text: MODERNE EMIGRATIE.
  Voordrachten gehouden aan de Nederlandsche Handelsh o o g e s e h o o l t e R o t t e r d a m o p 27 J a n u a r i
  e n 3 F e b r u a r i 1915.
  Zwerftochten zijn er altijd geweest.
  In het begin van alle maatschappelijk samengaan is zwerven
  de normale levensvorm. Eerst bij hoogere ontwikkeling
  komt daarin, zooals bekend is, verandering; ja, vestiging
  is op zich zelf een der voornaamste kenmerken van iedere
  beschaving. Nederzetting der geciviliseerde voiken beteekent
  echter geenszins, dat de zwerflust nu voor goed zou hebben
  afgedaan; alleen de mate waarin aan dien lust wordt toegegeven is niet meer dezelfde, het zwervend leven krijgt
  in de menschelijke samenleving andere bestaansvormen naast
  zich, wat eerst normale levensvorm was, wordt van regel
  langzamerhand uitzondering.
   De moderne emigratie is uiterst samengesteld, zoowel
  van vorm als van beweegredenen en gevolgen. Allereerst
  behoort er toe: het toerisme, dat hier buiten beschouwing
  moet blijven. Emigratie in meer bepaalden zin is 'tverlaten
  van de plaats zijner werkzaamheid, om een nieuwe te
  zoeken. We noemen dat gewoonlijk ,,landverhuizing." Tot
  juridisch juiste omschrijving van dit begrip is echter hog
  een zeer gewichtig m o m e n t noodig: het wegtrekken uit de
  plaats waar men tot nog toe gewerkt heeft naar een andere,
  waar men een nieuw arbeidsveld hoopt te vinden, moet
  verbonden zijn met eene verandering van staatsgebied. Dit
  juridische begrip is echter niet overal gelijk aan het wettelijk
  emigratie begrip; volgens dit iaatste is in vele staten landverhuizing identisch met verlies van burgerschap, een opvatting, die in 't geheel niet meer strookt met de werkelijkheid
  van moderne toestanden. Emigratie behoeft volstrekt niet
  samen te gaan met het afstand doen van burgerrechten,
  wat de honderdduizenden geYnterneerden (civiele krijgsgevangenen) in onze dagen ten duidelijkste kunnen bewijzen,
  wier tegenwoordige toestand zeker slechts in enkele gevallen
  terug te brengen is tot ,,toerisme".
  E c o m 1915.
  31
  
  494
  De migratie van den jonsten tijd in 't algemeen, de
  moderne emigratie in 't bijzonder is te verklaren uit reeksen
  van oorzaken, die in den grond zeer van elkander verschillen. Emigratie kan om politieke of om economische
  redenen plaats hebben. Een jaar vroeger zou het voldoende
  geweest zijn te zeggen, dat politieke emigratie voornamelijk
  een verschijnsel van vroeger eeuwen was; nu moet de voor
  ieder begrijpelijke beperking ,,in vredestijd" er aan toegevoegd
  worden. Vrees voor godsdienstige of nationale vervolging is
  voor dat soort van emigreeren de voornaamste reden, vrees
  voor krijgs-operati~n behoort natuurlijk ook hiertoe.
   9De politieke emigratie is echter niet het onderwerp onzer
  beschouwingen. Onderdrukking of verenging van her maatschappelijk leven van een of andere sociale groep, welk
  karakter zij ook drage, ethisch, religieus, of gezien van
  het standpunt van partij of staatkunde, zal altijd emigratie
  ten gevolge hebben. Dat zij in tijd van oorlog grootere
  afmetingen aanneemt, is het natuurlijk gevolg van den
  oorlogstoestand. Ze is dus in het moderne leven een uitzondering, evenals - - zooals gehoopt mag worden - - de
  oorlogstoestand in bet moderne leven ook een uitzondering vormt.
  De emigratie, die aan moderne toestanden haar beteekenis
  ontleent, is de economische emigratie, dat is de verplaatsing
  die uit e c o n o m i s c h e overwegingen is ontstaan.
  Het spreekt van zelf, dat in bijzondere gevallen het
  emigreeren uit oorzaken verklaard kan worden, die in 't
  geheel niet van economischen aard behoeven te zijn;maar
  dat zijn individueele afwijkingen, die niets veranderen aan
  het beeld van het geheel. Economische emigratie is een
  modern massa-verschijnsel.
