text: WINDÈSISCHE VERHALEN
  met vertaling en woordenlijst
  DOOR J. A. VAN BALEN.
  EEN WOORD VOORAF.
  De taal dezer «amissi» (si is de meervoudsvorm) noemde ik
  de Windcsische. Ik deed dat in navolging van hen onder wie
  ik als zendeling 23 jaar leefde, en van wie ik deze amissi opteekende.
  Het spraakgebied dezer taal is langs de kust der Geelvincksbaai van af Sjari tot aan de punt der landtong die de Wandamenbaai vormt, op en over de landengte tusschen de Geelvincksbaai
  en de Mac-Cluergolf benevens een deel der oostelijke kusten
  dier golf, benevens de Mooreilanden in de oostelijke helft der
  Geelvinksbaai, in welke helft het langs de kust door velen verstaan en gesproken wordt. Uit een dezer amissi blijkt dat ook
  de Ansoesers in de onmiddellijke nabijheid van VVindèsi hebben
  gewoond, wat tot heden mede nog uit hun taal moet blijken.
  Bij de Wandamers vindt men eenige afwijkingen. Zoo wordt
  bijv. inplaats van de S aan het begin van een lettergreep een
  H gevonden: masoi-mahoi.
  Aanleiding tot het verzamelen dezer amissi was de toezending
  van een overdruk uit de Bijdragen tot de Taal, Land, en Volkenkunde van Ned. Indië: «Noefoorsche fabelen en vertellingen»
  door den schrijver, mijn vriend en medezendeling F. J. F. van
  Hasselt. Dat de taai-wetenschap zooveel belang stelt in dergelijke verhalen dat ze gedrukt worden, had ik tot dien tijd, niet
  geweten.
  Het woord «amis» meen ik het best te vertalen met legende.
   Toen mijne Vrouw op de school eens een Bijbelsch verhaal amis
  noemde, zeiden de grootste scholieren: dat is geen amis, maar
  een tatöpan (Noefoorsch: kakófen). Een amis is wat Tuan nu
  vraagt en opschrijft; die vertellen we zoo maar, maar gelooven
  we niet.»
  Dl. 70
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 29
  08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  442
  
  WINDèSISCIIK VERHALEN.
  Een raadsel noemt de Windèsiër: pi kambioi. Pi is een ding,
  iets, en kambioisi is een soort groente, lancet vormige bladen,
  die ongeveer 8 centimeter lang worden, in de eerste ontwikkeling bruinachtig-groen zijn, en slap neer hangen, doch bij het
  rijp worden zich oprichten en een frisch-groene kleur aannemen.
  Het vinden van overeenkomst van een raadsel met zulke bladen
  is wel eigenaardig.
   Bezwaren om deze amissi los te krijgen heb ik niet ondervonden. Ik geloof dit te mogen toeschrijven aan het door ons
  gewonnen vertrouwen, en de toenadering der Papoea's tot het
  Christendom, dat in de laatste jaren zich openbaarde. Zoodra
  ik vernomen had van wien ik een amis zou kunnen hooren,
  was de verteller of vertelster steeds bereid die mee te deelen,
  en dat op elk uur van den dag waarop ik dat verlangde. Van
  amissi die alleen in 't duister mochten worden gehoord vernam ik niets. Ook niets van absoluut persoonlijk eigendom er
  van. Waar een amis betrekking had op de adat van een der
  acht VVindèsische geslachten, moest ik deze natuurlijk vernemen
  van een der oudste van zulk een geslacht. Het gebeurde echter
  wel dat zoo een verhaler aan 't eind van zijn oogenblikkelijk
  kunnen was, en mij dan vroeg met het verder vertellen te
  mogen wachten tot hij bij anderen zijn geheugen eerst wat opgefrischt had. Van belooning voor het vertellen was nooit sprake.
  Onder het rooken van een aangeboden sigarette zat men kalm
  te vertellen en te herhalen, en alle gevraagde inlichtingen te
  verschaffen. Van schroom of achterhoudendheid was geen sprake.
  Alleen als er iets niet comme il faut moest gezegd worden,
  schaamde men zicli daarvoor, en dat werd mij dan langs een
  omweg, of in bedekte termen verteld.
  Bij het verhalen had ik altijd mijn oudsten pleegzoon bij mij.
  Deze, dien ik in 1883 als 8 a 9 jarige knaap uit de slavernij
  had losgekocht, heeft een aangeboren aanleg voor taal, en was
  ons steeds bij het aanleeren der ongeschreven Windcsische taal
  een goede hulp.
   Bij het opteekenen ging ik aldus te werk: eerst liet ik den
  verhaler het heele verhaal aan ons vertellen, waarbij ik korte
  aanteekeningen maakte. Daarna verzocht ik hem het nog eens,
  maar nu zin voor zin te vertellen, onderwijl ik het met mijne
  schrijfmachine noteerde. Dan bleek het nut van de aanteekeningen. Door de ongewoonteDownloaded
  het zoofromlangzaam
  te vertellen, of
  Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  443
  
