text: University of Groningen
  
  Modernisering strafvordering
  Gritter, E.
  Published in:
  Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving
  DOI:
  10.5553/TBSenH/229567002017003002008
  IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from
  it. Please check the document version below.
  Document Version
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Publication date:
  2017
  Link to publication in University of Groningen/UMCG research database
  
  Citation for published version (APA):
  Gritter, E. (2017). Modernisering strafvordering: verschoning en codificatie. Tijdschrift voor Bijzonder
  Strafrecht & Handhaving, 3(2), 100-101. https://doi.org/10.5553/TBSenH/229567002017003002008
  
  Copyright
  Other than for strictly personal use, it is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the
  author(s) and/or copyright holder(s), unless the work is under an open content license (like Creative Commons).
  The publication may also be distributed here under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license.
  More information can be found on the University of Groningen website: https://www.rug.nl/library/open-access/self-archiving-pure/taverneamendment.
  Take-down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
  and investigate your claim.
  Downloaded from the University of Groningen/UMCG research database (Pure): http://www.rug.nl/research/portal. For technical reasons the
  number of authors shown on this cover page is limited to 10 maximum.
  Download date: 29-06-2024
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  Trending
  Topics
  Modernisering Strafvordering: verschoning
  en codificatie
  Mr. dr. E. Gritter*
  
  100
  
  Onlangs zijn de conceptboeken 1 (Strafvordering in het
  algemeen) en 2 (Het opsporingsonderzoek) van het
  nieuwe Wetboek van Strafvordering in consultatie gegeven.1 Daarin is een gemoderniseerde regeling te vinden
  van het professionele verschoningsrecht in strafzaken.
   Enkele aspecten daarvan bieden aanleiding om in bredere zin stil te staan bij het nut van codificatie van jurisprudentiële regels in ons huidige strafrechtelijke stelsel,
  dat zich in hoge mate kenmerkt door een casuïstische
  benadering.
  Volgens de plannen komt in Boek 1 een gemoderniseerde, algemene omschrijving van het verschoningsrecht
  (art. 1.6.2.2.2):
  ‘Getuigen die in de uitoefening van hun ambt, beroep
  of stand verplicht zijn tot een geheimhouding waarin
  besloten ligt dat het belang van de waarheidsvinding
  moet wijken voor het belang dat ieder zich vrijelijk en
  zonder vrees voor openbaring om bijstand en advies
  tot hen moet kunnen wenden, kunnen zich van het
  beantwoorden van bepaalde vragen verschonen. Zij
  kunnen zich slechts verschonen omtrent de wetenschap over hetgeen rechtstreeks verband houdt met
  deze specifieke taakuitoefening.’
  Duidelijk blijkt dat toekenning van het verschoningsrecht ten opzichte van het huidige artikel 218 Sv is aan-
  
  gepast.2 De ratio van het verschoningsrecht is nu uitgedrukt, alsmede een verfijning van het object van verschoning: ‘de wetenschap over hetgeen rechtstreeks verband
  houdt met deze specifieke taakuitoefening’.
   In Boek 2 wordt in artikel 2.7.6.2.2.2 met betrekking tot
  ‘gegevens of aan voorwerpen te ontlenen informatie
  waarover het professioneel verschoningsrecht zich uitstrekt’ bij wijze van complement bepaald dat daarvan
  geen kennis wordt genomen. Vervolgens worden drie
  uitzonderingsgevallen opgesomd: (1) toestemming van
  de verschoningsgerechtigde, (2) het geval dat de voorwerpen of gegevens ‘voorwerp van het strafbare feit uitmaken of tot het begaan daarvan hebben gediend’ en
  (3) ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’ die maken dat
  het belang van de waarheidsvinding in een bepaald geval
  zwaarder weegt dan het belang dat eenieder zich zonder
  vrees voor openbaarmaking van hetgeen is toevertrouwd
  tot de hulpverlener kan wenden. Door de beoogde opneming van de laatste categorie komt uiteindelijk mogelijk
  een codificatie tot stand van de ‘leer’ van de Hoge Raad
  die betrekking heeft op de ‘doorbreking’ van het verschoningsrecht.3
  In de literatuur is diverse malen aandacht gevraagd voor
  het tekort aan normering dat het huidige Wetboek van
  Strafvordering aan de dag legt op het terrein van het
  professionele verschoningsrecht.4 In reactie daarop stelt
  de Toelichting op Boek 1 dat het ‘voor zowel de opspo2.
  *
  
