text: -
  
  -
  
  Het springt in het oog, dat de bestuurstaak bij een zoo
  uiteengelegen en grootendeels zoo schaars bevolkt koloniaal bezit
  dubbel zware eischen stelt. Waar daarenboven geheel ontbrak
  de ondervinding, die bij de andere koloniale mogenclheden een
  eeuwenlange overlevering met de daaruit voortgevloeide herhaalde gelegenheid tot herstel van gebleken misslagen oplevert,
  daar dringt zich de vraag op, of het Duitsche yolk zich wel
  voldoende bewust geweest is van den omvang en de zwaarte
  van den last, her aanvaarden waarvan her in zijn belang geacht
  heeft. In elk geval is het belangwekkend n a t e gaan, hoe bet
  Rijk die geheel nieuwe taak heeft aangevat.
  Bij de inrichting van her Rijk was het geval, dat dit zijn
  
  I~0
  
  bcmoei~nissen tot her behcereu van eigeu koloni~n zou hebben
  uit te strekken, uit den nard der zaak niet voorzien, en dientengevolge paste deze nieuwe bestuurstak slecht in her bestaande
  radeiwerk. Her is dus niet onbegrijpelijk, dat men bij de keus
  van den weg, dien men zou inslaan, blijkbaar rain of meet
  besluitdoos rondtastte.
  Bismarck schijnt ecn zekere voorliefde gehad t e hebben voor
  het steisel, om de regeeringstaak in de koloni~n ann bijzondere
  maatschappijen op te dragen. Deze vorm van kolbniaal beheer,
  dien men, als voor goed door de geschiedenis veroordeeld, dood
  had kunnen wanen, was in Engeland door her onder Gladstone
  ann de British North-Borneo Comp. verleende ,,l~oyal Charter,,
  weer in eere hersteld en Bismarck schijnt overgeheld te hebben
  tot de opvatting, dat voor hog tot ontwikkeling te brengen,
  nieuwe kolonien dit aldus wederopgevatte oude stelsel te verkiezen was b0ven direct bestuur van regeeringswege. Toch vond
  het geenszins toepassing bij al de gevallen, die zich voordeden.
   In Zuid-West-Afrika werd reeds dadelijk een ,,I~eichskommissar,,
  benoemd en een, zij het beperkte, bestuursinriehting van wege
  bet l~ijk ingesteld. Later, i n 1887, werd slechts ann de Deutsche
  Kolonialgesellschaft fiir Siidwestafrika, ann welke Liideritz zijn
  rechten had overgedragen, bet monopolie van mijnbouw gesehonken
  in het belang waarvan deze Maatschappij zelfs een eigen, kleine
  gewapende macht in het 1even riep. Ook werden nan Engelsche
  maatschappijen concessies verleend, toen her bleek, dat in
  Duitschland geen grootc voorliefde voor dergclijke ondernemingen
  viel op te merken.
  Voor Togo en Kamerun is nooit ann een anderen vorm van
  bestuur dan dien van l~ijkswegc gedacht. Anders was her evenwel in Oost-Afrika. Waren dear aanvankelijk ann de DeutschOst-afrikanische Gesellschaft uitgebreide bestuursrechten toegekend, toen bij den opstand van 1888 de onmacht diet Maatsehappij, om hear gezag te handhaven, duidelijk gebleken en
  de tusschenkomst der l~ijksregeering voor de bescherming der
  Duitsche belangen onvermijdelijk gcworden "was, achtte meu
  blijkbaar de proef met her bestuur door een bevoorrechte Maatschappij, reverts handelsonderneming zijnde, mislukt ell werd
  door de regeering besloten, de verantwoordelijkheid, die zij ten
  opzichte van her heroverde gebied aanvaard had, ook zelf te
  
  1O~l
  dragen. De Maatschappij behield intussehen hog enkele voorrechten, als her muntrecht, her bank-monopolie, enz., welke
  zij echter in 1903 tegen een vergoeding eveneens bijna geheel
  ann her l~ijk afstond.
   Op her vasteland van Nieuw-Guinea was her de Neu-GuineaCompagnie, die met een Keizerlijken ,/Sehutzbrief,, voorzien werd,
  om het bestuur over de Kolonie te voeren. Ook hier echter
  werkte de getroffen regeling blijkbaar niet bevredigend, want in
  1889 werd el' een wijziging in aangebracht, tengevolge waarvau
  een groot deel der bestuurstaak ann het l~ijk overgedragen en
  een ,11~eichskommissar,, aangesteld werd. Hiermede was eehter
  de zaak nog niet tot een eindoplossing geblacht; de Compagnie
  klaagde, dat haar inkomsten uit belastingen onvoldoende waren,
  voor de dekking der uit haar bestuursplichten voortvloeiende kosten,
  en zeide de overeenkomst met het Rijk in 1892 OlJ. Het einde
  was, dat in 1899 ann een door de regeering benoemd Gouverneur her hoogste gezag toevertrouwd en ook voor dit gebied
  direct l~ijksbestuur ingevoerd werd. Tot her gebied van Duitsch
  Nieuw-Guinea behooren behalve Kaiser-Wilhems-Land de Bismarck
  s
  (waartoe gerekend worden de Salomon-Eilanden, de
  Oost-Carolinen (met P o n a p e als hoofdplaats), de West-Oarolinen
  met de Palau-Eilanden (waarvan de bestuurszetel op Jap gevestigd is) en de Marianen.
  In Samoa en Kiautschou is her Rijksgezag dadelijk zelf opgetreden. In bet eerste geval was dit uit den nard tier zaak
  onvermijdelijk, terwijl her bij de Chineesehe bezitting uit den
  loop tier gebeurtenissen van zelf voortvloeide.
  Alieen voor de Marshall-Eilanden geldt thans hog de tussehenkomst eener bijzondere Maatschappij als draagster van het gezag,
  hoewel onder toezicht van het Rijk. Het is de in 1887 te Hamburg
  opgeriehte Jaluit-Gesellsehaft, welke, zooal geen volstrekt monopolie, toch groote voorreehten bezit. Her sehijnt, dat voor
  deze vrij onbeteekenende en afgelegen Kolonie de regeling
  bevredigend werkt.
  Nagenoeg overal clus heeft de ervaring tot een onmiddellijk
  opteden van her Rijksgezag geleid. Dientengevolge moest de
  daarvoor vereisehte bestuursinrichting in her leven geroepen
  worflen.
   Bij de wet van g5 Juli 1900 is ann den Keizer her bestuur
  
