text: Témoigner. Entre histoire et mémoire
  
  Revue pluridisciplinaire de la Fondation Auschwitz
  129 | 2019
  
  La reconnaissance des victimes
  
  Philipp Schmitt (1902‑1950): Een criminologischpsychologische biografie
  Nancy Van Driessche
  
  Édition électronique
  URL : https://journals.openedition.org/temoigner/8679
  DOI : 10.4000/temoigner.8679
  ISSN : 2506-6390
  Éditeur
  Éditions du Centre d'études et de documentation de l'ASBL Mémoire d'Auschwitz
  Édition imprimée
  Date de publication : 1 octobre 2019
  Pagination : 115-123
  ISBN : 978-2-930953-106
  ISSN : 2031-4183
  Référence électronique
  Nancy Van Driessche, «Philipp Schmitt (1902‑1950): Een criminologisch-psychologische biografie»,
  Témoigner. Entre histoire et mémoire [Online], 129 | 2019, Online op 25 mai 2022, geraadpleegd op 26
  mai 2022. URL: http://journals.openedition.org/temoigner/8679 ; DOI: https://doi.org/10.4000/
  temoigner.8679
  
  Tous droits réservés
  
  Philipp Schmitt
  (1902-1950)
  Een criminologischpsychologische biografie
  ANancy Van Driessche
  
  (1) De Belgische kampbewakers
  stonden terecht op het proces
  van Mechelen dat van start ging
  op 5 maart 1946.
  O
  
  p 2 augustus 1949 gaat het proces tegen de eerste kampcommandant van Breendonk (1942-1943) en het Judensammellager Dossin
  (1942-1943), Philipp Schmitt, van start. Hij is de eerste van de drie
  Duitse kampbewakers die voor een Belgische rechtbank verschijnt.
  Hij moet zich voor de krijgsraad van Antwerpen verantwoorden
  voor de gruwelijkheden die zich afspeelden in het kamp van Breendonk in de periode dat hij daar de leiding had. De openbare aanklager Wilfried Hallemans eist de
  doodstraf voor Schmitt.
  Na een proces van bijna vier maanden wordt Schmitt uiteindelijk schuldig bevonden aan de dood van 57 gevangenen, het toedienen van slagen en verwondingen aan
  tenminste 111 gevangenen en de arrestatie van 35 Joden. Hij wordt op 25 november
  1949 veroordeeld tot de doodstraf. Nadat het cassatieberoep en het genadeverzoek
  zijn afgewezen, verschijnt hij op 9 augustus 1950 voor het vuurpeloton in Antwerpen.
  Hij is de enige Duitse oorlogsmisdadiger die in België wordt terechtgesteld1. Het is
  meteen ook de laatste effectief uitgevoerde doodstraf in België.
   Het parcours van Philipp Schmitt doet ons stilstaan bij de vraag: Hoe wordt
  iemand een oorlogsmisdadiger? Over deze fundamentele vraag hebben zich al veel
  historici, psychologen en sociologen gebogen. Het is heel verleidelijk en gemakkelijk om iemand die tot zulke daden in staat is, als door en door slecht of volkomen
  abnormaal te bestempelen. Moelijker is het te aanvaarden dat mensen zoals u en ik
  in staat zijn de vreselijkste misdaden te begaan. Volgens Hans Mommsen (geciteerd
  in Mallmann & Paul 2013, 2) is het duidelijk dat er niet zoiets bestaat als de typische
  dader maar dat veeleer een samenspel van verschillende motieven en disposities
  de individuen ertoe bewoog, zich bij de criminele onredelijke eisen van het regime
  aan te sluiten, en ze uiteindelijk zelfs in daden om te zetten. Het is belangrijk niet te
  focussen op één ingrediënt zoals bijvoorbeeld religie, persoonlijkheid en omgeving.
  Binnen de criminologische psychologie wordt onderzocht hoe individuen tot
  normoverschrijdend handelen komen, rekening houdend met biologische gegevens
  