  omdat hij het vervelend begon te vinden, vergat de verhaler
  wel eens wat, of raakte in de war; doch dan werd hij door ons
  tot de orde geroepen, dewijl wij den draad reeds in handen hadden.
  Ik teekende letterlijk op. Stijl, woordkeus en uitspraak zijn
  in elk verhaal van den verteller zelve. Deze amissi zijn alzoo
  geheel oorspronkelijk, ongecorrigeerd en onversneden. Mij dacht
  dit het beste voor den taalkundige die ze tot een onderwerp
  van studie wil maken.
  Als een amis opgeteekend was las ik het aan den verteller
  voor, en dan was het soms de moeite waard te zien welk een
  indruk het weergegeven verhaal op den verteller maakte. Steeds
  geraakte hij of zij dan meer of minder in extase, waarbij uitroepen van vreugde en instemming niet ontbraken.
   Ik ben niet zoo gelukkig naar een spraakkunst te kunnen
  verwijzen. Tot het samenstellen daarvan achtte ik mij incompetent. Den besten tijd mijns levens heb ik moeten besteden aan
  zwaren handenarbeid. Tot tweemaal toe werd ik geroepen op
  het onherbergzaam Nieuw Guinea een nieuwe post te stichten:
  in 1884 op het eiland Roon, met wijlen den Zendeling Bink
  samen, en in 1889 alleen te VVindèsi. Het veroveren van een
  terrein daarvoor op het oerwoud en het bouwen van huis, kerk,
  school en wat er verder noodig is op een zendingspost, en dat
  zonder eenige hulp van elders, in een koortsklimaat, kost teveel
  lichaamsinspanning om lust of kracht over te laten voor gezette
  studie. Het bouwmateriaal dat ik behoefde lag bij mijn komst
  ter plaatse nog verspreid aan 't strand of op de koraalbanken,
  of stond nog te groeien in 't bosch. Ik vlei mij echter in dit
  en ander werk. bijv. een bundel Bijbelsche geschiedverhalen,
  uitgegeven door het Ned. Bijb. Gen., wel eenig deugdelijk materiaal te hebben verschaft voor dieper gaande taaistudie dan
  waaraan ik mij durfde wagen.
  Daar verreweg de meeste lettergrepen op een klinker eindigen,
  moesten we bij het in schrift brengen der taal ons bedienen
  van diakritische teekenen. Voor de uitspraak diene dat:
  a wordt uitgesproken als in wade
  a
  „
  ,,
  ,, ,, was
  e
  „
  „
  „ „ deeg
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  444
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  0 wordt uitgesproken als in pook
  ö
  ..
   »
  >> .. pok
  u
  „
  „
  „ de oe
  ai
  „
  ,,
  ,, in kraai
  au
  „
  „
  „ „ nauw
  ei
  „
  „
  „ de ij
  eu
  „
  „
  ,, in kneu
  01
  „
  „
  „ „ kooi
  Verbuigingen kent het Windèsisch niet. Als voorbeelden van
  werkwoord-vervoegingen diene:
  ó s a = = staan. Enk.v.: jósa, buösa, diósa. Meervoud inclusief:
  tantösa, exclusief: amantosa, mentósa, sentósa. Tweevoud inclusief: tunrósa, exclusief: amunrósa, munrosa, sunrósa.
  b ó = roeien. Enk.v.: ibó, buó, bió. Meerv. inclusief: tanbo,
  exclusief: amanbó, menbó, senbö. Tweevoud inclusief: tunbó,
  exclusief: amunbö, munbö, sunbó.
  r a = gaan. Enk.v.: ira, rua, ria. Meerv. inclusief: tanda, exclusief: amanda, menda, senda. Tweevoud: incl. tunda, excl.
  amunda, munda, sunda.
  Voor tijd en wijze ondergaat het werkwoord geen verandering.
  De tijd moet uit den zin blijken. Door een praefix, of door
  een volgwoord wordt daaraan te gemoet gekomen. Als praefix,
  schoon schijnbaar infix, wijl het tusschen het v. n. w. en 't werkw.
  komt, wordt: t, ta, ti, to, gebruikt om ongeveer het bedrijvend deelwoord aan te duiden.
  Door het werkw. door p e n a , verkort p e te doen volgen duidt
  men het bedrijvend-door t o en p a n a , verkort p a , het verleden deelwoord aan. N a n i duidt den toekomenden tijd aan, en
  r è t o de aanvoegende wijs. B a als suffix is de negativus, en
  p e n ai of m o j a r de negatieve imperatief. Een positieve imperatief wordt door den nadruk of de stemverheffing openbaar.
   Eenige bijv. n.w. worden, zelfstandig gebruikt, als werkwoorden behandeld. Het praefix b e , soms wel, soms niet als werkwoord vervoegd, kan met het hulpwerkwoord: worden of zijn
  vertaald worden. Zoo bijv. is k a r i r i a : slecht, k u r i r i a , kiriria:
  gij of hij slecht, dat slecht b u e k a r i r i a : gij zijt slecht, of: er
  slecht aan toe, t a n b e k a r i r i a : wij zijn slecht, of: er slecht
  aan toe. A t e e n is goed, mooi. B u t e e n : gij goed of: gij zijt
  goed. T a n t a t e e n : wij goed of wij zijn goed. Bi e a t e e n : hij
  of het wordt goed.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  445
  
  Voor het accent zijn geen vaste regels aan te geven. Bij
  eenige woorden die tweeërlei beteekenis hebben, wordt door
  het accent de bedoeling bepaald Bijv. s a s i met den nadruk op
  de a is zee of zeestrand, sasi met den nadruk op de i is drek
  of het werkwoord: afgaan of flatuleeren. Ik meen te mogen
  zeggen dat het Windèsisch, uitgesproken zooals het geschreven
  is, overeen komt met de door het volk gesproken taal.
  Indien ik door deze verhalen voor de taalwetenschap, en voor
  den Zendingsarbeid wat goeds heb mogen doen, zal dit mij
  ten zeerste verheugen.
   J. A. VAN BALEN
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  I.
  I n u r i.
  Inuri nia na Rumberpon. Sianina raanvo bwabwin töru. Inuri
  siaw babapai, dió riaut i, bape kimbërei, diö: tëi riaut tawai
  jani? Iraut sinjontupaisi bai? Tawai nini imateit i. Inuri siaw
  be mönupai, bape kimbèrei i ja, kibeo tape babapai, dió: tëi
  riaut tawai jani? ikembërei i! Inuri siaw bemadjawipai, i ma
  miajar, tiöpan: tawai ninaö iraut i sarëdjeu ! Kapa ninaö, iraut
  i sarëdjeu! Wona ninaö, iraut i sarëdjeu ! Wangar ninaö, iraut
  i sarëdjeu! Dieuso babai sanu: tawai ninaó mumateit i, iraut i
  sarëdjeu! Inuri riaut i, dim surena, bië sinjontu, sasaar siuwa
  na soorpai, bië tawai, dim soorpai biata, bië sinjontu ja.
  Aborè diröpai sanu sunbó arau, sunkoor piric. Sunkoor si
  are, suntinunum pi sentaan. Inuri diaan pirië, diaan wësjeen.
  Aborè Inuri tiópan: pirië nino diteen beja! Pau te? Inuri diaan
  esia bai? Diröpai suntöpan: pau! Kausapa tanbö tankoor esi
  ja. Inuri tiöpan: nani jotë manu!
  Inèni kausapa senbetöru senbö, sunrönë Inuri nia na waponpai,
  na aisasè raröpai, kiriawasi na aisasè raröpai to diönu, pirawan
  rupai na aisasèpai babopai. Diröpai sunkoor sumbeerpèsi sunraniwar i na sëraui rarö.
   Inèni senbetöru senbö. Inuri titira, sijoor pirië katu , tiöpan:
  esi niwani! tankoor i bai? Diröpai suntöpan: bibaba! tanbabur
  i, nia i! Senbö ja, sijoor katu esia, tiöpan: tankoor nini bai?
  Diröpai suntöpan: bibaba! mojar! nia i! Senbö ja, inèni sijoor
  mukubaipai, tiöpan so dirö sanu: pimasa nini tankoor i bai?
  Diröpai suntöpan: jö! tankoor i! Diutan sanu: nani tankoor i
  tanè? Inèni diröpai sunramis i sunrötö: kubira! Sunraniau i:
  kubira awab, kuri na tabatëpai! Inèni kiubir awab; ma kirib
  na tabatëpai, mukubaipai kiumu tawan Inuri rupai! Inèni diröpai
  sanu sunsepar sërauipai so sumbeerpai, esi dipai apon, piëran
  tituwi Inuri bië rabibwam. Rabwan esi bië bata, rabwan esi bië
  vvana, rabwan esi bië djöbëra, rabwan esi bië kruja, rabwan
  esi bië kabjebar, rabwan esi bië masaso, rabwan esi bië diaan
  kariria, rabwan esi bië kumdare. Siusar diröpai sanu are, sunbabur to sunsuwar, sunrin babur so nupai rarö. Rabwan bië
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  bata kiaar
  Jeninbere,
  rewu nini:
  kiaar under
  i! the terms
  via Open
  Access. Thissentap
  is an open-access
  articleInuri
  distributed
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  447
  
