text: Omtrent her vierde punt van her Congres, In v o e r r e c h t e n
  van fiscaal standpunt
  besehouwd,
  was door Prof.
  Bastable uit Dublin een rapport uitgebraeht.
  Een der argumenteu der protectionisten is, dat de behoeften
  van den Staat steeds groeien en dat er geen audere financieele
  politiek mogelijk is dan door middel van invoerrechten de inkomsten van de schatkist te vermeederen, en dan dit alleen
  weer te bereiken is door een beschermend tarief.
  Hiertegen merkte de hoogleeraar op dat de voorstanders van
  protectie geen bescherming wenschen, uitsluitend in den zin
  van belastingheffing, dus alleen in het belang van den Staat.
  Neen, protectie wordt juist gewenscht door personen, die altijd
  in de eerste plaats hun eigen particuliere belang op het oog hebben.
  Doeh bovendien, door toepassing van her vrijhandelsstelsel
  
  847
  stelsel kan men alleen geraken tot de groots~ mogelijke produetie, als gevolg waarvan het belastingstelsel de grootste expansie kan bereiken.
  Ook hij verstigde de aandacht op het feit, dat het vrijhandelsgeziade Engeland een batig saldo aan belastingen heeft
  gebezigd voor schuddelging, terwijl andere eu wel de besehermende landeu, zooals Duitschland en Amerika, staan tegenover
  groote tekorten.
  Ook prof. Lotz uit Miinchen was van meening dat Duitschlands ervaring bewijst hoe nadeetig protectie op den duur ook
  voor de schatkist moet zijn. In 1879 werd beweerd dat Duitsehland een protectionistisch tarief noodig had om de staatsuitgaven
  te dekken. Doch hog steeds is men in Duitschland bezig naar
  nieuwe middelen te zoeken om de tekorten te bestrijden. Bovendien lijdt de schatkist, schade, omdat de Regeering alles, wat
  zij noodig heeft, tegen hoogere prijzen moet koopen; leger en
  vloot, wapenen, schepen, fourage, alles kost meer dan wanneer
  normale vrijhandelsprijzen konden worden betaahl.
   ¥oorts werdeu omtrent b e t n u t v a n h a n d e l s t r a c t a t e n
  hog redevoeringen gehouden o.a. door den bekenden ~'ransehen
  econoom Yves Guyot en den Duitsehen hoogleeraar Arndt.
  Beiden waren van meening dat ook Engeland met andere laaden
  handelsverdragen moet sluiten om te bevorderen, dat aan
  handel en nijverheid voor een bepaald aautal jaren de vastheid
  wordt gegeven waaraau in hunne landen zoo groote behoefte
  bestaat.
  Ten slotte werd hog door den Amerikaan A. B. ~'arquhar
  een rede gehouden over M I n v o e r r e e h t e n
  en u i t v o e r h a n d e l in f a b r i k a t e n , / ,
  waarbij hij met tal van voorbeelden uit dell Amerikaanschen ijzerhandel aantoonde, dat wie
  den invoer van grondstof belemmert, den uitvoer van fabrikaten
  verlamt.
  IIL
  Vraagt men nu naar de resultaten van dit eerste internationale vrijhandelseongres, dan kan, naar ik meen, worden gezegd, dat het doel in her algemeen is bereikt. Er mag op
  wordeu gewezen dat een band is gelegd tusschen de vrijhandellaren der verschillende landen. Veel hebben de afgevaardigden
  
