text: PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University
  Nijmegen
  
  The following full text is a publisher's version.
  For additional information about this publication click this link.
  http://hdl.handle.net/2066/134805
  
  Please be advised that this information was generated on 2024-07-14 and may be subject to
  change.
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Jurisprudentieoverzicht
  Mr. E.M.A. van Amersfoort en mr. dr. I. Visser*
  
  September 2013
  Verhoging legitieme portie als gevolg van
  kwalificatie als gift
  24
  
  •
  
  Rb. Noord-Holland 4 september 2013,
  ECLI:NL:RBNHO:2013:7676
  
  In geschil is de hoogte van de legitieme portie van een
  van de dochters van erflaatster; in het bijzonder of de
  bedragen die erflaatster in haar laatste levensjaren heeft
  overgeboekt om haar vermogen te verminderen, moeten
  worden beschouwd als ‘in aanmerking te nemen giften’
  als bedoeld in artikel 4:65 van het Burgerlijk wetboek
  (BW).
  De casus is als volgt. Erflaatster heeft twee dochters.
  A is onterfd en B is benoemd tot enig erfgenaam. Vaststaat dat erflaatster heeft geprobeerd haar vermogen zo
  veel mogelijk te minimaliseren, zodat A als legitimaris
  zo min mogelijk zou erven. A stelt dat tot de legitimaire
  massa behoren: de waarde van de nalatenschap op het
  moment van overlijden, overboekingen zonder titel naar
  de rekening van B, een openstaande lening aan B,
  schenkingen onder het mom van huur aan B en diverse
  contante opnamen waarvan de bestemming niet traceerbaar is.
   De waarde van de nalatenschap op het moment van
  overlijden staat niet ter discussie. De legitieme portie
  van A is berekend naar dat bedrag. Inzake de overboekingen zonder titel stelt B primair dat deze een vergoeding zijn voor de door haar verleende zorg en secundair
  dat, voor zover sprake is van giften, deze giften niet
  kunnen worden opgeteld bij de legitimaire massa, omdat
  *
  
  Rubriek verzorgd door Netwerk Notarissen onder verantwoordelijkheid
  van de hoofdredactie.
  TE februari 2014 | nr. 1
  
  de wettelijke verplichting tot het inbrengen van schenkingen niet meer geldt en deze inbreng bovendien in het
  testament van erflaatster is uitgesloten. De rechtbank
  overweegt dat gesteld noch gebleken is dat de zorg van
  B zodanig uitsteeg boven de zorg die gewoonlijk tussen
  ouders en kinderen zonder vergoeding wordt verleend,
  dat een vergoeding hiervoor redelijk is. De stelling dat
  de giften niet kunnen worden opgeteld bij de legitimaire
  massa is onjuist. Artikel 4:67 BW bepaalt dat bij de
  berekening van de legitieme portie giften door de erflater aan een afstammeling gedaan te allen tijde in aanmerking worden genomen, mits deze afstammeling een
  legitimaris van de erflater is.
  De openstaande lening wordt door de rechtbank ook
  aangemerkt als gift, nu B onvoldoende heeft weten aan
  te tonen dat deze lening is afbetaald. Omdat de rechtbank de lening aanmerkt als een gift, is geen sprake van
  verzuim in betaling van een geldsom en is hierover geen
  wettelijke rente verschuldigd, behoudens het bepaalde
  in artikel 4:81 jo. artikel 4:84 BW.
   Ook de diverse contante opnamen die A heeft gedaan en
  waarvan de bestemming niet traceerbaar is, worden door
  de rechtbank als giften aan B aangemerkt. De rechtbank
  acht de verklaring van B, dat B haar hoogbejaarde moeder ruim € 260.000 in contanten liet opnemen, zonder te
  informeren waaraan deze bedragen werden besteed, volstrekt ongeloofwaardig, tenzij B de begunstigde van
  deze contanten was.
  Ten aanzien van het betalen van ‘huur en verzorging’
  gedurende de periode dat erflaatster in het zomerhuisje
  van B woonde, overweegt de rechtbank dat A onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat een bedrag van
  € 3000 per maand onredelijk is als bedrag voor de huur
  van het zomerhuisje en de verleende zorg door B. Het
  totale bedrag betaald aan ‘huur en verzorging’ wordt
  daarom niet als gift aangemerkt en daardoor niet bij de
  legitimaire massa opgeteld.
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Omdat de waarde van de nalatenschap ontoereikend is,
  krijgt A ter zake van haar legitieme portie een vordering
  op B in haar hoedanigheid van begiftigde. A kan op
  grond van artikel 4:89 BW de giften aan B inkorten voor
  zover deze afbreuk doen aan haar legitieme portie. De
  dagvaarding in deze zaak geldt als een verklaring in de
  zin van artikel 4:90 lid 1 BW (verklaring aan de begiftigde).
   (Ambtshalve) ontslag vereffenaar
  •
  
