text: Deze bak, de komaligï, wordt door de schommel naar de hemel gevoerd om gezegend te worden, en versterkt daaruit terug te keren. Op
  dit feest worden voor de vergaderloods der jongelingen allerlei
  vruchtbomen geplant, en daartussen wordt geofferd. De bedoeling kan
  wel niet anders zijn, dan door deze plechtigheid te bewerken, dat aan
  de vruchtbomen nieuw leven wordt toegevoerd, opdat ze rijkelijk
  vrucht dragen zullen. De veestapel wordt bedacht in het voornaamste
  dier ervan, de karbouw. Het beschreven rituele stelen van buffelvlees
  moet te kennen geven de overvloed van vlees die er zal zijn; het behangen der beide jongens met buffelvlees en de geslachtsdeelen van
  deze dieren is wel niet anders op te vatten dan als een middel om de
  vruchtbaarheid der dieren te bevorderen, opdat ze veel jongen zullen
  werpen.
  Hoofdzaak op het feest blijft de mens. Alle handelingen op het
  feest moeten dienen om de jonge mensen, die later met elkaar zullen
  huwen, en nakroost zullen voortbrengen, daartoe te sterken en geschikt te maken. De meisjes gaan deze zegen zelf op de schommel in
  de hemel halen.
  Wanneer we nu de bedoeling van de overige plechtigheden nagaan,
  zien we dat deze niet van zo algemene aard zijn als de pas besproken
  drie feesten. Schommelen wordt bij verscheiden volken gedaan voor
  een bepaald onderdeel van de voorspoed der mensen. Het is begrijpelijk, dat de natuurmens zijn hoogste geluk ziet in een welgeslaagde
  rijstoogst. Zo zien we dan, dat onder enkele Toradja-stammen en
  Dajak-volken het schommelen in 't bizonder wordt toegepast om een
  zegen voor de rijst uit de hemel te verwerven. Die zegen stellen de
  Dajaks zich in tastbare vorm voor, wanneer onder de opwinding van
  het schommelen kleine steentjes, bosjes haar en rijstkorrels op de
  grond vallen, en zorgvuldig door de feestgangers worden opgeraapt.
   Met de steentjes en het haar zijn de geconcentreerde gezondheid en
  levenskracht der mensen bedoeld; de rijstkorrels zijn de „ziel" van
  het gewas, die de oogst doet gelukken.
  De liederen of litanieën, die op de schommel worden gezongen, beschrijven alle een schitterend geslaagde oogst, als een profetie, hoe de
  nieuwe oogst zal zijn. Ook bij de Boeginezen moet de voornaamste
  bedoeling van de schommelfeesten zijn een zegen voor het gewas uit
  de hemel te halen. Maar duidelijk is daarmee de wens verbonden om
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  415
  
  de vruchtbaarheid der mensen te beïnvloeden. Trouwens men scheidt
  in Indonesië de vruchtbaarheid van mens, dier en plant niet van elkaar ; de een staat in nauw verband met de ander; de hemelzegen beinvloedt alles wat leeft op aarde.
   We hebben tot nu toe gezien, en we zullen dit ook voor het vervolg
  opmerken, dat het schommelen een rituele handeling is, een voorstelling van het halen van de zegen uit het rijk van licht en leven. Maar
  daarnaast treedt ten opzichte van de rijstbouw ook een magisch element aan de dag. We lezen toch van enkele Toradja-stammen, van de
  Karo-bataks en van de Javanen, dat daar bij voorkeur geschommeld
  wordt in de tijd dat de vrucht van de rijst aan het uitkomen is, en men
  hoopt door het schommelen de aar lang en zwaar te maken. Ik geloof
  niet, dat we hier een kwestie hebben van twee stadia van denken,
  waarvan we zouden kunnen zeggen, dat het ene ouder zou moeten
  zijn dan het andere. Herhaaldelijk komt het voor, dat aan dezelfde
  handelingen zowel een godsdienstige als een magische zin gehecht
  wordt. Ook hierin is het een nauwelijks van het ander te scheiden.
