text: ONTWRONGEN BEZWAREN
  DOOR
  
  G. J. STAAL
  
  De Ondernemersraad voor Suriname, broeder van den
  gelijknamigen Raad voor Ned.-Indië, heeft in druk doen
  verschijnen een „Rekest aan den Minister van Koloniën
  dd. 22 Juli 1926 met daarbij behoorende Nota", waarin het
  instituut de noodzakelijkheid betoogt om zoo spoedig mogelijk krachtige pogingen te doen tot eene blijvende verbetering van de zoo zeer gedrukte economische omstandigheden van Suriname en zich bereid verklaart van zijn
  kant daartoe mede te werken door opwekking van het in
  Oost-Indië werkend kapitaal ten bate van de West, mits
  Opper bestuur en Staten-Generaal de wettelijke hervormingen willen bevorderen en de geldelijke offers willen
  brengen, die de in de Nota aanbevolen maatregelen vragen.
  Hartelijk verheug ik mij in dit optreden van den Ondernemersraad; even hartelijk hoop ik, dat de Raad er in
  slagen moge eindelijk eens aan Suriname te bezorgen wat
  het land behoeft om tot ontwikkeling te komen.
  Des te meer doet het mij leed, dat ik ernstig bezwaar
  moet maken, niet tegen de voorstellen van den Raad,
  doch tegen dat deel van de beschouwingen in de nota, dat
  niet geheel strookt met de werkelijkheid en waarin aan
  den Gouverneur, die in 1920 den maatstaf der loonen van
  de contract-arbeiders op de plantages verhoogde, handelwijzen worden aangewreven, hem eene onbedachtzaamheid wordt verweten en aan zijne beslissing in zake de
  loonen gevolgen worden toegeschreven, die een geheel
  verkeerden indruk moeten wekken van den loop van zaken.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  236
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  Ik bedoel de bladzijden 40 en 41 der Nota en de daar
  gegeven uiteenzetting van de loonsverhooging.
  De Gouverneur, die haar invoerde, is schrijver dezes.
   Een persoonlijk verweer dus? Best! De subjectieve tint
  van dit deel der nota moge het verklaren. Maar men onderschatte niet deze zakelijke overweging: dat het in het
  belang van den uitslag der bemoeienissen van den Ondernemersraad noodig en nuttig is tegenover diegenen,
  die geneigdheid mochten voelen aan den economischen
  opbouw van Suriname mede te werken, te doen uitkomen
  dat het daarginds wezenlijk niet zoo willekeurig en onbenullig toegaat als zij misschien uit de verschafte voorlichting zouden afleiden, tot schade voor hunne goede voornemens.
  Zooals in de Nota is medegedeeld, is het loon der immigranten op de plantages, — dat zijn: de Oosterlingen, die
  met eene werkovereenkomst in Suriname worden aangevoerd voor landbouwarbeid; vroeger Britsch-Indiërs en
  Javanen, thans alleen Javanen, — in 1920 verhoogd van
  ƒ0.60 tot ƒ 0.80 voor den man, van ƒ 0.40 tot ƒ0.60 voor
  de vrouw per werkdag. Het zou beter zijn te spreken van
  den waflfetef van het loon, die verhoogd werd: de immigranten werken namelijk voor het meerendeel op taak en
  niet op tijd. Het loon beteekent voor hen dus het bedrag,
  dat hun toekomt voor het volbrengen van zekere taak,
  welke de werkgever verplicht is, onder Overheidstoezicht,
  zoodanig vast te stellen, dat de arbeider die taak kan afwerken, en derhalve het volle bedrag kan verdienen, binnen den wettelijk bepaalden arbeidstijd. Het werkelijk
  verdiende loon kan méér of minder zijn dan het maatstaf-,
  het standaardloon; minder, als de arbeider zijne taak in
  den werkdag niet afmaakt; méér als hij méér werk volbrengt, of ook als de taak bijzondere inspanning of vaardigheid vordert en op dien grond hooger getarifiëerd is.
