text: NIEUWE
  
  UITGAVEN.
  Verspreide economische geschriften van Mr. N. G ,
  PIERSON. Verzameld door Dr. C. A, Verrijn Stuart,
  hoogleeraar aan de Rijks-Universiteit te Groningen.
  IV. Handel, Crediet en Muntwezen, Haarlem. De
  Erven F. Bohn, 1911.
  IV
  Of P i e r s o n ' s g e z a g o p het gebied van b a n k - en m u n t wezen wel o o i t d o o r i e m a n d in twijfel is g e t r o k k e n ?
  Met het o p p e r e n van deze v r a a g z o u wellicht de aank o n d i g e r van dit deel k u n n e n v o l s t a a n o m de b e t e e k e n i s
  van dezen h e r d r u k ( m e e r e n d e e l s uit ,,De E c o n o m i s t " 1)
  i) Uit dit tijdschrift stammen negen der opstellen: .twee verschijnselen op onze geldmarkt. (1870), .kapitaalbehoefte en internationaal verkeer. (1876), .eene theorie van Ricardo. (1879),
  .her indische muntwezen en de belangen der planters,, (1887),
  .het verband tusschen in- en uitvoer. (1888), .is de rentestand
  gedaald?. (1890), .bankzaken. (1904), .bijdrage tot de verklaring
  van middeleeuwsche rekenmunten,, (1906) en .met leege handen.
   (1907 en 1908), benevens drie der boekaankondigingen: die van
  Beaujon's .Handel en Handelspolitiek. (1889), san een viertal
  geschriffen over geldwezen van Shield Nicholson, Bourguin,
  Schoenhof en Price (1896) en van G. M. Boissevain's . D e Munttoestand in 1897. (1897); uit . D e Gids,, zijn overgenomen .de
  muntquaestie. (1881), .goudschaarschte. (1894) en de bespreking
  van P. Verloren's proefschrift over staat en bankwezen (1865);
  uit het .Staatkundig en Staathuishoudkundig Jaarboekje>, van 1883
  is her opstel over .de waardeveranderingen van het goud sedert
  de californische en australische ontdekkingen, afkomstig; uit den
  9Spectator,, van 1896 de aankondiging van twee geschriften over
  he~ middeleeuwsche muntwezen; terwijl aan den .Economic Journal. de twee opstellen over index-numbers (1895 en 1896) zijn
  ontleend. Mede is hier opgenomen her in 1888 aan de Juristenvereeniging uitgebrachte praeadvies over her warrant-stelsel en
  voor her eerst is hier gedrukt de studie .foreign exchanges,,, vermoedelijk in de eerste jaren na 190t geschreven en aanvankelijk
  voor den .Economic Journal,, bestemd doch wegens den omvang
  (het opstel beslaat hier 64 bladzijden) daarin niet opgenomen,
  
  489
  aan te wijzen, ware het niet dat het boek een zoo goede
  aanleiding bood om de ontwikkeling van sommige van
  Pierson's denkbeelden in het licht te stellen, om op enkele
  zijner uitspraken de hand te leggen, krasser en preci~zer
  dan er in het ,,Leerboek" te vinden zijn, en om nogmaals
  te toonen van welk een actualiteit in menig opzicht deze
  uitgaaf is.
  Over Nederland's financieelen toestand hangt sinds een
  jaar de wolk der kwalijk geslaagde 3:,- pCts leening en bij
  de jongste begrootingsdebatten hebben onze parlementaire
  specialiteiten inzake financi~n zich benaarstigd, de oorzaken
  aan te geven van den tegenvaller.
   Ook bl. 110 van dit vierde deel der ,,Verspreide Geschriften" (uit het opstel van 1890 over de daling van den
  rentestand) kan leering in deze verschaffen. En - - een niet
  ongewenschte aanvulling op de beraadslagingen aan het
  Binnenhof - - troost daarenboven.
  ,,Er zijn tijden - - herinnert Pierson - - van levendigen
  ondernemingsgeest. Dan worden veel stoombooten gebouwd, veel fabrieken opgericht, veel spoorwegen aangelegd. Niet slechts het nieuw gevormde kapitaal wordt
  daartoe aangewend; ook het oude, voor zoover het beschikbaar is, levert zijn contingent. Aan de credietinstellingen
  worden zware eischen gedaan; zij moeten veel disconteeren,
  veel beleenen, en alom stijgt bij haar de rentevoet. Slechts
  voor een klein deel worden dan de besparingen in soliede,
  welbeproefde fondsen belegd; aan deelneming in nieuwe
  zaken wordt de voorkeur gegeven; en het gev01g daarvan
  is, dat die fondsen dalen, want tegenover bet aanbod,
  dat nooit ontbreekt, staat geen voldoende vraag." Men is
  ,,afkeerig . . . . . van belegging in soliede beursfondsen."
  Zooiets komt herhaaldelijk voor; ,,men behoeft niet zeer
  oud te zijn om dikwijls zulke tijden beleefd te hebben'".
  Maar ze worden afgewisseld door andere tijden en hieruit
  mogen de nederlandsche fiscus en wie het wel met hem
  meenen solaas putten: ,,tijden, waarin de ondernemingsgeest
  gering is", ,,reactie" misschien ,,tegen vroegere opgewondenheid . . . . . de vrachten zijn sterk gedaald, de marges
  ~CON. 1912.
  B2
  