  De zegen des hemels waarop gehoopt wordt, openbaart zich in lange
  zware aren. Daar waar de nadruk meer valt op de gave des hemels,
  is het schommelen middel om die gave deelachtig te worden; denkt
  de mens meer in dynamistische richting, dan zal hij in het schommelen
  het magisch beïnvloeden van het gewas aanvoelen. Een in hoofdzaak
  magische bedoeling heeft ook het schommelen bij de Kai-papoeas; ook
  hier moet het schommelen dienen om de knollen groter te doen worden, waartoe ook moet dienen het roepen met name van de gewassen.
   Sommige plechtigheden waarbij geschommeld wordt, dienen uitsluitend tot versterking van de mens. Deze gedachte komt vooral tot
  uiting in het schommelen van moeder en zuigeling. Dat dit schommelen inderdaad bedoeld is om het kind in de hemel te brengen teneinde het te doen delen in de ongestoorde gezondheid en het krachtige
  leven, die daar te vinden zijn, blijkt uit het hele verhaal ervan in het
  Boeginese heldenepos, de La Galigo. Dit schommelen van kleine kinderen vinden we bij de Karo-bataks. Dat het versterken van de nog
  zwakke zuigeling de bedoeling van het schommelen op de weegschaal
  der Koeboes is, mogen we opmaken uit de omstandigheid, dat Van
  Hasselt zag, dat een moeder zich met een zuigeling zat te schommelen, en dat Schebesta het schommelen zag toegepast bij een ziek
  kind. Het schommelen op de weegschaal van volwassenen, wanneer
  dezen voor de eerste maal in het huwelijk treden, zullen we dus hebben op te vatten als een uitgesteld schommelen van de zuigeling. Dit
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  416
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   blijkt ook uit hetgeen de menschen er zelf van vertellen, nl. dat de
  malim (doekoen) bij deze gelegenheid zijn loon ontvangt voor hetgeen hij gedaan heeft om bruid of (en) bruidegom gezondheid en
  kracht bij te brengen, toen ze nog kinderen waren. In dit licht gezien
  wint het vermoeden aan waarschijnlijkheid, dat de etenswaren die op
  de weegschaal worden gelegd om hem in evenwicht te brengen, de
  zichtbare zegeningen uit de hemel zijn. Wanneer van Dongen als verklaring van dit schommelen opgeeft, dat het moet dienen om het paar
  een gelukkig leven deelachtig te doen worden, dan is dit zeker juist
  (Van Dongen 1, 285). Minder juist acht ik het, dat het wegen en
  schommelen van moeder en kind, dat Schebesta noemt, zou zijn het
  nemen van „een proef op de som", teneinde te weten of de ziekte veroorzakende krachten tevreden zijn met het offer dat op de andere
  schaal gelegd is, en zij dus zullen aflaten het kind verder te kwellen.
  Van Dongen heeft de nadruk op het wegen gelegd, waartoe aanleiding
  is door de naam timbang „wegen", die de Koeboes zelf aan deze
  plechtigheid geven. Het is echter een gewoon verschijnsel, dat een
  feest aangeduid wordt met de naam van een onderdeel ervan, en vaak
  nog een onbelangrijk onderdeel. Hoe de Koeboes ertoe gekomen kunnen zijn om van de schommel „een soort weegschaal" te maken komt
  beneden nog ter sprake.
   Een gevolg van de gewoonte om de zuigeling te schommelen teneinde hem de hemelse gaven van gezondheid en kracht deelachtig te
  doen worden, is het gebruik van de wieg. De gewoonte om een zuigeling in een opgehangen saroeng te leggen en het daarin wat heen en
  weer te schommelen om het in slaap te krijgen is algemeen in de
  Archipel. Maar het gebruik van een wieg, d.i. een bak die aan vier
  touwen in de hoeken aan een veerkrachtige lat wordt opgehangen,
  en daaraan op en neer wordt bewogen, is niet algemeen. Van vele
  Dajakstammen in Nederlands Borneo wordt verteld, dat ze geen wieg
  hebben; de zuigeling brengt het grootste deel van zijn leven door in
  de bah anak, het draagbakje (Elshout, 198). Bij de Dajakstammen
  onder wie Nieuwenhuis reisde, kent men de wieg niet; het kind wordt
  wel in een opgehangen saroeng gelegd (Nieuwenhuis I, 62). Van al
  deze stammen wordt ook niet het rituele schommelen vermeld. Van
  de Doesoen-dajaks in Brits Noord Borneo daarentegen, waar het
  schommelen gebruikelijk is, zoals we hebben gezien, lezen we: „The
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HST SCHOMMELEN IN OR INDISCHE ARCHIPEL.