   De hiervoren genoemde bedragen van 80, 60 en 40 cent
  zijn de normale maatstaf-minima voor eene dagtaak. De
  werkgever is gehouden in elk geval zooveel werk aan te
  bieden aan den immigrant, dat deze het minimum kan behalen. Dat minimum is tevens het dagloon voor werk
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  237
  
  op tijd. Het vertegenwoordigt dus eene loon-garantie.
  De 60 cent voor den man en de 40 cent voor de vrouw
  dagteekenen reeds van omstreeks 1870. Het kan dus niet
  verwonderen, dat die maatstaf een halve eeuw later niet
  meer in den tijd paste, noch dat in den loop der tijden
  meer dan eens erop gewezen werd, dat hij te laag geworden
  was. De maatstaf werd echter gehandhaafd „zonder dat"
  (hier wordt de Nota letterlijk aangehaald) „daarbij eenige
  „rekening is gehouden: noch met de kwestie van vraag en
  „aanbod, noch met de veranderingen in de prijzen der
  „levensmiddelen in de kolonie, noch met den meerderen
  „of minderen bloei der ondernemingen, die de loonen had„den te betalen". Hoe dat komt doet voor het oogenblik
  in verband met het doel van deze aanteekeningen niet ter
  zake, evenmin als het noodig is in te gaan op het verschijnsel, dat het gemiddeld dagloon, blijkens de loonstaten, in het Koloniaal Verslag beneden de norm bleef. Het
  gaat nu alleen om de opmerking, die de Raad laat volgen:
  dat in 1921 (ten rechte 1920) plotseling het Gouvernement ingreep, waardoor m^tts de loonen werden verhoogd van / 0.60 op ƒ 0.80 en van ƒ 0.40 op ƒ 0.60.
   /w mts: ja, bezien van wettelijk standpunt inderdaad
  tneews; de bedragen, die om zoo te zeggen tot toen toe
  wettelijk gekristalliseerd waren, werden door de nieuwe
  vervangen. Doch hoe stond het met de practijk?
  Op den 5den Juni 1919 vergaderde te Paramaribo de
  Studiecommissie van het Suriname Studie Syndicaat met
  de leden van de destijds bestaande twee landbouwvereenigingen, onder presidium van den Leider van het Studie-syndicaat. Daar kwamen ook de loonen ter sprake.
  Nadat een der planters had medegedeeld, dat vele plantages voor de arbeiders rijst beschikbaar stelden tegen
  minder dan den kostprijs en de Voorzitter de wenschelijkheid had betoogd die loonsverhooging in het contract
  tot uiting te doen komen, deed een ander planter, vertegenwoordiger van de grootste onderneming, opmerken,
  dat men in het contract het loon dan moest vaststellen
  op 80 ets; „rfg festaawde toestand ts i a a r w ^ ƒ«'&%'& tw
  ", voegde hij er bij. En op de nadruk-
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  238
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  kelijke vraag of hij dus de zuivere dagloonen van 60 op
  80 cent wilde brengen, antwoordde dezelfde: i
  Ik cursiveer om er de bijzondere aandacht op te vestigen, dat die 80 cent maar niet een willekeurige uitvinding
  geweest zijn en dat het niet aangaat om te zeggen, dat de
  loonen ineens, door het ingrijpen van de Overheid, als het
  ware bij wijze van overval verhoogd werden. De noodzakelijkheid van eene verhooging was reeds in den kring
  der planters ingezien; een loon van 80 cent door hen reeds
  in practijk gebracht; door velen zelfs, zooals gezegd werd.
   Nu werd het de taak van de Overheid om wat gebruik
  geworden was, vast te leggen, want „velen" was nog niet
  „allen" en het was niet toelaatbaar, dat enkelen aan hunne immigranten zouden onthouden wat velen reeds als
  noodzakelijk hadden erkend. Men bedenke hierbij dat de
  bedingen van de werkcontracten voor alle immigranten
  gelijk moeten zijn.
