag,bij lageIX.
  106
  had dus blijkbaar zijn reisgeld reeds te Smirna in ontvangst
  genomen.
  De vervanging van Ds. Forestier te Constantinopel kwam
  den 19dcn Sept. 1678 in de Staten Generaal. Toen werd
  tot zijn opvolger benoemd Ds. Henricus Mierkens, gewezen predikant te velde 1). Tevens werd toen een voorstel
  van D.L.H. dd. 12 t. v. behandeld om tot rust en orde
  resident
  en predikant
  te Constantinopel
  tusschen
  (het
  voorstel handelde in werkelijkheid ook over Smirna) een
  soort reglement vast te stellen. Dit voorstel, - om conside- ratie en advies gezonden aan. de H.H. van de zee, luidde
  '
  in het kort als volgt :
  1°. De predikant wordt gemachtigd om 2 medestanders
  uit de natie te kiezen en samen daarmee den kerkeraad
  te vormen.
  De predikant te Constantinopel zal niet alleen zijn
  van den resident, doch van resident en natie samen.
  3°. De predikanten
  te Constantinopel
  en te Smirna
  buiten
  het
  huis
  van
  resident
  of
  consul
  zijn, en
  mogen
  den
  hun eigen. kost doen. Die ministers zouden
  predikant
  daarvoor dan f 400 per jaar te goed doen, ,hebbende den
  predikant Do. Thomas Coenen eertyts tot Smirna volgens
  res. van H. H. M. dd. 7 Mrt. 1670 soo veel voor syn
  ".
  ,
  eygen costen genoten".
   4°. Crimineele proceduren mogen door de overheid slechts
  tegen den' predikant worden aangegaan met toestemming
  
  '.
  _
  noch zijn familie mogen den predikant
  disrespect aandoen; doch ook omgekeerd niet. Zij moeten
  elkaar zoodanige eer bewijzen, als ieder volgens zijn ambt
  en bediening toekomt.
  6°. De predikant te Constantinopel
  mag bij gelegenheid
  van Engeland en
  ook preeken bij H. H. ambassadeurs
  Godsdienst.
  andere gezanten van den Hervormden
  5°. De resident
  
  1) Hij bleef geruimen tijd te Constantinopel,want ultimo Febr.1684
  schreef de thesorier Van der Marct uit Smirna, hoe Ds. Mierkens, op
  reis van Constantinopel naar Jerusalem, met een Engelscheschip van
  Smirna naar Jaffa vertrokken was.
  107.
  De Staten-Generaal
  Oct. 1678 op deze
  