  der koloni~n opgedragen. Dezen heeten steeds ,~Sehutzgebiete,,,
  hoewel her niet reeht duidelijk is, tegen wien zij eigenlijk
  t/besehermd,, worden.
  Het bestuur in Europa wordt nog altijd uitgeoefend door een
  afdeeling van her Departement van Buitenlandsehe Zaken. De
  ,~Direktor der Kolouialabtheilung des Ausw~trtigen Amtes,~ heeft
  eehter een zekere mate van zelfstandigheid onder den Rijkskanselier. Daarnaast behooren de militaire zaken tot bet gebied
  van her ,,Reichsmarineamt,,, een machtsverdeeling, die we1 eens
  tot wrijving en vertragiug schijnt aanleiding te geven. Her plan
  bestaat dan ook, een zelfstandig ,,Kolonialamt,, in te stellen.
  Of dit werkelijke verbeteringen van beteekenis zal medebrengen,
  zal alleen de erv~ring kunnen leeren.
  Voor Kiautsehou bestaat een afzonderlijke regeling. Dit wordt
  hoofdzakelijk als marine-station beschouwd en stunt als zondanig
  onder bet ,,Marineamt,,. Her sehijnt, dat daardoor tevens her
  verkrijgen van fondsen vergemakkelijkt wordt.
  Deze ambtenarenregeering wordt terzijde gestaan door een
  ,,Kolonialrath,,, .in 1890 ingesteld. De 1eden van dit zuiver
  adviseerende liehaam ten getale van ~5 worden door den Rijkskanselier benoemd; belangrijke, in de kolonifin werkende maatsehappijen kunnen eehter uitgenoodigd worden, voordraehten
  voor een benoeming te doen.
  Verschfllende Rijkswetten geven regelingen voor de koloni~n - met betrekking tot de rechtstoestanden, de reehtspraak, de
  inkomsten en uitgaveu. Overigens wordt alles bepaald bij besluiten, in den vorm waarvan een groote verseheidenheid
  bestaat, als : ,AllerhSehste Verorduung, MlerhSchster Erlasz,
  MlerhSehste Genehmigang, KllerhSehste Ordre, MlerhSchste
  Kabinets-Ordre, Bundesrathsbesehlusz, Erlasz des Reiehskanzlers,
  Verfiigung des Reiehskanzlers, Verfiigung der Kolonial-Abtheilung,
  Runderlasz der Kolonial-abtheflung, Verordnung,,, alsmede verordeningen en ,,Gouvernements-Befehle- van de verschillende
  Gouverneurs voor hun gebied.
   Indien men zich nu een oordeel ~il vormen over de waarde, die
  ann de koloni~n mug worden toegekend, dan spreekt her van zelf,
  dat elke er van geheel op ziehzelf besehouwd moet worden. Uit den
  nard der zaak toch loopen zij in nard en karakt.er sterk uiteen.
  123
  
  Zuid-West-Kfrika alleen reeds vormt een zoo uitgestrekt
  gehied, dat tussehen de verschillende gedeelten een bepaald
  onderseheid moet worden gemaakt. De zandige kuststrook is
  door gebrek aan water vrijwel als waardeloos te besehouwen.
  hlleen de haven S w a k o p m u n d heeft eenige beteekenis, voornamelijk door de spoorwegverbinding met de hoofdstad W i n dh oek. Her tropisehe Noorden is eveneens ongesehikt voor
  koloniseering door blaaken en is spaarzaam bevolkt. Verder
  worden onderscheiden Hereroland en Namaqualand, in hoofdzaak
  bestaande uit grasvlakten van Zuid-Afrikaansehen nard. De
  bevolking van het geheele gebied bestaat uit Namas (ttottentotten), Bastards, Berg-Damaras, Nama-Bosehjesmannen, Ovahereros (Kaffers), Ovambos (eveneens Kaffers) en enkele Bosehjesmannen. Van deze stammen ~:ijn alleen de Ovambos als een
  landbouwend yolk te besehouwen, terwijl de Ovahereros zich
  met veeteelt bezig houden en daarmede dikwijls een vrij aanzienlijken graad van welstand bereiken. De verwachtingen voor
  de ontwikkeling der kolonie zijn dan ook hoofdzakelijk gericht
  op de veeteelt, zooals die in Zuid-Afrika wordt gedreven, alsmede op mijnbouw.
   De West-Afrikaansehe bezitting-,Togoland is in de eerste plaats
  een handelskolonie met factorijen op de kustplaatsen. Sedert de
  inbezitneming heeft de handel zich eehter voor een deel naar
  her binnenland verplaatst, waar voornamelijk cola-noten (een
  door de Negers zeer begeerd genotmiddel) en zout voedsel geven
  aan een levendig karavanenverkeer. Dat de Volta, waarvan
  groote einden bevaarbaar zijn, op her naburige Britsche gebied
  uitmondt, is een ernstig bezwaar; de Duitsehe bezitting ligt
  feitelijk ingeklemd tussehen de Engelsche Goudkust en de
  Fransche Kolonie Dahomg. De Duitschers leggen zich ook op
  de bewerking van plantages toe en wel van koffie en kokospalmen. Het voor den Europeaan beslist ongunstige klimaat en
  de weinig werkzame bevolking zijn evenwel hinderpalen voor
  een groote ontwikkeling. De kustbevolking vormen de Ewes,
  een gewone negerstam, terwijl in het hooge binnenland de
  Mohammedaansche ttaussas een reel hooger trap van besehaving
  hebben bereikt.
  Kamerun vormt een beter afgesloten gebied. Geen der rivieren,
  de Kamerun, Sanaga en Nyong, levert evenwel een bruikbaren
  