  Ik ging naar Holland, onder meer om daar de belangen
  van den landbouw en de immigratie te bespreken. In eene
  vergadering met het Suriname Studie Syndicaat, op 11
  Mei 1920 te 's-Gravenhage, deelde ik mijn voornemen
  mede om als norm voor het arbeidsloon vast te leggen
  80 cent voor den man, 60 cent voor de vrouw. Nu wil ik
  mij niet uitsluitend beroepen op het feit, dat in die vergadering, waarin de genoemde Studiecommissie en vertegenwoordigers van landbouwbelangen in Suriname aanwezig waren, geen stem tegen dat voornemen werd aangeheven, daar ik wil aannemen, dat de aandacht hoofdzakelijk gespannen was op het voornaamste: de vraag of
  het Studiesyndicaat nieuwe ondernemingen in Suriname
  zou vestigen; maar het mag toch niet onvermeld blijven,
  want er werd wel degelijk over het loonvraagstuk gesproken en ik vond zelfs steun bij een der aanwezigen, die het
  arbeidsloon in Suriname laag noemde in vergelijking met
  de loonen, die in naburige landen, b.v. Britsch Guyana,
  werden betaald.
  Toen ik in Suriname terugkeerde, was het loonvraagstuk intusschen acuut geworden. Mijn tijdelijke vervan-
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  239
  
  ger had besprekingen gevoerd met de besturen der beide
  Landbouwvereenigingen op de basis van 75 cent loon
  voor den man, 55 cent voor de vrouw. Overeenstemming
  was, althans schriftelijk, nog niet bereikt: een der vereenigingen berichtte zich haar eindoordeel voor te behouden
  in afwachting van de beslissing, die ik zou medebrengen
  aangaande de verlaging van het aandeel der planters in de
  aan voerkosten van de immigranten.
  Mij werden gegevens verstrekt, die duidelijk de dringende noodzakelijkheid aantoonden van eene voorziening; door den Geneeskundigen Dienst liet ik mij voorlichten aangaande de minimumbehoefte aan voedingsstoffen, ten einde te kunnen beoordeelen in hoever daaraan met het wettelijk standaardloon (c.q. 80 en 60 cent)
  zou kunnen worden voldaan. En toen begon het uitvoerig
  overleg met de Landbouwvereenigingen, waarvan de Nota niet rept. Wellicht slaat op die onderhandelingen de
  passage op bl. 40: „Het is ons bekend dat de toenmalige
  „Gouverneur zelfs nog veel verder had willen gaan" (ver„der dan 80 cent dus) „en dat alleen een eensgezind optreden der beide plantersvereenigingen en de bedreiging
  „om de plantages te zullen stopzetten, waardoor alle arbeiders geheel ten laste van het Gouvernement zouden
  „komen, een dergelijke ramp heeft kunnen verhoeden."
  Ik ontken ten stelligste, dat de planters zulk een bedreiging tot den Gouverneur gericht hebben; het is geheel
  bezijden de waarheid dat zulk eene bedreiging een ramp
  verhoed zou hebben! Er zal nog gelegenheid zijn hier op
  terug te komen in het verder relaas.
  De Gouverneur — zegt de Nota — had zelfs nog veel
  verder willen gaan. Ik begrijp wat bedoeld wordt, doch
  moet weer opkomen tegen de wijze van voorstelling.
   Toen ik alle gegevens, die ik behoefde voor het overleg
  met de planters, bijeen had, riep ik de Besturen der
  Landbouwvereenigingen op tot eene vergadering op 6
  Augustus 1920. Ik gaf daar eerst eene uiteenzetting van
  de, hun gunstige, beslissing in zake het plantersaandeel in
  de immigratiekosten en bracht daarna het loonvraagstuk
  aan de orde. Ik deelde hun mede, dat volgens de mij door
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  240
  
  '
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  het Immigratiedepartement en den Geneeskundigen
  Dienst verschafte gegevens, berekend naar de winkelprijzen, een Javaansch arbeider ƒ7.60, een Britsch-Indiër
  /"7.20 per week noodig zou hebben om in de meest noodzakelijke levensbehoeften te kunnen voorzien; dit zou dus
  neerkomen op een dagloon van ƒ 1.25 voor den Javaan.