  84,8
  der onderscheidene natifin van elkander geleerd ; door dell arbeid
  en de discussifin op bet congres, en meer hog wellicht door
  onderlingen persoonlijken omgang zijn zij nader tot elkander
  gekomen, is bet besef bij hen versterkt dat zij allen werken
  aan de verwezenlijking derzelfde denkbeelden, van welker goed
  recht zij overtuigd zijn.
  De eerste stap is gedaan o m t e komen tot een krachtige
  organisatie van den internationalen strijd voor den freetrade.
   Her eongres heeft n.l. besloten tot oprichting van eene permanente commissie ter bevordering van den vrijen handel, waarin
  voorloopig zitting nemen de volgende heeren: voor Oostenrijk:
  Adolf Schwarz en Dr. l~idder yon Dorn ; voor £ustrali~ : Senator
  Palsford, Mr. Hirsch en A. Salaman; voor Belgie: L. Strauss
  en Ch. Corty ; voor Canada : J. Martin ; voor Denemarken :
  Peschke Koedt; voor Frankrijk: Yves Guyot en G. Schelle;
  voor Duitschland: Dr. Barth en Prof. Lotz; voor Nederland
  Mr. d' Auluis de Bourouil en ondergeteekende; voor Hongarije:
  Prof. Mandello; voor Itali~: Prof. G. Mosca" en Giretti; voor
  Rusland: Prof. Ivan Oserof eu Prof. W. Sviat]owsky; voor
  Zweden: Prof. Cassel eu Baron C. C. yon Bonde; voor Spanje:
  Pablo Bosch en An. Rodriguez; voor Amerika: J. de Witt
  Warner en Harvey Shephard; voor Engeland: Lord Welby,
  A. Mond, Russel Rea, Fisher Unwin, Dr. Baskett en Murray
  Macdonald.
  Yoorts is aan deze voorloopige commissie opgedragen te beleggen en de uoodige schikkingen te maken voor eeu tweede
  iuternationaal vrijhandelscongres, in 1910 bijeen te komen te
  Brussel, £ntwerpen of 's-@ravenhage.
  De voorbereiding van dit congres en de beslissing over de
  plaats, waar dit gehouden zal worden is opgedragen aan een
  comitY: bestaande uit bet bestuur der Cobden-Club en de afgevaardigden uit Nederland eu Belgifi.
  Voorts mag als resultaat van her congres worden geboekt dat
  door de bijdrageu en rapporten belangrijk materiaal is bijeengebracht, dat ongetwijfeld verdieut in ruimeren kring te worden
  gekend en dat dan in den verderen strijd goede diensten zal
  kunnen bewijzen.
   Het congres heeft, aan de hand van medegedeelde ervaring
  in de verschilleude besehermende landen, geleerd: dat her
  
  849
  proteetionisme niet is een economisch stelsel tot bevordering
  van de algemeene volkswelvaart en tot opheffing van den nationalen arbeid, doch integendeel enorme scl~ade berokkent aan
  verreweg het grootste gedeelte der producenten, der verbruikers,
  en tier arbeidende klassen;
  dat het beschermende stelsel slechts is een politiek instrument,
  hetwelk doorgaans wordt misbruikt om allerlei bijz3ndere belangen te. kunnen begunstigen ten koste van bet algemeene
  volksbelang ;
  dat die politiek van bescherming ten s l o t t e - de praktijk in
  Amerika strekke tot waarschuweud b e w i j s - uitloopen moet op
  systematische plundering van de massa des yolks door een betrekkelijk klein aantal belanghebbeude groepen, die zich van de
  wetgevende maeht hebben meester gemaakt;
  dat die 10olitiek tengevolge moet hebben corruptie van de
  machthebbers en een vergaand bederf van het openbare leven en
  dat zij ten slotte de zedelijke grondslagen der natie ondermijnt.
  Dit eongres heeft ons geleerd, dat, meer dan vermoed word~,
  ook in protectionistisehe landen een krachtige strooming voor
  vrijen handel groeiende is, dat ook d ~ r tegen de verdere
  demoralisatie en materialisatie van her yolk zich verheft eene
  gezonde reaetie, uiting van her wederoplevend besef, dat ook
  voor een yolk geldt her aloude gezegde: wat baat het een
  menseh, zoo hij de geheele wereld gewint, en lijd~ sehade
  zijner ziele ?
  's - G r a v e n h a g e, Augustus 1908.
  N o 45. D E
  KELING
  
  INVLOED
  VAN
  
  VAN
  
  LANDBOUW
  
  A. H~RrNsA.
   DE H A N D E L S P O L I T I E K
  EN NIJVERHEID
  
  OP D E O N T W I K -
  
  LN ~ E D E R L A N D.
  !)
  
