text: Betekent dit laatste nu dat vergroting van de politiesterkte zinloos is? Om
  twee redenen is dit allerminst het geval. In de eerste plaats gaat meer politie
  gepaard met hogere absolute aantallen opgeloste misdrijven. Bij gelijkblijvende criminaliteit wordt dus de pakkans vergroot. In de tweede plaats lost de
  politie niet aleen delicten op: vooral de preventieve functie van een sterke(re)
  politie lijkt aanzienlijk te zijn. Het meergenoemde onderzoek wees uit dat
  sterkteverhoging met 1%een drukkend effect van 1,7%had op het aantal vermogensmisdrijven. Buiten deze 'groeisector' bleek de afschrikkende werking
  van meer controles geringer: 0,8% bij rijden onder invloed en 0,4% bij ruwheidsmisdrijven. Ook a1 is de doeltreffendheid van de politiele misdaadbestrij-
  
  "1 Crirninoliteit, pokkons en politie, op.cit.. blz. 19.
  la]
  
  Ibid..blz. 19.
  ding op zichzelf niet geheel onomstreden 19,toch lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat meer repressieve activiteit van de politie we1 degelijk werkt, ook preventief. Een grotere pakkans opent de mogelijkheid meer daders door bestraffing van verdere overtredingen te weerhouden, kan anderen van het plegen
  van delicten afhouden en het gevoel van veiligheid bij de gemiddelde burger
  vergroten.
  Kortom de 'gezond verstand conclusie' dat vergroting van de politiecapaciteit
  uit een oogpunt van criminaliteitsbestrijding in het algemeen en ook ter vergroting van de hier centraal staande 'zekerheid' zinvol kan zijn, een conclusie
  die gesteund wordt door de cijfers die in paragraaf 4.2.3 en in het begin van
  deze paragraaf vermeld worden, blijft overeind.
   Beziet men een en ander in het licht van het streven de criminaliteit belanmiik
  - "
  terug te dringen en van de twijfels die eerder zijn geuit aan snelle en blijvende
  resultaten van bestuurlijk-preventieve maatregelen, dan dringt een pleidooi
  voor meer politie zich als het ware op. Zo'n pleidooi zou ook steun kunnen vinden in een internationale vergelijking die overigens om verschillende redenen
  - de cijfers zijn vrij oud, de politietaak is niet volledig gelijk, enzovoort - met
  enige reserve omgeven moet worden. De verhouding politie/inwoners was in
  Nederland volgens Interpolgegevens van 1977 1/638, in Zweden 1/534, in
  Groot-Brittannie 1/412, in de BRD 1/365 en in Frankrijk 1/290. Een kritische
  bespreking van deze cijfers leidde in een Belgisch artikel uit 1984 tot een meer
  beperkte vergelijking, waarbij rekening houdend met de verschillende typen
  politie (zoals voor Nederland ook marechaussee en parketpolitie) voor 1983
  voor Belgie een verhouding van 1/312, voor Noord-Rijnland-Westfalen 1/319
  en voor Nederland 1/339 de uitkomst was 20.
  De zich opdringende aanbeveling de politie uit te breiden, dient we1 geclausuleerd te worden gedaan.
  Ten eerste zou het onjuist zijn er vanuit te gaan dat elke extra politie-inzet, van
  welke aard en ter bestrijding van welk type criminaliteit dan ook, eenzelfde
  positief resultaat zou hebben. Eerder bleek bijvoorbeeld a1 dat het effect van
  sterkteverhoging per delictsoort aanzienlijk varieerde, terwijl een grotere
  opsporingsinspanning bij bepaalde vormen van diefstal bij voorbaat als vrijwel
  zinloos gekwalificeerd kan worden. Meer capaciteit is dus alleen zinvol als zij
  weloverwogen wordt ingezet.
  Ten tweede moet benadrukt worden dat hier een vergroting van de capaciteit
  voor criminaliteitsbestrijding aan de orde is, niet een uitbreiding van de politiesterkte zonder meer. Dit brengt de efficiency bij de politie in de aandacht.
   Een aanduiding voor het feit dat op dit punt ruimte voor verbetering bestaat
  werd hiervoor (bij c) a1 gegeven. Het is niet verrassend dat de doelmatigheidsvraag ook binnen de overheid de laatste tijd belangrijk is geworden. Nadat de
  politie tot dan vrijwel volledig aan de bezuinigingen op de rijksbegroting had
  kunnen ontkomen, werd in 1986 besloten dat ook zij in de navolgende jaren een
  bijdrage zou moeten leveren aan de algemene ombuigingen en aan de afslankingsoperatie van het overheidspersoneel (dit laatste overigens in beperkte
  mate, namelijk tot - gecumuleerd - 2% in 1990). In feite zijn twee in elkaars
  verlengde liggende doelstellingen aan de orde: efficiencyverhoging moet middelen opleveren om aan de voorgenomen bezuinigingen te voldoen, om de
  oplossing van andere financiele knelpunten mogelijk te maken en om ruimte
  te bieden voor maatregelen die de efficiency verder kunnen vergroten. Bij dit
  laatste wordt vooral aan extra automatisering gedacht, waarvoor in de toekomst 4% van het totale politiebudget van circa f 3,5 miljard zal worden uitgetrokken. Hier is vooral interessant dat volgens verschillende rapporten die in
  het kader van de bezuinigingen zijn uitgebracht, inderdaad aanzienlijke
  ruimte bestaat voor efficiencyverhoging Het laat zich aanzien dat ook na de
  
  1' P. Warichet, 'Heeft Belgi@overdaad aan politie!'. Revue van de Rijkswacht. 1984, nr. I , blz. 9 e.v.
  ''1 H e t meest recente voorbeeld wordt gevorrnd door het, rnede door politiefunctionarissen opgestelde, rapport Budget in beraad;
  Rapport van het beraad inzake het politiebudget, februari 1988 (zonder plaats).
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HETREGERINGSBELEID
  
  ombuigingsoperatie niet alle rek uit de organisatie verdwenen zal zijn. Even
  interessant is dat de regeringsplannen slechts mikken op een, met belangrijk
  minder mensen te bereiken, gelijkblijvend resultaat; van een vergroting van
  de output, die meer zou passen bij een streven tot terugdringing van de criminaliteit, is geen sprake. Om een ongeveer gelijk resultaat te bereiken is dan
  bovendien vereist dat de extra automatisering waarvan veel wordt verwacht,
  succesvoller is dan de grote automatiseringsprojecten die tot nog toe bij de politie zijn opgezet.
  Ten derde dient bedacht te worden dat er naast capaciteitsvergroting, of deze
  nu tot stand komt door sterkte-uitbreiding of door vergroting van de efficiency,
  meer mogelijkheden kunnen zijn die tot verbetering van het resultaat van de
  politie kunnen leiden. Zij betreffen alle een planmatiger en doelgerichter
  optreden van de politie-organisatie en sluiten als zodanig aan bij de eerste
  kanttekening die zojuist gemaakt werd.
  a.
  b.
  13]
  