  124
  verkeersweg o10. ])e Euro10eesehe handel is dan ook hog tot
  de kust.factorijen be10erkt , welke gevestigd zijn te K a m e r u n,
  Victoria , Kribi,
  Batanga
  en 0am10o. De tusschenhand
  daarbij vormt de Negerstam der Duallas; die10 her binnenland in komen na verschillende andere stammen ten slotte
  wederom de I-Iaussas voor. Men heef~ kier groote verwachtingen van den 101antagen-bouw, voornamelijk voor cacao,
  hoewel ook daarbij dezelfde bezwaren als elders in West-Kfrika
  gelden.
  Grooter verscheidenheid bied~ weer Oost-Afrika nan. De
  zandige kust bezit versehillende havens, waaronder zeer g o e d e als: T a n g a , P a n g a n i ,
  Sa~dani,
  Bagamojo,
  Dar-esS a l a m , K i l w a , L i n d i en M i k i n d a n i.
   Daaro10 volg~ een
  bergstreek - - met den 6000 M. hoogen sneeuwberg Kilima-Ndjaro
  - - w e l k e ten slotte in een hoogland overgaat, dat ann de groote
  binnenlandsche mereu een tweede kust o101evert. Verschillende
  rivieren, hoewel niet of moei~lijk bevaarbaar, bes10roeifin her gcbied,
  dat dan ook a11erminst arm nan 101antengroei is. Behalve van
  den handel verwacht men veel van cultures. Onder de nile tot
  de Bantoes behoorende inboorlingenstammen bezitten de Suwahelis nan de kust een zekere, mate van beschaving.
  Omtrent Kaiser-Wilhelms-Land valt eigenlijk hog weinig mee
  te deelen. ]~en groote rivier, de Keizerin &ugusta-stroom lever~
  een waardevollen verkeersweg OlO en een rijkelijke r e g e n v a l - in
  tegenstelling met &ustrali~ - - geeft her aanzijn nan een wcelderigen 101antengroei. De inboorlingen, Pa10oeas, g e v e n - anders
  dan in A f r i k a geen aanleiding tot moeilijkheden met her
  bestuur, maar zijn tot werken niet gezind. ~ e t allerlei cultures worden 10roeven genomen, waarvan alleen die van coppra
  reeds eenige beteekenis heeft. De zetel van her bestuur is
  i ~ r i e d r i c h W i l h e l m s - I - I a f e n ann de Astrolabe-Baai.
  De Bismarck-Archi10e1, bezit op her eiland Nieuw-X~ommeren
  de hoofdstad van de geheele I)nitsche Kolonie ~qienw-Gninea,
  I-Ierbertsh/She. De eilanden zijn hog zeer weinig bekend en hun
  beteekenis be10erkt zieh tot den handel in co10ra.
   Van niet reel meer belang kunnen de 0arolinen, Palau-l~,ilanden
  en Marianen geacht worden. ]~r bestaat eenige handel met de
  niet zeer vreedzame inboorlingen en o10 de Oarolinen legt men
  zieh opp de eultuur van den kokosppalm toe. Een eigenaardigheid
  
  1~5
  van deze laa~te eilandengroep, welke tevens een aanwijzing
  geeft voor den trap van beschaving der inlanders, levert bet
  onder hen in zwang zijnde muntstelsel op, dat uit steenen van
  verschillende g r o o t t e - dikwijls molensteenen van ~ Meter middellijn - - bestaat.
  Op de Marshall-Eilanden, een groep van smalle koraalriffen,
  wordt eveneens eenige handel in copra aangetroffen, terwijl ook
  kokos-aanplantingen dit product leveren. Het is we1 de minst
  beteekenende der Duitsche bezittingen.
  Groote waarde wordt daarentegen begrijpelijkerwijs gehecht
  aan Samoa. De beide Duitsche eilanden, slechts door een nauwe
  straat gescheiden, moeten met hun heerlijke natuur, hun gezond
  klimaat, hun vruchtbaren bodem en hun tevreden, aantrekkelijke,
  ook-uiterlijk schoone bevolking, bij welke oorspronkelijk persoonlijke eigendom onbekend was, een ware idylle.opleveren.
  Evenwel zijn alleen de-kusten bewoond en her binnenland is
  zelfs hog vrijwel onbekend. De hoofdstad K p i a op Upolu taunt
  uit door bescheiden eenvoud. Voornamehjk echter her felt, dat
  de inboorlingen niet tot geregelden arbeid bereid zijn, moet een
  ernstig bezwaar voor een groote ontwikkeling opleveren. Men
  legt zich intusschen behalve op den handel op de cultuur, vooruamelijk van den kokospalm en ook van cacao toe, waaryoor
  arbeiders van andere Zuidzeefiilanden worden aangevoerd.
   Het is mogelijk, dat de Duitsche bezittingen in de Zuidzee
  voorbestemd zijn, hog eenmaal een belangrijker rol te spelen,
  indien de beteekenis van dien oceaan voor het wereldverkeer
  inderdaad toeneemt in verhouding tot de door velen daaromtrent
  gekoesterde verwachtingen. Een aanduiding in die richting ligt
  reeds cenigermate in het belang, dat het overigens zoo onbeduidende eiland Jap verkregen heeft als steunpunt voor den
  Nederlandsch---Duitschen telegraafkabel.
  Stellig zeer gelukkig is de ligging van Duitschlands bezitting
  in China. Op her schiercfland Shantung aan de Gele Zee en
  dus tegenover Korea en Japan gelegen, is de bocht van Kiautsehau bovendien volkomen ijsvrij, terwijl her Chineesche achterland tot de dichtstbevolkte gedeelten van het rijk behoort en
  verondersteld wordt, groote minerale rijkdommen te bezitten.
  gier schijnen dus voor de ontwikkeling eencr handelsvestiging
  talrijke gunstige factoren aanwezig te zijn.
  Eco~r 1905.
   9
  
  1~6
  Het valt moei~lijk te ontkennen, clat her gezamenlijke beeld, door
  de Duitsehe koloni~n aldus aangeboclen, a11erminst een onvercleelcl
  gunstigen inclruk maakt. De grond moge in de meeste gevallen door
  ~oote vruchtbaarheid verleiclen tot hooggestemcle verwachtingen
  "voor de toekomst en menigmaal ook oncler de aarclkorst niet te
  onderschatten rijkclommen verbergen, de bezwaren, die er tegenover staan, zijn niet gering. In een groot cleel van bet Afrikaansehe
  bezit is her klimaat een vijanc1, die in verschillencle richting aan
  een overigens misschien mogelijke ontwikkeling hinclerpalen ill
  den weg legt. Her hoofclbezwaar eehter schijnt bijna overal de
  inheemsche bevolking te zijn, die, dikwijls dun gezaaid, op een
  lagen trap van beschaving staat, clientengevolge weinig behoeften
  heeft en daarcloor weer niet of weinig gezinc1 is tot geregelclen
  arbeid. Sleehts voor enkele tropisehe cultures is clit bezwaar door
  aanvoer van werkkrachten van elclers op te heffen. En anders
  is men aangewezen op den handel, zooals die met clergelijke
  volken mogelijk is, ell die we1 altijd binnen vrij enge grenzen
  beperkt zal moeten blijven.
  Erkenc1 client te worclen, dat de Duitsehers zich in her algemeen met geestkracht en ijver aan de door hen aanvaarcle faak
  hebben gewijd langs den weg die door hen de meest juiste
  werd geoorcleelc1. De vraag is slechts, of de verkregen uitkomsten
  ook in volcloencle mate bevredigenc1 geacht mogen worden.
  Met betrekking tot het bestuur in de koloni~n worclt veelvuldig over den Pruisischen ambtenaarsgeest geldaagd. Eeu ruim
  gebruik worclt gemaakt van de cliensten van officieren eu men
  beweert, clat militaire tucht en papieren regelingen vaak eer dan
  werkelijke, praetisehe belangen als doe1 schijnen te .gelclen.
  Op e en punt verclieut het bereikte zeer stellig waardeering.
   Regeering en yolk - - of 1lever clie personen nit het Duitsehe
  yolk, bij wie de nieuwe beweging opreehte en claadwerkelijke
  geestdrift wakker riep - - hebben bet als een eerste plicht beschouwc1, de landstreken, die aehtereenvolgens oncler Duitsch
  gezag gebraeht werclen, zoncler verwijl tot een onclerwerp van
  stuclie en onderzoek te maken. Een vrij groot aantal mannen
  heeft Zieh in den loop cler jaren opgewekt gevoelc1 metterclaac1
  mee te werken, om wat men verkregen had, ook te leeren
  kennen. Talrijke binnenlanclsehe reizen in clikwijls nog volkomen
  onbekencle en moei~lijk toegankelijke streken, getuigen van clien
  t
  
