text: KANUNNIK LEONARD ARENTS, 1740-1819
  B. JA N SSE N S de BISTH O VEN0
  
  Leonardus Donatianus Ludovicus Arents, priester, professor aan de
  universiteit te Leuven en aldaar ook regent van de pedagogie De
  Lelie, werd in 1778 kanunnik van de Sint-Donaaskathedraal in Brugge.
  Zijn ouders, parochianen van Sint-Jacobs, waren Leonard Jan Karei
  (1708-1773), advokaat bij de Raad van Vlaanderen en de Grote
  Raad van Mechelen, en Caroline Moentack (+ 1 februari 1743). Zij
  was zuster van Guido Moentack, kanunnik van Sint-Donaas in 1745,
  overleden op 28 oktober 1766; haar echtgenoot was broer van kanunnik
  Donatianus Arents (1690-1757), deken van Gistel Geboren op 27
  oktober 1740, werd Leonard Arents dezelfde dag in de Sint-Jacobskerk
  gedoopt; de peter was zijn oom priester Donatianus Arents, zijn
  meter Margareta Arents gehuwd met Lodewijk Vleys 2.
  V e r b lijf in L eu v en
  
  Leonardus Arents behaalde aan de universiteit te Leuven in 1761
  het diploma van baccalaureus formatus in de theologie 3. Hij ontving
  in 1766 de priesterwijding, en beschikte over een eigen miskelk in
  zilver met gouden kom. Ze werd versierd met rococo-ornamenten
  en in de voet de merktekens van de stad Leuven en van edelsmid
  Jan Baptist Walgrave, in 1770. Dit kunstwerk is nog in gebruik in
  
  ° Kanunnik, ere-archivaris van het Bisdom, Nieuwe Gentweg 51, 8000 Brugge.
   1. B. JANSSENS de BISTHOVEN, K a n u n n ik D o n a t ia n u s A r e n t s , 1 6 9 0 - 1 7 5 7 , in
  H a n d e lin g e n v a n h e t G e n o o ts c h a p v o o r G e s c h ie d e n is , 119, 1982, blz. 95-106.
  2. B ru gg e, Stad sarch ief, D o o p re g iste r van S t.-Ja c o b s.
  3. De “ baccalau reu s form atu s” w as de student die de cu rsu s g ev o lg d had en dus
  “ gevorm d” w as om de licentie aan te vangen, terw ijl de “ baccalau reu s cu rsor” de
  cursus nog m oest volgen. B A B (= B ru gge, archief van het bisdom ), K 80, Prom otiones
  Lovan ien ses, lijst van de geprom oveerden in de faculteit van w ijsb egeerte van 1426
  tot 1797.
  de Sint-Salvatorskatedraal 4. Op 18 maart 1767 behaalde de jonge
  priester het licentiaat in beide rechten, terwijl hij reeds sinds 22
  juni 1765 optrad als subregent van de pedagogie De Lelie. Hij werd
  er 13 jaar later, op 13 juni 1773, tot regent bevorderd, en in die
  hoedanigheid was hij lid van de Raad van de universiteit 5. De Lelie
  was een van de vier pedagogieën van de faculteit der vrije kunsten,
  dewelke enigszins overeenkwam met de faculteit van de wijsbegeerte.
   De gebouwen waren gelegen ten oosten van de Sint-Pieterskerk, op
  een domein tussen de Diestsestraat, de Leopold Vanderkelenstraat,
  de Savoyestraat en de Tiensestraat. De huidige Bondgenotenlaan
  werd doorheen het domein aangelegd, zodat de pedagogie helemaal
  uit het stadsbeeld verdwenen is. Men verstrekte er een volledig
  cursuspakket van logica, metafysica, moraal, fysica, kosmografie,
  sterrenkunde, aardrijkskunde, elementen van anatomie en fysiologie.
  Elk van de vier professoren gaf er twee uren les per week; met de
  regent vormden zij de Raad van de pedagogie. Jaarlijks was er een
  wedstrijd tussen alle studenten van het tweede jaar, en de laureaat
  werd uitgeroepen tot primus, een titel die hoog aangeschreven stond
  en met feestelijke eerbewijzen werd gevierd zowel te Leuven als in
  de geboortestreek van de bekroonde.
  In 1774 kon regent L. Arents een Westvlaamse student als primus
  huldigen. Hij meldde in een brief van 9 augustus 1774 aan de magistraat
  van de stad en de kasselrij van Veurne “ dat Franciscus Vermeersch,
  geboortigh van Ramscappel, vandaegh den eersten der generaele
  promotie onser philosophie met alle toestemmynghe gedeclareert
  is” . Hij rekent erop dat zij aanstaande dinsdag 16 augustus “ den act
  en de opvolgende maeltydt met hunne tegenwoordigheyt in onse
  Pedagogie De Lelie souden gelieven te vereeren...” . De wethouders
  van Veurne beantwoordden “met uyterste genoeghen” deze uitnodiging,
  en meldden daarbij hun beslissing om op 29 augustus de laureaat in
  de stad Veurne “ te zullen onthaelen en verzoeken de professoren
  der Pedagogie ten daeghe van de blijde incomste van onsen beruchten
  