  "1
  15]
  
  In Samenleving en criminaliteit werd een vergroting bepleit van de reikwijdte
  van het driehoeksoverleg tussen burgemeester, officier van justitie en korpschef. Bovendien werd een wettelijke basis voor het overleg aangekondigd.
  Een inmiddels ingediend wetsvoorstel voorziet in elk geval overleg over:
  de algemene beleidsbepaling ten aanzien van de voorkoming van strafbare
  feiten en andere verstoringen van de rechtsorde;
  het optreden van de politie voor zover dit gericht is op zowel de handhavingvan
  de openbare orde of hulpverlening, als op de strafrechtelijke handhaving van
  de rechtsorde ".
   Het driehoeksoverleg zou, waar het de beteugeling van de kleine criminaliteit
  betreft, moeten leiden tot geintegreerde bestuurlGk-justitiele (criminaliteitsbeheersings)plannen, aldus Samenleving en criminaliteit; hierin dient een
  evenwichtige combinatie te zijn vervat van bestuurlijke, justitiele en politiele
  maatregelen in dit vlak 23. Een belangrijk bestanddeel van deze plannen zou,
  volgens de voortgangsrapportage 1986 bij Samenleving en criminaliteit,
  gevormd moeten worden doorpolitiele beleidsplannen die in beginsel alle politie-activiteiten bestrijken. Ten slotte is er bij een aantal politiekorpsen sprake
  van werkplannen, interne hulpmiddelen om voor deeltaken tot een meer planmatige aanpak te komen.
  Er zal overigens nog veel moeten gebeuren voordat overal de basis voor een
  planmatige 'sturing' van het politieoptreden zal zijn gelegd 24. Hiervoor zullen
  ook nog niet geringe weerstanden binnen de politie moeten worden overwonnen: zowel de korpsen in hun geheel als de individuele politieman zullen een
  deel van hun gegroeide vrijheid moeten afstaan. De intensievere, meer planmatige repressieve aanpak van de veel voorkomende commune criminaliteit
  kan hierop niet wachten. Afstemming en prioriteitstelling zijn zo essentieel
  dat, voor zover mogelijk, directe doorvoering ervan aanbeveling verdient.
  Terecht merkt Samenleving en criminaliteit zelf a1 op dat het openbaar ministerie zich dient te realiseren dat het aan de verhouding met de politie in het
  verleden niet steeds de aandacht heeft gegeven die wenselijk zou zijn geweest.
  Dit heeft, zo vervolgt de nota, ertoe geleid dat de politie zich in sterke mate
  alleen verantwoordelijk voelt, en de facto ook is, voor de invoer in het strafrechtelijk bedrijf en dat -door een gebrekkige afstemming - een demotiverend
  hoog percentage aan beleidssepots is bereikt 25.
   De belangrijkste conclusie kan hier zijn dat het openbaar ministerie meer dan
  thans gestalte zal moeten geven aan zijn centrale positie in het proces van
  strafrechtelijke rechtshandhaving. De bevoegdheid van de officier om, ook
  algemene, bevelen te geven aan de personen die met de opsporing zijn belast
  (art. 148 W.v.Sv.), zal systematisch gebruikt moeten worden. Uiteraard is
  
  Wijziging van de Politiewet, Tweede Kamer. zitting 1985- 1986, 19 535. nr. 1-2.
  Samenleving en criminaliteit, op. cit.. blz. 49.
  Politiebeleid volgens plan?:Eindrapport adviescommissiebeleidsplanning politie, 's-Gravenhage. Staatsuitgeverij. 1987
  Samenleving en criminaliteit, op. cit.. blz. 53.
  RECHTSHANDHAVING
  
  hierbij overleg met de plaatselijke politie en ook met het lokale bestuur noodzakelijk; de verantwoordelijkheid voor de prioriteitstelling blijft echter bij het
  OM. De prioriteit die hierbij aan delicten binnen de normsferen 'geweld
  tegen
  personen', 'vernieling' en vooral 'mijn en dijn' gegeven wordt, dient hoog te zijn.
  Het is voorts aan te bevelen de ontwikkelingen in kwalitatieve en kwantitatieve zin van de criminaliteit sterker dan voorheen ook tot uitdrukking te
  brengen in de organisatie van de politiekorpsen zelf alsmede in de organisatie
  van hun samenwerking.
  Duidelijke afspraken en richtlijnen die voorzien in beleidsintensivering kunnen zich voor een deel zelf 'terugverdienen'; wie weet waar hij aan toe is, kan
  meer doelgericht en dus effkienter en effectiever werken. Hiernaast zouden de
  volgende maatregelen enige ruimte kunnen bieden.
   1. In Samenleving en criminaliteit is sprake van het leggen van een, daar niet
  nader uitgewerkt, verband tussen de preventieve inspanningen van slachtoffers en de activiteit die in het opsporingsvlak wordt ontplooid. Gedoeld wordt
  op de feitelijke onmogelijkheid bepaalde delicten op te lossen als niet een minimale preventieve activiteit is ontplooid (het merken van een fiets of van waardevolle voorwerpen). Bij een overmatig aanbod aan delicten kan opsporing,
  nog consequenter dan nu, in zulke gevallen de laagste prioriteit krijgen, mits
  overigens op een consequente politiele en justitiele aanpak kan worden gerekend. Door het publiek te informeren over de 'posterioriteitstelling', kan preventieve activiteit worden bevorderd. Dit effect kan worden versterkt als verzekeraars, meer dan nu, bepaalde voorzorgen als voorwaarde stellen voor
  acceptatie of schadevergoeding.
  Een tweede maatregel is de uitbouw van zogenoemde wijkteams. Het resultaat
  van een reorganisatie-onderzoek bij de gemeentepolitie te Haarlem, waar
  zulke eenheden a1 enkelejaren functioneren, geeft reden voor enig optimisme.
  'Na een iaar werken met drie wiikteams bleek dat er voor wat betreft een aantal aspecten van het functioneren, zoals het slachtofferschap van persoonsgerichte delicten, de veiligheidsgevoelens en de beleving van problemen, significante verbetering kon worden geconstateerd. Twee jaar later kon op basis van
  een tweede evaluatiemeting worden vastgesteld, dat de gunstige ontwikkeling
  in de taakomgeving zich heeft doorgezet; op vrijwel alle aspecten van het functioneren kon een verbetering worden geconstateerd' 26. Verder is sprake van
  een stijging van het ophelderingspercentage van misdrijven in de zin van het
  Wetboek van Strafrecht, tenvijl landelijk een lichte daling optrad. (Enkele
  nadelen van de schaalverkleining mogen overigens niet onvermeld blijven:
  prioriteitstelling door het OM kan lastiger worden en de overheadkosten
  hebben een neiging tot stijgen.)
  3.
   Ten slotte moet ook in dit verband gewezen worden op de betekenis van een
  meer dadergerichte aanpak; in hoofdstuk 3 is hier a1 op ingegaan.
  Snelle intensivering van de opsporing, met een duidelijke sturende rol van het
  openbaar ministerie, vereist van het OM omschakeling van 'zaakgerichtheid'
  naar beleidsmatig optreden. De offkieren dienen beleidsgerichter te werken
  en over een goede informatie te beschikken over de ontwikkeling van de plaatselijke criminaliteit, op basis van een behoorlijke registratie. Belangrijker nog
  zal zijn dat adequaat gereageerd wordt op de, zeker in eerste instantie, grotere
  oogst aan strafbare feiten die door de politie zal worden aangebracht. Zonder
  het ook in Samenleving en criminaliteit benadrukte consistentiebeginsel
  dreigt het gevaar van demotivering van de politie. Dit betekent dat, wil men
  althans snel het aantal beleidssepots met de in Samenleving en criminaliteit
  genoemde 50% terugbrengen - bij de kale beleidssepots en de technische
  sepots verdient een verdergaande reductie de voorkeur - en vooropgesteld dat
  
