text: Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  Kroniek ondernemingsstrafrecht
  Eerste helft 2018
  
  Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.), mr. A.A. Feenstra, mr. A.C.M. Klaasse, prof. dr. R.C.P. Haentjens, mr. dr. I. Koopmans,
  mr. J. Boonstra-Verhaert, mr. dr. E. Sikkema, mr. A. Verbruggen, mr. dr. drs. B. van de Vorm en mr. dr. J.S. Nan
  
  Inleiding
  Prof. mr. H.J. B. Sackers (red.)
  De veelzijdigheid aan strafrechtsgebieden die het ondernemingsstrafrecht kleurt dwingt bij het aanbieden van
  de kroniek over de eerste helft van 2018 tot keuzen. Die
  betreffen de rechtsgebieden waarvan hierna verslag
  wordt gedaan met de meest relevante ontwikkelingen op
  het gebied van rechtspraak, wet- en regelgeving. Ondertussen dient de in het ondernemingsstrafrecht geïnteresseerde lezer ervan bewust te worden gemaakt dat deze
  kroniek enerzijds geen verdere reikwijdte heeft dan de
  periode die zij beslaat, en anderzijds dat zich ook elders
  in het strafrecht ontwikkelingen hebben voorgedaan
  waarvan het signaleren hier niet misstaat.
  Zo kan bijvoorbeeld de inwerkingtreding van de Algemene verordening gegevensbescherming en de uitvoeringswet niemand zijn ontgaan.1 Hetzelfde geldt voor
  kabinetsplannen over proeven met reguleerde wietteelt
  en commotie veroorzakende camera’s in sauna’s en de
  gevolgen van opnamen van mensen in wachtruimten
  van zorginstellingen.2 De bewaking van de voedselveiligheid stond stevig ter discussie naar aanleiding van het
  rapport over de fripronilaffaire van de Commissie Sorgdrager,3 terwijl ook de vissector niet vrij van schandalen
  1.
  2.
  3.
   Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad
  van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen
  in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende
  het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn
  95/46/EG, PbEU 2016, L 119, en de Wet van 16 mei 2018, houdende
  regels ter uitvoering van de Algemene verordening gegevensbescherming, Stb. 2018, 144.
  Over die laatste camera’s: HR 10 april 2018, ECLI:NL:HR:2018:553.
  Bijlage bij Kamerstukken II 2017/18, 26 991 nr. 529.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  bleef.4 Ondertussen strijdt het OM met succes tegen de
  Outlaw Motorcycle Gangs,5 maar lijkt met strafbeschikkingen te volstaan tegen al te militante actievoerders
  rondom de (discussie over de dieren in de) Oostvaardersplassen.
  Ontwikkelingen over de straftoemeting zijn terug te vinden in een tweetal rapporten. In het voorjaar van 2018
  heeft de regering op een advies van de Afdeling advisering van de Raad van State over de disharmonie in de
  boetestelsels gereageerd.6 In een ‘Nader rapport
  bestuurlijke boetestelsels’ wordt een integraal afwegingskader aangekondigd dat geldt voor alle beleid en
  wetgeving en dat wordt uitgebreid met een overzicht
  van alle relevante factoren voor het kiezen van een handhavingsstelsel. Een tweede rapport verscheen in juni
  2018 onder de zichzelf verklarende titel ‘Evaluatie Wet
  OM-afdoening’.7 Daaruit blijkt dat aanzienlijk minder
  vaak wordt gedagvaard dan ten tijde van de transactiepraktijk, maar de onderzoekers vragen zich af waardoor
  dat komt. Uit hun onderzoek blijkt namelijk ook dat in
  2014 veel minder strafbeschikkingen zijn uitgevaardigd
  dan transacties in 2008. De veronderstelling dat het aantal verzetszaken gering zou zijn, is niet bewaarheid. In
  4.
  5.
  6.
  7.
  Conclusie A-G 19 juni 2018, ECLI:NL:PHR:2018:629 (visfraude platvisfilets); HR 12 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:901 (gemanipuleerde visnetten).
  Rb. Den Haag 18 juni 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:7183 (Satudarah).
   Het Landelijk Parket heeft op 29 mei 2018 de Rechtbank MiddenNederland gevraagd de Hells Angels in Nederland te verbieden en de
  vereniging te ontbinden.
  Brief van de ministers van Justitie en Veiligheid en voor rechtsbescherming van 14 mei 2018 aan de Tweede Kamer (2258465) met bijlage
  ‘Nader rapport bestuurlijke boetestelsels’.
  D. Abels e.a., Evaluatie Wet OM-afdoening, Amsterdam: UvA/WODC
  2018.
  TBS&H 2018 | nr. 3
  
  187
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  188
  
  de praktijk bleken ook meer dan verwacht bestraften
  tegen strafbeschikkingen in verzet te zijn gekomen. Ook
  de veronderstelling dat de inning van de niet-betaalde
  bij strafbeschikking opgelegde geldboetes minder problematisch zou zijn dan bij de niet-betaalde transactie,
  blijkt niet te kloppen. Tot slot is ook de verwachting dat
  driekwart van de strafbeschikkingen zal worden voldaan,
  niet uitgekomen. In de praktijk bleek dit op circa 60% te
  blijven steken. Positief is dat met de strafbeschikking
  daadwerkelijk meer zittingscapaciteit beschikbaar is
  gekomen bij de strafrechter voor het afhandelen van
  zaken die daarvoor meer in aanmerking komen. Echter,
  die ‘winst’ is beperkt, doordat de meeste verdachten die
  verzet hebben gedaan, ter zitting verschijnen en daar
  bovendien een ‘verhaal’ hebben.
  Naast de twee rapporten verschenen in de verslagperiode twee voor de praktijk interessante proefschriften.
   Krukkert promoveerde in Nijmegen op een fiscaalstrafrechtelijk proefschrift over de straftoemeting in boetezaken,8 en De Zanger verdedigde in Utrecht een dissertatie over de praktijk van de ontnemingsprocedure. Hij
  bepleit meer maatwerk, nu uit zijn onderzoek blijkt dat
  er geregeld meer wordt ontnomen dan de verdachte met
  zijn misdaad heeft verdiend.9
  Aan dit onderwerp verwant is de vraag of het economische strafrecht (artikel 8 aanhef en onder c WED) de
  mogelijkheid kent om de verdachte te veroordelen in de
  kosten van de vernietiging van een aan het verkeer onttrokken goed. Het hof had de daartoe strekkende eis van
  het OM afgewezen, overwegende dat bij de onttrekking
  aan het verkeer van (verboden) gewasbeschermingsmiddelen geen ruimte is voor toepassing van de door het
  OM gevorderde maatregel zoals bedoeld in artikel 8 aanhef en onder c WED, nu dit een reparatoire maatregel
  betreft, waarvan toepassing haaks staat op het doel van
  de reeds toegepaste onttrekking van de gewasbestrijdingsmiddelen, waarvan het bezit immers in strijd met
  de wet en het algemeen belang is. De kosten voor het
  vernietigen van de gewasbestrijdingsmiddelen zijn gelet
  op die beslissing derhalve niet op grond van dit artikel te
  verhalen op de verdachte. Het OM voerde hiertegen een
  cassatiemiddel aan, maar de A-G Vellinga komt in zijn
  conclusie op grond van de wetsgeschiedenis tot de slotsom dat het middel behoort te falen.10 Daarmee was de
  Hoge Raad het eens.11
  Uit de voor het bijzondere strafrecht van belang zijnde
  ‘algemene’ strafrechtelijke rechtspraak valt in het bijzonder het leerstuk van het medeplegen te noemen. Dat
  de samenwerking ‘nauw en bewust’ moet zijn bleek al
  eerder, en werd bevestigd in de overzichtsarresten uit
  