  In de bijzondere gevallen is economische emigratie buitengewoon verschillend van oorzaken, van streven en van doel.
  Ze is 6f emigratie ter vergrooting van inkomen ~f emigratie
  met de bedoeling tot koloniseeren, al naardat de plaats
  van arbeid verlaten wordt voor tijdelijk of voor goed, Doch
  aanstonds moet hierbij de opmerking gemaakt worden, dat
  dit in vele gevallen een zuiver theoretisch onderscheid is,
  daar het voornemen tot een tijdelijke emigratie of een voorgoed afwisselt naar omstandigheden en leiden kan tot een
  
  495
  eindbesluit, dat geheel het tegendeel is van het oorspronkelijk plan.
   Een veel zuiverder scheiding is die in continentale en in
  overzeesche emigratie. Hier komen de onderscheidingskenmerken veel sterker te voorschijn, maar ook hier geldt
  ten deele wat van de rangschikking in tijdelijke en blijvende
  gezegd is, het verschil vervalt in zoover, dat continentale
  emigratie dikwijls slechts een overgangsstadium is, een voorbereiding van de overzeesche. De Oost-Europeesche boer
  verplaatst zich naar West-Europa, om daar het geid te
  verdienen, dat hem in staat stelt verder te reizen over den
  Oceaan. In ieder geval zijn de beide begrippen streng uit
  elkaar te houden, daar ze volstrekt niet, zooals veelal
  wordt aangenomen, samenvallen. Wel is het waar, dat de
  continentale - - de Europeesche - - migratie meestal een
  seizoen-migratie is; maar men mag niet voorbijzien, dat
  er ook in den tegenwoordigen tijd continentale migraties
  zijn, die geen seizoen-, en daarentegen seizoen-migraties,
  die geen continentale mogen heeten. Er zijn immers in het
  moderne Europa veel continentale verpaatsingen, die geen
  tijdelijk karakter hebben, maar leiden tot vestiging.
  Aan den anderen kant moet de aandacht getrolcken worden
  door het feit, dat al sedert jaren een seizoenemigratie van
  ltalianen, later ook van Spanjaarden en Portugeezen naar
  Argentini~ plaats vindt ten tijde van den oogst aldaar. En
  eindelijk moet men er op letten, dat verreweg hetmeerendeel van de Poolsche, Slowakische, ltaliaansche landverhuizers naar de Vereenigde Staten van Noord-Amerika geen
  vaste, maar tijdelijke emigranten zijn, zoodat ze met recht
  ,,Amerika-gangers" genoemd worden.
   Wel zijn er overzeesche emigranten, van wie men vooraf
  met betrekkelijk groote zekerheid zeggen kan, dat ze behooren tot de categorie der blijvenden. Over 't algemeen
  is aan te nemen, dat het land van bestemming hiervoor
  beslissend is. Als de emigranten naar een voor ontginning
  bijzonder geschikt land trekken, waar de landbouw-cultuur
  van dien aard is, dat buitenlandsche hulpkrachten er slechts
  in gering aantal noodig zijn, zoodat al aanstonds vrij zeker
  verwacht kan worden, dat de daar komende emigranten
  enkel als kolonisten plaatsing zullen kunnen vinden, of
  
  496
  althans de meesten van hen, dan kan men zeggen, dat in dat
  geval overzeesche emigratie tegelijk een emigratie is voorgoed.