  4. S in t-D o n aas en de voorm alige B ru g se k ate d raal, B ru gg e, 1978, blz. 57 en 1 10; L.
   D E V L IE G H E R , D e Sin t-Salvatorsk ated raal te Brugge. Inventaris, Tielt, 1979, blz. 221,
  afb. 3 42, fig . 146, 148.
  5. E. R E U S E N S , Documents relatifs à l ’histoire de l ’université de Louvain, in A nalectes
  p o u r se rv ir à l ’h istoire e c clésiastiq u e de B elgiqu e, dl. 20. Leuven, 1886, blz. 3 50­
  351.
  primus met syn gevolgh de maeltydt bij te woonen, dewelcke wij de
  eere zullen hebben te presenteeren...” 6.
  Met zijn broer Guido richtte Leonard Arents een rekwest aan de
  keizerin Maria-Theresia tot het bekomen van adeldom. Die gunst
  ontvingen zij bij patentbrieven te Wenen op 28 april 1776. Ze gold
  ook voor de wettige afstammelingen van beide, en sloot tevens het
  dragen van een wapen in 7.
   V e r b lijf in B ru g g e
  
  De laatste 39 jaren van zijn leven bracht professor Arents in zijn
  geboortestad door. De Leuvense faculteit bezorgde hem, op 14 de­
  cember 1778, de dertiende prebende in het kapittel van Sint-Donaas
  en elf weken later, op 9 februari 1779, bekwam hij de zeventiende
  prebende, voorbehouden aan een edelman titularis van een
  universiteitsdiploma. Kanunnik Arents kwam zich in Brugge vesti­
  gen en woonde er in de Geldmuntstraat nr. 26 hoek van de Geerwijnstraat 8. Het huis was ruim genoeg om de omvangrijke biblio­
  theek te bergen. Die boekenverzameling werd in 1820 in het sterfhuis
  publiek verkocht 9. Er waren 587 werken in octavo, waaronder La
  Sainte Bible par Louis Isaac le Maître de Sacy, 40 volumes, Bruxelles,
  1703-1728. De reeks in quarto’ s bedroeg 195 nummers waaronder
  Acta Godelevae V. et M. Patronae Ghistellensium, per Sollerium,
  Antwerpen, 1720, en Acta Sanctorum Belgii selecta per J. Ghesquerium,
  vijf boekdelen, Brussel, 1783. De reeks in folio’ s telde 288 nummers,
  waaronder de volledige werken, Opera omnia, van Ambrosius, Joannes
  Chrysostomus, Bernardus, Basilius de Grote, Hieronymus, Gregorius
  de Grote. Bij de 48 handschriften bevonden zich de Latijnse Acten
  en resolutieën van de congregatieën der bisschoppen.
  6 . F. D E P O T T E R , G esch ied en is d er sta d en k asteln ij van Veurne, dl. 2, G ent, 1875,
  blz. 135.
   7. A rch ief van F. Ja n ssen s de B isthoven, nr. 186. "... leur accorder le port des
  arm oiries, qui sont: un écu écartelé au prem ier et quatrièm e d'or à un aig le de g eu les,