  Testimony Between History and Memory – n°129 / October 2019
  
  115
  
  Varia
  
  PHILIPP SCHMITT (1902-1950)
  EEN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE BIOGRAFIE
  
  en de sociale en maatschappelijke omgeving. (Decoene, 2016, 32). Hoe komt het
  dat personen normoverschrijdend handelen? De ‘MAD or BAD’-hypothese over
  daderschap houdt geen stand. Geen enkel onderzoek lijkt te bevestigen dat daders
  of compleet gestoord of door en door slecht zijn (Taylor & Horgan, 2006, 585). Een
  procesmodel dat het complexe samenspel van dispositionele en situationele factoren
  bestudeert, leent zich beter om de dadertransitie te analyseren (Busch, 2016, 205). In
  deze context bespreek ik het model voor sociaal-cognitief leren van Albert Bandura.
  Na een korte biografie van Philipp Schmitt licht ik het trapmodel van Moghaddam
  toe. Dit model wordt vaak gebruikt om inzicht te krijgen in en te anticiperen op het
  radicaliseringsproces.
   SOCIAAL COGNITIEF LEREN
  
  De Canadese psycholoog Albert Bandura is de grondlegger van de sociaal lerentheorie. Deze theorie is gebaseerd op ‘modelling’, het imiteren van een rolmodel.
  Mensen leren door een bepaald gedrag te observeren. Hij sluit met deze theorie aan
  bij de behavioristische theorieën, die stellen dat elk menselijk gedrag aangeleerd is
  en bepaald wordt door de omgeving. Een stimulus leidt onder invloed van straf en/
  of beloning tot een bepaalde respons.
  John Watson, de grondlegger van het behaviorisme, maakt gebruik van de ontdekking van Pavlov dat organismen passieve, onvrijwillige reflexen vertonen die
  gecombineerd kunnen worden met een stimulus. Bijvoorbeeld: een hond kwijlt
  bij het zien van voedsel. De Amerikaanse psycholoog Skinner ontdekte echter
  een andere vorm: de operante conditionering. Volgens Skinner zijn de machtigste
  invloeden op gedrag de gevolgen van dat gedrag. Operante conditionering omvat in
  tegenstelling tot de klassieke conditionering nieuw en vrijwillig gedrag en niet enkel
  onvrijwillige reflexen (Zimbardo P. G., Johnson R.L. & McCann V, 2012, 143). Je kunt
  een bepaald gedrag modelleren door dat gedrag positief en negatief te bekrachtigen
  en positief en negatief te straffen.
  Ook in de sociaal lerentheorie onderscheidt men de klassieke conditionering
  en de operante conditionering. Bandura is het met Skinner eens dat positieve of
  negatieve bekrachtiging van een bepaald gedrag ervoor zorgt dat mensen bepaalde
  gedragspatronen aanleren. Hij voegt er echter nog twee belangrijke principes aan toe:
  1.
  2.
  Mediating processes tussen stimulus en respons: mensen denken na (cognitief ) over hun gedrag en de gevolgen ervan. Dit onderscheidt ons volgens
  Bandura van de dieren.
  Leren doet men door in een bepaalde omgeving te observeren.
   Volgens de sociaal lerentheorie is iemand meer geneigd om normoverschrijdend
  te handelen wanneer die persoon meer in contact komt met anderen die normoverschrijdend handelen ondersteunen, modelleren en/of plegen, wanneer dat handelen
  meer gedifferentieerd bekrachtigd wordt, wanneer die persoon meer observerend
  
  116
  
  Getuigen tussen geschiedenis en herinnering – nr. 129 / oktober 2019
  
  leert van antisociale modellen dan van prosociale modellen en wanneer de hierdoor aangeleerde attitudes het normoverschrijdend handelen gaan ondersteunen (Decoene S., 2016, 26).
  BIOGRAFISCHE GEGEVENS
  