   in landen met groote industrie of met sterk bij de industrie
  betrokken landbouw leiden de omstandigheden tot een
  geheel ander resultaat, want daarheen trekken de meeste
  Amerfka-gangers met het vooraf opgevatte voornemen, met
  dollars verrijkt naar hun geboorteland terug te keeren. Het
  verschil tusschen de trans-atlantische loonen en hun persoonlijke, meest hog zeer primitief gebleven behoeften
  levert dan ook een niet onbelangrijk spaarduitje op, dat
  voor vrienden en geburen de sterksle prikkel wordt voor
  nieuwe massa emigratie en op de betalingsbalans van bet
  eigen land een diepgaanden invloed uitoefent. Natuurlijk
  gebeurt dit niet altijd, maar het gebeurt in de meeste gevallen. De mogelijkheid bestaat intusschen ook daar, dat
  Amerika-gangers niet naar hun geboorteland k~Jnnen of
  w~llen terugkeeren, al was het alleen maar hierom, dat hun
  de noodige hulpmiddelen daartoe ontbreken, of omdat ze
  zich in de nieuwe wereld zoodanig gevestigd hebben, dat
  terugkeer naar hun geboorteland voor hen economisch een
  te groot offer zou beteekenen, in geen geval mag deze
  categorie der overzeesche emigranten met blijvende emigranten over e~n kam geschoren worden. 't Zijn meest
  tijdelijke landverhuizers, maar geen seizoen-emigranten;
  hun doel is een verblijf in de Vereenigde Staten voor
  eenige jaren; wie voor goed wil emigreeren, trekt b.v. naar
  Braz'fli~. Overzeesche seizoen-emigranten zijn meestal de
  emigranten naar Argentini~, die jaarlijks naar hun vaderland
  terugkeeren.
  De overzeesche emigratie omvat dus drie onderdeelen: tijdelijke emigranten, blijvende emigranten en seizoen-emigranten.
   Dezelfde categori~n heeft de continentale emigratie. AI komt
  hier seizoen-emigratie 't allermeest voor, het gebeurt ook
  hier, dat de verhuizing op jaren berekend is en dat ze leidt
  tot nederzettingen. Bijvoorbeeld de emigraties der Polen
  naar het Ruhr-kolengebied en menigmaal ook naar NoordFrankrijk (D~partement du Nord), de verhuizing van ltalianen
  naar Zuid-Frankrijk enz., emigraties die - - ' t
  zij in 't
  voorbijgaan g e z e g d - v~rreikende nationaal-politieke gevolgen hebben.
  497
  Van de emigratie, die zich richt naar 't buitenland, is
  de migratie binnen eigen grenspalen streng te onderscheiden.
  Het onderscheid is echter van juridischen aard. In kleinere
  staten valt bet niet zoo sterk in 't oog. Maar anders is dat
  in rijken van grooteren omvang, waar ten gevolge van
  binnenlandsche verplaatsing al dadelijk politiek gewichtige
  bevolkingsverschuivingen zich doen gevoelen, die v~rgaande
  gevolgen, 't zij sociaal-politieke, zooals bij opeenhoopingen
  in de steden, 't zij nationaal-politieke teweegbrengen.
  E~n kenmerk hebben alle categori~en van migratie: de
  plaats waar men tot nog toe werkte, wordt verlaten voor
  een andere, waar men nieuw werk of meer werk hoopt te
  vinden. In verband hiermede zijn ze alle van beteekenis
  voor wetgeving en publiek beheer, maar minder gewichtig
  voor bet sociologisch inzicht in her emigratie-vraagstuk.
  Van onvergelijkelijk grooter waarde ten opzichte van de
  wetenschap der samenleving is de kennis van de oorzaak
  of van de oorzaken der emigrate.
  De moderne emigratie moet--zooals reeds gezegd i s - voornamelijk beschouwd worden als te zijn van economischen
  aard. Doch daarmee is enkel formeel bet begrip bepaald,
  er wordt niets door verklaard. Oaat men dieper op de zaak
  in, dan rnoet men tot de overtuiging komen, dat juist deze
  economische emigratie terug te brengen is tot sociaal-psychische oorzaken.
   Emigratie heeft in 't algemeen plaats, als er een wanverhouding is tusschen behoeften en de mogelijkheid die
  behoeften te bevredigen. Die wanverhouding kan het gevolg
  zijn van objectieve of wel van subjectieve omstandigheden
  sores ook is ze de uitdrukking van de een of andere
  willekeurige verbinding dier twee factoren. Objectief, d. w.z.