  Rb. Den Haag 5 september 2013,
  ECLI:NL:RBDHA:2013:11726
  
  Bij vereffening houdt de kantonrechter toezicht op het
  handelen van de vereffenaar. In deze zaak veronachtzaamde de vereffenaar zijn taak dusdanig, dat de kantonrechter een andere vereffenaar wilde benoemen. De
  wet biedt de kantonrechter echter geen mogelijkheid
  ambtshalve een vereffenaar in de zin van artikel 4:195
  lid 1 BW te ontslaan. Deze mogelijkheid heeft de kantonrechter alleen bij een door de rechtbank benoemde
  vereffenaar. De kantonrechter kan wel een andere vereffenaar benoemen op verzoek van een belanghebbende
  (bijvoorbeeld een schuldeiser) of het Openbaar Ministerie (art. 4:203 lid 1 BW). De kantonrechter heeft daarom
  eerst het Openbaar Ministerie en daarna de betrokken
  schuldeisers (twee banken) gevraagd een verzoek ex artikel 4:203 BW bij de rechtbank in te dienen. Deze partijen hebben aangegeven geen gebruik te willen maken van
  een dergelijk verzoek.
   Vervolgens geeft de kantonrechter de vereffenaar de
  keuze alsnog een correct overzicht te schetsen van de
  schulden en baten op het moment van overlijden en de
  betalingen die daarna zijn verricht (art. 4:206 lid 5 BW),
  of de vereffening te beëindigen met het risico van eventuele aansprakelijkheid op grond van artikel 4:184 lid 2
  aanhef en onder d BW. De vereffenaar geeft aan dat het
  door onduidelijke administratie uit het verleden een
  vrijwel onmogelijke taak is een goed beeld te schetsen en
  dat hij niet in staat is om een boekhouder of accountant
  te betalen. De vereffenaar kiest daarom voor beëindiging
  van de vereffening. De kantonrechter beveelt vervolgens
  opheffing van de vereffening op verzoek van de vereffenaar, omdat voortzetting van de vereffening op deze wijze niet zinvol is. De kantonrechter zal daarom, zoals ook
  door de vereffenaar verzocht, de opheffing van de vereffening bevelen. De wet biedt geen andere mogelijkheid
  om onder omstandigheden als deze een vereffening te
  beëindigen.
  Testeermogelijkheid voor onder curatele gestelde
  •
  
  Rb. Zeeland-West-Brabant 6 september 2013,
  ECLI:NL:RBZWB:2013:6484
  
  De curator dient op grond van artikel 4:55 lid 2 BW een
  verzoek in bij de kantonrechter tot het verlenen van een
  machtiging om namens de onder curatele gestelde (zijn
  broer X) een testament op te maken waarin de overige
  broers en zussen worden onterfd. De curator stelt zich
  op het standpunt dat de overige broers en zussen X
  
  nooit bezoeken en nooit naar X informeren, alleen naar
  zijn geld.
   De kantonrechter overweegt dat X al in 1979 wegens
  een ernstige geestelijke stoornis onder curatele is gesteld
  en dat de door de curator verstrekte informatie tijdens
  de zitting duidelijk maakt dat deze geestelijke stoornis X
  volstrekt verhindert om de gevolgen van de voorgestelde
  uiterste wilsbeschikking te overzien. Dit enkele feit
  maakt al dat de kantonrechter geen toestemming tot testeren mag verlenen. Vervolgens merkt de kantonrechter
  nog op dat hij in het kader van de ondercuratelestelling
  van X alleen het belang van X dient te behartigen. X is
  en was nooit in staat om de gevolgen van de voorgestelde uiterste wilsbeschikking te overzien. Daarbij gaat het
  om vergaande gevolgen, te weten het opstellen van een
  ‘ontervend testament’. Niemand weet of X zelf ooit
  gevolgen had willen verbinden aan de wijze waarop zijn
  broers en zussen belangstelling hebben getoond. De
  kantonrechter kan zich de mening van de curator goed
  voorstellen, maar deze mening kan naar het oordeel van
  de kantonrechter nooit de basis zijn voor het verlenen
  van toestemming.
  Verdeling nalatenschap; rekening en
  verantwoording gevolmachtigde
  •
  
  Rb. Rotterdam 25 september 2013,
  ECLI:NL:RBROT:2013:7998
  
  Deze zaak gaat over de wijze waarop de gedaagde (kind
  1) is omgegaan met het vermogen van de in 2004 overleden vader. Eisers zijn moeder (eiser 1, inmiddels overleden) en de andere drie kinderen (eiser 2-4).
   De eerste vordering betreft de veroordeling van gedaagde om mee te werken aan de afwikkeling van de nalatenschap van vader en een bevel aan gedaagde om mee te
  werken aan ‘die verdeling’. De rechtbank overweegt dat
  verdeling van een nalatenschap alleen aan de orde is als
  de nalatenschap is te beschouwen als een gemeenschap
  of in een gemeenschap valt. Moeder is benoemd tot enig
  erfgename van vader. Het testament is opgemaakt onder
  oud erfrecht. Op grond van het overgangsrecht (art. 127
  van de Overgangswet Nieuw Burgerlijk Wetboek;
  OBW) en omdat vader na inwerkingtreding van het
  nieuwe erfrecht is overleden, kan de geldigheid van het
  testament niet meer door legitimarissen worden vernietigd. Eisers 2-4 zijn derhalve niet gerechtigd tot de nalatenschap, maar schuldeiser van de nalatenschap. Er is
  dus slechts één gerechtigde tot de nalatenschap en daardoor kan geen sprake zijn van verdeling. De vordering
  wordt afgewezen.
  De tweede vordering ziet op de veroordeling van
  gedaagde om (1) alle stukken te overleggen die informatie bevatten omtrent alle activa die op enig moment tot
  de huwelijksgoederengemeenschap van vader en moeder
  hebben behoord en (2) rekening en verantwoording af te
  leggen over het door gedaagde gevoerde beheer.
  Gedaagde heeft tijdens het leven van zijn ouders gedurende enige tijd als gevolmachtigde van vader gehandeld
  met betrekking tot goederen die tot de huwelijksgemeenschap behoorden.
  TE februari 2014 | nr. 1
  