  Vertaling:
  Inoeri woonde te Roemberpon. Daar waren drie zusters.
   Inoeri vroeg de oudste, willende haar trouwen, maar zij wilde
  niet, zeggende: wie trouwt zoo'n slang? Ik trouw mannen, niet?
  Deze slang vrees ik! Inoeri vroeg de tweede, maar die wilde
  weer niet, sprekende als haar oudste, zeide zij: wie trouwt
  deze slang? Ik haat 'm! Inoeri vroeg de jongste, en die wilde,
  zeggende: deze slang! ik trouw hem maar! Was hij een hagedis,
  ik trouw hem maar, was hij een hond ik trouw hem maar,
  was hij een muis, ik trouw hem maar. Zij verweet de beide
  oudsten: deze slang, gij beiden, vreest 'm, ik trouw hem echter!
  Inoeri trouwde haar: 's nachts als zij sliepen, werd hij een
  mensch, bij 't daglicht stak hij zich in zijn huid, dan was hij
  slang, 's nachts lag zijn huid, dan was hij mensch.
  Toen, roeiden de beide zwagers naar zee, zij haalden schelpdieren. Zij brachten ze aan land, zij poften hun eten. Inoeri
  proefde de schelpdieren , zij smaakten goed. Nu zeide Inoeri:
  deze schelpdieren zijn erg goed! Zijn er veel ? De zwagers
  zeide; veel! Morgenochtend roeien wij en halen weder andere.
  Inoeri zeide: ik roei met u.
  Toen, den volgenden morgen, zij drieën roeiden, deden zij
  Inoeri plaats nemen vóór in de prauw in 't voor-opzetstuk; hij
  schoot zich in het voor-opzetstuk op, tot het vol was, leggende zijn kop op (de rand van 't) voor-opzetstuk. De beide
  zwagers namen kapmessen mee, verstoppende die in het zeil.
   Vervolgens roeiden zij drieën. Inoeri uitkijkende zag een kleine
  schelp en zeide: daar is er een! nemen we die mee? De zwagers
  zeiden: die is niet groot! wij gaan verder! die blijve! Weder
  roeiende, zag hij een andere kleine, en zeide: nemen wij die
  niet mee? De zwagers zeiden: die is niet groot! niet doen! die
  blijve! Zij roeiden weder, toen zag hij een reuzeschelp (tridacnaof chama-gigas) en zeide tot zijn zwagers: deze groote, nemen
  we die niet ? De zwagers zeiden: ja! die nemen we! Hij vroeg
  hen: hoe zullen wij die nemen ? Toen zonden de zwagers hem,
  zeggende: duik onder! Zij onderrichtten hem: duik naar beneden,
  bijt in de dwarsche (sluitspier)! Toen hij onder dook en beet
  in de sluitspier, kneep de schelp Inoeri's hoofd vast! Toen
  ontrolden de beide zwagers het zeil om het kapmes, één liep
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  snel naarvia voren,
  en This
  hakte
  totarticle
  moten.
  Eén moot
  werd
  Open Access.
  is an Inoeri
  open-access
  distributed
  under the
  terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  448
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  een brandingsgolf, één moot werd wind, één moot werd regen,
  één moot werd donder, één moot werd bliksem, één moot werd
  een waterhoos, één moot werd een krokodil, één moot werd
  een bruinvisch. Zij joegen de zwagers beiden landwaarts, die
  vluchtten tot zij binnen liepen; zij wisten te vluchten tot binnen
  in het eiland. De moot die brandingsgolf was geworden, schoor
  (het eiland) Jeninbere.
  Men noemt die kaap: Inoeri schoor haar.
  PS. In 86 langs Jeninbere's noordpunt varende vertelde mijne
  roeiers, allen Rooners, dat Inoeri zelf die rots had kaal en glad
  geschuurd met zijn staart, toen zijn kop in de schelp zat vast
  geklemd.
  II.
  Bwabwin
  
  Amoria.
   Manbesawa Windèsi sunbö , sunperan wa na Wanduni:
  Sunperan to mënau, sunkoit. Mënau rawiniena sunbabur,
  Bwabwin Amori rieeb kakö, surena napa. Saar sunbö, sa ja,
  tapèna ja: muan biata tuter bwinieempi ja, tape papon.
  Rawiniena sunbabura ja, Bwabwin Amori siubi ja, rieeb kakó
  sunrena napa ja. Raria wura tapèna, to Bwabwin Amori diawin,
  diawin sinjontu watan. Bwabwin Windèsi diawin kóta, sanu
  wura sunrabwin masis baberi.
  Bwabwin Amori misoi tuter aantumpai to biba. Biba pa aantum
  ria rau, miun pi, sinjani misoi na dorepai. Miun pi to rairu
  pa, bibur so sinjani, aantumpai niunum diaanpai siëmuai to,
  diönè sinjani sunraan si. Sunrena to kausapa, sumasoi to
  djèpai sinaja, aantum ria rau, miun pi ja, to rairu riama re
  ja, biburi ja so sinjani, riuri ja adiapai, dinunum diaanpaisi,
  diönè sinjani suraan si. Sunraan pi to, diru surena ja to kausapa.
  Inèni sinjani sunda wura arau, sinjani misoi na rubwanpai,
  aantumpai ria rau, miun pi ja,
  Kabö Windèsipai sentonbö aji, sentö senmun pi, sensajoor
  marariapai. Rawiniena senbaburi ja maso sennè aniopaisi. Rawiniena sentatöpan marariapai siubi miun pi pa. Sentutan babera
  siat: tatat esi ni raria nc, amansajoor i wa te ? Esipai siat
  sentöpan: hei! tanrin i ba! sinjontu biö siubi na nina te? Ma
  mojar! Kausapa tanbö, tantaramaan i. Inèni kausapa sensjaar
  wapai sura, senbö aji, sentamaan i.
  Marariapai sinjani sanu sumasoi to djèpai sinaja, sunda ja
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCIIE VERHALEN.
  449
  