  "1 Sarnenleving en crirninaliteit, op. cit.. blz. 53.
  26]
  
  W. Broer e.a.. Eindbalans orgonisatieveranderingpolitie Haorlem; 's-Gravenhage. 1987.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERlNGSBELElD
  
  de voorgestelde beleidsintensivering vruchten afwerpt, personele versterking
  van het openbaar ministerie praktisch onvermijdelijk zal zijn.
  4.3.3
  
  Openbaar ministerie en snelheid
  
  Naast de bijdrage van het openbaar ministerie aan de factor 'zekerheid' kan
  het OM verbetering tot stand brengen bij het kwaliteitsaspect 'snelheid' van de
  strafrechtelijke rechtshandhaving. Het openbaar ministerie is overigens we1
  de instantie waar pogingen tot versnelling het meest noodzakelijk zijn. Een
  tijdrovende opsporing door de politie is immers uitzonderlijk, maar het openbaar ministerie blijkt, ongeacht de wijze van afdoening, in de loop der jaren
  steeds meer tijd nodig te hebben (zie tabel 4.3). Ditzelfde geldt voor de rechter
  (tabel 4.4), maar de invloed hiervan is kleiner omdat slechts ongeveer de helft
  van de'hgeschreven zaken bij hem aanhangig wordt gemaakt.
   Onderzoek naar de achtergronden van (gebrek aan) snelheid van rechtsvervolging is tot nog toe in Nederland nauwelijks verricht, aldus Steenhuis in zijn
  voor de WRR uitgevoerde studie 27. Buitenlands, in het bijzonder Amerikaans,
  onderzoek concentreert zich vooral op de vraag hoe kenmerken van het delict
  of de dader, procedurevoorschriften enzovoort, tot snelle of langzame afdoening bijdragen. Het verschil in methodologie, waarbij steeds een andere variabele bijzondere aandacht krijgt, leidt tot moeilijk vergelijkbare resultaten en
  tot te geringe aandacht voor het onderlinge verband tussen de variabelen. Zo
  is het type afdoening - transactie, sepot, vervolging - uiteraard van invloed op
  de afhandelingsduur, maar de keuze voor een bepaald type wordt bei'nvloed
  door de werkdruk bij de rechtbank en de vraag of men met een first offender of
  een recidivist te doen heeft. Voor zover sturing bij de verschillende variabelen
  a1 mogelijk is, zijn uit een oogpunt van criminaliteitsbestrijding juist vooral
  maatregelen aangewezen die, op zich zelf, tot een grotere werkbelasting kunnen leiden: consequentere opsporing en vervolging, sancties voor first offenders. Ook vereenvoudigingen in het procedurele vlak, bijvoorbeeld een beperking van de mogelijkheid om een bezwaarschrift tegen de dagvaarding in te
  dienen, of een ruimere toepassing van de transactiemogelijkheid, bieden geen
  uitkomst. In ieder geval dient het ene kwaliteitsaspect, rechtsgehalte, niet te
  worden aangetast ter wille van verbetering van een ander; de marges zijn hier
  smal.
   Merkwaardig genoeg is ook de toegenomen werklast, die overigens ook weer
  deels uit eerdergenoemde factoren kan voortvloeien, volgens de literatuur
  geen duidelijke oorzaak van snelheidsvermindering: 'Volume has been overemphasized as the primary source of appelate court delay, the relationship
  between volume and delay is a subtile one. The structure and procedures of
  appelate courts appear to have a greater impact on the time i t takes to process
  their cases than do the number of cases filed', aldus Martin en Prescott
  Steenhuis meent dat in Nederland de wijze waarop de afdoening is georganiseerd, 10s van de formele procedures die daarbij gehanteerd moeten worden, het meest bruikbare aanknopingspunt voor verhoging van de snelheid
  vormt 29. Zijn onderzoek naar de wijze waarop parket en rechtbank omgaan
  met de hun voorgelegde zaken heeft onder meer het volgende opgeleverd.
  Het arrondissementsparket kan worden gekwalificeerd als een professionele
  bureaucratie. Kenmerkend hiervoor is onder meer dat het werk van de professionals centraal staat en dat dat van de overige medewerkers er 'omheen is
  georganiseerd'. Bij het openbaar ministerie heeft dit tot een sterke gelaagdheid geleid, 'een standenmaatschappij' 30 met een vrij kleine top (de officieren,
  
  "1 D.W. Steenhuis, 1988, op. cit., blz. 36.
  "1 J.A. Martin and E.A. Prescott. Appelote Court Delay: Structural responses to the problem of volume ond deloy; Williamsburg. 198 1.
  19]
  