  25
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Een verplichting tot het afleggen van rekening en verantwoording kan slechts worden toegewezen als tussen
  partijen een rechtsverhouding bestaat of heeft bestaan,
  zo overweegt de rechtbank. Tussen vader en gedaagde
  bestond een rechtsverhouding op grond waarvan
  gedaagde bevoegd was beheersdaden te verrichten.
   Moeder heeft het aan haar toekomend bestuur overgelaten aan vader als bedoeld in artikel 1:90 lid 3 BW. Vader
  was daardoor gehouden aan moeder verantwoording af
  te leggen over zijn bestuur. Nu gedaagde deze handelingen heeft verricht en vader door zijn overlijden geen
  rekening en verantwoording meer kan afleggen, kan
  moeder deze verplichting volgens ongeschreven recht
  ook van gedaagde verlangen. De verantwoordingsplicht
  van gedaagde geldt echter alleen jegens moeder en niet
  jegens eisers 2-4. Jegens eisers 2-4 wordt de vordering
  afgewezen. De veroordeling tot het afleggen van rekening en verantwoording moet betrekking hebben op voldoende bepaalbare goederen. Per saldo wordt gedaagde
  veroordeeld rekening en verantwoording jegens moeder
  af te leggen ten aanzien van een aantal specifiek
  omschreven goederen. De rechtbank wijst eisers er met
  nadruk op dat het afleggen van rekening en verantwoording niet tot de verlangde duidelijkheid op alle punten
  van eisers hoeft te leiden.
  Partiële vereffening
  •
  26
  
  Rb. Amsterdam 26 september 2013,
  ECLI:NL:RBAMS:2013:6490
  
  Hypotheekhouder ING verzoekt op grond van artikel 4:204 BW een vereffenaar te benoemen voor de nalatenschap van X, uitsluitend voor de verkoop en levering
  van de woning en de eventueel daarin aanwezige boedel.
  Dit verzoek wordt afgewezen. Nu de erfgenamen de
  nalatenschap nog niet hebben aanvaard of verworpen,
  kan nog niet worden vastgesteld of de nalatenschap al of
  niet beneficiair is aanvaard (en onbeheerd wordt achtergelaten).
  De rechtbank wijst het verzoek ook op inhoudelijke
  gronden af. Zij overweegt dat ING feitelijk wenst over
  te gaan tot onderhandse verkoop van de verhypothekeerde woning. In dat geval moet artikel 3:268 lid 2 BW
  worden gevolgd, zo overweegt de rechtbank. Bovendien
  geldt vereffening voor de gehele nalatenschap. Dit volgt
  ook uit het uitgangspunt dat bij de verdeling van
  gemeenschappen in het algemeen alle tot de gemeenschap behorende activa en schulden worden betrokken.
   De rechtbank is dan ook van oordeel dat ‘partiële’ vereffening niet past in het systeem van de wet. De enkele
  omstandigheid dat, gezien de getaxeerde executiewaarde
  van de woning, executoriale verkoop tot een enorme
  overhaalbare restschuld leidt en ING er (dus) groot
  belang bij heeft de woning onderhands te verkopen aan
  de potentiële koper die een bod van (het verzoekschrift
  noemt € 250.000, naar uit de bijlage blijkt) € 225.000
  heeft uitgebracht, is onvoldoende om hiervan af te wijken. De omstandigheid dat een aantal andere rechtbanken verzoeken van deze aard wel heeft toegewezen, is
  
  TE februari 2014 | nr. 1
  
  voor de rechtbank geen aanleiding geweest om anders te
  oordelen.
  Oktober 2013
  Opeisbaarheid legitieme portie
  •
  
