text: Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Wat brengt de Wet bescherming erfgenamen
  tegen schulden? III
  Mr. L.A.G.M. van der Geld*
  
  1 Inleiding
  Op 1 september 2016 is de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden (Kamerstukken 34224) in werking
  getreden.1 De aanvaardingsfictie van artikel 4:192 van
  het Burgerlijk Wetboek (BW) is hiermee aangepast en er
  is een nieuw artikel 4:194a BW ingevoerd op grond
  waarvan zuiver aanvaard hebbende erfgenamen machtiging aan de kantonrechter kunnen vragen voor beneficiaire aanvaarding voor onverwachte schulden dan wel
  ontheffing van de betaling daarvan uit het eigen vermogen. In TE 2016, afl. 52 werd ingegaan op de inhoud
  van deze wet; voor een theoretische behandeling van de
  wet wordt naar die bijdrage verwezen. Aan de hand van
  gepubliceerde jurisprudentie werd in TE 2018, afl. 2
  bezien wat de betekenis van artikel 4:194a BW voor de
  praktijk zou kunnen zijn. De draad wordt vanaf 2018
  opgepakt; er zijn sindsdien ook enkele uitspraken in
  hoger beroep over dit wetsartikel gepubliceerd.3 Hoewel
  *
  
  1.
  2.
  3.
  Mr. L.A.G.M. van der Geld is directeur Netwerk Notarissen, en docent
  bij het Centrum voor notarieel recht van de Radboud Universiteit Nijmegen.
  Deze wet wordt ook wel de Wet BETS genoemd. Aanleiding voor de
  wet is onder meer het rapport ‘Erven zonder financiële zorgen’ van Netwerk Notarissen en het Centrum voor Notarieel Recht van de Radboud
  Universiteit.
  L.A.G.M. van der Geld, Wat brengt de Wet bescherming erfgenamen
  tegen schulden?, TE 2016, afl. 5, p. 99 e.v.
   Er is één uitspraak die in deel II werd besproken maar in dit deel vanuit
  een ander perspectief is besproken; het betreft de hierna in par. 7 te
  bespreken uitspraak. Verder is er een in begin 2018 gepubliceerde
  uitspraak in deel II meegenomen zodat deze in deze bijdrage niet is
  opgenomen; het betreft de uitspraak van Rb. Midden-Nederland
  8 december 2017, ECLI:NL:RBMNE:2017:6714.
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  de uitspraken zeer casuïstisch zijn – de omvang van het
  verlangde onderzoek naar schulden in de nalatenschap
  wordt ingekleurd door de omstandigheden van het
  geval – wordt wel duidelijker hoe de rechter de
  verzoeken beoordeelt.
  39
  
  2 Artikel 4:194a BW
  In het artikel staan twee situaties waarin binnen drie
  maanden na de ontdekking van de onverwachte schuld
  bescherming kan worden gevraagd:
  – de schuld wordt ontdekt na de zuivere aanvaarding
  en voordat de verdeling of vereffening van de nalatenschap is afgerond (lid 1);
  – de schuld wordt ontdekt na de vereffening of verdeling van de nalatenschap (lid 2).
  In de situatie van lid 1 kan de kantonrechter machtiging
  verlenen om alsnog beneficiair te aanvaarden. In de situatie van lid 2 kan de kantonrechter de erfgenaam ontheffing verlenen van zijn verplichting de schuld uit zijn
  vermogen te voldoen, voor zover hij niet uit hetgeen hij
  krachtens erfrecht uit de nalatenschap heeft verkregen
  deze schuld kan voldoen.
   Op basis van de voor deel II bekeken uitspraken leek het
  vangnet van artikel 4:194a BW één jaar na de inwerkingtreding van de Wet BETS nog geen rol van betekenis te
  spelen. De verwachtingen waren bij de inwerkingtreding sowieso niet hooggespannen dat artikel 4:194a
  BW een volwaardig vangnet in de praktijk zou blijken te
  zijn. Maar: ‘Beter iets dan niets’. Op basis van de bekeken uitspraken werd in deel II gesteld dat de termijn van
  drie maanden na ontdekking van de schuld te kort zou
  kunnen zijn.
  TE 2021 | nr. 3
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  3 Gepubliceerde uitspraken
  Voor deze bijdrage zijn de gepubliceerde uitspraken op
  rechtspraak.nl uit 2018, 2019 en 2020 bekeken. Veel van
  de gepubliceerde uitspraken betreffen een toewijzing
  van het verzoek van de erfgenamen op basis van artikel 4:194a BW lid 1. Er zijn inmiddels ook drie uitspraken in hoger beroep. Gezien artikel 5 onder e van
  het
  Besluit
  selectiecriteria
  uitsprakendatabank
  Rechtspraak.nl ga ik ervan uit dat de uitspraken die door
  kantonrechters en in hoger beroep worden gedaan,
  veelal gepubliceerd worden. Een uitspraak wordt
  immers altijd gepubliceerd op basis van dit besluit als de
  uitspraak een jurisprudentievormend karakter heeft.
  De uitspraken laten zien hoe de omstandigheden van het
  geval door de rechter worden meegenomen in zijn
  afweging. Vanwege die ‘omstandigheden van het geval’
  zijn de uitspraken ‘casuïstisch’ van aard en kunnen er
  niet altijd algemene conclusies aan worden verbonden.
   Ze geven wel inzicht in hoe de rechter de verzoeken van
  artikel 4:194a BW beoordeelt. Aangezien de wet nog
  maar vier jaar oud is, hebben de uitspraken een jurisprudentievormend karakter ‘doordat een bepaalde
  casuïstiek voor het eerst aan het oordeel van de rechter
  is onderworpen’.4
  Omdat de casus steeds relevant zijn, worden deze hierna
  in de bespreking steeds ‘ruim’ omschreven.
  40
  
