text: Het Indonesisch nationaliteitsrecht
  Citation for published version (APA):
  de Haas-Engel, R. H. (1993). Het Indonesisch nationaliteitsrecht. [Doctoral Thesis, Maastricht University].
  Rijksuniversiteit Limburg. https://doi.org/10.26481/dis.19930630rh
  
  Document status and date:
  Published: 01/01/1993
  DOI:
  10.26481/dis.19930630rh
  Document Version:
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Please check the document version of this publication:
  • A submitted manuscript is the version of the article upon submission and before peer-review. There can
  be important differences between the submitted version and the official published version of record.
  People interested in the research are advised to contact the author for the final version of the publication,
  or visit the DOI to the publisher's website.
  • The final author version and the galley proof are versions of the publication after peer review.
  • The final published version features the final layout of the paper including the volume, issue and page
  numbers.
  Link to publication
  
  General rights
  Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright
  owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these
  rights.
  • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.
  • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain
  • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal.
   If the publication is distributed under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license above,
  please follow below link for the End User Agreement:
  www.umlib.nl/taverne-license
  Take down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us at:
  repository@maastrichtuniversity.nl
  providing details and we will investigate your claim.
  Download date: 29 Jun. 2024
  
  HET INDONESISCH NATIONALITEITSRECHT
  
  HET INDONESISCH
  NATIONALITEITSRECHT
  
  PROEFSCHRIFT
  ter verkrijging van de graad van doctor
  aan de Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht
  op gezag van de Rector Magnificus, Prof. Mr. M.J. Cohen,
  volgens het besluit van het College van Dekanen,
  in het openbaar te verdedigen op
  woensdag 30 juni 1993 om 16.00 uur
  
  door
  
  RENATA HENRIETTE DE HAAS-ENGEL
  geboren te Balige, Indonesië in 1925
  
  Promotor&s
  
  i.4 5
  
  Prof.dr. C. Flinterman LL.M.
  Prof.dr. S. Gautama
  Prof.dr. G.R. de Groot
  
  Prof.dr.dr.h.c. Th.C. van Boven M.C.L.
  Prof.dr. Ko Swan Sik
  Dr. M. Tratnik
  
  Van dit boek is een handelseditie verschenen
  onder ISBN 90 268 24610
  © 1993, R.H. de Haas-Engel, Maastricht
  
  Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
  geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotocopieen, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
  Voor zover het maken van kopieën is toegestaan op grond van artikel I6B Auteurswet 1912 jo. het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel
  17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de
  Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit
  deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient
  men zich tot de uitgever te wenden.
   /1Ö/I myn edtfgencw //ewfc
  en mi/7i zonen /f/draraf, //enjt en Mno
  
  Turend in een witte muur van mist
  Zoekend naar wat licht
  Snakkend naar een zonnestraal
  Maar helaas, alles zit dicht.
   Ik doe een stap terug in het verleden
  Het zonlicht doet weldadig aan
  Ik zie blauwe bergen, groene sawahs
  Ik zie asembomen staan
  Ik zie mooie, slanke palmen
  Bonte vogels in hun vlucht
  Ik zie bougainville, kembang sepatu
  En daarboven hoge, blauwe lucht
  Maar de werkelijkheid is anders
  De mist is dik - de wereld klein
  Is het dan een wonder, dat ik wegvlucht in mijn dromen
  Om weer heel even in mijn geboorteland te zijn?
  (van Gerry Stern-Dossin, uit: Dromen op een mistige morgen)
  
  VOORWOORD
  Het is altijd een hartewens van mij geweest om in Nederland te promoveren, alhoewel
  ik in Indonesië afgestudeerd ben. Drukke werkzaamheden in Indonesië en persoonlijke
  omstandigheden waarmede ik sedert mijn verblijf in Nederland geconfronteerd werd,
  hebben ertoe geleid dat ik eerst op gevorderde leeftijd deze wens in vervulling zag
  gaan. Dat dit mogelijk werd, heb ik te danken aan het College van Dekanen van de
  Rijksuniversiteit Limburg, dat mij in staat stelde aan genoemde Universiteit te promoveren, waarvoor ik mijn welgemeende dank uitspreek. .;:
  ,
  '••,-;•.:..; • : ;•
  Ik had oorspronkelijk de bedoeling, om niet alleen het Indonesisch nationaliteitsrecht
  als onderwerp voor mijn proefschrift te kiezen, doch daarop aansluitend in te gaan op
  het Indonesisch agrarisch recht en de mogelijkheden tot investeren in Indonesië. De
  reden daartoe was hierin gelegen, dat het op het nationaliteitsrecht gebaseerde onderscheid tussen staatsburgers en buitenlanders ook is te maken in genoemde gebieden van
  het Indonesische recht. Ik heb dit ambitieuse plan echter moeten laten varen en mij
  dienen te beperken tot het nationaliteitsrecht. Het Indonesisch agrarisch recht en de
  investeringsmogelijkheden in Indonesië zijn in afzonderlijke boeken behandeld, die
  binnenkort zullen verschijnen.
  Wat mijn dissertatie betreft, ben ik in de eerste plaats dank verschuldigd aan Prof. Dr.
   Cees Flinterman LL.M. voor zijn begeleiding gedurende de moeizame tijd van de totstandkoming daarvan en voor zijn gewaardeerde suggesties. Prof. Dr. Gerard-René de
  Groot ben ik niet alleen zeer erkentelijk voor zijn waardevolle aanwijzingen en opmerkingen, die zeker hebben geleid tot de verhoging van de kwaliteit van mijn proefschrift,
  maar ook voor de betoonde medewerking en bijstand. Voorts betuig ik Prof. Dr. Cees
  van Dijk mijn welgemene dank voor het doornemen van mijn manuscript in de origine
  vorm. Mijn dank gaat voorts in het bijzonder uit naar Prof. Mr. Dr. Sudargo Gautama,
  die ondanks het feit dat hij in Indonesië verblijft, zich bereid verklaarde mij terzijde te
  staan. Aangezien mijn proefschrift op Indonesisch recht is gericht, was zijn hulp en
  medewerking in deze van veel nut.
  Om de publicatiekosten van mijn boek enigszins beperkt te houden, was ik genoodzaakt
  de tekst van mijn proefschrift zélf op een Personal Computer te zetten. Alhoewel ik
  voor dit doel in de gauwigheid een certificaat heb behaald, kwam ik geregeld "vast" te
  zitten. Ik ben dan ook dank verschuldigd aan Mr. Réjean Pinckaers, assistent in
  opleiding aan de Rijksuniversiteit Limburg, die steeds klaar stond mij, indien nodig, bij
  te staan en het zijne ertoe bijgedragen heeft, genoemde kosten beperkt te houden.
  Bij het verzamelen van de voor het schrijven van mijn dissertatie benodigde gegevens,
  heb ik veel hulp gehad van Mw. Moentiari Bakrie-Sigit B.A.Hons., M.Sc.L.S.,
  voormalig bibliothecaresse van het Nederlands Onderzoekcentrum voor het Recht in
  Zuid-Oost Azië en het Caraïbisch Gebied (NORZOAC) en van de staf van het van
  Vollenhoven Instituut voor recht en bestuur in niet-westerse landen, zoals eerstgenoemd
  Onderzoekcentrum thans heet, waarvan ik in het bijzonder Mr. Cora de Waay en Mr.
   vn
  
  Albert Dekker, beiden in de hoedanigheid van coördinator bibliotheek en juridische
  informatieverzorging wil noemen, die steeds voor mij klaar stonden, indien dit nodig
  was. Allen hiervoor mijn hartelijke dank.
  Een woord van dank wil ik voorts uiten aan het adres van dhr. James Claessen voor de
  vertaling van de verschillende, in dit boek opgenomen teksten.
  •• ' . ' . Ü
  Van onschatbare waarde is de hulp en bijstand van mijn echtgenoot Henk de Haas
  geweest. Dit betreft in de eerste plaats zijn nooit aflatende morele steun, het mij terzijde
  staan door het verrichten van allerlei administratieve "klusjes" en het corrigeren van de
  drukproeven, maar vooral voor de gelegenheid mij geboden om het proefschrift te
  schrijven, door mij zoveel mogelijk werk uit handen te nemen.
  Ik spreek het vertrouwen uit, dat dit boek inzake het Indonesisch nationaliteitsrecht tot
  een betere kennis zal leiden van het Indonesische recht voor personen die daarbij belang
  hebben, buitenlanders en buitenlandse bedrijven, die in Indonesië activiteiten willen
  verrichten daaronder begrepen en ik op deze wijze in staat wordt gesteld om de
  belangstelling voor mijn geboorteland te stimuleren.
  Maastricht, 1 maart 1993.
   VIII
  