  41?
  
  cradle consists of the. hollowed trunk of a tree, suspended by strings
  from the ceiling, There are no circumstances connected with the dressing or cradling- of children tending in any way to modify the shape
  of the body" (Ling Roth 1, 99).
   We kunnen echter geen algemene regel maken en zeggen: Waar
  men het rituele schommelen kent, heeft men ook de wieg; en andersom: waar niet geschommeld wordt, bestaat de wieg" niet. In dit opzicht is een overzicht van de aanwezigheid van de wieg op Celelres
  leerrijk. Makassaren en Boeginczen gebruiken hem; bij de eerste heel
  hij toëng, bij de laatsten todjang.
  „Op Boeton kent men de schomtnelwieg (kaboë), vertelt Dr.
  Cense; die is echter alleen bij den hoogsten stand, de Kaoemoe, in
  gebruik. Het is een binnenshuis aan touwen opgehangen bak, vrij
  laag boven de vloer. Men plaatst de kinderen op de kaboë, wanneer
  ze 42 dagen oud zijn; ook de moeder en soms nog andere personen
  nemen er soms op plaats. Men wiegt de bak dan zachtjes heen en
  weer. Na het hier genoemde tijdstip kan dit wiegen ten allen tijde
  gebeuren. Er vinden echter geen bijzondere ceremonieën hij plaats".
  Van de Zuid-toradjas, waarbij het ritueel schommelen algemeen bekend is, weten we, dat ze geen wieg hebben (A. C. Kruyt 1, 134).
  In het Galoempangse daarentegen heeft men de wieg, poë, wèl, terwijl ik daar niets van het ritueel schommelen gemerkt heb. De wieg
  wordt hier met veel voorzorgen van hout gemaakt; de vervaardiger
  mag onder zijn werk niet praten, anders zal het kind veel huilen;
  vreemdelingen mogen niet komen kijken; als de wieg klaar is, wordt
  de kam van een haan afgesneden, en met het daaruit druipende bloed
  wordt de wieg bestreken; de haan zelf mag niet worden geslacht; de
  vogel blijft leven als plaatsvervanger van het kind. Eerst wanneer het
  een maand oud is, mag de zuigeling in de wieg worden gelegd.
   Gaan we verder dan zien we, dat de To Seko, die zoveel aan ritueel schommelen doen, geen kinderwieg gebruiken, ja ze verklaren
  bang te zijn om een kind in een wieg te leggen, omdat het ritueel
  schommelen alleen gedaan mag worden onder het brengen van veel
  offers; zonder die offers is schommelen gevaarlijk voor het leven en
  de gezondheid; voor een zuigeling kunnen die offers niet gebracht
  worden, dus mag het niet in een wieg. Dezelfde vrees om het kind in
  een wieg te leggen vinden we bij de stammen der West-toradjas, die
  geen wieg kennen, nl. de Lore-, de Rampi'- en de Koro-groepen. De
  Kaili- en Sigi-groepen van dit volk gebruiken allen de wieg. Bij de
  groepen tussen die twee in (Koelawi- en Pakawa-groepen) wordt de
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  418
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  wieg gebruikt door hen, die dit van oudsher gewend zijn; bij de
  anderen niet; dit is het gevolg van gemengde huwelijken tussen hen
  die de wieg hebben, en hen die hem niet kennen; maar de laatsten
  zullen er dan ook niet aan denken een kind in een wieg te leggen.
