text: Ankerkuilmonitoring Westerschelde:
  resultaten 2016
  Auteurs: I.J. de Boois, M. van Asch, A.S. Couperus
  
  Wageningen Marine Research
  Rapport C113/16
  
  Ankerkuilmonitoring Westerschelde:
  resultaten 2016
  
  Auteur(s):
  
  I. J. de Boois, M. van Asch, A.S. Couperus
  
  Publicatiedatum:
  
  16 december 2016
  
  Wageningen Marine Research IJmuiden, December 2016
  
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  I.J. de Boois, M. van Asch, A.S. Couperus, 2016. Ankerkuilmonitoring Westerschelde: resultaten 2016.
  Wageningen Marine Research Wageningen UR (University & Research centre), Wageningen Marine
  Research rapport C113/16. 19 blz.
  Keywords: Ankerkuilvisserij, Westerschelde, Kaderrichtlijn water.
  Opdrachtgever:
  
  Rijkswaterstaat
  Water, Verkeer en Leefomgeving
  T.a.v. Mervyn Roos
  Postbus 17
  8200 AA Lelystad
  BM nummer 16.14
  
  Wageningen Marine Research Wageningen UR is ISO 9001:2008 gecertificeerd.
  Foto omslag: Clea van de Ven
  
  Dit rapport is gratis te downloaden van https://doi.org/10.18174/400926
  Wageningen Marine Research verstrekt geen gedrukte exemplaren van rapporten.
  © 2016 Wageningen Marine Research Wageningen UR
  Wageningen Marine Research, onderdeel
  
  De Directie van Wageningen Marine Research is niet aansprakelijk voor
  
  van Stichting Wageningen Research
  
  gevolgschade, noch voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de
  
  KvK nr. 09098104,
  
  resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van Wageningen
  
  IMARES BTW nr. NL 8113.83.696.B16.
  Marine Research opdrachtgever vrijwaart Wageningen Marine Research van
  
  Code BIC/SWIFT address: RABONL2U
  
  aanspraken van derden in verband met deze toepassing.
  IBAN code: NL 73 RABO 0373599285
  
  Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever hierboven aangegeven
  en is zijn eigendom. Niets uit dit rapport mag weergegeven en/of gepubliceerd
  worden, gefotokopieerd of op enige andere manier gebruikt worden zonder
  schriftelijke toestemming van de opdrachtgever.
   A_4_3_1 V24
  
  2 van 19 | Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  Inhoud
  
  Samenvatting
  
  4
  
  1
  
  Inleiding
  
  5
  
  2
  
  Reisverslagen 2016
  
  6
  
  3
  
  2.1
  
  Voorjaar
  
  6
  
  2.2
  
  Najaar
  
  6
  
  2.3
  
  Ruimte voor verbetering
  
  7
  
  Resultaten
  3.1
  
  8
  
  Gegevens op de bemonsteringslocaties
  
  8
  
  3.1.1
  
  Locaties
  
  8
  
  3.1.2
  
  Hoogte waterkolom
  
  9
  
  3.1.3
  
  Hoeveelheid passerend water
  
  9
  
  3.2
  
  Vangstverwerking
  
  10
  
  3.3
  
  Soortsamenstelling en biomassa
  
  10
  
  3.4
  
  Identificatie van soorten
  
  10
  
  3.5
  
  Lengte frequenties
  
  13
  
  3.5.1
  
  Pelagische vis
  
  13
  
  3.5.2
  
  Overige vissoorten
  
  13
  
  4
  
  Discussie en conclusies
  
  15
  
  5
  
  Kwaliteitsborging
  
  16
  
  Literatuur
  
  17
  
  Verantwoording
  
  18
  
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 3 van 19
  
  Samenvatting
  
  In 2016 is de negende voor- en najaar bemonstering op de Westerschelde uitgevoerd in het kader van
  de monitoring voor de Kaderrichtlijn Water, sinds 2011 in combinatie met een identieke bemonstering
  op de Zeeschelde in België. De monitoring van vooral het pelagische visbestand is van belang in het
  kader van het herstel en de instandhoudingsdoelen van Natura2000, de Kaderrichtlijn Water en de
  monitoring van de effecten van verdieping van de vaargeul in de Schelde. De toegepaste methode van
  bemonstering met de ankerkuil is een passieve vistechniek die gericht is op pelagische soorten. Dit
  rapport presenteert de verzamelde gegevens van de Nederlandse bemonsteringen in mei en
  september 2016.
  In totaal zijn 32 monsters genomen waarvan een flink aantal simultaan wanneer een net aan
  stuurboord en één aan bakboord tegelijkertijd uitgezet konden worden bij een gunstige combinatie
  van wind en stroomrichting.
   Opvallend was in het voorjaar van 2016 de grote hoeveelheid wijting bij Borssele. In het najaar was
  de hoeveelheid sprot en ansjovis bij Valkenisse en Brouwersplaat extreem groot. In vergelijking met
  2014 en 2015 is in het najaar ook veel meer sprot gevangen dan in het voorjaar, maar de verschillen
  waren toen minder groot dan in 2016. Voor ansjovis is de aangetroffen hoeveelheid in najaar 2016
  extreem hoog ten opzichte van voorgaande jaren.
  Naast diverse vissoorten zijn voornamelijk veel ribkwallen aangetroffen: zeedruif (Pleurobrachia
  pileus) en Amerikaanse langlob ribkwal (Mnemiopsis leidyi). Tevens kwam in het voorjaar de
  poliepkwal Eutonina indicans (Parasolletje) en oorkwal (Aurelia aurita) regelmatig voor in de vangsten.
  | 4 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  1
  