  D.W.Steenhuis, 1988, op. cit.. blz. 36.
  B.G.M. Oude Brunnink. 'Enkele kritische kanttekeningen bij het Openbaar Ministerie en zijn Leden': Trema. IOe jaargang. 1987.
  nr. 6, blz. 175- 176.
   een ongeveer evengroot middendeel (het secretariaat) en een brede basis (de
  administratie). Er is sprake van een functioneel ingerichte organisatie, waarbij
  de middelen, de functies (inclusief werkmethoden, bekwaamheden en kennis)
  die gebruikt worden de groepering van de activiteiten bepalen 31. Kenmerkend
  is onderverdeling van de parketadministratie in vier eenheden die elk een
  bepaald onderdeel van het werk dat bij het afdoen van strafzaken moet worden
  verricht, uitvoeren. De afdeling algemene zaken draagt zorg voor de voorsortering van de binnengekomen dossiers, de afdeling registratie verricht het voorwerk dat nodig is om de officier in staat te stellen een verantwoorde beslissing
  te nemen, de afdeling zittingsvoorbereiding maakt in geval van vervolging het
  dossier compleet zodat het aan de rechter kan worden voorgelegd, en de afdeling executie houdt zich bezig met de tenuitvoerlegging van de beslissingen
  van OM en rechter, die een vervolg behoeven. De functionalisering kan als
  voordelen hebben dat de organisatiestructuur overzichtelijk is en een optimale
  bezettingsgraad haalbaar is.
  De nadelen zijn echter groter: in de eerste plaats treedt er een sterke neiging
  tot bureaucratisering op. Er ontstaat een wijze van produceren, de 'batch-produktie', waarbij pakketten zaken samengevoegd op basis van gemeenschappelijke kenmerken, van bewerkingsstation naar bewerkingsstation schuiven.
   Doordat steeds gewacht moet worden tot de hele vorige batch klaar is, en Ben
  batch na in behandeling te zijn genomen pas wordt doorgestuurd als de laatste
  zaak behandeld is, is de wachttijd lang. De functionele indeling brengt bovendien mee dat het aantal stations groot is, zodat ook voor transport relatief veel
  tijd nodig is. Te zamen leiden deze factoren er toe dat een batch van de totale
  doorlooptijd door het parket slechts gedurende 10 a 15%van de tijd in bewerking is. Bij zaken die tot vervolging leiden, is de vertraging nog groter doordat
  zich op de griffie van de rechtbank, zij het in iets mindere mate, vergelijkbare
  problemen voordoen.
  Het tweede bezwaar houdt niet direct verband met de snelheid van afhandeling, maar is vooral van belang in het licht van een streven naar een meer
  beleidsmatig en sturend optreden van het openbaar ministerie: 'Gezien de verregaande compartimentalisering van de organisatie met als gevolg een zeer
  groot aantal bewerkingsstations wekt het evenmin verbazing dat het zicht op
  het eindprodukt beperkt is en dat het bijhouden van bedrijfsstatistieken over
  de 'performance' van de organisatie in laag aanzien staat of zelfs als tijdverspilling wordt beschouwd' 32.
   In het verleden zijn reeds tal van maatregelen genomen om de doelmatigheid
  te vergroten. Zo zijn op ruime schaal tekstverwerkers gei'ntroduceerd, zijn
  snelrecht en andere voorrangsmechanismen ingevoerd en zijn nieuwe functies
  gecreeerd zoals de staffunctionaris bij de hoofdofficier, het secretariaat en de
  persofficier. Ook na het gereedkomen van het eindrappport van de Staatscommissie Herziening Rechterlijke Organisatie in 1985, zijn rapporten met voorstellen tot organisatorische verbeteringen blijven verschijnen 33. De verschillende maatregelen zijn zonder twijfel van belang voor een doelmatiger functioneren. Zij zijn er echter niet op gericht om vanuit BBn uitgangspunt, snelheid
  van afdoening, de kwaliteit van het produkt te verhogen, en bovendien gaan zij
  veelal voorbij aan een aantal vrij recente, fundamentele ontwikkelingen die
  het uitvoeringsproces hebben veranderd. In dat verband zijn te noemen het
  grotere aandeel van het openbaar ministerie in de afdoening - het aandeel van
  de rechter is van 48%in 1977 teruggelopen tot 37,7%in 1986 34 -de uitbreiding
  van het interventie-arsenaal van het OM, die dat mede veroorzaakt heeft
  - meer beleidssepots door het positieve opportuniteitsbeginsel, de transactie
  in misdrijfzaken - en verschillende vormen van standaardisering in de afdoe-
  
  "1 H. Minzberg. The Structuring of Orgonisotions; Englewood Cliffs. 1979, blz. 1 14.
  "1 D.W. Steenhuis. 1988. op. cit.. blz. 4 1.
  "1 Ibid.. blz. 44.
  Telling volgens her inmiddels verlaten systeem waarbij voegingen als OM-afdoeningen worden beschouwd.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  ning, zoals de invoering van strafvervolgings- en strafvorderingsrichtlijnen en
  'indicatielijstjes'. Deze veranderingen te zamen maken het nu beter dan voorheen mogelijk om de organisatie zo in te richten dat daarin de diverse elementen zijn gekoppeld aan enerzijds de verscheidenheid van de produkten en
  anderzijds de mogelijkheden van gestandaardiseerde afdoening.
   Een eerste voorwaarde hiertoe zou zijn de introductie van een 'selectie-eenheid', bijvoorbeeld bestaande uit een officier van justitie, een secretaris en
  administratieve ondersteuning, die de binnenkomende zaken onmiddellijk
  indeelt naar wijze van afhandeling (sepot, transactie, enz.) en zo mogelijk ook
  de beslissing zelf (sepotcategorie, hoogte van de transactie) aangeeft. De unitvorming, die Samenleving en criminaliteit als experiment noemt, gaat in
  dezelfde richting 35. Ook a1 zal dit niet direct bij alle zaken mogelijk zijn, bij de
  meerderheid zal door beperking van het aantal bewerkingsstations een grote
  tijdswinst behaald kunnen worden. Essentieel en niet eenvoudig te realiseren
  is hierbij we1 dat de (strafrechtelijke) documentatie over de verdachte direct
  uit een geautomatiseerd bestand oproepbaar is.
  Vervolgens kan voor de afhandeling van die zaken waaraan alleen het openbaar ministerie te pas komt, de functionele indeling van het parket worden
  vervangen door een indeling waarbij per 'type produkt' een organisatie-eenheid bestaat die de behandeling afrondt. Bij de onvoorwaardelijke kale beleidssepots behoeft hiertoe alleen nog, voor de statistiek, de sepotgrond te worden
  geregistreerd, sepots met schriftelijke waarschuwing vereisen de opstelling en
  verzending van een (standaard) 'sepotbriefje', voor sepots met mondelinge
  waarschuwing moet worden vastgesteld wie wanneer de berisping uitspreekt
  en bij voorwaardelijke sepots en transacties is er verder een snelle verzending
  en een goede registratie nodig in verband met de follow up. Het betrokken
  onderdeel zou ook verantwoordelijk moeten zijn voor deze follow up en voor de
  statistische registratie van de werkzaamheden.
   Ook waar de selectie-eenheid besloten heeft dat de zaak bij de rechter aanhangig zal worden gemaakt kan het aantal bewerkingsstations geringer zijn,
  naarmate de betrokken beslissing meer geconcretiseerd is. Een volledige
  afhandeling binnen Ben organisatie-eenheid is hier echter niet mogelijk, zodat
  voor tijdwinst naar uiteenlopende mogelijkheden in de verschillende stadia
  van behandeling gezocht moet worden gezocht. Een voorbeeld van een maatregel die bij elke vorm van afdoening tijdsbesparing kan opleveren, is een verdere standaardisering van processen-verbaal: behalve zoals nu voor artikel26
  WVW-zaken en winkeldiefstal (experimenteel) zou het openbaar ministerie de
  politie ook voor bijvoorbeeld inbraak op dit punt instructies kunnen geven. Het
  omzetten van het proces-verbaal in een dagvaarding is a1zoveel mogelijk geautomatiseerd; de tijd voor produktie en verzending ervan kan echter weer we1
  verkort worden door een duidelijk 'selectiebesluit'. Vervolgens breekt een
  wachttijd van gemiddeld enkele maanden aan tot de zaak op een zitting kan
  worden behandeld, een periode die bij de huidige capaciteit van de rechtbanken nauwelijks kan worden bekort. Alleen een rigoureuze en daardoor niet
  spoedig te realiseren oplossing als samenvoeging van parket en strafgriffie zou
  hier substantiele tijdwinst kunnen opleveren 36. Veruit de meeste tijdwinst
  valt echter te boeken in de volgende fase, waarin de dagvaarding aan de verdachte wordt betekend, een activiteit waarvoor nu in de praktijk 6 a 8 weken
  staat. Indien de dagvaarding door de politie zou worden geproduceerd en zou
  worden uitgereikt aan de verdachte op het moment dat deze daar aanwezig is,
  vervalt deze periode; bovendien wordt een versnelling van de executie van het
  vonnis mogelijk doordat dit, als het aan de verdachte in persoon is uitgereikt,
  a1 na 14 dagen kracht van gewijsde krijgt. Het is duidelijk dat deze aanpak
  slechts in bepaalde gevallen mogelijk is, met name daar waar duidelijke vervolgings- en strafvorderingsrichtlijnen van het openbaar ministerie aanwezig
  