  Bij de Oost-toradjas is de wieg algemeen in gebruik met uitzondering van de To Wana, een volksdeel, dat altijd in een hoek is geduwd,
  en dat daardoor de algemeene ontwikkeling van dit volk niet heeft
  meegemaakt. Bij de Oost-toradjas worden dezelfde voorschriften bij
  het maken van een wieg genomen, als van Galoempang is vermeld.
  Ook hier mag de zuigeling pas in de wieg worden gelegd, als het
  enige dagen oud is.
   Nog meer naar het Oosten van Celebes gaande vinden we de wieg
  niet bij de To Loinang, maar wel in Balantak en de Banggai-archipel.
  Bij het maken van de wieg worden ook hier allerlei voorschriften in
  acht genomen, en het kind mag pas enige tijd, soms pas na een maand,
  in de wieg worden gelegd; hier en daar wordt gewacht op een „goede
  dag".
  In de Minahassa kent men de wieg nergens. De geschiedenis van
  de wieg op Celebes bewijst wel, dat het gebruik van wiegen en het
  ritueel schommelen twee dingen zijn, die hier naast elkaar staan, ofschoon het eerste uit het tweede moet zijn voortgekomen. Voor Celebes is het vrij duidelijk, dat het gebruik van de wieg verband houdt
  met de penetratie van de Boeginese en (of) Loewoe'se invloed. Overal
  waar deze is aan te wijzen, wordt de wieg gevonden. Dat men dit
  meubel door Loewoe'se invloed heeft leren kennen wordt uitgesproken
  in een overlevering, die het ontstaan van het vorstenhuis van Waiboenta in Loewoe' verklaart. De eerste vorst van dat land nam. was
  uit de hemel neergedaald. Hij huwde met een meisje dat uit een
  bamboe was voortgekomen. Het echtpaar kreeg een kind. Maar op
  zekere dag ontstond er twist tussen hen over het reinigen van de
  faeces van de kleine. Boos klom de vader naar de hemel terug, waarheen zijn vrouw hem volgde. Het kind begon erbarmelijk te huilen,
  omdat het de moeder miste. De rijksbestierder (baloilo) wist niet wat
  hij met het kind moest aanvangen. Toen We Iele aloeng, de moeder,
  echter het geschrei van het kind hoorde, keerde ze uit de hemel op
  aarde terug en leerde den baloilo een wieg maken, «n vertelde hem
  hoe hij het kind moest wiegen.
   De voorzorgen, die bij het maken van een wieg worden genomen,
  en de omstandigheid dat het kind er pas in gelegd mag worden, als
  het enige dagen oud is, kenmerken het wiegen nog als een ritueele
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  419
  
  handeling. Het kind moet eerst bewijzen levensvatbaarheid genoeg te
  bezitten om het gevaar dat aan elke rituele handeling verbonden is,
  weerstand te kunnen bieden. Of we nu uit de geschiedenis van de
  wieg op Celebes mogen besluiten, dat de overgang van schommel tot
  wieg bij de Boeginezen heeft plaats gehad, is zeer de vraag. Ook
  onder dit volk kan de wieg zijn gekomen, reeds afgescheiden van de
  schommel.
  Het verdient wel opmerking, dat we niets van het magisch element
  in het gebruik van de wieg terugvinden. Zo ergens dan zouden we
  hier verwachten, dat men het kind wiegt (schommelt) om het spoedig groot te doen worden. In plaats daarvan vinden we juist vrees
  voor de wieg bij hen, die er door de ene of andere oorzaak niet van
  ouderher aan gewend zijn. Dit is, zoals al gezegd is, mede een bewijs
  dat het wiegen een rituele handeling is gelijkstaande met het ritueel
  schommelen.
   Ik beschik niet over de nodige gegevens om aan te tonen hoe het
  met 't gebruik van de wieg op Java staat. Het is ook mogelijk dat hij
  hier en daar op de kleine Soenda-eilanden en in de Grote Oost gevonden wordt. Evenwel in verband met de enkele gegevens, die mij
  ter beschikking staan, vermoed ik dat de wieg in het Oosten van de
  Archipel niet gevonden wordt. Op de eilanden waarvan in de literatuur op dit punt iets gezegd wordt, bestaat de wieg niet (o.m. Geurtjes, 363; Neuhauss III, 27 en 254; het bed van de zuigeling is hier
  een „Netzsack ohne jede Unterlage"). Dit alles doet ons besluiten,
  dat de wieg van vreemde oorsprong is, en dat hij niet altijd samengaat met het schommelen.