  4 De zaken in hoger beroep
  Er zijn vier uitspraken in hoger beroep gepubliceerd. In
  twee van de drie hogerberoepszaken ging het om een
  zakelijke schuld en in één zaak om een belastingschuld.
  Het hoger beroep kan zowel door de verzoekende erfgenamen als door de belanghebbende (een schuldeiser)
  worden ingesteld.
  4.1
  
  Gerechtshof Den Haag 12 september 2018,
  ECLI:NL:GHDHA:2018:2308
  
  Erflater stelde zich persoonlijk borg voor een schuld die
  X-B.V. had. De erfgenamen zijn verrast door deze persoonlijke borgstelling en aangezien een borgstelling niet
  vervalt door het overlijden worden de erfgenamen aangesproken tot nakoming. Daarop dienen ze een verzoek
  in bij de kantonrechter.
  In eerste aanleg wordt als volgt overwogen: ‘Evenmin is
  gebleken van omstandigheden op basis waarvan kan
  worden geoordeeld dat verzoekers beter hadden moeten
  weten of hadden moeten twijfelen over de aanwezigheid
  van een schuld en zij hebben nagelaten hiernaar nader
  onderzoek te doen.’ De erfgenamen krijgen machtiging
  van de kantonrechter om de nalatenschap alsnog beneficiair te aanvaarden. X-B.V. gaat in hoger beroep.
  In hoger beroep komt het hof tot de conclusie dat de
  machtiging niet ten aanzien van beide verzoekende erf4.
  Ontleend aan een van de redenen om een uitspraak te publiceren in het
  genoemde Besluit selectiecriteria.
   TE 2021 | nr. 3
  
  genamen terecht is verleend. Per erfgenaam wordt
  namelijk bekeken of de erfgenaam van de schuld wist of
  had behoren te weten. Ten aanzien van één erfgenaam
  wordt de beschikking van de kantonrechter vernietigd;
  deze erfgenaam was tijdens het leven van erflater al op
  de hoogte van de borgstelling. Hij heeft verschillende
  (ook aan erflater gerichte) e-mails ontvangen waar de
  borgstelling uit bleek. Erflater en de erfgenaam deden
  samen zaken en bezochten gezamenlijk eens per twee
  maanden het kantoor van X-B.V., waarbij de erflater
  weliswaar het woord deed, maar de erfgenaam aanwezig
  was. Bij een van deze bezoeken is ook de borgstelling
  besproken.
  4.2
  
  Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
  13 oktober 2020, ECLI:NL:GHARL:2020:8275
  
  Vader en zoon C oefenden met de broer van vader een
  landbouwbedrijf uit in de vorm van een maatschap. In
  1997 traden vader en diens broer uit de maatschap en
  zette C het landbouwbedrijf voort. De overnamesom
  kon C niet betalen en daarom is zijn verplichting tot
  betaling omgezet in een lening. C loste een deel daarvan
  af. Op het moment van zijn overlijden in 2007 is de
  lening nog niet helemaal afgelost. Als ook vader is overleden wordt de echtgenote van C door moeder gesommeerd het restant van de lening te betalen. Uiteindelijk
  wordt de echtgenote tot betaling veroordeeld door de
  toenmalige rechtbank Assen. De echtgenote van C
  betaalt het bedrag en moeder schenkt vervolgens het
  bedrag aan haar (andere) twee kinderen.
   Als ook moeder in 2018 overlijdt, ontdekt de echtgenote
  van C dat vader een legaat in zijn testament had opgenomen voor C. Met dat legaat werd de vordering die
  vader vanwege de geldlening van C had aan C dan wel
  zijn afstammelingen vermaakt. De echtgenote van C
  stelt onverschuldigd te hebben betaald en spreekt de erfgenamen van moeder aan. Daarop verzoeken de erfgenamen de kantonrechter hun machtiging te verlenen om
  de nalatenschap alsnog beneficiair te aanvaarden. De
  erfgenamen van moeder krijgen deze machtiging.
  De echtgenote van C gaat in hoger beroep. Volgens het
  hof zijn er vraagtekens te zetten bij de gegrondheid van
  de vordering uit onverschuldigde betaling omdat zij
  betaalde op grond van een in rechte onaantastbaar
  geworden rechterlijke uitspraak. Het hof meent er
  echter in de onderhavige procedure van uit te moeten
  gaan dat de erfgenamen van moeder met een dergelijke
  vordering kunnen worden geconfronteerd. Het hof
  overweegt dat het in de procedure draait om de vraag of
  de erfgenamen hadden behoren te weten dat de echtgenote van C een bedrag onverschuldigd heeft betaald en
  dat zij dit bedrag uit dien hoofde van erflaatster dan wel
  haar erfgenamen zou kunnen terugvorderen. Deze vraag
  wordt door het hof ontkennend beantwoord.
  De erfgenamen hebben ontkend dat zij op de hoogte
  waren van de invordering van de schuld door moeder en
  de procedure die daarover heeft gelopen. Ook hebben zij
  niet geweten dat in weerwil tot het in het testament
  genoemde legaat de schuld door moeder is ingevorderd
  en dat de echtgenote van C tot betaling is overgegaan.
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Evenmin hebben zij geweten dat de daarop volgende
  schenkingen aan hen uit die gelden afkomstig waren.
   Ter zitting verklaarden de erfgenamen aanvullend dat
  zij door vader en moeder nooit bij financiële kwesties
  werden betrokken. Over bijvoorbeeld de overdracht van
  de boerderij en de voorwaarden waaronder die plaatsvond, werden zij niet geïnformeerd. Bovendien was het
  niet de eerste keer dat moeder hun een schenking deed;
  er werden regelmatig schenkingen gedaan.
  De echtgenote van C heeft geen bewijs aangeboden dat
  de erfgenamen wel op de hoogte waren van haar betaling
  aan moeder. Het hof ziet geen reden om aan de verklaringen van de erfgenamen te twijfelen en bekrachtigt de
  beschikking van de kantonrechter.
  4.3
  
  Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
  22 maart 2018, ECLI:NL:GHARL2018:2754
  
  De verzoekende erfgenaam heeft de nalatenschap
  verworpen noch beneficiair aanvaard. Ook heeft hij geen
  handelingen verricht waarmee hij de nalatenschap zuiver heeft aanvaard. De overige erfgenamen hebben de
  nalatenschap van erflaatster wel beneficiair aanvaard.
  Omdat er een forse nota van het zorgkantoor opduikt,
  haast hij zich via de notaris naar de kantonrechter om
  een verzoek in te dienen om gemachtigd te worden (alsnog) beneficiair te aanvaarden.
  Het hof komt tot de conclusie dat het te maken heeft
  met een erfgenaam die nog geen keuze heeft gemaakt in
  de nalatenschap van erflaatster. Daarom oordeelt het hof
  dat de erfgenaam in zijn verzoek niet-ontvankelijk is;
  voor een beroep op artikel 4:194a BW is immers nodig
  dat er sprake is van een zuivere aanvaarding. Het indienen van het verzoekschrift zelf moet volgens het hof
  overigens niet als een daad van zuivere aanvaarding
  worden gezien.
  4.4
  
  Hof Den Haag 16 maart 2021,
  ECLI:NL:GHDHA:2021:429
  
  De erfgenamen ontvangen een brief van de Belastingdienst met het verzoek informatie te verstrekken over
  een Zwitserse bankrekening die erflater mogelijk op
  naam had en waarvan hij nooit aangifte heeft gedaan.
   Uiteindelijk komen er meerdere navorderingsaanslagen
  van de Belastingdienst. Nadat de kantonrechter het verzoek van de erfgenamen op grond van artikel 4:194a
  lid 2 BW heeft toegewezen, gaat de Staat in hoger
  beroep vanwege de aanvangstermijn van artikel 4:194a
  BW. Volgens de Staat vangt de termijn aan op het
  moment dat de erven bekend zijn geworden of behoorden te zijn met de schuld. Op basis van de brief die de
  Belastingdienst aan de erfgenamen stuurde met het verzoek om informatie over de bankrekening, had het de
  erven al duidelijk moeten kunnen zijn dat de Belastingdienst belasting zou gaan heffen/navorderen.
  Volgens het hof moet er echter sprake zijn van een concrete schuld; eerder gaat de termijn niet lopen. Toen de
  Belastingdienst de brief met het informatieverzoek aan
  de erfgenamen stuurde, konden de erfgenamen nog niet
  beoordelen of er een schuld was en zo ja, hoe hoog die
  schuld zou zijn. Eerst toen de Belastingdienst aan de
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  erfgenamen meedeelde dat er een belastingschuld was
  vanwege die bankrekening, startte de termijn van drie
  maanden. De aansprakelijkheid voor belastingschulden
  is volgens het hof overigens beperkt vanwege artikel 48
  en 49 van de Invorderingswet 1990 (IW 1990), waaruit
  volgt dat A c.s. niet verder aansprakelijk zijn voor de
  schuld dan hun erfdeel.
  5 Nog geen schuld, of toch al
  wel?
  In twee van de uitspraken uit de in deze bijdrage te
  bespreken periode gaat het om een nog niet ingestelde
  vordering door de schuldenaar. Voor de kantonrechter
  in Alkmaar en de kantonrechter in Utrecht is dat geen
  belemmering om het verzoek van de erfgenamen toe te
  wijzen. De kantonrechter in Utrecht licht toe waarom.
   5.1
  
  Rb. Noord-Holland 10 april 2019,
  ECLI:NL:RBNHO:2019:3047
  
  De IB-aangiften werden altijd door belastingadviseur A
  verzorgd, zodat de erfgename hem verzocht dit ook na
  het overlijden van erflaatster te doen. Nadat A de aangifte voor de inkomstenbelasting voor erflaatster heeft
  gedaan, ontving de erfgename een brief van de
  Belastingdienst waarin wordt gevraagd om nadere informatie over de persoonsgebonden aftrek voor specifieke
  zorgkosten van erflaatster. Wat blijkt? Ook eerder heeft
  A zorgkosten opgevoerd zonder dat er bewijzen voor
  zorgkosten in de administratie van erflaatster aanwezig
  zijn. In De Telegraaf leest de erfgename over belastingadviseurs als A die op grote schaal belastingaangiften
  vervalsen. De erfgename vreest dat de Belastingdienst
  het opgevoerde bedrag niet zal accepteren en dat zij
  geconfronteerd wordt met een naheffing en terugvordering van de verstrekte zorg- en huurtoeslag. Het is niet
  duidelijk of dit uit de nalatenschap kan worden betaald.
  De kantonrechter constateert dat de erfgename haar verzoek tijdig heeft gedaan: binnen drie maanden na de
  ontdekking. De Belastingdienst is als belanghebbende
  aangemerkt en heeft geen bezwaren tegen ‘toewijzing’
  van het verzoek ingebracht. De kantonrechter gaat niet
  in op de vraag of er al daadwerkelijk een schuld bestaat;
  er is namelijk nog geen sprake van naheffing of terugvordering. Het verzoek van de erfgename wordt toegewezen.
   5.2
  
  Rb. Midden-Nederland 3 juli 2018,
  ECLI:NL:RBMNE:2018:4081 en
  2 augustus 2018, ECLI:NL:RBMNE:2018:4082
  