  Onmiddellijk wierp een der planters daartegen in: Als dat
  waar is, kunnen wij de zaak wel sluiten, want een dergelijk loon betalen kunnen wij nooit.
   Is dat soms de bedreiging van de Nota? Dan zou ze al
  heel voorbarig geweest zijn, want het was pas het eerste
  begin van het overleg. Ik deed uitkomen, dat de man
  moest hebben wat noodig was voor de onmisbare eerste
  levensbehoeften, doch stelde daarbij dadelijk in het licht,
  dat er drie wegen waren, waarlangs de werkgever aan
  dezen eisch zou kunnen voldoen, en wel:
  1 °. door het loon te regelen naar de noodzakelijke behoefte ;
  2°. door verstrekking van levensmiddelen naast het
  loon;
  3°. door coöperatief levensbenoodigdheden (ook kleeren, gereedschappen, enz.) ten behoeve van de plantagearbeiders in te koopen en aan hen te verkoopen *), waardoor dezen verlost zouden worden van de zeer hooge prijzen van de, vaak voor vrij belangrijk bedrag verhuurde
  plantagewinkels, en hun loon dus grootere waarde zou
  krijgen.
  Dit zijn de punten geweest, waarover het verder overleg geloopen heeft. Ik gaf den heeren gelegenheid om hunnerzijds met uitgewerkte voorstellen naar deze beginselen
  voor den dag te komen in eene tweede bijeenkomst op 24
  Augustus.
  Uit deze eerste vergadering moge ik nog twee punten
  aanstippen:
  a. Ik had op den voorgrond gesteld, dat in elk geval
  het standaardloon op 80 cents moest worden bepaald;
  met andere woorden: bevestigd wat de practijk reeds als
  ') Ik wist dat de planters dit reeds in overweging hadden.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  241
  
  noodzakelijk had erkend. Daartegen is toen m'rf geprotesteerd; alleen is opgemerkt dat een ^ooger loon niet mogelijk was.
   6. Ik had het denkbeeld geopperd om, met het oog op
  de buitengewone tijdsomstandigheden, eene foyde/yfo
  loonstoeslag te geven, die later bij terugkeer tot een meer
  normalen levensstandaard weer zou kunnen vervallen.
  Een der aanwezige officiëele adviseurs bracht de bezwaren tegen het stelsel naar voren. En de planters zijn er
  hunnerzijds m'etf op ingegaan. Dit vermeld ik, in verband
  met deze passage uit de Nota:
  „Dat men in Suriname op grond van tijdelijke abnor„male omstandigheden een definitieve loonsverhooging
  „heeft gedecreteerd, berust op hetzelfde gebrek aan in„zicht, dat men destijds overal ter wereld heeft kunnen
  „constateeren".
  Het is mij een genoegen te mogen vaststellen, dat in
  Suriname wèl aandacht aan het vermoedelijk tijdelijk
  karakter van de bijzondere toestanden gegeven is en zelfs
  daarmede rekening is gehouden, want zooals verder uit
  de tot stand gekomen regeling zal blijken, bevat die regelingelementen, welke met de tijdsomstandigheden zouden
  wisselen. De verhooging van het stowdaanfloon op zich
  zelf van 60 tot 80 cent mag niet beschouwd worden als
  een maatregel, waartoe alleen %'d^y&£ nood dwong.
  Eén helft van het „dubbel verwijt" aan het Bestuur op
  bl. 41 der Nota is dus inderdaad ongerechtvaardigd.
  De andere helft wordt nader besproken.
  In de tweede bijeenkomst — die van 24 Augustus 1920
  — werden de officiëele en de inmiddels door de landbouwvereenigingen samengestelde lijsten van de strict
  vereischte voedingsmiddelen en andere levensbenoodigdheden, tot in de kleinste bijzonderheden, wat hoeveelheid
  en prijzen betreft, onderzocht en uitvoerig besproken,
  met het gevolg dat ik ten slotte de lijsten der />/«wters
  zefoe» kon aanvaarden, behoudens eene op beslist advies
  van den Geneeskundigen Dienst aangebrachte geringe
  uitbreiding van het voedsel-rantsoen met J K . G . kabeljauw per week (waarde 9 cent).