  •
  
  INHOUD
  
  VOORWOORD
  INHOUD
  LUST VAN AFKORTINGEN
  LUST VAN INDONESISCHE TERMEN
  
  VII
  IX
  XV
  XVII
  
  HOOFDSTUK 1 INLEIDING
  
  1
  
  § 1 Probleemstelling en indeling van het boek
  § 2 Enkele algemene gegevens inzake Indonesië
  2.1 De politieke geschiedenis
  2.2 De staatsstructuur
  2.3 Het vigerende recht
  2.4 Betrekkingen tussen Indonesië en derde landen
  2.5 Bevolkingsopbouw
  
  1
  3
  3
  10
  18
  19
  22
  
  HOOFDSTUK 2 ALGEMENE BESCHOUWING
  
  25
  
  § 1 Inleiding
  1.1 Enkele betekenissen van het begrip "nationaliteit"
  1.2 De functie van de nationaliteit
  1.3 Het recht op een nationaliteit, een mensenrecht?
  1.3.1 De nationaliteit als koppelbegrip
  1.3.2 Koppelbegrip of inhoudelijk begrip?
  1.3.3 Het recht op nationaliteit als mensenrecht
  1.3.3.1 Het belang van de nationaliteit als inhoudelijk
  begrip voor de typering van het recht op een
  nationaliteit als mensenrecht
  1.3.3.2 Het ter zake doende geschreven recht
  1.3.3.3 Ontneming van nationaliteit en het recht op
  expatriatie
  1.3.3.4 Gevolgen van het typeren van het recht op een
  nationaliteit als mensenrecht
  1.3.3.5 Conclusie
  1.4 De nationale autonomie en volkenrechtelijke beperkingen
  1.4.1 De nationale autonomie van Staten
  1.4.2 Beperking van de nationale autonomie van Staten
  1.4.2.1 Beperking door het internationale gewoonterecht en
  door algemene rechtsbeginselen
  1.4.3.2 Beperking door verdragsrecht
  :
  1.4.3.3 De "genuine link" theorie
  
  25
  25
  31
  32
  33
  34
  42
  
  43
  43
  48
  53
  55
  56
  56
  57
  57
  63
  64
  
  K
  
  1.4.3.4 Waarborging van mensenrechten als mogelijke
  beperking
  1.5 Nationaliteitsrechtelijke gevolgen van gebiedsovergang
  1.5.1 Algemeen
  1.5.2 Universele en partiële statenopvolging
  1.5.3 Dekolonialisatie
  1.5.4 Onrechtmatige occupatie
  Inhoud van het Indonesisch staatsburgerschap
  
  ^
  65
  66
  66
  68
  69
  70
  72
  
  HOOFDSTUK 3 VOORGESCHIEDENIS VAN DE WET NO. 62 VAN HET
  JAAR 1958 BETREFFENDE HET
  STAATSBURGERSCHAP VAN DE REPUBLIEK
  INDONESIË
  
  73
  
  §2
  
  § 1 Inleiding
  73
  1.1 De situatie in (Nederlandsch-)Indië tot 1926
  73
  1.2 De situatie in Nederland vóór de afkondiging van de Wet van 1892. 76
  1.3 Consequenties van het bestaan van een dubbele
  nationaliteitsrechtelijke regeling voor Nederlandsch-Indië
  79
  1.4 Effect van de afkondiging van de Wet van 1892 op
  Nederlandsch-Indië
  81
  § 2 Wettelijke onderverdeling van de bevolking van Indonesië
  85
  2.1 Het voor de bevolkingsgroepen geldende recht
  90
  2.2 Gelijkstelling aan Europeanen
  95
  2.3 Oplossing
  96
  2.4 Het gemengde huwelijk ex Ind. Stb. 1898-158
  97
  § 3 Het Nederlands onderdaanschap krachtens de Wet van 1910
  99
  § 4 Het Haagse Verdrag van 1930
  108
  § 5 De Wet no.  het huidige Taiwan
  141
  7.1 Algemeen
  141
  7.2 Politieke verwikkelingen
  142
  
  § 8 Problemen rond het Indonesisch staatsburgerschap
  § 9 De praktijk
  § 10 Samenvatting
  ,».• j-v.i
  
  144
  146
  149
  
  HOOFDSTUK 4 DE WET NO. 62 VAN HET JAAR 1958 BETREFFENDE
  HET STAATSBURGERSCHAP VAN INDONESIË
  •.:L,-:.„-. • - : .. •. '. Hfi'. a5;,L'J«-.'.• J
  
  § 1 Inleiding
  1.1 Verkregen rechten geëerbiedigd
  1.2 Bepalingen ter opheffing van onzekerheid met betrekking tot het
  bezitten van het Indonesisch staatsburgerschap
  § 2 Algemene aspecten van de Wet no. 62 van het jaar 1958
  § 3 Het dubbel staatsburgerschap der Chinezen
  3.1 Het verplicht stellen van het maken van een keuze
  3.2 Sanctie op het niet maken van een keuze
  3.3 Voor welke categorieën van personen het maken van een keuze niet
  verplicht was gesteld
  3.4 Datum van inwerkingtreding der Overeenkomst en annulering
  daarvan
  § 4 Enige gevallen uit de praktijk
  
  HOOFDSTUK 5 WUZE VAN VERKRIJGING VAN HET INDONESISCH
  STAATSBURGERSCHAP VOLGENS DE WET NO. 62
  VAN HET JAAR 1958
  §1
  §2
  §3
  §4
  
  Inleiding
  Verkrijging "iure sanguinis"
  Verkrijging krachtens het "ius soli"
  Verkrijging door adoptie
  4.1 Leeftijdsgrens van vijfjaar
  4.2 Wettelijke vereisten
  § 5 Verkrijging door geprivilegieerde naturalisatie
  5.1 Op basis van artikel 3 van de Wet
  5.2 Op basis van artikel 4 van de Wet
  5.3 Artikel V der Overgangsbepalingen van de Wet
  § 6 Verkrijging door gewone naturalisatie
  6.1 De leeftijd van 21 jaar
  6.2 Geboorte of woonplaats in Indonesië
  6.3 Instemming van de echtgenote(n)
  6.4 Kennis van de Indonesische taal en geschiedenis
  6.5 Misdrijf jegens de Staat
  6.6 De eis betreffende gezondheid en voldoende inkomsten
  6.7 Voor de naturalisatie verschuldigde som
  6.8 Vermijding van apatridie en bipatridie
  
  153
  
  tl-
  
  153
  153
  158
  161
  163
  164
  168
  169
  172
  175
  
  179
  179
  179
  185
  187
  187
  189
  196
  197
  200
  205
  208
  211
  213
  214
  215
  216
  217
  217
  219
  XI
  