  beslisten bij hun resolutie van 4
  voorstellen, met welke zij ten deele
  medegingen. Zij bepaalden bij deze resolutie, gegeven op verzoek van Ds. Henricus Mierkens, gewezen predikant te velds
  en van
  (en nieuw benoemd predikant te Constantinopel)
  D. L. H. "tot rust en eendracht tusschen den resident
  te Constantinopel
  en diens predikant, mitsgaders tot onderhout van een goede ordre in de kercke" het volgende 1) :
  1°. De predikanten
  On te Smirna
  te Constantinopel
  moeten met resident
  of consul en de lidmaten uit -de
  3 van de bekwaamste
  gemeente
  aanstellen, waarvan 2'
  en
  66n
  diaken.
  met
  Samen
  den predikant vorouderlingen
  men zij den kerkeraad.
  2°. De predikant moet allen mogelijken ijver aan den dag
  bezoeken en het vermanen van
  leggen bij, catechisatidn,
  de gemeente.
  3°. Des Zondags moet de predikant t op een bekwame
  plaats preeken; hiermee ook voort te gaan, indien resident
  of consul en familie niet aanwezig zijn.
  Resident en consul moeten zorgen, dat den predikant
  worde aangedaan.
   ,,gants geen cleynighept"
  5°. Het tractement van predikant Mierkens, hem door
  den resident uit te betalen, zou ingaan op 23 Sept. 1678,
  toen M. als zoodanig aangenomen was. Indien de predikant
  verkoos en eigen kost deed,
  zijn residentie buitenshuis
  zou hij daarvoor per jaar f 400 extra ontvangen.
  Ook Ds. Danckerts begon naar patria te verlangen. Op
  6 Nov. 1678 verzocht hij een "keer" naar het vaderland
  te mogen doen voor een paar jaar, na tevoren een ander
  in zijn plaats gesteld te hebben. Hij was toen reeds 11
  en er was
  jaar in het Oosten (eerst te Constantinopel),
  derhalve blijkbaar niets gekomen van zijn in 1677 voorgenomen reis, toen Van Dam den 24en Aug. aan den
  secretaris der Directie Van Grol schreef, hoe
  hij 24 L. D:
  Ds.
  aan
  Danckerts, die
  verschuldigde
  port zou meegeven
  naar Europa ging.
  I) Dit reglement werd in 1699 ook voorAleppotoepasselijkverklaard.
  ,'.
  108
  22en Jan. 1679 had de predikant van D. L. H.
  Den
  een reglement voor de kerk te Constantinopel en
  ten deele
  ook voor die te Smirna - blijkbaar H. H. M.'s resolutie
  van 4 Oct. 1678 Daarbij was aan den
  ontvangen.
  nieuw benoemden predikant te Constantinopel,
  Ds. Mierom zijn verblijf te mogen
  kens, de vrijheid toegestaan
  nemen buiten het huis van den resident, waarvoor Colyer
  hem dan f 400 moest geven. Danckerts vroeg iets soortgelijks nu ook voor zichzelf. Er was daarvoor z. i, veel
  meer grond, want de predikant te Constantinopel
  was be- stemd om nden Heiligen Dienst des Woorts" waar te nemen
  in de familie van den resident, Danckerts daarentegen
  was de predikant
  van de geheele gemeente. "Doch het
  ik
  dat
  altyt het ongeluk hebbe, dat waer ik ben,
  schynt,
  moet
  wonen
  Ook hij stond deraltyt
  by de Magistraet".
   halve met den consul niet op al te besten voet. De
  ziekte weldra
  predikant
  hoopte wegens zijn voortdurende
  voor 5 a 6 jaar te mogen repatrieeren,
  zoolang een ander
  te Smirna stellende. Hij geloofde, dat zijn ziekte voornamelijk ontstaan was uit "chagrin, dat geschept hebbe uit
  des consuls en natie", n.l. die over het
  d'oneenigheyt
  van het in 1675 voor de Levant
  ?in train brengen"
  formulier 1). De tweedracht was thans tot in
  ontworpen
  de kerk doorgedrongen.
  Een groot deel der leden nam
  Dit zal wel zoo
  geen deel aan de Heilige Communie.
  blijven, voegde de predikant
  erbij, en licht verergeren,
  zoolang de tegenwoordige consul alhier blijft. Op 18 Aug.
  d. a. v. schreef Danckerts, dat het kwaad nog zeer toegeden van hen
  nomen
  was:
  alle kooplieden
  weigerden
  strekte "tot
  eed
  De
  te
  doen.
  gevorderden
  oneenigheid
  nadeel
  van
  het geen
  van
  de
  kerk
  groote ergernisse
  meen".
  was tot den terugkeer van Ds. Danckerts
  Intusschen
  besloten. Op 7 Juli 1679 schreven D. L. H. aan H. H. M.,
  1) Oneenighedentuschen consul Van Dam en de natie, welke aanhielden tot Mei 1680 en door mij beschreven zijn in de Bijdragen,
  VII, blz. 289 e. v.
  109
  hoe eerstgenoemde, voortdurend ongesteld zijnde, demissie"
  om te mogen repatrieeren.
  had bekomen
  Directeuren
  bevalen in zijn plaats aan Ds. Abrahamus Weerde, destijds
  te "Yollendam" 1). Deze was blijkbaar door zijn voorganger
  ingelicht, want hij verzocht om zijn logement en tafel te
  mogen houden buiten het huis van consul van Dam,
  mits daarvoor van den consul f 400 ontvangend, gelijk
  door H. H. M. bij resolutie van 7 Mrt. 1670 aan Ds.
  Thomas Coenen was toegestaan. Genoemde Weerde(n) is
  korten tijd daarna door D. L. H. op order van H. H.-M.
  als zoodanig aangesteld.
   Den 7en Mrt. 1680 kwam Ds. Abraham Weerden als
  opvolger van Danckerts uit het vaderland te Smirna aan
  en werd den l0en d.a.v door zijn voorganger bij de gemeente
  na den 20en Maart,
  vertrok
  Laatstgenoemde
  ingeleid.
  kwam den 2en Oct. 1680 in de vergadering van D. L. H.,
  daar hij ook nog iets te reclameeren meende te hebben
  en was binnen een week daarna overleden. In strijd met
  inzijn oorspronkelijk
  verlangen nam Ds. Weerden zijn
  trek bij Van Dam. Zijn verblijf te Smirna kenmerkte zich
  niete door oneenigheden
  met den consul of de natie.
  Den len Oct. 1683 vroeg hij aan D. L. H. om te mogen
  en dat de Classis een ander bekwaam en
  repatrieeren
  bejaard persoon in zijn plaats mochten stellen. Hij diende
  te Smirna thans in zijn 5e jaar en had van den Graaf
  van Stirum aanbieding gekregen om predikant te worden
  in zijn Graafschap Bronckhorst, en wel te Borculo. Daar
  Weerden naar het vaderland verlangde, had hij dat aanD. L. H. stonden Ds. Weerden's verbod aangenomen.
  zoek den 29en Dec. 1683 toe.
  Op 4 April 1684 gaven zij aan Ds. Henricus Francken,
  den 29en Mrt. t. v. door hen op de gewone voorwaarden
  5 jaar aangesteld, een brief mede voor consul, thesorier,
  voor
  assessoren en verdere natie te Smirna. Uit een brief van
  den thesorier Van der Marct dd. 23 Sept. 1684 uit Smirna
  1) In de bewuste bijlage IX staat, de, hij op 28 Juni 1679 door
  D. L. H. is aangesteld.
  ,
  