   16
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  242
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  Het spijt mij voor den lezer dat ik in zulke kleinigheden
  moet afdalen, maar het is noodig om aan te toonen, dat
  er maar niet in het wilde gedecreteerd is, zooals de Nota
  zou doen vermoeden.
  Ten gevolge van de voordeden, die de immigrant zou
  genieten als de planters de in de lijsten opgesomde artikelen voor de daarin genoemde prijzen voor hem verkrijgbaar stelden, zou het g^Wloon van 80 c. voor den
  man en 60 cent voor de vrouw respectievelijk eene waar ie
  krijgen van ƒ 1.06^ en 81 cent.
  Nu werden echter tegen de 80 en 60 cent weer wèl bezwaren ingebracht. De Besturen verzochten om uitstel
  van de beslissing, ten einde eerst nog met de leden der
  vereenigingen te kunnen overleggen.^ Ik stond het toe,
  doch verzocht om een spoedige behandeling, daar over
  enkele dagen het stoomschip Madioen met immigranten
  van Java verwacht werd en ik niet bereid zou zijn arbeiders aan de plantages af te staan op de oude, onveranderde voorwaarden.
  Een week later ontving ik van de vereenigingen het verzoek om geene andere bedingen voor de inmiddels aangekomen Javanen te stellen dan eene verhooging van den
  loonmaatstaf tot ƒ 0.75 en ƒ 0.55 zonder meer, daar anders
  de leden bezwaar zouden maken de immigranten aan te
  nemen.
   Indien dit nu de „bedreiging" mocht zijn, waarvan de
  Nota gewag maakt, dan was het wel een wonderlijk soort
  bedreiging, want de planters wisten immers reeds
  van mij dat ik zelf bezwaar had hun arbeiders toe te
  wijzen. Ik heb het dan ook niet als een bedreiging beschouwd; zij zullen het niet als een bedreiging hebben
  bedoeld.
  Een maand lang is er nog gewikt en gewogen, overlegd,
  gecorrespondeerd. Eene wending bracht eene mededeeling
  van de Besturen, dat de leden der Vereenigingen vermoedelijk geen bezwaar zouden hebben den loonmaatstaf te
  verhoogen tot 80 en 60 cent, indien er genoegen mede
  genomen werd, dat de benoodigde artikelen niet geleverd
  zouden worden tegen gezetten prijs, maar tegen kostprijs,
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  243
  
  waarbij zij er naar zouden streven die prijs zoo laag mogelijk te doen zijn.
  Ten slotte ontving ik van de Besturen het voorstel om
  de zaak te regelen op dezen voet:
  1 °. standaardloonen van 80 cent en 60 cent;
  2°. beschikbaarstelling van rijst voor de immigranten
  tegen ten hoogste 12 cent per pond tot een maximum van
  8 pond per week en per volwassene;
  3°. verkrijgbaarstelling van de vereischte andere voedingsmiddelen en artikelen tegen den laagst mogelij ken
  kostprijs;
  4°. ter beschikkingstelling van £ akker gronds per
  hoofd op de plantages ten behoeve van de immigranten,
  voor eigen gebruik.
  Dit voorstel heb ik aanvaard; begin October bereikte
  mij het bericht, dat de groote meerderheid der planters er
  zich bij had aangesloten. Toen werden de overeenkomsten
  der immigranten van de Madioen aldus gewijzigd, de arbeiders toegewezen, en sedert dien zijn de gemelde bedingen algemeen in de werkcontracten opgenomen.
   Van deze maatregelen eischten alleen de eerste en de
  tweede ggWe/yfo offers van de ondernemers, de eerste
  6/zpm^, de tweedefoy<fe/y&.Vooral die tweede was een
  belangrijke tegemoetkoming wor ^"en %'d, waarin de
  rijstprijzen ongewoon opliepen; dit was dus de iwwtefoes/ag, het element van tijdelijke hulp in bijzonderen
  nood, dat volgens de Nota niet in acht genomen zou zijn.