  6.9
  6.10
  6.11
  6.12
  
  Aflegging van de eed of belofte van trouw
  222
  Wijze van verlening van het staatsburgerschap middels naturalisatie. 222
  Aanvullende bepalingen betreffende naturalisatie
  223
  Vergelijking tussen de artikelen 3 en 4 enerzijds en artikel 5 der
  Wet anderzijds
  224
  6.13 De uitzonderingsnaturalisatie van artikel 6 van de Wet no.  62 van
  1958
  226
  6.14 Gevolgen van de naturalisatie
  227
  § 7 Verkrijging door of als gevolg van huwelijk
  228
  7.1 Het gemengde huwelijk
  230
  7.1.1 Buitenlandse vrouw met staatsburger getrouwd
  230
  ;
  7.1.2 Indonesische vrouw met buitenlander gehuwd
  235
  7.1.3 Gemengde huwelijken in de zin van de Huwelijkswet van
  ;.--•
  1974
  238
  7.1.4 Verdient het gelijkgerechtigdheidsbeginsel voorkeur boven
  het "vrouw volgt man" beginsel?
  244
  § 8 Verkrijging door het volgen van de staat van de vader c.q. moeder. 248
  § 9 Verkrijging door aflegging van een verklaring (optie)
  252
  9.1 Gevallen waarin niet van zuivere optie kan worden gesproken. 254
  9.1.1 Artikel 18 van de Wet no. 62 van 1958, zoals gewijzigd en
  aangevuld bij de Wet no. 3 van 1976
  254
  9.1.2 Buitenlanders in de Indonesische krijgsmacht
  261
  § 10 Regeling van de nationaliteit van de ingezetenen van Irian Jaya
  264
  10.1 Status van de ingezetenen van Irian Jaya vóór de overdracht van dit
  gebiedsdeel aan Indonesië
  265
  10.2 Status van de ingezetenen van Irian Jaya na" de overdracht van dit
  gebiedsdeel aan Indonesië
  267
  
  HOOFDSTUK 6 WTJZE VAN VERLOREN GAAN VAN HET
  INDONESISCH STAATSBURGERSCHAP VOLGENS DE
  WET NO. 62 VAN HET JAAR 1958
  § 1
  
  § 2
  
  XII
  
  273
  
  Inleiding
  273
  1.1 Verlies van rechtswege krachtens het "vrouw volgt man" beginsel. 273
  1.2 Verlies van rechtswege door het volgen van de staat van de vader
  of moeder
  275
  1.3 Verlies door negatieve optie in gevallen van gemengde huwelijken. 275
  1.4 Verlies door negatieve optie in gevallen van het volgen van de staat
  van de vader of moeder
  278
  1.5 Samenvatting
  278
  Verliesgronden ex artikel 17
  280
  2.1 Het vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit
  280
  2.2 Het niet verwerpen c.q.  2.
  3.
  Wet van 1910 op het Nederlandsch Onderdaan schap van
  niet-Nederlanders
  Act No. 3 year 1946 concerning Citizens and Residents of the State of
  the Republic of Indonesia
  Act No. 6 year 1947 regarding Alteration of Act No. 3 year 1946
  concerning Citizens and Residents of the State of the Republic of
  Indonesia
  
  367
  371
  
  379
  
  Xffl
  
  4.
  5.
  6.
  7.
  8.
  9.
  Act No. 8 year 1947 concerning Prolongation of the Period to submit a
  Statement as to the Indonesian Citizenship
  Act No. 11 year 1948 concerning the further Prolongation of the Period
  to submit a Statement as to the Indonesian Citizenship
  Overeenkomst betreffende de Toescheiding van Staatsburgers
  Regulation of the Central War Authority No. Prt./Peperpu/014/1958
  concerning Some Matters regarding Citizenship
  Act No. 2 of the year 1958 concerning the Approval of the Agreement
  between the Republic of Indonesia and the People's Republic of China
  concerning the problem of Dual Citizenship
  Wet no. 62 van het jaar 1958 zoals gewijzigd met Wet no. 3 van het jaar
  1976 betreffende het Staatsburgerschap van de Republiek Indonesië . . ..
  LITERATUURLIJST
  LUST VAN AANGEHAALDE JURISPRUDENTIE
  ZAAKREGISTER
  CURRICULUM VITAE
  
  XIV
  
  383
  385
  387
  391
  
  393
  405
  
  421
  441
  443
  449
  
  LUST VAN AFKORTINGEN
  
  AB
  ASEAN
  ATPC
  BAKIN
  BW
  CGI
  DPR
  DPRD
  EEC
  EEG
  GBHN
  GOLKAR
  IBW
  IGGI
  Ind. Stb.
  Indon.
  IS
  IMF
  KB
  KNIL
  KTP
  LMD
  MA
  MPR
  Ned.
  N. Stb.
  NGO's
  No.
  OM
  OPEC
  P.
  PETA
  Prp.
  RGH
  RI
  RR
  RS
  RTC
  RVSI
  
  Algemene Bepalingen van Wetgeving voor Indonesië
  Association of Southeast Asian Nations
  v ,,;
  Association of Tin Producing Countries
  Badan Koordinasi Inteligen Negara (Staatsinlichtingendienst)
  Burgerlijk Wetboek
  ... , ....
   Consultatieve Groep voor Indonesië
  Dewan Perwakilan Rakyat (Volksvertegenwoordiging)
  Dewan Perwakilan Rakyat Daerah (regionale
  Volksvertegenwoordiging)
  European Economie Community
  Nu EG, Europese (Economische) Gemeenschap
  Garis-Garis Besar Haluan Negara (Grote Lijnen van het door
  de Staat te volgen Beleid)
  Golongan Karya (Functionele Groep)
  Indonesisch Burgerlijk Wetboek
  Inter-Gouvernementele Groep inzake Indonesië
  Indisch Staatsblad
  Indonesisch
  Indische Staatsregeling (de Wet op de Staatsinrichting
  van Nederlandsch-Indië)
  International Monetary Fund
  Koninklijk Besluit
  Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger
  Kartu Tanda Penduduk (persoonsbewijs)
  Lembaga Musyawarah Desa (Dorpsraad)
  Mahkamah Agung (Hooggerechtshof)
  Majelis Permusyawaratan Rakyat (Raad voor Volksoverleg)
  Nederlands
  Nederlands Staatsblad
  Niet-gouvernementele organisaties
  Nummer
  Openbaar Ministerie
  Organization of Petroleum Exporting Countries
  Pagina
  Pembela Tanah Air (Verdediging van het Vaderland)
  Peraturan Pemerintah Pengganti Undang-Undang
  (Regeringsverordening die in de plaats van een wet treedt)
  Regeling op de Gemengde Huwelijken
  Republiek Indonesië
  Reglement op het beleid der Regering van Nederlandsch-Indië
  Risalah Sementara (Voorlopige Verhandeling)
  Ronde Tafel Conferentie
  Republiek der Verenigde Staten van Indonesië
  XV
  
  Stb.
  SBKRI
  Trb.
  Vgl.
  VN
  
  voc
  WvS
  
  XVI
  
  Staatsblad van Indonesië
  Surat Bukti Kewarganegaraan Republik Indonesia (Bewijs
  van Indonesisch Staatsburgerschap)
  Traktaatblad
  :u- -.•,.#.>,•;.-•.
  Vergelijk
  .-,•-. „,-• «K
  < ;
  Verenigde Naties
  . . . i ..
  ,
  Verenigde Oost-Indische Compagnie
  •
  Wetboek van Strafrecht
  .•
  
  LUST VAN INDONESISCHE T E R M E N
  
  .'••u-r. .,-•,'»/i
  
  De onderstaande lijst bevat een selectie van Indonesische termen die in dit boek zijn
  gebruikt.
   <. •
  Adat
  