  8.
  9.
  10.
  11.
  I.J. Krukkert, Individuele straftoemeting in het fiscale bestuurlijke boeterecht (een interne theoretische rechtsvergelijking tussen het fiscale
  bestuurlijke boeterecht en het strafrecht), Deventer 2018.
   W. de Zanger, De ontnemingsmaatregel toegepast (een onderzoek naar
  de rechtspositie van de betrokkene in de procedure tot oplegging en
  tenuitvoerlegging van de maatregel ter ontneming van wederrechtelijk
  verkregen voordeel), Den Haag 2018.
  Conclusie A-G 24 april 2018, ECLI:NL:PHR:2018:384 en 385.
  HR 10 juli 2018, ECLI:NL:HR:2018:1134.
  TBS&H 2018 | nr. 3
  
  2014.12 De actuele rechtspraak lijkt nu vooral zoekend te
  zijn naar criteria wat nu precies de ‘samenwerking’ moet
  inhouden.13
  Een arrest dat illustratief is voor de invulling van de criteria voor ‘feitelijk leidinggeven’ is HR 5 juni 2018. Het
  ging hier om het feitelijk leidinggeven aan oplichting
  begaan door rechtspersoon, door een groot aantal mensen te bewegen tot investeringen in niet-bestaande teakhoutplantages, opzettelijk zonder vergunning bemiddelen met betrekking tot participatie in teakhoutplantages,
  en het feitelijk leidinggeven aan opzettelijk zonder vergunning aanbieden van participatie in teakhoutplantages
  begaan door een rechtspersoon.14 De beoordeling van de
  bewijsmiddelen loopt keurig volgens de lijnen van het
  overzichtsarrest uit 2016.15 Tot slot is vermeldenswaard
  de samenvatting van de recente ‘beklag tegen beslag’rechtspraak die in DD van de hand van Kremers en
  Geurts verscheen.16
  
  Fiscaal strafrecht
  Verzorgd door mr. A.A. Feenstra met medewerking van mr.
  A.C.M. Klaasse
  Regelgeving en beleid
  Op 25 mei 2018 heeft de Raad van de Europese Unie
  Richtlijn 2018/822 aangenomen die tussenpersonen,
  zoals belastingadviseurs en accountants, verplicht stelt
  melding te maken van mogelijk agressieve fiscale planningscontructies.17 Het doel van de Richtlijn is het ontmoedigen van deze constructies. De meldplicht heeft
  enkel betrekking op grensoverschrijdende constructies,
  waarbij deze zich uitstrekken over meer dan één lidstaat
  of een lidstaat en een derde land. In de Richtlijn wordt
  een aantal ‘wezenskenmerken’ geformuleerd die een
  sterke aanwijzing vormen voor belastingontwijking.
   Wanneer de constructie één of meer wezenskenmerken
  bezit, moet de constructie worden gemeld. De wezenskenmerken zijn uitgesplitst in vijf categorieën en hebben
  bijvoorbeeld betrekking op het aanwenden van verliezen
  om verschuldigde belastingen te verminderen of het
  gebruik van fiscale regelingen in meer dan één rechtsgebied.
  12.
  13.
  14.
  15.
  16.
  17.
  HR 2 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3474 en HR 16 december
  2014, ECLI:NL:HR:2014:3637.
  HR 23 januari 2018, ECLI:NL:HR:2018:83, NJ 2018/252; HR 27 maart
  2018, ECLI:NL:HR:2018:253, NJ 2018/253; HR 3 april 2018,
  ECLI:NL:HR:2018:499, NJ 2018/254; HR 3 april 2018, ECLI:NL:HR:
  2018:494, NJ 2018/255; HR 24 april 2018, ECLI:NL:HR:2018:662,
  NJ 2018/256, m.nt. Rozemond; HR 27 maart 2018, ECLI:NL:HR:
  2018:446, NJ 2018/257, m.nt. Rozemond.
  HR 5 juni 2018, ECLI:NL:HR:2018:533.
  HR 5 juli 2016, ECLI:NL:HR:2016:733, NJ 2016/375, m.nt. Wolswijk
  M. Kremers & M.H. Geurts, ‘De invulling van het vervolgingsbegrip in
  de beklagregeling van artikel 552a Sv’, DD 2018/40.
  Richtlijn (EU) 2018/822 van de Raad van 25 mei 2018 tot wijziging van
  Richtlijn 2011/16/EU wat betreft verplichte automatische uitwisseling
  van inlichtingen op belastinggebied met betrekking tot meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies, PbEU 2018, L139/1.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  De meldplicht geldt voor tussenpersonen die betrokken
  zijn geweest bij onder meer de advisering of het beheer,
  de klant, en de (rechts)persoon die de structuur implementeert. Beoogd wordt dat de informatie in een vroegtijdig stadium wordt verstrekt, nog voordat de constructies daadwerkelijk zijn geïmplementeerd. Krachtens
  artikel 8bis/ter van de Richtlijn moet binnen dertig
  dagen worden gemeld vanaf het moment dat de eerste
  stap is ondernomen om de constructie tot stand te brengen.
   De gerapporteerde informatie is niet enkel bedoeld voor
  de nationale belastingautoriteiten. Op grond van de
  Richtlijn dient automatische uitwisselingen van inlichtingen plaats te vinden met andere lidstaten via een
  communicatienetwerk opgezet door de EU.
  De lidstaten hebben tot 31 december 2019 de tijd de
  Richtlijn te implementeren in de nationale wetgeving.
  Vervolgens moeten de lidstaten vanaf 1 juli 2020 aan de
  verplichtingen voldoen. Een belangrijke bepaling betreft
  het twaalfde lid van artikel 8bis/ter van de Richtlijn.
  Krachtens deze bepaling heeft de meldplicht terugwerkende kracht tot het moment van inwerkingtreding. Dit
  impliceert dat vanaf 1 juli 2020 ook structuren moeten
  worden gerapporteerd die zijn geïmplementeerd vanaf
  25 juni 2018.
  Als vervolg op onder meer de enquêtecommissie Witwaspraktijken, belastingontwijking en belastingontduiking is op 1 maart 2018 de Commissie Financiële misdrijven, belastingontduiking en belastingontwijking
  (Commissie TAX3) ingesteld.18 De commissie is opgericht voor een periode van twaalf maanden en richt haar
  onderzoek met name op fraude met omzetbelasting,
  nationale belastingvoordelen, informatie-uitwisseling
  met derde landen en bilaterale belastingverdragen. De
  commissie krijgt tevens de opdracht om de ontwikkelingen voortvloeiend uit de Paradise papers bij het onderzoek te betrekken.
  Jurisprudentie
  In de vorige rubriek werd gesignaleerd dat de zaakMenci aanhangig was bij het Hof van Justitie EU. Op
  20 maart 2018 heeft het Hof het langverwachte arrest
  gewezen over het Europese ne bis in idem-beginsel zoals
  neergelegd in artikel 50 van het Handvest van de
  Grondrechten van de EU.19 Luca Menci had blijkens
  een boekenonderzoek € 280.000 aan verschuldigde btw
  niet voldaan. Als antwoord op deze overtreding werd
  zowel een boete opgelegd als een strafrechtelijke procedure gestart. Het pleidooi van A-G Campos SánchezBordona voor een ruimhartige bescherming tegen dubbele vervolging en bestraffing wordt niet gevolgd door
  het Hof. In lijn met de arresten van het Europese Hof
  