  "1 Samenleving en criminaliteit, op. cit., blz. 91.
   36]
  
  D.W. Steenhuis. 1988, op. cit., blz. 5 I.
  zijn en de politie hieraan direct kan toetsen. Een goed voorbeeld vormt het rijden onder invloed, dat een aanzienlijk deel van de rechtbankzaken oplevert: de
  ademanalyse-apparatuur zal het binnenkort mogelijk maken terstond het
  ademalcoholgehalte vast te stellen en hierop de richtlijnen (beneden 1,3%0
  transactie, anders vervolgen) toe te passen. In het arrondissement Almelo,
  waar ook aan het laatste vereiste - permanente bekendheid met de, openstaande, zittingsdata van de rechtbank - wordt voldaan, wordt binnenkort
  met de zojuist geschetste werkwijze gestart.
  Steenhuis heeft voor het arrondissementsparket Leeuwarden, waar het aanbod aan zaken dat op de verschillende manieren wordt afgehandeld thans naar
  verhouding vrijwel overeenstemt met het landelijk beeld, becijferd in welke
  mate een vereenvoudigde procedure - hetzij door produktgerichte behandeling bij het parket, hetzij door dagvaarding via de politie - mogelijk zou zijn.
  Ingevuld in de 'nieuwe werkorganisatie', waarin gemakshalve de afdoeningseenheden bij het openbaar ministerie tot Ben afdeling zijn samengevoegd,
  leverde dit het in figuur 4.2 (blz. 139) weergegeven beeld op.
  Voor een twee derde meerderheid van de zaken die het OM bereiken - alle
  zaken uit het schema minus de gevallen waarin via het parket wordt gedagvaard - is dus, zonder personele versterking, een aanzienlijk versnelde afhandeling mogelijk. Een fundamentele herbezinning op de werkorganisatie bij het
  openbaar ministerie, dat in het bijzonder bij het belangrijke kwaliteitsaspect
  snelheid een slecht resultaat laat zien, lijkt geboden.
  Het is niet uitgesloten dat een andere werkwijze, zoals hiervoor geschetst, het
  ook mogelijk maakt om met een gelijke bezetting meer zaken af te handelen.
   Met name de introductie van dagvaarding via de politie en de afhandeling van
  de OM-interventies door gespecialiseerde eenheden zouden dit mogelijk kunnen maken. Indien deze veronderstellingjuist is zouden de organisatorische en
  procedurele ingrepen ook, in bescheiden mate, kunnen bijdragen aan een verdere reductie van het aandeel van de (kale beleids)sepots, en hierdoor aan een
  verbetering van het kwaliteitsaspect 'zekerheid'.
   Ten slotte nog enkele opmerkingen over de mogelijkheden tot versnelling in de
  laatste fasen van de strafrechtelijke rechtshandhaving. De eventuele behandeling ter terechtzitting kost weinig tijd en kan dus ook weinig tijdwinst opleveren. De gemiddelde afhandelingsduur wordt we1 negatief bei'nvloed door de
  zaken die worden aangehouden. Soms vloeit aanhouding in feite voort uit nalatigheid van verdachte of zijn raadsman, bijvoorbeeld als zij zich te laat in de
  zaak hebben verdiept of kort voor de zitting nog getuigen willen doen dagvaarden. Beperking van de bestaande mogelijkheden bij de verdediging stuit echter
  a1 snel af op de vrees voor aantasting van het rechtsgehalte. Zo zijn ook tegen
  twee nu aanhangige plannen tot inkorting van de, gemiddeld lange, tijd die
  nodig is voor de uitwerking van vonnissen veel, vaak principiele bezwaren
  ingebracht. Dit geldt zowel voor het voorstel de praktijk van de 'kop-staartvonnissen' een wettelijke basis te geven, als voor dat om, in beroep de bevestiging
  van 'stempelvonissen' mogelijk te maken 37. De discussie doet vermoeden dat,
  wil met gefundeerde kanttekeningen rekening gehouden worden, de tijdwinst
  vrij gering zal kunnen zijn. Meer in het algemeen zal met pogingen om de efficiency in het stadium van de rechterlijke behandeling te vergroten terughoudendheid moeten worden betracht. Weliswaar is bij het Nederlandse gematigd
  accusatoire strafproces ook het OM niet uitsluitend tegenpartij van de verdachte, het is toch vooral de rechter die rustig tot een onbevooroordeelde uitspraak moet kunnen komen. Zo bezien moet ook overleg over de hoofdlijnen
  van het strafrechtelijk beleid tussen OM en rechter, waarvan in Samenleving
  en criminaliteit sprake is, zeer behoedzaam benaderd worden 38.
  37]
  
  "1
  
  Wijziging van het Wetboek van Strafvordering; Tweede Kamer, zitting 1985- 1986. 19 488, nr. 1-2.
  Sarnenlevingen crirninaliteit, op. cit.. blz. 25.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  PARKET
  
  RECHTBANK
  
  .I
  
  AFDELING
  ZITTINGSVOORBERElDlNG
  4
  
  8
  
  !'
  
  ."'.
   \
  
  --I-- -
  
  ?
  
  -I
  
  ;---I
  
  I
  
  I
  
  I
  
  I
  
  :
  
  INCII DEN- I
  TELE
  1
  
  1
  
  I
  
  SEPOT
  AFDELING
  0.M.AFDOENINGEN
  
  SEPOT
  AFDOENINGEN
  (TRANSACTIES E.D.)
  