  G e w o o n t e
  
  Ahli hukum
  
  Rechtsgeleerde
  
  Ambil alih
  
  Overname, confiscatie
  
  Anak angkat
  
  Geadopteerd kind
  
  Asü
  
  Autochtoon
  
  Badan Koordinasi
  Inteligen Negara
  
  Coördinerend Lichaam van de Staatsinlichtingendienst
  
  Badan Pemeriksa
  Keuangan
  
  Algemene Rekenkamer
  
  Bahasa Indonesia
  
  De Indonesische taal
  
  Berita Negara
  
  Staatscourant
  
  Bertempat tinggal
  
  Het hebben van woonplaats
  
  Bukan asli
  
  Niet-autochtoon
  
  Bupati
  
  Regent, hoofd van een regentschap
  
  Camat
  
  Onderdistricthoofd
  
  Desa
  
  Territoriale rechtsgemeenschap, dorp,
  dorpsgemeenschap
  
  Dewan Pertimbangan
  Agung
  
  Hoge Adviesraad
  
  Dewan Perwakilan
  Rakyat
  
  Volksvertegenwoordiging
  
  Diperlakukan sebagai
  
  Behandeld als
  
  Golongan Karya
  
  Functionele Groepen
  
  •••; - ••• •
  
  -'•
  
  i - ^ • ••••
  
  •
  
  ,
  
  :
  •
  
  , •*.. •:.
  •. .. - •-.••<•; i . • *.
  -
  
  :.
  .•
  
  ••
  
  .'•
  
  XVII
  
  Hakmilik
  
  Een specifiek Indonesisch eigendomsrecht
  Verzameling
  
  Himpunan
  'i «it a;t!- ;f"f
  
  Hukum
  
  Recht
  
  Hukum Adat
  
  Ongeschreven recht, gewoonterecht
  
  Izin menetap
  
  Vestigingsvergunning
  
  Kabupaten
  
  Regentschap
  
  Kartu Izin Masuk
  
  Toelatingskaart
  
  Kartu Tanda
  Penduduk
  
  Persoonsbewijs
  
  Keadilan sosial
  
  Sociale rechtvaardigheid
  
  Kebangsaan
  
  Nationalisme
  
  Kecamatan
  
  Onderdistrict
  
  Kedaulatan rakyat
  
  Onafhankelijkheid
  
  Kelaskaran
  
  Troep van gewone personen, geen echte soldaten
  
  Kelurahan
  
  Ressort van een Lurah, dorpsadministratieve eenheid
  
  Keputusan
  
  Rechterlijke uitspraak, vonnis
  
  Ketuhanan
  
  Geloof in God
  
  Kewarganegaraan
  
  Staatsburgerschap
  
  Kotamadya
  
  Middelgrote stad
  
  Lembaga Musyawarah
  Desa
  
  Dorpsraad
  
  Lembaran Negara
  
  Staatsblad
  
  Lurah
  
  Dorpshoofd, kamponghoofd
  
  Mahkamah Agung
  
  Hooggerechtshof
  
  XVIII
  
  ,
  
  . ••:.
  ;
  
  •
  
  .••'-: • . • . • • . •
  
  ,.
   ,
  
  ,
  
  ,
  
  ;
  
  B,.;-,;,'. ,,,...; ;,,,,
  
  ,/ •
  
  Majehs
  Permusyawaratan
  Rakyat
  
  Raad v o o r V o l k s o v e r l e g
  
  Menetap
  
  zich v e s t i g e n , v e r b l i j f h o u d e n
  
  Musyawarah
  
  Overleg, b e r a a d s l a g i n g
  
  Nikah
  
  •
  
  H u w e l i j k
  
  • •'
  
  ••
  
  '•
  
  •
  
  >>;••••' > :• •: • ^ 'L- .:; :••'
  
  ..
  :'
  
  ;,--;•,•
  ;•>!.,,.-. r'^
  
  -••••••:••.'
  
  «'••
  
  •••.•:-, : u - : , ,
  
  ./•-.
  Non pribumi
  
  Niet-autochtoon
  
  Pancasila
  
  De vijf grondbeginselen van de Republiek Indonesië, de
  staatsideologie
  
  Panitia Penyelesaian
  Perselisihan
  Perburuhan
  
  Commissie ter Beslechting van Arbeidsgeschillen
  
  Partai Demokrasi
  Indonesia
  
  Indonesische Democratische Partij
  
  Partai Persatuan
  Pembangunan
  
  Verenigde Ontwikkelingspartij
  
  Pegawai pencacat
  nikah
  
  Beambte voor de registratie van huwelijken
  
  Pembela Tanah Air
  
  Verdediging van het Vaderland
  
  Pemuda
  
  Jongere
  
  Pengadilan Agama
  
  Gerecht voor Godsdienstzaken
  
  Pengadilan Negeri
  
  Landgerecht
  
  Pengadilan Negeri
  Jakarta-Pusat
  
  Landgerecht voor Centraal Jakarta
  
  Pengadilan Tinggi
  
  Raad van Justitie
  
  Pengangkatan
  
  Adoptie
  
  Penghulu
  
  Hoogste moskeebeambte
  
  •
  Jr.
  •.
  XIX
  
  Peraturan Pemenntah
  Pengganti UndangUndang
  
  Regenngsverordening die in de plaats van ee
  
  Pergerakan Tionghoa
  
  Chinese Beweging
  
  Perhimpunan
  
  Vereniging
  
  Perhimpunan AhliHukum Indonesia
  
  Vereniging van Indonesische rechtsgeleerden
  
  Perikemanusiaan
  
  Menswaardigheid, humaniteit
  
  Pribumi
  
  Autochtoon
  
  Rangkuman
  
  Samenvatting, resumé
  
  Risalah Sementara
  
  Voorlopige Verhandeling
  
  Rujuk
  
  Herroeping van een verstoting
  
  Sejati
  
  Waar, echt
  
  Suku
  
  Etnische groepering
  
  Surat Bukti
  Kewarganegaraan
  Republik Indonesia
  
  Bewijs van Indonesisch Staatsburgerschap
  
  Surat Jalan Laksana
  Paspor
  
  Reisdocument
  
  Talak
  
  Verstoting
  
  Tambahan Lembaran
  Negara
  
  Aanvullend Staatsblad, bijblad
  
  Undang-undang
  
  Wet
  
  Visa berdiam
  
  Verblijfsvergunning
  
  XX
  
  --.
  . •- •
  
  ••• •
  
  ••••..
   ••••••
  
  : •
  
  -•,::
  
  Wali
  
  Voogd
  
  Walikota
  
  Burgemeester
  
  Warganegara
  Indonesia
  
  Indonesische staatsburger
  
  XXI
  
  HOOFDSTUK 1 INLEIDING
  § / ProWe«/?ufe//mg en /tóe/mg van ft
  Over het Indonesische nationaliteitsrecht bestaat in Nederland geen enkele monografie.
  Dit is verbazingwekkend, gezien de langdurige historische banden tussen Indonesië en
  Nederland. De invloed van deze langdurige banden manifesteert zich op diverse
  gebieden, waaronder op het economische en culturele vlak, maar met name ook op het
  gebied van het recht. Voor het nationaliteitsrecht geldt dit in bijzondere mate.
  In de vorige eeuw hadden de meeste inwoners van het territorium van het huidige
  Indonesië - althans voor privaatrechtelijke doeleinden - de Nederlandse nationaliteit,
  daar dit gebied een Nederlandse kolonie was en de nationaliteitsregeling neergelegd in
  het Nederlands Burgerlijk Wetboek van 1838 geen onderscheid maakte tussen personen
  die geboren waren en leefden in het moederland en personen die geboren waren en
  leefden in de koloniën. De situatie veranderde door het in werking treden van de Wet
  op het Nederlanderschap en het ingezetenschap van 1892 op 1 juli 1893. Daarna had
  slechts een klein gedeelte van de bevolking van het territorium van het huidige
  Indonesië de Nederlandse nationaliteit. Sinds 1910 hadden de meeste inwoners van dat
  gebied de status van Nederlands onderdaan-niet-Nederlander. In volkenrechtelijk
  perspectief waren deze personen Nederlanders: Nederland had het recht hun diplomatieke bescherming te verlenen. Nederlandse onderdanen-niet-Nederlander hadden echter
  niet de Nederlandse nationaliteit in de zin van de Wet op het Nederlanderschap en het
  ingezetenschap en hadden derhalve in het moederland geen politieke rechten.
   Toen Indonesië zich in 1945 onafhankelijk verklaarde, was het noodzakelijk te bepalen
  welke personen de nationaliteit van de nieuwe Staat zouden bezitten. De Indonesische
  regering heeft redelijk snel na de onafhankelijkheidsverklaring ook daadwerkelijk
  nationaliteitsregelingen afgekondigd, die echter slechts betrekkelijk korte tijd hebben
  gegolden. De formele overdracht van de soevereiniteit door Nederland aan Indonesië
  vond echter pas op 27 december 1949 plaats. Ter gelegenheid van de soevereiniteitsoverdracht werd een Overeenkomst op de Toescheiding van Staatsburgers gesloten.
  Deze overeenkomst was een essentiële schakel in de ontwikkeling van de Indonesische
  nationaliteit, vooral omdat deze overeenkomst ook het vertrekpunt vormde van de thans
  geldende Indonesische nationaliteitswet van 1958. Voor het begrip van (de ontwikkeling
  van) het Indonesische nationaliteitsrecht is van belang, dat de Toescheidingsovereenkomst nauw aansloot bij de Wet op het Nederlanderschap en het ingezetenschap van
  1892 alsmede bij de uit 1910 daterende regeling van het Nederlands onderdaanschap
  van niet-Nederlanders.
  Wil men heden ten dage vaststellen welke personen de Indonesische nationaliteit
  bezitten en welke uit de Indonesische archipel afkomstige personen (of hun afstammelingen) Nederlander zijn, dan is goede kennis nodig van de vroeger voor het territorium
  van het huidige Indonesië geldende regelingen, van diverse bijzondere regelingen,
  alsmede van het positieve Indonesische en Nederlandse nationaliteitsrecht. Het onderha-
  
