text: OVERZICHT VAN BUITENLANDSCHE T1JDSCHRIFTEN.
  Korte inhoudsopgave der voornaamste tijdschriften Jan.,
  Febr., Maart 1915. 1) Archiv fi.ir Sozialwissenschaft
  und Sozialpolitik: Kriegshefte.
  Zeitschrift
  fiir V o l k s w i r t s c h a f t
  Socialpolitik
  und Verwaltung
  1 9 1 4 V u n d VI.
  Een herdenking van v. B6hm Bawerk door P h i l i p p o v i c h , en ,,Das Wissenschaftliche Lebenswerk E. von BOhm
  Bawerks", door S c h u m p e t e.
  Einnahmen und Ausgaben in Haushaltungs-monographie
  und Statistik door D r. W. W i n k I e r.
  Oesterreichische Sozialpolitik 1912--14, van W. S c h i f f.
  Weltwirtschaftliches
  Archiv. Jan. 1915.
  M a x P a p p e n h e i m. Eine Niederl~.ndische Seerechtsrevision (een van groote waardeering getuigende bespreking
  van het ontwerp van Prof. Molengraaff).
  Die Wirtschaftliche Lage der Niederlande in den Kriegsmonaten 1914 door D r. H. B l i n k (een artikel, dat reeds
  in onze pers de aandacht trok).
  S. S c h i I d e r. Weltwirtschaftliche Hintergri.inde ~des Weltkrieges.
  F. R a c h f a h l.
  Deutschland und die Balkanfrage im
  Wandel der Jahrhunderte.
  M a s a o K a m b e. Grundlagen und Entwicklungstendenzen
  der Japanischen Volkswirtschaft.
  Economic
  J o u r n a l . M a a r t '15.
  K e m m e r e r. Putting the federal reserve act into operation.
  C. H. d' E . ~ L e p p i n g t o n.
  The analysis of a rural
  population.
  C o n a n t . Can a monetary standard be despensed wich.
   i) Daar de wensch daartoe te kennen gegeven is zullen wij
  eenmaal in de 3 maanden een korte inhoudsopgave van de in
  her kwartaal verschenen buitenlandsche tijdschriften geven.
  453
  P r o f. E d g e w o r t h. Recent contributions to mathematical
  economics.
  Artikelen over den oorlog.
  J a h r b f i c h e r f/.ir N a t i o n a l e c o n o m i e
  und Statistik,
  Jan. '15. W i l h e l m W i r z . Zur Logik des Qualit/atsbegriffs.
  A r t h u r D i x. Die Wirtschaftliche Mobilmachung Deutschlands.
  W a s s e r m a n n. Deutsche Spiritusindustrie.
  F e b. '1 5. S t o I zm a n n. Die Kritik des Objectivismus und
  seine Verschmelzung mit dem Subjectivismus zur sozial
  organischen Einheit.
  R u d l o f f . Reinertrag und Kapitalwert des land- und
  forstwirtschaftlich genutzten Bodens in Frankreich 1851-1912.
  P u d o r . lnventur der Eisenerze der Welt.
  M a a r t 1915. Ft. H/.ilsse. Versicherung undWirtschaft.
  Sternheim.
  Die oekonomische Lage Hollands und die
  Masznahmen der Regierung w/ihrend der Kriegszeit.
  H. G r a n e r . Die franz6sischen Finanzen in Kriegszeit.
  A. H a r t w i g . Zweitstellige Hypotheken w~ihrend des
  Krieges.
  W a l d e c k e r . Die Deutschen und das deutsche Kapital in
  der russischen Industrie.
  S t r e h l o w . Der st/idtische Boden als Handelsware und
  seine Preisbildung.
  Quarterly
  J o u r n a l o f E c o n o m i c s . F e b r . 15.
   Womens Work and Wages in the United States, C. E.
  Persons.
  The Contest in congress between organised labor and
  organised business - - Ph. G. W r i g h t.
  Scientific Management in practice. C. B e r t r a n
  d
  Thompson.
  Monopoly or competition as the basis of a government
  trust policy, R. L i e f m a n n.
