text: tijdschrift voor sociologie
  
  COLUMN:
  
  DANKREDE BIJ DE AANVAARDING VAN ZIJN
  EREDOCTORAAT
  Richard von Weizsäcker
  
  Ik beschouw het als een bijzondere eer in naam van de eredoctores enkele woorden te
  mogen zeggen. We zijn ons allemaal van de hoge waarde van deze onderscheiding
  bewust en danken de universiteit hartelijk.
  Deze universiteit zet de grote traditie van de wereldberoemde stad Antwerpen op een
  waardige en levendige manier verder. Iedereen, die de naam Antwerpen kent, denkt aan
  een rijke (culturele) geschiedenis, aan de haven, aan handel en openheid naar de wereld.
  Iedereen kent de gotische Antwerpse kathedraal met zijn onvergelijkbare toren, de rijen
  gildehuizen, dc schilderskoning Rubens met zijn beroemd huis. Reeds ten tijde van de
  ontdekkingsreizen was Antwerpen een knooppunt tussen de continenten. Ook vanuit
  de huidige haven worden contacten met heel de wereld onderhouden.
  De burgers van deze stad hebben altijd begrepen hoe ze met economische bekwaamheid
  hun liefde voor kunst en cultuur konden onderhouden om daaruit opnieuw verse
  krachten voor handel en wandel te putten. Antwerpen '93 heeft dat eens te meer op
  indrukwekkende manier bewezen en zo heel Europa een schitterend voorbeeld gegeven.
  De universiteit heeft een belangrijke naam verworven door haar wetenschappelijke
  kwaliteit, haar gerenommeerde universiteitsklinieken en haar beroemde landschaps­
  architectuur.
  Vandaag heeft zij zes doctoren honoris causa gepromoveerd. We komen uit vijf landen,
  verschillende continenten met verschillende wortels. Voor de wetenschappen is zo'n
  diversificatie heel normaal, onderzoek en onderwijs leven van vrijheid, van het open,
  grensoverschrijdende discours, van wederzijdse controle en geestelijke concurrentie.
  Dat alles verrijkt ons. Wie zich naar buiten toe afsluit, wie zijn wetenschap wil
  voorbehouden voor de eigen natie en het eigen volk, die blijft een zwakke, hopeloze
  en dissonante laatkomer in het concert der volkeren.
   Buiten de academische wereld, in het normale dagelijkse leven van een stad en een
  natie, staan we echter voor een moeilijke vuurproef. De wereld groeit. De grenzen
  
  194
  
  TIJDSCHRIFT VOOR SOCIOLOGIE 1995 - Volume 16 - №. 2
  
  gaan open. De traditionele industrielanden hebben sinds decennia werknemers uit
  andere landen opgenomen. Economische noodsituaties in veel landen, burgeroorlogen,
  etnologisch en religieus geïnspireerde fanatismen leiden tot een groeiend aantal
  migraties en asielzoekers. Het aantal burgers met buitenlandse nationaliteit is overal
  toegenomen waar - indien we de wereld als maatstaf nemen - welstand heerst, hier bij
  U in België en in Antwerpen, bij ons in Duitsland, in alle landen waaruit de zes
  eredoctores komen. Ik heb noch het recht noch de ervaring om over die problematiek
  te praten zoals zich die hier in België voordoet. Ik zal dus alleen maar over de
  gevolgen en opgaven in mijn land spreken, hoewel ik geloof dat een aantal
  vaststellingen vergelijkbaar zijn.
  In Duitsland leven vandaag ongeveer zeven miljoen mensen met een buitenlandse
  nationaliteit, dat is ongeveer negen procent van de totale bevolking. De aantallen in
  België kan men procentueel gezien vergelijken. De meeste migranten leven al tamelijk
  lang bij ons en het merendeel daarvan in vrede.
  Toen Berlijn nog opgedeeld, en ik burgemeester van de stad was, werd ik de eerste
  burger van de grootste Turkse stad buiten Turkije genoemd. In Berlijn woonden toen
  bijna 150.000 Turken.
  Ondertussen zijn de verhoudingen in Europa sterk geëvolueerd. De burgeroorlog Ín het
  toenmalige Joegoslavië, de onrust in de Magreb, de emigranten uit de vroegere
  Sovjetunie en uit delen van Azië, de groeiende werkloosheid binnen de Europese Unie,
  dat alles heeft de situatie waarin we leven verscherpt.
   Niemand kan eraan voorbijgaan dat deze toevloed in tijden van sociale spanning vaak
  hevige afweermechanismen oproept. Wanneer ik bij mij thuis een vreemdeling als
  gast ontvang, dan is hij welkom en geniet hij mijn bescherming. Indien er echter een
  heel aantal naar ons toekomen, dan beschouwen we ze als ongenode concurrenten voor
  arbeidsplaatsen en woningen, als vertegenwoordigers van een voor ons vreemde
  levenswijze en cultuur. Niemand mag de problemen die daarmee gepaard gaan
  bagatelliseren. Nog belangrijker echter is dat niemand hen in de democratische strijd
  voor politieke mandaten polemisch misbruikt op basis van religieuze en culturele
  gronden.
  De mensen zelf kunnen zeer goed leren 'zonder angst verschillend te zijn' (Theodor
  Adorno) en dus vreedzaam samen te leven. Ik geef slechts één voorbeeld. In Sarajevo
  leefden tot voor enkele járen Serven en Kroaten, moslims, katholieken en orthodoxen
  samen - en hoe langer ze dat deden, hoe vreedzamer. Dikwijls leerden ze het huis met
  elkaar te delen en huwden ze onder elkaar. Hun samenleving werd humaner. Het waren
  de mensen zelf die dit voor mekaar brachten, zonder enige instructie of verordening van
  welke autoriteit dan ook.
  In de Balkan zijn er opnieuw radicale politieke tenoren die de mensen uit elkaar
  drijven, zogenaamde gemengde huwelijken willen verbieden en zich beroepen op
  godsdienstoorlogen om hun doel te bereiken. Godsdiensten en kerken bezitten daar
  weliswaar weinig macht, maar zonder invloed zijn ze ook niet. Laten ze, zo moeten
  we ons afvragen, hun stem wel luid genoeg horen om te verhinderen dat de mensen
  opnieuw van elkaar vervreemden.
   Dankrede bij de aanvaarding van zijn eredoctoraat
  