  Philipp Johann Adolf Schmitt wordt op 20 november 1902 in
  Bad Kissingen, een kleine stad in de provincie Beieren, geboren. De
  vader van Philipp werkt bij het gerecht als Oberjustizwachtmeister.
  Het katholieke gezin behoort tot de middenklasse. Vijf jaar later, op 27
  maart 1907, wordt het gezin uitgebreid met een tweede zoon, August
  Otto Schmitt.
  Philipp brengt zijn jeugd door in Bad Kissingen, een stad in het
  woelige Beieren waar het nationaalsocialistische gedachtegoed een
  ideale voedingsbodem vindt. Hij is twaalf jaar oud als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, te jong om zelf naar het front te trekken maar oud genoeg om de gevolgen van
  deze oorlog voor Duitsland en zijn eigen familie te voelen. Beieren kent na de Eerste
  Wereldoorlog een zeer tumultueuze periode. In München wordt in 1919 de eerste
  kern van de nazipartij, de Deutsche Arbeiterpartei, opgericht waaruit op 24 februari
  1920 de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) zal ontstaan.
   In maart 1919 sluit Philipp Schmitt zich op zeventienjarige leeftijd vrijwillig aan
  bij enkele vrijkorpsen2. Hij is pas zeventien en voelt zich dus op jonge leeftijd al sterk
  aangetrokken tot deze rechts-radicale bewegingen. Volgens Wilfried Hallemans,
  openbaar aanklager tijdens het proces van Schmitt,
  
  _ De familie Schmitt:
  Therese en Andreas
  Schmitt, August en Philipp
  (foto: persoonlijke collectie
  Johnna Fox)
  
  “…kan dit slechts gedeeltelijk verklaard worden door de ontredderde toestand, waarin
  Duitsland zich in deze periode bevindt, en is dit zeker ook kenmerkend voor het karakter
  van Schmitt, die enkel blijk kan geven van persoonlijkheid, wanneer hij kan aanleunen
  tegen een grenzeloze macht, welke voor hem de moeilijkheden van individuele aard oplost
  en die de plaats inneemt van morele en sociale maatstaven die hij zelf volledig mist.”
  (Strafdossier Philipp Schmitt, Uiteenzetting der feiten)
  
  Van 1922 tot 1923 is Schmitt lid van Bund Oberland, waartoe ook Heinrich Himmler, de latere leider van de SS behoort. Dit vrijkorps is een van de groeperingen
  die deelnemen aan de door Hitler georganiseerde, maar mislukte staatsgreep in
  München, de zogenaamde Bierkellerputsch. Het is niet zeker dat Schmitt effectief
  deelneemt aan deze operatie, maar zijn SS-dossier vermeldt wel drie veroordelingen
  voor slagen en verwondingen rond deze periode.
  Door de economische ineenstorting van Duitsland na de Eerste Wereldoorlog zoeken heel veel mensen hun heil bij extremistische partijen zoals de NSDAP.
  Schmitt is een eerste keer lid tussen 22 september 1925 en 27 augustus 1926. Op
  
  Testimony Between History and Memory – n°129 / October 2019
  
  _ Philipp Schmitt (links
  onderaan) als lid van het
  vrijkorps Grenzschutz Ost.
  (foto: privécollectie Johnna
  Fox)
  
  (2) Paramilitaire eenheden,
  opgericht door gedemobiliseerde
  soldaten.
   117
  
  Varia
  
  PHILIPP SCHMITT (1902-1950)
  EEN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE BIOGRAFIE
  
  1 december 1930 treedt hij toe tot de SA Trupp in zijn geboortestad
  Bad Kissingen maar eind maart 1932 ruilt hij de SA3 in voor de SS4,
  het elitekorps van de nazi’s.
  _ Philipp Schmitt in dienst
  van de Sicherheistdienst in
  Berlijn.
  (foto: privécollectie Johnna
  Fox)
  
  (3) SA (Sturmabteilung):
  opgericht door Adolf Hitler
  om de partijbijeenkomsten te
  beveiligen.
  (4) SS (Schutzstaffel):
  paramilitaire organisatie binnen
  de Nationalsozialistische
  Arbeiterpartei.
  118
  