  Erflater had samen met twee familieleden een aannemersbedrijf dat via een vennootschap onder firma (vof)
  werd gevoerd. Hij maakte met de twee andere vennoten
  afspraken over zijn gebruik van een stuk grond van de
  vof. Tijdens leven betaalde hij, tegen de afspraken in,
  nooit een vergoeding voor dit gebruik. Verder ontving
  erflater alle huurinkomsten van de ark (ook behorend tot
  het vennootschappelijk vermogen) zonder de andere
  TE 2021 | nr. 3
  
  41
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  vennoten hun aandeel in de inkomsten te betalen. Na
  het overlijden ontvingen de erfgenamen een brief waarin
  de andere vennoten aankondigen dat ze een vordering
  gaan instellen ter compensatie van de door hen gederfde
  inkomsten over een periode van 31 jaar. De erfgenamen
  en de vennoten zijn in mediation gegaan om te proberen
  het in der minne op te lossen. Als dat niet lukt, zullen de
  erfgenamen gaan procederen over de claim, omdat zij
  deze betwisten. De erfgenamen dienen een verzoekschrift in bij de kantonrechter om gemachtigd te worden
  om alsnog beneficiair te aanvaarden. Op het moment
  van het indienen van het verzoekschrift staat dus nog
  niet vast dat er sprake is van een schuld van de nalatenschap. De kantonrechter overweegt dat in het licht van
  de ratio van de wet voor een beroep op artikel 4:194a
  lid 1 BW niet (in rechte) vast hoeft te staan dat sprake is
  van een schuld als bedoeld in artikel 4:7 lid 1 BW.
   ‘Uiteraard zal er wel sprake moeten zijn van een claim
  die – in potentie – niet volledig van iedere realiteitszin is
  gespeend en die op enige manier gerelateerd kan worden
  aan erflater of diens nalatenschap.’ Volgens de
  kantonrechter is daar in deze zaak sprake van. Daarnaast
  staat vast dat er een risico is dat het nalatenschapssaldo
  ontoereikend is als de gestelde claim zou komen vast te
  staan. De kantonrechter wijst het verzoek van de erfgenamen toe.
  6 Goede trouw?
  42
  
  In artikel 4:194a BW wordt met de woorden ‘kende en
  behoorde te kennen’ aangesloten bij het algemene begrip
  van goede trouw in het Burgerlijk Wetboek (art. 3:11
  BW). De onbekendheid van een schuld mag de erfgenaam niet te verwijten zijn. Voorafgaand aan de zuivere
  aanvaarding mag van de erfgenaam onderzoek worden
  gevergd. Als aan het goede trouw-criterium wordt voldaan, kan er sprake zijn van een ‘onverwachte schuld’ in
  de zin van artikel 4:194a BW.
  De reikwijdte van het onderzoek wordt bepaald door de
  omstandigheden van het geval.5 Het gaat erom wat de
  erfgenaam redelijkerwijs had kunnen weten op grond
  van dat onderzoek. Ten minste zal de administratie van
  de erflater geraadpleegd moeten worden. Uit de parlementaire geschiedenis blijkt dat in beginsel wordt
  aangenomen dat een erfgenaam hypotheekschulden,
  debetsaldi van rekeningen-courant, onbetaalde facturen
  en belastingschulden kende dan wel behoorde te kennen.6
  Als de schuld niet uit de administratie blijkt, betekent
  dat niet dat er daarmee sprake is van een ‘onverwachte’
  schuld. Mocht de erflater niet of nauwelijks een
  administratie hebben gevoerd, dan is daarmee de erfgenaam niet ontslagen van zijn onderzoeksverplichting. Er
  rust in zo’n geval een verplichting op de erfgenaam om
  nader onderzoek te doen.
  5.
  6.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, nr. 3, p. 17.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, nr. 3, p. 13.
   TE 2021 | nr. 3
  
  In de volgende drie uitspraken ging het om de vraag of
  de erfgenamen voldoende onderzoek hadden gedaan
  naar de schuld.
  6.1
  
  Rb. Overijssel 22 november 2018,
  ECLI:NL:RBOVE:2018:4935
  
  De tweelingzussen van erflater zorgden er na zijn overlijden voor dat zijn huurwoning leeg werd opgeleverd
  aan de woningstichting. Erflater leed aan Parkinson en
  had een zeer bescheiden saldo op zijn bankrekening
  staan. In de laatste fase van zijn leven kon hij niet meer
  praten en schrijven; hij verscheurde zijn gehele administratie, waaronder de begrafenisverzekering.
  Na de oplevering van de woning deelt de woningstichting de erfgenamen mee dat ze de in de tuin
  gebouwde volière en de schuur hadden moeten slopen
  c.q. verwijderen. De erfgenamen stellen dat ze hun
  uiterste best hebben gedaan om de woning en de tuin
  netjes op te leveren. Gezien hun leeftijd zijn ze niet in
  staat de bouwsels in de tuin zelf te verwijderen. De
  bescheiden eigen middelen van de dames laten het niet
  toe om iemand in te schakelen het voor hen te doen. De
  woningstichting vroeg een offerte bij een aannemer aan
  die € 6000 exclusief btw voor de sloop zal rekenen.
  De erfgenamen waren er niet van op de hoogte dat deze
  bouwwerken zonder toestemming van de woningstichting in de tuin waren geplaatst en dat ze bij oplevering van de woning verwijderd moesten worden. Ze dienen een verzoekschrift in bij de kantonrechter.
   De kantonrechter wijst het verzoek van de erfgenamen
  toe. Hierbij is van belang dat er geen gegevens beschikbaar zijn over de situatie toen de erflater de huur van de
  vorige huurder overnam en de bouwsels waarschijnlijk
  mede zijn overgenomen. Het is niet bekend of er destijds met erflater is gesproken over een eventuele
  verplichting de volière en de schuur ook weer te verwijderen. De woningstichting kan hiervan ook geen stukken overleggen.
  6.2
  