  '
  
  I
  I
  
  I
  I
  
  I
  
  I
  
  1
  I
  
  I
  
  I- ----------- - - - 1
  DAG PRODUKTIESCHEMA LEEUWARDEN (ABSOLUTE AANTALLEN)
  
  .,.
  **,
  
  l5
  c
  
  I
  
  ' ,'
  
  I
  1
  
  POLITIERECHTER
  
  13
  
  -- - - - - - - - - - - :--------------1
  
  MEERV. KAMER 2
  
  Een laatste mogelijkheid tot versnelling betreft in feite a1 de executie. Een
  knelpunt in de beginfase hiervan wordt gevormd door verstekvonnissen die
  niet zijn gewezen op basis van een in persoon betekende dagvaarding. Zij worden niet, zoals anders, onherroepelijk op de vijftiende dag na de uitspraak,
  maar pas op de vijftiende dag nadat de veroordeelde van de beslissing kennis
  heeft genomen. De betekening van de dagvaarding in persoon, die a1eerder ook
  aan de orde kwam, kan deze vooral bij mobiele personen tijdrovende activiteit
  overbodig maken. De tenuitvoerlegging zelf ten slotte die, tenzij consequent
  en binnen redelijke termijn voltooid, veel van de in eerdere stadia bereikte
  doelmatigheid teniet kan doen, komt in de volgende paragraaf aan de orde.
  4.3.4
  
  Effectiviteit in de laatste fase
  
  Met de constatering dat de kans dat repressief optreden in de justitiele sfeer tot
  een sanctie leidt, betrekkelijk klein is en dat in het algemeen vrij veel tijd voorbijgaat voordat omtrent de sanctie is beslist, is de effectiviteitsvraag nog niet
  volledig behandeld. Op een drietal aspecten wordt in deze paragraaf nog ingegaan.
   -
  
  In de eerste ~ l a a t kan
  s de effectiviteit van de rechtshandhavinn ook in de laatste fase worden aangetast, doordat de interventies waartoe is besloten traag of
  niet ten uitvoer worden gelegd. In de praktijk blijkt dit niet zozeer van invloed
  op de gemiddelde snelheid of zekerheid (het aantal non-interventies als gevolg
  van het lage ophelderingspercentage is vele malen groter dan dat door bijvoorbeeld niet gei'nde geldboetes). Het negatieve effect van het feitelijk uitblijven
  van straf zit hier vooral in de uitwerking op de dader en op de andere doelgroepen van de strafrechtelijke activiteit, de potentiele daders, de 'oppassende burger' en het eventuele slachtoffer. Als het verschijnsel een bepaalde omvang
  bereikt, kan het ook de opstelling van het justitiele apparaat be'invloeden: op
  oneigenlijke gronden zullen bij strafvordering en -toemeting die sancties
  waarvan de uitvoering dikwijls problematisch is, minder aan de orde komen
  dan inhoudelijk gezien gewenst is.
   Het meest in het oog lopende knelpunt bij de uitvoering ligt ongetwijfeld bij de
  gevangenisstraf. Samenleving en criminaliteit noemt een wachttijd van Ben
  jaar voor personen die zich ten onrechte niet melden voor het ondergaan van de
  straf of die zich aan de detentie hebben onttrokken en van twee jaren voor niet
  in aansluiting op preventieve hechtenis veroordeelde vrouwen 39. Capaciteitsgebrek is hier uiteraard de voornaamste oorzaak van. Voor een niet onbelangrijk deel houdt dit gebrek verband met de tendens langere gevangenisstraffen
  op te leggen. Van alle onvoorwaardelijke gevangenisstraffen bedroeg het aandeel van die van BBn jaar of langer in 1970 2,6%en in 1983 11,6%40; het aantal
  straffen van drie jaar en meer steeg van 52,3 gemiddeld in de jaren 1968-1974
  via 264 in 1983 tot 387 in 1986. Het inmiddels gestarte ambitieuze uitbreidingsprogramma voor het gevangeniswezen zal de tekorten naar verwachting
  binnen enkelejaren grotendeels hebben opgelost,tenzij het straftoemetingsbeleid op de verruimde mogelijkheden zou gaan inspelen. Met name voor Opiumwetzaken (drughandel) is de kans hierop niet denkbeeldig. Het aantal van deze
  zaken stijgt zeer snel- tussen 1977 en 1983tweemaal zoveel als het totaal aantal misdriiven toenam 41 - en de straffen ziin meestal zwaar. Wellicht kunnen
  de landelijke strafvorderingsrichtlijnen voor deze misdrijven, die a1 in Samenleving en criminaliteit zijn aangekondigd, hier de aanzet voor een geringer
  beslag op het gevangeniswezen geven. Gezien het feit dat financiele motieven
  de voornaamste driifveer vormen bii dit soort criminaliteit. kunnen sancties
  ten dele ook in dit vlak worden gezocht: in geldboetes of de ontneming van door
  misdrijf verkregen voordeel (art. 36e W.v.Sr.1 42.
  39]
  
  "1
  
  "1
  42]
  
  Ibid.. blz. 29.
  Zie S. van Ruller, 'Honderd jaar vrijheidsbeneming in cijfers'; De vrijheidsstrof; door D.H. deJong,J.L. van der Neut en J.J.J. Tulkens
  (red.). Arnhem. Gouda Quint BV. 1986, blz. 72.
   ]aarverslag Openbaar Ministerie 1986; 's-Gravenhage. 1987, blz. 29.
  Samenleving en criminaliteit, op. cit., blz. 93, stelt dit meer meer algemeen, niet voor een bepaald type delict.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR H E T REGERINGSBELEID
  