  au deuxièm e et troisièm e d'or au sau toir échiqueté d'argent et d'azur de deux traits
  ...": Open brieven van keizerin M aria-T heresia, gegeven te Wenen op 28 april 1776.
  8 . B ru gg e, Stad sarch ief, Bevolkingsboek, telling 1809-1830, boek 7, blz. 261. L.
  D E V L IE G H E R . D e huizen te B ru g g e, B ru gg e, 1975, blz. 9 1, afb. 221.
  9. Er w as een gedetailleerde catalogu s: Leuven. U niversiteitsbibliotheek, nr. A 48718/
  III.
  Als residerende kanunnik was Leonard Arents er toe gehouden met
  zijn confraters deel te nemen aan de jaarlijkse Heilige-Bloedprocessie
  en andere plechtige ommegangen en aan de dagelijkse conventuele
  mis en de zeven getijden van het koorofficie. Hij werd ook vanaf 18
  maart 1790 als fabricarius of magister fabricae belast met de zorg
  van de gebouwen en van het roerend bezit van de kathedraal. Van
  1786 tot 22 juli 1793 was hij daarenboven vertegenwoordiger van
  de clerus in de Staten van Vlaanderen.
   Bij zijn verkiezing op 7 augustus 1786, en drie jaar later bij zijn
  tweede verkiezing, werd hij feestelijk gehuldigd door familie en
  vrienden, die hem mooi versierde lofrijmen aanboden. Het eerste is
  een schilderij op doek en papier, 97 x 64 cm., met de tekst van een
  gedicht in twee delen: een declamatie van 2 x 28 alexandrijnen, ge­
  volgd door een lied in drie strofen, bestemd om door de gemeenschap
  gezongen te worden. Het tweede lofgedicht is eveneens een schilde­
  rij op doek en papier, 96 x 64 cm, met sierlijke letters omlijst door
  het stripverhaal van een zwevende arend en een neertuimelende
  schildpad10.
  Ook in de stad was er feest. “ Men saeg alom waer dezen heer Aernts
  in de Geltmuntstraet is wonende, de huysen vercieren en de straeten
  met wimpels en vlaggen bespannen” u.
  Andermaal zullen de familieleden hun broer en oom-priester huldi­
  gen bij zijn gouden priesterjubileum op 7 januari 1816, door het
  aanbieden van een gelegenheidsschilderij met een gedicht en een
  lied in sierlijke letters.
  R ol in de F r a n se tijd
  
  Twee dagen vóór de inlijving van België in de Franse republiek
  werd in Parijs het beruchte decreet van 7 vendémiaire (an 4, 29
  september 1795) uitgevaardigd, dat aan de geestelijken een nieuwe
  eed van trouw aan de republiek oplegde. Het bevatte een reeks
  verbodsbepalingen o.a. tegen het dragen van het priesterkleed, en
  tegen alle godsdienstige kentekens kruisen en beelden. De Brugse
  