  Rb. Gelderland 28 juni 2018,
  ECLI:NL:RBGELD:2018:3615
  
  Door het overlijden van vader krijgen de elf kinderen op
  grond van de in zijn testament opgenomen ouderlijke
  boedelverdeling een rentedragende vordering op moeder. Als moeder overlijdt, wordt voor het minderjarige
  kind beneficiair aanvaard en een van de andere tien kinderen aanvaardt ook beneficiair. De rentedragende vorderingen van de kinderen kunnen niet geheel voldaan
  worden uit de nalatenschap van moeder. De zuiver aanvaard hebbende kinderen vinden het niet redelijk dat de
  nalatenschap van moeder daardoor niet ‘gelijk onder de
  erfgenamen wordt verdeeld’ omdat de beneficiair aanvaard hebbende erfgenamen meer verkrijgen dan de zuiver aanvaard hebbende erfgenamen. Daarom vragen
  deze erfgenamen machtiging aan de kantonrechter om
  alsnog beneficiair te aanvaarden.
  De verzoekende erfgenamen stellen dat zij zich destijds
  niet met de afwikkeling van vaders nalatenschap hebben
  bemoeid. Die afwikkeling hebben zij namelijk overgelaten aan moeder en zij hebben zich niet gerealiseerd dat
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  ze een vordering op moeder kregen die een schuld zou
  vormen in haar nalatenschap. Volgens de verzoekende
  erfgenamen is het evident de wens geweest van hun
  ouders dat de kinderen gelijk behandeld zouden
  worden.
   De kantonrechter overweegt dat moeder de nalatenschap heeft afgewikkeld maar dat dit niet wegneemt dat
  het destijds op de weg van de verzoekende erfgenamen
  had gelegen om aan hun moeder naar het testament van
  hun vader te vragen of na het overlijden van hun moeder onderzoek te doen naar de afwikkeling van de nalatenschap van hun vader. Nu verzoekers hebben nagelaten onderzoek naar het testament van hun vader te
  doen, kunnen zij niet als te goeder trouw worden aangemerkt. In het testament hadden de verzoekende erfgenamen kunnen lezen dat er een ouderlijke boedelverdeling
  was op grond waarvan zij rentedragende vorderingen op
  hun moeder hadden gekregen. Een beroep op redelijkheid en billijkheid kan hun ook niet baten, omdat de
  ‘ongelijke verdeling’ het gevolg is van het handelen van
  de verzoekende erfgenamen zelf.
  6.3
  
  Rb. Midden-Nederland 5 juli 2018,
  ECLI:NL:RBMNE:2018:2815
  
  De ouders van de verzoekende erfgenamen zijn beiden
  in 2015 overleden. Vader handelde in auto’s en kocht
  tweedehands auto’s van X maar voldeed de koopprijs
  van de auto’s niet volledig. Hij verkeerde in betalingsonmacht vanwege een brand in zijn bedrijfspand, zijn hoge
  leeftijd en zijn slechte gezondheid. Daardoor had hij een
  schuld aan X van ongeveer € 20.000 en door een vonnis
  was hij tot betaling gehouden.
  Na het overlijden van vader moesten de erfgenamen een
  betalingsregeling met de uitvaartondernemer treffen
  omdat de uitvaartkosten niet uit de nalatenschap betaald
  konden worden. Later hebben de erfgenamen het restant van de uitvaartfactuur uit hun eigen geld betaald.
   De verzoekende erfgenamen hebben bij verschillende
  instanties geïnformeerd of vader schulden had en de
  schulden die niet uit de nalatenschap betaald konden
  worden, voor eigen rekening genomen. Ze zijn ondeskundig op het gebied van de afwikkeling van nalatenschappen en dachten dat het hun morele plicht was om
  de schulden van hun ouders te voldoen. Ze zagen destijds geen aanleiding om hulp van een deskundige in te
  schakelen. Achteraf bezien – zo vertellen ze de
  kantonrechter als hun verzoek wordt behandeld –
  hadden ze dat beter wel kunnen doen, zodra bleek dat de
  factuur van de uitvaart niet uit de activa van de nalatenschap kon worden voldaan. Ze hadden dan geweten dat
  de mogelijkheid bestond van beneficiaire aanvaarding.
  De verzoekende erfgenamen aanvaardden de nalatenschap van vader zuiver door het verrichten van aanvaardingshandelingen. Zij stellen dat ze de schuld van vader
  aan X niet behoorden te kennen; het vonnis hebben ze
  niet aangetroffen in de administratie van hun vader. Na
  het overlijden van vader hebben de verzoekende erfgenamen bij de boekhouder en de Belastingdienst geïnformeerd naar schulden en zij kunnen dat ook aantonen.
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  De kantonrechter overweegt dat er onderzoek is gedaan
  naar het bestaan van schulden. De verzoekende erfgenamen hadden al jaren geen contact meer met de erflaters.
  Erflater dreef al vanaf 2012 geen onderneming meer dus
  hadden de verzoekende erfgenamen geen rekening meer
  hoeven houden met zakelijke schulden. Van feiten en
  omstandigheden die erop wijzen dat verzoekers de
  schuld behoorden te kennen, is de kantonrechter niet
  gebleken.
   Uit de slotzin van lid 2 van artikel 4:194a BW volgt dat
  de ontheffing niet wordt verleend als een erfgenaam zich
  zodanig heeft gedragen dat de schuldeiser erop mocht
  vertrouwen dat de erfgenaam de schuld uit zijn overige
  vermogen voldoet. De schuldeiser heeft ter zitting aangegeven dat dit vertrouwen niet is gewekt. De
  kantonrechter verleent de verzoekende erfgenamen ontheffing van hun verplichting om de schuld uit hun vermogen te voldoen.
  6.4
  