  490
  tusschen grondstof- en fabrikaatprijzen zeer v e r m i n d e r d . ..
   wie kapitaal vraagt voor nieuwe ondernemingen vindt zelden
  een goed onthaal." Dan kentert ook het getij der staatsfin4nci/~n. ,,Even afkeerig als men vroeger was van belegging in soliede beursfondsen, even sterk geeft men nu
  daaraan de voorkeur. Dat zijn schoone tijden voor staten
  en gemeenten, die converteeren willen, want betrouwbare
  waarden zijn dan bij uitstek gezocht."
  Actueel is ook alles - - en dit is tamelijk veel - - wat
  in dit deel gezegd wordt over goud en goederenprijzen,
  nu de prijsstijging der laatste jaren verband doet zoeken
  met de vermeerderde goudproductie. 1)
  Een belangrijke aanvulling op het ,,Leerboek" vindt men
  in de twee opstellen over index-cijfers in den ,,Economic
  Journal" van 1895 en 1896, tijdgenooten van het ,,Leerboek", welks eerste deel in 1896 werd herdrukt.
  Op blz. 415 v. van dir eerste deel wordt, een weinig
  abrupt, over de methode der index-cijfers gesproken:
  zoolang men zich tot de opgaaf der prijsveranderingen voor
  elk artikel op zichzelf bepaalt, is men op een veiligen weg.
  ,,Maar gewoonlijk geeft men meet, geeft men ook g e m i d d e I d e index-numbers" en dan staat her, meent Pierson
  - - maar hij treedt hier niet in nadere bizonderheden hoegenaamd - - allerminst vast, dat dit ,,stelsel van gemiddelden
  ter betrouwbare uitkomsten voert; daarover bestaat verschil
  van meening".
  Dat hijzelf in dit meeningsverschil zeer uitdrukkelijk
  partij heeft gekozen, en wel onder de tegenstanders der
  methode, zou wie tot de lezing van her ,,Leerboek" zich
  bepaalt niet bevroeden.
   Doch wie het tweede der genoemde engelsche verhandelingen opslaat, vindt daar tegen gemiddelde index-cijfers
  een requisitoir met deze slotsom: that the system of
  l) Wie een belangrijk betoog wil lezen t e g e n de stelling, dat
  de oorzaak der prijsstijgingen ligt bij her goud, neme R.ugen
  Bar~'s artikel over ~Goldproduction und Teuerung>> (r
  Neue
  Zeit>> van 17 November 1911) en de daarop in dat tijdschrift gevolgde polemiek ter lmnd.
  491
  index-numbers is not te be reconstructed, but to be abandoned altogether.
  Een paar voorbeelden:
  Van tien, even belangrijke (en daarom elk als voile eenheld in rekening te brengen) waren, zijn vijf in prijs verdubbeld en vijf in prijs gehalveerd, terwijl zij oorspronkelijk
  alle even duur waren.
  Zet men nu de rekening op bij de eerste periode, dan
  zal de methode van het gemiddelde index-cijfer een p rijss t i j g i n g van 25 pCt. aanwijzen:
  1~ periode.
  5 ),( 100 =
  5 X 100 =
  
  2e periode.
  500
  500
  
  1000
  Oemiddelde 1000: 1 0 = 100.
  5 )K 200 =
  5 X 50 =
  
  1000
  250
  
  1250
  Oemiddelde 1 2 5 0 : 1 0 =
  
  125.
  Begint men daarentegen te rekenen van de tweede periode
  af, 'de prijzen der eerste periode uitdrukkende in percenten
  van die der tweede, dan komt men tot juist de tegenovergestelde uitkomst: dat van de eerste op de tweede periode
  het prijsgemiddelde is g e d a a l d :
  1~ periode.
  5 X 50 =
  ' S 200 ~
  5 /"~
  