  Inleiding
  
  De Westerschelde is een min of meer natuurlijk estuarium in het Nederlandse Delta gebied waar een
  geleidelijke overgang van zoet Schelde rivierwater naar zout Noordzee zeewater plaatsvindt. De enige
  andere zoet-zout water overgang in het Delta gebied is het gegraven kanaal van de Nieuwe Waterweg
  waar het water van Rijn en Maas door stroomt. De in volume belangrijkste uitwatering van Maas en
  Rijn zijn de sluizen bij het Haringvliet die nu nog voor een abrupte overgang van zoet naar zout water
  zorgen. Wanneer “het Kierbesluit” in 2018 wordt uitgevoerd zal daar een overgangsgebied van zoet
  naar zout water worden hersteld. Naast de Schelde is de Eems het enige andere overgebleven min of
  meer natuurlijke estuarium in Nederland.
   Op de Schelde wordt monitoring van pelagische vis met een ankerkuil uitgevoerd in het kader van de
  Europese Kaderrichtlijn Water. In Nederland wordt dit op de Westerschelde sinds 2007 jaarlijks twee
  maal per jaar uitgevoerd met een onderbreking in 2010. Sinds 2011 wordt dit door België op identieke
  wijze, met hetzelfde schip en vistuig, uitgevoerd op de Zeeschelde en vormt een geheel met de
  Nederlandse bemonstering. Zowel in België als in Nederland worden vier locaties zowel bij eb als bij
  vloed bevist, zodat een reeks van acht plaatsen in een aaneengesloten periode van twee weken wordt
  bemonsterd. De bemonstering in Nederland wordt in het voorjaar en het najaar uitgevoerd, die in
  België in het voorjaar, de zomer en het najaar. In het voor- en najaar sluiten de Belgische en
  Nederlandse bemonsteringsweken op elkaar aan.
  In dit rapport worden de data gepresenteerd van de Nederlandse bemonstering van de Westerschelde
  in 2016.
   Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 5 van 19
  
  2
  
  Reisverslagen 2016
  
  2.1
  
  Voorjaar
  
  2-5 mei 2016
  Opstappers: Ingeborg de Boois, Brecht van Overbeke (beiden IMARES); di: Mervyn Roos
  Op maandag 2 mei om 6 uur vertrokken vanuit de haven van Hansweert. De spullen uit Yerseke
  waren in de week voorafgaand aan de survey al aan boord gezet door Margriet van Asch. Op de eerste
  dag bij de Schaar van Valkenisse gevist (2x uitgezet met twee netten). Hier zat een relatief hoge
  variatie aan vissoorten. Op dinsdag om 7.30 vertrokken vanuit Hansweert met als extra opstapper
  Mervyn Roos (RWS) aan boord. Vier keer met één net uitgezet bij Brouwersplaat/Middelgat. ’s Avonds
  teruggegaan naar Hansweert om Mervyn af te zetten en woensdagochtend vroeg vertrokken om bij
  Borssele twee keer twee netten uit te zetten. ’s Avonds binnengekomen in Terneuzen. Op donderdag
  op het vroege afgaande tij gevist met twee netten en vervolgens op de vloed weer met twee netten.
  Om half drie ’s middags waren we weer in Hansweert.
  Gedurende de hele week was het heel rustig weer waardoor op drie van de vier dagen met beide
  netten tegelijk kon worden gevist. In alle vangsten zaten veel zeedruiven en daarnaast ook de
  Amerikaanse langlobribkwal en de poliepkwal ‘Parasolletje’.
  In totaal zijn 16 trekken uitgevoerd, waarvan 8 op de ebstroom en 8 op de vloedstroom. De flowmeter
  heeft tijdens de eerste trek niet goed gewerkt, dus van de eerste twee vangsten is niet bekend
  hoeveel water door het net heeft gestroomd.
  Van deze reis is een film gemaakt, beschikbaar via vissen op de Schelde
  (http://www.wur.nl/nl/show/Vissen-op-de-Schelde.htm).
   2.2
  