  vige boek poogt een overzicht van deze voorschriften te geven met uitzondering van het
  Nederlandse nationaliteitsrecht, waarover reeds voldoende publicaties bestaan.
  De ontwikkeling van het nationaliteitsrecht van een bepaald land kan niet goed worden
  begrepen zonder enige kennis van de politieke geschiedenis van dat land, de staatsstructuur, speciale banden met zekere landen etc. Aan dergelijke Indonesië betreffende
  algemene onderwerpen is de rest van dit inleidende eerste Hoofdstuk gewijd.
   Een kritische beschrijving van het nationaliteitsrecht van een land ondergaat nolens
  volens invloed van de opvattingen van de auteur over enkele algemene vraagstukken
  betreffende de nationaliteit. Om die reden zal in Hoofdstuk 2 op de verschillende
  betekenissen van het begrip "nationaliteit" en op de functie van de nationaliteit worden
  ingegaan. Voorts komt de vraag aan de orde, of het recht op een nationaliteit al dan niet
  als een mensenrecht kan worden beschouwd. Aandacht wordt vervolgens besteed aan
  de volkenrechtelijke beperkingen met betrekking tot de nationale autonomie van Staten
  tot regeling van hun nationaliteit. Tenslotte wordt ingegaan op enkele algemene problemen betreffende de nationaliteitsrechtelijke gevolgen van gebiedsovergang.
  De inhoud van Hoofdstuk 3 is sterk bepaald door de geschiedenis van de ontwikkeling
  van het nationaliteitsrecht op het territorium van het huidige Indonesië. Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan de vóór 1892 geldende bepalingen ter regeling van de
  status van de inwoners van het territorium van het huidige Indonesië. Ook de reeds
  genoemde Wet van 1910 op het Nederlands onderdaanschap van niet-Nederlanders en
  de eerste Indonesische nationaliteitswet van 1946 komen aan de orde. Op basis van de
  afkondiging van de Staat van Oorlog en Beleg c.q. Staat van Gevaar in het jaar 1957
  werden verschillende regelingen van het Militaire/Oorlogsgezag vastgesteld, die ook
  enkele nationaliteitsaangelegenheden regelden. Voorts zal aandacht worden besteed aan
  de eveneens reeds genoemde Toescheidingsovereenkomst, tussen Indonesië en Nederland naar aanleiding van de formele soevereiniteitsoverdracht in het jaar 1949 aangegaan.
   Het feit, dat Indonesië vóór de afkondiging van de thans vigerende Nationaliteitswet nog
  niet over een eigen nationaliteitswet beschikte, deed zich in de praktijk echter terdege
  voelen. Niettegenstaande na de proclamatie van de onafhankelijkheid op 17 augustus
  1945 door de Republiek Indonesië van de Yogyaregering de Wet van het jaar 1946
  zoals naderhand gewijzigd en aangevuld werd afgekondigd - het betrof hier de eerste
  nationaliteitswet van Indonesië - heeft deze Wet slechts beperkt en kort gegolden, met
  het gevolg dat van de daarin opgenomen bepalingen ter regeling van het staatsburgerschap van de ingezetenen van de Republiek Indonesië geen gebruik kon worden
  gemaakt. ' Met het doel om in het bestaande rechtsvacuüm te voorzien, werd op 1
  augustus 1958 de langverwachte Wet no. 62 van het jaar 1958 betreffende het Staatsburgerschap van Indonesië afgekondigd, die in de Hoofdstukken 4 tot en met 6 aan een
  uitvoerige en kritische beschouwing zal worden onderworpen. Daarbij zullen enkele
  
  1.
  2
  
  Op deze Wet zal uitgebreid worden teruggekomen in § 5.2 van Hoofdstuk 3.
  belangrijke algemene aspecten en de wijze van verkrijging en verlies van de nationaliteit
  volgens deze Nationaliteitswet worden behandeld.
  ' . i * t •-;> >•• •> •••*,.•,_.- • •• ' • • >
  Hoofdstuk 7 behandelt de wijze van verkrijging van een bewijsstuk inzake het bezit van
  het Indonesisch staatsburgerschap; dit is vooral van belang voor Indonesische staatsburgers van vreemde origine.
   Ik acht het voorts van belang om in te gaan op enkele internationale aspecten waardoor
  het Indonesisch nationaliteitsrecht zich in de loop van zijn ontwikkeling heeft onderscheiden. In dit verband verdient behalve de Toescheidingsovereenkomst^, de Overeenkomst ter afwikkeling van het probleem van de Bipatridie tussen de Republiek
  Indonesië en de Chinese Volksrepubliek' vermelding. Twee andere gebeurtenissen die
  nationaliteitsrechtelijke vragen hebben opgeroepen, zijn de overdracht van Irian Jaya
  in 1963 aan Indonesië" en de inlijving van Oost-Timor in 1976 door Indonesië als de
  27ste provincie van dit land.'
  In Hoofdstuk 8 zullen enkele conclusies uit de behandelde materie worden getrokken.
  Daarbij zal worden nagegaan, of de huidige Nationaliteitswet van 1958 aan het gestelde
  doel om te komen tot een nationale regeling inzake het Indonesisch staatsburgerschap
  beantwoordt en in hoeverre deze Wet zwakke punten vertoont. Hierop aansluitend
  zullen suggesties worden gedaan tot wijziging van enkele in de onderhavige Wet
  voorkomende bepalingen.
  § 2 Ente/e a/gemene gegevens inzote //u/onif/l
  2.1. De politieke geschiedenis
  
  •
  
  Een beschrijving van de geschiedenis van Indonesië wordt meestal aangevangen met de
  behandeling van de vorstendommen die circa het midden van de zestiende eeuw in
  Indonesië bestonden. In het bestek van deze beschouwing zal hierop echter niet worden
  ingegaan. Wél dienen de "Centuries of Sorrows under the Europeans", te worden
  genoemd- zoals door Himawan aangeduid' - dat wil zeggen de jaren 1511-1942,
  waarin successievelijk de Portugezen (1511-1596), de Nederlanders (1596-1795), de
  Fransen (1795-1811), de Engelsen (1811-1816), vervolgens wederom de Nederlanders
  (1816-1942) het voor het zeggen hadden in Indonesië.'
  De eerste Nederlanders zetten in 1596 voet aan wal in Indonesië. Hun spoedig concurrerende handelsondernemingen werden in 1602 verenigd tot de Verenigde Oost-Indische
  