  De problemen bij de executie van aangeboden transacties en opgelegde geldboetes lijken niet groot; meer dan 90% wordt ten uitvoer gelegd. Toch betekent
  dit dat aanzienlijke aantallen interventies van deze aard niet tot een goed
  einde worden gebracht 43. De verhoging van de effectiviteit heeft hier a1
  geruime tijd de aandacht 44. Het meest recent is een in augustus 1986 gestart
  onderzoek bij het openbaar ministerie naar de executie van geldboetes. Interessant zijn hierbij onder meer de constateringen dat een steeds groter aantal
  vonnissen door middel van vervangende hechtenis ten uitvoer moet worden
  gelegd en dat de incassoprestatie negatief wordt belnvloed doordat de arrondissementsparketten onvoldoende inzicht hebben in het verloop van de executie.
  De voorstellen tot verbetering betreffen onder andere 'planmatige informatieverwerving voor verhaalsdoeleinden, met name van andere overheidsinstanties en financiele instellingen' en het 'beter op elkaar afstemmen van het aanbod aan vonnissen en de executiecapaciteit'. Het is niet duidelijk waarom een
  beter gebruik van de verhaalsmogelijkheden van de artikelen 575 en 576 Wetboek van Strafvordering (beslag op eigendom van de betalingsplichtige), dat
  eerder a1 door een ambtelijke werkgroep (1983) en door de Commissie Roethof
  werd aanbevolen, hierbij ontbreekt. Als sluitstuk lijkt een dergelijke maatregel onmisbaar. Wellicht verdient zelfs voor extreme gevallen de mogelijke
  introductie van een verdergaande variant zoals eenzijdige verrekening met
  eventuele vorderingedaanspraken die de betrokkene op de overheid heeft,
  onderzoek.
   Een laatste voorbeeld van gebrekkige uitvoering van interventies vormen de
  voorwaardelijke sepots en de voorwaardelijke veroordelingen. Steenhuis
  merkt hierover op: 'Zonder in details te treden kan worden vastgesteld dat tenuitvoerlegging van geconditioneerde interventies eerder uitzondering dan
  regel is. Daar is een heel scala van oorzaken voor aan te geven (0.a. dat vervolging van het nieuwe strafbare feit meer opportuun lijkt) ...' 45.
  De conclusie kan zijn dat de tenuitvoerlegging van straffen, zowel waar het
  snelheid als waar het de zekerheid ervan betreft, voor verbetering vatbaar is.
  Die verbetering is vooral daar gewenst waar de sanctie problematisch is (bijv.
  een voorwaardelijke veroordeling of een geldboete in plaats van een korte
  onvoorwaardelijke vrijheidsstraf).
  Een tweede aspect van de effectiviteit van de strafrechtelijke interventies
  betreft de vraag of, uitgaande van een vlotte en consequente uitvoering, het
  beoogde doe1 wordt bereikt. Zoals a1 eerder bleek, kan dit doe1 niet eenvoudig
  met een trefwoord als criminaliteitsbestrijding worden aangeduid. Bij strafrechtelijke rechtshandhaving en dus ook bij straf(op1egging) spelen diverse
  overwegingen een rol (speciale en generale preventie, maar ook vergelding).
  Ook moet de bejegening van de potentiele dader aan eisen van rechtmatigheid
  voldoen. Combineert men een en ander met het uitgangspunt van de 'dadergerichte benadering', dan komt hier een beleid naar voren waarbij de speciaalpreventieve werking van de interventie voorop staat. De nadruk hierop wordt
  echter getemperd, enerzijds doordat ook normmarkering en de positie van een
  eventueel slachtoffer zullen moeten worden meegewogen - men kan mishandeling moeilijk ongestraft laten louter omdat het om een eenmalige misstap
  zou gaan - anderzijds door principes als het proportionaliteitsbeginsel: een
  zeer lange vrijheidsstraf voor een drugverslaafde inbreker uitsluitend omdat
  de recidivekans groot is, is evenzeer misplaatst.
   Meer dan een hoofdlijn voor een dadergerichte benadering levert het vorenstaande niet op. Een uitsplitsing naar delictscategorie en naar dadertype is een
  eerste vereiste - opereert hij of zij in groepsverband, gaat het om een verslaafde, betreft het een first offender of een recidivist, wat is de leeftijd? Aanzetten
  hiertoe zijn gegeven in de hoofdstukken 2 en 3. Een tweede eis waaraan
  43
  
  44
  
  ] ]oorverslog Openboor Ministerie 1986; op.cit.. blz. 24.
  ] Ibid., blz. 24-25 en Samenleving en criminaliteit, op.cit.. blz. 92
  
  "1
  141
  
  D.W. Steenhuis. 1988, op.cit., blz. 27.
   RECHTSHANDHAVING
  
  sanctie-oplegging moet voldoen, is uiteraard dat recht wordt gedaan aan de
  kenmerken van het individuele geval. De rechter, die onafkankelijk zijn vonnissen velt, zal zich vooral op dit laatste richten; beleidsovenvegingen die verder gaan dan een streven naar eenheid in rechtsbedeling, staan bij hem niet
  voorop. Het openbaar ministerie, dat een belangrijk deel van de wetsovertredingen zelf afdoet en ook door zijn strafvordering 'trendsettend' werkzaam kan
  zijn, is evenwel in een andere positie. In feite voert het OM ook beleid; de vervolgings- en strafvorderingsrichtlijnen vormen hiervan het duidelijkste
  bewijs. Voor zover hierbij doelmatigheid een rol speelt, gaat het vooral om het
  zo efficient mogelijk benutten van de beperkte capaciteit van het strafrechtelijk apparaat. De toenemende toepassing van transacties bij bepaalde misdrijven is vooral terug te voeren op het feit dat daarmee zowel van een onbevredigend onvoonvaardelijk sepot als van een (ook voor justitie) veel bezwarender
  interventie als een vrijheidsstraf kan worden afgezien. Het is dit soort ovenvegingen dat, veel meer dan de vraag welke interventie het meest effectief is,
  onvermijdelijk het beleid bepaalt. Om ook in de laatste fase van de strafrechtelijke rechtshandhaving dadergericht te kunnen opereren is een voldoende verwerkingscapaciteit bij het openbaar ministerie zelf, bij de rechterlijke macht
  en bij de instanties die de straffen uitvoeren, volstrekt noodzakelijk. Het is de
  vraag of efficiencyverhoging hier toereikend zal zijn; personele versterking
  liikt noodzakeliik.
   Aan het tweede vereiste van een dadergerichte benadering, de aanwezigheid
  van een voldoende gedifferentieerd wettelijk arsenaal aan interventies, wordt
  reeds nu in belangrijke mate voldaan. Bovendien zullen naar venvachting
  dienstverlening en de schadevergoedingsstraf binnen enige tijd in de wet geregeld zijn. De aanbevelingen uit het onlangs over deze laatste sanctie uitgebrachte rapport van de Commissie wettelijke voorzieningen slachtoffers in het
  strafproces verdienen in het algemeen krachtige ondersteuning 46. Alleen bij
  de voorgestelde limitering van de schadevergoeding tot het maximum van de
  voor het feit op te leggen geldboete past de kanttekening dat zo de mogelijkheid
  om de gelaedeerde burger belanghebbende te maken bij het strafproces niet
  optimaal wordt gebruikt; de noodzaak de burgerlijke rechter te benaderen
  blijft zo immers in beginsel bestaan (vgl. ook hoofdstuk 2, par. 6 ) .Overigens zal
  nog slechts 6th ernstig knelpunt resteren. Op dit punt, de bejegening van de
  drugverslaafde delinquent en in het bijzonder het penitentiaire drugbeleid,
  wordt hier nader ingegaan.
  1.
  2.
  3.
  4.
  5.
   '6]
  
  In hoofdstuk 3 is de relatie harddrugscriminaliteit aan de orde geweest. Gezien
  het aanzienlijke aandeel van verslaafden in vooral de vermogenscriminaliteit,
  is het niet verrassend dat zij een groot deel van de populatie van de penitentiaire inrichtingen vormen: in het najaar van 1987 lag het percentage geregistreerde hard-drugverslaafden in huizen van bewaring en gevangenissen te
  zamen gemeten op dagbasis op 35. Nadat a1 in 1978 een bescheiden aanzet
  was gegeven tot een penitentiair drugbeleid 47, werden in 1983 door de staatssecretaris van Justitie de doelstellingen van zo'n beleid nader geformuleerd:
  het zoveel mogelijk voorkomen van de invoer van handel in drugs in penitentiaire inrichtingen;
  het zoveel mogelijk beteugelen van het druggebruik;
  het bieden van bescherming aan (ex-)verslaafden en overige gedetineerden die
  geen bemoeienis met drugs wensen;
  het beschermen van het personeel tegen chantage en financiele verleiding door
  gedetineerde drughandelaren;
  in het kader van de algemeen geboden hulp, het bieden van bijstand gericht op
  specifiek medische en sociaal-psychologischeproblemen;
  