  Wages Boards iia Australia (Vervolg) M. B. H a m m o n d.
  Revue d'Economie
  politique. Janvier-Fevrier
  1915.
  L'orientation de la politique sociale. E d m o n d V i l l e y.
  454
  La v6rit~ sur les caisses de pr6ts allemandes. T. S a u v a i r e
  Jourdan.
  Le r6gime mon~taire de l'Allemagne pendant la guerre.
  C h a r l e s Rist.
  La circulation de la livre sterling dans le syst~me mon~taire 6gyptien. L e 6 n P o I i e r.
  La r~forme du syst~me bancaire aux Etats Unis. J e a n
  Lescure.
  Notes et M6moranda; Les d6boucMs allemands et le
  Commerce ext~rieur franq:ais.
  A r c h i v f/ir S o c i a l w i s s e n s c h a f t
  und Socialpolitik, 3 ,,Kriegshefte".
   Wij zijn nu in alle landen onder de oorlogslitteratuur
  gedompeld. Het meest systematisch gaat daarbij het Archiv
  ffir Socialwissenschaft und Socialpolitiek te werk, dat 3
  Kriegshefte uitgeeft, welke beoogen een ,,Querschnitt" van
  het economische leven tijdens den oorlog te geven; het
  eerste Heft is meer speciaal aan algemeene vraagstukken
  en aan Duitschland gewijd; terwijl in de 2 volgende verscheidene opstellen over het buitenland voorkomen. De
  redactie stelt zich voor te geven, naast een schifting van
  het overrijke materiaal en een duidelijk stellen van vraagstukken, een aanduiding van de lijnen, waar langs zich de
  ontwikkeling in de toekomst waarschijnlijk bewegen zal.
  Hiermede houdt zich al dadelijk het eerste inleidende
  opstelvan J a f f 6 bezig.(Der t r e i b e n d e F a c t o r in d e r
  kapitalistischen
  W i r t s c h a f t o r d n u n g . ) Jaff6 behoort
  tot degenen, die meenen, dat de uiterste consequentie
  van vrije concurrentie algemeen tot monopolie moet voeren,
  het bestaan wordt den individueelen ondernemer te zwaar
  gemaakt. Maar het politieke en sociale leven der nieuwe
  wereld is te ver ontwikkeld, dan dat het zich zou kunnen
  buigen onder een economisch feudalisme, en zoo wordt
  staatsingrijpen noodzakelijk gevolg. Zelfs het klassieke land
  der vrijheid, Engeland, gaat daar onder Lloyd George's
  leiding toe over. Men spiegelt zich wel voor, dat de staatsingrepen uitzondering zijn, maar het zal blijken juist andersom te zijn. Met de ondernemerswinst zal het kapitalisme
  verdwijnen. Dat het privaat initiatief gebleken is tegenovel"
  
  455
  den oorlog te falen zal het begin zijn van deze omwenteling.
   ,,Nut dasjenige Volk, das als erstes die kommenden Notwendigheiten in ihrer ganzen Fiille begreift, und in die Tat
  umsetzt, das allein hat ein Anrecht auf die Zukunft!"
  Op ditzelfde thema borduurt de schrijver voort in een
  tweedeopstel in het3 e Heft: ,Die M i l i t a r i s i e r u n g u n s e r e s
  Wirtschaftslebens.
  Prinzipielle Aenderungen der Wirtschaft dutch den Krieg". Hier worden alle de buitengewone
  economische maatregelen met bet oog op den oorlog
  getroffen, betiteld met den naam: Nieuwe opbouw van ons
  economisch leven. Wel erkent de schrijver dat ze voor een
  zeer bijzonderen toestand in bet leven zijn geroepen, en dat
  wel weer her een en ander weg zal vallen, maar in het
  aigemeen ziet hij toch als naaste toekomst dat her Duitsche
  economische leven permanent op oorlog zal moeten ingericht blijven. De krachten van Engeland en Duitschland
  zijn vrij wel gelijk gebleken; dit zal een langdurige kamp
  geven, waarin ,,Duitschland als de jongere, de krachtigere
  en innertijk gezondste de toekomst moet toebehooren!"