  1.
  Mr. dr. E. Gritter is als universitair docent (straf)procesrecht verbonden
  aan de vakgroep Strafrecht en Criminologie van de Rijksuniversiteit
  Groningen, en is tevens redacteur van dit tijdschrift.
  Zie https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2017/02/07/moderni
  sering-van-het-wetboek-van-strafvordering-vordert-gestaag,
  waarop
  tevens de bijbehorende toelichtingen te vinden zijn. Zie ook, in dit nummer, het artikel van Fanoy.
  TBS&H juni 2017 | nr. 2
  
  3.
  4.
  Art. 218 Sv luidt: ‘Van het geven van getuigenis of van het beantwoorden van bepaalde vragen kunnen zich ook verschoonen zij die uit hoofde van hun stand, hun beroep of hun ambt tot geheimhouding verplicht zijn, doch alleen omtrent hetgeen waarvan de wetenschap aan
  hen als zoodanig is toevertrouwd.’
  Vgl. Toelichting Boek 1, p. 129.
   Zie reeds geruime tijd geleden: F. Vellinga-Schootstra, ‘Het medisch
  verschoningsrecht in strafzaken’, DD 2009/60, p. 815 e.v.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002017003002008
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  rende en vervolgende instanties als de verschoningsgerechtigde en de burger lastig (is) een volledig beeld te
  krijgen van de geldende regels.’5 Om die reden is er volgens de Toelichting voor gekozen ‘de jurisprudentie van
  de Hoge Raad te codificeren’.
  Het is evenwel de vraag wat we opschieten met de codificatie van de doorbreking. De codificatie van de relativering van het verschoningsrecht als zodanig in ‘zeer
  uitzonderlijke gevallen’ is toe te juichen. Klip en klaar
  wordt daarmee op formeel-wettelijk niveau vastgelegd,
  dat het professionele verschoningsrecht niet absoluut is.
  Uit het karakter van het uiterst belangrijke verschoningsrecht volgt dat eventuele uitzonderingen op hetzelfde niveau kenbaar moeten zijn. Met dat in gedachten
  had de Toelichting op dit punt kort en bondig kunnen
  zijn. Dat is zij echter niet. Uitvoerig wordt ingegaan op
  de door de Hoge Raad ontwikkelde factoren die van
  belang zijn om in een concreet geval te beoordelen of
  zich ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’ voordoen, die
  doorbreking van het verschoningsrecht rechtvaardigen.
  De zwaarte van de factoren wordt bezien, en de afwegingsfactoren worden geïllustreerd aan de hand van de
  jurisprudentie van de Hoge Raad over ‘doorbrekingsgevallen’.
   De korte wettelijke aanduiding van de mogelijkheid van
  doorbreking van het verschoningsrecht in uitzonderlijke
  gevallen, in combinatie met de uitgebreide behandeling
  in de Toelichting van ‘toepassingsjurisprudentie’, laat
  zien waar het in de kern om draait: een wettelijke erkenning van een uitzondering die geen nadere sturing meebrengt. Los van de mogelijkheid van doorbreking zal de
  wet op dit punt niets nieuws brengen. Van een codificatie van ‘de’ jurisprudentie van de Hoge Raad teneinde
  een ‘volledig beeld’ te krijgen, is dus geen sprake. Maar
  ook dat is toe te juichen. Op het vlak van de doorbreking
  is de jurisprudentie uit de aard der zaak immers sterk
  casuïstisch, waarbij ‘stolling’ in wetgeving van al te
  gedetailleerde voorschriften vermeden zou moeten worden.6
  Daarmee voldoet de voorgestelde wettelijke regeling van
  het verschoningsrecht op het punt van de doorbreking,
  zo valt te beweren, aan de onlangs door Van Strien in
  herinnering gebrachte (en door haar als zodanig
  benoemde)
  ‘aanwijzingen
  voor
  strafrechtelijke
  regelgeving’ die verspreid in het werk van Van Veen te
  vinden zijn.7 Een van deze regels betreft dat er voor te
  veel verfijning gewaakt moet worden; eerder dienen we
  – met inachtneming van zekere grenzen – te streven
  naar een ‘vergroving’ van rechtsregels teneinde kwaliteit
  