  1~7
  opgewekten onderzoekingszin en als gevolg is inderdaad zeer
  veel van mat vroeger als volkomen onbekend gebied beschouwd
  moest worden, doorzocht, besehreven en met meerdere of mindere
  volledigheid in kaart gebracht. Groote inspanning, talrijke
  menschenlevens en nit den nard der zaak ook belangrijke geldsommen zijn ann deze als onafwijsbaar aanvaarde taak ten
  koste gelegd.
  Toch blijft er in dit opzicht hog altijd reel te doen. In Togo
  en Kamerun, in Zuid-West-Afrika en in Oost-hfrika komen op
  de kaarten nog, talrijke witte plekken en DOg vele stipl~ellijnen
  voor. Vooral echter Kaiser-Wilhelms-Land op Nieuw-Guinea en
  de verschillende eilandengroepen in den Grooten Oceaan bieden
  een dikwijls hog geheel maagdelijk gebied voor den onderzoekingsreiziger ann. Zelfs de kusten zijn in vele gevallen hog onbekend
  terrein. De gevolgtrekking ligt we1 eenigszins voor de hand,
  dat in verhouding tot de hoeveelheid kraehten, die her Duitsche
  yolk voor koloniale werkzaamheid blijkt op te leveren, het
  geheele bezit eigenlijk rijkelijk groot is.
   Her is intusschen niet meer dan natuurlijk, dat meet winstgevende bedrijven dan dat van ontdekkingsreiziger ook grooter
  aautrekkingskracht uitoefenen. Daarbij ligt dan ook inderdaad
  bet zwa~rtepunt voor een koloniale mogendheid en de uitkomsten,
  op e e o n o m i s e h gebied verkregen, zullen bij de vorming van
  een oordeel uit den nard der zaak her grootste gewieht in de
  schaal moeten leggen.
  Is de eersteling der Duitsehe koloni~n, her naar aanleiding
  van Liideritz' optreden ia bezit genomen gebied in he~ ZuidWesten van kfrika, n i e t de meest belovende, her heeft niet
  ontbroken ann pogingen, om de ontwikkeling er van te bev0rderen. De jongste gebeurtenissen wijzen er echter op, dat een
  eerste voorwaarde voor die ontwikkeling, een goede verhouding
  tot de inboorlingen, hog allerminst vervuld is. Herhaaldelijk
  heeft het Duitsche gezag zich tegen dezen moeten verdedigen
  en, al is her gewa~gd, een bepaald oordeel over de oorzaken
  van dit felt te uiten, dat na g0 jaren opnieuw een ernstige
  opstand uitbreekt, die van de zi~de der regeering de uiterste
  krachtsinspanning vordert, geeft in elk geval re" denken.
  Zeker is her, dat een economische ontwikkeling van beleekenis
  
  1'28
  tot hog toe is uitgebleven, trots de menigvuldige regeeringsbemoeiingeu - - missehien zelfs wel ten deele tengevolge daarvan.
  Sedert 190`2 is de spoorweg naar Windhoek, 88`2 K.M. laug,
  veer het verkeer geopend, sen onderneming der regeering, die
  ook een telegrafisehe verhinding met 8wakopmund in her leven
  riep. Ook houdt zij zieh bezig met deu aanleg of de verbetering
  van wegen tot verbinding der biunenlandsehe posten, alsmede
  met boringen, om te traehteu in bet watergebrek te voorzien.
   Wat bet partieuliere bedrijf betreft, de laadbouw beweegt
  zieh nog vrijwel op het gebied van proefnemingeu. Van vrij
  greet belang daarentegen is de veeteelt, waarbij de regeering
  door aanvoer vau fokvee steun v.erleent. De Zuid-Afrikaansehe
  plagen sprinkhanen en runderpest versehoonen intussehen ook
  dit gebied niet. Met deu mijnbouw sehijnt men ook eigenlijk
  nog bet tijdperk van exploreeren niet verlaten te hebben, waarmede zieh versehillende maatsehappijen bezighouden en wel met
  bet oog op goud, koper en lood.
  Dat bij de geringe talrijkheid der bevolk~ng de Mndel geeu
  groote beteekenis kan hebben, ligt veer de hand. Behalve met
  den eigenlijken invoer houden Europeanen zieh, rondtrekkende,
  bezig met den afzet in her binnenland, onder welken laatsten groep
  handelaars veel twijfelachtige elementen sehijnen veer te komen,
  waaraan de wrijving met de inlanders, die als een der oorzaken
  van den tegenwoordigen opstand te besehouwen is, geweten wordt.
  Toevloed van blanke bevolking is de noodzakelijke voorwaarde
  ~'oor den bloei der volkplanting en in dat opzieht bestaat hog
  geen reden tot groote tevredenheid. De trek der Boeren heeft
  nog altijd geen groote afmetingen aangenomen. Stellig zouden
  dezen beter dan lieden van welken anderen landaard ook, gesehikt zijn veer de eigenaardige toestanden; bet sehijnt eehter,
  dat zoowel bij de regeering, als bij d e zeker niet altijd
  gemakkelijke - - Boeren moeilijkheden en bezwaren sen oplossing
  in die riehting tot hog toe belet hebben. Het geheele aantal
  blanken bestond 1 Januari 1903 t ) u i t
  4640 personen, waarvan
  `2998 ~Duitsehers en
  973 Boeren (her vorige jaar nog 1854), alsook
  `29 geboren Nederlanders. Daaronder zijn
  ~) Her laatst versehenen koloniaal versiag is dat over 1902.
  1s
  