  Waar het schommelen niet 't kind in 't bizonder geldt, moet het
  dienen om volwassenen, en speciaal meisjes en vrouwen, gezondheid
  en kracht toe te voeren, opdat ze door het voortbrengen van kinderen
  de stam in stand kunnen houden. Waar de sjamaan zich al schommelend in trance brengt, kunnen wij het schommelen in dit verband niet
  anders verstaan, dan dat hij door zijn bezoek aan de hemel een ander
  mens geworden is, toegerust met hemelse krachten, die hij den medemens ten goede laat komen.
  Tenslotte moeten wij ons nog bezig houden met de vraag of het
  ritueel gebruik van de schommel van oorsprong Indonesisch is, dan
  wel of het overgenomen is van anderen. Dat natuurvolken in het alleDownloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  420
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   daagse schommelen iets hebben gezien, waardoor ze meenden de
  groei van het gewas magisch te kunnen beïnvloeden, behoeft niet
  overgenomen te zijn. Dit is echter iets anders dan het ritueel schommelen, waardoor contact wordt gezocht met de bovenwereld. Het
  zoeken van dit contact, teneinde de zegeningen des hemels deelachtig
  te worden is zeker Indonesisch, maar het gebruik van de schommel
  als een middel om die aanraking te krijgen, is vermoedelijk niet inheems maar overgenomen. Opmerkelijk is evenwel, dat wij het vinden
  bij primitieve volken als de To Seko en de Koeboes.
  Als we ons de vraag voorleggen, of men het schommelen elders
  kan hebben gekend, maar het gebruik ervan heeft vergeten, dan kan
  alleen met enige zekerheid worden geantwoord ten opzichte van de
  Oost- en de West-toradjas. En dan meen ik te kunnen zeggen, dat ze
  het ritueel schommelen nimmer hebben gekend. Waar bij het stamfeest van deze volken vele ceremoniën in gebruik zijn, die de aanraking met de bovenwereld heten te bewerkstelligen, zou het wonderlijk
  zijn, dat het schommelen verloren zou zijn gegaan, als men het eens
  had gekend. Toch blijft het vreemd, dat het schommelen bij de To
  Seko een grote rol speelt bij het stamfeest, terwijl de Toradja-stammen in het Rongkong- en Karama-stroomgebied, met welke zij niet
  alleen de naam van het feest, maar ook veel gebruiken gemeen hebben, het niet kennen.
   Wat de Koeboes betreft meen ik een aanwijzing te hebben, die
  wijst in de richting van overnemen van het schommelen. We hebben
  namelijk gezien, dat de inwoners van Tnganan Turkse schommels
  gebruiken, waarbij de illusie, dat men naar de hemel opvaart, nog
  sterker wordt, dan bij de gewone schommel. Maar hoe weifelend wij
  ook mogen staan tegenover de vraag of het ritueel schommelen een
  oorspronkelijk indonesisch gebruik is, dat de Turkse schommel op
  Kali van vreemde oorsprong is, zal wel niemand betwijfelen. Nu kan
  ik in de „soort van weegschaal" bij de Koeboes niet anders zien dan
  een mislukte poging om de Turkse schommel na te bootsen. Het
  wegen van personen is zó on-Indonesisch, dat deze gewoonte op zichzelf al van vreemde oorsprong zou moeten zijn.
  Een overzicht van het ritueel schommelen geeft Sir James G.