  Najaar
  
  26-29 september 2016
  Opstappers: Bram Couperus, Clea van der Ven (beiden Wageningen Marine Research, voorheen
  IMARES); ma: Mervyn Roos (Rijkswaterstaat)
  Aankomst steiger bij de sluizen van Hansweert om 7:30 alwaar we werden opgewacht door Mervyn
  Roos. Margriet van Asch was ook aanwezig om enkele spullen, afkomstig uit de locatie van Yerseke,
  aan boord te brengen. De spullen werden snel aan boord gebracht, waarna koers werd gezet naar
  station Schaar van Valkenisse. Hier werden twee trekken gedaan tijdens de vloed en twee trekken
  tijdens de eb. Na terugkomst in Hansweert, werd afscheid genomen van Mervyn Roos. De volgende
  ochtend (27/9) werden twee maal twee trekken gedaan bij Brouwersplaat/Middelgat, waarna de nacht
  werd doorgebracht in Terneuzen. De volgende dag stond Borssele op het programma. Als gevolg van
  de toegenomen wind (ZW6), kon er slechts aan een kant tegelijk gevist worden. Er werden vier
  trekken uitgevoerd. Donderdag (19/9) werd vroeg vertrokken naar station Paulinapolder om eerst een
  trek bij eb te doen. Hierna werden nog twee trekken gedaan bij vloed. Ook op deze dag kon door de
  wind (ZW6-7) slechts aan een kant gevist worden. Aankomst Hansweert 15:30.
  In totaal werden er vijftien trekken gedaan op vier locaties. De gegevens van de laatste trek op 28/9
  (sample ID 5000132) zijn door een fout verloren gegaan. De trekken bevatten relatief weinig vis en
  veel Amerikaanse langlob-ribkwallen met een paar procent zeedruiven. Opvallend was de
  aanwezigheid van grote aantallen jonge ansjovis op de oostelijke locaties en jonge pelser bij de
  Paulinapolder. Er werden geen slakdolven, slechts enkele kleine zeenaalden en slechts één kleine
  pieterman gevangen.
   | 6 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  2.3
  •
  
  •
  
  •
  
  Ruimte voor verbetering
  
  Bepalen hoeveelheid water door het net: het verdient aanbeveling om twee flowmeters aan boord
  te hebben zodat bij het gebruik van twee netten de flowmeter niet tussentijds binnengehaald en
  weer gevierd hoeft te worden. Deze twee flowmeters moeten dan beide gekalibreerd worden. Een
  nog betere oplossing zou zijn om een flowmeter te gebruiken die aan boord op een monitor kan
  worden afgelezen.
  Meten fysische parameters: op dit moment wordt geen informatie verzameld over de
  temperatuur, zoutgehalte en troebelheid. Dit zouden echter wel waardevolle gegevens zijn. De
  bemonstering biedt voldoende mogelijkheid om eenmaal per getijde een waarneming van deze
  variabelen te doen. Het verdient aanbeveling om na te gaan of er een kleine CTD beschikbaar is in
  beide periodes om deze variabelen te meten.
  Er zijn wat twijfels over de determinatie van koornaarvis en kleine koornaarvis. In het najaar zijn
  exemplaren van alle gevangen koornaarvis meegenomen naar het lab ter verificatie.
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 7 van 19
  
  3
  
  Resultaten
  
  3.1
  
  Gegevens op de bemonsteringslocaties
  
  De bemonstering is gedaan met een ankerkuil vistuig die als techniek is besproken in voorgaande
  rapportages (o.a. in Goudswaard & de Boois, 2007). In alle jaren daarna is de uitvoering onveranderd
  gebleven en worden dezelfde netten gebruikt. Het schip is tussentijds wel gewijzigd, in 2012 is de
  TH27 vervangen door de TH16, maar heeft dezelfde schipper en vistuigen gehouden. Aangezien het
  een passieve visserij betreft is het niet te verwachten dat deze scheepswijziging tot verschillen in de
  vangst leidt.
  3.1.1
  
  Locaties
  
  Er wordt op vier locaties gevist. Dit betreft de posities: nabij de Schaar van Valkenisse/Plaat van
  Walsoorden, Brouwersplaat/Middelgat, het Gaatje bij Borssele en het vaarwater bij de Paulinapolder
  (Figuur 1).
   Figuur 1
  
  Links: locaties van ankerkuil monsterpunten in het Schelde estuarium. De blauwe
  punten zijn de locaties in Nederland op de Westerschelde. De rode punten zijn die in
  België op de Zeeschelde. Rechts: locatie bij Borssele. Foto: Bram Couperus
  
  De coördinaten in Tabel 1 zijn momentopnamen aan het begin van de bemonstering. Hoewel het
  anker een vaste positie heeft, giert het schip met de uitstaande vistuigen door de stroom waardoor de
  coördinaten positie iets verschuift. Dit blijft echter altijd binnen de decimalen van de minuten.
  Tabel 1
  
  Coördinaten in WGS 84 gegeven van de monsterpunten in 2016.
  Locatie
  
  Omschrijving
  
  Latitude
  
  Longitude
  
  Latitude
  
  Longitude
  
  Valkenisse
  
  Plaat van Walsoorden
  
  51° 22.814
  
  4° 05.512
  
  51° 22.940
  
  4° 05.440
  
  Brouwersplaat
  
  Middelgat bij ton MG13
  
  51° 26.727
  
  3° 56.757
  
  51° 26.615
  
  3° 56.425
  
  Borssele
  
  Gaatje van Borssele
  
  51° 24.231
  
  3° 46.500
  
  51° 24.180
  
  3° 46.690
  
  Paulinapolder
  
  Vaarwater langs de
  
  51° 21.981
  
  3° 41.926
  
  51° 22.353
  
  3° 41.440
  
  Voorjaar
  
  Najaar
  
  Paulinapolder
  Het is de intentie om zowel bij eb als bij vloed minimaal één vangst te maken. In totaal zijn 32
  monsters genomen waarvan een flink aantal simultaan wanneer een net aan stuurboord en één aan
  bakboord tegelijkertijd uitgezet konden worden bij een gunstige combinatie van wind en
  stroomrichting. In dat geval is de begintijd gelijk maar de duur van de monstername verschillend. In
  enkele gevallen is de monsterduur per getij periode verdeeld over twee successieve monsters. In
  september zijn de gegevens van één monster bij Borssele verloren gegaan, dus er wordt over 31
  monsters gerapporteerd (Tabel 2).
  | 8 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  Tabel 2
  