  Rb. Rotterdam 12 februari 2021,
  ECLI:NL:RBROT:2021:1175
  
  De verzoekende erfgenamen hebben de nalatenschap
  van hun moeder zuiver aanvaard. Na de verdeling van
  de nalatenschap komt de partner van erflaatster, met wie
  zij niet was gehuwd of een geregistreerd partnerschap
  had, met een vordering op de proppen. De partner stelt
  dat hij een vordering heeft op erflaatster omdat hij voor
  haar de kosten van levensonderhoud en de kosten van de
  boot heeft betaald. Over deze boot loopt nog een andere
  procedure omdat er geschil van mening is tussen de erfgenamen en de partner of erflaatster en de partner gezamenlijk eigenaar waren van deze boot of niet. De erfgenamen menen van wel, zodat de partner stelt dat als zij
  in de andere procedure in het gelijk worden gesteld, hij
  recht heeft op de kosten van onderhoud van de boot
  waaraan erflaatster had moeten meebetalen.
  De kantonrechter stelt vast dat uit niets blijkt dat de erfgenamen hadden moeten weten dat er nog kosten van
  levensonderhoud verrekend moesten worden. Ten
  aanzien van de boot ligt dat anders. Op het sterfbed van
  erflaatster is over de boot gesproken en de erfgenamen
  stellen dat erflaatster mede-eigenaar was van deze boot.
   Het is volgens de kantonrechter een feit van algemene
  bekendheid dat met het eigendom van een boot kosten
  gemoeid gaan, zoals onderhouds- en reparatiekosten,
  liggelden en verzekeringsgelden. ‘Gelet hierop hadden
  [verzoeksters] op de hoogte kunnen zijn van de kosten
  als zij daar onderzoek naar hadden gedaan. Omdat zij
  dat niet gedaan hebben, komt dat voor hun rekening en
  risico. Er is derhalve geen sprake van een onverwachte
  schuld. Wat de schuld van de boot betreft wordt het
  verzoek dus afgewezen.’
  
  TE 2021 | nr. 3
  
  43
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  7 Het belang van de
  schuldeisers
  Volgens
  de
  Handleiding
  erfrechtprocedures
  kantonrechter7 worden voor de zitting alle erfgenamen
  en overige belanghebbenden, onder wie de ‘nieuwe’
  schuldeiser opgeroepen. Als belanghebbende kunnen
  ook worden aangemerkt de wel bekende schuldeisers,
  omdat hun rechten door de beneficiaire aanvaarding
  rechtstreeks worden geraakt. De kantonrechter neemt in
  zijn overwegingen mee of de schuldeiser verweer voert
  en of er een rechtens te beschermen belang is aan de
  kant van de schuldeisers. Volgens de wet dient dit laatste te gebeuren als er sprake is van een verzoek op grond
  van artikel 4:194a lid 2 BW: heeft de verzoekende erfgenaam de schuldeiser de indruk gegeven dat hij zou betalen? Zie ook de hiervoor als laatste in paragraaf 6
  besproken uitspraak.
  7.1
  
  44
  
  Rb. Zeeland-West-Brabant 20 februari 2018,
  ECLI:NL:RBZWB:2018:1118
  
  In deze zaak gaat het om een geldlening die bijna 60 jaar
  geleden is aangegaan door de echtgenoot van erflaatster.
   Deze lening is vastgelegd in een onderhandse akte
  ondertekend op 24 januari 1958. De hoofdsom is ruim
  € 10.000 en gezien de 6% rente die over de lening liep,
  is de schuld opgelopen naar € 309.500. Volgens de
  schuldeiseres is deze schuld in de familie bekend en kan
  deze gemakkelijk uit de nalatenschap worden voldaan.
  De kantonrechter noemt dit een vage stelling die niet
  verder wordt onderbouwd door de schuldeisers. In deze
  procedure, waar de verzoekende erfgenamen om machtiging vragen, is de inzet volgens de kantonechter de
  vraag of het privévermogen van de erfgenamen
  beschermd moet worden. Met andere woorden: zijn de
  activa voldoende voor de voldoening van de schulden?
  Volgens de schuldeisers wel, volgens de erfgenamen
  niet. Omdat onbewezen blijft dat de schuld reeds
  bekend was bij de verzoekende erfgenamen, stelt de
  kantonrechter vast dat er sprake is van een onverwachte
  schuld . Verder overweegt de kantonrechter dat de
  schuldeisers, belanghebbenden in deze procedure, geen
  rechtens te respecteren belang hebben bij een mogelijkheid van verhaal op privévermogen van de verzoekende
  erfgenamen. Zij stellen immers dat hun vordering uit de
  nalatenschap van erflaatster kan worden voldaan.
  Volgens de kantonrechter is niet uit te sluiten dat de
  vordering niet volledig uit de nalatenschap kan worden
  voldaan, zodat er aan de kant van de verzoekers een
  belang bij de verzochte machtiging is. De kantonrechter
  wijst het verzoek toe.
  7.
  Versie 8.0; het LOVCK&T heeft deze aangepaste Handleiding op
  13 februari 2020 goedgekeurd.
   TE 2021 | nr. 3
  