  2.
  3.
  4.
  5.
  6.
  7.
  Zie hiervoor § 5.3 van Hoofdstuk 3.
  Behandeld in § 3 van Hoofdstuk 4.
   :
  Aan de orde gekomen in § 10 van Hoofdstuk 5.
  •
  •
  . '
  Op deze aangelegenheid is ingegaan in § 1.5.4 van Hoofdstuk 2.
  Himawan, Ch., The Foreign Investment Process in Indonesia, Singapore, 1980, p.79-205.
  Ibid., voor een uitvoerige beschouwing inzake de ontwikkelingen in Indonesië onder de Portugezen,
  de Nederlanders, de Fransen, de Engelsen en de terugkeer der Nederlanders.
  Compagnie (VOC). De 18de eeuw deed de bezwaren van het handelssysteem van de
  Compagnie steeds meer aan het licht komen. Geteisterd door mismanagement en
  corruptie ging de VOC steeds meer achteruit. De aan dit lichaam door de Nederlandse
  overheid toegekende concessie liep af op 31 december 1799 en werd niet vernieuwd
  zodat op deze datum de VOC ophield te bestaan en alle goederen en geldelijke verplichtingen op de Nederlandse staat overgingen.'
  Vanaf het jaar 1816 tot het jaar 1942 was Indonesië, onder de naam NederlandschIndië, een kolonie van Nederland. De Nederlandse regering heeft in de 20ste eeuw de
  kracht van de nationalistische beweging in Indonesië onvoldoende onderkend. In dit
  verband kan de oprichting in 1927 door Soekamo van de PNI ("Partai Nasionalis
  Indonesia", de Indonesische Nationalistische Partij) worden genoemd. Deze partij
  streefde naar volledige onafhankelijkheid voor Indonesië. Na 1926 traden de Nederlanders geleidelijk krachtiger tegen de nationalisten op. Zo werden velen naar het interneringskamp Boven-Digul in het binnenland van (Westelijk) Nieuw-Guinea of naar een
  andere uithoek van Indonesië verbannen, een lot dat onder meer Soekarno, Hatta en
  Sjahrir trof. Eerst door de Japanners werden deze nationalistische voormannen op vrije
  voeten gesteld.'.
  ..
   Gedurende de Japanse bezetting in de periode 1942-1945, werkten de Japanners samen
  met de Indonesische nationalisten.'° Vooral Soekarno, die in juli 1942 in Batavia
  terugkeerde, trad hierbij op de voorgrond. Een belangrijke ontwikkeling was de
  oprichting in 1943 van een Indonesisch vrijwilligersleger, de PETA ("Pembela Tanah
  Air" = Verdediging van het Vaderland), die samen met Japan Java tegen een geallieerde
  inval zou moeten verdedigen. " De hierdoor verkregen militaire kennis vormde niet
  alleen de kern van de latere moderne Indonesische strijdkrachten, maar bleek ook heel
  effectief te zijn na de Proclamatie van de Indonesische Onafhankelijkheid op 17
  augustus 1945. Van belang was het ontstaan van een nieuwe groepering, de "Pemuda's"
  (jongeren), samengesteld uit studenten, jongere ambtenaren en leden van militaire en
  paramilitaire hulpformaties zoals de PETA. "
  Twee dagen na de overgave van Japan aan de geallieerden op 15 augustus 1945 riepen
  Soekarno en Hatta, onder druk van de "Pemuda's" de Republiek Indonesië uit, waarvan
  Soekarno president werd. " De eerste Grondwet van de Republiek zag het licht op 18
  augustus 1945, een dag na de onafhankelijksverklaring. "
  
  8.
  9.
  10.
  11.
  12.
  13.
  14.
  Ibid., p. 123, betreffende het opheffen van de VOC.
  Ibid., p . 2 0 9.
  Zie voor de ontwikkelingen tijdens de Japanse bezetting, Ricklefs, M.C., A History of Modem
  Indonesia; c. 1300 to the present, Monash University, Londen, 1981, p.187-200.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.209-213, waarin de toestand in Indonesië onder de
  Japanse bezetting wordt beschreven.
  :
  •"'••.•; •.-,•••,. .Ricklefs, A History, p.2O0-225.
  Ricklefs, A History, p . 2 4 6.
   Departement van Voorlichting RI, Indonesia 1988, an official handbook, Jakarta, p.50. De
  Grondwet van 1945 is opgenomen in de Himpunan Peraturan Perandang-Undangan Republik
  
  Na de overgave van Japan was Nederlandsch-Indië gedurende een overgangsperiode
  door het Amerikaanse leger aan het Britse Zuidoost-Azië-commando overgedragen, dat
  echter weinig troepen had en het land voorshands niet kon bezetten. Er kwam een
  interregnum. De eerste Britten en Nederlanders kwamen pas in oktober 1945 op Java
  aan. In de meeste Buitengewesten werd het Nederlandse gezag snel hersteld. De
  Republiek bood echter op Java en Sumatra verzet in een guerrilla-oorlog tegen de
  terugkerende Nederlanders, waaraan onder Britse druk een einde werd gemaakt door
  de sluiting in november 1946 van het Nederlands-Republikeinse accoord van Linggarjati." Levensvatbaar was deze overeenkomst echter niet. De militaire strubbelingen
  tussen Nederland en Indonesië hielden aan. Op 21 juli 1947 begon Nederland zijn eerste
  politionele actie, die door toedoen van de Verenigde Naties op 5 augustus 1947 werd
  gestaakt. Op 8 december 1947 onderhandelden partijen opnieuw aan boord van het
  zeetransportschip van de V.N., de Renville. Met de Renville-overeenkomst kwam
  voorlopig een einde aan de militaire vijandelijkheden. '* Was Indonesië reeds ten tijde
  van het Renville-accoord een factor in de "koude oorlog" geworden, geleidelijk aan
  kreeg de Republiek in Washington meer gezag. Dit was de voornaamste reden, waarom
  een in december 1948 door Nederland ingezette tweede politionele actie ondanks de
  bezetting van Yogyakarta en de gevangenneming van vrijwel de hele Republikeinse
  regering, politiek mislukte."
  Onder Amerikaanse pressie droeg Nederland op 27 december 1949 de soevereiniteit
  over Nederlandsch-Indië over aan de jonge Republiek. Hiervan werd Nieuw-Guinea
  uitgezonderd, waarvan de status binnen een jaar middels onderhandelingen zou moeten
  worden geregeld. Voor het geval deze onderhandelingen niet tot resultaat zouden leiden.
   was echter geen oplossing aangegeven. < . . , . - • ,
  Tijdens de naar aanleiding van de soevereiniteitsoverdracht gehouden Ronde Tafel
  Conferentie (RTC) tussen beide landen, werden verschillende overeenkomsten ter
  regeling van de verhouding tussen deze landen aangegaan. '* Voor Indonesië werd op
  31 januari 1950 de federale rechtsvorm van de Verenigde Staten van Indonesië (VSI)
  geïntroduceerd en zag de Constitutie van de Republiek der Verenigde Staten van
  Indonesië het licht. " Op grond van genoemde overeenkomsten werden Nederland en
  de VSI in een Unie verenigd; in de ogen van Indonesië was dit een schijnconstructie,
  omdat de VSI niet levensvatbaar konden worden geacht. Het staatshoofd hiervan,
  