  absoluut dringend, is de toestand, wanneer de wanverhouding
  zoover gaat, dat voor alle levensbehoeiten de bevrediging
  ontbreekt. Als de mensch hongerig is en niets te eten heeft,
  dan ontstaat vast en zeker de drang tot emigreeren. 't Zou
  ech{er een dwaling zijn te meenen, dat al die menschen in
  dat geval werkelijk hun land verlaten. Wel hebben ze reden
  te over tot emigratie, maar ze emigreeren niet, omdat ze
  niet emigreeren kunnen. Ze hebben zelfs bet geld niet om
  de reiskosten naar her buitenland te betalen, laat staan de
  
  498
  kosten van emigratie over zee. Emigreeren ze in zulke gevallen toch, dan doen ze het alleen als iemand ze aan de
  middelen helpt. Dit geldt b.v. van de Joodsche proletari~rs
  in Russisch-Polen, die door emigratie-comitg's geholpen
  worden en zonder die hulp niet aan emigratie zouden
  k u n n e n denken. In vele streken, die van den oorlog
  bijzonder te lijden hadden, zal na den oorlog die hulp
  eveneens noodig blijken.
   In veel meer gevallen is de hierboven genoemde wanverhouding de oorzaak van emigratie, als ze rain of meet
  van subjectieven aard is. Ze vertoont zich altijd bij toename
  van beschaving, wordt veroorzaakt door bet begin van
  vooruitgang, als nieuwe banen worden gezocht, maar nooit
  door de door den vooruitgang reeds verkregen nieuwe toestanden. Volken of volksgroepen, die op een zeer primitieven trap van ontwikkeling staan, die met de buitenwereld
  hog in 't geheel niet in aanraking zijn gekomen, die niet
  weten en niet vermoeden, dat ze het elders beter kunnen
  hebben, emigreeren niet, maar blijven waar ze zijn, al
  zien ze zich daar ook tot een ellendig bestaan gedwongen.
  Tot emigratie behoort daarenboven een zekere energie, om
  een nieuw leven te beginnen onder nieuwe levensvoorwaarden en veranderde omstandigheden, onder vreemde
  menschen, vreemde zeden en gebruiken. Het lijdt dan ook
  geen twijfel, dat het gros van de emigranten, die naar
  Amerika verhuizen geenszins tot het schuim van de menschheld is te rekenen, maar van sociaal-psychisch standpunt
  bezien in velerlei opzicht haar ~lite vormen. Amerika zou
  zich niet zoo krachtig ontwikkeld hebben, als het meerendeel der emigranten uit domkoppen en zwakkelingen bestond. Niet enkel de onbegrensde mogelijkheden hebben
  Amerika groot gemaakt.
   In vroeger tijden werd gewoonlijk overbevolking als
  hoofdoorzaak van emigratie beschouwd. D i e bewering is
  op zich zelf zeer zeker niet onjuist. Maar overbevolking
  is niet een zoo blijkbaar objectief verschijnsel, dat het altijd
  en overal te verklaren zou zijn uit de getalverhouding van
  de bevolking tot de oppervlakte van den door haar bewoonden grond. Wel is waar moest - - abstrakt beschouwd - de bodem eens te klein worden, daar het bevolkingsaantal
  
  499
  immers toeneemt, de bodemoppervlakte echter een constante grootheid is. Maar die constante verhouding is door
  vele oorzaken in werkelijkheid aan belangrijke wijzigingen
  onderworpen. Aan den eenen kant gaat de landbouwkundige
  techniek altijd vooruit, en deze vooruitgang maakt het
  mogelijk den bodem een veel grooter quantum vruchten te
  doen voortbrengen dan vroeger het geval is geweest; dientengevolge is heden ten dage geen grens aan te geven voor
  kolonisatiemogelijkheden van heel her menschdom.
  Nog meet geldt dit voor een staat of yolk. Behalve de
  verhooging van de productiviteit Van den landbouw komt
  hier ook nog de mogelijkheid der ontwikkeling van handel
  en nijverheid bij, wat - - dit spreekt van zelf - - de questie
  van overbevolking in een geheel ander licht plaatst. Die
  mogelijkheid voor een land is werkelijk bijna zondergrens.
  Zoo zien we dan in landen waar de industrie groot is, van
  emigratie al heel weinig, zoo weinig, dat ze in geen geval
  als massa-verschijnsel kan aangeduid worden. Ja, ook geschiedkundig kan worden vastgesteld, dat emigratie ophoudt,
  waar de nijverheid zich sterk ontwikkeld heeft. Zoo vielen
  b.v. in Duitschland vobr 't jaar '70, belangrijke emigraties
  te constateeren; na de vestiging van het Duitsche rijk verminderden ze aldoor, totdat ze ten tijde van den grooten
  opbloei tengevolge van de zich ontwikkelende industrie
  gereduceerd werden tot geheel onbeteekenende getallen.