  8 Korte beschouwing
  De Wet BETS bestaat bijna vijf jaar. Hoewel er geen
  evaluatiebepaling in de wet opgenomen is, is het een
  goede gelegenheid om de uitwerking van deze wet wat
  betreft artikel 4:194a BW in de praktijk te bezien. Artikel 4:19a BW werd in de memorie van toelichting een
  ‘uitzonderingsclausule’ genoemd:
  ‘Met het voorgestelde artikel 4:194a BW wordt een
  oplossing geboden voor het probleem dat in uitzonderlijke gevallen een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard, wordt geconfronteerd met een onverwachte
  schuld van de erflater en deze uit eigen vermogen
  moet betalen omdat het nalatenschapssaldo ontoereikend is voor voldoening van deze schuld.’8
  Er is sprake van een onverwachte schuld als de erfgenaam te goeder trouw is (art. 3:11 BW); het artikel
  spreekt immers van een schuld ‘die hij niet kende en ook
  niet behoorde te kennen’. Hierbij gaat het om wat de
  erfgenaam redelijkerwijs had kunnen weten; dit moet
  gezien worden in de omstandigheden van het geval. Het
  ‘harde’ criterium van artikel 4:194a BW is dat het verzoek van lid 1 en lid 2 binnen drie maanden na ontdekking van de schuld bij de kantonrechter moet zijn
  ingediend.
  8.1 De driemaandentermijn
  Als er een verzoek ex artikel 4:194a BW wordt gedaan,
  stelt de kantonrechter als eerste vast of het verzoek
  binnen drie maanden na ontdekking van de schuld is
  gedaan. De termijn uit artikel 4:194a BW is fataal: is de
  erfgenaam te laat dan wordt hij niet-ontvankelijk verklaard.
   Eerder veronderstelde ik dat de termijn van drie maanden in de praktijk te kort zou kunnen zijn.9 Ook een
  schuld die nog niet vaststaat, valt echter onder de toepassingsmogelijkheid van artikel 4:194a BW. Dit blijkt
  uit de uitspraken die hiervoor in paragraaf 5 zijn besproken. Het is overigens niet zeker te zeggen of een erfgenaam die zich eerst bij de kantonrechter meldt als de
  omvang van de schuld duidelijk is, bot vangt als er drie
  maanden verstreken zijn sinds de ontdekking van de
  schuld. Uit de besproken uitspraken lijkt men te kunnen
  concluderen dat een erfgenaam een verzoek moet indienen binnen drie maanden nadat hij lucht krijgt van een
  mogelijke schuld. Ook uit de uitspraak van rechtbank
  Oost-Brabant kan worden afgeleid dat de termijn van
  drie maanden begint te lopen zodra de erfgenamen voor
  het eerst van de schuld vernemen.10 Uit de hiervoor in
  paragraaf 4.4 besproken uitspraak van gerechtshof Den
  Haag blijkt echter dat het verzoek dat werd gedaan
  binnen drie maanden nadat de Belastingdienst de erfgenamen meedeelde dat er een belastingschuld was, als tij8.
  9.
  10.
  Kamerstukken II 2014/15, 34224, nr. 3, p. 6.
  TE 2018, afl. 2, p. 43 e.v.
  Rb. Oost-Brabant 5 januari 2017, ECLI:NL:RBOBR:2017:136, besproken
  in TE 2018, afl. 2, p. 43 e.v.
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  dig werd beoordeeld. Toen stond volgens het hof de
  schuld concreet vast en niet bij de eerdere informatieverzoeken van de Belastingdienst over de eventuele
  Zwitserse bankrekening.
   Al met al neem ik aan dat erfgenamen die een claim vrezen in gevallen waarin er nog geen concrete schuld is,
  geen dicht ‘loket’ bij de kantonrechter aantreffen. De
  erfgenaam die wacht met het indienen van een verzoekschrift totdat de schuld concreet is, treft ook geen dicht
  ‘loket’ wanneer hij het verzoek indient binnen drie
  maanden na het concreet worden van de schuld.
   8.2 Te goeder trouw-vereiste
  Nadat de kantonrechter heeft vastgesteld dat het verzoek tijdig is ingediend, wordt onderzocht of er sprake is
  van een onverwachte schuld. Hier komt het te goeder
  trouw-vereiste om de hoek kijken, dat door de
  kantonrechter per verzoekende erfgenaam wordt onderzocht. In het hiervoor in paragraaf 4 besproken hoger
  beroep bij gerechtshof Den Haag verliest een van de
  verzoekende erfgenamen de machtiging van de
  kantonrechter om alsnog beneficiair te aanvaarden.11 In
  de eerste gepubliceerde uitspraak over artikel 4:194a
  BW is dit ook aan de orde: erflaatster verbond zich als
  hoofdelijk medeschuldenaar voor een hypothecaire geldlening van een van haar dochters. Het verzoek werd
  alleen toegekend ten aanzien van de andere erfgenamen
  die niet op de hoogte waren en konden zijn dat erflaatster zich had meeverbonden voor de schuld.12
  