  2e periode.
  250
  1000
  
  1250
  Gemiddelde 1 2 5 0 : 1 0 - ~ 125.
  5 )< 100 =
  5 X 100 =
  
  500
  500
  
  1000
  Gemiddelde 1000:10 = 100.
   Tot dergelijk resultaat kan men komen zoo men achtereenvolgens met gewicht en met ruimtemaat rekent. 1)
  Veronderstel, dat
  100 pond van A gaat in
  1 M :~
  100
  ....
  B ....
  0.5 M';
  100
  ....
  C ....
  2 M :~'
  Indien elk van deze artikelen f 2 0 . - - waard is per 100
  p o n d , dan zijn zij waard per M:':
  A
  
  f 20.--
  
  B
  
  ,, 4 0 . - -
  
  C
  
  ,10.--
  
  Ve.ronderstellen we nu, dat A 25 pCt. duurder, B 50
  ~) Gemakshalve vervang ik hier Pierson's engelsche munten en
  ruimtematen door nederlandsche.
  492
  pCt. goedkooper en C 50 pCt. duurder wordt, dan zien
  wij, uitgedrukt in gewichtseenheid:
  dat A stijgt Van f 20.-- op f 25.-- per 100 pond
  ,, B daalt . . . . 2 0 . - - . . . . 10.-- . . . . ..
  ,, C stijgt . . . . 20.-- . . . . 30.-- . . . . ..
  samen f 60. A , , f 6 5 . - - ;
  dus een gemiddelde s t i j g i n g van 100 Ol3 108.3.
  Rekenen we daarentegen met ruimte-eenheden, dan vindell we :
  dat A stijgt van f 2 0 . - - op f 25.-- per M :~
  ,, B daalt . . . . 40.-- . . . . 20.-- . . ..
  ,, C stijgt . . . . 10.-- . . . . 15.-- . . ..
  samen f 70.-- ,, f 6 0 . - - ;
  dus een gemiddelde d a l i n g van 100 op 85.7.
   Derllalve hangt het eenvoudig af van de eenheden,
  waarmede men rekent, of het gemiddeld index-cijfer een
  prijsstijging dan wel een prijsdaling zal registreeren!
  
  Dit vierde deel, met het ,,Leerboek" in verband gebracht,
  toont een, door den internationalen gang van zaken geheel
  te verklaren, evolutie in Pierson's denkbeelden over het
  muntwezen.
  In 1870, handelende over ,,twee verschijnselen op onze
  geldmarkt", constateerde hij (bl. 32), dat ,,niemand voorstelt of verlangt" bij ons het goud weder in te voeren.
  In 1881 (,,de muntquaestie", bl. 239 en 259 v.) geeft hij
  deze schets van den toenmaligen, alom onbevredigenden
  toestand: ,,in de landen met enkel zilver, een m u n t z o n d e r
  waardevastheid; waar de ~talon boiteux bestaat, een innerlijk
  gedeprecii~erd teekengeld; in de landen met den enkelen
  gouden standaard, het gevaar, dat alle prijzen zullen dalen,
  namelijk bij het veldwinnen van dien standaard zelf; eindelijk,
  in de landen met~ oninwisselbaar papier die met dit ellendig
  stelsel willen breken, het treurig dilemma van Of een metaal
  te moeten n e m e n , dat zijn vastheid van waarde heeft verloren, Of een metaal, dat men niet kan kiezen zonder
  anderen en zich zelf nadeel te berokkenen. Daarbij, en dit
  is schadelijk voor allen, in de wisselkoersen tusschen Azi~
  en Europa een ongekende bewegelijkheid . . . . . . '"
  