  Rb. Rotterdam 2 oktober 2013,
  ECLI:NL:RBROT:2013:8006
  
  Erflater laat bij overlijden zijn echtgenote en drie kinderen achter. De uiterste wilsbeschikking is opgemaakt
  onder oud recht. De erflater heeft zijn dochter (X) onterfd en aan zijn echtgenote het merendeel van de goederen gelegateerd tegen inbreng van de waarde, dan wel
  tegen verrekening van haar aandeel in de nalatenschap.
  De nalatenschap is opengevallen na de inwerkingtreding
  van het nieuwe erfrecht. X doet een beroep op haar legitieme portie jegens de echtgenote (A) en de overige twee
  kinderen (B en C). In geschil is of de legitieme portie
  waarop X aanspraak maakt, opeisbaar is.
  De rechtbank overweegt dat de vorderingen jegens B en
  C in beginsel toewijsbaar zijn, omdat de een verstek
  heeft laten gaan en de ander de vorderingen onweersproken heeft gelaten. A voert echter gemotiveerd verweer. Omdat alle gedaagden erfgenaam zijn in dezelfde
  nalatenschap leidt dit ertoe dat voor alle gedaagden een
  gelijke beslissing moet worden genomen en dat de rechtbank voor alle gedaagden tot een inhoudelijke beoordeling komt.
   X beroept zich op artikel 129 lid 2 OBW en stelt dat uit
  de uiterste wilsbeschikking van erflater volgt dat haar
  vordering onmiddellijk opeisbaar is. A betwist dat het
  de wil van erflater was dat de legitieme portie direct
  opeisbaar werd, waarbij zij wijst op de duurzame lotsverbondenheid tussen haar en erflater. Daarnaast doet
  zij een beroep op artikel 128 lid 2 OBW (termijn uitoefenen bevoegdheden legitimaris).
  De rechtbank overweegt dat het nieuwe erfrecht in
  beginsel directe werking heeft op grond van artikel 68a
  OBW. De wettelijke verdeling is van toepassing, tenzij
  bij uiterste wil anders is bepaald. De achtergrond van de
  wettelijke verdeling is dat de langstlevende echtgenoot
  ‘ongestoord kan voortleven’. Ook vóór de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht waren er mogelijkheden
  om dit te bewerkstelligen. Erflater heeft hiervan geen
  gebruik gemaakt. Uit het feit dat erflater heeft bepaald
  dat de langstlevende direct moest afrekenen, leidt de
  rechtbank af dat het ‘ongestoord voortleven’ van de
  langstlevende niet vooropstond dan wel dat erflater voor
  het ‘ongestoord voortleven’ het niet noodzakelijk achtte
  dat niet direct behoefde te worden afgerekend. Vervolgens bekijkt de rechtbank of de langstlevende door artikel 129 OBW wordt beschermd en oordeelt dat dit niet
  het geval is. Artikel 129 lid 2 OBW is van toepassing.
   Lid 1 van dit artikel bepaalt dat de vordering van de
  legitimaris eerst opeisbaar is na het overlijden van de
  langstlevende echtgenoot. Het tweede lid van dit artikel
  bepaalt echter dat het eerste lid niet van toepassing is
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  voor zover dit uit de uiterste wilsbeschikking anders valt
  af te leiden. De rechtbank is van oordeel dat dit het
  geval is. Indien erflater de bedoeling had gehad dat de
  legitieme portie niet direct na zijn overlijden opeisbaar
  zou zijn, zou hij niet hebben bepaald dat het legaat
  direct afgerekend diende te worden.
  Voorts is artikel 128 lid 2 OBW naar het oordeel van de
  rechtbank niet van toepassing, omdat de nalatenschap is
  opengevallen na de inwerkingtreding van het nieuwe
  erfrecht. De vordering van X om de gedaagden hoofdelijk te veroordelen tot betaling van haar legitieme portie
  wordt derhalve toegewezen en het bedrag wordt vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de dag van dagvaarding.
   Verklaring van erfrecht geen rechtshandeling
  •
  
  Rb. Noord-Nederland 9 oktober 2013,
  ECLI:NL:RBNNE:2013:7180
  
  In deze procedure vordert eiser voor recht te verklaren
  dat de verklaring van erfrecht opgemaakt door de notaris van de uiterste wil van zijn ex-partner nietig is. De
  rechtbank oordeelt dat deze vordering niet kan worden
  toegewezen, omdat de wet geen sanctie van nietigheid of
  vernietigbaarheid stelt op een onjuiste verklaring van
  erfrecht. Een verklaring van erfrecht is namelijk geen
  rechtshandeling, zodat lid 1 en 2 van artikel 3:40 BW
  niet van toepassing zijn. De verklaring van erfrecht zelf
  roept geen rechtsgevolgen in het leven, maar is een
  notariële akte waarin de in artikel 4:188 BW genoemde
  feiten worden vermeld. De rechtsgevolgen die samenhangen met overlijden treden in op grond van de wet
  en/of een rechtshandeling, zoals het opmaken van een
  testament of het aanvaarden van een nalatenschap.
  De tweede vordering betreft de vraag of de verklaring
  van erfrecht juist en volledig is en of de eiser al dan niet
  executeur, bewindvoerder en vereffenaar is. Deze vordering wordt door de rechtbank niet inhoudelijk beoordeeld, omdat eiser daar onvoldoende belang bij heeft en
  hij de verkeerde partij in de procedure heeft betrokken.
  Wat betreft de vordering met betrekking tot zijn positie
  bij de afwikkeling van de nalatenschap overweegt de
  rechtbank dat eiser alleen nog feitelijk belang heeft bij
  de vaststelling dat hij bewindvoerder is. Zijn taak als
  executeur is geëindigd op het moment dat eiser
  – namens zijn minderjarige zoon – de nalatenschap
  beneficiair aanvaardde. Vervolgens heeft de kantonrechter een vereffenaar benoemd en deze vereffening is
  inmiddels afgerond.
   Eiser heeft als belang genoemd dat hij overweegt een
  vordering jegens de notaris in te stellen vanwege schade
  die hij heeft geleden doordat hij in de verklaring van erfrecht van de notaris niet als executeur en/of vereffenaar
  is aangemerkt. Een dergelijke vordering heeft hij echter
  niet ingesteld, waardoor eiser daaraan geen belang kan
  ontlenen. Vervolgens overweegt de rechtbank dat een
  verklaring voor recht op grond van artikel 3:302 BW
  alleen kan worden uitgesproken op vordering van een bij
  een rechtsverhouding onmiddellijk betrokken persoon
  omtrent die rechtsverhouding. In het onderhavige geval
  