  Naar gelang de toestanden en prijzen normaler werden,
  verloor het beding voor den planter gedeeltelijk of geheel
  zijne financiëele beteekenis. Reeds in den loop van 1921
  begon de ^>a<&-prijs, die opgeloopen was tot 20 cent en
  meer per K.G., te dalen; zelfs tot 8 cent na den grooten
  oogst. In latere jaren schommelde hij tusschen 13 en 6
  cent. Bij zulke prijzen behoeft de planter niet toe te leggen op de 12 cent. In den duursten tijd hebben sommigen,
  om hunne kosten te drukken, gezorgd voor een eigen aanplant.
  De maatregelen, onder 3 en 4 omschreven, kostten de
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  244
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  planters geen geld; met dien verstande, dat sommigen
  waarschijnlijk wel inkomsten gederfd zullen hebben op
  de verhuur van hunne plantagewinkels, toen daarin voor
  de eerste levensbenoodigdheden niet meer zulke abnormaal hooge prijzen mochten worden berekend. In j school
  voor de arbeiders ook een soort duurtetoeslag; van de
  planters vorderde de maatregel alleen samenwerking; zij
  sloten zich aaneen voor gezamenlijken inkoop. Gaandeweg zijn ook hierin de toestanden veranderd.
   Bij 4 moet nog iets worden aangeteekend. In de Nota
  wordt (p. 41) gewezen op de bij-inkomsten van den arbeider: „vruchten van zijn grondje (krachtens het immi„gratie-contract heeft elke immigrant recht op J akker
  „grond ter bebouwing voor eigen rekening), visch uit de
  „trenzen der onderneming enz. enz."
  Gedurende het overleg met de planters werd ook van
  hunne zijde beroep gedaan op die bij-inkomsten. Doch
  wat bleek? Dat volstrekt niet op alle plantages grond
  voor de arbeiders beschikbaar gesteld werd; het was toen
  nog gem contracts-bepaling; dat is het pas bij de loonsherziening geworden. En wat het visschen aangaat (trouwens alleen in den drogen tijd mogelijk): er waren plantages, waar de ondernemer, gebruik makende van zijn
  recht, het wrèode» had.
  De verplichting om een stukje grond voor den immigrant beschikbaar te stellen (dat wil zeggen — en dit geldt
  ook voor de andere besproken bedingen — den arbeider
  gelegenheid te geven er over te beschikken als hij dat
  wenscht), heeft vooral beteekenis voor immigranten met
  gezinnen.
  In het voorafgaande werd alleen gesproken van de enkele individuen, de behoeften van den man, van de vrouw
  met een werkovereenkomst. Men bedenke echter wel, dat
  er dikwijls ook gezinnen bij te onderhouden zijn. Met het
  oog daarop is de verplichting ten aanzien van het verkrijgbaarstellen van rijst ook tot de leden van het gezin van
  den immigrant uitgestrekt.
  Nu het werkelijk verloop van de nieuwe regeling is
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  245
  
  weergegeven, kunnen daaraan nog eenige opmerkingen
  naar aanleiding van enkele passages van de Nota worden
  vastgeknoopt.
  1. Waarom werd de regeling noodig geacht — wordt
  gevraagd.
   En het antwoord wordt al dadelijk gegeven: „Voor zoo„ver ons bekend is, hebben me^ klachten van de zijde der
  „contractanten, m^, medische rapporten omtrent onder„voeding, of dergelijke feitelijke gegevens, doch uitsluitend theoretische beschouwingen, gebaseerd op de
  „index-cijfers, den Gouverneur tot zijn optreden ge„leid".