  In tegenstelling tot zijn private beroepsleven neemt zijn carrière binnen de SS een hoge vlucht. Hij wordt achtereenvolgens
  Scharführer en Oberscharführer.
  In een aanbevelingsbrief voor een promotie binnen de SS kunnen we lezen dat de ‘nationaalsocialistische instelling van Schmitt
  buiten kijf staat’ (Bundesarchiv Berlin, SS-Führerpersonalakte R
  9361-III/553972). Vanaf 1934 behoort Schmitt tot de Sicherheitsdienst van Heinrich Himmler. In 1936 wordt hij overgeplaatst naar de
  hoofdzetel in Berlijn waar hij als afdelingschef belast wordt met het
  beoordelen en verwerken van politieke gebeurtenissen. Binnen het
  kader van het Reichssicherheitsamt is hij evenwel een buitenbeentje.
  In tegenstelling tot de meesten van zijn collega’s heeft hij nooit een
  diploma behaald. Na het gebruikelijke onderzoek door het Siedlungshauptamt huwt Schmitt op 23 september 1939 met Ilse Birkholz.
   Op 1 augustus 1940 wordt Schmitt naar de Sicherheitsdienst in
  Brussel overgeplaatst en hij krijgt er meteen de graad van Sturmbannführer (majoor). De toenmalige chef van de Sicherheitsdienst
  in België, Hasselbacher, belast hem onmiddellijk met het inrichten
  en besturen van het kamp van Breendonk. Het wordt zijn eerste
  opdracht in een kamp. Vanaf juli 1942 moet hij deze functie combineren met die van
  kampleider binnen het Sammellager voor Joden in de Kazerne Dossin in Mechelen. Op 8 april 1943 wordt hij daar echter ontslagen. Schmitt heeft namelijk op de
  zwarte markt textiel gekocht om er werkkleding van te laten maken door Joodse
  kleermakers en ze daarna via de Belgische Jodenvereniging tegen woekerprijzen te
  laten verkopen om zichzelf te verrijken (Nefors 2011, 186). Eind 1943 moet Schmitt
  ook het kamp van Breendonk verlaten. Hij wordt teruggestuurd naar Berlijn waar
  hij een minder belangrijke administratieve functie vervult. Later wordt hij nog ingezet bij de Peter-Gruppe, een antiterreureenheid, die Deense verzetsmensen moet
  uitschakelen. Schmitt is betrokken bij vier van de vijf moorden.
  In mei 1945, op het einde van de oorlog, bevindt Schmitt zich in een gevangenis
  in Nederland onder de schuilnaam Römer. Nadat hij door Paul Levy, een oud-gevangene van het kamp in Breendonk formeel wordt herkend als Philipp Johann
  Adolf Schmitt, wordt hij naar België overgebracht.
  Omdat de Belgische wet op dat ogenblik niet toelaat dat een buitenlands burger
  voor oorlogsmisdaden vervolgd wordt, laat het begin van het proces nog een paar
  jaar op zich wachten. In de tussentijd wordt Schmitt meermaals ondervraagd en
  geconfronteerd met getuigenissen van zijn slachtoffers. Vaak verklaart hij echter dat
  hij zich bepaalde feiten niet kan herinneren of hij schuift de verantwoordelijkheid
  door naar zijn oversten.
   Getuigen tussen geschiedenis en herinnering – nr. 129 / oktober 2019
  
  Na de aanpassing van de wet kan het proces op 2 augustus 1949 vóór de Krijgsraad
  in Antwerpen eindelijk van start gaan. Philipp Schmitt is de eerste Duitse kampbewaker die vóór een Belgische rechtbank moet verschijnen. Gedurende het hele
  proces blijft Schmitt onbewogen en bekent hij op geen enkel moment schuld. Hij
  reageert vaak geïrriteerd en voelt zich benadeeld door rechter Schilling.
  Op 25 november 1949 wordt het vonnis geveld: Philipp Schmitt wordt veroordeeld tot de doodstraf. Hij gaat nog in beroep bij het Hof van Cassatie en dient op
  21 juli 1950 nog een genadeverzoek in. (Algemeen Rijksarchief, Genadedossier (gefusilleerden) Philipp Schmitt, nr. 242). Tevergeefs. Op 7 augustus 1950 wordt Philipp
  Johann Adolf Schmitt in Hoboken voor het vuurpeloton gebracht. Hij weigert een
  blinddoek en wordt om zes uur ’s ochtends geëxecuteerd. Zijn lichaam wordt in België
  begraven, maar op het familiegraf in Bad Kissingen staat ook zijn naam gegraveerd.
  HET RADICALISERINGSPROCES VAN PHILIPP SCHMITT
  