  rau, sinjani misoi na rubwanpai, mararia ria ja rau, miun pi, pir
  atopaisi tuter sinjani, misoi tuter si. Ria mium pi to, inèni
  raitpai sentau so i, Ruran jani, tiau arau, sentö sentapur i.
   Bape diana, ruran jani misepar, bibur. Ruran esipai sentau i
  ja, bape diana siat, i ja senmasepar, bibura ja, to ruran be
  torn sentapur i, senkoor i, senbabur ma so Windèsi, senkoor
  i so tamani. Bwabwin Windèsi nièpai, Bwabwin Amori nièpai,
  sunmasoi to sunbesinjontu.
  Sunbesinjontu baba to, inèni sunkabio sunberait. sunmun
  aniose borei nèsi wura: Rapat, Manëkioon, Sjari, Waraja,
  Wairor, Wepu, Rumberpon, Roswaar, Maso, Wandamen, Waropen, sinjonde, bena sasi, siat wura. Sisindjori, Bwabwin Amori
  aantumpai, tipur womenpai mónu, Maniwori, bwawin Windèsi
  aantumpai, tipur siri wenasja. Sunbabur maso anio, sunbö sa
  ja, sunberait ja, Sisindjori tipur tóru, Maniwori tipur mönu.
  Sunbabur maso aniopai, sunbö sa ja, Sisindjori tipur at, Maniwori tipur töru. Sunberait tawana, Sisindjori tipur pau raiwain
  Maniwori, to Maniwori kisjo. Inèni tiöpan so Sisindjori, diö:
  tunmun rawanam rau ri. Sunbö so Nufori, Sisindjori tipur sinjontu siri, Maniwori tipur sura. Raitpai bibur ma re so Manem
  Maniwori tiöpan so Sisindjori: tantaboi, tantena. Inèni sentena.
  Sisindjori diena to dienasiat, Maniwori diönë senbabur i senkoor
  Sisindjori niè andio, tariwan, airiwan, atopaisi, apapai sibata
  tuter i. Inèni sensa, senbaburi.
  Kausapa Sisindjori tindo, sisërei siat, kisjo, kibeo babera na
  mitauni, tiöpan: babai diawi jau, senbabur jau! Mièser i misoi,
  raitpai bibur maso Wasambin sentaboi. Sendurë wura, senbaun
  rewu pon i. Bwabwinpai siat sentadjawa tabura, senbö so siat.
  Raitpai senbö ma so Djubiri, bwabwinpai siat senbö apon so
  siat sentutan raitpai, raitpai miun toi? Raitpai tiöpan: Sisindjori
  tipur sinjontu siri, Maniwori tipur sura! Maniwori tiöpan: amamum aniose to kariria, sentana Sisindjori to biöru! Bwabwinpai
  siat sensobera ma so aniose po, sentöpan: senmun aniose Nufori to kariria! Sisindjori tipur sinjontu siri, Maniwori tipur
  sura, ma Nuforipai siat sentana Sisindjori to biöru!
  Bwabwin Amori didjawa sentöpan aantumpai biöru, sïeis.
   Bwabwin Amori sinur kasinamsi, sirio si, kiöpas so sasipai,
  diaas, sïeis, diöjö: Bwabwin Amori sinur kasinam, diaasë rawanam mirandaan i to jö? Diaasë, sïeis ran to Warasörè, inèni
  pir i, diaas arau so nu Nufori, sieis wora. Tapèna diaas to
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  450
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  piapar nu Nufori, wara siawa na rewupai Inariori, so mirioor.
  Ma wara roür tansajoor i rami na rewuki na revvu Inariori.
  Inèni ria re, ria sieis, sisërei aantumpai. Aantumpai diëna, sinjani ria, sieis to didjawa i. Inèni Sisindjori diósa, kisjo sinjani,
  tiópan: sjettanpai! bwisaar bekaririonapai! sueis so ? Sinjani
  tiópan: ira isaserei au, so mcmu babai diöjö: Nufoorpai siat
  sentana au to buöru. Kabó Sisindjori tiöpan: diawi jau! diö
  nanc amantena na Manem , jenasiat senbabur jau. Sunkabio to
  mënau, inèni sinjani siaw aantumpai, diötö: ruama tuóta jau.
   Aantumpai tiópan: itöta au worè nani i tanè? Bape sinjani
  diötö: tuöta jau saredjeu. Sinjani diniau aantumpai: tuóta jau,
  buon 'nanaria rune, inc. aibo, karusina, samasina, puïr si sibata
  wèsje, inè tërai baba nini kutu i to keis mididjawi, inèni rua,
  buoob i ariri ai sopè nèsi. Inèni aantumpai nianari tape sinjani
  diniau i. Inèni kioor sinjani rupai, karusinapai, aibopai, samasinapai, pir si sibata na rabwan. Inèni ria, bioob tëraipai wura,
  esa bata na ai sopè, esa bata na ai sopè, to ai sopè borei
  simasis wura, Inèni diru diena to deriasi kausapa, diótabia, tiópan: aniose nè mentena è? Mentösa abo tanmun maroba! Inèni
  kawasapai sentösa wura: niè sinjani tërai bibesinjontu, sibeanio,
  sibewa, mantaun niè sinjani sunnè aniopai nia rabwan. Inèni
  sennanari wapaisi senbos wa sinjontu rim, senbö mare so VVindèsi, senmun Windèsi. Senmun siat to mënau, senbabur i ja
  arau, sentimasoi na Nufori.
  Vertaling:
  Vrouwtjes
  
  kangoeroe.
   Een Windèsisch echtpaar roeide (om een) prauw (te gaan)
  hakken naar Wandoeni. Toen zij genoeg gehakt hadden legden
  zij zich te samen (coitum exercent). Des avonds eindigende gingen zij weg, en likte Bwabwin Amori het sperma waar zij gelegen hadden. Den volgenden morgen roeiden zij weder, doende
  weer zoo: toen de man gehakt had, sliep hij weder met zijn
  vrouw, gelijk tevoren, 's Avonds vertrokken zij weder. Bwabwin
  Amori kwam weer te voorschijn, en likte weer waar zij gelegen
  hadden. Alle dagen ging dat zoo, tot Bwabwin Amori baarde,
  zij baarde een echt mensch. De Windèsische vrouw baarde ook,
  zij beiden baarden geheel overeenkomstig. Bwabwin Amori bleef
  in 't bosch met haar kind tot het groot was. Groot zijnde ging
  de jongen zeewaarts visch vangen ; de moeder bleef in 't bosch
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  451
  