  10. Zie b ijlage.
  11. J. V A N W A L L E G H E M , M erckenw eerdigste voorvallen, B ru gge, 1789, u itgege­
  ven o .l.v. Y. V A N D EN B E R G H E , B ru gg e, 1984, blz. 47.
   kanunniken en pastoors protesteerden en vroegen met aandrang ten
  minste de verdaging van de toepassing van het decreet. L. Arents
  ondertekende met de andere geestelijken volgend protest:
  Bruges le 15 Juin 1797, (27 P rairial 5me année Républicaine.) Les
  Ministres du Culte Catholique, en la Commune de Bruges, D éparte­
  ment de la Lys,
  AU
  Conseil législatif des Cinq-cents de la République française, une et
  indivisible.
  CITOYENS LÉGISLATEURS!
  Dès que vous voyez les pétitionnaires ou réclamants en tête, vous
  ne tarderez p as d ’en conclure q u ’il s ’agit de la Loi du 7 Vendémiaire
  an 4, sur l ’exercice et la Police extérieure des Cultes.
  Qui, Législateurs, il s ’agit de cette Loi, dont la publication dans les
  Départements réunis, porte le trouble dans l ’ame des paisibles Citoyens,
  et l ’allarm e dans la conscience des Ministres du Culte; d ’une Loi,
  qui, vers le terme de tant de malheurs, nous force de rompre le
  silence ....
  Si cependant, ju sq u ’à ceque (la commission spéciale établie pour
  examiner et révider les Loix) ait fa it son rapport, vous tenez en
  surséance l ’exécution de la Loi du 7 Vendémiaire an 4me, ce sursis
  seroit l ’ouvrage de votre prudence; car quel motif peut-il être survenu
  d ’activer l ’exécution d ’une Loi, qui depuis environ dix-huit mois est
  émanée de la ci-devant Convention nationale, deux jou rs avant la
  Réunion de la Belgique à la République française, de hâter l ’exécution
  de cette Loi, san s q u ’aucune circonstance en ait provoqué la
  promulgation.
   Vous avez saisi l ’importance de l ’objet, vous en avez calculé les
  
  suites. Et nous attendons de votre sagesse et de votre prudence,
  que, tout au moins, vous suspendrez l ’exécution d ’une Loi, dont
  plusieurs fo is déjà, vous avez envoyé la discussion à la Commission
  spéciale, qui s ’en occupe.
  SALUT et RESPECT.
  Van uitstel was er geen sprake. Op streng bevel van de municipaliteit
  werd het kapittel ertoe gedwongen opdracht te geven aan confrater
  fabricarius alle kentekenen van koningschap en feodaliteit te ver­
  wijderen. Na herhaald aandringen van dezelfde republikeinse stads­
  magistraat kwam vanwege het kapittel op 1 november 1797 het
  
  bevel aan de fabricarius om binnen de drie dagen de kruisen weg te
  breken. Op de derde dag, 3 november, zagen de Bruggelingen geen
  kruis meer boven de toren 12. Weldra volgde de liquidatie van kapit­
  tel en katedraal. In december 1801 hadden het vicariaat van het
  bisdom en de kanunniken een schrijven ontvangen, gegeven te Dresden
  op 9 december 1801, van de pauselijke nuntius te Keulen, Annibale
  della Genga, de latere Leo XII. Hierin werd het katedraalkapittel
  aangemaand binnen de 10 dagen zijn on voorwaardelijke instemming
  te betuigen met de opheffing van het kapittel en van de bisschops­
  zetel. Dit offer was volgens de nuntius absoluut noodzakelijk voor
  het herstel van de Rooms-katholieke godsdienst. De leden van het
  kapittel werden bijeengeroepen tegen 13 december. Er werd twee
  dagen lang gediscussieerd. Tenslotte werd secretaris kanunnik Joannes
  Herdies verzocht een akte van toestemming en onderwerping aan de
  pauselijke beslissing op te maken 13.
   Op grond van deze beslissing was het Sint-Donaaskapittel officieel
  afgeschaft. Ook het monumentale kerkgebouw, de Sint-Donaaskatedraal op de Burg, werd tot ondergang veroordeeld en viel in 1799­
  1800 onder de hamers van een aannemer voor afbraakwerken. Fabricarius
  Arents beijverde zich om de kunstwerken en relieken te verbergen
  of te kopen met de bedoeling deze aan de kerk te kunnen terugge­
  ven. Op 14 juni 1804 kon hij het koffertje met de relieken en het
  portret van Karei de Goede aan de kerkmeesters van Sint-Salvators
  overhandigen. De relieken van de heiligen Donatianus, Chrysolius,
  Joannes Chrysostomus en Basilius de Grote waren in 1796 in Holland
  in veiligheid gebracht. Negen jaar nadien werden zij teruggevoerd
  naar de Sint-Walburgakerk: daar werd de verzegelde koffer geopend
  in aanwezigheid van Leonard Arents, Pieter de Molo, Karei Hamerlynck
  