  Men zal her geheele economische leven moeten militariseeren.
  Deze denkbeelden verschillen daarin van het socialisme dat
  zij niet naar bet geluk van bet individu streven, (sic!) dat
  de Staat niet middel is, wat eigenlijk maar ,,Manchestertum"
  is, maar dat de versterking van den Staat direct doel is.
  Duitschland was voor den oorlog n i e t voorbereid o p een
  volkomen afsluiting, voortaan zal dat w~l het geval moeten
  zijn. De regeering zal steeds voor voorraden voor minstens
  een jaar moeten zorgen, en dit zal prijsregulatie door den
  Staat meebrengen. Verder is er een geweldige staatsschuld
  ontstaan, en de wijze waarop deze gedelgd zal moeten
  worden, wijst almede in dezelfde richting. Daarvoor toch
  is maar ~ n middel: staatsmonopolies.
   Ten slotte moet de Staat zich gaan bezighouden met de
  buitenlandsche handelsbetrekkingen. De Duitsche handelaar
  zal gedurende lange jaren in bet buitenland op den haat
  en den tegenstand zijner vijanden - - o o k uit thans neutrale
  landen - - stooten; hij mag zich niet wederom blootstellen
  aan bet gevaar uit de plaats van zijn vestiging te worden
  verdreven. Duitschland zal dan zijn volksgenooten slechts
  daarheen kunnen zenden, waar men ze in geval van nood
  
  456
  onmiddellijk door militaire macht kan beschermen. In die
  landen moet Duitschland dus bij zijn vreedzame veroveringen
  veel intensiever te werk gaan; het moet zoeken met zulke
  landen een gesloten handelsgebied te vormen. Daarvoor
  zouden in aanmerking komen: Oostenrijk, Hongarije, de
  Balkan, West-Rusland en CentraaI-Afrika . . . . (en? voegen
  wij hieraan toe!) De buitenlandsche handel moet niet verminderd, maar op andere basis gevestigd.
   De consequentie van het kapitalisme heeft tot een innerlijke
  tegenspraak geleid: de overwinning van den meest geschikte
  is niet meer mogelijk. Hij haalt de woorden van Walther
  Rathenau aan: ,,Dreihundert M~inner yon denen jeder jeden
  kennt leiten die wirtschaftlichen Geschicke des Kontinents
  und suchen sich Nachfolger aus ihrer Umgebung". De gees-"
  telijke krachten drijven in dezelfde richting als de meer
  uiterlijke. De vrije concurrentie kan den Staat niet voldoende
  beveiligen, en voldoet evenmin aan het innerlijke wezen van
  het volk. Het tijdperk van de vrije concurrentie is slechts een
  tusschenstadium tusschen den ouden en den nieuwen vorm
  van economische ordening. Den Duitscher is dit altijd duidelijker geweest dan den Engelschman. De Engelsche ondernemer betaalt wel gaarne den werkman goed, maar zijn
  einddoel is alleen zijn eigen profijt; de Duitsche ondernemer voelt zich altijd als een soort mandataris van de
  algemeenheid. Daaruit volgt ook de voorliefde van den
  Duitscher voor de beambtencarri~re. Zoo vinden zich dan
  volgens dezen schrijver imperialisme en socialisme!
  In hetzelfde nummer komt de directeur der Norddeutsche
  Bank in Hamburg, G. H. Kaemmerer, reeds op tegen de
  beschouwingen, in het eerste artikel uitgesproken, die hij
  uitsluitend staatssocialistisch noemt. Het zal belangwekkend
  zijn te zien welke houding men in Duitschland overigens
  tegenover dit artikel zal aannemen. Niet geheel vrij van
  denzelfden geest is het opstei over Holland door dr. Theodoor
  Metz (Die M a s z n a h m e n
  der niederl/indischen
  Regiering zum Schutze der Staatswirtschaft
  im
  Kriege und der bisherige Einflusz des Krieges
  auf die niederl~indisch.e Wirtschaft.)