  Kenmerken van monstermomenten in 2016. * over deze trek wordt niet verder
  gerapporteerd.
   Locatie
  1
  2
  3
  4
  5
  6
  7
  8
  9
  10
  12
  13
  14
  15
  16
  17
  18
  19
  20
  21
  22
  23
  24
  25
  26
  27
  28
  29
  30
  31
  32
  
  3.1.2
  
  Tijd
  
  Datum
  
  Valkenisse
  Valkenisse
  Valkenisse
  Valkenisse
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Borssele
  Borssele
  Borssele
  Borssele
  Paulinapolder
  Paulinapolder
  Paulinapolder
  Paulinapolder
  Valkenisse
  Valkenisse
  Valkenisse
  Valkenisse
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Brouwersplaat
  Borssele
  Borssele
  Borssele
  Borssele *
  Paulinapolder
  Paulinapolder
  Paulinapolder
  
  2-mei-16
  2-mei-16
  2-mei-16
  2-mei-16
  3-mei-16
  3-mei-16
  3-mei-16
  3-mei-16
  4-mei-16
  4-mei-16
  4-mei-16
  4-mei-16
  5-mei-16
  5-mei-16
  5-mei-16
  5-mei-16
  26-sep-16
  26-sep-16
  26-sep-16
  26-sep-16
  27-sep-16
  27-sep-16
  27-sep-16
  27-sep-16
  28-sep-16
  28-sep-16
  28-sep-16
  28-sep-16
  29-sep-16
  29-sep-16
  29-sep-16
  
  Duur
  
  (uitzetten)
  
  5:27
  5:27
  10:45
  10:45
  6:30
  7:43
  11:55
  13:20
  7:43
  7:43
  12:08
  12:08
  3:35
  3:35
  7:45
  7:45
  6:42
  6:42
  11:35
  11:35
  7:05
  7:05
  12:35
  12:35
  7:25
  8:45
  13:05
  14:15
  5:10
  8:15
  9:30
  
  Diepte
  
  (minuten)
  
  92
  180
  60
  120
  60
  120
  70
  60
  63
  133
  64
  120
  60
  120
  60
  120
  90
  180
  90
  120
  60
  120
  90
  120
  60
  90
  60
  60
  60
  60
  60
  
  (meter)
  
  8.1
  8.1
  10.7
  10.7
  7.9
  9
  10.8
  10.1
  12.9
  12.9
  13.8
  13.8
  10.2
  10.2
  8.8
  8.8
  6.6
  6.6
  10.4
  10.4
  10.1
  10.1
  11.4
  11.4
  11.3
  12
  15
  14
  8.4
  6.4
  7
  
  Getijde
  
  vloed
  vloed
  eb
  eb
  vloed
  vloed
  eb
  eb
  vloed
  vloed
  eb
  eb
  eb
  eb
  vloed
  vloed
  vloed
  vloed
  eb
  eb
  vloed
  vloed
  eb
  eb
  vloed
  eb
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  vloed
  
  Hoogte waterkolom
  
  De hoogte van de beviste waterkolom is gegeven als het gemiddelde van de diepte bij de begin- en
  eindtijd. Dit is een ruwe benadering van de werkelijkheid omdat het schip op de getijdenstroom
  verschuift en in de geulen vrijwel altijd op een hellende zeebodem ligt. De hoogte van de kolom van
  het net is gelijk aan de diepte. De onderste balk van het net wordt op de grond gehouden. Wanneer
  de diepte meer dan 14 meter is, is de netopening onvoldoende en wordt de bovenste balk onder water
  gezet waardoor een deel van bovenste waterlaag niet wordt bevist. Dit gebeurt in de praktijk vrijwel
  nooit en ook deze keer niet.
   3.1.3
  
  Hoeveelheid passerend water
  
  De hoeveelheid passerend water kan worden berekend door (1) uit de gemiddelde nethoogte
  (waterdiepte) met de netbreedte (8 meter) het passage vlak en daarnaast (2) met een standaard
  stroommeter de horizontale waterpassage te bepalen. Hierdoor kan het totaal gepasseerde volume
  water kan worden berekend. De beperking van deze uitvoering is dat het gebruikte type stroommeter
  materiaal (bijv. plastic, zeewier) invangt en vasthoudt waardoor de registratie van het apparaat stopt.
  De registratie is daarom wel uitgevoerd en opgenomen in het databestand, maar vooralsnog niet
  toegepast in de uitwerking. De resultaten worden daarom hier gerapporteerd in aantallen en
  
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 9 van 19
  
  biomassa’s per uur vissen per 80m2 passagevlak. Dat is ook de standaardwaarde die gebruikt wordt
  ten behoeve van rapportage voor de Kaderrichtlijn Water. Bij de eerste twee trekken in mei 2016
  (Valkenisse) functioneerde de stroommeter niet goed, van die monsters is dus geen informatie over
  de hoeveelheid gepasseerd water beschikbaar.
  3.2
  