  ('t land). Hij ving visch tot den vloed, en keerde (toen) weder
  tot zijn moeder. De jongen pofte de visch die hij gevangen
  had, hij gaf (ook) aan zijn moeder, zij aten te samen. Zij sliepen
  tot den morgen , zij vertoefden tot het laag water was, de jongen
  ging zeewaarts, ving weer visch tot de vloed landwaarts kwam,
  hij ging weer tot zijn moeder, stak weer vuur aan, pofte de
  visschen, gaf aan zijn moeder, zij beiden aten ze. Toen zij gegeten hadden sliepen zij 's nachts weer tot den morgen. Toen
  gingen zij samen naar zee, de moeder zat op het zand, de
  jongen ging buiten weder visch vangen.
   Nu roeiden Windèsiers naar boven (zuidwaarts) om visch te
  vangen, en zagen dien jongen. Tegen den avond gingen zij
  weer terug naar hunne huizen, 's Avonds vertelden zij van den
  jongen die uit was gekomen om visch te vangen. Zij vroegen
  elkander: kan dat een van de onzen geweest zijn dien wij daar
  zagen ? Anderen zeiden: hé! wij weten het niet! Roeide er
  iemand van hier uit? Wel neen! Morgenochtend roeien wij en
  bespieden wij hem. (of loeren op hem)
  De jongen met zijn moeder vertoefde tot het strand droog
  was, en zij gingen toen naar buiten; de moeder zette zich op
  het zand, de jongen ging weer naar buiten visch vangen, zijn
  pijlen legde hij bij zijn moeder om er op te passen. Hij vischte,
  toen de rooftocht hem overviel. De afdeeling die hem van de
  zeezijde aanviel, wilde hem vangen. Maar hij schoot (met pijlen)
  op deze afdeeling, die ging uiteen en vluchtte. Een andere
  afdeeling viel hem weer aan, maar hij schoot op hen en die,
  zij gingen ook weer uiteen, en vluchtten weder, tot de derde
  afdeeling hem ving, en hem meenam. Zij vertrokken naar
  Windèsi, en zij brachten hem bij zijn vader. Die jongen van
  de Windèsische vrouw, en die van Bwabwin Amori, zij beiden
  bleven tot zij mannen waren geworden.
   Toen zij beiden groot geworden waren, toen spraken zij af
  raak (rooftocht) te maken, en overvielen velen dezer kampongs
  Fak geb , Manëkioon geb, Sjari, VVariab, VVairor, Wepu , Roemberpon, Meoswaar, Roon, Wandamen, Waropen, boschbewoners, strandbewoners, die allen! Sisindjori, Bwabwin
  Amori's jongen, ving twee slaven; Maniwori, de zoon der
  Windèsische, ving er slechts één. Zij keerden terug naar huis,
  en zij roeiden weder op raak. Sisindjori ving er drie, Manin-ori
  ving er twee. Zij keerden huiswaarts, en roeiden weder. Sisindjori
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  452
  
  WINDcSISCHE VERHALEN.
  ving er vier, Maniwori ving er drie. Dagelijks gingen zij op raak.
  Sisindjori ving er veel meer dan Maniwori, totdat Maniwori
  boos werd. Toen sprak hij tot Sisindjori zeggende: wij gaan
  strijden ginds over zee! Zij roeiden naar Noefoor, Sisindjori
  ving één man, Maniwori ving er tien. De raak vertrok naar
  Manem. Maniwori zeide tot Sisindjori: laten wij ankeren, en
  slapen! Toen zij sliepen, Manimori sliep zeer vast, deed Maniwori hen hem verlaten. Zij brachten Sisindjori's slaapmat, deken,
  hoofdsteunsel, pijlen, en boog, en legden die bij hem neer.
  Toen gingen zij en verlieten hem.
   's Morgens ontwaakte Sisindjori, hij zocht hen; boos zijnde
  sprak hij tot zichzelven, zeggende: mijn oudste broeder heeft
  mij belogen! zij hebben mij verlaten ! Hij bleef alleen, en de
  raak vertrok naar Wasambien (waar) zij ankerden. Allen bijeen
  zijnde, deden zij de voorste kaap opschrikken. Toen de vrouwen
  de tritonschelp hoorden, roeiden zij tot hen. De raak roeide
  tot Djoebiri, toen de vrouwen hen bereikten, en de raak
  vroegen: hoeveel heeft de raak gekregen ? De raak zeide:
  Sisindjori ving één man , Maniwori ving er tien! Maniwori zeide:
  wij hebben de kampong uitgemoord (gedood tot slecht, of:
  tot bedorven) (maar), zij hebben Sisindjori doodgeschoten! De
  vrouwen keerden weder naar de kampong, zij zeiden: zij hebben
  de kampong Noefoor uitgemoord! Sisindjori ving één man,
  Maniwori ving er tien, en de Noeforen hebben Sisindjori doodgeschoten !
  Bwabwin Amori hoorende dat zij zeiden dat haar zoon dood
  was, weende. Bwabwin Amori reeg komkommers aaneen , deed
  ze aan haar hals (als collier), sprong in zee, zwom weenende,
  zeggende: Bwabwin Amori reeg komkommers aaneen, zij zwemt
  in zee, tot waar toe zal zij rond drijven (z. a. wrakhout ronddrijft).
  Zij zwom langs de kust tot Oranswari, toen stak zij af, zij
  zwom zee in naar het eiland Noefoor, al jammerklagende. Zoo
  zwom zij tot zij Noefoor naderde, waar zij met de handen ging
  hangen aan kaap Inariori, vermoeid zijnde; en de indruk der
  hand is nog te zien in den steen aan kaap Inariori. Toen ging
  zij het land in, gaande al weenende, zocht zij haar zoon. De
  zoon sliep, (toen) de moeder liep te weeklagen tot hij 't hoorde.
  Toen stond Sisindjori op; boos op de moeder, zeide hij.
   Satan! slecht oud wijf! waarom huil je? De moeder zeide: ik
  ben je gaan zoeken, want je oudste broer zegt: de Noeforen
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  453
  