   De schommelingen van economischen vooruitgang in 't
  land van bestemming zijn natuurlijk ook van beslissenden
  invloed op den voor- of achteruitgang van de emigratiebeweging, ledere ,,hausse" en iedere ,,baisse" in de Vereenigde Staten van Noord-Amerika is in de emigratie-landen
  met nauwkeurigheid na te gaan. De kennis daarvan dringt
  niet zoo zeer door uit officieele mededeelingen, want die
  worden lang niet overal uitgegeven, hebben dikwijls negatieven vorm en w e ~ e n veelal geen vertrouwen. Veeleer zijn
  brieven van vrienden en bloedverwanten - - en 't meest de
  dollar of zijn uitblijven - - de formeele factoren, die vermeerdering of vermindering van emigratie ten gevolge hebben.
  De verhouding van de conjunctuur in het land der
  immigratie tot die van het land der emigreerenden is van
  overwegende beteekenis. Van geen beteekenis echter is de
  
  500
  zoogenaamde landverhuizers-agitatie van de emigratie-agenten
  of de verlaging der overtochtsgelden. Dat werken van de
  agenten kan wel in een of ander geval emigratie ten gevolge hebben, maar in het algemeen is het streven diet
  agenten meet de lieden tot zich te trekken, die reeds besloten waren te emigreeren. Menschen die met hun lot in
  hun vaderland volkomen tevreden zijn, zullen stellig niet
  emigreeren, al krijgen ze nog zooveel reclamebiljetten van
  scheepvaartmaatschappijen.
   De emigratie is echter van bevolkingspolitiek standpunt niet het grootste kwaad. Veel gevaarlijker voor de
  politieke, economische en geestelijke ontwikkeling van
  een, volk is de stationnaire toestand van bevolking. In
  Frankrijk was zoo goed als geen emigratie, maar de bevolking nam volstrekt niet toe, in tegendeel ze was over
  't geheel stationnair, ja in vele streken ham ze af. In ltali~
  en in Polen bestaat een ware massa-emigratie, en de bevolking gaat er gestadig in aantal vooruit. Ja, een nadere
  beschouwing van de verdeeling der emigratie in die landen
  levert het bewijs, dat juist uit die ltaliaansche provincies en
  uit die Poolsche gouvernementen, die de grootste natuurlijke
  bevolkingstoename hebben, de emigratie het sterkst is, of
  zoo men wil: de streken, waar de emigratie 't meestvoorkomt, hebben de belangrijkste toename van bevolking. Deze
  samengaande verschijnselen zijn niet toevallig, ze staan in
  streng oorzakelijk verband met elkaar. Want, zooals reeds
  gezegd is, de emigratie wordt door sociaal-psychische verschijnselen verklaard en is zelf de uitdrukking van een
  zekere . . . . energie, die voor een nieuw leven gewenscht
  en noodig is. Die energie leidt niet tot emigreeren, als de
  mensch voldoende, objectief en subjectief voldoende, gelegenheid heeft haar in eigen land aan te wenden. Waar
  dat niet het geval is, wordt die drang tot werkzaamheid
  een reden van emigratie. Heeft noch het een noch het
  ander plaats, is er geen emigratie en is er in het binnenland geen voldoende mogelijkheid van bestaan, of wordt in
  't binnenland het bestaan zeer moeilijk gemaakt, dan ontstaat
  e e n toestand van verslapping, van verval van de natie.