  18.
  19.
   European Parliament decision of 1 March 2018 on setting up a special
  committee on financial crimes, tax evasion and tax avoidance (TAX3),
  and defining its responsibilities, numerical strength and term of office
  (2018/2574(RSO)).
  HvJ EU 20 maart 2018, C-524/15 (Menci).
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  voor de Rechten van de Mens20 – en in afwijking van
  het eerdere arrest van Hof Åkerberg Fransson21 – oordeelt het Hof van Justitie EU dat een cumulatie van
  bestuurlijke en strafrechtelijke sancties in bepaalde
  gevallen is geoorloofd. Een beperking van het ne bis in
  idem-beginsel is gerechtvaardigd indien (r.o. 44, 46 en
  63): de nationale regeling een doelstelling van algemeen
  belang heeft, namelijk (1) waarborgen dat de verschuldigde btw wordt geïnd, en (2) de sancties streven aanvullende doelen na die betrekking hebben op verschillende aspecten van de verboden gedraging. De
  cumulatie van sancties voldoet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, in die zin dat de regeling niet
  verder mag gaan dan noodzakelijk voor de verwezenlijking van het doel en de sancties evenredig zijn aan de
  ernst van de overtreding. In dit kader dient de regeling
  duidelijk te zijn, zodat de belastingplichtige de cumulatie van sancties kan voorzien. Evenals het Europees Hof
  hecht het Hof van Justitie EU eraan dat de procedures
  elkaar aanvullen en dat de totale sanctie niet disproportioneel is. Inherent aan de doelstelling van de EU plaatst
  het Hof van Justitie EU het tegengaan van btw-fraude
  voorop. Enkel wanneer de nationale bepalingen de
  inning van omzetbelasting beogen te waarborgen én
  wanneer de sancties binnen de bandbreedte van dit doel
  blijven is een beperking van het ne bis in idem-beginsel
  gerechtvaardigd. Zie (uitgebreid) over de Menci-zaak
  ook hierna, de paragraaf ‘Financieel strafrecht’.
   In het arrest van het Hof ‘s-Hertogenbosch van
  13 maart 2018 was aan de verdachte (feitelijk leidinggeven aan) accijnsfraude ten laste gelegd.22 De verdachte
  zou met behulp van valse documenten (administratieve
  geleidedocumenten, AGD’s) een fictieve goederenstroom hebben opgezet waarbij alcoholische dranken
  vanuit Engeland via Nederland naar een andere lidstaat
  werden vervoerd. In werkelijkheid werden de goederen
  in Engeland afgezet.
  Het hof stelt vast dat uit de bewijsmiddelen blijkt dat de
  verdachte tegen betaling vervalste AGD’s verstrekte.
  Tevens is de verdachte eenmaal aangetroffen bij een
  lege vrachtwagen met open deuren bij een opslagloods
  met wijn, maar volgens zijn eigen verklaring kwam hij
  enkel de AGD’s opgeven en was hij niet bij het transport zelf betrokken. Wel wist hij dat de goederen waren
  bestemd voor de Engelse zwarte markt. Het hof stelt dat
  de vraag of sprake is van ‘voorhanden hebben’ moet
  worden bepaald aan de hand van de criteria ontwikkeld
  door de belastingkamer van de Hoge Raad. Voor voorhanden hebben is vereist dat: (1) de persoon de hoedanigheid van de goederen kent, (2) deze daadwerkelijke
  toegang heeft tot die goederen, en (3) deze persoon
  tevens weet of redelijkerwijze moet weten dat de goederen niet overeenkomstig de bepalingen van de Wet op
  de accijns in Nederland in de heffing zijn betrokken.
  20.
  21.
  22.
  EHRM 15 november 2016, nrs. 24130/11 en 29758/11 (A. en B. t.
  Noorwegen), en EHRM 18 mei 2017, nr. 2207/11 (Jóhannesson e.a. t.
  IJsland).
  HvJ EU 26 februari 2013, C-617/10 (Åkerberg Fransson).
  Hof ‘s-Hertogenbosch 13 maart 2018, ECLI:NL:GHSHE:2018:1054.
   TBS&H 2018 | nr. 3
  
  189
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  Het hof concludeert dat het afgeven van de AGD’s en
  het ter plaatse zijn bij een lege vrachtwagen onvoldoende is voor de bewezenverklaring van feitelijk leidinggeven. De verdachte is geen bestuurder en heeft ook geen
  initiatieven genomen of bijdragen geleverd die wijzen op
  feitelijk leidinggeven. Tevens kan niet worden gesteld
  dat de verdachte de goederen zelf voorhanden had,
  omdat het ontbrak aan beschikkingsmacht.
  In het kader van de straftoemeting overweegt het hof
  dat aan de verdachte een naheffingsaanslag is opgelegd
  van ruim € 1.100.000 betreffende de onbetaalde accijnzen. De behandeling van het bezwaar tegen de aanslag is
  opgeschort in afwachting van de uitkomst van de strafzaak. Nu het hof tot een vrijspraak komt van het (feitelijk leidinggeven aan het) voorhanden hebben, biedt de
  uitkomst van de strafzaak mogelijkheden voor verweren
  tegen de belastingaanslag.
  190
  