  493
  Met als slotsom: er is een stelsel van den dubbelen
  standaard denkbaar, z66 opgezet ,,dat de goede werking
  aan geen redelijken twijfel onderhevig is".
   In 1896 (deel i van het ,,Leerboek" bl. 638 v.) de verzuchting ,,dat na de sterke daling, die het zilver heeft
  ondergaan, de geheele strijd over het bimetallisme meer
  theoretische dan practische beteekenis heeft. Toen die strijd
  een aanvang ham, waren de meeningen zeer verdeeld over
  den wetenschappelijken grondslag van het stelset; indien
  men zich daarover met elkander had kunnen verstaan, zou
  het vraagstuk der verhouding gemakkelijk zijn opgelost.
  Thans is de toestand geheel veranderd. De juistheid van
  den wetenschappelijken grondslag wordt door de beste
  schrijvers niet langer betwist, maar het vraagstuk der
  verhouding werd onoplosbaar . . . . . . Men begrijpt, dat de
  landen met groote hoeveelheden zilveren teekengeld tot de
  zeer aanzienlijke geldelijke offers, die (tot de verzwaring
  der zilveren munten) zouden gevorderd worden, niet (zullen)
  bereid zijn"; zij wfllen onderhandelen op geen anderen
  dan ongeveer den grondslag der bestaande waardeverhouding
  tusschen de twee metalen en dezen grondslag kunnen de
  andere landen niet aanvaarden. ,,Zoolang niet door een
  sterke en duurzame rijzing van het zilver het vraagstuk der
  verhouding eindigt een geschflpunt te zijn, bestaat op de
  invoering van bet internationale bimetallisme geen redelijke
  kans".
  Een evolutie, niet op uitwendige oorzaken onmiddellijk
  herleidbaar, maar die uit verder nadenken zal zijn te verklaren, is die in Pierson's denkbeelden over de metaalbewegingen.
  Waardoor wordt uitvoer van muntmetaal teweeggebracht?
  De oude theorie - - en met haar nog in den nieuweren
  tijd G. J. Goschen - - antwoordde: uitvoer van metaal
  heeft plaats bij een ongunstige, invoer bij een gunstige betalingsbalans: een land, dat meer aan het buitenland te
  betalen dan daarvan te vorderen heeft, moet om dit verschil te dekken metaal uitvoeren, terwijl een land, welks
  vorderingen op her buitenland zijn schulden overtreffen,
  m.etaal zal invoeren.
   494
  Hiertegen is Ricardo opgekomen. De edele metalen, meende
  hij, zijn gewone koopwaren; in hunne verspreiding over de
  verschillende landen gehoorzamen zij aan dezelfde wetten
  als alle andere goederen. Suiker gaat van hier naar Duitschland als zij hier overvloediger en dus minder waard is dan
  in Duitschland, en is zij in Duitschland minder waard, zoo
  steekt zij van daar naar hier over. Niet anders nu gaat het
  met het standaardmetaal: zoodra er getd van Engeland naar
  Duitschland gaat, kan melt aannemen dat het in Duitschland
  meer dan in Engeland waard is.
  Aan deze theorie van Ricardo herinnerde Pierson in zijn
  opsteI fit ,,De Economist" van 1879.
  ltet verschil tusschen haar en die van Ricardo's voorgangers (bij wie zich later Ooschen zou aansluiten) noemt
  hij ,,scherp" en ,,principieel" : ,,Ricardo heeft de oude theorie
  niet hier en daar verbeterd; neen, hij heeft haar tot den
  grond toe afgebroken en er iets geheel nieuws voor in de
  plaats gesteld".
  Desgelijks het ,,Leerboek" (I bl. 589 v.): ,,Wie in den
  stand der betalingsbalans een oorzaak van u i t - o f invoer
  van goud en zilver meent te zien, zoekt niet naar de ware
  oorzaken daarvan en stelt zich met woorden tevreden".
   Zeker, ,,naar een land, welks uitvoeren door sterke vermeerdering van buitenlandsche vraag plotseling toenernen,
  (wordt) gewoonlijk goud of zilver gezonden", terwijI ,,een
  land, welks invoeren tengevolge van misgewas plotseling
  belangrijker worden, meestal goud of zilver verliest. Maar
  men heldert deze verschijnselen niet op door ze toe te
  schrijven aan de verandering der betalingsbalans." Waarom
  is het metaal, waarom zijn het niet andere goederen, die
  worden in- of uitgevoerd? ,,Datgene wat in zulke gevallen
  naar de gebruikelijke voorstelling van-zelf spreekt, is veeleer
  hoogst opmerkelijk, vereischt een breede toelichting. Wie
  dit niet inziet, heeft de diepte van het probleem nog niet
  gepeild..."
  En in her posthuum artikel ,,foreign exchanges" van na
  1901 had Pierson hog denzelfden kijk op Ricardo's theorie
  als ,,essentially differing" van die der betalingsbalans (bl. 115).
  Op dit punt derhalve hebben zijn denkbeelden geen
  wijziging ondergaan.
  495
  W~I, en aanmerkelijk, wat zijn waardeering van Ricardo's
  theorie betreft.
  In 1879 nog was hij van meening, dat de oorzaken, die
  bet handelsverkeer in edele rnetalen o p d e n d u u r beheerschen door Ricardo inderdaad terecht dezelfde zijn genoemd als die welke voor de verspreiding van andere
  koopwaren gelden, maar naast die ,,aanhoudende metaalverplaatsingen" valt ,,elke bijzondere uit- of invoer van edel
  metaal" te verklaren en te hunnen opzichte schiet Ricardo's
  theorie te kort.
  Pierson meende hi. ,,een merkwaardig en vaak terugkeeretld verschijnsel op het gebied van het bankwezen" te
  zien, ,,dat in Ricardo's theorie niet past".
  Welk was dit verschijnsel?
  Herhaaldelijk (zie hi. 79 v.) komt bet voor, dat een land
  aanzienlijke hoeveelheden metaal naar het buitenland zendt.
   Tijdens dien uitvoer plegen de disconto's en beleeningen
  in sterke mate toe te nemen; m. a. w.: de gedekte circulatie
  krimpt in, doordat de goudvoorraad van de bank afneemt,
  maar tegelijkertijd zet zich de ongedekte circulatie uit. Hoe
  kata men bier nu spreken van overvloed van ruitmiddelen,
  die oorzaak was van uitvoer van rnetaal? Was het ruilmiddel inderdaad overvloedig geweest, waarorn haastte men
  zich dan om met ,,ongedekt" aan te vullen wat aan ,,gedekt"
  onttrokken werd ?
  Ricardo's lout, oordeelde Pierson in 18"/9, (zie bl. 85)
  school in zijn onderstelling, dat bij internationalen ruil
  a l t o o s elk der ruilende partijen meer waarde afgeeft dan
  hij ontvangt; her gevat k~,n zich voordoen, dat een ,land
  verplichtingen heeft aangegaan, die achteraf bezwaarlijk
  blijken, maar waaraan m o e t worden voldaan ook al berokkent dit onmiddellijk schade. En mocht hierop een Ricardiaan antwoorden met de vraag, hoe her denkbaar is dat
  goud wordt uitgevoerd, als niet in het land van uitvoer
  het metaal beter dan andere goederen kan worden gemist,
  derhalve een minder waarde heeft dan iets anders, dan is
  Pierson's antwoord (van 1879), dat metaal in zooverre niet
  een gewone koopwaar
  is als het, qua betaalmiddel,
  kan worden vervangen door uitbreiding van ongedekte circulatie: wordt, in een geval als het veronderstelde, metaal
  