  hebben je doodgeschoten. Nu zeide Sisindjori: hij beloog me!
  hij zei dat wij op Manem zouden slapen; toen ik vast sliep
  verlieten zij mij. Toen zij beiden uitgepraat waren, toen verlangde
  de moeder van haar zoon, en zeide: kom! hak mij stuk! De
  zoon zeide: als ik u stuk hakte, hoe zou het mij dan vergaan ?
  Maar de moeder zeide: hak mij maar aan stukken. De moeder
  onderrichtte haar zoon: hak mij aan stukken , doe voorzichtig
  met mijn hoofd, mijn hart, mijn ruggegraat, mijn heiligbeen,
  leg die, dat zij apart liggen, het (andere) groote deel van mijn
  lichaam snijd dat aan kleine stukjes, dan ga, verdeel het overeenkomstig de boomstronken hier. Toen deed de zoon zooals
  zijn moeder hem had onderricht. Daarna nam hij zijn moeders
  hoofd, ruggegraat, hart, en heiligbeen, en legde ze in het
  midden. Toen ging hij het heele lichaam verdeelen, bij eiken
  boom legde hij een stuk, totdat de boomen allen gelijkelijk
  hadden. Dien nacht sliep hij tot tegen den morgen, stampte
  met den voet, zeggende: deze kampong! slapen jelui nog? Staat
  op! opdat wij onzen oorlog uitvechten! Toen stonden al de
  menschen op: was zijn moeders lichaam geworden: menschen,
  huizen en prauwen; zijn moeder (en hij) zij samen hadden het
  huis staande in 't midden. Toen bereidden zij de prauwen en
  roeiden met honderd prauwen; zij roeiden landwaarts naar
  Windèsi, en bevochten Windèsi. Toen zij eindigden met vechten,
  vertrokken zij weder naar zee, en bleven op Noefoor.
  III.
   Maranisiat
  
  ma b c b a b a a r p a i.
  Waibwini, bwabwin Windèsi, diawin sinjontu watan tutcr
  pisibara. Pisibara wara watan tieitu kimburu. Bwabwinpai diaum
  sanu wura: pisibara diunum susu sara, sinjontupaidiiiniimsu.su
  watan. Bwabwin sióibi sanu wura na paarwasi bekabiri siri, sunbata ja. Diaum sanu tawana to sunbaba wura. Pisibara diunum
  susupai, kirip i wora to bibara biëkapor. Waibwini tiöpan so
  kawasa: mendama! menkoor i arau so nu wa, menpir i bia na.
  Inèni senpir i na paarwasipai, senkoor i arau, senpir i na nu rau.
  Bebabaarpai sipop rusar Wadjeu arau, to sijoor Wadjeu bia
  napa. Inèni bibur mare so anio Maranipaisiat. Bebabaarpai tiopan so Maranipaisiat: nani esi bióru, menkoor i, menpir i na
  nu rau , menkoor i, pandótu kóta menbaar i tuter bebörupai arau,
  menbabaar i na rawesi siri, abo Wadjeu sijoor ririn i. Wadjeu
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  454
  
  WINDcSISCIIE VERMALEN.
  nani tiopan: apusi esi nina, abo ikai i pfinai, biata. Wadjeu
  siaji, tipur i, rieeb i, inèni biaar bibura ja so niè kambërepai.
  Bekoor bebórupai senbabur mare, senbaar pandötu to aniopai,
  sensa anio, sensiaw pandótupai na anio, dibakiri to raria, babapèsi biaar besiri, misoi to, katu biaar i ja, senbubu kambo na
  paanvasi bekabiri, sentisan gondipai na raröpai, sensökiaar riötu
  tuter pandótupai.
  Ma so bebabaarpai diniau Maranipaisiat sensaw bebabaarpai
  be tapu. Ma bebabaarpai tiopan siat: mentaan jan penai! mennèwóri jau! So nini Maranipaisiat sensajoor bebabaarpai penai:
  sensajoor i, esi biöru.
  Vertaling:
  De M a r a n i ë r s (een W i n d èsi sc h ges 1 ac h t)
  en de k r o o n t l u i f.
   Waibwini, een Windèsische vrouw, baarde een echt mensch
  (kind) en een leguaan. De rechtervoorpoot van den leguaan
  was een stomp. De vrouw voedde ze beiden: de leguaan dronk
  de linker-, het kind de rechterborst. De vrouw baadde ze beide
  in een kom en legde ze weder neder. Zij voedde ze dagelijks
  tot ze beide groot waren. De leguaan, drinkende (aan) de borst,
  beet er aldoor in, tot zij opzwol en wond werd. Waibwini zeide
  tot de menschen: komt hier! brengt hem naar buiten op dat
  eiland daar! legt hem daar neer! Toen legden zij hem op een
  bord (of schotel), brachten hem zeewaarts, en legden hem op
  het eiland daar buiten.
  Een kroonduif vloog Wadjeu (naam van dat eiland en van
  de leguaan) zeewaarts tot zij zag waar hij lag. Toen ging zij
  landwaarts naar het huis der Maraniërs. De kroonduif zeide tot
  de Maraniërs: als er iemand sterft, brengt hem en legt hem
  op dat eiland daar, hem wegbrengende, slaat ook de trom bij
  den doode, naar buiten varende, slaat de trom aan ééne zijde
  van den doode, opdat Wadjeu hem herkenne. Wadjeu zal dan
  zeggen: dat is een mijner kleinkinderen, ik zal hem niet wegwerpen , hij ligge! Wadjeu (zal) opklimmen (n.l. op de stelling
  waarop het lijk is neergelegd), hem omarmen, hem likken,
  daarna afklimmen en teruggaan naar zijn hol. Die den doode
  wegbrachten, terugkeerende slaan de trom tot aan 't huis, stijgen
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
   455
  
  in 't huis en hangen de trom op in 't huis, zij hangt daar tot
  's middags een volwassene er éénmaal op slaat, vervolgens neder
  zit, en kort daarna, weer slaat; dan giet men water in een
  kom (schotel), steekt er een rietstok (een rietsoort waarvan men
  pijlen maakt) in, en wrijft (krast) daarmede om geluid te
  geven met de trom.
  En dewijl de kroonduif dit onderricht gaf aan de Maraniërs,
  noemen zij een kroonduif: grootvader. En de kroonduif zeide
  tot hen: eet gijlieden mij niet! houdt gijlieden mij voor onrein!
  (of heilig) (taboe der Polynesiërs). Daarom mogen de Maraniërs
  de kroonduif niet zien: zien zij haar clan sterft er iemand.
  IV. B w a b w i n s a n u
  