  195
  
  Het is zeker zo dat elke mens op zoek gaat naar zijn thuis, hij heeft er nood aan, hij
  koestert het, Hoe meer de Europese Unie een geïntegreerd geheel vormt, des te meer
  willen we ons van deze wortels bewust blijven, maar dan niet om ons van de anderen
  af te schermen. Dat kunnen we echt niet, zeker niet wanneer we denken aan de
  komende generaties.
  De telecommunicatie en de geglobaliseerde economische betrekkingen, het wereldwijde
  toerisme, maar ook de massale migraties dragen ertoe bij dat we dagelijks met het
  vreemde worden geconfronteerd. Het is ons vertrouwder dan ooit tevoren, we kunnen
  het niet langer uit de weg gaan.
  Vandaag horen we dikwijls dat de zwakheid van Europa in zijn tolerantie ligt. Dat is
  wat mij betreft een onbegrijpelijke uitspraak. Het is misschien verleidelijk zoiets te
  zeggen, maar die mening strookt helemaal niet met het gedachtengoed van de Europese
  beschaving. Voor deze beschaving komen we op, ze heeft al sinds de antieke cultuur
  de gastvrijheid als symbool. Tolerantie is er precies hét kenmerk van. Tolerantie is
  respect voor de waardigheid en de eigenheid van de anderen. Daarom is het nuttig dat
  iedereen zich bewust is van zijn identiteit. Er is geen sprake van tolerantie bij mensen
  die onverschillig zijn. Integendeel, het is een open ontmoeting tussen diegenen die
  hun eigen overtuiging hebben en precies daarom respect hebben voor de andere. Het
  gaat er niet om deze laatste te bekeren, maar hem te ontmoeten met het inzicht dat
  elke waarheid zijn rechten heeft. Elke mens heeft immers recht op respect voor zijn
  waardigheid en zijn overtuiging, los van zijn nationaliteit, zijn huidskleur, zijn
  religie, zijn cultuur en zijn taal.
   We moeten nog een lange weg afleggen Ín Europa. Wat de economie en de wetenschap
  betreft, zijn er geen grenzen meer. Ook de bescherming van de natuur, haar
  hulpbronnen en haar klimaat kunnen we al lang niet meer garanderen binnen nationale
  grenzen. Alleen samen kunnen we de dramatisch groeiende wereldbevolking een
  humane overlevingskans verzekeren. Voorwaarde daartoe is het wederzijdse respect
  tussen mensen.
  We zijn er samen verantwoordelijk voor dat de tolerantie van de Europeanen een van
  onze voornaamste drijfveren wordt. Daarvoor reken ik als politicus op het onderwijs
  en het voorbeeld van de academische wereld.
  Hierbij dank ik de professoren en de studenten van de universiteit van Antwerpen waar
  wij ons nu de zes 'jongste' doctoren kunnen noemen.
  vertaling: Wim Vermeylen.
  