  Uit he~ kwade wordt somtijds het goede geboren : de slechte resultaten van de protectie deden in Nederland omstreeks her midden der
  negentiende eeuw de vrijhandelsbeweging ontstaan. Ten gevolge van
  J) Vertaling van de Nota, door den Secretaris overgelegd aan
  her van 3 tot 8 Augustus 1908 te Londen gehouden Internationale
  Vrijhandelscongres.
  Econ. 1908.
  55
  
  850
  her 10rotectionistisch tarief van invoerreehten van 1816 kwijnden
  in 1840 handel en industrie en ging de welvaart achteruit.
  Daarom werd in ]:845 de uitvoer vrijgelaten, de doorvoer aan
  een laag recht onderwor10en en de regeering bevoegd verklaard
  in het belang van handel en industrie her tarief te veranderen.
  In 1854 werden dan ook tal van rechten verlaagd of o10geheven.
  Een voorstel tot 10artieele herziening werd in 1857 verwor10en
  omdat bet parlement algemeene verlaging wensehte.
  Het tegenwoordig
  t a r i e f dateert van 1862. Het gaat
  uit van her beginsel, dat van volledige fabrikaten een reeht
  wordt geheven van 5 pCt. van de waarde, van half-fabrikaten
  (artikelen die dienen als hu110middel bij de nijverheid of die
  bier te lande verder worden bewerkt) 2 ~ 3 10Ct., terwijI grondstoffen en eerste levensbehoeften vrij kunnen worden ingevoerd.
   Hut was in 1862 de bedoeling van den wetgever een overgangstoestand te seheppen; de tariefherziening werd besehouwd
  als eerste sta10 om te komen tot afsehaffing van alle besehermende reehten en tot iuvoering van een zuiver fiseaal tarief. In
  overeenstemming met deze bedoeling werden in 1877 de tarieven nogmaals verlaagd; de reehten op granen, zaden en meel,
  hour en de meeste grondstoffen voor landbouw en nijverheid
  werdeu afgesehaft. Intusschen, o10 grond van de hog altijd bestaande 5 percent kan bet Nederlandseh tarief niet gelden als
  voorbeeld van een geheel zuiver vrijhandelstarief, doch kan het
  ,,zwak besehermend,1 worden genoemd.
  Dat deze zwakke bescherming is blijven bestaan, vindt zijn
  oorzaak hoofdzakelijk in de behoeften der sehatkist.
  W a r zijn de v o o r u i t z i e h t e n
  v a n de v r i j h a n d e l s beweging?
  Deze kunnen niet guustig worden genoemd. De steeds groeiende behoeften der sehatkist waren reeds oorzaak van voorstellen
  tot verhooging van her tarief. Een ontwer10 van 1900 bedoelde
  een verhooging van 5 o10 6 pCt., dat van de 10roteetionistiseh
  gezinde regeering van 1904 wilde de 5 10Ct. o10 10 ~ 12 10Ct.
   brengen. Dit laatste ontwerIJ had ten doel, behatve versterking
  v a n ' s Kijks financien, de l~tariefherziening dienstbaar te maken
  ,,aan de ontwikkeling van de nijverheid en mitsdien aan de
  ,tbevordering van den nationalen arbeid.,~
  De o10 12 Januari 1908 o10getreden Regeering der clerieale
  