  Vangstverwerking
  
  Alle vangsten zijn in 30 liter emmers opgevangen waarbij het volume is bepaald. Het monster voor
  dominante soorten is daarop in volume genomen waarbij de fractie het volume van het monster op
  het totale volume is bepaald. De vangst, min het monster, is daarna in delen aan dek uitgestort en
  doorzocht op bijzondere soorten. Vanuit het monster is alles geteld, waarbij van sommige, dominant
  aanwezige soorten een representatief monster is genomen.
   Lengte frequenties zijn gebaseerd op lengtes die naar beneden worden afgerond tot de hele
  centimeter cm (bijvoorbeeld: 6.1 en 6.9 worden beiden als 6 cm geregistreerd). Soorten met een
  maximum lengte van minder dan 21 cm, worden in millimeters gemeten. Het gewicht van alle vis is
  bepaald met een Marel 2000 series elektronische weegschaal met zeewaardige stabilisatie en
  kalibratie. De data zijn ingevoerd in het datastorage programma Billie Turf 8 en daarna opgeslagen in
  de database Frisbe van Wageningen Marine Research.
  3.3
  
  Soortsamenstelling en biomassa
  
  De gevangen aantallen zijn per soort per trek opgeteld en omgerekend naar aantallen per uur, per
  seizoen en locatie (Tabel 2). In 2016 zijn er in totaal 28 soorten vis tot op de soort geïdentificeerd, en
  vijf combinaties van soorten (soorten niet te onderscheiden in het veld omdat de exemplaren bijv. te
  klein waren) aangetroffen. Dit aantal is vergelijkbaar met voorgaande jaren. Het aantal soorten per
  locatie en seizoen verschilt flink; in het voorjaar zijn 28 soorten/soortgroepen vis aangetroffen, in het
  najaar 15. Het laagste aantal vissoorten op een dag werd aangetroffen in het najaar bij Paulinapolder
  (7 soorten/soortgroepen) en het hoogste in het voorjaar bij Paulinapolder en Borssele (beide 22).
  3.4
  
  Identificatie van soorten
  
  In tegenstelling tot eerdere jaren is onderscheid gemaakt tussen de Noorse en kleine zandspiering.
  Er is geen onderscheid gemaakt tussen de grondelsoorten Pomatoschistus minutus en P. lozanoi: deze
  zijn hier weergegeven als “P. minutus/lozanoi”. Het besluit om niet op soort te determineren is
  genomen omdat het te moeilijk en tijdrovend was om dit aan boord te doen en omdat er geen
  vriesfaciliteit was om monsters te bewaren voor latere determinatie in het lab.
   ‘Clupeidae’ zijn allemaal kleine haring/sprotachtigen, die nog net in het larvale stadium zaten of al wel
  uit het larvale stadium waren maar te klein om tot op de soort te identificeren aan boord. In het
  voorjaar zijn monsters van de kleine Clupeidae meegenomen om een indicatie te krijgen van de
  samenstelling. De monsters zullen begin 2017 worden verwerkt. Opvallend was in het voorjaar van
  2016 de grote hoeveelheid wijting bij Borssele. In het najaar was de hoeveelheid sprot en ansjovis bij
  Valkenisse en Brouwersplaat extreem groot. In vergelijking met 2014 en 2015 is in het najaar ook
  veel meer sprot gevangen dan in het voorjaar, maar de verschillen waren toen minder groot dan in
  2016. Voor ansjovis is de aangetroffen hoeveelheid in najaar 2016 extreem hoog ten opzichte van
  voorgaande jaren. In het najaar is in tegenstelling tot in het voorjaar geen rivierprik gevangen en
  weinig kleine zeenaald en zandspiering (Ammodytes sp.). Voor rivierprik is dit in lijn met voorgaande
  jaren omdat de voorjaarsbemonstering in de trekperiode van de jonge rivierprik valt. Voor kleine
  zeenaald en zandspieringen is het patroon in lijn met 2015.
  De biomassa per soort (Tabel 3) is per trek bepaald door het doorgemeten monster te wegen. De
  biomassa’s zijn op dezelfde manier opgewerkt als de aantallen.
  | 10 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  aantal per uur vissen per
  80m2
  Nederlandse soortnaam
  Ansjovis
  Bot
  Brakwatergrondel
  Clupeidae
  Driedoornige stekelbaars
  Fint
  Geep
  Glasgrondel
  Grondel
  Grote koornaarvis
  Grote zeenaald
  Harder ongespecificeerd
  Haring
  Harnasmannetje
  Kabeljauw
  Kleine koornaarvis
  Kleine pieterman
  Kleine zandspiering
  Kleine zeenaald
  P. lozanoi/minutus
  Pelser
  Rivierprik
  Rode poon
  Schar
  Slakdolf
  Smelt
  Spiering
  Sprot
  Steenbolk
  Vis (larven)
  Wijting
  Zeebaars
  Zeeforel
  