  Fathali M. Moghaddam (2005; 2006) beschrijft hoe bepaalde sociale omstandigheden leiden tot een moraliteit die terrorisme ondersteunt. Hoewel ieder individu
  vrij lijkt om het pad te kiezen dat hij of zij wil, zorgen bepaalde situationele factoren
  er toch voor dat het ene pad vanzelfsprekender lijkt dan het andere. Moghaddam
  gebruikt de Staircase to terrorism-metafoor om het radicaliseringsproces te beschrijven: het is als een trap naar vijf verdiepingen (Moghaddam 2006, xi). Of iemand naar
  de volgende verdieping klimt (radicalisering) of op een bepaalde verdieping blijft
  hangen, hangt af van hoe de deuren en ruimtes worden ervaren: open of gesloten.
   Met andere woorden: welke opportuniteiten lijken er voor het individu aanwezig
  te zijn om verandering in de situatie te brengen? Naarmate de individuen de trap
  bestijgen, blijven er steeds minder keuzes over, tot de enige optie nog de vernietiging
  van anderen en zichzelf is (Moghaddam 2005).
  Vijfde verdieping
  De terroristische actie en het vermijden van remmende mechanismen
  Vierde verdieping
  Consolidering van categorisch denken en het als legitiem ervaren van de terroristische organisatie
  Derde verdieping
  Moreel engagement
  Tweede verdieping
  Verplaatsing van agressie
  Eerste verdieping
  Subjectief ervaren mogelijkheden om te vechten tegen onrechtvaardige behandeling
  Gelijkvloerse verdieping
  Psychologische interpretatie van materiële condities
  
  Testimony Between History and Memory – n°129 / October 2019
  
  119
  
  Varia
  
  PHILIPP SCHMITT (1902-1950)
  EEN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE BIOGRAFIE
  
  De gelijkvloerse verdieping van de staircase to terrorism wordt bevolkt door
  mensen met gevoelens van frustratie en relatieve deprivatie. Dit geldt tijdens en
  na de Eerste Wereldoorlog voor een groot deel van de Duitse bevolking. Het gevoel
  dat het Verdrag van Versailles het Duitse volk in de grote crisis stort, overheerst. De
  nazi’s spelen graag in op deze gevoelens en op die manier krijgt ook het antisemitisme in Duitsland vrije baan. Zoals Moghaddam in zijn metafoor beschrijft, gaat
  men op de gelijkvloerse verdieping een psychologische interpretatie geven aan zijn
  levensomstandigheden. Word ik wel rechtvaardig behandeld en belangrijker: kan ik
  zelf iets aan deze situatie veranderen? Voor Philipp Schmitt is het antwoord op deze
  vraag duidelijk negatief. Hij ziet dan ook geen andere uitweg dan verder de trap te
  nemen naar de volgende verdieping.
   Het radicaliseringsproces van Philipp Schmitt gaat vanaf dan heel snel. Al op
  zeventienjarige leeftijd neemt hij de trap naar de tweede en derde verdieping. Op
  die leeftijd vindt hij gelijkgezinden bij de radicale vrijkorpsen die op een gewelddadige manier uiting geven aan hun frustraties. In 1925 zoekt Schmitt zijn heil bij de
  nazipartij. In 1932 treedt hij toe tot de SS. In tegenstelling tot de vaak losgeslagen
  vrijkorpsen en de SA is hij nu geëngageerd in een gestructureerde organisatie. Alle
  middelen om de vijand te vernietigen worden als aanvaardbaar beschouwd. Voor
  Schmitt zijn dit crimes of obedience. Hij voert uit wat de overheid van hem verwacht
  en overtreedt op dat moment geen strafwet. Als kampcommandant van Breendonk
  en Dossin schuwt Schmitt het gebruik van geweld niet. Hij bevindt zich nu op de
  vijfde verdieping, die hij, zoals Moghaddam beschrijft, niet levend zal verlaten.
  GROEIPROCES SCHMITT
  