  851
  partijen heeft zich omtrent hare riohting der handelspolitiek hog
  niet uitgesproken; doeh meerdere protectionisten zijn lid van
  her tegenwoordig kabinet en uit de ehristelijke partijen is reeds
  tot den minister van l~inanei~n her verzoek gerieht om den
  nationalen arbeid door proteetie o p t e heffen uit den toestand
  van inzinking, waarin deze uaar hun meshing verkeert.
  Gelukkig is deze meshing onjuist. De vrijhandelsbeginselen
  hebben thans ongeveer vijftig jaar in Nederland gegolden.
  W a t z i j n de r e s u l t a t e n
  geweest?
  Uit de talrijke gegevens kunnen hier sleehts eukele grepen
  worden gedaan.
  De h a n d e 1 heeft zieh krachtig ontwikkeld.
  De invoer tot verbruik beliep in 1847--1851 gemiddeld
  jaarlijks 184 millioen gulden, in 1867--1871 reeds 493 millioen,
  in 1 9 0 1 - - 1 9 0 6 ~895 millioen. De cijfers betreffende den exporthandel wijzen op gelijke beweging. De waarde van den uitvoer
  steeg in de t r e e eerstgenoemde tijdvakken van 182 tot 892
  millioen gulden. Hierbij komt nog de waarde van den rechtstreeksehen doorvoer, die van 86 millioen op 132 millioen is
  gestegen. War aan dezen handelsomzet jaarlijks door ons yolk
  aan vrachten, winst, arbeidsloonen etc. verdiend wordt, is moeilijk
  onder eijfers te brengen, doch mag zeker op een paar honderd
  millioen worden gesehat.
  Ook de 1 a n d b o u w kan wijzen op gunstige resultaten.
  De totals bebouwde oppervlakte is gestegen van 2.064.908
  H.A. in 1833 op 2.388.964 H.A. in 1906.
   De gemiddelde opbrengst per H.A. klom van 1876/8 tot 1906
  aldus :
  voor tarwe
  van 21.2 H.L. op 80.7 H.L.
  rogge
  ,i 17.4 ,
  ,I 22.5 ,,
  gerst
  ,, 86.1 ,,
  ,/ 41.8 ,i
  ,,
  hayer
  i, 37
  ,/
  ,, 4 7 . 7
  ,/
  aardappelen ,i 112
  ,/
  ,, 209
  K.G.
  vlas
  ,i 41~7 K.G. ,~ 644
  koolzaad
  ,i
  21.1 ,,
  ,,
  I~4.6 #
  Niettegenstaande de verhouding van wei- en bouwland ongeveer gelijk is gebleven (58: 42) is de veestapel toegenomen.
  Sedert 1870 steeg het aantal stuks rundvee van 1.4 millioen
  op 1.7 millioen, varkens van 346.000 op 862.000, paarden van
  264.000 op 295.000 stuks.
  852
  Hocwel ook hier te tande de interuationale daling der graanprijzen den landbouwers een kwaden tijd heeft bezorgd, toonen
  de volgende export-eijfers aau, dat he~ landbouwbedrijf--waarin
  pl. m. 29 pot. der bevolking werk vindt--onder den vrijen
  handel tot ontwikkeliug is gekomen.
  De saldo-uitvoer nam toe van 1847/56 tot 1906: voor borer
  vau 12.5 op 23 millioen K.@. ; voor kaas steeg de waarde van den
  export van 8 op 16 millioen gulden. Bloeit dus de zuivel-industrie, ook de tuinbouw wijst op guns6ge cijfers. De saldoexport van groenten is gestegen van 43 op 188 millioen K.G.,
  die van bloembollen v'm 9.5 in 1902 op 11 millioen K. G. in
  1906; de waarde van den saldo-export van boomen, heester~en
  bollen steeg van 294.000 guIdea in 1847 op f 6.891.000 in
  1897/1902, de saldo-uitvoer van beetwortelen klom van 77 op
  181 millioen K.G., die van versch vleesch van 2 op 40 millioen K.G. in dat tijdvak.
  Deze eijfers toonen nan dat landbouw en veeteelt een nieg
  gering aandeel hebben in onzen handelsomzet. De i'qederlandsche
  protectionisten wenschen dan ook geen landbouwbescherming:
  het beste bewijs dat deze bedrijven bloeien.
   Ook de l:ij v e r h e i d kan op eigen beenen staan.
  Her aantal fabrieken klom sinds 1876 van 2159 op 4936;
  het aantal stoomketels van 295~ op 7160, her verwarmingsoppervlak van 72.263 M 2 op 295.110 M e.
  Hut aantat stoomketels, die hier te lande werden vervaardigd,
  steeg van 56 pCt. van her geheele aantal in 1881 op 62 pCt.
  in 1896.
  De volgende eijfers geven aan de dividenden, gemaakt in
  industrieele bedrijven, die deu vorm van naamlooze vennootsehappen hebben: bierbrouwerijen (6.7), zuivelfabrieken (7.8),
  brood- en meelfabrieken (6), chemische fabrieken (5.9), gasfabrieken (6.9), glasfabrieken (11.3 in 1904/5), goederenhandel
  (9.9), hypotheekbanken (18.2), reederijen (6.8), seheepstimmerwerven (8), spiunerijen en weverijen (7.2), spoorwegen (4.4),
  metaalindustrie (5), verzekeringsmaatsehappijen (7--1~), suikerfabrieken (5.5).
  Ook de volgende export-cijfers wijzen op een kraehtige ontwikkeling der industrie.
  De saldo-export van aardappelmeel steeg van 16.000 K.G. in
  