  is de vordering ingesteld jegens de notaris, terwijl de
  vast te stellen rechtsverhouding de verhouding tussen
  eiser, de vrouw en de zoon is. Eiser kan de vrouw en de
  zoon alleen binden als hij de vordering jegens de vrouw
  instelt en daarbij de zoon in de procedure betrekt. De
  rechtbank wijst de vordering af.
  Opeisbaarheid legitieme portie; uitleg uiterste
  wilsbeschikking
  •
  HR 11 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:911
  In deze uitspraak staat de uitleg van een testament centraal (art. 4:46 BW). Erflaatster heeft in 1980 haar broer
  (A) tot enig erfgenaam benoemd. In 1993 is erflaatster in
  gemeenschap van goederen gehuwd met X. De broer
  vordert in conventie verdeling van de ontbonden huwelijksgoederengemeenschap en X te veroordelen tot betaling van de helft daarvan.
   Het hof heeft de vordering van A afgewezen. Daartoe
  overweegt het hof dat op grond van artikel 4:46 BW bij
  de beantwoording van de vraag of de bewoordingen in
  de uiterste wil duidelijk zijn, moet worden gelet op de
  verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wil regelen,
  en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is
  gemaakt. X stelt dat het doel van erflaatster uitsluitend
  het onterven van haar ouders was en niet het bevoordelen van A. De bewijzen die X daartoe aanlevert, overtuigen het hof: hieruit volgt dat het testament zo dient te
  worden uitgelegd dat de benoeming van A tot erfgenaam alleen gold voor de situatie dat er geen alternatief
  bestond voor de onterving van haar ouders en zou vervallen zodra wel sprake was van een alternatief. Dat
  alternatief is ontstaan door het huwelijk van erflaatster.
  De Hoge Raad oordeelt dat het hof geen blijk heeft
  gegeven van miskenning van de maatstaf van artikel 4:46
  BW. Het hof heeft uitsluitend omstandigheden ten tijde
  van het opmaken van het testament in aanmerking genomen en niet (tevens) omstandigheden die toen nog toekomstig waren. Voor het overige zijn de gemaakte waarderingen door het hof niet onbegrijpelijk. De Hoge
  Raad verwerpt het beroep.
   Uitleg legaat; verdeling en waardering
  nalatenschap
  •
  
  Rb. Noord-Holland 16 oktober 2013,
  ECLI:NL:RBNHO:2013:9480
  
  In deze zaak is onder meer de uitleg van een legaat aan
  de orde. De casus is als volgt. E en zijn broer oefenen
  gezamenlijk een bedrijf uit op het moment dat erflater
  zijn testament opmaakt. E maakt op dezelfde dag huwelijkse voorwaarden. E legateert aan zijn broer al zijn
  rechten in de roerende en onroerende zaken die tot het
  bedrijf behoren, onder de last alle verplichtingen van
  het bedrijf op zich te nemen tegen inbreng van de waarde. Deze inbreng moet plaatsvinden in tien achtereenvolgende jaarlijkse gelijke termijnen. E overlijdt.
  Zijn partner is enig erfgenaam. In deze procedure vordert zij te verklaren voor recht dat het legaat is vervallen, omdat volgens haar geen sprake meer is van een
  gezamenlijk bedrijf, maar van hobbymatig koeien fokTE februari 2014 | nr. 1
  
  27
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  ken. Het bedrijf bestaat alleen wegens fiscale redenen
  nog op papier en kan volgens haar geen onderdeel uitmaken van zijn nalatenschap. De rechtbank overweegt
  dat op het moment van overlijden het bedrijf nog
  bestond, ondanks dat het een andere omvang en inrichting had dan op het moment van testeren. Naar het
  oordeel van de rechtbank zal E bij het maken van zijn
  testament hebben overzien dat het bedrijf anders zou
  worden ingericht als de broers op leeftijd zouden
  komen. Bovendien is het testament tegelijk met de
  huwelijkse voorwaarden opgemaakt, zodat E – naar het
  oordeel van de rechtbank – had willen regelen dat zijn
  aandeel in het bedrijf naar zijn broer ging en niet naar
  zijn vrouw. De rechtbank oordeelt daarom dat het legaat
  niet is komen te vervallen.
   Ouderlijk vruchtgenot bij onder bewind gesteld
  vermogen
  