  Frazer in het derde deel van zijn Golden Bough „The dying God",
  Note B. Swinging as a magical rite, 3d edition, p. 277—285). Uit dit
  overzicht zien we hoe algemeen verspreid het ritueel schommelen over
  de wereld is. Frazer meent terecht, dat het niet mogelijk is om alle
  gevallen op dezelfde wijze te verklaren. Hij zoekt voornamelijk een
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  421
  
  magische zin in het schommelen, en deze zit ook werkelijk in vele
  gevallen, die hij noemt. Maar aan Frazer schijnt de godsdienstige zin
  van andere gevallen te ontgaan. Waar de magische bedoeling van het
  schommelen niet voor de hand ligt, ziet Frazer in het schommelen een
  middel om boze geesten te verjagen. Het zoeken van contact met de
  bovenwereld merkt hij in 't schommelen niet op.
   Toch treedt dit laatste duidelijk aan de dag bij het schommelen in
  Voor-Indië, het land waarheen onze blikken zich het eerst richten,
  als er van overnemen gesproken wordt. „About the middle of March,
  vertelt Frazer, the Hindoos observe a swinging festival of a different
  sort in honour of the god Krishna, whose image is placed in the seat
  of a cradle or a swing and then, just when the dawn is breaking, rocked
  gently to and fro several times. The same ceremony is repeated at
  noon and at sunset. In the Rigveda the sun is called by a natural
  metaphor „the golden swing in the sky", and the expression helps
  us to understand a ceremony of Vedic India. A priest sat in a swing
  and touched with the span of his right hand at once the seat of the
  swing and the ground. In doing so he said, „The great lord has united
  himself with the great lady, the god has united himself with the
  goddess". Frazer zegt ter verklaring: „Perhaps he meant to indicate
  in a graphic way that the sun had reached that lowest point of its
  course where it was nearest to the earth". In dit constateren van een
  feit wordt echter niet verklaard waarom geschommeld wordt. We zien
  hier een sprekend voorbeeld van het in contact brengen van de aarde
  met de hemel door schommelen.
   Om nu weer op het ritueel schommelen in Indonesië terug te komen
  heb ik de indruk, dat dit inderdaad van vreemde oorsprong is, ofschoon ik er geen bewijzen voor heb gevonden, en de voorstelling
  omtrent het zoeken van aanraking met de bovenwereld, de hemel,
  waarvan het schommelen deel uitmaakt, echt Indonesisch is. We hebben dan het schommelen te beschouwen als een pendant van het dansen. Als de natuurmens in zijn voorstelling een lange weg op aarde
  heeft af te leggen, om bijv. de ziel van een overledene naar het
  schimmenland onder de aarde te brengen, of om een machtigen geest
  te bezoeken, die op een hoge berg of een ander punt op aarde troont,
  en hij wil die lange tocht in de werkelijkheid overbrengen, dan komt
  hij er vanzelf toe om almaar in de rondte te lopen, en in woorden
  (zang) te kennen te geven, wat hij doet, en met welk doel de tocht
  gedaan wordt. En omdat dit „lopen" gestileerd wordt en rythmisch
  geschiedt, noemen wij het „dansen". Wil de natuurmens nu in zijn
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  422
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  voorstelling naar de hemel om er dingen van de aarde te brengen, die
  hij wil laten zegenen, of om vandaar zegeningen, die men van de in
  de bovenwereld (hemel) wonende machten afsmeekt, op aarde uit te
  storten, dan kan de tocht opwaarts niet beter veraanschouwelijkt worden, dan door zich in een schommel naar boven te werken. Wat men
  doet, en wat men beoogt, wordt in liederen of litanieën, die bij het
  schommelen gezongen worden, te kennen gegeven.
   Zo zouden we kunnen besluiten: Wat de dans voor den natuurmens
  is om op aarde gelegen doeleinden te bereiken, is het schommelen om
  die dingen te verwerven, die alleen in de bovenwereld, in de hemel,
  de bron van licht, leven, gezondheid, kracht, te krijgen zijn.
  Carl Bock. The Headhunters of Borneo. London 1882.
  C. J. van Dongen 1, De Koeboes in de ond.afd. Koeboestreken der
  Residentie Palembang, Bijdragen 63, 1910.
  idem 2, Een en ander over de Koeboes naar aanleiding van Prof. P.