  te waarborgen.8 Dit pleidooi sluit – weliswaar met een
  andere focus – aan bij de opinie van Buruma, die een
  lans heeft gebroken voor het onderscheid tussen ‘recht’
  (dat in het wetboek thuishoort) en strikte (bureaucratische) ‘regels’ die wat hem betreft daaruit geweerd kunnen worden.9
  Een en ander roept, op een ander niveau, vragen op
  rondom de verhouding wetgever-rechtspraak en de
  waarde (of het doel) van codificatie van het procesrecht
  in het algemeen.10 Uitgangspunt is wat mij betreft – en
  dit zou bij een eventuele herziening (ooit) van het Wetboek van Strafrecht niet anders behoren te zijn – om
  hooguit ‘kaderstellend’ in te steken, en voldoende ‘grijs
  gebied’ open te laten om jurisprudentiële verfijning en
  ontwikkeling niet te veel in de weg te staan. Want hoewel we ons schikken in een min of meer legistische, continentale rechtstraditie, mogen we ons ondanks het uitgedragen primaat van de wetgever (art. 1 Sv) toch zeker
  in de praktijk een common law-land noemen. De rechtsontwikkeling die daarin door de Hoge Raad, gezien zijn
  overzichtsarresten, op soms zeer verfijnde wijze wordt
  aangestuurd, staat daarbij op een zeer hoog plan.  9.
  10.
  5.
  6.
  7.
  Toelichting Boek 1, p. 129.
  Vgl. op dit punt D.V.A. Brouwer, ‘Modernisering van het Wetboek van
  Strafvordering: poging tot een tussenbalans’, Strafblad 2017/15,
  p. 103, die reeds vraagtekens zet bij het in de wet opnemen van de
  enkele doorbrekingsmogelijkheid.
  A.L.J. van Strien, ‘Het juridische wagenwiel van Van Veen en zijn “aanwijzingen voor de regelgeving”’, Strafblad 2016/68, p. 469 e.v.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002017003002008
  
  11.
  12.
  Zie nader A.L.J. van Strien, ‘Het juridische wagenwiel van Van Veen en
  zijn “aanwijzingen voor de regelgeving”’, Strafblad 2016/68, p. 470 en
  471.
  Ybo Buruma, ‘Modernisering of codificatie’, NJB 2017 afl. 7, p. 441.
  Zie de Toelichting op Boek 1, p. 14 e.v., voor een nadere positionering
  van het gemoderniseerde wetboek ten opzichte van de overige bronnen
  van procesrecht.
  Toelichting Boek 1, p. 131 e.v.
  Vgl. over dit grondidee van de inrichting van een codificatie J. De Bosch
  Kemper, Gedachten over de beoefening en toepassing der aanstaande
  Nederlandsche wetgeving, voornamelijk in betrekking tot de tegenwoordige Fransche regtsgeleerdheid, Amsterdam: Ten Brink & De Vries
  1838, p. 6.
  TBS&H juni 2017 | nr. 2
  
  101.
  