   Bijzonder gemakkelijk te begrijpen sociaal-psychische en
  ook direkt sociaal-economische oorzaken van emigratie zijn
  
  501
  waar te nemen in agrarische landen met uitsluitend of
  althans met belangrijk groot-grondbezit. Reeds veel physiocratische schrijvers van de 18 de eeuw hebben de meening
  geuit, dat de boer met heel wat grooter energie op eigen
  grond werkt dan op vreemden. Deze interessante sociaalpsychische waarneming heeft, zooals bekend is, geleid tot
  onteigening van land, of om het juister uit te drukken tot
  toekenning van land. Terwijl men n.l. den door de boeren
  formeel gepachten grond hun in eigendom gaf, ging men
  niet van enkel algemeen humanitaire beginselen uit, maar
  was ook door het streven bezield, de economische ontwikkeling op hooger trap te brengen. Die hervorming werd
  echter niet overal doorgevoerd, zoo b.v. in ltalifi, in Dalmatifi, in lerland; maar ook daar waar ze wel doorgevoerd
  werd, bleef het domein, waar de boer vroeger als vergoeding voor den door hem gepachten grond heerendiensten
  had moeten verrichten, ook nu hog bestaan. Het dominicaal
  grondbezit had ook nu arbeiders noodig, dat waren in de
  allereerste plaats de vroegere pachters van den landheer.
  Nu waren ze echter vrije arbeiders, die met hun voormaligen meester slechts een los arbeidscontract hadden aan
  te gaan. Verschillende oorzaken maakten dat zulk een arbeidsovereenkomst slechts met tegenzin werd gesloten. 't Zij dat
  het arbeidscontract alle schriftelijke zekerheid miste, dus
  tot oneenigheden al heel gemakkelijk aanleiding kon geven
  en ook feitelijk gaf, verschillen die, zooals van zelf spreekt,
  niet altijd ten gunste der arbeiders werden beslecht; 't zij
  dat de herinnering aan de vroegere patrimoniale verhouding
  van den landheer tegenover hen pijnlijk w a s , kort en
  goed, men zocht zich te onttrekken aan de noodzakelijkheid
  dienst te nemen bij zijn vroegeren meester en - - emigreerde.
   Naast praktische, vooral economische beweegredenen, is
  't de vrijheidsdrang, die een van de belangrijkste sociale
  oorzaken tot emigratie wordt in landen met overblijfselen
  van agrarische wetgeving. Want waarlijk, met betrekking
  tot deze zaak moet men zich niet door verkeerde voorstellingen laten misleiden; al werd ook de verhouding van
  den boer tot zijn voormaligen landheer wettelijk geregeld,
  moreel voelt hij zich tegenover dien heer nog altijd als de
  vroegere onderdaan. De gewezen gleb~e adscriptus wii vrij
  
  502
  zijn, niet alleen van de zuiver wettelijke afhankelijkheid,
  maar vrij ook van de traditioneele voogdij, al bestond in
  deze laatste verhouding niet enkel heerschersrecht, maar
  ook eenig beschermen'd recht.
  De emigratie is dan ook werkelijk het meest afdoende
  middel, om dien vrijen toestand langs vreedzamen weg,
  d. w. z. op den weg der economische ontwikkeling te verkrijgen. Niet in dien zin alsof de boer in staat zou zijn in
  het buitenland, op de wijde vlakten van Amerika de gulden
  vrijheid te genieten; integendeel, de emigratie maakt hem
  in veel gevallen tot landeigenaar in zijn geboorteland.
   Reeds is gezegd, dat de emigratie, meet bijzonder de
  overzeesche emigratie voor een groot deel een tijdelijk
  karakter heeft. Het verschil tusschen de Amerikaansche
  werkloonen en den lagen levensstanddaard der emigranten
  uit Oost- en Zuid-Europa, die de hoofdmassa der landverhuizers vormen, maakt het mogelijk dat zij met elkaar
  honderden millioenen sparen. Een groot gedeelte van het
  bespaarde wordt naar het geboorteland gebracht en veroorzaakt daar een ware economische revolutie. De boer
  wil zich in zijn eigen land, in zijn eigen dorp vestigen, en
  daar de vraag in de meeste gevallen veel grooter is dan
  het aanbod, gaan de prijzen van grondaankoop altijd meet
  omhoog, daar immers de in zijn Europeesch vaderland
  terugkeerende ,,Amerikaan', zooals de thuisgekomene door
  zijn dorpsgenooten dikwijls wordt genoemd, een voor de
  verhoudingen in zijn geboorteplaats groote koopkracht bezit
  en niet terugschrikt voor een pretium affectionis.