  De rechter bekijkt welk onderzoek van een erfgenaam
  mocht worden verwacht. De erfgenaam moet in elk
  geval de administratie van de erflater onderzoeken. Als
  een derde de administratie van erflater verzorgde en er
  een puinhoop van heeft gemaakt, dan pleit dat de erfgenaam niet vrij. De wijze waarop de administratie is
  gevoerd, komt voor risico van de erfgenaam. Maar
  alleen de administratie raadplegen is niet voldoende. Als
  de erfgenaam op de hoogte is van feiten die niet terug te
  vinden zijn in de administratie, dan moet hij verder
  zoeken en kan hij zich er niet op beroepen dat de schuld
  niet uit de administratie bleek. Dit was het geval in de in
  paragraaf 4.1 genoemde uitspraak: een van de erfgenamen wist van de borgstelling, onder meer omdat hij met
  erflater bij een zakelijke bespreking was geweest waar
  dat aan de orde kwam.
   Als bijvoorbeeld erflaters onderneming jaren geleden is
  beëindigd en de erfgenamen geen contact meer hadden
  met erflater, hoeven deze erfgenamen er niet op bedacht
  te zijn dat er nog zakelijke schulden zijn en daarom hoe11.
  12.
  De aanleiding voor deze uitspraak was een borgstelling. Die zien we
  vaker opduiken in uitspraken op verzoeken gebaseerd op art. 4:194a
  BW. Een borgstelling eindigt niet bij overlijden (Boek 7, titel 14 BW) en
  zal moeilijk kenbaar zijn uit de administratie van erflater. Het is immers
  de primaire schuldenaar die aangesproken wordt door de schuldeiser en
  rente op de lening betaalt. Een borgstelling is in potentie dus een onverwachte schuld als deze niet blijkt uit de administratie van de overledene
  en er geen aanleiding is voor de erfgenaam, die niet wist van de borgstelling, om nader onderzoek te doen.
  Rb. Oost-Brabant 5 januari 2017, ECLI:NL:RBOBR:2017:136, besproken
  in TE 2018, afl. 2, p. 43 e.v.
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001
  
  ven zij er geen nader onderzoek naar te doen. Van een
  echtgenoot van een erflaatster die ondernemer was,
  mocht verwacht worden dat hij nader onderzoek zou
  doen naar de verschuldigde belastingen door ten minste
  de administraties van de ondernemingen van erflaatster,
  de betrokken accountant en/of de Belastingdienst te
  raadplegen voordat hij zijn keuze (voor zuivere aanvaarding) maakte.13
  Erfgenamen die echter bij het overlijden van de eerste
  ouder erfgenaam waren, hadden op z’n minst na het
  overlijden van die ouder aan de achterblijvende ouder
  kunnen vragen of er een testament was. Bij het overlijden van de achterblijvende ouder is er helemaal geen
  excuus meer om niet het testament van de als eerste
  gestorven ouder te achterhalen, zo stelt de
  kantonrechter. Hier blijft dan ook de toewijzing van het
  verzoek op grond van artikel 4:194a BW uit, zie hiervoor
  in paragraaf 6.2.
   8.3 Motiveren verzoek
  Wat opvalt in de uitspraken is dat deze veelal op eigen
  verklaringen van de erfgenamen zijn gebaseerd. Hoe
  kun je als erfgenaam bewijzen wat je hebt onderzocht en
  wat je al dan niet in de administratie hebt aangetroffen?
  Het per e-mail informeren bij instanties, de boekhouder
  en de Belastingdienst geeft enig bewijs. Verder gaat de
  rechter af op de verklaringen van de schuldeiser en de
  onderbouwing van die verklaring. En als er niets anders
  is dan verklaringen, dan moet de rechter afgaan op de
  indruk die erfgenamen ter zitting achterlaten: ‘Het Hof
  heeft geen redenen om aan de verklaringen van [verzoekende erfgenaam], die ter zitting een oprechte en geloofwaardige indruk maakte, te twijfelen.’14
  8.4 Belastingschulden
  Uit de uitspraak van gerechtshof Den Haag leren we
  over hoe de aansprakelijkheid van belastingschulden
  werkt. De erfgenamen die worden geconfronteerd met
  een door erflater voor de belastingen verzwegen bankrekening in Zwitserland hebben maar een beperkt belang
  bij hun verzoek ex artikel 4:194a BW, vindt het hof. Dit
  hebben de erfgenamen noch de Staat zich gerealiseerd.
  Daar kan de schrijver dezes aan worden toegevoegd.
  Artikel 48 IW 1990 beperkt vergaand de aansprakelijkheid van erfgenamen voor belastingschulden van de erflater, waaronder de navorderings- en naheffingsaanslagen die na het overlijden van de erflater worden vastgesteld zoals in het geval dat aan het hof voorlag. Gezien
  de werking van artikel 48 IW 1990 kan men zich daarom
  afvragen in hoeverre een beroep op artikel 4:194a BW
  nodig is. De aansprakelijkheid is beperkt tot het ‘beloop
  van het erfdeel’ van de erfgenaam, vermeerderd met het
  bedrag dat aan hem is gelegateerd en de giften die de
  erfgenaam binnen 180 dagen voorafgaand aan het overlijden van de erflater heeft verkregen, een en ander naar
  de waarde in het economisch verkeer op het tijdstip van
  13.
  14.
   Rb. Midden-Nederland 8 december 2017, ECLI:NL:RBMNE:2017:6714,
  besproken in TE 2018, afl. 2, p. 43 e.v.
  Hof Arnhem-Leeuwarden 13 oktober 2020. ECLI:NL:GHARL:
  2020:8275, zie hiervoor in par. 4.
  TE 2021 | nr. 3
  
  45
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  het overlijden van de erflater, zie lid 1 van artikel 48 IW
  1990.
  9 Tot slot
  Na een analyse van een aantal van de uitspraken die
  sinds de invoering van de Wet BETS zijn gepubliceerd,
  blijkt artikel 4:194a BW in de praktijk te zijn wat werd
  toegezegd in de memorie van toelichting: een uitzonderingsclausule. Hiermee is het vangnet beperkt, maar dit
  is niet verrassend. Het advies aan erfgenamen is daarom
  onverminderd om beneficiair te aanvaarden, ook als men
  niet zeker weet of er schulden zijn. Er rust immers een
  onderzoeksplicht op de erfgenamen die ingekleurd
  wordt door de omstandigheden van het geval. Daardoor
  volstaat het in een aantal gevallen niet alleen de administratie van erflater te raadplegen.
  46
  
  TE 2021 | nr. 3
  
  doi: 10.5553/TE/187416812021022003001.
  