  28
  
  •
  HR 18 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:983
  In deze uitspraak is in geschil of vader (B) een beroep
  kan doen op het ouderlijk vruchtgenot als bedoeld in
  artikel 1:253l BW, dat bestaat uit de gekweekte rente
  van het onder bewind gestelde vermogen van zijn minderjarige zoon (A). In 2005 is moeder overleden, sindsdien oefent de vader alleen het ouderlijk gezag uit.
  Moeder heeft A in haar testament benoemd tot enig erfgenaam. Zijn erfdeel is onder bewind gesteld totdat hij
  22 jaar wordt. Moeder heeft ten aanzien van dit bewind
  in haar testament opgenomen dat de bewindvoerder (dat
  is de opa van A) bepaalt of, en zo ja, in welke mate de
  inkomsten uit het onder bewind gestelde vermogen aan
  haar zoon ter beschikking worden gesteld. De bewindvoerder heeft vervolgens bepaald dat de rente uit het
  onder bewind gestelde vermogen pas zal worden uitgekeerd als de zoon meerderjarig wordt. Het hof heeft
  geoordeeld dat de rente om deze reden niet opeisbaar is,
  zodat B, hoewel hij het vruchtgenot heeft over het vermogen van A, daarop geen aanspraak kan maken.
  De Hoge Raad heeft thans het cassatieberoep van B verworpen. Gebruik makend van de hem bij testament
  verleende bevoegdheid (vergelijk art. 4:171 lid 1 BW),
  heeft de bewindvoerder bepaald dat de gekweekte rente
  uit het onder bewind gestelde vermogen pas vanaf de
  leeftijd van 22 jaar aan A mag worden uitgekeerd. Dat
  brengt mee dat deze rente, evenals het vermogen zelf,
  tot die tijd onder het verband van het bewind blijft rusten, zodat A daarover nog niet kan beschikken. Daarom
  moet worden aangenomen dat ook B daarover niet op
  grond van het ouderlijk vruchtgenot kan beschikken,
  tenzij de kantonrechter hem daartoe toestemming zou
  geven.
   Hiermee strookt dat het ouderlijk vruchtgenot de vader
  niet een op het onder bewind gestelde vermogen uit te
  oefenen vordering geeft. De vader heeft daarom niet een
  vordering die gedurende het bewind op het onder
  bewind gestelde vermogen kan worden uitgewonnen.
  Deze vordering correspondeert immers niet met een in
  artikel 4:175 lid 1 aanhef en onder b BW bedoelde
  schuld. Daaraan doet niet af dat de renteopbrengsten
  
  TE februari 2014 | nr. 1
  
  vanaf het moment van bijschrijving op de bankrekening
  hebben te gelden als burgerlijke vrucht van het aan de
  zoon toekomende banksaldo.
  Ook de stelling dat de bewindvoerder op grond van het
  testament niet de bevoegdheid heeft te bepalen dat de
  zoon de renteopbrengsten eerst bij meerderjarigheid kan
  opeisen, omdat deze bevoegdheid niet zou zijn te verenigen met het ouderlijk vruchtgenot van de vader, wordt
  verworpen. Daarbij overweegt de Hoge Raad nog dat de
  moeder de testamentaire bewindvoerder op de voet van
  artikel 4:171 lid 1 BW de bevoegdheid heeft gegeven om
  te bepalen of, en zo ja, in welke mate de inkomsten uit
  het onder bewind gestelde vermogen aan de zoon ter
  beschikking worden gesteld. Door deze testamentaire
  bepaling worden niet de aan de bevoegdheden van de
  bewindvoerder in artikel 4:162 en 4:171 lid 1 BW gestelde grenzen overschreden.
  November 2013
  Partiële vereffening
  •
  
  Rb. Midden-Nederland 1 november 2013,
  ECLI:NL:RBMNE:2013:5433
  
  In deze procedure gaat het om een onbeheerde nalatenschap: alle testamentaire erfgenamen hebben de nalatenschap verworpen en de versterferfgenamen hebben niet
  (beneficiair) aanvaard.
   In de nalatenschap valt een appartementsrecht, waarop
  een hypotheekrecht is gevestigd. De bank verzoekt in
  deze procedure om ten aanzien van verkoop en levering
  van de woning een vereffenaar te benoemen op grond
  van artikel 4:204 BW. De bank wil geen volledige vereffening om de vereffeningskosten te beperken. De rechtbank overweegt dat de wet geen enkele opening biedt
  voor een partiële vereffening, omdat de wet bij alle
  voorschriften uitgaat van de vereffening van de gehele
  nalatenschap en ook ziet op de behartiging van de belangen van alle betrokkenen. De benoeming van een partiële vereffenaar is in strijd met de dwingende bepalingen
  van Boek 4 BW. Overigens heeft de bank nog immer het
  recht van parate executie op grond van artikel 3:268 BW
  en kan de bank een deel van de vordering innen door
  veiling van het pand. De bank heeft derhalve andere
  mogelijkheden om zijn vordering te innen. Het verzoek
  van de bank wordt afgewezen, ook omdat partiële vereffening mogelijke belangen van andere nalatenschapsschuldeisers met een hogere rang kunnen schaden.
  Executoriale kracht van hypotheekakte
  •
  
  Rb. Oost-Brabant 6 november 2013,
  ECLI:NL:RBOBR:2013:6230
  
  In deze procedure draait het om de vraag of een hypotheekakte ten uitvoer kan worden gelegd jegens de erfgenamen. Hierbij is sprake van een procedure die door
  een deurwaarder ex artikel 438 lid 4 van het Wetboek
  van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) is opgestart.
   Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  De rechtbank stelt voorop dat de grosse van een notariële akte en daarmee de grosse van een hypotheekakte op
  grond van artikel 430 Rv executoriale kracht kan hebben. De rechtbank overweegt vervolgens dat de erfgenamen op grond van artikel 4:182 BW van rechtswege
  schuldenaar van de schulden van de erflater zijn geworden. Omdat zij de nalatenschap zuiver hebben aanvaard,
  kunnen de schuldeisers van de nalatenschap op grond
  van artikel 4:184 lid 1 en 2 BW zich verhalen op de goederen van de nalatenschap en het privévermogen van de
  erfgenamen. Bovendien is door het zuiver aanvaarden
  de wettelijke vereffening niet van toepassing, waardoor
  de beperking genoemd in artikel 4:223 lid 1 BW (beperking uitwinning door schuldeisers bij vereffening) niet
  geldt. Dit leidt ertoe dat de hypotheekakte ten aanzien
  van de erfgenamen een executoriale titel oplevert en
  jegens hen ten uitvoer kan worden gelegd.
   Selbsteintritt
  •
  
