text: Olympisch Gebied
  Amsterdam:
  inspirerend sinds 1928
  Auteur Hans Karssenberg
  Fotografie Annemarijne Bax
  
  Voor de ingang van het Olympisch Stadion in Amsterdam staat een beeld van Prometheus, een oorlogsmonument voor de slachtoffers uit de sportwereld. De
  Titaan wordt geassocieerd met de Olympische vlam,
  die voor het eerst bij de Spelen in Amsterdam werd
  ontstoken.
  de hedendaagse omvang, waren de Spelen een groot evenement. Er
  namen 2883 atleten uit 46 landen deel aan 109 evenementen in vijftien
  sporten. Ter vergelijking: in Beijing zullen 10500 atleten uit ruim 200
  landen deelnemen aan 302 evenementen in 28 sporten. Toch waren de
  Spelen van 1928 van grote betekenis. Het wereldbeeld van het op dat
  moment geïsoleerde gastland werd in één klap enorm verruimd. Uit de
  hele wereld streken sporters en supporters neer die men in Nederland
  
  Om in de natuur te kunnen overleven waren de mensen er met hun
  
  tot dan toe alleen maar uit verhalen kende. Tot het Europees Kampi-
  
  eigenschappen nogal bekaaid vanaf gekomen. Daarom stal Prometheus
  
  oenschap voetbal in 2000 waren de Olympische Spelen van 1928 het
  
  het vuur, dat tot dan toe voorbehouden was aan de Olympische goden,
  
  grootste internationale sportevenement dat Nederland ooit organi-
  
  en gaf het aan hen. Zeus ontdekte het en ketende hem aan de
  
  seerde.
   Kaukasus, waar elke dag een adelaar zijn lever uitpikte, die elke nacht
  
  Zoals Prometheus het vuur van de goden stal, zo kreeg Amsterdam
  
  weer aangroeide. Dit duurde dertigduizend jaar totdat Herakles hem
  
  door listen en de inzet van het Nederlandse volk de Spelen. Baron Van
  
  bevrijdde. Dit verhaal symboliseert de geschiedenis van het Olympisch
  
  Tuyll van Serooskerken, de eerste Nederlander in het Internationaal
  
  Stadion in Amsterdam. Een aantal maal hing het voortbestaan van het
  
  Olympisch Comité, was de drijvende kracht achter de kandidatuur. In
  
  stadion aan een zijden draad en steeds zagen bijzondere mensen op
  
  1912 richtte hij het Nederlands Olympisch Comité op om zijn ambitie
  
  tijd de unieke kansen die het bood en wisten zij vele anderen te
  
  extra kracht bij te zetten. In de aanloop naar 1928 kwam hij erachter dat
  
  mobiliseren. De Olympische vlam werd er in 1928 voor het eerst in de
  
  zijn vriend De Coubertin, oprichter van de moderne Spelen en tweede
  
  Marathontoren ontstoken en brandde sindsdien voort.
  voorzitter van het IOC, voor 1928 ook afspraken had gemaakt met Los
  Angeles. De baron liet het er niet bij zitten: hij liet de Nederlandse
  
  De Olympische Spelen van 1928
  
  gezant in Rome tijdens het IOC-congres opstaan en iedereen uitvoerig
  
  Vanaf het einde van de negentiende eeuw is het verschijnsel sport
  
  bedanken voor de toewijzing van de Spelen. Niemand durfde te
  
  razendsnel opgekomen, zowel om te doen als om naar te kijken. In
  
  protesteren uit angst voor een diplomatieke rel, en Los Angeles moest
  
  Amsterdam en Rotterdam werden sporttempels gebouwd groter dan
  
  genoegen nemen met de Spelen van 1932. De baron zag zijn droom
  
  de grootste kerken uit onze geschiedenis. Het binnenhalen van de
  
  niet meer in vervulling gaan. Hij overleed in 1924.
   Olympische Spelen van 1928, na mislukte pogingen in 1920 en 1924,
  
  Amsterdam kon zich toen gaan opmaken voor onder meer de bouw van
  
  was de bekroning van deze ontwikkeling. Hoewel niet vergelijkbaar met
  
  het Olympisch Stadion. Toch ging het opnieuw bijna niet door. De
  
  AGORA 2008-2
  
  OLYMPISCHE STEDEN
  
  27
  
  Het Olympisch Stadion werd
  gered en het omringende
  gebied gerevitaliseerd.
  Prometheus is ontketend.
  neerzetten, werd een eenvoudig bord bedacht: een blauw vierkant
  bord met een witte P. Dit verkeersbord is wereldwijd bekend geworden.
  Sportbolwerk na 1928
  Het Olympisch Stadion bleef na 1928 het hart van de Nederlandse
  sport. Het werd een multifunctionele openluchtarena waar sport en
  cultuur hand in hand gingen. In zijn tachtigjarig bestaan hebben er
  uiteenlopende sporten plaatsgevonden, zoals voetbal, wielrennen,
  hockey, atletiek, paardrijden, motorcross en cricket, maar ook Koninginnedagvieringen en popfestivals. Het stadion werd zo intensief gebruikt
  dat in 1937 een extra ring met tribunes in gebruik genomen werd. Over
  de kwaliteit van het ontwerp waren de meningen verdeeld, maar het
  breidde de toeschouwerscapaciteit uit van 41.433 naar 60.000. In de
  jaren die volgden speelden Ajax en Oranje er belangrijke thuiswedstrijden, waaronder de beroemde ‘mistwedstrijd’ Ajax – Liverpool in 1966.
  Ook werden er bokswedstrijden gehouden, en de beste atleten ter
  wereld hebben er menig rondje gelopen. Bekende sporters zoals Alida
  van den Bos, Jan Derksen, Arie van Vliet, Fanny Blankers-Koen, Tiemen
  nogal calvinistische regering vond sport maar zondig, sprak er schande
  