  Ook wij varen volgens dezen schrijver wellicht het Staatssocialisme tegemoet. Na een uit de dokumenten-uitgave der
  
  457
  
  Kon. Bibl. geputte opsomming van de verschillende maatregelen, die hij prijst, en waarbij hij o.a. eens opmerkt (naar
  aanleiding van de beweerde Engelsche douane-contrOle) : ,,die
  nieder- l~indische Regiering nimmt es mit der Wahrung ihrer
  ,,onzijdigheid" peinlich genau"; na er in zeer vriendelijken
  toon op gewezen te hebben, hoe verstandig de houding van
  bet yolk is; hoezeer Nederland zich inspant het economische
  9leven gaande te houden, (hij vermeldt bijv. de cie voor den
  handel, de N. O.  Het wereldburgerschap der beschaafde Nederlanders zal wel
  tot het verleden hooren, en het schijnt dat ook voor het
  grenzenlooze individualisme trots zijne overwinning hog in
  1913(?f) door den ooriog het uur geslagen is.
  Ook een richtlijn voor de toekomst tracht L. Brentano
  te zien, die in ,,Der K r i e g u n d d i e V e r h i i t u n g s e i n e r
  W i e d e r k e h r", zeer hoffelijk antwoordt op H. Lamberts
  pleidooi voor den vrijhandel waaraan hij volle recht laat
  wedervaren. Hij stelt daar nevens een pleidooi tegen Engeland's heerschappij ter zee, een uitvloeisel van de oude
  mercantilistische idee. Hij herinnert aan Cobden's uitspraak :
  dat Engeland door zijn militarisme ter zee nooit lets goeds
  gewonnen, slechts zich vijanden gemaakt heeft. Laa~ Engeland
  
  458
  zijn dure marine afschaffen en het wint zooveel, dat het zijn
  tarief hog verlagen kan. Engeland heeft zichzelf door zijn
  oorlogen ter zee zooveel schade toegebracht, dat het er
  inwendige hervorminge n om heeft moeten verwaarloozen.
  Het heeft nooit de onschendbaarheid van den privaateigendom
  ter zee willen toegeven. Zoo heeft ook Duitschland een
  vloot moeten bouwen, en het gevolg van dit alles, is de
  tegenwoordige oorlog. De eenige bescherming van Engelands
  handel behoort te zijn: de goedkoopte zijner w a r e n . - De
  humane toon van dezen open brief doet weldadig aan;
  kenschetst hij niet den vrijhandelaar, die zijn idealen niet
  verloochenen kan? - - Hij eindigt met den wensch: mocht
  het overmaat van ellende de beschaafde volkeren e r toe
  brengen, zich in een bond te vereenigen, waarin de strijdende
  belangen oplossing vinden.
   De overige artikelen beschrijven meerendeels den oogenblikkelijken economischen toestand en de genomen maatregelen. De verleiding is groot hier en daar een greep te
  doen uit de overrijke stof, maar wij moeten ons beperken.
  Overal ziet men dezelfde problemen opduiken, waarvoor
  wij ons hier geplaatst zagen. Zeer uitvoerig wordt Duitschland
  behandeld, en men moet bewondering voelen voor de
  grootsche organisatie en de reusachtige massa werk daar
  verricht. Daarnaast kunnen wij een gevoel van voldoening
  niet onderdrukken, dat hier te lande niet veel minder systematisch te werk is gegaan, zij het, natuurlijk, na eenig
  zoeken en tasten hier en daar. Her komt ten slotte meer
  op de organisatie dan op den omvang van het werk aan;
  nh, lijkt bet achteraf gezien zooveel eenvoudiger, w a a r m e n
  aan alle kanten de voorbeelden om zich heeft; toen gold 't,
  uit her niet te scheppen. En dan is het merkwaardig
  hoeveel de Duitsche en Hollandsche regelingen op elkaar
  lijken. Bernhard bespreekt de Rijksbankpolitiek; Jastrow, de
  crediet-organisatie; (hij raadt aan voor de regeling van betalingsuitstel ,,Stundungsamter" in te stellen, daar de gewone
  rechter zich voor geheel andere vraagstukken geplaatst pleegt
  te zien); Lederer en Lindemann bespreken de economische
  maatregelen en de r o l d e r gemeenten: levensmiddelen verzorging, voorziening in werkloosheid door centralisatie van
  arbeidsbemiddeling; door werkverschaffing en door uit-
  
  459
  keeringen ; verlenging van wisseltermijnen, regeling van huurmoeilijkheden (in eenige gemeenten werden Mietseinigungs~mter ingesteld) en dergelijke.