  15.
  16.
  17.
  18.
  19.
  Indonesia, disusun menurut sislem Engelbrechl (Verzameling van de wetten van de Republiek
  Indonesië, opgesteld volgens het systeem Engelbrecht), tweede druk, 1989, uilgegeven door P.T.
  Ichtiar Baru-van Hoeve, in het vervolg aangeduid met "Engelbrecht", p . 1.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.216-218.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.218-220.
  Ricklefs, A History, p.200-225.
  Zie voor de RTC, Himawan, The Foreign Investment Process, p.220.
  Zie voor de Wet Souvereiniteitsoverdracht Indonesië van 21 december 1949 en de verschillende
  overeenkomsten bij de RTC aangegaan, De Wetboeken, Wetten en Verordeningen benevens de
  Voorlopige Grondwet van de Republiek Indonesië, Leiden, 1954, in het vervolg aangeduid met
  "Engelbrecht-oude stijl", p.2967-3026. De Constitutie der VSI is opgenomen in Engelbrecht, p.5.
   Soekarno was meer dan wie ook de belichaming van het unitarisme. Dit heeft tot gevolg
  gehad, dat de VSI op 17 augustus 1950 van het toneel verdwenen. Alleen in de ZuidMolukken - in april 1950 was hier een onafhankelijke republiek uitgeroepen - werd
  tegen deze ontwikkeling, vooral door voormalige KNIL-militairen (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger) verzet geboden. In de plaats van de VSI kwam de unitarische
  Republiek Indonesië tot stand, met een op Nederlandse leest geschoeide voorlopige
  grondwet, de Voorlopige Grondwet van 1950. *° Het leger, de communistische partij
  (PKI, de "Partai Komunis Indonesia") en de President werden de voornaamste machtscentra. In deze constellatie van groeiend nationalisme en steeds toenemende inflatie
  zegde Indonesië in 1956 vanwege het Nieuw-Guinea-geschil de Unie met Nederland op,
  gevolgd door de unilaterale opzegging op 13 februari 1956 van de overeenkomsten bij
  de RTC aangegaan. Verkiezingen voor een Parlement in 1955, een Constituante in
  1955-1956 en voor Gemeenteraden in 1957 leverden successen op voor de PKI."
  Mede als reactie op deze PKI-successen werd de situatie gecompliceerd toen conservatieve officieren in de Buitengewesten separatistische neigingen gingen vertonen. Hier
  kwam nog bij, dat Sumatra en Sulawesi als exportgebieden meenden dat Java als gevolg
  van de deviezenbepalingen hun inkomsten afroomde. De onstabiele politieke situatie
  kwam mede tot uiting in het groot aantal, elkaar snel opvolgende kabinetten.^ Dit
  was de achtergrond van de afkondiging van de Staat van Oorlog en Beleg door President Soekarno in het jaar 1957. Deze toestand bleef gehandhaafd tot 15 december
  1960. " Ondertussen had Soekarno in 1959 met behulp van het leger de Constituante
  naar huis gestuurd en de Grondwet van 1945 in juli 1959 wederom van kracht verklaard, die aan de President veel grotere macht gaf. ^ Het daarop volgende jaar ging
  de President nog verder met de doorvoering van het nieuwe staatsbestel, betiteld als
  "geleide democratie". In maart 1960 werd het parlement vervangen door een lichaam,
  waarin naast afgevaardigden van de politieke partijen - wier macht sterk beknot werd ook vertegenwoordigers van beroepen en maatschappelijke groeperingen, de zogenaamde Functionele Groepen (GOLKAR, de "Golongan Karya") zitting kregen."
  De politieke verwikkelingen met Nederland vanwege het Nieuw-Guinea-conflict had de
  confiscatie ("ambil-alih") van Nederlandse bedrijven door de arbeiders daarvan ten
  gevolge. Bij besluit van Generaal Nasution van 13 december 1957 werd echter de
  verdere confiscatie van genoemde bedrijven verboden en de reeds overgenomen
  
  20.
   21.
  22.
  23.
  24.
  25.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.224. De Voorlopige Grondwet van 1950 is opgenomen in Engelbrecht, p.31.
  Ricklefs, A History, p.247-248.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.239-240.
  De in Ind. Stb. 1939-582 opgenomen Regeling op de Slaat van Oorlog en Beleg werd vervangen
  door de Wet no. 23 Prp van het jaar 1959, Stb. 1959-139, dit in verband met het weer van kracht
  worden van de Grondwet van 1945. Bij deze gelegenheid werd tot de vaststelling van een nieuwe
  regeling inzake de Staat van Gevaar overgegaan, die oorspronkelijk tot 16 juni 1960 van kracht zou
  blijven, doch krachtens de Wet no. 22 Prp van het jaar 1960, Slb. 1960-66, werd verlengd lot 15
  december 1960.
  Ricklefs, A History, p.253-254.
  Ricklefs, A History, p.247.
  bedrijven op basis van de Staat van Oorlog en Beleg onder militaire controle geplaatst.*' Bij Wet no. 86 van 1958, Stb. 1958-162 werden vervolgens de Nederlandse
  bedrijven genationaliseerd. De diplomatieke betrekkingen tussen Indonesië en Nederland
  werden op initiatief van eerstgenoemd land verbroken.
  In het conflict tussen Indonesië en Nederland inzake Irian Jaya speelden de Verenigde
  Staten een belangrijke rol door druk op Nederland uit te oefenen om over de Irian Jayakwestie te onderhandelen." Onder Amerikaanse bemiddeling werd op 15 augustus
  1962 een accoord tot stand gebracht. Krachtens dit accoord droeg Nederland Irian Jaya
  op 1 oktober 1962 aan de Verenigde Naties over, die dit gebied op hun beurt op 1 mei
  1963 aan Indonesië overdroegen." In 1969 werd een volkraadspleging gehouden
  volgens het "musyawarah"-systeem ("musyawarah" = overleg), waarbij 1025 afgevaardigden voor de Papoea's beslisten dat het gebied bij Indonesië zou blijven." Na de
  overdracht van Irian Jaya aan Indonesië werden de diplomatieke betrekkingen tussen
  Indonesiëen Nederland hersteld.*'
  
  : .:.
  *:.•:
  
  .•• t , , •.••..-.-
  
  • - ••. •_• .- ,
  
  •.
   ,
  
  •.,
  
  In 1963 ontstond een controverse inzake de op 16 september 1963 geproclameerde
  Federatie van Maleisië, waarbij zich ook de voormalige Engelse bezittingen op Kalimantan aansloten." Genoemde proclamatie vond plaats, nadat op 8 juli 1963 Engeland en de lidstaten van de Federatie in Londen overeenstemming hadden bereikt over
  de voorwaarden van haar totstandkoming. Dit conflict spitste zich toe in de zogenaamde
  confrontatiepolitiek van Indonesië tegen de Federatie van Maleisië, die door Indonesië
  als "neo-koloniaal" werd aangemerkt, vanwege het zich blijven bevinden aldaar van
  Britse basissen. Voorts werd gevreesd dat de dynamische Chinese samenleving van
  Singapore de nieuwe natie zou domineren en als zodanig de Chinese invloed in de regio
  zou bevorderen." Genoemde confrontatiepolitiek had de confiscatie van Britse en
  Maleisische eigendommen ten gevolge, in 1965 gevolgd door de confiscatie van
  Amerikaanse en andere buitenlandse bedrijven. " De confrontatie met de Federatie
  werd in 1966 beëindigd.
  26.
  27.
  28.
  29.
  30.
  31.
  32.
  33.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.242.
  Irian Jaya heette van 1962 tot 1973 Irian Barat en to! 1962, Nederlands Nieuw-Guinea. Dil
  gebiedsdeel is gelegen op de westelijke helft van het eiland Nieuw-Guinea; de oosthelft bestaat uit
  het in 1975 onafhankelijk geworden Papua New Guinea.
  Zie voor literatuur inzake Nieuw-Guinea, Duynstee, F.J.M., Nieuw-Guinea als schakel tussen
  Nederland en Indonesië, Amsterdam, 1961 en Röling, B.V. A., Nieuw-Guinea als Wereldprobleem,
  Assen, 1958, voorts een gecommentarieerde bloemlezing onder redactie van Koch, D . M . G . en
  Riemers, J.W.E., Het geschilpunt West Nieuw-Guinea eist een oplossing, Amsterdam, 1955.
  Ricklefs, A History, p.258-260.
  De situatie op Irian Jaya kan ook heden ten dage nog niet bevredigend worden genoemd, blijkend
  uit het nog actief zijn van de bevrijdingsorganisatie "Papua Merdeka"; tegen ledenen sympathisanten hiervan wordt door het leger opgetreden.
   Sabah en Serawak zijn in 1963 bij de Maleise Federatie gevoegd. Brunei heeft zich in hetzelfde jaar
  als autonome staat aangesloten bij de Federatie. Genoemde gebiedsdelen - voormalige Engelse
  bezittingen - zijn in Noord-Kalimantan gelegen.
  Ricklefs, A History, p.260-261.
  Himawan, The Foreign Investment Process, p.245, 247-248.
   Op 30 september 1965 werd in Indonesië een communistische staatsgreep verijdeld door
  het leger. Eerst nadat een golf van geweld het land overspoeld had, slaagde de commandant van de strategische reserve, generaal Soeharto erin, om de orde in Jakarta te
  herstellen en werd het leger de toestand meester. Bij deze mislukte staatsgreep vonden
  zes generaals de dood en vielen talloze slachtoffers. De communistische partij werd
  verboden. *• Het parlement beroofde in 1966 Soekarno van zijn presidentschap, waarop Generaal Soeharto hem vervolgens ontsloeg als regeringsleider. Op 22 februari 1967
  droeg Soekarno al zijn prerogatieven aan Soeharto over, die in dit jaar president
  