   In dien economischen strijd tusschen klein en groot
  grondbezit is dan ook ten slotte de kleine landeigenaar de
  overwinnende partij. Twee principieele momenten komen
  hier in werking: de betrekkelijk exorbitant hooge prijs van
  den grond, zoodat de groot-grondbezitter, die met een
  klein bedrijfskapitaal of geheel zonder bedrijfskapitaal,
  zonder landbouwwerktuigen, volgens verouderde methode
  werkt, het als een groot geluk beschouwt, als hem de karts
  geboden wordt het goed te kunnen verkoopen, te meer
  daar onder de genoemde omstandigheden de kapitaalrente
  hem grooter inkomsten belooft dan de grondrente hem kon
  opbrengen. Ten tweede maakt de emigratie, dat de behoefte
  
  503
  aan arbeiders niet zoo gemakkelijk te voldoen is, wat alles
  te saamgenomen den eigenaar van groote landgoederen in
  een noodtoestand brengt en hem licht tot verkoop en
  parcelleering van zijn eigendom doet besluiten. Op deze
  wijze verdwijnt het groot grondbezit altijd meer, en tegelijk
  breidt zich de gezeten boerenstand voortdurend uit. De
  zoogenaamde binnenlandsche kolonisatie is hier het gevolg
  van een natuurlijke economische ontwikkeling, zonder dat
  de staat door zijn wetgeving en bestuur behoefde in te
  grijpen; een vorm van landgebruik, door de boeren zelf
  doorgezet, die den staat niets kost, een sociale hervorming
  van diep en v~rgaande strekking, terwijl de door wet el~
  bestuur elders vaak beproefde binnenlandsche kolonisaties
  op het sociaal geheel geen andere dan ondiepe sporen
  hebben kunnen achterlaten.
  Van niet minder belang voor het land van emigratie is
  de moderne landverhuizing voor het land van immigratie.
  De immigratie toch heeft de nieuwe wereld doen ontstaan.
   Natuurlijk moeten hier weer de continentale en de overzeesche streng gescheiden worden. De continentale Europeesche immigratie is een van de hoofdfactoren, die behoud
  van groot grondbezit mogelijk maakt. Waren in Pruisen
  geen Poolsche seizoen-emigranten, de macht en het overwicht der Pruisische landjonkers zou niet van langen duur
  zijn. Hun voortbestaan moet als her wezenlijk gevolg der
  continentale emigratie beschouwd worden; maar niet de
  loondruk. Want waren er geen seizoen-emigranten, het loon
  der arbeiders zou daarom niet noemenswaard stijgen; eer
  zouden de riddergoederen kolossaal achteruitgaan, daar de
  boerenzoon, die daar te lande geen erfgoed heeft, in vele
  gevallen volstrekt niet van zins is buitenlandsche werkkrachten te vervangen, maar naar de stad trekt, om zich
  als werkman op een of andere fabriek te verhuren, hooger
  loon te krijgen, vrijheid te genieten enz. enz. In landen
  waar her grondbezit in handen der boeren is, zooals b.v.
  in Frankrijk, is seizoen-immigratie betrekkelijk heel klein,
  al is ook hier het wezenlijk gevolg van die omstandigheid
  achteruitgang van voortbrengingskracht en wat dies meer zij.
   Ook voor overzeesche gebieden is bet niet juist van
  
  504
  loondruk te spreken als gevolg der immigratie. In landen
  die nog weinig gecultiveerd zijn, zooals b.v. Canada en de
  Zuid-Amerikaansche Republieken, zijn de immigranten niet
  arbeiders, die de loonen drukken, maar zijn pioniers der beschaving in den economischen zin van het woord. Zij immers
  wekken het nieuwe leven. Dit geldt zelfs voor de Vereenigde
  Staten van Noord-Amerika, eerstens omdat ook hier, vooral
  aan den Stillen Oceaan uitgestrekte gebieden zijn, die
  wachten op den arbeid van menschenhand, en ten tweede
  omdat ook op plaatsen waar dit niet het geval is, b.v. in
  de Staten van Nieuw-Engeland, aan de immigranten veelal
  werk wordt opgedragen, dat ,,Old-Settlers" (in de ruimste
  beteekenis van het woord) niet op zich zouden willen nemen,
  zoowel omdat er groote physieke kracht voor noodig is,
  die in verhouding snel wordt verbruikt, als ook omdat ze
  zulk werk beneden hun waardigheid vinden.