  939 ambtenaren ,
  s
  kooplieden, enz. en niet meer dan
  334 eigenlijke boeren (landbouwers en veehouders).
   Dienovereenkomstige cijfers levert uit den aard der zaak de
  statistiek der handelsbeweging op. De gr
  invoer bedroeg in
  190s - - in de kolonie geldt de Duitsche taunt - - M. 11.500.000,
  waarvan bijna 3 millioen voor rekening der regeering komt. De
  voornaamste arfikelen zijn rijst, bier, vleesch, manufacturen en
  ijzerwaren. De uitvoer bopaalt zieh tot ruim s millioen Mark,
  en bestaat bijna uitsluitend uit. vee - - naar de Kaapkolonie - - en
  guano - - voornamelijk naar Engeland - - ; hoorns, struisveeren en
  huiden zijn de overige artikelen van eenig belang.
  Togo, welks beteekenis op geheel ander gebied ligt, behoort
  in de eerste plaats beoordeeld te worden naar de handelsbeweging.
  Tegenover een invoer van ruim 6 millioen Mark - - ook hier
  heerscht de Duitsche m u n t s t a n d a a r d - vinden wij dan een uitvoer van 4 millioen - - in 190s In vergelijking met vorige
  jaren valt een belangrijke toeneming te boekstaven. De invoer
  bestaat uit manufacturen, sterken drank en allerlei Euro15eesehe
  artikelen. War den uRvoer aangaat, palmolie met I millioen
  Mark en palmpitten met 1.7 millioen maken her overwegende deel uit; daarnevens heeft a11een gom-elastiek nog
  eenig belang.
  Plautages hebben hog in de eerste lolaats betrekking op kokospalmen. Daarnaast bestaan ook enkele ondernemingen voor kogle
  en cacao, terwijl men zieh in den laatsten tijd met liver op
  den aanplant van katoen toelegt. Eenige 'uitkomsten van die cultures zijn echter in de uitvoer-statistiek nog niet te bemerken.
  Her aantal blanke inwoners, 168, omvat 70 ambtenaren en
  '48 zendelingen. Her zijn bijna uitsluitend Duitsehers.
   De regeering houdt zieh ijverig bezig met de verbetering_der
  wegen naar her binnenland. Zelfs is een spoorweg in aanleg van
  Lome naar K l e i n P o p o langs de kust en een her binnenland in
  naar P a 1 i m e, welke moet dienen, om den handel van de Volta
  af te leiden van her Engelsche gebied. Ook heeft de regeering
  enkele vestigingen in her binnenland, welke niet zonder opofferingen opgericht zijn en instand gehouden worden.
  Belangrijker in a11e opzichten is de zusterkolonie Kamerun.
  130
  De cijfers der haudelsstatistiek wijzen dit reeds ann. In 1902
  bedroeg de iuvoer 13 millioen, de uigvoer 6 millioen Mark. Ook
  bier is een belangrijke vermeerdering tegenover vroegere jaren
  aanwezig. Van den invoer zijn wedexom de belangrijkste pos~en
  manufacturen (bijna 3 millioen), etenswaren, spirituali~n, rijst,
  tabak, hour, ijzerwaren en zout. Onder de uitvoerartikelen
  komen veer
  cacao . . ..
  met i~. 700.000
  palmolie
  ,, ,, 1.000.000
  palmpitten.
  ,, ,, ~.300.000
  gom-elastiek
  ,I ,, 1.400.000
  ivoor . . ..
  ,I #
  700.000
  De aanplant van cacao heeft heeft bier dus blijkbaar reeds
  eenige tastbare uitkomsten opgeleverd, al is het belang nog niet
  van overwegende beteekenis. Het geheele aantal plantages is,
  ruim gerekend, dan ook niet meer dan ~0.
  De handel is verdeeld tusschen factorijon van Duitsche
  (Hamburgsche) en Engelsche firma's en maatschappi.jen. De
  bcvolkingsstatistiek geeft een aanwijzing, in welke verhouding
  die beide belangen tot elkander staan. Van de geheele blanke
  bevolking van 670 personen zijn er 561 Duitschers en slechts
  38 Engelsehen. Verder zijn hieronder ~05 ambteuaren en 87
  zendelingen begrepen.
  In alle opzichten de belangrijkste der Duitsche koloni~n,
  biedt Oost-Afrika bovendien de meeste verscheidenheid aau.
   Europeesehe volkplanting op de hoogvlakte, tropische landbouw
  en handel zoowel met de eigeu bevolking, als met her hog
  dieper gelegen binnenland schijnen inderdaad veelzijdige kansen
  van ontwikkeling op te leveren.
  Intusschen lijden in de eerste plants de binnenlandsche streken
  nan gemeenschapsmiddelen met de buitenwereld, waardoor alleen
  reeds de voortbrenging zich beperkt tot de behoeften van de in
  den omtrek spaarzaam aanwezige Europeanen. De bevolking van
  her daarvoor geschikt geachte deel der Kolonie door blanken
  moge in de toekomst reel beloven, tot nog toe blijft elke
  ontwikkeling in die richting ui~.
  Meet voortgang is gemaakt met den aanleg en her beheer
  van plantages. In her geheel vindt men er een veertigtal on
  
  131
  ~vel van koffie, cacao, kokospalmen, agaven, gom-elastiek,
  katoen, grondnoten, suiker, vruchten, enz., waarvan reel echter
  hog tot her terrein der proefnemingen schijnt te behooren.
  De handel, die binnenslands door karavanen van &rabieren
  en Indifirs gedreven wordt, geeft aau de kustplaatsen tot vrij
  levendige omzetten aanleiding. Zoowel invoer, als uitvoer heeft
  voornamelijk met Zanzibar plaats. De statistiek wijst evenwel
  voor den invoer geen hooger cijfer aan dan 8.800.000 M. in
  190~; de voornaamste ingevoerde artikelen zijn rijst, vleeseh
  en manufacturen (de laatstc post de helft van bet totaa]). De
  vroeger vrij belangrijke handel met de naburige Engelsche
  bezittingen en den Congo-Staat heeft vrijwel opgehouden; de
  handelswegen hebben zich ten nadeele der Duitschers verlegd.
  De uitvoer ten bedrage van 5 millioen Mark bestaat voornamelijk uit:
  M. 500.000 koftie,
  ,, 800.000 copra,
  , 1200.000 gom-elastiek,
  ,
  600.000 ivoor.
  De spoorwegbouw bepaalt zieh tot nog toe tot ecn lijntje
  van T a n g a naar K o r o g w c, 84, KM. lang, door de regeering
  aangelegd en beheerd. De inkomsten daaruit bereikten in 1901~
  her niet bepaald fabdachtige bedrag van 80.000 Rupies.
   Bovendien is dezer dagen te Berlijn opgericht de Ost-afrikanische
  Eisenbahn-Geseltschaf~ met een kapitaal van gl millioen Mark,
  waarop her Rijk een rente van 3 pot. waarborgt; deze Maatschappij zal een lijn aanleggen van D a r - e s - S a l a m naar Mrogoro.
  Daar de handel zic~ behalve met Zanzibar voor een belangrijk
  deel met Britsch-Indig beweegt, heeft men her indertijd verstandig geoordeeld, de zilveren Rupie als taunt aan te nemen.
  In 1904 heef~ men die echter in navolging van Britsch-Indig
  op een kunstmatig'en goud-grondslag gebracht.
  Legt men den maatstaf aan van de talrijkheid der blanke
  bevolking, dan blijkt, dat deze bestaat uit 1~87 personen,
  voor her ovcrwegende deel Duitschers (ook 81 Nederlanders)
  waaronder 877 ambtenaren voorkomen en ~98 zendelingen.
  Her Duitsche gebied op Nieuw-@uinea geeft n o g weinig
  belangrijks te aanschouwen. Binnenlandsche verkeerswegen ont-
  