  Immers, hij was reeds verhoord over de facturen en de
  administratie die ten grondslag had gelegen aan de aangiften was in beslag genomen. Verder kon worden vastgesteld dat de verdachte in december 2011 en januari
  2012 contact heeft gehad met personen bij wie een derdenonderzoek was ingesteld. Ook op deze wijze was verdachte op de hoogte geraakt van de reden van het onderzoek van de Belastingdienst.
   In het arrest van 14 februari 2018 heeft het Hof
  Arnhem-Leeuwarden een beroep op de inkeerbepaling
  ex artikel 69, derde lid, AWR afgewezen
  (ECLI:NL:GHARL:2018:1574). Een tijdige, vrijwillige
  verbetering staat aan strafvervolging in de weg. Volgens
  vaste jurisprudentie kan een belastingplichtige zich met
  succes beroepen op de inkeerregeling, indien de melding
  wordt gedaan voordat hij, objectief bezien, redelijkerwijs moest vermoeden dat de fiscus met de onjuistheid
  van een aangifte bekend zouden worden. Daarbij is niet
  beslissend of de belastingplichtige subjectief gezien
  vermoedde dat de fiscus de onjuistheden op het spoor
  zouden komen.23 In de onderhavige zaak had een ondernemer op 30 januari 2012 gemeld dat hij onvolledige
  aangifte had gedaan met betrekking tot de bouw en
  inrichting van zijn woning. De ondernemer had facturen laten vervalsen om verbouwingen aan zijn woning
  als zakelijke kosten te kunnen opvoeren. Door de valse
  facturen waren gedurende een periode van vijf jaren
  onjuiste aangiften inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en omzetbelasting gedaan. De verdediging
  voert aan dat de ondernemer al langer met de gedachte
  speelde de onjuistheden bij de fiscus te melden en dat
  dit idee werd versterkt doordat op 30 augustus 2011 een
  doorzoeking had plaatsgevonden in het kader van een
  ander strafrechtelijk onderzoek. Dit onderzoek had
  betrekking op de verdenking dat de verdachte en zijn
  onderneming betrokken waren bij witwassen en valsheid
  in geschrift. Tijdens de doorzoeking zijn onder meer de
  auditfiles van de onderneming in beslag genomen.
  Tevens was de ondernemer in het kader van het onderzoek verhoord als verdachte in juni 2011. Tijdens de
  verhoren waren ook vragen gesteld ten aanzien van facturen betreffende de bouw en inrichting van zijn
  woning.
  Het hof verenigt zich met het oordeel van de rechtbank
  dat niet kan worden gesproken van een tijdige inkeer.
   De verdachte kon op het moment van de doorzoeking
  op 30 augustus 2011 reeds redelijkerwijs vermoeden dat
  de fiscus de onjuistheden in de aangiften zou ontdekken.
  Rechters (ingegeven door rechtspraak van de Hoge
  Raad) zijn zeer terughoudend wanneer het gaat om de
  bestraffing van vormverzuimen begaan door politie en
  justitie. De niet-ontvankelijkheid van het OM komt pas
  in beeld wanneer de kans op een eerlijk proces is verkeken doordat opsporingsambtenaren doelbewust of met
  grove onachtzaamheid hebben gehandeld.24 Een voorbeeld van een geval waarin het OM met deze zwaarste
  sanctie werd geconfronteerd (maar dan in het kader van
  het opportuniteitsbeginsel ex artikel 167 Sv) betreft het
  arrest van Hof ‘s-Hertogenbosch van 12 juni 2018
  (ECLI:NL:GHSHE:2018:2472). In deze zaak werd een
  bestuurder van een trustkantoor vervolgd wegens het
  opzettelijk niet voldoen aan een fiscale informatieverplichting, namelijk het niet ter beschikking stellen van
  e-mailbestanden. In de parallelle fiscale procedure stond
  echter nog ter discussie of het trustkantoor verplicht
  was inzage te geven in de e-mailbestanden. Het trustkantoor weigerde de informatie te verstrekken vanwege
  de privacy van zijn klanten, waarop de fiscus op 3 februari 2014 een informatiebeschikking afgaf. De bestuurder
  heeft bezwaar gemaakt tegen de informatiebeschikking.
  In afwachting van de beslissing of het trustkantoor tot
  inzage verplicht was, waren de e-mailbestanden op
  10 januari 2014 op een dvd gekopieerd, die werd opgeborgen in een blauwe envelop. Deze envelop had de
  bestuurder opgeborgen in een ladekast. Als gevolg van
  een tripartiet overleg was een strafrechtelijk onderzoek
  gestart op 14 mei 2014. Op 20 mei 2014 vond een doorzoeking plaats waarbij de blauwe envelop met de dvd in
  beslag werd genomen. Deze informatie wordt op grond
  van artikel 55 AWR gedeeld met de fiscus. Hierop trekt
  de bestuurder het bezwaar tegen de informatiebeschikking in, omdat de inspecteur reeds over de dvd beschikt.
   De verdediging stelt zich op het standpunt dat het OM
  niet-ontvankelijk is in de vervolging, vanwege niet naleving van de Richtlijnen AAFD en de schending van het
  vertrouwensbeginsel. Het hof zet allereerst de gang van
  zaken uiteen en stelt dat het standpunt zoals ingenomen
  door het trustkantoor (waarborgen van de privacy) geen
  misbruik van procesrecht oplevert. Tevens is het trustkantoor transparant geweest ten aanzien van de stukken,
  die in afwachting van een beslissing op bezwaar in een
  envelop werden opgeborgen. Met de inbeslagname van
  de dvd is de verdachte ‘door middel van strafrechtelijke
  dwang’ bewogen tot afgifte van de dvd. Het hof overweegt dat de conclusie niet anders kan luiden dan dat de
  strafrechtelijke procedure is opgestart om de dvd in
  handen te kunnen krijgen, terwijl de weigering de
  
  23.
  24.
  HR 30 maart 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK6922, NJ 2010/199.
  TBS&H 2018 | nr. 3
  
  HR 30 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AM2533, NJ 2004/376.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  e-mails te verstrekken nog onderwerp van discussie was.
  Het hof concludeert dat het OM door het instellen van
  strafvervolging een strafrechtelijke bevoegdheid heeft
  gebruikt voor een ander doel dan waarvoor deze is gegeven, waardoor het verbod van détournement de pouvoir is
  geschonden. Om die reden is het instellen van de strafvervolging onverenigbaar met de beginselen van een
  goede procesorde en verklaart het hof het OM niet-ontvankelijk.
   Misbruik van bevoegdheid komt niet alleen om de hoek
  kijken wanneer strafrechtelijke bevoegdheden worden
  ingezet voor een ander doel. Ook de fiscus kan op ongeoorloofde wijze gebruik maken van de aan hem toekomende bevoegdheden. De fiscus verkrijgt met regelmaat
  informatie uit het buitenland op grond van informatieverzoeken. Een recent voorbeeld zijn de gegevens van
  creditcardhouders van American Express.25 Eerder dit
  jaar heeft de Amerikaanse rechter geoordeeld dat American Express de gegevens aan de IRS moet verstrekken.
  In juni zijn gegevens van 1.500 kaarthouders daadwerkelijk aan de Nederlandse fiscus verstrekt, waarbij de
  fiscus al aankondigt dat wordt overwogen om zaken voor
  strafrechtelijk onderzoek aan te melden. Op grond van
  het belastingverdrag tussen de VS en Nederland is
  informatie-uitwisseling doelgebonden. Indien de gegevens worden uitgewisseld met een ander doel dan het
  voldoen aan belastingverplichtingen, kan het verbod van
  détournement de pouvoir om de hoek komen kijken.
   Financieel strafrecht
  Verzorgd door prof. dr. R.C.P. Haentjens
  Inleiding
  ‘Flitshandelaren kiezen voor Amsterdam, mede vanwege van de goede reputatie van de AFM.26 De ESMA
  verbood per 1 juli 2018 de handel in binaire opties en
  per 2 augustus 2018 handel in CDF’s.27 Ook in deze
  periode is weer gebleken dat het Europees recht zijn
  stempel op het Nederlandse (straf)recht drukt. In het
  onderstaande komen ten minste de volgende onderwerpen aan de orde. In de eerste plaats de implementatie
  van de vierde anti-witwasrichtlijn (EU) 2015/849 en de
  daarop gebaseerde uitvoeringrichtlijn.28 Aandacht is er
  tevens voor de vijfde anti-witwasrichtlijn, die de vierde
  op een aantal punten verscherpt. Voorts vergen de cryptocurrency de nodige aandacht. Ten slotte zal het huidige
  standpunt van de minister van Justitie en Veiligheid met
  betrekking tot het Europese Openbaar Ministerie worden belicht. Deze bijdrage wordt afgesloten met het aan-
  