  P. Schebesta's publicaties over dit volk. Bijdragen 88, 1931.
  J. M. Elshout. De geneeskunde der Kenja-dajak in Centraal-Borneo
  in verband met hun godsdienst. 1923.
  H. E. D. Engelhard, Mededeelingen over het eiland Saleyer. Bijdragen 32, 1884.
  Sir James G. Frazer, The Golden Bough III, The dying God, 3d.
  edition. London.
  idem. Aftermath, a supplement to the Golden Bough. London 1936.
  H. Geurtjens. Uit een vreemde wereld. 's-Hertogenbosch 1921.
  N. Graafland. De Minahassa. 2e druk.
  J. S. G. Gramberg. De Troeboekvisscherij. Tijd. Bat. Gen. dl 24
  1877.
  A. L. van Hasselt. Volksbeschrijving van Midden-Sumatra. Leiden
  1882.
  W. Kaudern. Games and Dances in Celebes. Results of the Authors
  expedition to Celebes 1917—20, dl. IV. Göteborg.
  V. E. Korn. De dorpsrepubliek Tnganan Pagringsingan. Santpoort
  1933
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  423
  
  A. C. Kruyt 1, De Toradjas van de Sa'daii-, Masoepoe- en Mamasarivieren. Tijd. Bat. Gen., dl. 63, 1923—24, 81—175, en 259—401.
  idem 2, Het Stamfeest op Midden-Celebes, Tijd. Bat. Gen. 75, 1935,
  550—604.
  J. Kruyt 1, De Boea' en ecnige andere feesten der Toradjas van
  Rante pao en Ma'kale. Tijd. Bat. Gen., dl. 60, 1921, 45—77 en
  161—186.
   idem 2, Het ma'boea' en de tatoeage in Seko (Midden-Celebes). Bijdragen, dl. 76, 1920, 235—257.
  H. Ling Roth. The Natives of Serawak and British North Borneo.
  London 1896.
  Edwin Loeb. Mentawei myths. Bijdragen 85, 1929.
  B. F. Matthes 1. Bijdragen tot de ethnologie van Zuid-Celebes. 's-Gravenhage 1875.
  idem 2. Boegineesch-Nederlandsch Woordenboek.
  idem 3. Einige Eigentümlichkeiten in den Festen und Gewohnheitcn
  der Makassaren und Buginescn. Leiden 1884.
  idem 4. Beknopt verslag mijner reizen in de binnenlanden van Celebes
  in de jaren 1857 en 1861. Verzameling van Berigten betreffende
  de Bijbelverspreiding, 96—99.
  idem 5. Verslag van een uitstapje naar de Oosterdistrikten. Jaarboekje
  Celebes 1865. Makassar 1865.
  Mededeelingen betreffende eenige Mandharsche landschappen. Bijdragen 62, 1909.
  R. Neuhauss. Deutsch Neu Guinea III. Ch. Keysser. Aus don Leben
  der Kai-leute. Berlin 1911.
  Nguyen van Huycn. Les Chants alternés des garc,ons et des filles en
  Annam. Paris 1934.
  A. W. Nieuwenhuis. In Centraal Borneo. Leiden 1900.
  J. Perham. Manangism in Borneo. Journal of the Straits Branch of
  the Royal Asiatic Society, 1887.
  J. A. Th. Schwartz. Tontemboansche Teksten II, vertaling. Leiden
  1907.
  Sir Spencer St. John. Life in the forest of the far East. London 1862.
  Deel 97
  
  28
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  424
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  J. A. van Staveren. De Rokka's van Midden-Timor. Tijd. Bat. Gen.,
  dl. 57, 1915.
  H. Sundermann. Religiose Vorstellungen und darauf sich gründende
  Sitten und Gebrauche der heidnischen Dajak auf Borneo. Bijdragen, dl. 76, 1920.
  S. W. Tromp. Uit de Salasila van Borneo. Bijdragen 37, 1888.
  P. te Wechel. Erinnerungen aus den Ost- und West-Dusun-Landern
  (Borneo), in besonderen Hinblick auf die animistische Lebensauffassung der Dajak. Int. Archiv f. Ethnografie 22, 1915.
   Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  