  Rb. Noord-Nederland 6 november 2013,
  ECLI:NL:RBNNE:2013:7380
  
  In deze procedure draait het onder meer om de nietigheid dan wel vernietigbaarheid van de koop van de uit
  de nalatenschap afkomstige inboedel door de executeur
  van de nalatenschap, omdat executeur de inboedel niet
  aan zichzelf had mogen verkopen op grond van het
  beginsel Selbsteintritt (art. 3:68 BW). De rechtbank
  merkt hierover op dat de wettekst deze mogelijkheid
  niet uitsluit. Het in artikel 3:68 BW neergelegde verbod
  op Selbsteintritt bij volmacht is in artikel 3:78 BW niet
  mede van toepassing verklaard op andere situaties van
  vertegenwoordiging. Anders dan bij de vereffenaar
  (art. 4:215 lid 4 BW) is artikel 3:68 BW bij de executeur
  ook niet via een bijzondere wetsbepaling van overeenkomstige toepassing verklaard. Of overeenkomstige toepassing van één of meer van de niet in artikel 3:78 BW
  genoemde bepalingen in een geval van vertegenwoordiging uit anderen hoofde dan volmacht in aanmerking
  komt, heeft de wetgever aan wetenschap en rechtspraak
  overgelaten. De rechtbank overweegt dat in de literatuur
  wel gesteld wordt dat deze bepaling mede geldt voor de
  executeur. Dit zou betekenen dat de koop van de inboedel nietig is (vergelijk het arrest van het Gerechtshof
  Leeuwarden van 2 oktober 2012, ECLI:NL:GHLEE:
  2012:BX9901 en het daar aangehaalde arrest van de
  Hoge Raad van 21 maart 2008, NJ 2008/297).
   Een beslissing in deze discussie hoeft de rechtbank echter niet te nemen: een rechtsgeldige koop heeft reeds om
  een andere reden niet plaatsgevonden. Op grond van
  artikel 4:182 lid 1 jo. artikel 3:80 lid 2 BW was gedaagde
  als erfgenaam reeds met het overlijden van rechtswege
  eigenaar geworden van de inboedel. Op het moment dat
  gedaagde de inboedel ‘kocht’, had hij de goederen dus al
  onder algemene titel door erfopvolging verkregen. Nu
  hij al eigenaar van de goederen was, bestond er voor verkrijging onder bijzondere titel, zoals overdracht op
  grond van koop, geen ruimte meer.
   Som ineens artikel 4:36 BW (salaire differé);
  vaststelling omvang nalatenschap
  •
  
  Rb. Den Haag 20 november 2013,
  ECLI:NL:RBDHA:2013:15781
  
  E heeft drie kinderen, te weten A, B en C. E hertrouwt
  met D in de wettelijke gemeenschap van goederen. Na
  overlijden van E stelt C een vordering in voor een som
  ineens als vergoeding voor zijn onbetaalde werkzaamheden in de pizzeria van zijn ouders op grond van artikel 4:36 en 4:37 BW. De rechtspraak is tot dusver terughoudend bij de toepassing van artikel 4:36 BW, omdat
  het verzakelijken van familieverhoudingen niet wenselijk is. Bij de overwegingen in deze concrete casus is het
  volgende van belang. De aard en omvang van de werkzaamheden van C tussen 2005 en 2009 en een eventueel
  verkregen contante beloning staan ter discussie. Daarnaast woonde C als meerderjarige nog thuis en betaalden
  zijn ouders alles. De rechtbank acht het meehelpen in de
  pizzeria als tegenprestatie in deze omstandigheden niet
  uitzonderlijk en dit rechtvaardigt niet zonder meer toekenning van een vergoeding op grond van artikel 4:36
  BW. Bijkomende omstandigheden zijn niet gesteld of
  gebleken. Ook heeft C niet duidelijk toegelicht waarom
  de broers A en B wel in loondienst waren en C niet. De
  vordering wordt afgewezen. De rechtbank is van oordeel
  dat C onvoldoende heeft gesteld welke concrete bijzondere feiten en omstandigheden rechtvaardigen dat hem
  achteraf nog een billijke vergoeding op grond van artikel 4:36 BW ten laste van de nalatenschap toekomt.
  December 2013
  Voorwaardelijke ontheffing publicatieplicht
  opheffing vereffening
  •
  
  Rb. Overijssel 4 december 2013,
  ECLI:NL:RBOVE:2013:2998
  
  De vereffenaar heeft verzocht tot opheffing van de vereffening wegens gebrek aan baten van de nalatenschap.
   Tevens wordt verzocht – ondanks de extra kosten – de
  opheffing van de vereffening, naast de publicatie op
  internet, te publiceren in het dagblad Stentor. De rechtbank overweegt naar aanleiding van dit verzoek dat zij
  de vereffenaar voorwaardelijk zal ontheffen van de
  publicatieplicht, in die zin dat zij publicatie in de Stentor afhankelijk zal stellen van de bereidheid van verzoekster om de kosten hiervan voor haar rekening te
  nemen (‘indien verzoekster zich binnen een door de
  vereffenaar te bepalen redelijke termijn jegens de vereffenaar bereid heeft verklaard om aan haar de kosten van
  (één van) die publicaties te vergoeden’).
  Afwikkeling testament volgens concepttestament?
  •
  