  496
  uitgevoerd, dan bewijst dit w~l dat men in her goud-exporteerende land metaal beter kan missen dan iets anders,
  maar niet dat metaal er minder waarde heeft dan andere
  goederen.
  In 1896 stond hij niet meer op het standpunt van
  zeventien jaar geleden.
   Weliswaar noemt hij, na een uiteenzetting van Goschen's
  en Ricardo's theorie~n, de laatste ,,onvolkomen, zelfs nevelachtig": Ricardo ,,heeft ons geleerd . . . . de bewegingen der
  wisselkoersen en de uit- en invoeren van muntmetaal inzonderheid te verklaren uit voorvallen, die betrekking
  hebben op den toestand van het ruitmiddel. Die voorvallen
  echter zijn talrijker dan hij ons laat vermoeden, en de
  formule, die hij ons aanbiedt, is om de aangeduide reden
  niet zeer bruikbaar".
  ,,Zelfstandig", maar ,,partij trekkende van (Ricardo's)
  uitkomsten", gaat hij dan uiteenzetten onder welke invloeden
  de betalingsbalans van een volk wordt gewijzigd, invloeden
  die zich z.i. onder vier hoofden laten samenvatten.
  Gaat men nu deze uiteenzetting ha, dan treft het, hoe
  Ricardo telkenmale, al geschiedt dit niet uitdrukkelijk, in
  het.gelijk wordt gesteld, anders gezegd hoe de beschouwingen
  in het ,,Leerboek" een typischen overgang vormen van
  1879 o p ,,foreign exchanges", waar Ricardo's opvatting
  tegen die van Goschen zoo vierkant mogelijk in bescherming
  wordt genomen en het verwijt van onvolledigheid maar
  meer zwakjes, dat van nevelachtigheid heel niet meer
  weerklinkt.
   Vocanderingen in de waardeverhouding tusschen goud
  en zilver kunnen de betalingsbalans verandering doen
  ondergaan. Het zilver by. wordt duurder, het geeft voordeel
  om zilver naar de londensche markt te zenden en wissels
  daartegen te trekken; dan stijgt het aanbod van wissels op
  Londen en dewisselkoersen dalen; dit benadeelt de uitvoeren
  naar en prikkelt de invoeren uit Engeland. War ziet men
  dan? Ruil van zilver tegen andere goederen. War zegt
  hiervan Goschen's theorie? Het zilver is uitgevoerd ter
  betaling van het surplus aan ingevoerde goederen. ,,lnderdaad e c h t e r - - m e r k t Pierson o p - - z u l l e n de goederen zijn
  ingevoerd ter. betaling van het zilver, dat slechts daarom
  