  132
  breken volslagen, zoodat de gemeensehap tusschen de kustplaa~sen~
  sleehts over zee kan onderhouden ~orden. De Neu-GuiueaCompagnie heeft den aanplant van tabak, koflle en cacao moeten
  opgeven', zoodat eigenlijk slechts die van den kokospalm overblijft. De noodzakelijkheid als arbeiders inboorlingen van de
  naburige eilanden, alsmede Chineezen aan te voeren, vormt
  natuurlijk een grooten hinderpaal. Her geheele aantal plantages
  is dan ook niet meet dan 9.
  T e n eenenmale onbeteekenend is de handel. Tegenover een
  invoer van 570,000 M a r k - de taunt tier Kolonie komt overeen
  met die van het moederland - - staat een uitvoer van sleehts
  200.000 M a r k , beide uitsluitend van de Neu-Guinea-Compagnie.
  Den grootsten invoerpost vormen werktuigen (160.000 Mark),
  terwijl de uitvoer voor de helft uit copra en verder uit tabak,
  alsmede nit kleine hoeveelheden kapok, hour en gom-elastiek
  bestaat.
   Iu overeenstemming met deze gegevens heeft K a i s e r - W i l h e l m s-Lan d niet meer dan 119 blanke inwoners, bijna uitsluitend
  Duitschers. Daarvan zijn er dan hog 46 ambtenaren en zendehngen.
  De administratief tot Nieuw-Guinea behoorende eilanden vertoonen ten deele meer beteekenende cijfers. Hoog moet men de
  verwachtingen evenwel niet spannen.
  De B i s m a r c k - k r c h i p e l heeft een invoer van 1.700.000 Mark,
  voornamelijk uit Australie, tegenover een uitvoer van 900.000
  Mark, hoofdzakelijk uit copra bestaande. Men t d t er dan ook
  88 plantages van kokospalmen. Verder houdt men er zich met
  de visscherij van paarlemoerschelpen bezlg, waarvan voor een
  waarde van ruim 100.000 Mark werd uitgevoerd. De blanke
  bevolking bestaat uit 275 personen, waarvan 182 Duitschers,
  50 Engdsehen en 21 Nederlanders. Daaronder komen 80 ambtenaren en zendelingen root.
  Op de O o s t - O a r o l i n e n beperkt de invoer zieh tot 380.000
  Mark, waarvan bouwmateriale- den grootsten post vormen i,
  terwijl de uitvoer - - wederom grootendeels copra - - niet meet
  dan 160.000 Mark bedraagt. Er zijn 4 plantages, waarvan e e n
  van de regeering. Van her aantal blanke-inwoners, 88, zijn er
  slechts 27 Duitschers ; de overigen zijn s
  en Engelschen.
  Men heeft het in 1901 wenschelijk geacht, een bepaalde
  
  l'3.B
  concessie voor een deel der eilanden nan de Jaluit-Gesellschaft
  te verleenen, in de hoop daardoor met name den uitvoer van
  copra te verlevendigen.
   Nog onbeduidender zijn de W e s t - C a r o l i n e n
  (met de
  Palau-Eilanden). De invoer is niet meer dan 140.000 Mark,
  voornamelijk nit s
  de uitvoer 100.000 Mark, bijna
  uitsluitend copra naar China en Japan. Er heerst hog geheel
  ten zuivere ruilhandel, waarbij tabak als voornaamste ruffmiddel dienst doet. De 51 #blanke,, inwoners bestaan voor de
  helft uit Japanners; van de 8 Duitsehers zijn er 3 ambtenaren
  cn is er hog e en zendeling. De Palau-Eilanden zijn hieronder
  begrepen met in her geheel 20 Japanners, 4 Spaansche zendelingen e n e e n Engelschen handelaar.
  De eijfers voor de M a r i a n e n eiudelijk leveren een beeld
  van niet meet beteekenis. De invoer bedraagt sleehts 58.000 Mark,
  waartegenover de uitvoer - - alweder bijna enkel copra - - 175.000
  Mark aanwijst. Bijna de geheele handelsbeweging heeft plants met
  Japan. War de blanke inwoners betreft, zij bereiken - - zonder de
  Japanners - - geen grooter aantal dan 14, waaronder 7 Duitsehers.
  Kan ann her eilandenbezit van de Kolonie Nieuw-Guinea dus
  moei~lijk een groote waarde worden toegekend, op e en lijn
  daarmede staan de Marshale-Eilanden. Ook hier getuigen de cijfers
  voor ziehzelf. De invoer besomt een waarde van 480.000 Mark
  (ook hier geldt de Duitsehe taunt), waartcgenover een uitvoer
  staat van 500.000 Mark, welke wederom bijna geheel uit
  copra bestaat. Een Engelsche handelmaatsehappij is in 1901
  door de Jaluit-Gesellsehaft uitgekocht, zoodat deze thans een
  monopolie bezit; zij heeft 10 factorijen en 8 kokos-plantages.
  Samoa, t~de parel der Zuidzee~ steekt ongetwijfeld guns~ig
  bij de zooeven vermelde bezittingen af. Toch beantwoordt de
  statistiek sleehts aan beseheiden verwachtingen.
   De handelsbewegiflg - - bet Duitsche muntstelsel is iugevoerd - levert een invoer op vau s
  Mark, voor het grootste
  deel van A.ustrali~, tegenover een uitvoer van 1.900.000 Mark,
  welke laatste weer nagenoeg uitsluitend uit copra bestaat. De
  plantages, tea getale van 60 - - ' g r o o t e en kleine - - zijn dan
  ook voornamelijk aanplantingen van den kokospalm. Bovendien
  