  stippen van enkele recente belangwekkende arresten van
  het Hof van Justitie EU inzake ne bis in idem-kwesties.
  Wetgeving
  Vooraf gaat de rectificatie, zoals deze is verschenen in de
  Staatscourant betreffende het Samenwerkingsconvenant
  tussen de AFM en DNB met betrekking tot samenwerking in het kader van het toezicht over de financiële
  instellingen die deze toezichthouders respectievelijk
  onder zich hebben.29 In beginsel sluiten de toezichthoudende taken van de AFM en DNB elkaar uit, maar er
  zijn raakvlakken en deze zijn onderwerp van dit convenant.30 In dit convenant wordt bepaald dat ‘de bij de
  toezichthouder aanwezige informatie in beginsel over en
  weer geacht wordt relevant te zijn voor elkaars taakuitoefening en kan uit eigener beweging of op verzoek met
  de ander worden gedeeld, wanneer het doel daarvan
  gelegen is in die taakuitoefening’. De toezichthouders
  informeren elkaar bovendien actief over ontwikkelingen
  bij onder toezicht staande instellingen, die voor de ander
  relevant zijn (art. 1, lid 1 Samenwerkingsconvenant).
   Ten aanzien van het gebruik van de verkregen informatie worden nadere werkafspraken gemaakt (art. 1, lid 3
  Samenwerkingsconvenant). Hierbij kan worden gedacht
  aan samenwerking in het kader van markttoegang, toetsingen van beleidsbepalers en handhavingsmaatregelen.
  Omdat beide toezichthoudende instellingen grotendeels
  toezicht – weliswaar vanuit verschillende wettelijke
  grondslag – uitoefenen ‘spreekt het voor zich dat zoveel
  mogelijk relevante informatie wordt gedeeld’ (Toelichting, par. 1.4 in fine). De wettelijke grondslag voor de
  informatie-uitwisseling ligt in de respectievelijke wetgeving besloten en is daar geformaliseerd, maar zou deze
  vanzelfsprekendheid ook thans nog aanwezig zijn? De
  informatie geldt uitsluitend hun eigen taakoefening, met
  betrekking tot alle andere informatie geldt een geheimhoudingplicht.
  In de samenleving ligt de handel en wandel van de
  instellingen in de financiële wereld, zoals banken, verzekeringsmaatschappijen, accountantskantoren en trusts
  onder een vergrootglas, of zo men wil ‘onder vuur’. Een
  bijdrage tot wegnemen van wantrouwen jegens accountantsorganisaties beoogt de overheid te bereiken door de
  Wet van 28 maart 2018 tot wijziging van de Wet op het
  financieel toezicht en de Wet toezicht accountantsorganisaties in verband met het vergroten van de transparantie van het toezicht op financiële markten (Wet transparant toezicht financiële markten) (Stb. 2018, 102). De
  organisaties wensen dat zelf ook,31 ook al heeft een aantal accountants zich teruggetrokken uit commitments.
  Deze wet beoogt de transparantie van het toezicht te
  vergroten door uitbreiding van de bevoegdheden tot
  29.
  25.
  26.
  27.
  28.
  https://www.taxlive.nl/news/nieuws/fiscus-krijgt-gegevens-overamerican-express/99846/.
  FD 4 juli 2018. ‘Het brengt ons land in de top van high frequency
  trading (hft)’, aldus het FD.
  Zie in fine.
  Zie Kamerstukken II 2017/18, 34 808, nr. 16 en de daarbij te volgen
  procedure bij vaststelling en publicatie van dit Uitvoeringsbesluit.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  30.
  31.
   Stcrt. 2016, 1863-n1 (28 januari 2016). Weliswaar twee jaren geleden
  verschenen, maar nog immer actueel, zeker gelet op plannen met
  betrekking tot de implementatiewetgeving van de Wwft.
  Het betreft de uitvoering van de Wft, Wta, Wwft, Pw, Wvb, de Sw,
  Wwft BES en Wfm BES.
  Zie het interview afgenomen met P. van Mierlo (PwC): ‘Alle partners
  begrijpen dat onze maatschappelijke rol in ere moet worden hersteld’,
  FD, 20 juni 2018.
   TBS&H 2018 | nr. 3
  
  191
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  192
  
  openbaarmaking van informatie en verduidelijking van
  de rechtsbescherming van betrokkenen. De voorwaarden die in acht dienen te worden genomen als tot openbaarmaking door de toezichthouder (de AFM) wordt
  besloten, worden verduidelijkt.32
  
  ken voor zover die zien op de wetgeving voor trustkantoren.’
  
  Aanhangige wetgeving
  Bij de Tweede Kamer is op 15 maart 2018 ingediend het
  voorstel voor de Wet toezicht trustkantoren 2018 of
  ‘Regels met betrekking tot het verlenen van trustdiensten en het toezicht daarop’.33
  In de considerans is te lezen dat ‘het wenselijk is de
  regels met betrekking tot het toezicht op trustkantoren
  te herzien, door een uitbreiding van de normen inzake
  de integere en beheerste bedrijfsvoering van trustkantoren, en aanscherping van de verplichtingen inzake het
  verrichten van cliëntenonderzoek en het uitbreiden van
  het instrumentarium voor toezicht en handhaving’. De
  wijzigingen, teweeggebracht door de maatschappelijke
  ontwikkelingen op zowel internationaal34 als nationaal
  niveau, zijn dermate ingrijpend ten opzichte van de
  oude Wtt dat is gekozen voor een geheel nieuwe wet. De
  inhoud en de opzet daarvan zal in de volgende aflevering van deze kroniek nader onder de loep worden genomen, maar gelet op artikel 80 Wtt (nieuw) kan nu al
  worden opgemerkt dat artikel 1 WED met een groot
  aantal strafbare gedragingen wordt uitgebreid en tot
  economisch delict bestempeld. In de inleiding op de
  memorie van toelichting overweegt de minister van
  Financiën ‘dat het onderhavige wetsvoorstel strekt tot
  verdergaande regulering van het verlenen van trustdiensten. De normen waaraan trustkantoren moeten voldoen
  worden aangescherpt en het instrumentarium dat De
  Nederlandsche Bank N.V. als toezichthouder kan inzetten wordt uitgebreid. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III. De
  herziening is in belangrijke mate ingegeven door het
  voortschrijdend inzicht vanuit de toezichtpraktijk, maar
  ook door gewijzigde internationale en Europese kaders
  zoals de aanbevelingen van de Financial Action Task
  Force (FATF) en richtlijn (EU) 2015/849 van het
  Europees Parlement en de Raad inzake de voorkoming
  van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering (PbEU 2015,
  L 141) (de vierde anti-witwasrichtlijn).  Op 6 maart 2018 heeft de Tweede Kamer de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn aangenomen.36, 37
  Dit wetsvoorstel werd ingediend (17 oktober 2017) toen
  de implementatietermijn reeds was verlopen (26 juni
  2017). Het wetsontwerp en het Uitvoeringsbesluit Wwft
  2018 (waarover hieronder) doorliepen de parlementaire
  behandeling relatief snel.38 Een heikel punt was/is
  onder andere de inhoud en betekenis van de UBO-wetgeving geweest, die niet in extenso in de Implementatie-
  