  858
  1847/56 op 63.7 mitlioen in 1906; die van chocolade van
  24.000 op 4.5 mitlioen K.G., de turfstrooiselindustrie wees
  in 1900 op een export van 198 millioen K.G. De waarde van
  den saldo-export steeg voor kaarsen van f 247.000 op 5.2 millioen, voor meubelen van 380.000 op 2.2 millioen gulden.
  Voor de volgende artikelen veranderde de saldo-invoer in een
  saldo-uitvoer: glaswerk van 48.000 op 5.8 millioen gulden;
  aardewerk van 276.000 op 4.8 millioea; bordpapier van 3000
  op 4.5 millioen gulden.
  De t e x t i e l - i n d u s t r i e
  bloeit: de gemiddelde jaarlijksche
  saldo-invoer vall manufacturen van alle soorten van 161 millioen
  gulden in 1847/56 veranderde in een satdo-uitvoer van 20.8
  millioen in 1906. En juist sinds de afschaffing der differentieele
  rechten in 1874 is de waarde van den afzet der textiel-industrie
  in Twente gestegen van 4½ op 11 millioen g u l d e n ' s jaars.
   Deze industrieelen wenschen dan ook geen bescherming; geen
  wonder, als men bedenkt, dat de produetiekosten van een spinnerij in her beschermende Duitschland pl. m. 8 percent hooger
  zijn dan hier.
  De Nederlandsche s c h e e p s b o u w is door den vrijhandel in
  staat een stoomboot ongeveer 30.000 mark goedkooper te leveren
  dan Duitschlaud, vnl. omdat de Nederlandsche seheepsbouwer
  het Duitsche ijzer goedkooper kan koopen dan de Duitscher
  zelf (plaatijzer verschilt -4- 25 pCt. in prijs). Her verschil in
  arbeidsloonen bedraagt op een stoomboot pl. m. 23.500 mark.
  Onze seheepsbouw is door de goedkoopere grondstof en de lagere geldloonen in staat naar alle landen te exporteeren; de
  bruto-tonnenmaat van schepen, op Nederlandsche werven in
  aanbouw voor de handelsvloot, is in de jaren 1895--1900
  verdubbeld.
  Dr z e e v i s s c h e r ij breidde zieh uit. Her aantal schepen voor
  de haringvisscherij steeg van 309 in 1870 op 738 in 1906. De
  uitvoer van versehe zeevisch van 3.5 millioen K.G. in 1892 op
  16.6 millioen, die van rieviervisch van 1.5 millioen K.G. in
  1877 op 4.7 millioen in 1906.
  Ten gevolge van de krachtige ontwikkeling van handel,
  landbouw en industrie is d e a l g e m e e n e v o l k s w e l v a a r t
  vermeerderd.
  854
  Ten bewijze enkele cijfers.
  De prijzen der levensmiddelen zijn gedaald. Het tarwebrood
  in de Hollandsche steden kostte in de jaren 1847--1850 gemiddeld 21 ~ 84 cts. per K.G., thans 12 ~ 15, de aanbestedingsprijzen van 1 K.G. wittebrood daalden vzn 27 op 11 s
  cents. Steenkoolen kostten in Noord-Brabant toen f 16 per ton,
  thans pl. m. f 8.50.
   Patentolie kostte te Groningen in 1850 47 cents per liter:
  th.~ms koopt men 1 Liter petroleum voor 8 cents.
  In verband met de daling der prijzen, steeg het verbruik
  van levensmiddelen per hoofd der bevolking.
  Het verbruik van tarwe steeg van 0.43 I-1.L. in 1852156 op
  1.29 H.L. in 1887/91; van rogge van 1.08 op 1.15; van gerst
  van 0.31 op 0.83; van aardappelen van 2.58 op 3.47; van
  rijst van 6.65 K.G. op 12.09 K.G., van suiker van 2.7 op 8.8
  in 1892; van ruudvleesch van 8 op 18. K.G.
  De gemiddelde waarde van het meubilair klom, ondanks de
  prijsdaling van tal van artikelen, die een meubilair vormen,
  van 84 millioen gulden in 1846/7 tot 186 millioen in 1906.
  De woningtoestauden verbeterden.
  Het aantal woningen is van 1848 op 1895 verdubbe]d,
  terwijl de bevolking toenam met 61 pCt. Her aantal haardsteden
  per 100 inwoners steeg van 21.5 in 1846/7 tot 30.2 in 189617.
  De huurwaarde nam toe van 27 op 129 millioen gulden.
  Ook de l e v e n s v o o r w a a r d e n
  d e r w e r k l i e d e n zijn
  onder den vrijhandel verbeterd. De goedkoopte der levensmiddelen en andere artikelen van dagelijkseh gebruik is daarvan
  een der voornaamste redenen.
  ])at de prijzen bier to lande lager zijn dan in her beschermende
  Duitsehland, leeren de volgeude cijfers betreffende de detailprijzen van den Consumverein te Gronau en de Easchede'sche
  winkelvereeniging, zooals zij door de arbeiders worden betaald.
  Prijzen van levensmiddelen in 1908
  te
  Artikelen
  Ensched~
  Gronau
  Roggebrood
  (½ K.@.)
  4½ cts.
  6½ cts.
  Tarwebrood
  /t
  7
  t/
  9
  r/
  Gruttemeel
  f/
  7
  #
  10~o ,,
  Tarwemeel
  ,~
  8
  #
  9 ~ ,/
  Rijst
  ,/
  8
  ,i
  9~o ,/
  