  Groen, Johan Cruijff en Rinus Michels hebben sporen in het Olympisch
  
  van dat er vrouwen zouden deelnemen en weigerde het NOC te
  
  Stadion liggen. In 1954 vond de start van de Ronde van Frankrijk in het
  
  subsidiëren. Nederland dreigde zich internationaal belachelijk te maken
  
  stadion plaats, de eerste keer buiten Frankrijk.
   door de Spelen terug te moeten geven. Het Nederlandse volk hield
  
  Maar zoals Prometheus aan de Kaukasus gekluisterd was, zo leed ook
  
  echter een inzameling en bracht in korte tijd anderhalf miljoen gulden
  
  het Olympisch Stadion. Het verval sloeg toe en kreeg de naam van
  
  op – een enorm bedrag in die tijd – waardoor de Spelen door konden
  
  enorm urinoir. In de jaren negentig lagen de sloopplannen klaar. Ervoor
  
  gaan.
  in de plaats moesten 1250 woningen komen. Opnieuw manifesteerde
  het publiek zich echter als Herakles. De bevrijding van het stadion en
  
  Helden en innovaties
  
  het omliggende gebied startte onder aanvoering van Piet Kranenberg,
  
  De Olympische Spelen werden een feest dat vele helden voortbracht.
  die een uitgekiende lobby organiseerde en voor het benodigde
  
  Voor het eerst mochten vrouwen deelnemen aan atletiek en gymnas-
  
  kapitaal zorgde. Architect Van Stigt kon daarna aan de slag. Hij wist
  
  tiek. De legendarische Finse atleet Paavo Nurmi won zijn negende
  
  door de betonnen ring heen te kijken, voerde vanaf 1996 een bijzonder
  
  gouden medaille op de 10.000 meter. Johnny Weissmüller, die later
  
  fraaie renovatie uit en het Olympisch Stadion was gered.
  bekend zou worden als vertolker van Tarzan, won goud bij het zwemmen op de onderdelen 100 meter en 4x200 meter vrije slag.
   Heropening en gebiedsontwikkeling
  
  Er waren ook medailles voor cultuur: toentertijd een volwaardige
  
  Op 13 mei 2000 is het gerestaureerde Olympisch Stadion heropend en
  
  Olympische discipline. Jan Wils, de architect van het Olympisch
  
  daarmee is een nieuwe weg voor het monument ingeslagen. Het is nu
  
  Stadion, won goud op het onderdeel bouwkunst. Zijn creatie trok
  
  een ontmoetingsplaats voor sport- en cultuurevenementen als de ING
  
  internationale aandacht, omdat het het eerste stadion was dat speciaal
  
  Marathon Amsterdam, de wedstrijden van de Suriprofs en het Neder-
  
  voor de Olympische Spelen gebouwd werd. Zijn geometrische vormen
  
  lands Kampioenschap Atletiek. Het werkt als magneet voor sportgerela-
  
  en horizontaliteit werden een nieuwe standaard in de architectuur en
  
  teerde instellingen als de Johan Cruyff Foundation en de Richard
  
  worden tot op de dag van vandaag internationaal geroemd.
  Krajicek Foundation. Atletiekvereniging Phanos traint er, maar bijvoor-
  
  Om alle bezoekers, die voor het eerst per auto zouden komen, te
  
  beeld ook de Amerikaanse wereldkampioen op de 100 meter Tyson
  
  accommoderen, werden in de stad parkeerterreinen aangelegd.
  Gay. In 2005 werd in het stadion de Olympic Experience Amsterdam
  
  Tegenover het stadion ontstond het Stadionplein: een grote parkeer-
  
  geopend, een museum dat een permanent eerbetoon is aan de
  
  plaats die anno 2008 nog steeds als zodanig wordt gebruikt. Om de
  
  Nederlandse sport, en het stadion biedt duizenden scholen in Neder-
  
  internationale bezoekers te kunnen wijzen waar ze hun auto moesten
  
  land het Olympische lespakket aan.
  28 OLYMPISCHE STEDEN
  
  AGORA 2008-2
  
  De renovatie is achteraf bezien een belangrijke impuls geweest voor
  
  stadion te voet te verkennen aan de hand van de Audiotour Olympisch
  
  een herleving van het stadion als bolwerk en van het omringende
  
  Gebied. Prometheus is ontketend.
   stedelijke gebied. Het terrein rond het Olympisch Stadion is ingericht
  als evenemententerrein. In het Olympisch Kwartier ten noorden van het
  