  Wetenschappelijke soortnaam
  Engraulis encrasicolus
  Platichthys flesus
  Pomatoschistus microps
  Clupeidae
  Gasterosteus aculeatus
  Alosa fallax
  Belone belone
  Aphia minuta
  Pomatoschistus sp.
   Atherina presbyter
  Syngnathus acus
  Mugilidae
  Clupea harengus
  Agonus cataphractus
  Gadus morhua
  Atherina boyeri
  Echiichthys vipera
  Ammodytes tobianus
  Syngnathus rostellatus
  Pomatoschistus lozanoi/minutus
  Sardina pilchardus
  Lampetra fluviatilis
  Chelidonichthys lucerna
  Limanda limanda
  Liparis liparis
  Hyperoplus lanceolatus
  Osmerus eperlanus
  Sprattus sprattus
  Trisopterus luscus
  Pisces (larvae)
  Merlangius merlangus
  Dicentrarchus labrax
  Salmo trutta
  21.5
  12.6
  2.2
  1.5
  
  186.6
  2.1
  
  4.5
  0.7
  9.6
  30.2
  2.7
  
  2.7
  
  1.5
  73.9
  8.9
  
  0.7
  37.8
  12.2
  1.4
  4.9
  
  2.7
  
  62.4
  4229.3
  
  1.4
  
  1.1
  
  27.6
  185.6
  
  2.2
  
  1.5
  
  2.7
  
  1.8
  0.9
  
  240.9
  
  69.1
  3.0
  
  47.1
  
  1575.3
  
  1.1
  
  3.4
  1.5
  
  1.5
  
  14092.8
  3.0
  0.7
  
  1.2
  
  10.0
  11.2
  1.9
  
  1.1
  
  5.5
  0.5
  
  11.1
  130.8
  4.9
  
  45.7
  
  0.5
  
  8.5
  
  22.9
  33.6
  9.6
  24.7
  0.4
  
  17.7
  
  1.0
  
  1.9
  16.5
  548.6
  852.8
  
  35.4
  
  6.2
  
  1.0
  3.1
  
  89.9
  1931.9
  
  1.0
  
  1.0
  
  1.0
  
  1.0
  2577.6
  
  9.4
  
  16.9
  1317.1
  
  3.6
  1.0
  
  4.1
  
  685.7
  
  1.0
  
  Brouwersplaat
  voorjaar
  najaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  151.3
  477.9
  1.0
  0.4
  0.5
  17404.8 84699.4
  1.2
  
  60.5
  3.3
  
  28.4
  34.5
  1.4
  
  0.9
  1.4
  
  1.9
  2.4
  0.5
  4.7
  22.2
  23.6
  0.5
  2.4
  
  2.7
  1.8
  1.4
  
  16.2
  53.1
  9.0
  
  0.5
  
  23.4
  39.6
  0.5
  
  51.3
  
  2.3
  1.4
  
  0.9
  1.4
  
  8905.5
  5.0
  
  146.5
  
  2.4
  
  0.9
  0.5
  
  87329.3
  
  4.9
  
  4.1
  77.1
  
  8.2
  
  35.3
  
  0.3
  
  23.9
  
  19.9
  
  0.3
  13.7
  
  52.7
  
  Paulinapolder
  voorjaar
  najaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  1.9
  0.5
  10.7
  10.6
  0.5
  
  223.1
  123.1
  3.7
  
  19.3
  
  160.5
  153.0
  
  41.2
  
  1.1
  
  3.7
  
  499.8
  200.6
  1.9
  
  0.7
  
  1.3
  41.4
  1.3
  
  0.7
  29.6
  1465.4
  
  2.6
  
  0.7
  
  235881.5 257488.1
  1.1
  9.0
  10.2
  1.3
  
  404.5
  15042.6
  
  0.7
  
  1.5
  
  3.0
  
  3943.7
  
  0.7
  
  1.0
  
  501.4
  952.4
  
  1.6
  0.5
  
  0.5
  614.5
  
  1.1
  
  Valkenisse
  voorjaar
  najaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  0.5
  290.6
  505.1
  0.5
  
  Tabel 2
  
  7.5
  
  0.7
  
  382538.2
  
  Borssele
  voorjaar
  najaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  0.7
  15.0
  4.5
  
  Naast diverse vissoorten zijn voornamelijk veel ribkwallen aangetroffen: zeedruif (Pleurobrachia
  pileus) en Amerikaanse langlob ribkwal (Mnemiopsis leidyi). Tevens kwam in het voorjaar de
  
  poliepkwal Eutonina indicans (Parasolletje) en oorkwal (Aurelia aurita) regelmatig voor in de vangsten.
   Aantal vissen per uur per 80m2, locatie, seizoen en getijdenfase in 2016.
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 11 van 19
  
  biomassa kg per uur vissen
  per 80m2
  Nederlandse soortnaam
  Ansjovis
  Bot
  Brakwatergrondel
  Clupeidae
  Driedoornige stekelbaars
  Fint
  Geep
  Glasgrondel
  Grondel
  Grote koornaarvis
  Grote zeenaald
  Harder ongespecificeerd
  Haring
  Harnasmannetje
  Kabeljauw
  Kleine koornaarvis
  Kleine pieterman
  Kleine zandspiering
  Kleine zeenaald
  P. lozanoi/minutus
  Pelser
  Rivierprik
  Rode poon
  Schar
  Slakdolf
  Smelt
  Spiering
  Sprot
  Steenbolk
  Vis (larven)
  Wijting
  Zeebaars
  Zeeforel
  