  Nu, mij zijn we/ klachten van contractanten gerapporteerd, klachten van arbeiders in Suriname en van teruggekeerden in Indië. Een medisch onderzoek naar den
  voedingstoestand der immigranten is door de planters
  gevraagd. Toen echter de Geneeskundig Inspecteur verklaarde, dat daarmede geruime tijd gemoeid zou zijn,
  mocht ik niet besluiten af te wachten tot dit onderzoek
  zou zijn afgeloopen. Trouwens, het was niet de beslissende
  noch de éenige vraag of ondervoeding bestond, maar
  wel of de geldende loonregeling waarborgen bood, dat de
  arbeiders, niet alleen bij die ondernemingen, waar inderdaad de werkgevers hun er gelegenheid toe gaven — die
  waren er gelukkig ook — maar overal, zich op eerfoyfo
  wijze van het noodige konden voorzien. Er deden zich
  bedenkelijke verschijnselen voor: de menigvuldige diefstallen van voedingsgewassen, in zulk een mate, dat ik er
  een speciaal delict met hooge straffen van had moeten
  maken om dat kwaad tegen te gaan; de vele desertiën
  van plantagearbeiders, waarvan er waren die bij kleine
  landbouwers gingen werken voor hooger loon; ook was ik
  attent gemaakt op de vervallen kleeding.
  Het is dan ook «tó waar, dat „uitsluitend theoretische
  beschouwingen, gebaseerd op de index-cijfers" tot maatregelen leidden. Het was anders volstrekt geen theorie
  alléén, dat 60 cent van 50 jaar her in 1920 minder dan 30
  cent waard waren! En als uitsluitend theorie gegolden
  had, dan zou ik een hoogeren geldloon-maatstaf dan 80
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  246
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  cent hebben moeten eischen. Nu werd gestreefd naar eene
  oplossing voor beide partijen.
  Beide: want evenmin is het waar, — de tweede helft
  van het „dubbel verwijt" op bl. 41 de „veel ernstiger
  grief" — zooals het daar heet — „dat het Bestuur een„zijdig de belangen der arbeiders heeft behartigd, zonder
  „eenige aandacht voor de vraag of de groote landbouw de
  „daaruit voortvloeiende enorme verzwaring van lasten
  „en verhooging van den kostprijs van het product kon
  „dragen; zonder eenige poging te doen om een voor
  „arbeiders en ondernemingen beide aannemelijke oplossing te zoeken."
  Moet het, na het uitvoerig relaas van het verloop der
  onderhandelingen, nog weersproken worden? Juist omdat ik doordrongen was van de beteekenis van de zaak
  voor de economie van het bedrijf, heb ik den planters de
  volle maat van gelegenheid gegeven om zelven een systeem op te zetten en, zooals is gebleken, zij hebben er
  ruimschoots gebruik van gemaakt, terwijl ten slotte hunne eigen voorslagen zijn aanvaard, toen ik de overtuiging
  had, dat daarmede ook de belangen der arbeiders voldoende gediend werden.
  In den gedachtengang van de Nota is het verklaarbaar,
  dat zooals daar gezegd wordt: „ook de zeer groote loons„verhooging, zooals zij ten slotte tot stand is gekomen,
  „een der voornaamste oorzaken is geweest van het debacle
  „van zoovele ondernemingen in de volgende jaren".
   Nu geeft de Vereeniging voor Handel en Nijverheid in
  Suriname jaarlijks een uitvoerig verslag over den economischen toestand. In dat over 1921 wordt melding gemaakt van de crisis en het te niet gaan van eenige plantages; namelijk: Boxel, Johanna Catharina, de Morgenster,
  Vredenburg, De Vrede, Vreeland, Leonsberg, Margaretha's Gift. Als oorzaak wordt aangegeven de daling der
  marktprijzen van koffie en cacao; van den invloed der
  loonsverhooging wordt niet gesproken. Het is echter de
  moeite waard eens na te gaan in hoever die verhooging er
  invloed op gehad heeft.
  Morgenster, Vredenburg en Vreeland hadden, blijkens
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  247
  
  de loonlijsten bij het Koloniaal Verslag, geen immigranten en kunnen dus buiten beschouwing blijven.
  De Vrede en Leonsberg zijn voortgezet.
  Margaretha's Gift had in 1920: één Javaanschen immigrant (70 cent dagloon), in 1919:ta>ee!Daar zal het dus
  niet in het loon gezeten hebben.
  Blijven over Boxel en Johanna Catharina.