  Welke dispositionele en situationele factoren hebben van Philipp Schmitt een
  oorlogsmisdadiger gemaakt? Kunnen we parallellen zien met de huidige radicaliseringsproblematiek?
  De tumultueuze tijd (tijdens en na de Eerste Wereldoorlog) en de woelige omgeving (Beieren) waarin Philipp Schmitt is opgegroeid, zijn zeker belangrijke factoren
  geweest in zijn transitieproces. Niet elke Beierse jongeling van die tijd heeft echter
  dezelfde evolutie doorgemaakt. Hoe komt het dat het leven van Philipp, een heel
  ander verloop kent dan dat van zijn broer August, hoewel hij opgroeit in hetzelfde
  gezin, in min of meer dezelfde tijdsgeest? August is vijf jaar jonger dan Philip en heeft
  de crisisperiode na de Eerste Wereldoorlog niet zo bewust ervaren als zijn broer.
   _ August en Philipp voor
  hun ouderlijk huis in Bad
  Kissingen
  (foto: privécollectie Johnna
  Fox)
  
  120
  
  In 1930 emigreert August naar de Verenigde Staten om daar als landbouwer zijn
  geluk te beproeven. Duitsland bevindt zich op dat ogenblik in een zware economische crisis en August is als tweede zoon sowieso geen erfgenaam. Zijn kleindochter
  Johnna Fox (Persoonlijke communicatie, d.d. 8 januari 2017) herinnert zich een
  andere mogelijke reden voor zijn emigratie. De familie Schmitt is namelijk helemaal
  niet opgezet met Philipps nationaalsocialistische ideeën, en August bevindt zich
  vaak tussen twee vuren in de conflicten tussen de ouders en hun oudste zoon. De
  
  Getuigen tussen geschiedenis en herinnering – nr. 129 / oktober 2019
  
  getuigenis van Valentine Reyniers, bij wie het echtpaar Schmitt-Birkholz aanvankelijk in België verblijft, lijkt deze stelling te bevestigen: ‘Haar man moet altijd een
  nietdeug geweest zijn en zelfs bij zijne ouders thuis verjaagd. Dat heb ik van vrouw
  Schmidt [sic] zelf vernomen (…)’. August huwt in 1938 met Sara
  Margaret Payne en samen krijgen ze vier kinderen. Volgens zijn
  kleindochter is August nooit gelukkig in de Verenigde Staten.
  Hij mist zijn vaderland en is net als zijn broer een zware drinker.
  Tijdens de oorlog hebben de broers geen contact, maar wanneer
  Philipp na de oorlog in een Antwerpse gevangenis zit, schrijven
  ze elkaar geregeld.
   Misschien zijn er dus bij Philipp, in vergelijking met zijn
  broer August, andere factoren die het radicaliseringsproces in
  gang hebben gezet. De vroege schooluitval, periodes van werkloosheid … hebben er mede voor gezorgd dat hij al op zeer jonge
  leeftijd aansluiting vond bij de Vrijkorpsen en de NSDAP. Zeker
  is er bij hem ook sprake van een antisociaal persoonlijkheidspatroon en antisociale cognities. Hij zegt over zichzelf dat hij niet de
  gewoonte heeft uiting te geven aan zijn gevoelens, wat kan wijzen
  op een zekere affectieve kilheid. Ook het feit dat hij als officiële
  reden voor zijn huwelijksaanvraag opgeeft dat zijn ouders een
  kleinere woning gaan betrekken, duidt niet onmiddellijk op een
  liefdevolle houding ten opzichte van zijn toekomstige bruid. Het
  paar huwt in 1939. Schmitt is dan al zevendertig jaar oud, zijn
  bruid is twaalf jaar jonger. Het huwelijk (liefst met ten minste vier
  kinderen) wordt door de SS als een verplicht instituut beschouwd.
  Over hoe zij elkaar hebben leren kennen, heb ik geen informatie gevonden. Men
  kan zich, gezien het ongelukkige verloop van de relatie, echter afvragen in hoeverre
  liefde aan de basis lag.
  De houding van Schmitt tijdens het proces wordt door ooggetuigen beschreven
  als kil en onbewogen. Wanneer hij tijdens het proces met de rechters de folterkamer bezoekt, is zijn enige opmerking dat die fout gereconstrueerd is. Gevangenen
  uit Breendonk en Dossin getuigen vaak over zijn woede-uitbarstingen, dikwijls in
  dronken toestand. Alcohol zorgt hier dus duidelijk ook voor emotionele en gedragsmatige dysregulatie.
  Tijdens zijn proces voelt Schmitt zich verschillende malen onheus behandeld
  door de rechter. Een vrouwelijke getuige noemt hij een ‘betaalde hoer’. Wanneer
  hij geconfronteerd wordt met bijvoorbeeld het feit dat hij zijn hond gevangenen liet
  bijten, wijst hij erop dat een gevangene eens met stenen naar de hond gegooid had.
   Een andere keer was het volgens hem, omdat een gevangene probeerde te vluchten.
   Het slachtoffer had het in zijn ogen verdiend. Enkel en alleen op basis van Schmitts
  getuigenis op het proces kunnen we deze antisociale cognities niet zomaar als causale
  indicator overnemen. Toch zijn zijn uitspraken consonant met hoe getuigen Schmitt
  