  Wetenschappelijke soortnaam
  Engraulis encrasicolus
  Platichthys flesus
  Pomatoschistus microps
  Clupeidae
  Gasterosteus aculeatus
  Alosa fallax
  Belone belone
  Aphia minuta
  Pomatoschistus sp.
   Atherina presbyter
  Syngnathus acus
  Mugilidae
  Clupea harengus
  Agonus cataphractus
  Gadus morhua
  Atherina boyeri
  Echiichthys vipera
  Ammodytes tobianus
  Syngnathus rostellatus
  Pomatoschistus lozanoi/minutus
  Sardina pilchardus
  Lampetra fluviatilis
  Chelidonichthys lucerna
  Limanda limanda
  Liparis liparis
  Hyperoplus lanceolatus
  Osmerus eperlanus
  Sprattus sprattus
  Trisopterus luscus
  Pisces (larvae)
  Merlangius merlangus
  Dicentrarchus labrax
  Salmo trutta
  1.38
  0.00
  0.00
  0.00
  0.03
  
  1.05
  
  0.01
  0.01
  0.02
  
  0.29
  0.06
  0.00
  0.12
  
  0.03
  0.13
  0.11
  0.00
  17.74
  0.15
  
  0.37
  
  0.20
  0.06
  
  0.03
  
  0.09
  
  0.00
  
  124254.34 3949.23
  0.01
  0.88
  0.46
  
  0.21
  
  0.41
  3.63
  
  0.01
  
  0.17
  0.16
  
  0.00
  
  0.00
  0.01
  
  0.00
  
  0.65
  
  1.04
  
  7.07
  
  0.25
  
  0.14
  0.03
  0.00
  
  0.04
  0.02
  
  0.14
  0.07
  
  0.01
  
  0.01
  
  0.14
  0.14
  0.13
  0.00
  0.03
  
  0.01
  
  0.06
  0.19
  0.20
  
  0.39
  
  0.10
  
  0.00
  0.00
  
  0.48
  2.10
  
  0.00
  
  0.00
  
  0.00
  
  0.00
  13.32
  
  0.01
  
  0.08
  1.33
  
  0.00
  0.00
  
  0.01
  
  3.44
  
  0.00
  
  Brouwersplaat
  najaar
  voorjaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  0.12
  0.33
  0.07
  0.06
  0.00
  5869.20 23008.22
  0.00
  
  0.00
  
  0.00
  
  Borssele
  voorjaar
  najaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  0.04
  0.01
  0.95
  
  5.43
  0.23
  
  0.49
  0.07
  0.00
  
  0.07
  0.02
  
  0.00
  0.00
  
  0.00
  0.00
  0.01
  0.03
  0.01
  
  0.04
  0.07
  
  0.24
  
  0.23
  0.18
  0.10
  
  0.00
  
  0.15
  
  0.30
  0.14
  0.00
  
  0.00
  
  0.23
  0.01
  
  1.01
  
  0.00
  0.03
  
  0.16
  0.00
  
  2.29
  
  0.02
  
  0.22
  0.00
  
  26614.43 3569.15
  0.01
  
  0.02
  
  0.02
  
  0.01
  
  0.26
  0.07
  
  0.02
  
  Paulinapolder
  najaar
  voorjaar
  eb
  vloed
  eb
  vloed
  0.01
  0.00
  0.01
  0.01
  0.01
  
  1.04
  0.47
  0.00
  
  0.15
  
  1.53
  0.07
  
  0.47
  
  0.02
  
  0.00
  
  44587.70
  0.00
  1.96
  
  1.73
  1.17
  0.00
  
  0.00
  0.30
  0.06
  
  0.01
  0.27
  0.49
  
  0.33
  
  0.01
  
  8.75
  0.02
  0.90
  
  2.25
  18.15
  
  0.04
  
  0.00
  
  0.01
  
  23.53
  
  0.00
  
  0.00
  
  1.25
  1.13
  
  0.00
  0.00
  
  0.00
  2.83
  
  0.00
  
  Valkenisse
  najaar
  voorjaar
  vloed
  eb
  vloed
  eb
  0.00
  0.28
  0.43
  0.03
  
  Tabel 3
  Biomassa (kilogram per uur vissen per 80m2), per locatie, seizoen en getijdenfase in
  2016.
   | 12 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  3.5
  
  Lengte frequenties
  
  3.5.1
  
  Pelagische vis
  
  Voor vier frequent gevangen pelagische vissoorten (haring, sprot, ansjovis, spiering) is de
  lengteverdeling weergegeven (Figuur 2).
  Van zowel haring als sprot zijn in het voorjaar meer grotere individuen aangetroffen dan in het najaar.
  In het voorjaar is weinig ansjovis gevangen waardoor de lengteverdeling niet veel informatie
  verstrekt. Dit is duidelijk anders dan in 2015, toen in het voorjaar vooral oudere ansjovis werd
  gevangen. In het najaar werd zowel in 2015 als 2016 relatief veel kleine ansjovis aangetroffen.
  Van spiering is in voor- en najaar een gelijke jaarklasse gevangen, die in het najaar door groei tot een
  iets andere lengteverdeling leidt, met grotere individuen dan in het voorjaar.
  Figuur 2
  
  Lengte frequentie van pelagische vissoorten in 2016.
  3.5.2
  
  Overige vissoorten
  
  Voor een aantal in 2016 veel gevangen vissoorten is de lengteverdeling weergegeven in Figuur 3. Dit
  betreft allemaal soorten die in het voorjaar in veel hogere aantallen zijn aangetroffen dan in het
  najaar van 2016.
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 13 van 19
  