  Hans Karssenberg (hans.karssenberg@stipo.nl) is vennoot van
  
  stadion zijn duizend woningen gebouwd in navolging van Berlage’s
  
  Stipo, kennisteam voor stedelijke ontwikkeling. Hij was samen
  
  Nieuwe stijl. Het geplande Park Schinkeleilanden ten zuiden van het
  
  met Nelleke Penninx voor stadsdeel Oud-Zuid initiatiefnemer
  
  stadion moet een groene scheg worden die het Vondelpark en het
  
  en aanjager van de Coalitie Olympisch Gebied.
  Amsterdamse Bos met elkaar verbindt. Voor het Stadionplein zijn
  vergevorderde plannen om na een kleine eeuw als parkeerplaats te
  
  Literatuurselectie
  
  hebben gefunctioneerd de auto’s ondergronds te brengen en van het
  
  Vooren, J. v.d. (2007) De onzichtbare verandering van Amsterdam. <www.
  plein een verblijfsruimte te maken in de sfeer van de rest van het
  
  sportgeschiedenis.nl> Laatst bezocht mei 2008.
  Olympisch Gebied.
  Arnoldussen, P. (2008) Amsterdam 1928. Het verhaal van de IXe Olympiade.
  Ondertussen is de context drastisch veranderd. Tot tien jaar geleden
  
  Amsterdam: Rap.
  was dit gebied het einde van de stad. Door de ontwikkeling van het
  
  Dijk, S. v. (2007) Olympisch Stadion Amsterdam Programma. <kunst-en-cultuur.
  gebied en de omgeving, zoals de nabijgelegen Zuidas, is het in de
  
  infonu.nl> Laatst bezocht mei 2008.
  dagelijkse beleving veel meer een onderdeel van de stad geworden.
  Karssenberg, H. & N. Penninx (2006) Opdrachtformulering Schetsontwerp
  
  Het centrumgebied van Amsterdam breidt zich uit tot aan de ringweg
  
  Stadionplein. Amsterdam.
  A10. Met twee miljoen vierkante meter nieuw programma en de top
  
  Karssenberg, H. (2007) Winners en verliezers op je iPod. Audiotour Olympisch
  
  van de juridische en financiële dienstverlening in Nederland ontstaat
  
  Gebied. <www.stipo.nl> Laatst bezocht mei 2008.
   met de Zuidas een nieuw Amsterdams centrumgebied en daar ligt het
  Olympisch Gebied pal naast. De stad werkt aan plannen voor een
  Sportas – de zone tussen Vondelpark en Amsterdamse Bos – en kent
  het Olympisch Gebied daarin een belangrijke plaats toe, omringd door
  allerlei andere sportfaciliteiten. Bovendien zet Amsterdam samen met
  vele partners de schouders onder het Olympisch Plan dat is bedoeld
  om Nederland tot 2016 te ontwikkelen tot een sportland. De bijzondere
  sportbeleving in het Olympisch Gebied zal daar een belangrijke rol in
  spelen.
  Unieke coalitie
  Deze nieuwe ontwikkelingen zijn mede aangejaagd door de vorming
  van een unieke samenwerking tussen verschillende gebiedspartijen: de
  Stichting Promotie Olympisch Gebied Amsterdam. Aangejaagd door
  het stadsdeel Oud-Zuid werken daarin het Olympisch Stadion, de Gerrit
  Rietveld Academie, NOC*NSF, BPF Bouwinvest, Projectbureau Zuidas
  en Dienst Ruimtelijke Ordening samen onder het motto ‘Inspirerend
  sinds 1928’. De coalitie is opgenomen in de landelijke reeks voorbeeldprojecten voor Creatieve Economie, waarover binnenkort een publicatie
  verschijnt. Door middel van creatieve sessies met jonge ontwerpers,
  ‘storytelling’- bijeenkomsten, kernwaardensessies en recentelijk een
  bedrijfsplan wekken zij het Olympische motto ‘sneller, hoger, sterker’ en
  de Olympische gedachte, culturele uitwisseling en ontmoeting, in het
  Olympisch Gebied Amsterdam tot leven.
  De coalitie wil het gebied ontwikkelen tot het gebied voor Olympische
  energie, het sportpodium van Nederland en een kruispunt van sport en
  cultuur. Het ambitieniveau is lokaal, regionaal, nationaal en internationaal. In het gemeenschappelijk aangestuurde bedrijfsplan wordt het
  gebied geprogrammeerd met talentontwikkeling, jeugdig elan,
  sportemotie en teamspirit.
  Het vuur, dat in 1928 voor het eerst werd ontstoken, brandt in steeds
  weer nieuwe gedaanten voort in het Olympisch Gebied Amsterdam.
  Verhalen zijn daarvan de drager en die worden in allerlei vormen
  doorgegeven. U kunt het zelf ervaren door de omgeving van het
  
  AGORA 2008-2
  
  OLYMPISCHE STEDEN
  
  29.
  