  sunbeabo.
  Muan bebaba, muan sanu, sunraweer, sunmun pimunapèsi,
  sunsóbin i. Muan bebaba, bwabwinpèsi sanu, suntapur kawe
  na rarópai, sunda sunmasoi na jabar muan sanu sunnèpai.
  Babai biëabo beiirar, madjawi biëabo bèsa, ma muanpai sanu
  sunda ja sunraweer, bwabwinpai sanu sunbeabopai sunrin bata.
  Muanpai sanu sundama sunkoor pimunapèsi, sunkai i awaab,
  sunnunum i na jabar dirèpai. Aborc madjawi sijoor rwapir,
  tiópan so babai: abo sanu sunbata rarö wana, tei pir sanu nè?
  Diru muan sanu sunrena, abo beürarpai diósa, ria dicna tuter
  muanpai babai, abo bèsapai ria so muan bemadjawipai. Kausapa
  abopai sanu sunbesinjontu, muan babapai riant bwabwin babaipai, ma madjawipai riant bwabwin madjawipai. Sasaar senbabur
  so sennè aniopaisi, senmasoi na sennè aniopaisi.
  Vertaling:
  T w e e v r o u w e n d i e zich in ( e e t b a r e ) p a n d an u svruchten veranderden.
   Twee broeders gingen samen op de varkensjacht. Die zij gevangen hadden roosterden zij. Twee zusters vingen garnalen in
  de rivier, zij gingen en verbleven in de hut van de beide mannen. De oudste werd (veranderde zich in) een roode (eetbare)
  pandanusvrucht, de jongste werd een gele pandaniisvrncht, en
  toen de beide mannen weer varkens gingen jagen, legden de
  beide vrouwen die pandanusvruchten
  geworden
  zich 08:49:53PM
  neder.
  Downloadedwaren
  from Brill.com
  07/13/2024
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  456
  
  WINDèSISCIIE VERHALEN.
  De beide mannen kwamen terug, dragende varkens; zij wierpen
  ze op den grond, en zij roosterden ze terzijde van de hut. Toen
  de jongste naarbinnen keek, zeide hij tot den oudste: die beide
  pandanusvruchten die daarbinnen liggen, wie heeft die daar
  gelegd ?
  's Nachts sliepen de beide mannen; de roode pandanusvruclit
  stond op en ging slapen met den oudsten man, de gele pandan usvrucht ging tot den jongsten man. 's Morgens de beide
  pandanusvruchten werden menschen, de oudste der mannen
  huwde de oudste der vrouwen, en de jongste huwde de jongste
  der vrouwen. Toen het licht was gingen zij naar hunne huizen,
  (en) woonden in hunne huizen.
  V.
  W ó r i I n g a r u r u m i.
   Arowondai nianari andiosu so nie aantumbwabwin Raromboi
  na Parairawai, senmaji to cliru. Ingarurumi riama so aantumbwabwinpai Raromboi, cliena tuter i. Deriasi sasaar bibura ja,
  rawiniena riama ja ria bië sarata, riama so bwabwinpai bic sinjontu, to dim tóru. Raria beat bwabwinpai diawin aantumpai
  muan nina. Aborè raarwopai sijoor Raromboi sanèpai babapai,
  aborè tiöpan i so sinjani, sinjani tiópan i so tamaani. Aborè
  sinjani tiópan: esi riama so i ba! Aborè tamaani diutan aniosepai,
  siaaw: katimpai miat! esau rua so bwabwinkatu nc te? Sentöjó:
  plbai! amat pibai! amanrin i ba!
  Mararia biba, siëis tamaani. Aborè sanaja sinjani biai i,
  sunda sasera tamaani, ria na jaarpai, sunda so tamaani. Aborè
  tamaani bië bata, ria mare, kioor sanu so niè aniopai. Inèni
  rioi so i diaan diaanpai, dión'pi so Wapupi. Wapupi riamare
  diaan rópai, kioor raarè so i. Aborè Ingarurumi kioor raarpai
  maso niónisiat: serakè, sampaarè, taba surac, mamoraè, piësasi
  wura. Ria na wa beawaan, ria na sörararópai ma ji, riama
  diboi na nióni sennè aniopai reponpai. Aantumbwabwinpai
  kioor raarpai ma re so tamaani, sinjani, raarwopaisiat, sumöni
  sennèwi, diarum so siat. Inèni Ingarurumi biërwana mitauni,
  aniose nè sensajoor i wura.
  Aborè Ingarurumi bwinieempi misoiriaat tamaani sinjani
  sanu. Ingarurumi berait miun Rapat. kioor women siri. Ingarurumi diniau bwinieempi, tiópan: mumasoi, raitpai kioor manu
  ma kioor manu sarèdjeu: nani irama tu, ipariri manu.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
   457
  
  Inèni dipuria nina. Aborè raarwopai, katupai senbó so
  Sipurui rawa toraupai riaarpai. Rait Wasjorpai senko na Sipurui
  rawa torau, sentapur raarwosiat wura, senkoor siat so Wandamen. Aborè bwabwinpai tamaani bios piriri siat, bape senmajar ba, senbedjoor siat. Bió be rariapai töru, bape kioor siat
  ba. Biö to wapai berandumi. Aborè Ingarurumi niè raitpai
  tibera, sendoi majis. Amana nióni sentó to: raitpai kioor aantummu, dirömu bwinieemmu siat pa. Ingarurumi bibur arau
  so niè aniopai to, kausapa ria pui so Wandamen, piriri siat.
  Amana senmajar ba, bibura ja to, kausapapai ria ja pwir bie
  wanam, bie bata, biur sörè, bië rairui, riapwir tibubu so aniosepai,
  tiötap utan Wandamenpai, kioor bwinieempi, diröpai, aantumpai
  siat. Ingarurumi tiötap utanpai, nianari i to kariria.
  Reirupai kioor kawasa so airawipaisi, senböru wura: bemasoi paisiat pau ba. Ingarurumi bibura ja ma, kioor bwinieempi,
  aantumpai, diröpai, di taniwar siat na niè aniopai, biërwana
  so niönisiat ba, dinda ma re ba, dimènau.
  Vertaling.
  De z e e g e e s t ( k l i p g e e s t ) I n g a r u r u m i.
   Arowonda' maakte een insöpi feest' voor zijn dochter Raromboi
  bij de Parairawaiërs. Zij dansten tot 's nachts. Ingarurumi kwam
  tot het meisje en sliep bij haar. Dicht bij 't licht(worden) ging
  ' Zulk eon feest duurt ongeveer oen maand. De meisjes die insöpi worden
  gemaakt, wordt, na eenige nachten zingen en dansen, een lap geklopte
  boombast om het bovenlijf gebonden, en zij worden in een klein hnisje afgezonderd, dat zij niet mogen verlaten vóór het feest ten einde is. Als zij
  iets begeoren of behoeven, kloppen zij op een gong, waarop dadelijk eenige
  jongens of jongelingen gereed zijn hare wenschen te vervullen, echter door
  het gevraagde van buitenaf aan te reiken. Moet hot feest om een of andoio
  reden worden bekort, dan worden wel de meisjes uit hare afzondering verlost
  maar dragen dan dat lijf kleed tot de bepaalde feesttijd is verstreken. Doel
  schijnt te zijn: een zekere standverhooging, en de kans hoogeren bruidschat
  te bedingen.
  Er wordt gefeest, d. w. z.: een of meer nachten veel gegeten, gedanst en
  gezongen, bij het trommelen, en kloppen op gongs, voor: het eerst Zoope»irfe
  verschijnen van een kind in de voorgaanderij van het huis; voor den eersten
  enkelring die het aan krijgt; voor de eerste maal dat het visch eet; voor
  het stukslaan van eon to nauw geworden enkelring; voor het hoofdscheren;
  Dl. 70
  30
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  456
  