  855
  50
  ets.
  54
  ets.
   Koffie
  (½ K.G.)
  65
  M
  81
  ,,
  Borer
  ,,
  Zoetemelksehe kaas
  ,~
  40
  ,/
  48
  ,,
  45
  M
  48
  ,,
  Rundvleesch
  ,,
  4~} ,,
  48
  ,
  Varkensvleesch
  ,,
  50
  ,,
  60
  ,,
  Ham
  ,z
  49½ ,,
  45
  ,,
  Metworst
  ,,
  8pek
  ,,
  39½ ,,
  4~
  ,,
  9
  ~.
  10s~ ,,
  Petroleum
  (Liter)
  36
  u
  45~-~ ,,
  Raapolie
  ,,
  7
  ,/
  9
  /I
  Melk
  ,,
  10
  ,,
  10is~ ,,
  Greene seep
  (½ K.G.)
  10
  ,,
  10TS~ ,,
  Bruine boouen
  Greene erwten
  ,,
  ,,
  8 A ,,
  Zout
  ,,
  4
  ,,
  5
  ,,
  Oort
  ,,
  8
  ,,
  8~-~.
  Tabak
  ,,
  16
  ,,
  ~4
  ,,
  g
  ,,
  3
  ,,
  Sigaren
  (per stuk)
  8
  8
  ,,
  Eieren
  Een huishouding van zes personen kan dan ook in Oelderland veer 21 mark evenveel koopen als in her Ruhr-distrist in.
  Duitsehland veer ~8 mark.
  L o o n e n zijn in Duitschland hooger. Zoo verdient een spinner
  te Enschedg 15 ~ 16, te Grouau 15 ~ 17 gulden per week; een
  sjouwer 7.5 tegen 9 te Gronau, een wever 10 tegen 11 gulden
  te Gronau.
  Doch wegens de duurdere levensmiddelen gaat veer de Duitsche arbeiders het voordeel van het hoogerc geldloon verloren.
  Door dit duurdere levensondcrhoud werd de Nederlandsche
  Maatsehappij tot Exploitatic van Staatssporen in 1896 genoodzaakt ann hare employgs, die te Emmerik in Duitsehland waren
  geplaatst, een toeslag van 10 percent op hun loon te geven,
  met een minimum van f 50, welk cijfer sinds 1907 is verhoogd
  tot f 100.
   Neff steeds gaan ongeveer 600 ii 700 arbeiders iederen morgen
  van Ensehedg naar Gronau om daar te werken t) ; zij komen eehter
  's avonds terug, omdat her leven in ons land reel goedkooper
  veer hen is. Zoo is een geheel dorp van 4000 inwoners ont-
  