  Boxel betaalde in 1920 gemiddeld als loon per dag uit:
  87 cent aan de mannen, 53 cent aan de vrouwen; in 1921:
  84 cent en 62 cent. Dus aan de mannen m'«(fer dan vóór
  de invoering van de loonsverhooging.
  Johanna Catharina betaalde in '20: resp. 68 en 42 cent,
  in 1921: 71 en 48 cent. Hier dus èn voor mannen èn voor
  vrouwen eene loonsstijging (3 en 6 cent).
  Het zal worden toegegeven, dat deze voorbeelden in
  het besproken verband weinig zeggen.
   In het verslag der Vereeniging voor Handel en Nijverheid over 1922 wordt wederom melding gemaakt van de
  daling der marktprijzen en er op gewezen, dat de plantages daaronder zoo zeer leden, omdat zij weinig gelegenheid gehad hadden in betere tijden reserves te maken, wat
  tot zekere hoogte samenhing met het werken met „dure
  immigranten". Het Verslag vervolgt: „Kon men er toe
  besluiten den aanvoer van arbeiders voor rekening van
  den Staat te doen geschieden, dan zou dat aan de rentabiliteit . . . . zeer ten goede komen."
  De Vereeniging zocht het dus niet in de loonen.
  Verder wordt medegedeeld, dat Waterland, St. Barbara, Constantia en Caledonia tot stilstand of nagenoeg
  tot stilstand zijn gebracht.
  Waterland had reeds in 1919 en 1920 geen immigranten meer; het nam er eerst weer in 1921. Vergelijking is
  dus niet mogelijk.
  Op Constantia was het gemiddeld verdiend loon per
  dag: in 1920 resp. 69 en 51 c , in 1921: 77 en 59 c , in
  1922: 78 en 57 c , in 1923: 72 en 65 c. (vermoedelijk nog
  niet gesloten).
  Op Caledonia: in 1920 resp. 63 en 44 c , in 1921: 66 en
  49 c , in 1922: 85 en 59 c.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  248
  
  ONTWRONGEN BEZWAREN
  
  Op St. Barbara: in 1920 resp. 74 en 50 c , in 1921: 82
  en 62, in 1922: 67 en 66 c , in 1923: 70 en 45 c. (als Constantia).
   Het is mogelijk, dat deze drie kleine plantages, — in
  tegenstelling met andere gelijksoortige die zijn blijven
  voortbestaan, — den druk van de marktdaling niet of
  moeielijk tegelijk met de verhooging van den loonmaatstaf hebben kunnen dragen. Maar dan moet mij toch éen
  opmerking van het hart: ieder ter zake kundige weet, dat
  er in Suriname plantages zijn, die al vele jaren zwak staan,
  omdat zij in zich zelf weinig levensvatbaarheid hebben;
  het bedrijfsleven stelt nu eenmaal andere eischen dan
  vroeger en, — hoe gaarne ik ook het recht van bestaan
  van kleinen erken, — hare positie kan geen beletsel zijn
  om maatregelen in te voeren, die het algemeen belang
  vordert, noch maatstaf voor de begrenzing van die maatregelen om ze als het ware kunstmatig in stand te houden.
  Als ik de, zeer zeker te betreuren debacle van alle kanten bezie, dan acht ik het minstens gewaagd om de loonsherziening „een der voornaamste oorzaken" daarvan te
  noemen.
  Ik eindig met de herhaling van de verzekering, dat ik
  geenszins bedoeld heb bezwaren kenbaar te maken tegen
  de voorstellen van den Ondernemersraad. De Raad
  vraagt trouwens niet om vermindering van de bedragen
  van 80 en 60 cent.
  De gezindheid om Suriname te helpen uit den werkelijk nijpenden economischen nood met het, naar mijne
  vaste overtuiging éénig doeltreffend middel: de krachtige
  bevordering van een breed ontwikkeld, gezond landbouwbedrijf en het daaraan verbonden immigratie-kolonisatiestelsel begroet ik volgaarne met een oprechten goeden
  wensch.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 02:29:52PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  