  WINDeSIfcCHE VERHALEN.
  hij weer weg, 's avonds kwam hij weer, hij ging als een slijmkwal, hij kwam tot het meisje als man, gedurende drie nachten.
  Den vierden dag baarde het meisje een kind, 't was een jongen.
   Toen de zuster zag dat Raromboi zwanger was ('n grooten
  buik had), toen zeide zij 't haar moeder, de moeder zeide 't
  aan den vader. Echter de moeder zeide: niemand kwam bij
  haar! Toen vroeg de vader de kampong, roepende: jongelingen
  gij! wie uwer ging tot mijn dochter? Zij zeide: neen! wij niet!
  wij weten 't niet!
  Toen de jongen groot was huilde hij om zijn vader. Toen
  het laag water was nam de moeder hem op den rug, zij gingen
  zoeken naar den vader, zij liep op 't koraalrif, zij beiden gingen
  naar zijn vader. Toen werd de vader een golf, kwam landwaarts
  en bracht hen beiden naar zijn huis. Vervolgens zong hij voor
  hem (opdat) hij visch zou (mogen) eten , en gaf (ook) wat aan
  Wapupi ' . Wapupi kwam landwaarts, at feest-eten, en bracht
  geschenken voor hem. Vervolgens bracht hij (lngarürumi nl.
  geschenken aan zijn schoonouders: zilveren armbanden, schelpen
  armbanden, stukken katoen (van 10 vadem lengte), steenen
  potten (vazen) en vele andere dingen. Hij kwam op een vanzelf
  varend vaartuig, hij ging de zeestraat door, hij kwam en ankerde
  aan zijner schoonoudershuis (aan den) voorkant. De dochter
  bracht de goederen binnen aan haar vader, haar moeder, haar
  zusters, haar tantes, voor bruidschat aan hen. Vervolgens vertoonde lngarürumi zich' zelven aan de kampong, zij zagen
  hen allen.
  Daarna verzorgde Ingarurumi's vrouw haar vader en moeder
  beiden. lngarürumi ging op roof uit bij de Pakkers, hij bracht
  een slaaf mee. lngarürumi onderrichtte zijne vrouw, zeggende: gij beiden blijft, (zoo) een rooftroep u beiden meè
  neemt die neme u beiden maar mee: Ik zal komen en ulieden
  bevrijden.
  Toen kwam het middag-laag-getij. Toen roeiden de (vrouw's)
  zuster, de kleine, en zij naar Sipurui's zeezijde's zandstrand.
   voor het doorsteken van het neus-middelaohot of van de oorlellen; voor het
  aandoen van den eersten schoamtegordel; enz. Daar de deelnemers aan het
  feest geschenken geven, is veel feesten gevon nen niet onvoordeelig zaakje.
  Dat zulke feesten elke ontwikkeling belemmeren i.s duidelijk.
  ' Wapupi is ook eeu zee- of klipgeest.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  WINDèSISCHE VERHALEN.
  459
  
  Een rooftroep van Wasjor loerde aan Sipuru's zeezijde, zij
  vingen de gezusters, zij namen ze mee naar Wandamen. Daarna
  roeide vader der vrouwen om ze in te lossen, maar zij (de
  Wanclamers), wilden niet, zij verhinderden ze. Hij roeide drie
  dagen maar bracht ze niet mee. Hij roeide tot zijn prauw met zeeruig was begroeid. Ingarurumi's rooftroep keerde terug, zingende
  aankomende. Toen zeiden de schoonouders: een rooftroep nam
  uw kind, uw zwagerin, uw vrouw; allen mede. Ingarurumi ging
  naar buiten in zijn huis, 's morgens roeide hij naar Wandamen
  om ze in te lossen. Toen zij niet wilden ging hij weer weg en
  met den morgen ging hij weder (de baai) in: hij werd wind,
  hij werd golven, hij maakte stormgeluid met den mond, hij
  werd vloed die inging en zich uitstortte op de kampong, afbrekende het land Wandamen, hij nam mede: zijne vrouw, zijne
  zwagerin, zijn kind, hen allen. Ingarurumi brak het land af en
  maakte het slecht (vernielde het). De vloed bereikte de menschen
  in de boomtakken, zij stierven allen: die overbleven waren niet
  velen. Ingarurumi ging weder weg hierheen, nam mede zijne
  vrouw, zijn kind (en) zijne zwagerin, verborg hen in zijn huis, '
  hij vertoonde zich aan zijn schoonouders niet, ging niet hierheen
  landwaarts, 't was uit.
  VI.
  Wöriboi.
   Na papon anina kankani baba besiri, misoi na Wapupi sama
  baba rau. Raria wura riama abo tipur kawasa ma kioor siat
  ma diaan siat, ma tapèna kawasa wura senbóru to senkeis,
  siri misoi ba, bwisaar siri micser tuter aantum tapupai. Sanu
  mèser sunmasoi, sunraniwar sanu na aniorarópai, ma na diru
  sunnunum pi ma sasaar sunsepar adia abo tiup ba. Bape raria
  siri bwisaar tiöpan maso tapupai: rua so tapumui masaar Wóriboi, tuópan so i. Mararia ria ma tiópan: mamberobi! kankanipai miun aniose raudjaan to keis»! Masaar Wóriboi didjawa
  nini, piasa niè rupai, ma riut i na warapai, pir rèpai sanu na
  arópai, siri na wara watan, ma esi na wara sara, ma kioor
  sanainioi, riausaar marariapai. Ma sundama to na anio, Wóriboi tiópan so bwisaarpai: mundur adiapai abo tiup! ma mi
  ' H.'.t huis van non wóri of klipgeest is do klip bij het eiland welks naam
  hij drnngt of dat. naar hern is genoemd.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 08:49:53PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  460
  
  WINOèSISCHE VERHALEN.
  tauni sia na aniobabuan, sicwar nandau ma misoi ma diramaan
  kankanipai. Sajoor! kankanipai sijoor adia tiup, riama ma
  riama deriasi, masaarpai siówótu arópai na sanainioi, ma kankani biöru. Ma bwisaarpai tuter tapupai sunrapai ma sunperan kankani, suntötai i, ma sunboob i ariri aniosi si baren.
  