  110
  bl?kt, dat de nieuwe predikant Francken er den 7en Aug.
  met een Engelsch schip aangekomen was. Den l3en d. a. v.
  werd hij door zijn voorganger in de kerk geintroduceerd.
  Ds. Weerden dacht met het eerstvolgend konvooi te vertrekken en is inderdaad omstreeks' 1 Oct. 1684 afgereisd.
   scheen iemand "van zeer goeden
  De nieuwe predikant
  Yan
  der Marct had 66n tafel met
  en
  studie".
  ommegang
  daar
  de
  last
  van den consul zijn logement
  predikant op
  hem,
  buiten diens huis had moeten nemen.
  Ook met dezen predikant schijat te Smirna alles rustig avontuur
  beleefde
  te zijn. Een merkwaardig
  verloopen
  en
  in 1685, toen hij met den ' thesorier
  Ds. Francken
  uit
  Kerken
  Smirna
  een
  reis
  naar
  de
  Zeven
  eenige kooplieden
  wilde maken 1). Den 8en Oct. vertrok men, voorzien van
  een reiscommandement-barath
  van den consul, en van
  verschillende
  aanbevelingsbrieven
  op de plaatsen, welke
  men voorbij kwam. Te Juseljsar gekomen 2) werd men door
  den Cadi uit geldgierigheid met
  kettingen om den hals in
  de gevangenis
  dat men spiongezet, onder voorwendsel,
  neerde. Men ondervond er de waarheid van het spreekwoord,
  ,dat daar, waar de geldgod regeert, alle recht uit is".
  Wat men den Cadi ook voorhield
  en welke bewijzen
  men hem toonde, hzj wilde nergens naar luisteren. Na
  aldus 8 dagen gezeten te hebben, had men eindelijk
  geld gegeven om weer los t9 komen. Te Juseljsar waren
  verscheidene
  die de Hollanders
  kenden en
  kooplieden,
  dat
  wilden
  Nederlandsche
  zijn,
  borg
  zij
  kooplieden waren,
  doch de Cadi "wilde
  zich nergens aan refereeren als aan
  het geld" 3).
  De oneenigheden van de jaren 1685 tot 1687 tusschen
  1) Vermoedelijk worden hier bedoeld de zeven in de eerste tijden
  van het Christendom in Azi6 gestichte Christelijke kerken: Smyrna,
  Ephese, Sardes, Philadelphia (thans Alascheir), Thyatira, Pergamon en
  Laodicda.
  ,
  2) Deze plaats is door mij op geen enkelen atlas gevonden; evenmin in eenig aardrijkskundig woordenboek.
  3) Meer uitvoerig door mij medegedeeld in Navorscher, 1906, blz.
  525 e. v. Avanien in de Levant.
  '.
   ,
  