  12. K. PRIEM , Van restau ratie tot co n co rd aat (1790-1802), licentiaats-verhandeling,
  Leuven, 1991, blz. 115.
   13. B A B , A 9 0 b is, fol. 281 r ° - 2 84 v °: ... volentes tam quam d o cile s et obedientes
  f llii b eatissim i P a tris sa n is acq u iescere con siliis illiusque prom pto anim o obtem perare
  m andatis, g ra v issim is a lla tis rationum momentis suffulti ... resolvim us in p o stu la ta
  p ra e b e re consensum - w illende, als g ew illige en gehoorzam e zonen, toestem m en in
  de gezonde raadgevingen van de h eilige V ader en zonder aarzelen aan zijn bevelen
  gehoorzam en, op grond van de aangeh aalde zw are m otieven, ... hebben w ij besloten
  het gevraagde te aanvaarden. L. P R E N E E L , De B ru gse cleru s in de revolutietijd (1794­
  180 2 ), in M. C L O E T , Het bisdom B ru gg e ( 1559-1984), B ru gge, 1985, blz. 292-293;
  Sin t-D on aas en de voorm alige B ru gse k ate d raal, B ru gge, 1978, blz. 58-59.
  en Joannes Herdies, vier kanunniken die konden vaststellen, dat de
  relieken onaangeroerd met de respectievelijke getuigschriften ver­
  zegeld waren zoals bij de verzending in 1796.
  De mantel van de H. Brigida werd door L. Arents gered; met instemming
  van de nog levende confraters schonk hij in 1807 deze relikwie aan
  Jozef van Huerne, die ze als kerkmeester aan Sint-Salvators af­
  stond '4. Ook de kromstaf van de H. Machutus, in ivoor met koperen
  banden, werd op dezelfde wijze aan van Huerne geschonken, die
  deze aan de kerk doorgaf. De acht prachtige wandtapijten, door J.
   van der Borght geweven, werden door kanunnik Arents in 1814 aan
  de Sint-Salvatorskerk verkocht. Hetzelfde met een stel ornamenten
  uit de 18de eeuw in purperen zijden damast met sierbanden en schilden
  door zilveren galons afgezoomd: een kazuifel, twee dalmatieken,
  twee opgeplooide kazuifels, vijf koormantels 15.
  Kanunnik Arents werd op 10 augustus 1801 benoemd tot directeur
  van de apostolinnen uit de Ezelstraat. Deze kloosterzusters waren
  op 1 augustus door de algemene overste van de apostolinnen te
  Mechelen en door het Brugse vicariaat erkend. Zij betrokken sedert
  1788 het voormalige klooster van de Carmelitessen in de Ezelstraat
  tot 13 januari 1835, toen zij het huis Adornes bij de Jeruzalemkerk
  van graaf de Thiennes-de Draeck in pacht namen 16.
  E p ilo o g
  
  In december 1819 kon men aan de ingang van de kerken volgend
  rouwbericht lezen:
  Men bevéelt in de gebeden van een ider de Ziele van den eerweérden
  Heer Leonardus Donatianus Ludovicus ARENTS, Priester, Bachelier
  form eel in de Godtsgeleerdheyd, Licentiaet in beyde de Rechten, en
  Kanonik der gewezene Cathedrale Kerke der Stad Brugge, Overle­
  den den 19 December 1819, ‘s namiddags ten 3 ueren en half, in
  
  14. M. E N G L IS H , V e r e r in g v a n S in te B r ig id a in W e s tv la a n d e r e n , in B ie k o r f , 46, 1940­
  1945, blz. 43.
  15. L. D E V L IE G H E R , o p . c i t . , blz. 205 en 259.
   16. A. V AN H U L L E , Z u s te rs A p o s t o lin n e n te B r u g g e , in ‘t S c h r ijv e r k e , Kulturele Kring
  St.-A nna, 20, nr. 7, april 1991, blz. 5-12.
  den ouderdom van 80 jaeren, ontfangen hebbende alle de Rechten
  van onze Moeder de H. Kerke. R. I. P.
  De begrafenisplechtigheid vond plaats in de Sint-Jacobskerk te Brugge,
  de begrafenis op het kerkhof van Sint-Pieters.
  Er zijn twee geschilderde portretten van Leonardus Arents. Een doek
  van 130 x 88 cm in privaat bezit toegeschreven aan Jan Garemijn
  stelt hem voor gezeten in een hoge fluwelen zetel met brevier in de
  linker hand, vóór de rekken van zijn bibliotheek. Een ander doek is
  kleiner, behoort toe aan de Brugse musea en versiert het secretariaat
  van de Dienst voor Toerisme op de Burg. Ook hier is de kanunnik
  gezeten; hij laat de linker hand rusten op een tafel, met een open
  