  497
  in groote hoeveelheden naar het buitenland zal zijn gezonden,
  orndat zijn koopvermogen er is gestegen". Ricarco zou
  tegen deze formuleering zeker geen bezwaar hebben gemaakt.
  In de tweede plaats kan wij~iging in vr.aag of aanbod
  van rnuntmetaal de betalingsbalans befnvloeden. Ook hier
  komt Pierson tot een geheel ricardiaansche slotsom:
  ,,Vraag naar geld doer zich altijd voor als aanbod van
  goederen. Wanneer een land vele zaken uitvoert en zich
  met goud of zilver laat betalen, pleegt men niet te zeggen,
  dat in zulk een land veal vraag naar geld bestaat; men
  zegt: de prijzen zijn er laag, daarorn is er een sterke
  uitvoer, en muntmetaal stroomt toe als gevolg daarvan.
  Doch inderdaad zijn de toestrooming van rnuntmetaal en
  de uitvoer van goederen twee kanten van 66ne zaak, te
  weten, van een ruffing met bet buitenland".
   Onder dit hoofd wordt in bet ,,Leerboek" ook de in
  18"/9 t e ge n Ricardo gehanteerde uitbreiding van ongedekte
  circulatie besproken, maar thans in geheel onpolemischen
  vorrn: zoodra de centrale circulatiebank biljetten in omloop
  brengt, waarvoor geen metaaldekking aanwezig is en in
  den. lande de behoefte aan ruilmiddelen niet fs gestegen,
  ,,zoo rnoet de betalingsbalans ongunstig worden en een
  zeer heilzarne uitvoer van muntmetaal volgen . . . . . ..
  Het
  geld (immers) wordtovervloedig, sommige prijzen stijgen,
  de uitvoer neemt af, de invoer toe; voor het weggezonden
  muntmetaal komen dus werktuigen, vee, verbruiksgoederen,
  rentegevende fondsen, in de plaats'. . . . . . Goud of zilver
  worden door nuttiger zaken vervangen".
  In de derde plaats komt als factor van wijziging in de
  betalingsbalans in aanmerking: ,,buitengewone behoefte aan
  kapitaalverplaatsing naar het buitenland, inzonderheid bij
  een toestand tier banken, die uitzetting der ongedekte
  circulatie gedoogt" en ook hier bevinden wij ons in die
  sfeer van denkbeelden, welke Pierson in 1879 tegen Ricardo
  positie deed kiezen. Anders in 1896: Veronderstel, dat een
  land zijn oogst zag mislukken, graan uit het buitenland
  behoeft en dit betalen moet. Men richt zich tot de Bank
  met vraag om crediet en deze verleent dit in den vorm van
  biljetten of saldo's; bankbiljetten komen in het verkeer,
  dat echter aan vermeerdering van ruilmiddelen geen behoefte
  
  498
  heeft, het geld wordt overvloedig, de wisselkoersen bereiken
  weldra hun hoogste grenspunten en muntmetaal wordt
  uitgevoerd".
   ,,Het geld wordt over~loedig", ls scherper tegenspraak
  van het bezwaar uit 1879 denkbaar?
  Ten slotte kan wijziging in den ruilvoet met het buitenland
  verandering brengen in de betalingsbalans, lndien by. een
  land, dat in hoofdzaak voortbrengselen van veeteelt uitvoert,
  op de wereldmarkt deze artikelen in prijs ziet dalen, meet
  vee en meer zuivelproducten zou moeten afstaan wilde het
  dezelfde hoeveelheid uitheemsche waren blijven ontvangen
  die bet vroeger voor minder verkreeg, indien m. a. w. de
  ruilvoet met het buitenland te zijnen ongunste gewijzigd
  is, dan zal er in de eerste plaats iets veranderen in zijn
  betalingsbalans doordien zijn exporteurs voor een kleiner
  bedrag dan vroeger op het buitenland zullen trekken en
  dit kleiner wisselaanbod de wisselkoersen zal doen stijgen,
  muntmetaal zal doen uitvoeren. Ook in zulk een geval
  blijkt muntmetaal te zijn uitgevoerd uit een land, waar het
  minder waard was, naar elders waar zijn waarde hooger
  stond. De 'arbeidsprijs immers in dit land was hoog, de
  productieve diensten werden er goed betaald, en dit is
  slechts een andere uitdrukking voor het feit, dat het geld
  er betrekkelijk weinig waarde had!
  Ook deze uiteenzetting schijnt mij zuiver ricardiaansch.
  En thans het opstel uit den aanvang der twintigste eeuw.
  Hierin erkent Pierso'n (bl. 134), dat hijzelf lang behoord
  heeft tot degenen, die Ricardo's theorie te eng achten.
  Doch op deze meening is hij teruggekomen en ten betooge, dat Ricardo's leer, door hem aldus (bl. 1"76)saamgevat : money, like everything else, will seek its best market,
  inderdaad ter verklaring van alle metaalbewegingen steek
  houdt, bespreekt hij drie gevallen, aldus gekozen dat de
  juistheid der theorie er het minst klaarblijkelijk is. Blijkt.
  zij in deze, voor haar de kritiekste, gevallen den toets te
  kunnen doorstaan, dan mag men aannemen: that its truth
  will no longer be denied in any case.
   Het eerste dier gevallen is metaaluitvoer samenhangende
  met een mislukten oogst. Dan schijnt het voor de hand te
  liggen, uitvoer van edel metaal te beschouwen als betaling
  