  1) Hot totsale aant;al arbeiders, die uit Ensehed6, Lesser en
  @lanerbrug naar Gronau gaan werken, kan op :1:2850 women
  gesehat. Vgl. hieromtrent mijn artikel in de Westminster Gazette
  van 5 November 1908.
  856
  staan to Glanerburg nabij de Ouitsche grens; en op Nederlandschen bodem bouwen de Duitsche fabrikauten huizen voor
  hunne arbeiders omdat deze daar beter en goedkooper kunnen
  wonen dan in het vreemde land. - Doch ook bier zijn onder den Yrijhandel de loonen gestegen.
  In de textielindustrie bedroeg deze stijging 30 tot 50 perceat
  terwijl de wekelijksche werktijd met 7½ uur afnam.
  De gemiddelde uurloonen op Rijkswerken waren in de jaren
  1894 resp. 1905
  voor aardwerkers
  13 cents
  ++ metselaars . . ..
  18
  u
  ,, opperlieden.
  13~ ,/
  ,/ dijkwerkers.
  16
  ,,
  ,, smeden . . . ..
  17½ ,/
  ,/ steenzetters.
  19
  ,,
  # timmerlieden.
  16½ ~+
  ~ verwers . . . ..
  16
  u
  ,~ losse arbeiders.
   13
  ,+
  
  15 cents
  21 #
  17 ,~
  17 ,,
  19½ ,,
  20 ~ ,,
  18½ +~
  18~ ~I
  15 ,,
  
  Te Utrecht is gedurende her tijdvak 1 8 5 5 - - 1 8 9 5 her uurloon
  van timmerlieden gestegen van 13 tot 15 ~ 17 cents; voor
  smeden van 9 tot 14 ~t 17; voor steenzetters van 10 k 18 tot
  16 i~ 17; voor verwers van 9 ~ 11 tot 14 ~ 17 cents; voor
  spinners te Enschede van 8.4 gulden per week in 1876 op 13
  in 1908, terwijl dokwerkers te Rotterdam hun weekloon in de
  laatste 40 jaren zagen stijgen van 9 tot 18 ~ 20 gulden.
  De conclusie, die uit bovcnstaande feiten kan worden getrokken,
  is sterk ten gunste van her vrijhandelsstelsel in Nederland.
  A. Hx~i~6x.
  