  boek op lessenaar en een ganzepen in een inktpot. Dit schilderij is
  afkomstig van de erven van Felix de Bethune en kwam via het
  Oudheidkundig Genootschap in de museumcollectie terecht (inv. O.
  1580) '7.
  B IJLA G E
  Lofrijm opgedraegen aen den edelen en weerden Heer Leonardus Arents
  canoniek gradueel nobel licentiaet in beyde de rechten, bachelier formeel
  in de Godts-geleertheid der Universiteit van Loven etc.etc. Secundarius
  voor den tweeden mael der Staeten van Vlaenderen verkozen den 1 julii
  1789.
  Rijm-stof: Xelonè kai Aetos. Den Arent en de Schildpad.
   A l s ik h e t f a b e lb o e k v a n P h a e d r u s g i n g d o o r b la d r e n ,
  
  Om tot uw lof en eer een voorbeeld te vergadren,
  Vond ik in ‘t zelve een dat op U komt te pas:
  Hoe dat een trage beest een schildpad, even ras
  Den Arent, een snel dier, ootmoedig kwaem te vraegen,
  Dat hij haer leeren zoud, ‘t geen al die vleugels draegen
  Gewoon zijn van te doen: om zoo naer bevroen,
  Te vliegen overal, gelijk de Arents doen.
  Maer hij antwoordde haer: ‘t is ver van uw nature,
  Zoo gij dit leeren wilt, gij zult, zoo ik bespeure,
  Beklaegen haest uw lot. L e e r t mij die konst m aer,
  Vraegt zij gedeuriglijk, want ik verlang er naer.
  Den Arent vol ootmoed, heeft haer dan opgenomen;
  Maer als hij met haer was tot in het hoogst gekomen,
  Heeft haer heel onbevreest om haer eerzuchtigheid
  Doen vallen op den grond met zoo een snelligheid
  Dat zij, van zijne hulp en van zijn zorg verlaeten,
  Op eenen eenen korten tijd moest zeggen: had ik g ’haeten
  D ez’ konst en naer mijn staet het wandelen bemind,
  Ik zou niet tot mijn leet nu anders zijn gezind!
  En door zoo eenen drift van groot te willen wezen
  Als een eerzuchtig dier van al niet zijn misprezen!
  Dat ik een graed betragt die mijn natur misstaet,
  Want die te vele wilt, zeer ligt ten onder gaet.
   Heer Arents, zoo ik meen, dit is U overkomen
  ‘t Geen deze fabel leert: t’wijl eenen zonder schromen
  Heeft willen zijn geleert te vliegen naer een staet
  Die zijn natuur niet past; maer door een siegt beraed
  U willen zijn gelijk. Gij hebt met dit behaegen
  Gezien en loffelijk tot ‘t eynde toe gedraegen
  En een vermetentheid de schildpad doen verstaen.
  Die buyten kragt iets wilt, moet strakx ten onder gaen.
  Gij hebt uw kragt gekent; wij zien U met behaegen
  Weerom den zelven graed in onze Staeten draegen
  Van Secundarius en wenschen U geluk.
  Leeft in dien staet vernoegt, bevrijd van ramp en druk.
  Houd U aen d ’Arents konst te vliegen lange jaeren
  Tot voordeel van ons al, wilt dog geen moeyte spaeren.
  Gij zult, zoo ik verhoop, voor al uw wijs beleyd,
  Den loon van Godt ontfaen in d ’altijd-deurentheyd.
  