  32.
  33.
  34.
  Kamerstukken 34 769. In Stb. 2018, 186 is verschenen het ‘Besluit van
  19 juni 2018 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van
  de Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties, het Besluit
  aanvullende maatregelen accountantsorganisaties en de Wet transparant toezicht financiële markten.’ Deze wet- en regelgeving is in werking getreden op 1 juli 2018. Van belang is dat in de Wet aanvullende
  maatregelen accountantsorganisaties artikel III, onderdeel A van de
  inwerkingtreding is uitgezonderd in verband met de verlenging van
  overgangsrecht met het oog op het niet laten vervallen van vervaltermijnen voor tuchtklachten tegen accountants die hierdoor met tien jaar
  worden verlengd.
  Kamerstukken II 2017/18, 34 910, nrs. 1-3.
  Zie de nieuwe aanbevelingen van de FATF en de vierde (en vijfde) EU
  anti-witwasrichtlijnen (zie hierna).
  TBS&H 2018 | nr. 3
  
  Anti-witwaswet- en regelgeving en bestrijding van
  terrorisme financiering: vierde en vijfde antiwitwasrichtlijn
  
  35.
  36.
  37.
  38.
  Zodra deze wetgeving het Staatsblad heeft bereikt zal nader worden
  ingegaan op onderdelen.
   Voluit: Wetsvoorstel 34 808, houdende Wijziging van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme en enige andere
  wetten, in verband met de implementatie van richtlijn (EU) 2015/849
  van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de
  voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen
  van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU)
  nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking
  van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en
  Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PbEU 2015, L141), alsmede in
  verband met de uitvoering van verordening (EU) 2015/847 van het
  Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie en tot intrekking van Verordening
  (EG) nr. 1781/2006 (PbEU 2015, L141). De verschillen in hoofd- en
  kleine letter in deze titel weerspiegelen de wisselingen in de Europese
  nomenclatuur, niet die van de drukker of uw kronikeur (rh).
  Met bijna algemene stemmen, slechts de PVV stemde tegen.
  Dat neemt niet weg dat de Europese Commissie de Nederlandse regering een ingebrekestelling stuurde op 8 december 2017, met de strekking dat binnen twee maanden daarna de parlementaire behandeling
  beëindigd diende te zijn. Ook die termijn werd niet gehaald. Of Nederland thans een boete van de Commissie tegemoet kan zien is nog niet
  bekend. Vast staat wel dat de Europese Commissie scherper is gaan letten op de termijnen waarbinnen de implementatiewetgeving moet zijn
  voltooid.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  wet zelf zal worden opgenomen, maar te vinden zal zijn
  in separate wetgeving.39 In Kamerstukken II 2017/18,
  34 808, nr. 15 is de minister van Financiën ingegaan op
  de verhouding van UBO’s en het trustkantoor. De vraag
  was/is of een trustkantoor, bij wijze van terugvaloptie,
  zelf als uiteindelijk belanghebbende (UBO) van een vennootschap kan worden aangemerkt en worden geregistreerd. Het antwoord is ontkennend. Een trustkantoor
  kan niet worden gebruikt om UBO’s van de vennootschap of trust te verhullen. In de implementatiewetgeving zal hierop worden ingegaan.40
  Ook het slotstuk van de behandeling van deze wet in de
  Tweede Kamer liet nog even op zich wachten door een
  voorstel tot wijziging – bij amendement – van het
  bestuurlijk boeteplafond als percentage van de omzet
  van 10% naar 20% (artikel 32, eerste lid Wwft, nieuw).
  Nauwelijks twee maanden na de indiening van de implementatiewetgeving vierde anti-witwasrichtlijn bereikten
  op 20 december 2017 het Europese Parlement en de
  Raad overeenstemming over een nieuwe, strengere
  opzet van de regeling dan die in de vierde richtlijn was
  voorzien.41 Deze vijfde anti-witwasrichtlijn dient binnen
  18 maanden na publicatie in het Nederlandse recht te
  zijn geïmplementeerd. Daarover hierna meer, maar de
  systematiek, de rode draad, in al deze richtlijnen (en
  daarmee implementatiewetgeving in de Wwft c.a.) blijft
  dezelfde: cliëntenonderzoek (al dan niet verscherpt) en
  meldplicht als grondslag voor wetgeving strekkende tot
  bestrijding van witwassen en financiering van terrorisme.
   Het is hier niet de plaats in detail in te gaan op de uitwerking van de wijzigingen van de mede op grond van
  de Europees recht veroorzaakte wijzigingen van de
  Wwft.42,43 Wel kunnen nog enkele opmerkingen op
  hoofdlijnen ter aanvulling op en ter verduidelijking van
  de implementatiewetgeving worden gemaakt.44 Tijdens
  39.
  40.
  41.
  42.
  43.
  44.
  De Handelsregisterwet, zie hierna. Interessant is de wederzijdse vervlechting tussen de Implementatiewet vierde antiwitwasrichtlijn en de
  Handelsregisterwet. In de eerste wet wordt uitdrukkelijk bepaald dat de
  normadressaten van de Implementatiewet vierde anti witwasrichtlijn
  (artikel 3) zich niet uitsluitend mogen verlaten op de Handelsregisterwet
  2007. De WED wordt tevens gewijzigd door in artikel 1 aanhef en
  onder 2 WED in de strafbaarstelling van overtredingen van de Wwft op
  te nemen de artikelen 10a en 10b Handelsregisterwet 2007.
  Dit Kamerstuk (Kamerstukken II 2016/17, 34 808, nr. 15, gedateerd
  5 maart 2017), inhoudende een brief van de minister van Financiën,
  werd geschreven voordat de vijfde antiwitwasrichtlijn haar beslag kreeg.
  De opbouw en inrichting van het UBO-register zal in verband daarmee
  opnieuw onder ogen moeten worden gezien.
  Ook wel ‘Wijzigingsrichtlijn’ genoemd, zie hierna. Op 19 april 2018
  stemde ook het Europees Parlement en de Raad met het voorstel van
  de Commissie in. Op twee ‘fronten’ diende de regering toen te handelen: 1) met betrekking tot de implementatie van de vierde antiwitwasrichtlijn, en b) te onderhandelen op Europees niveau over de vijfde antiwitwasrichtlijn (Kamerstukken I 2017/18, 33 808, nr. D, p. 23). Dit
  werd als reden opgegeven door de regering waarom de implementatie
  zo lang moest duren.
  Internationale ontwikkelingen, zoals terroristische aanslagen, en de aanbevelingen van de FAFT hebben enerzijds bijgedragen aan de totstandkoming van de nieuwe vierde antiwitwasrichtlijn, en anderzijds aan de
  voorgestelde wijzigingen van de Wwft.
   Nog even zal moeten worden afgewacht hoe de uiteindelijke uitvoeringsregelgeving er uit gaat zien.
  Zie TBS&H, 4 (1), ‘Kroniek’, p. 47, 48.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  de parlementaire behandeling is een uitgebreide en kritische discussie gevoerd tussen de Tweede Kamer en de
  regering over de invulling en reikwijdte van een groot
  aantal begrippen en standpunten.45 Telkens wordt de
  reikwijdte van de wet- en regelgeving uitgebreid en de
  sanctionering aangescherpt. In de gewijzigde Wwft naar
  aanleiding van de implementatie van vierde richtlijn
  wordt het aantal normadressaten – vooral rechtspersonen in de financiële sector – uitgebreid met onder meer
  de aanbieders van kansspelen en personen die beroepsof bedrijfsmatig in goederen handelen in het geval daarbij contante betalingen worden gedaan van € 10.000 of
  meer).46 In artikel 1 Wwft (nieuw) wordt een aantal
  definities gewijzigd. Van belang daarbij is vooral de
  nieuwe afbakening van de termen ‘bijkantoor’, (‘dochter-’) ‘onderneming’ en ‘groep’. Deze begrippen worden
  weer nader uitgewerkt in het Uitvoeringsbesluit Wwft
  2018. De risico georiënteerde benadering van cliënten
  wordt eveneens aangescherpt. In elk zakelijk contact
  tussen de volgens de Wwft bedoelde normadressaten
  dient cliëntenonderzoek te worden gedaan. Volgens de
  derde anti-witwasrichtlijn wordt dat onderscheiden in
  ‘eenvoudig’ en ‘verscherpt’ onderzoek. De normadressaat zal vervolgens zelf moeten beslissen welke type risico in casu van toepassing is. De mate van intensiteit kan
  volgens de nieuwe Wwft onder omstandigheden verschillen. (Financiële) instellingen dienen hun risicobenadering op schrift te stellen, vervolgens te actualiseren
  en over te leggen aan handhavende autoriteiten, indien
  deze daar om vragen.
   Zoals hierboven al was aangestipt was een van de hobbels tijdens parlementaire behandeling het begrip
  ‘UBO’ en de vraag of dit register (Europees) openbaar
  moet worden gemaakt. Het raakt immers de privacy. De
  definitie van wat onder een UBO moet worden verstaan
  is in de Wwft tekstueel in overeenstemming gebracht
  met de Europese regelgeving, maar de uitwerking daarvan treft men in de AMvB, die tegelijk met de inwerkingtreding van de implementatiewet van kracht
  wordt.47 Opmerking verdient dat bij het cliëntenonderzoek (van welke aard ook) hier in tegenstelling tot de
  derde anti-witwasrichtlijn ‘redelijke maatregelen’ moeten worden genomen. Dit brengt volgens de indieners
  van de Implementatiewet met zich dat normadressaten
  bij cliëntenonderzoek zich te allen tijde moeten inspannen om de identiteit van UBO te verifiëren (aldus de
  memorie van toelichting, p. 48). Een onderscheid is hier
  45.
  46.
  47.
  Zie Kamerstukken II 2017/18, 34 808, nr. 5.
  Dit betreft zowel kopers als verkopers. In de derde antiwitwasrichtlijn
  was dat nog € 15.000.
  Zie artikel 3 van het ‘Uitvoeringsbesluit Wwft 2018’, dat nog niet op
  het moment van schrijven van deze rubriek officieel is vastgesteld. Zie
  Kamerstukken I 2017/18, 34 808, nr. B, van 6 april 2018 en Kamerstukken II 2017/18, 34 808, nr. 17, gedateerd 20 april 2018, waarin
  onder meer wordt verwezen naar de ontwikkelingen met betrekking tot
  de uitvoering en invoering van het UBO-register (Kamerstukken II
  2015/16, 31 477, nrs. 10 en 12). Wel is er een consultatieronde
  geweest in april 2017 ten behoeve van de ‘Implementatiewet registratie
  uiteindelijk belanghebbenden’ tot wijziging van de Handelsregisterwet.
  De aankomende vijfde antiwitwasrichtlijn heeft onder meer consequenties voor de bouw van het UBO-register door de Kamer van Koophandel (Kamerstukken II 2017/18, 34 808, nr. 17, p. 3).
   TBS&H 2018 | nr. 3
  