  111
  te Smirna over
  Van Dam en de 13 z. g. ,,discreperende"
  der scheepsladingen
  het be6edigen van de manifesten
  leidden andermaal tot scheuring in de kerk 1). Zooals Van
  Dam in een geschrift dd. 18 Mei 1686 aan de onwilligen
  inlaschte, "lieten 2 voormalige ouderlingen zich niets gelegen
  liggen aan den 'stichtel#ken omgang en de predicati6a van
  en zedigen leeraar, doch waren zij belhun vreedzamen
  hamels en pesten". De twisten hielden aan tot het einde
  van 1687, toen de kooplieden gedwongen werden den eed
  te doen. Een volkomen verzoening met_ Van Dam bleef
  hoewel Ds. Francken
  meermalen
  feitelijk
  achterwege,
  tusschenbeiden
  trachtte
  te komen, de hoop
  bemiddelend
  had om de 13 nog v66r kerstmis 1687 met Van Dam te
  en deze reeds verklaard had zich tegenover
  verzoenen
  hen als een goedertieren magistraat te zullen gedragen 2).
  Zooals Van Dam den 5e? Jan. 1688 aan D.L.H. 'schreef,
  werden de 13 gedreven door 66nzelfden "sedieusea" geest
  en hadden zij ook den predikant ,vele smadelijke en onwoorden
  Een oogenblik hielden
  fatsoenlijke
  gegeven".
  1688 door
  Smirna
  de oneenigheden
  toen
  op 10 Juli
  op,
  een hevige aardbeving met daarop gevolgden brand werd
  en onze kolonie, die veel verloren had, zich
  geteisterd
  gedwongen
  zag om onder leiding van haar consul Van
  Dam, destijds reeds demissionair, op de schepen te vluchten. Onder deze benarde omstandigheden
  bleef Van Dam
  hoofd
  aan
  het
  onzer
  kolonie.
  Den 22en
  nog eenigen tijd
  Febr. 1689 koos hij zee, terwijl Ds. Francken, aan wien
  3 Nov. 1688 op zijn verzoek ontslag was verleend, eerst
  6 Jan. 1691 Smirna verliet. Hij verscheen 18
  omstreeks
  Juli 1691 in de vergadering van D.L.H. en vroeg bij die
  om schadeloosstelling
  gelegenheid
  voor zijn verloren lijf
  tocht en bibliotheek, daar hij, evenals Van Dam, bij de ramp
  te Smirna op 10 Juli 1688 alles was kwijt geraakt.
   Francken's
  opvolger, Ds. Jacob Kunst, in Dec. 1688 door
  
  1) Zie de Bijdragm, Dl. VIII, blz. 19.
  2) T, a. p., blz. 37-39.
  '
  
  '.
  112
  D.L.H. aangesteld, kwam den 26en Oct. 1690 te Smirna
  aan en overleed aldaar op 5 Aug. 1692 1).
  Tilburg.
  1) Voor de geschiedenisvan onze gemeente te Smirna na de aardbetring van 1688 zie men, behalve de in den aanvang van dit artikel
  genoemde bronnen nog : Ned. Archief voor Kerkelvjke geschiedenss,
  VII (1847), 168 e. v. : Artikel van N. C. Kist; ook De Gids, 1876, II,
  48 tot 60: Artikel van den Heer Rost van Tonningen over Smyrna en.
  Ephese.
  '
  .-'.
  '.
  