  Testimony Between History and Memory – n°129 / October 2019
  
  _ Brief van Philipp Schmitt
  aan zijn broer August (1950)
  en doodsprentje van Philipp
  (Persoonlijke collectie
  Johnna Fox)
  
  121
  
  Varia
  
  PHILIPP SCHMITT (1902-1950)
  EEN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE BIOGRAFIE
  
  in zijn denken en doen beschrijven. Schmitt gaat ook al op jonge leeftijd antisociale
  relaties aan. Hij vindt gelijkgezinden bij de gewelddadige vrijkorpsen zoals Eiserne
  Schar Berthold en Bund Oberland en in 1925 wordt hij al een eerste keer lid van de
  NSDAP. Hij is bovendien een trouwe bezoeker van de nazipartijdagen. Dit moet
  hier wel genuanceerd worden. Wij benoemen deze relaties als antisociaal vanuit
  ons referentiekader. Het lijkt in die periode (vlak na de Eerste Wereldoorlog), in die
  omgeving (Beieren), voor veel mensen heel normaal om lid te zijn van een van de
  vrijkorpsen en deel te nemen aan gewelddadige acties. Ook zijn er de relaties met
  zijn ‘medewerkers’ in het kamp. Ze versterken elkaar in het gebruik van geweld, vaak
  onder invloed van liters alcohol. Het ‘Band of Brothers’- gevoel speelt hier ook een
  belangrijke rol. De SS’ers delen dezelfde ideologie en hebben dezelfde vijand. Deze
  verbondenheid zorgt voor situationele druk en hechte relaties die ervoor zorgen dat
  het individu conform handelt met de groep (Busch, 2016, 211). De Duitse SS’ers willen
  vooral in de gratie staan bij kampcommandant Schmitt. Illustratief hiervoor is dat
  zij gewelddadiger handelen, wanneer Schmitt in het kamp aanwezig is. Opvallend
  is ook hoe de Duitse SS’ers de Vlaamse SS’ers als minderwaardig beschouwen. Zij
  delen misschien wel dezelfde ideologie, maar komen uit een totaal andere context
  dan de Duitsers.
   Men kan besluiten dat voor een dergelijke transitie tot oorlogsmisdadiger niet
  één monocausale of psychopathologische oorzaak kan aangewezen worden. Niets
  in zijn biografie wijst erop dat Schmitt volledig gestoord (MAD) of door en doorslecht (BAD) was. Ook bij hem is er sprake van een complex samenspel van factoren
  die ervoor gezorgd hebben dat hij uiteindelijk een oorlogsmisdadiger is geworden.
  Bovendien zijn er te weinig historische data voorhanden om definitieve uitspraken
  te doen over zijn persoonlijkheid.
  Het blijkt dat de hedendaagse procesmodellen, die vandaag gebruikt worden om
  de radicaliserings- en terrorismeproblematiek te bestuderen, ook kunnen gebruikt
  worden als concepten voor een oorlogsmisdadiger uit de Tweede Wereldoorlog. De
  procesmodellen zijn geschikt om de transitie van radicalisme over extremisme tot
  collectief geweld te proberen begrijpen.
   Bij een dergelijk daderonderzoek dat zich situeert in de Tweede Wereldoorlog,
  moet men zich er ten slotte goed van bewust zijn dat we de gebeurtenissen bekijken
  door een hedendaagse bril, met andere woorden vanuit ons referentiekader. Maar
  toch is dergelijk daderonderzoek wel degelijk wetenschappelijk relevant. De geschiedenis levert ons herkenbare patronen en dus moeten we in de context van de huidige
  terrorismeproblematiek lessen trekken uit het verleden en met die bevindingen in
  het achterhoofd op zoek gaan naar nieuwe procesmodellen die ons kunnen sturen
  in de preventie van en interventie bij collectief geweld. ❚
  