  134,
  legt men zieh vooral o13 cacao toe, waarvoor men traeht,
  Chineesche werkkrachten in te voereu; de uitgevoerde hoevedheid
  is echter nog onbeduidend.
  Belangwekkend is her na te gaan, wat in Kiautschou tot
  dusver bereikt is. Voor dit p a e h t g e b i e d - - dat als zoodanig
  niet tot de ,,Schu~zgebiete- gerekend w o r d t - heeft men op verschillend terrein kosten, noeh inspanning gespaard. Met bijna
  koortsaehtigen liver is men er ann het werk getogen, om door
  de uitvoering van allerlei openbare werken de haven in her
  wereldverkeer te doen opnemen. De stad Tsingtau is op ruime
  schaal gebouwd en groote havenwerken zijn aangelegd.
  In navol~ng van Hongkong heeft men her geheele Duitsehe
  gebied tot vrijhaven verklaard, een ongetwijfeld uiterst waardevolle pillegift ann de jonggeborene. Aan de Chineesche regeering
  werd toegesta~n, te Tsingtau een douane-kantoor voor her verkeer met her buitenland te vestigen. De in een groot deel van
  bet Yerre Oosten en met name in China in omloop zijnde
  Yfexicaansche Dollar geldt ook in her Duitsche gebied.
  De Duitsche werkzaamheid heeft zich bov~ndien in de Chineesehe
  provineie Shantung met goed gevolg uitgestrekt op bet gebied
  van spoorwegbouw en mijnontginning. Dat dit ook de Duitsche
  handelshaven ten goede gekomen is, behoeft geen nader betoog.
   Het sehijnt wel, dat deze kraehtige pogingen in dit geval
  niet zonder vrucht gebleven zijn. De Chineezen, die als de
  mieren de beste aanwijzing en tevens de krachtigste bevorderaars zijn van een bloeienden handel, hebben zich in grooten
  getale op her nieuwe aantrekkingspunt gevestigd. Her schijnt
  zelfs, dat de handel van C h e f u zich voor een g-root deel naar
  Tsingtau verplaatst heeft.
  De waarde van den iuvoer vau China en van buiten bedraagt
  bijna ~ millioen Mark, terwijl de uitvoer bijna 7 millioen
  bereikt. Onder den eigenlijken invoer nemen munufacturen en
  garens, alsmede materialen voor spoorwegen en mijnen de eerste
  plants in, terwijl de invoer uit China voor bijna de helft uit
  papier en verder uit porcelein, ruwe katoen en garens bestaat.
  De uitvoer is voornamelijk samengesteld uit grondnotenolie,
  strooband, boouenoHe, ruwe zij, zijafval en meloenpitten en is
  bijna geheel voor Chineesche havens bestemd.
  135
  In 1899 waren niet minder dan 1600 Duitsehers in Kiautsehou
  werkzaam. Daar men teen evenwel in het midden van de nitveering der ondernomen openbare werken verkeerde, kan dit
  cijfer uit den aard der zaak niet als maatstaf van blijvende
  waarde gelden.
  Na d i t - - ouvermijdelijk eenigszins dorre - - overzieht van de
  verschillende koloni~n doer zieh ten slotte de vraag veer, welke
  economisehe beteekenis dezen dus veer Duitsehland blijken te
  bezitten. Her antwoord daarop kan sleehts een sameuvatting der
  gedeeltelijk reeds medegedeelde eijfers geven.
  1902. 1)
  Invoer uit;
  Uitvoer naar
  Duitschland.
  Uibvoer.
  Duitschland.
  Beclrag pCt.
  Beclrag pCt.
  Mark.
  Mark.
  Mark.
  Mark.
  Zuid-West-Afrika 4640 2998 11.449.540 10.110.758 88 9.212.993 353.500 16
  T0g0 . . . ..
  168
  155 6.257.536 4.269.006 68 4.107.060 2.627.079 64
  :Kamerun..
  670
  56l 13.275.704 2.258.994 17 6.264.099 1.947.921 31
  00st-Afl'ika.
  1237
  973 8.858.463 2.065.100 23 5.283.290 ].520.670 29
  Nieuw-Guinea.
   523
  326 2.872.726
  944.852 33 1.578.766 451.488 29
  iMarsh~ll-Eilanden"
  77
  51
  487.679
  243.200 49
  504.8~5 231.665 46
  Samoa. . . ..
  381
  192 2.495.072
  610.679 24 1.930.545 444.000 23
  iKiautschou.
  .'-')1000 ~-)1000 23.813.822 .~)6.910.107 29 6.759.114 ~)139.614 2
  Totaal
  8696 6256 69.510.542 27.412.696 39 28.640.712 7.715.937 27
  Koloni~n.
  !
  
  /kantal Aantal
  blanke DuitInwoners. schers.
  Invoer.
  . . ..
  Het wil mij voorkomen, dat dit overzieht werkelijk verrassende gezichtspunten oplevert. Er blijkt uit, dat de geheele
  handelsbeweging met her moederland 85 millioen Mark
  uauwelijks te boven gaat. Nog sterker spreken de eijfers, wanneer men in aanmerking ueemt, dat in 190~ de geheele invoer
  van het Duitsehe tolgebied 5.806 millioen en de uitvoer 4.813
  i) De versehillende bedragen dekken elkander nie~ volkomen,
  daar in sommige gevallen de dienstjaren 1902/1903 genomen
  moesten worden. Ook moesten enkele eijfers eenigszins bij beuadering worden vastgesteld, aangezieu de otficie~le statistieken
  wel schijnbaar uiters~ volledig zijn, maar bij nader onderzoek tal
  van drukfouten, onduidelijkheden en klaarblijkelijke onjuistheden
  bevatten.
  2) Scha~ting, vermoedelijk te hoog.
  ~) Dit bedrag vertegenwoordigt den invoer van her vasteland
  van Europa behalve Rusland.
  4) Dit bedrag vertegenwoordigt den uitvoer naar her vasteland
  van Europa behalve Rusland.
  136
  millioen Mark bedragen heeR. Men ziet dan, dat de koloni~n
  van her eerste getal circa 1 miUe en van her tweede ruim ~ pCt..
  geleverd hebben.
   Wil men een vergelijking, al kan die ook niet volkomen
  billijk geacht worden, dan herinner ik er aan, dat in 190g
  de invoer in Nederlandsch-Indi~
  f g0g.900.000 heeft bedragen, waarvan
  ,~ 54.g00.000 uit Nederland, terwijl de uitvoer
  ,~ g65.500.000 bereikte. Alleen Java en Madoera voerden voor
  M 119.000.000 in en voor
  ,,
  164.000.000 uit. En war her inwonersaantal aengaat, waren
  (einde 1900) in Nederlandsch-Indig- buiten leger en v l o o t 8751 personen gevestigd, in Nederland g e b o r e n , dus voor
  onze kleine bevolking meet dan voor bet ~oote Duitsehe yolk
  in al zijn bezittingen overzee.
  Wil men intusschen een op billijkheid gegrond oordeel vestigen over de beteekeais van de Duitsehe koloni~n voor den
  Duitschen handel, dan dient men te bedenken, dat zelfs de
  beste handelsstatistiek nooit een volkomen juist beeld van den
  werkelijken handel geven kan. Evenzeer als bet in dit geval bijvoorbeeld denkbaar is, dat goederen van Duitsche herkomst, die
  dus in de statistiek als zoodanig women opgenomen, in een der
  Duitsche koloni~n door vreemde (Engelsehe) handelshuizen worden
  aangevoerd, evenzecr is her mogelijk en zelfs uiterst waarschijnlijk, dat voor werkelijk Duitsche rekening goederen van vreemden
  oorsprong (Engelsche manufaeturen) worden ingevoerd of wel
  produeten naar vreemde havens verscheept (copra naar M a r s eill e).
  In zulke gevallen is het wel niet her vaderland van het bedoelde
  handelshuis, dat de voordcelen voor zijn nijverheid, zijn goederenverkeer en al wat daarmede samenhangt, geniet, maar de
  eigenlijke h a n d e l s w i n s t en hetgeen daarmede in onmiddellijk
  verband s t a a t - bankzaken, a s s u r a n t i e , e n z . - zullen wel
  degelijk, althans zeer vermoedelijk, ann dat land ten goede komen.
   Een feit is het in elk geval, dat in de Duitsche koloni~n de
  handelsbeweging haar natuurlijken weg gaat, in zoover als deze
  niet door beschermende rechten kunstmatig in de riehting van
  her moederland gedreven wordt. Her is wel merkwaardig, dat
  de geest van bescherming, die in Duitschland nu reeds gedurende
  vrijwel een menschengeslacht me~ afwisselende vlagen van nit-
  