  499
  voor ingevoerd graan, maar hierbij wordt vergeten, dat
  d u u r d e r graan slechts de keerzij is van de medalje, op
  welker andere zijde goedkooper geld staat geschreven.
  Rijzing van den graanprijs sluit, a] is het niet in gelijke
  mate, daling van den goudprijs in, omdat de koopkracht
  van het goud is afgenomen. Dit geldt ook voor het buitenland: het land, welks oogst mislukte en dat elde~,s graan
  moet koopen ziet dientengevolge zijn wisselkoersen op
  vreemde markten stijgen, maar in her buitenland dalen
  omgekeerd de koersen op dit land, kan men m. a. w.
  tegen geringeren prijs dan vroeger zich de hoeveelheid
  goud verschaffen, die de standaardmunt van dit land bevat.
  Hier kan men evenwel de bedenking opperen: waarom
  wordt goud, waarom worden niet andere goederen uitgevoerd, die m e t het goud in waarde zijn gedaald tegenover
  het graan? Als in het buitenland de wisselkoersen dalen,
  dan kan men immers daar niet slechts goud, maar ook andere
  waren, textielproducten by. of koffie of suiker, goedkooper
  dan eertijds ontbieden uit het land met het dure graan.
  Dit zal, antwoordt Pierson, ook inderdaad geschieden
  en hier is de oorzaak gelegen waardoor in tijden van
  misgewas vaak de gouduitvoer kleiner is dan met bet
  bedrag der aangekochte graanvoorraden klopt, ja sores,
  als het tekort van graan gering is, geheel achterwege blijtt.
   Is evenwel het graantekort aanzienlijk, dan blijft uitvoer
  van metaal nooit achterwege. Waarom niet? Omdat versterkte vraag naar eenig artikel de strekking heeft dit artikel
  in prijs te doen stijgen, waardoor de vraag verminderen
  en ten leste ophouden zal; omdat derhalve de vraag het
  langst zal aanhouden bij die artikelen, die het rijkelijkst
  voorradig zijn en daardoor op versterkte vraag het minst
  met prijsverhooging zullen reageeren; omdat, in een land
  als Engeland bv., goud en zilver inderdaad in geweldige
  hoeveelheid beschikbaar zijn en dus her vandaar ontbieden
  van goud en zilver hog rekening zal geven als van andere
  artikelen door de versterkte buitenlandsche vraag de prijs
  reeds dermate zal zijn gerezen dat aankoop den buitenlander geen voordeel meer biedt.
  In de tweede plaats neemt Pierson het geval van metaaluitvoer als gevolg van een buitenlandsche leening, waar
  
  500
  de oude theorie van de handelsbalans al zeer sterk schijnt
  te staan.
   Hier moet de vraag worden beantwoord, waarom, indien
  by. in Engeland een russische leening wordt geplaatst,
  Engeland goud zal zenden naar St. Petersburg en niet de
  russische regeering zich zal vergenoegen met wissels,
  waartegen Engeland by. koffie of suiker zal uitvoeren. Dit
  zou (men vindt dig betoog o o k , maar beknopter dan in
  ,,foreign exchanges", in het ,,Leerboek") inderdaad hetgeval
  kunnen zijn in een land zonder behoorlijk bankwezen ; daar
  zullen wie inschreven op de leening, door hun vraag naar
  kapitaal om hun inschrijving gestand te doen, de kapitaalrente
  opjagen; dit heeft ten gevolge, dat het aanlokkelijk wordt
  in her buitenland, waar de kapitaalrente niet is gestegen, zich
  crediet te verschaffen, zoodat het aanbod van wissels op
  bet buitenland zal toe-, maar dat van in het binnenland
  te disconteeren papier zal afnemen; tevens zullen de
  effectenkoersen vallen, wat den uitvoer van effecten een
  prikkel geeft, terwijl tegelijkertijd door verzwakking van
  den ondernemingsgeest de prijzen van sommige goederen
  zullen dalen; bier werken dus oorzaken, die ten gevolge
  kunnen hebben dat Rusland met wissels, effecten en goederen
  betaald wordt en zich geen metaal ziet toegezonden.
  In een land daarentegen, waar het bankwezen door uitbreiding zijner ongedekte circulatie aan de gestegen credietbehoefte kan tegemoetkomen, zal men het verschijnsel waarnemen van een ,,expansion of the currency ~', van ,,redundant
  money", zij het getemperd door eenige discontoverhooging
  ter bescherming van den metaalvoorraad der banken.
  Het derde geval is dat van metaaluitvoer, veroorzaakt
  door een gedurende langen tijd gehandhaafden lagen
  rentestand.
   De oude theorie redeneert hier aldus: de vreemdeling
  tracht hier te leenen; tegelijkertijd trekt hij zijn hier gei'nvesteerd kapitaal terug en biedt te dien einde ons zijn
  wissels op ons land ter disconteering aan; ook zendt hij
  ons effecten, welker koers bier moet gerezen zijn, ter
  verzilvering; dit alles doet de betalingsbalans te onzen ongunste keeren en de vraag naar wissels op het buitenland
  dermate stijgen, dat metaaluitvoer volgen zal.
  501
  Maar waarom, vraagt Pierson, is die uitvoer van metaal
  onvermijdelijk? Waarom worden niet andere goederen uitgevoerd ?
  Omdat, antwoordt hij, het m~taal overvloedigzal worden,
  hetzij door de daling van den rentestand zelf, hetzij door
  de omstandigheden waarvan zij vergezeld gaat.
  De banken kunnen het ruilmiddel overvloedig hebben
  gemaakt, doordieri her publiek in ruime mate van haar
  goedkoop crediet is gaan profiteeren. Men vindt hier dan,
  evenals in het ,,Leerboek", betoogd, dat in zoodanig geval
  metaal zal afvloeien naar her buitenland, ingeruild tegen
  goederen, en dat het land hiermee doet een voordeeligen
  ruil.
  Die lage rentestand kan zijn veroorzaakt door vermeerdering van de hoeveelheid muntmetaal, iets wat niet zoo
  eenvoudig is als het lijkt omdat ,,meer muntmetaal" niet
  eensluidend is met ,,meer kapitaal" en de rentestand afhangt van de verhouding tusschen vraag en aanbod niet
  van geld, maar van kapitaal; ja, het zelfs niet geoorloofd
  is te zeggen, dat geld identiek is met uitleenbaar kapitaal
  of althans in sterker mate dan andere goederen dien naam
  verdient, daar immers wie katoen levert met drie maanden
  crediet, voor drie maanden een kapitaal in katoen-vorm
  uitleent, dat daarna in geld-vorm tot hem zal terugkeeren,
  en dit slag leeningen veel talrijker is dan die van geld.
   Hoe nu te verklaren, dat in een land, 't welk goederen
  uitvoerde en daai" goud voor ontving, welks hoeveelheid uitleenbaar kapitaal van andere samenstelling geworden doch
  niet vergroot is, de rentestand daalt?
  In de eerste plaats, antwoordt Pierson, zal de rentestand
  dalen dewijl in dit land, dat bij zijn ruil van by. effecten
  tegen goud uiteraard iets gewonnen moet hebben (anders
  zou het den ruil niet hebben aangegaan), het kapitaal toch
  wel i et s is toegenomen.
  Voorts omdat geld, al is het niet in meerdere mate uitleenbaar dan andere goederen, w~l te allen tijde voor uitleenen onmiddellijk beschikbaar is, in tegenstelling met
  andere waren die dikwijls, in handen van speculanten,
  maandenlang worden opgeslagen en dus niet aanstonds ter
  markt komen, lnvoer van muntmetaal mitsdien vergroot
  