  193
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  te maken tussen nationale en supranationale risicobeoordeling. Niet alleen de Europese Commissie, maar ook
  lidstaten dienen risico’s op witwassen en financieren van
  terrorisme te identificeren, te beoordelen en inzichtelijk
  te maken. De nationale risicobeoordeling geschiedt aan
  de hand van de benadering door de Europese Commissie. In Nederland zijn daarvoor verantwoordelijk de
  ministers van Financiën en Justitie en Veiligheid
  (memorie van toelichting, p. 31).48
  Een andere belangrijke wijziging is de beantwoording
  door de normadressaat of deze te maken heeft met een
  (familielid of geassocieerde van) een politiek prominent
  persoon (Political Exposed Person, PEP). Ook deze
  categorie personen is aanzienlijk uitgebreid. Het gaat
  niet slechts om buitenlandse politieke personen, maar
  ook van bepaalde binnenlandse politiek prominente personen (bijvoorbeeld rechters)49 dient het soort (i.c. verscherpt) risico te worden vastgesteld (memorie van toelichting, p. 55). Nederland maakte in de derde anti-witwasrichtlijn nog een onderscheid tussen Nederlanders
  en buitenlandse ingezetenen van een lidstaat, maar de
  wetgever stelt zich thans op het standpunt dat het EUuitgangspunt van vrij verkeer binnen Europa een dergelijk onderscheid niet toelaat. Daarom gelden de eisen nu
  voor ieder PEP (ongeacht woonplaats) (memorie van
  toelichting, p. 55). Met betrekking tot bepaalde PEP’s
  geeft de AMvB die het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018
  bevat nadere invulling.50
  194
  48.
  49.
  50.
   Opgemerkt dient te worden dat de wetgevingsmachinerie voor de
  UBO-regelgeving met betrekking tot de ‘Wijzigingsrichtlijn (vijfde antiwitwasrichtlijn)’, na de overeenstemming tussen de Europese Commissie en het Europese Parlement op 20 december 2017 en finale toestemming op 14 mei 2018 door de Raad, voorlopig in een lagere versnelling
  voortgaat, nu eerst een consultatieronde plaats zal vinden en de Autoriteit Persoonsgegevens zal moeten worden geraadpleegd (Kamerstuk
  34 808, nr. 17, gedateerd 20 april 2018). Niet alleen zal de wet- en
  regelgeving met betrekking tot UBO-registers moeten worden aangepast, maar ook die met betrekking tot trusts en soortgelijke juridische
  constructies nu de Europese Commissie te kennen heeft gegeven die
  materie eveneens op de agenda te plaatsen. Op deze wijze wordt de
  materie dermate complex dat het de vraag doet rijzen of de wet- en
  regelgever coherentie daarvan nog wel in het vizier heeft. Valkuilen en
  dubbele, onduidelijke wetgeving liggen op de loer. Strafrechtelijk
  gesproken dient te worden gewaakt voor het vasthouden aan het legaliteitsbeginsel. Wie weet zometeen nog waaraan hij of zij zich moet
  houden? Is hij/zij wel de juiste normadressaat, ter zake waarvan?
  Het betreft bijvoorbeeld leden van een hooggerechtshof, constitutioneel
  hof of van een andere hoge rechterlijke instantie die arresten wijst
  waartegen (uitzonderingen daargelaten) geen hoger beroep openstaat
  (artikel 2, lid 1, aanhef en onder d).
   Er is een consultatieronde geweest gedurende de maand februari 2018,
  met betrekking tot het Besluit dat tegelijkertijd met de inwerkingtreding
  van de Implementatiewet vierde antiwitwasrichtlijn in werking zal treden. Voluit luidt het: ‘Besluit (…), houdende nadere regels met betrekking tot uiteindelijke belanghebbenden en politiek prominente personen, het vaststellen van indicatoren voor het melden van ongebruikelijke transacties en tot wijziging van enige andere besluiten in verband
  met de implementatie van de vierde antiwitwasrichtlijn en de verordening betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie (Uitvoeringsbesluit Wwft 2018)’. Met dit Besluit, gegoten in een AMvB, wordt
  in elk geval geen gehoor gegeven aan de toch dringende wens, zoals in
  het Verslag was te horen, meer inhoudelijke regelgeving bij formele wet
  vast te leggen en minder over te laten aan de lagere wetgever. De
  minister stelt zich op het standpunt dat deze manier van wetgeven (via
  AMvB en ministeriële regelgeving) passend is en niet alles ‘op wetge-
  