  Melding dient voorts te worden gemaakt van de Oost-Timor kwestie, waarvoor nog
  steeds niet tot een oplossing is gekomen. Teneinde enig licht te werpen op de houding
  van Portugal in deze kwestie, kan worden opgemerkt dat in 1974 een staatsgreep in
  Portugal plaatsvond. De val van de dictatuur in dit land heeft de oprichting van politieke partijen, ook in Oost-Timor mogelijk gemaakt. Deze politieke partijen waren de
  UDT, de Democratische Unie van Timor, voorstander van een blijvende band met
  Portugal; het Revolutionaire Front van Oost-Timor, het FRETILIN, voorstander van
  onmiddellijke onafhankelijkheid en de APODETI, de Democratische Volksvereniging
  van Timor *, die integratie in Indonesië verdedigde, doch inmiddels is opgeheven. De
  UDT kwam door de ontwikkelingen in links-socialistische zin in het moederland al
  gauw terug van haar verlangen tot handhaving van de banden met Portugal en ging een,
  zij het kortstondige, coalitie met het FRETILIN aan, die zich baseerde op de principes
  van nationale onafhankelijkheid. " Overeengekomen werd om met Portugal te onderhandelen over de formatie van een nieuwe Overgangsregering, onder toezicht van de
  VN. Tijdens de conferentie van Macau in juli 1975, werd door de Portugese regering
  het recht tot zelfbeschikking van de bevolking van Timor bevestigd, met alle consequenties van dien, waaronder de aanvaarding van haar onafhankelijkheid. Het feit, dat
  tijdens de verkiezingen in augustus 1975 het FRETILIN de meerderheid behaalde,
  direct gevolgd door de UDT, bracht laatstgenoemde partij ertoe een staatsgreep te
  proberen, waarop het FRETILIN de bevolking tot gewapend verzet opriep. De Portugese regering bleef, tevergeefs, proberen de drie partijen rond de onderhandelingstafel te
  verenigen.  35.
  36.
  37.
  38.
  39.
  40.
  Ricklefs, A History, p.268-270.
  .,..;.
  ,
  Ricklefs, A History, p.275.
  Zie Leite, P., Oost-Timor, de Westelijke Sahara van Zuidoost-Aziê, Leiden, 1988, p.98.
  Zie voor meer details, Leite, Oost-Timor.
  Ricklefs, A History, p.278.
  Jolliffe, J., East Timor, Nationalism & Colonialism, University of Queensland Press, 1978, p.211212.
  Leite, Oost-Timor, p. 134.
  ne malen verklaard, dat een zelfstandig Oost-Timor met het FRETILIN als grootste
  politieke groepering een bedreiging voor West-Timor zou zijn. Op 17 juli 1976 maakte
  President Soeharto officieel bekend dat Oost-Timor als 27ste provincie bij Indonesië
  was ingelijfd. Deze aangelegenheid werd bestreden door Portugal die de kwestie voor
  de VN bracht. Tot op heden is evenwel nog geen oplossing door de VN voor OostTimor bereikt.
   De regering-Soeharto bracht een heroriëntatie teweeg in de buitenlandse politiek. Van
  de verschillende fasen die Indonesië heeft doorlopen, kan de aflossing van de "geleide
  economie" van de voormalige President Soekarno door de "open-door policy" van
  President Soeharto worden genoemd."' Hierbij werd de sterk nationalistisch gekleurde
  politiek van het voormalige bewind beëindigd, die werd gekenmerkt door tegenzin tot
  het gebruikmaken van buitenlands kapitaal. *'
  ,-... : .::;• •
  ,.-•
  • . . • • •
  De "Nieuwe Orde" die door President Soeharto werd ingeluid, benadrukt in eerste
  instantie de principiële openstelling van het land voor buitenlandse investeringen. *
  Om haar oprechtheid in deze aangelegenheid te tonen en het doen van buitenlandse
  investeringen in Indonesië te stimuleren, ving de Overheid aan met het onmiddellijk
  teruggeven van de in de jaren 1957-1965 "overgenomen" buitenlandse bedrijven. Wat
  betreft Nederland, werd een overeenkomst gesloten om tot afwikkeling te komen van
  de uitstaande schulden. In het jaar 1967 vond de afkondiging van de Wet no. I van het
  jaar 1967, Stb. 1967-1 betreffende Buitenlandse Investeringen plaats.** Belangrijke
  resultaten met betrekking tot buitenlandse aangelegenheden, die door het bewind van
  de "Nieuwe Orde" onder het leiderschap van President Soeharto zijn bereikt, zijn de
  hertoetreding van Indonesië tot de Verenigde Naties (Indonesië had zich in 1965 uit de
  VN teruggetrokken *') en de oprichting tezamen met andere landen uit de zuidoostAziatische regio van een regionale samenwerkingsorganisatie, de ASEAN. *' Meldenswaardig zijn voorts de onderhandelingen die Indonesië met verschillende landen voerde
  om te komen tot een herschikking van de schuldenlast. Een belangrijk succes daarvan
  was de vorming van een consortium van donoren, de IGGI, de Inter-Gouvernementele
  Groep inzake Indonesië, waarvan het voorzitterschap bij Nederland berustte. " Recente politieke ontwikkelingen tussen Indonesië en Nederland hebben echter tot wijziging
  van het tot dusverre gevolgde beleid geleid, waarop nader zal worden teruggekomen.
   41. Zie voor meerdere gegevens The Indonesian economy, gepubliceerd door Praeger Publishers, CBS
  Educational and Professional Publishing, a Division of CBS, inc., New York, 1980.
  42. Himawan, The Foreign Investment Process, p. 259-260.
  43. Ricklefs, A History, p.272.
  44. Opgenomen in Engelbrecht, p. 1209.
  45. Ricklefs, A History, p.268.
  46. Zie voor deze aangelegenheid het Departement van Voorlichting RI, Indonesia, p.49.
  47. Posthumus, G.A., The Intergouvememental Group on Indonesia (IGGI), Rotterdam, 1971.
  2.2. De staatsstructuur
  
  , ,
  
  ,
  
  ,,
  
  De Indonesische staat is een rechtsstaat, gebaseerd op een Grondwet." Indonesië
  vormt een eenheidsstaat van republikeinse structuur, verdeeld in provincies die onderverdeeld zijn in districten en onderdistricten. Deze structuur is neergelegd in de
  Grondwet van 1945, die in 1959 bij Presidentieel Besluit opnieuw van kracht werd
  verklaard.
  De staatsideologie, de Pancasila, fungeert als bindmiddel tussen de verschillende
  politieke, religieuze en etnische stromingen. Het is gebleken dat deze ideologie een
  nuttig instrument is. De vijf zuilen van de Pancasila, zijn in de Preambule van de
  Grondwet van 1945 opgenomen. Genoemde vijf zuilen zijn: het Geloof in God de
  Almachtige, een Rechtvaardige en Geciviliseerde Humaniteit, de Eenheid van Indonesië,
  een Democratie, geleid door Wijsheid van Beraadslaging/Vertegenwoordiging en Sociale
  Rechtvaardigheid voor het gehele Indonesische Volk. *
  Onder het Soeharto-bewind werd aan het Indonesische leger, dat zijn origine had in de
  Indonesische revolutie en ook in de jaren vijftig als een beslissende machtsfactor was
  opgetreden, een belangrijke rol toegekend in de politieke en bestuurlijke macht. Na de
  periode-Soekarno, waarin Indonesië in toenemende mate in economische chaos werd
  gedompeld *°, zag de regering-Soeharto economische wederopbouw en ontwikkeling
  als absolute prioriteit.
  