  122
  
  Getuigen tussen geschiedenis en herinnering – nr. 129 / oktober 2019
  
  BIBLIOGRAFIE
  • Auditeur-Generaal bij het Militair Gerechtshof, Proces Schmitt Philipp, veroordeeld bij arrest van het Krijgshof
  te Brussel van 20.04.1950 (9 mappen)
  • Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology
  Review 3 (3), 193-209
  • Bandura, A. (2002). Selective Moral Disengagement in the Exercise of Moral Agency. Journal of moral
  education 31 (2), 101-119). DOI 10.1080/0305724022014322
  • Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Association for Psychological Science, 1 (2), 164-180
  • Bloomfield, S. J.,‘Voorwoord’ in Busch, C. & Van Pelt, R. J. (red.) (2013). Het Höcker Album. Auschwitz door de
  lens van de SS. Uitgeverij Verbum BV.
  • Bundesarchiv Berlin, SS-Führerpersonalakte R 9361-III/553972/ Heiratsakte RuSHA R 9361-III/179693/
  Parteikorrespondenz BArch/BDC/ Schmitt, Philipp 1902
  • Busch, C. & Van Pelt, R. J. (red.) (2013). Het Höcker Album. Auschwitz door de lens van de SS. Uitgeverij
  Verbum BV
  • Decoene, S. (red.) (2016). Over stoute dingen doen – Een inleiding criminologische psychologie. Leuven:
  Uitgeverij Acco
  • Deem, J. M. (2015). De gevangenen van Breendonk. Amsterdam: Overamstels Uitgevers
  • Mallmann, K.M. & Paul, G. (2013). Karrieren der Gewalt. Nationalsozialistische Täterbiographie (3de druk).
   Darmstadt: Primus Verlag
  • Moghaddam, F. M. (2005). The staircase to terrorism. American psychologist ,60 (2), 161-168. doi:
  10.1037/0003-066X.60.2.161
  • Moghaddam, F.M. (2006). From the terrorrist’s point of view. Westport (USA): Greenwood Publishing Group,
  Inc
  • Nationaal Gedenkteken Fort Van Breendonk, Archief, dossiers nrs. 271, 441, 457, 458, 460-486
  • Rijksarchief Brussel: Individueel vreemdelingendossier nr. 2.053.398
  • Rijksarchief Brussel: Genadedossier (gefussilleerden): nr. 242
  • Taylor M. & Horgan J., (2006) A conceptual Framework for Addressing Psychological Process
  in the Develepmont of the Terrorist. Terrorism and political violence, 18 (4), 585-601, DOI 10.
  1080/09546550600897413
  
  Testimony Between History and Memory – n°129 / October 2019
  
  123.
  