  TBS&H 2018 | nr. 3
  
  De sanctionering is voorts verscherpt (hiervoor) en ten
  slotte wordt de nadruk gelegd op meer internationale
  samenwerking tussen de FIU’s (Financial Intelligence
  Units). De bevoegdheden van de toezichthoudende en
  sanctionerende (bestuursrechtelijke) autoriteiten (artikel
  1d Wwft, nieuw, juncto de Algemene wet bestuursrecht) zijn uitgebreid. Op Europees niveau zijn de toezichthoudende autoriteiten de ESMA, EIOPA en de
  EBA (memorie van toelichting, p. 30). Op landelijk
  niveau wordt de positie van de FIU als centrale eenheid
  versterkt voor het ontvangen en analyseren van informatie, alsmede voor het verspreiden van haar analyses
  onder opsporingsambtenaren. De systematiek van het
  bepalen van de bestuurlijke boete is op die van de Wft
  georiënteerd (artikelen 31 e.v.; memorie van toelichting,
  p. 68). Uitgangspunt voor elke bestuurlijke boete zijn de
  bekende drie eisen waaraan de motivering moet voldoen:
  ‘de ernst van de overtreding, de verwijtbaarheid van de
  overtreder en de draagkracht van de overtreder’ (memorie van toelichting, p. 68). Bij de bepaling van de hoogte
  van de bestuurlijke boete was aansluiting gezocht bij de
  systematiek van artikel 12o, eerste lid Mededingingswet
  en artikel 23 Sr, waarin de netto-omzet van 10% als uitgangspunt diende. Het aannemen van het hier genoemde amendement verbreekt thans, zo lijkt het, die band
  door het maximum tot 20% van de netto-omzet te verhogen.  6). Tevens wijst hij erop dat deze wet niet uitsluitend
  dient tot (minimum)harmonisering van de Europese
  regelgeving op dit punt, maar tevens uitvoering wil
  geven aan de internationale afspraken die in het verband
  van de FATF zijn gemaakt (Kamerstukken I 2017/18,
  34 808, nr. D, p. 2). Op twee punten is de implementatiewetgeving strenger: hogere boetes bij ernstige overtredingen door trusts en met betrekking tot de omzetregel, die thans afwijkt van wat was voorzien in de vierde
  
  51.
  52.
  vend niveau allemaal behoeft te worden geregeld, bv “wie kwalificeert
  zich als UBO?”’ (Kamerstukken I 2017/18, 34 808, nr. D, p. 2, 3).
  In hetzelfde Uitvoeringsbesluit 2018 staan ook de boetes ter zake van
  overtreding van de Verordening betreffende bij geldovermakingen te
  voegen informatie.
  Overtredingen van de artikelen 2, 3, eerste lid, 4, eerste lid, 5, eerste en
  derde lid, 8, 16, tweede lid, 23, eerste en tweede lid, 33 en 34 Wwft
  worden als economisch delict aangemerkt (artikel 1, aanhef en onder
  ten tweede en derde WED).
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002018004003010
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Utrecht University Library (202441)
  
  anti-witwasrichtlijn. De minister benadrukt voorts op
  vragen van de Eerste Kamerleden dat banken, instellingen en andere financiële entiteiten ten opzichte van
  PEP’s bij hun verscherpt cliëntenonderzoek geen strafvorderlijke bevoegdheden toekomen (Kamerstukken I
  2017/18, 34 808, nr. D, p. 5). Het verscherpte cliëntenonderzoek is een preventieve maatregel en komt niet
  voort uit een ‘redelijk vermoeden van schuld’ in strafvorderlijke zin. Dit in regenstelling tot hun positie in
  verband met een melding van ‘ongebruikelijke’ transacties, die wel aan de FIU dienen te worden gemeld als de
  Wwft-instelling meent dat voldaan is aan (een van de)
  indicatoren, die in het Uitvoeringbesluit Wwft 2018 zijn
  vermeld. Naar aanleiding van de in de consultatieronde
  gemaakte opmerkingen van de Nederlandse Brancheorganisaties Filantropie (SBF) is in het definitieve ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 nog een aantal wijzigingen aangebracht in verband met de bijzondere
  positie van stichtingen en dergelijke die het algemeen
  nut beogen (ANBI’s). Voor deze instellingen wordt het
  tegen de achtergrond van de (bestaande) en toekomstige
  anti-witwaswetgeving (juridisch gezien) niet eenvoudiger erop (Kamerstukken I 2017/18, 34 808, nr. D, p. 26).
   Ten slotte nog een opmerking over de PEP’s waarvan de
  groep aanzienlijk is uitgebreid. De instellingen dienen
  een groot aantal personen die betrekkingen onderhouden met een PEP ‘verscherpt’ te ‘screenen’ (zie artikel 8
  lid 8 van de nieuwe Wwft). Bezwaren tegen deze uitgebreide screening van de kant van D66 in de Eerste
  Kamer werden met een verwijzing naar de EU privacyregelgeving (bescherming persoonsgegevens: Richtlijn
  95/46 EG, de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)53 en de daarop gebaseerde uitvoeringsregels die bij AMvB per 25 mei 2018 van kracht zijn
  geworden) gepareerd als noodzakelijk en daarom proportioneel (Kamerstukken I 2017/18, 34 808, nr. F
  p. 6-8). Wat opvalt bij de behandeling van deze wetgeving in de Eerste Kamer is dat (mede)indiener, de
  minister van Financiën, niet van wollig taaltaalgebruik is
  gediend. Zijn antwoorden zijn klip-en-klaar en draaien
  er niet omheen. Dat is weleens anders.
  Europese ontwikkelingen met betrekking tot
  voorkomen van witwassen en bestrijding van
  financiering van terrorisme
  
  Inmiddels zijn de EU-lidstaten overeengekomen wijzigingen aan te brengen in de vierde anti-witwasrichtlijn.
  Deze wijzigingen worden ingebracht in de vijfde antiwitwasrichtlijn. Aanleiding daartoe is tweeërlei geweest:
  de sterke opkomst van de virtuele cryptocurrency enerzijds en het toenemende terrorisme in 2016. Dat heeft
  ertoe geleid de virtuele cryptocurrency te brengen onder
  de werking van de Wwft54 (en de Wft), derde staten per
  53.
  54.
  (EU)2016/679.
  