  Wettelijke voorzieningen slachtoffers in het strofproces; Rapport van de Commissie wettelijke voorzieningen slachtoffers in het
  strafproces, 's-Gravenhage, SDU. 1988.
  "1 Uitgangspunten voor een beleid inzake de hulpverlening aan drugsverslaafden;Tweede Kamer. zitting 1977- 1978. 14 4 17. nr. 9.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  6.
  -
  
  -
  
  -
  
  het zoveel mogelijk voorbereiden van en gelegenheid bieden tot behandeling in
  een buiten-penitentiair kader 48.
   In feite wijken deze doelstellingen niet af van de a1 vanaf 1978 gehanteerde uitgangspunten, die op hun beurt waren ontleend aan de in 1977 door de minister
  van Volksgezondheid uitgebrachte algemene nota Uitgangspunten voor een
  beleid inzake de hulpverlening aan drugverslaafden 49. Tegelijk, zo werd in
  1983 gesteld, diende de realisering van de doelstellingen te geschieden met
  inachtneming van de algemene (penitentiaire) beleidsdoelstellingen die in de
  in 1982 verschenen nota Taak en toekomst van het Nederlandse gevangeniswezen waren uiteengezet 50. Kernpunt van deze nota was de afzwakking van de
  tot dan centraal staande resocialisatiedoelstelling ten gunste van de volgende
  drie, deels in elkaars verlengde liggende doeleinden: humanisering van de
  detentie, voorkoming van schadelijke effecten van de vrijheidsbeneming en
  medewerking aan de voorbereiding van de terugkeer van de gedetineerden in
  de samenleving. De hoofdlijnen waarlangs deze doeleinden bereikt zouden
  moeten worden werden in Taak en toekomst aangeduid als regionalisering
  - plaatsing van gedetineerden in de regio van herkomst om continu'iteit in
  sociale contacten en hulpverlening te bevorderen -, detentiefasering- zo spoedig mogelijk plaatsing in (half-)open inrichtingen met hetzelfde doe1 - en
  selectie en plaatsing volgens, vooral, het zaakgerichte strafduurcriterium.
  Binnen de aldus vastgelegde grenzen werden in 1983 de volgende specifieke
  maatregelen inzake het penitentiaire drugbeleid aangekondigd:
  administratief-procedureel: registratie van verslaafden, handelaren, gebruik
  en handel, en als proef, melding bij de justitie van overtredingen van de
  Opiumwet;
  technisch-organisatorisch: ruimere controlemogelijkheden op druggebruik en
  bezit en meer mogelijkheden tot disciplinaire maatregelen bij overtredingen
  van de Opiumwet en problematisch druggebruik;
  bestrijdingsmaatregelen in ruime zin: verhoging van de deskundigheid van
  het personeel, 'met grote bedachtzaamheid' 51 de verankering van drugvrije
  afdelingen in het beleid, en voorzieningen die grote drughandelaren in hun
  activiteiten binnen de inrichtingen zouden moeten beperken.
   De resultaten die dit beleid heeft gehad zijn zeer beperkt. De belangrijkste problemen die met aanwezigheid van een grote populatie drugverslaafden verband houden, zijn nauwelijks verminderd. Er treden ernstige spanningen op
  tussen we1 en niet verslaafde gedetineerden: het vaak onberekenbare gedrag
  van de eersten wekt agressie op, afkickverschijnselen brengen soms ernstige
  overlast met zich mee, op nieuwkomers wordt druk uitgeoefend drugs te (doen)
  importeren of zelf te gaan gebruiken; tussen medewerkers en verslaafden ontstaan spanningen rond de controle op import en gebruik; de verslaafden leggen
  een onevenredig groot beslag op bewarend personeel, arbeidsmedewerkers en
  medische dienst. Dergelijke verschijnselen leiden er toe dat algemene doelstellingen van het penitentiaire beleid bedreigd worden. De humanisering van de
  detentie heeft voor niet-verslaafde delinquenten ernstig te lijden onder de aanwezigheid van de grote aantallen verslaafden, niet alleen door de aangeduide
  spanningen, maar ook door de algemene regimeverscherpingen die ter beteugeling van druggebruik en -handel doorgevoerd worden. De kans op schadelijke effecten van de detentie wordt vergroot door de aanwezigheid op grote
  schaal van drugs in vele inrichtingen: binnen half-open inrichtingen wordt het
  percentage actieve gebruikers op 22 geschat 52, en het is bekend dat een aantal
  
  1'
  '9]
  
  '1
  
  ''1
  "1
  
  Verslavingsproblematiek in de inrichtingen van het gevangeniswezen; Tweede Kamer. zitting 1983- 1984. 18 174. nr. I. blz. 3.
  Uitgangspuntenvoor een beleid inzake de hulpverleningaan drugverslaafden; Tweede Kamer, zitting 1976- 1977. 14 41 7. nr. 2.
  Taak en toekomst van het Nederlandse gevangeniswezen; Tweede Kamer, zitting 198 1 - 1982. 17 539. nr. 2.
  Verslavingsproblematiekin de inrichtingen van het gevangeniswezen; op. cit.. nr. I , blz. 7.
   M.M. Kommer en M. Brouwers. Vrijheid in gevongenschop. Een inventorisotie in de inrichtingen met een holf-open regiem; reeks
  Onderzoek en beleid van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie ( W O D C )
  nr. 7 I . 's-Gravenhage,Staatsuitgeverij. 1986, blz. 34.
  gedetineerden tijdens de detentie aan hard drugs verslaafd raakt. De mogelijkheden voor een kansrijke terugkeer in de samenleving wordt voor de drugverslaafden zelf weinig vergroot, integendeel: het uitstel van intensieve behandeling en de spoedige contacten met de oude omgeving die bij hen meestal uit de
  verslaafden-subcultuur bestaat, zijn hieraan debet. Als men zich hierbij realiseert dat er geen enkele aanwijzing voor is dat het grote bestand drugverslaafden in penitentiaire inrichtingen zal afnemen, dan is er voldoende reden voor
  een heioverweging van de grondslagen van het huidige beleid.
  Belangrijke bouwstenen voor een nieuw beleid zullen gevormd moeten worden
  door elementen uit een tweetal a1 in 1983 beschikbare adviezen, het rapportNijborg 53 en een rapport van de sectie gevangeniswezen van de Centrale Raad
  van Advies 54. De toen afgewezen voorstellen behelzen het volgende:
  een aparte, drugvrije inrichting, waarin gedetineerden op vrijwillige basis
  worden opgenomen (beide rapporten), met een bijzonder regime gericht op
  be hand el in^
  " .(Centrale Raad):
  ..
  een aparte penitentiaire voorziening voor (nog) niet gemotiveerde druggebruikers (Centrale Raad);
  intensievere controlemaatregelen (beide rapporten), bij het rapport-Nijborg
  zelfs via aparte inspectieteams;
  een duidelijk en adequaat sanctie- en beloningsstelsel, in het bijzonder ter
  ondersteuning van ontwenning (Centrale Raad).
  