   Verschillend in haar gevolgen met betrekking tot ras-en
  nationaalpolitiek is de immigratie in de landen van Europa
  en in die van Amerika. Is de continentale Europeesche
  migratie een zuivere seizoen-migratie, dan is ze voor
  nationaal politieke-verhoudingen van geen belang. Dikwijls
  verandert ze in blijvende, of is dat reeds van begin af aan,
  en dan geeft ze werkelijk een nieuw nationaal karakter aan
  landstreken en steden, zooals b.v. de Italiaansche en Spaansche
  immigratie in Zuid. Frankrijk (Savoie), de Poolsche in 't
  kolengebied van de Ruhr, de Italiaansche in Neder-Oostenrijk
  en in Weenen. Oeheel anders zijn de nationaal- en raspolitieke gevolgen van de immigratie in Amerika. Als we
  van de immigratie van Chineezen en Japanners, die een
  wezenlijk nieuw karakter geven aan de streek waar ze zich
  vestigen, en die voor de Ioonpolitiek een groot gevaar zijn,
  afzien en ons bepalen tot de immigranten uit Europa, dan
  moeten we zeggen, dat de Europeesche immigratie op den
  duur het nationaal karakter zelfs van de direkt betrokken
  Staten niet verandert. Wel vormen uit Europa gekomen
  nationale groepen kleine gebieden van eigen nationaliteit,
  maar die gebieden zijn in den waren zin des woords
  ,,eilanden". Die immigranten zijn niet in staat op de hen
  omringende wereld sterke assimileeringstendenzen uit te
  oefenen, en in grooter tijdruimten zijn die isoleeringen ten
  
  505
  doode gedoemd. De macht van de geestesbesbeschaving en
  van de economische cultuur der Anglo-Amerikaansche wereld
  rondom hen is immers zoo groot, dat ze vroeger of later
  al die ge'isoleerde elementen van andere nationaliteit in zich
  opneemt, om zoo te zeggen, opzuigt. Dit opzuigen geschiedt
  echter niet zonder d a t e r sporen worden achter gelaten,
  waarin men toch hier en daar de nieuwe ethnische elementen
  herkennen kan. En dat zijn psychische en intellectueele
  waarden, die aan het Amerikaansche volk wezenlijk nieuwen
  rijkdom op het gebied des geestes toevoeren. Aan de heterogene bestanddeelen van zijn ethnische elementen heeft
  Amerika veel te danken.
   Wel staan de groote Oost-Europeesche immigranten
  massa's, die jaar op jaar de groote Noord-Amerikaansche
  republiek binnenstroomen, op dikwijls veel lager trap van
  beschaving dan de Yankees. Zij brengen echter een buitengemeen kostelijk goed: frissche energie. Het is bekend,
  dat de ,,Society" van New-York, Boston of Washington een
  evenzoo stationnairen bevolkingsstaat heeft als de ,,high-life"
  van Parijs of Berlijn. Dat dit geen invloed uitoefent op bet
  totaal aantal geboorten in de Vereenigde Staten is toe te
  schrijven aan de immigranten.
  Afgezien van schommelingen, die bij ieder massa-verschijnsel zijn waar te nemen, is de moderne m i g r a t i e - - d e
  moderne emigratie en immigratie - - te vergelijken bij een
  golf die diepten vult, maar van hoogten ten gevolge der
  eigen zwaartekracht weer wegvl0eit. Zooals de inoderne
  handel een altijd duidelijker internationaal karakter krijgt,
  en daardoor juist een der hoofdoorzaken van den wereldvooruitgang geworden is, evenzoo gaat her met de moderne
  migratie. En waar wij allen zien en voelen, hoe zwaar de
  crisis is, die de wereld moet doorstaan, als de internationale
  wereldhandel bemoeilijkt wordt en teruggedreven binnen
  de enge grenzen van de besloten handelsstaten, niet anders
  is bet met de moderne verplaatsing. Eerst door de beperking
  die bet verkeer ten gevolge van den oorlog ondervindt,
  worden wij ons bewust van hoe groote waarde voor beschaving en economischen vooruitgang persoonlijk verkeer
  en persoonlijke bewegingsvrijheid zijn.
  (Wordt vervolgd.)
  Dr SIGISMOND GARGAF.
  