   Uit de overige artikelen stippen wij hOg aan: het merkwaardige besluit van de Zwitsersche Bondsvergadering
  (o Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel!)waarbij
  aan de regeering volmacht werd gegeven voor iederen
  maatregel tot behoud van neutraliteit, krediet en economische
  belangen, e n - een onbegrensd crediet! Voorts bet artikel
  van Jastrow over Amerika, dat een duidelijk overzichtgeeft
  van de wijze, waarop de oorlog in Amerikaansche belangen
  ingreep (met een paar belangrijke tabellen); dat over Frankrijk, dat, evenals het onlangs vermelde opstel van Labord0re
  bet zwakke punt van Frankrijk zoekt in de onsolide buitenlandsche beleggingen; een opstel speciaal aan het ,,Ffirsorgewesen" gewijd; en twee opstellen van vrouwenhand; een
  over Polen van Dr. Zofia Daszynska Golinska (onlangs zag
  men haar hier op bet Vrouwencongres); een eenigszins
  encyclopaedisch artikel, eindigend in een hartstochtelijk
  pleidooi voor de bevrijding van haar vaderland; en een
  van Dr. Judith Grfinfeld--Coralnik~ over Rusland, dat reel
  wetenswaardigs bevat. Ook zij vermeldt de protectionistische
  strooming, als gevolg van de bijzondere moeilijkheden die
  de industrie ondervindt. 't Zijn de gedachten van List, die
  daar thans rondspoken. De industrie zoekt overal de schuld
  behalve bij eigen gebrek aan energie en bekwaamheid. Met
  de grootste belangstelling, zegt de schrijfster, verwacht men
  in Rusland het ,nuchtere" budget T
  AI komt in deze Duitsche artikelenreeks wel eens wat
  hinderlijk de overtuiging naar voren, dat Duitschland toch
  hot land, gezonder, sterker, beter dan elk ander is, al
  staat men natuurlijk niet geheel objectief tegenover de
  vraagstukken, waar her den vijand geldt; over het algemeen
  kan men er toch den lof van wetenschappelijkheid zeker
  niet aan onthouden, en raden wij ieder die zich met
  de tegenwoordige economische toestanden bezighoudt, de
  lezing aan. Een afzonderlijke plaats neemt bet artikel
  van Bernstein in; 0n omdat bet slechts politiek is, 0n
  omdat bet vrij van alle nationalisme is. Om de laatste
  reden doen wij er nog een enkele greep uit. Hij verontEco~, 1915.
   29
  
  460
  schuldigt de Duitsche socialisten, dat zij in het nationale
  vaarwater mee moesten; maar zet uiteen waarom de sympathie der internationale arbeiders aan de zijde van Belgifi
  moest zijn. Den strijd tusschen Duitschland en Rusland zien
  zij aan met een gevoel van : the plague on both you houses."
  Zij achten in het algemeen het Duitsche militarisme nog
  gevaarlijker dan het Russische, omdat het systematischer
  ontwikkeld is; dit moge onjuist zijn, her is natuurlijk. De
  Duitsche geleerden, die vol eigengerechtigheid als Hfiter
  der Kultur 0ptraden, deden Duitschland slechts kwaad.
  B. meent verder, dat Engeland nooit aan den oorlog had
  kunnen deelnemen, zoo Duitschland in het Westen slechts
  de defensive had genomen. Een markant zinnetje van hem
  tot besluit: ,Het is, alsof de menschen op 4 Augustus
  heele H.L. lethe gedronken hebben, en alles vergeten zijn,
  wat zij voor die'n tijd zeiden en schreven!"
  D.
  