  502
  niet krachtiger dan andere goederen de h o e v e e l h e i d ,
  maar wel bet a a n b o d van kapitaal.
  En hierbij komt dan hog als derde reden, dat de importeurs van het muntmetaal dit zullen aanbieden tegen een
  lagere rente dan die van de banken. Dit heeft tengevolge,
  dat de positie der banken aanzienlijk krachtiger wordt:
  minder credieten worden haar gevraagd, haar metaalvoorraden zullen dus stijgen door het afl0open harer portefeuilles en zij zullen daarna, door harerzijds de rente te
  verlagen, in veel sterker mate hare circuleerende kapitalen,
  m. a. w. de hoeveelheid ruilmiddel in circulatie, kunnen
  vergrooten dan het binnengestroomde metaal bedroeg, daar
  immers het circuleerend kapitaal slechts voor een gedeelte
  door metaal behoeft gedekt te zijn.
   Dan komt dit land in het bezit van meet ruilmiddel dan
  vroeger en (want her heeft goederen of effecten afgestaan
  tegen goud) van minder goederen; de waarde van her ruilmiddel zal dalen, de goederenprijzen zullen o m h o o g gaan
  en goederen zullen worden in-, goud zat worden uitgevoerd.
  De lage rentestand kan ook het gevolg zijn van een aan
  ,,dullness of trade" te wijten verminderde vraag naar kapitaal,
  b.v. gedurende een depressie die op een crisis volgt. Dan
  m o e t de rente wel laag zijn, want al is er in de crisis
  veel kapitaal vernietigd, de sterk ingekrompen productie
  vraagt z66 weinig, dat het aanbod stellig de vraag hog
  overtreffen zal.
  Of, en in welke richting, nu metaalverzendingen zullen
  plaats vinden, hangt af van den toestand der verschillende
  landen. Dat alle landen in nauwkeurig dezelfde mate door
  de depressie zullen getroffen zijn, is niet aannemelijk. Welnu, het land, waar de ,,redundancy of money" het grootst
  is, zal het eerst van zijn overvloed aan geld naar elders
  zenden.
  Ziehier in hoofdzaak en z66 verkort, dat het geen belangstellende de lezing van het oorspronkelijke besparen
  kan, het betoog van Pierson's nagelaten opstel weergegeven.
  Als kostelijke aanvulling van de theorie der betalingsbalans,
  zooals het ,,Leerboek" haar geeft, mag deze verhandeling
  veilig worden geteekend.
  D. VAN BLOM.
  