  Figuur 3
  
  Lengte frequentie van een aantal overige vissoorten in 2016.
  Figuur 4a (links) en 4b (rechts)
  
  4a: Vangst in het voorjaar; 4b: klein deel van de
  
  gesorteerde vangst in het najaar. Op de foto met de klok mee: een grondel (links, Pomatochistus
  sp.), lampenkapje (Aequorea vitrina), twee kleine koornaarvissen, een kompaskwal, twee
  zeedruiven en ongeveer negen Amerikaanse langlob ribkwallen.
   Foto’s: Ingeborg de Boois en Clea van de Ven
  
  | 14 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  4
  
  Discussie en conclusies
  
  Het estuarium van de Westerschelde is een dynamisch ecosysteem met grote veranderingen in de
  geomorfologie, soms natuurlijk maar meestal door menselijk ingrijpen. Dit heeft zijn weerslag op de
  vangsten van met name pelagische vissoorten.
  De resultaten bevestigen dat de ankerkuil vooral geschikt is voor de bemonstering van pelagische
  vissoorten. De hoeveelheid ribkwallen in voor- en najaar is opvallend en levert vangsten met een
  groot volume op maar met in verhouding een beperkte hoeveelheid vis. In sommige gevallen is ervoor
  gekozen om het net iets minder lang te laten staan om te voorkomen dat het vangstvolume te groot
  zou worden om goed te verwerken.
  De betrekkelijk grote hoeveelheden ansjovis in de vangst in het najaar hangen mogelijk samen met
  het warme nazomerweer in de weken voorafgaand aan de bemonstering. Ansjovis is een
  warmteminnende soort die uit de kustzone wegtrekt zodra het water begint af te koelen. In “normale”
  jaren is deze soort eind september al vertrokken uit de ondiepere delen van de meer oostelijk gelegen
  vangstlocaties (Valkenisse en Brouwersplaat). Dat was in 2016 kennelijk nog niet het geval.
  Figuur 5
  
  Een jonge pelser(l) en een jonge zeebaars(r).
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 15 van 19
  
  5
  
  Kwaliteitsborging
  
  Wageningen Marine Research beschikt over een ISO 9001:2008 gecertificeerd
  kwaliteitsmanagementsysteem (certificaatnummer: 187378-2015-AQ-NLD-RvA). Dit certificaat is
  geldig tot 15 september 2018. De organisatie is gecertificeerd sinds 27 februari 2001. De certificering
  is uitgevoerd door DNV Certification B.V.
  | 16 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  Literatuur
  
  •
  
  Breine J., G. van Thuyne & L. De Bruyn (in prep). Opvolging van het visbestand van de
  Zeeschelde met ankerkuil visserij: Resultaten voor 2015. INBO.
   •
  
  Goudswaard P.C. & I.J. de Boois 2007. Vismonitoring overgangswater: Westerschelde en Zoute
  Meren: Veerse Meer en Grevelingen. IMARES rapport C108/07.
  Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 17 van 19
  
  Verantwoording
  
  Rapport C113/16
  Projectnummer: 4316100042
  
  Dit rapport is met grote zorgvuldigheid tot stand gekomen. De wetenschappelijke kwaliteit is intern
  getoetst door een collega-onderzoeker en het verantwoordelijk lid van het managementteam van
  Wageningen Marine Research
  
  Akkoord:
  
  Karen van de Wolfshaar
  Onderzoeker
  
  Handtekening:
  Datum:
  
  16 december 2016
  
  Akkoord:
  
  Drs. J. Asjes
  Manager Integratie
  
  Handtekening:
  Datum:
  
  16 december 2016
  
  | 18 van 19 | Wageningen Marine Research rapportFout! Verwijzingsbron niet gevonden. C113/16
  
  Wageningen Marine Research
  
  Wageningen Marine Research is the Netherlands research institute
  
  T: +31 (0)317 48 09 00
  
  established to provide the scientific support that is essential for developing
  
  E: marine-research@wur.nl
  
  policies and innovation in respect of the marine environment, fishery
  
  www.wur.nl/marine-research
  
  activities, aquaculture and the maritime sector.
  Visitors address
  
  Wageningen University & Research is specialised in the domain of
  
  • Ankerpark 27, 1781 AG Den Helder
  
  healthy food and living environment.
  • Korringaweg 5, 4401 NT Yerseke
  • Haringkade 1, 1976 CP IJmuiden
  
  The Wageningen Marine Research vision:
  ‘To explore the potential of marine nature to improve the quality of life.’
  The Wageningen Marine Research mission
  • To conduct research with the aim of acquiring knowledge and offering
  advice on the sustainable management and use of marine and coastal
  areas.
  • Wageningen Marine Research is an independent, leading scientific
  research institute.
  Wageningen Marine Research is part of the international knowledge
  organisation Wageningen UR (University & Research centre). Within
  Wageningen UR, nine specialised research institutes of Stichting
  Wageningen Research (a Foundation) have joined forces with Wageningen
  University to help answer the most important questions in the domain of
  healthy food and living environment.
   Wageningen Marine Research rapport C113/16
  
  | 19 van 19.
  