  Rb. Amsterdam 11 december 2013,
  ECLI:NL:RBAMS:2013:8449
  
  In geschil is de vraag of de nalatenschap van erflater
  moet worden afgewikkeld volgens het testament van
  TE februari 2014 | nr. 1
  
  29
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  30
  
  1997 of volgens het gespreksverslag en het concepttestament van 2011. Erflater is kort daarna onverwacht overleden.
   De rechtbank overweegt dat slechts op terughoudende
  wijze toepassing moet worden gegeven aan de derogerende werking van redelijkheid en billijkheid. De rechtbank wijst het verzoek van eisers op de derogerende
  werking van de redelijkheid en billijkheid af. Daartoe
  wordt overwogen dat de notaris geen rechtstreeks contact met erflater heeft gehad over een wijziging of herroeping van het testament van 1997 en niet met hem
  over het concepttestament heeft gesproken. Het concepttestament is gemaakt op basis van het gespreksverslag. De notaris heeft op deze wijze geen voorlichting
  kunnen geven aan erflater of kunnen controleren dat dit
  gespreksverslag daadwerkelijk de uiterste wil van erflater inhoudt. Het gegeven dat X (een van de eisers)
  gevolmachtigde van erflater is, doet daar niet aan af. Dit
  zou afbreuk doen aan de vormvereisten gesteld in artikel 4:42 BW. Hieruit volgt dat niet als vaststaand kan
  worden aangenomen dat de wil van erflater is gewijzigd
  en is er geen ruimte voor toepassing van de derogerende
  werking van de redelijkheid en billijkheid. Zeker nu het
  gespreksverslag en het concepttestament op bepaalde
  punten niet in overeenstemming zijn. Ook bevat het
  concepttestament nog opmerkingen en keuzeopties van
  de notaris. Niet duidelijk is voor welke opties de erflater
  uiteindelijk zou hebben gekozen.
  De vraag welk legaat X toekomt, dient dus ook te worden beantwoord aan de hand van het testament van
  1997. Het testament bepaalt dat een verhoogd legaat
  wordt toegekend, zodra en alleen voor zolang X het
  beheer over de effectenportefeuille tien jaar of langer
  uitoefent. Eiser stelt dat het gaat om belangenbehartiging en niet enkel om het beheer van de effectenportefeuille en dat hij de belangen feitelijk is blijven behartigen. Nu deze bewoordingen volgens de rechtbank
  duidelijk en slechts voor één uitleg vatbaar zijn, is er
  geen ruimte voor uitleg in de zin van artikel 4:46 BW.
   Gewijzigde omstandigheden na het opmaken van een
  uiterste wil kunnen niet tot een ander oordeel leiden.
  Eiser heeft feitelijk onvoldoende gemotiveerd gesteld
  dat hij feitelijk of naast het bedrijf het beheer over de
  effectenportefeuille in persoon is blijven uitoefenen. De
  vordering tot het toekennen van een verhoogd legaat aan
  X wordt ook afgewezen.
  Beneficiaire aanvaarding ex artikel 4:194 BW
  •
  
  Rb. Gelderland 13 december 2013,
  ECLI:NL:RBGEL:2013:5997
  
  Verzoekster verzoekt de kantonrechter een machtiging
  te verlenen om op grond van artikel 4:194 lid 2 BW de
  nalatenschap van erflater beneficiair te aanvaarden. In
  de verklaring van erfrecht is opgenomen dat verzoekster
  de nalatenschap zuiver heeft aanvaard, hetgeen blijkt uit
  feitelijk handelen en door tijdsverloop. De kantonrechter oordeelt dat de verklaring van erfrecht niet toereikend gemotiveerd is om daaruit de conclusie te trekken
  dat verzoekster de nalatenschap ondubbelzinnig en zonTE februari 2014 | nr. 1
  
  der voorbehoud heeft aanvaard. De in het verzoekschrift
  neergelegde gegevens en de bijgevoegde opinies van
  Kolkman en Van Mourik duiden juist op het tegenovergestelde, namelijk dat verzoekster zich hierover nog niet
  heeft uitgelaten. Ook blijkt uit de gegevens niet dat verzoekster als heer en meester heeft beschikt over de goederen van de nalatenschap. Het enkele tijdsverloop is
  evenmin bepalend voor het al dan niet zuiver aanvaarden van de nalatenschap.
  Het verzoek op grond van artikel 4:194 lid 2 BW is ingediend op basis van het arrest van Gerechtshof Arnhem
  van 2 november 2010, waarin erflater partij was, en de
  daarmee samenhangende vordering ten laste van erflater
  en thans verzoekster als erfgenaam, waarvan zij sinds
  8 mei 2013 op de hoogte is door middel van betekening.
   De kantonrechter oordeelt dat dit arrest en de daarmee
  samenhangende hoofdelijke aansprakelijkheid vallen
  onder een nader opgekomen gebeurtenis die de nalatenschap van erflater aan verzoekster in negatieve zin vergroot. Verzoekster wordt een machtiging verleend de
  nalatenschap van erflater alsnog beneficiair te aanvaarden.
  