  137
  bundigheid hoogtij viert, niet tot de koloniale staatkunde is
  overgeslagen. Er bestaan geenerlei versehillen iu de tarieven
  voor Dnitseher of vreemdeling. De bewering, veelvuldig van
  Engelsehe zijde geuit, dat, terwijl in Britsehe koloni~n de
  vreemde handel op gelijken voet behandeld wordt met dien van
  bet moederland - - wat trouwens tegenwoordig niet eens meer
  voor alle zelfbesturende kolonifin geldt - - de bezittingen van
  andere landen voor den Engelschen koopman gesloten zijn - waarmede dan gewoonlijk bedoeld wordt, de noodzakelijkheid
  a a n t e toonen, voor een voortdurende uitbreiding van her
  Britsehe R i j k - - i s dus, althans met betrekking tot Duitsehland,
  al even onjuist als voor ons land. Bovendien valt sleehts te
  boekstaven, dat de tarieven der Duitsche kolonifiu geenszins
  bovenmatig hoog zijn.
  De seheepvaart heb ik met opzet buiten besehouwing gelaten.
  Immers het is eenvoudig onmogelijk op eenigerlei wijs n a t e
  gaan, welk gedeelte der Duitsehe handelsvloot in het Credit
  van de rekening tier kolonifin zou mogen worden gebraeht. Ik
  geloof eehter niet mis te fasten, wanneer ik dit als uiterst
  onbeteekenend aanneem.
  Welke meening men ten slotte ook koestere over de voordeelen, die het Duitsche yolk uit de koloniale staatkunde van
  het Rijk trekt, dat die in elk geval een sterk tegenwieht vinden in
  de uitgaven, welke deze vordert , is buiten twijfel. Reeds de
  gewone begrootingen wij'zen belangrijke bedragen nan.
   De laatst vastgestelde begrooting raamt:
  voor Zu.id-West-Afrika 8.136.000 Mark ann uitgaven, waarvan
  het Rijk 5.416.0000 Mark moet bijpassen;
  voor Togo 1.606.000 Mark nan uitgaven, die geheel door
  de inkomsten gedekt worden;
  voor Kamerun 4.086,000 Mark aan uitgaven, waarvan 1.405.000
  Mark ten laste van het Rijk komen;
  voor Oost-Afrika 9.687.000 Mark aan uitgaven, waarvan
  6.181.000 Mark ten laste van her Rijk komen ;
  voor Nieuw-Guinea 1.345.000 Mark ann uitgaven, waarvan
  1.076.000 Mark ten laste van her Rijk komen;
  voor Samoa 586.000 Mark aan uitgaven, waarvan ~35.000
  Mark ten laste van bet Rijk komen.
  188
  
  9 Dit yertegenwoordigt een gezamenlijk bedrag van s millioen
  Mark aan uitgaven, waarvan bet Rijk 14 millioen voor zijn rekening heef~ te uemen.
  De eigen koloniale inkomsten bestaan, zooms begrijpelijk is,
  voornamelijk uit invoerreehten. 2klleen in Zuid-West-Afrika wordt
  ruim een millioen geraamd als inkomsten uit den spoorweg,
  waartegenover eehter een uitgaafpost staat, die nog 800.000 M.
  hooger is.
  Iu sommige jaren was he~ totaal der Rijksbijdrage dikwijls
  nog hooger, iu 1901 ruim 19 millioen. Mleen sedert 1896
  heeft her I~ijk niet minder dan 1s
  millioen bijgepast. De
  uitgaven, veroorzaakt door den thans in Zuid-West-Afrika
  heersehenden opstand; zijn uit den aard der zaak hog niet
  bekend, maar dat daarmede bedragen gemoeid zullen zijn, nog
  buiten alle verhouding tot de bier vermelde, kan wel als zeker
  worden aangenomen. Men heeft dezen sehadepost reeds op 300
  millioen begroot.
  Dit alles geldt eehter nog sleehts de ,~SehutzgebieteH in Afrika
  en den Grooten Oeeaan. Kiautsehou is een nog kostbaarder
  troetelkind. De laatste begrooting heeft een raining van uitgaven
  van bijna 18 millioen, waarvan er 1~ door her l~ijk worden
  bijgedragen. Men rekent, dat dit ,~paeh~gebied,~ jaarlijks aan
  her Rijk evenveel kost als alle andere bezittingen samen.
   Voor her opmaken eener j uiste rekening zou men ook nog
  in aanmerking moeten nemen de ui~gaven, die her Rijk uit
  anderen hoofde heeft te dragen als gevolg vau zijn koloniaal bezit. Dat in de eerste plaats de euorme eisehen, door de Marine
  aan de sehatkist gesteld, voor" een deel daarmede in verband gebraeht moeten worden, kan wel worden aangenomen. Intussehen
  wij weten hie~ te laade uit ervaring, hoe uiterst moei~lijk her
  is, de uitgaven met her oog op zulk een besehouwiug te spli~en.
  Ook zonder een nauwkeurige berekening eehter blijkt voldoende,
  dat de Duitsehe belastingsehuldige, zij her dan ook langs indireeten weg, voor de weelde vau her bezit van koloni~n terdege iu den zak heeft te taz~en.
  De meest welwillende beoordeelaar kau, dunkt mij, met het
  medegedeelde voor oogen moei~lijk tot een andere opvatting
  geraken, dan dat de bevrediging van de zueht naar koloniaal
  
  189
  bezit voor Duitschland tot nog toe vrij teleurstellende uitkomsten
  heeft opgeleverd. Stellig beantwoorden zij niet aan de verwachtingen, die men bij de opening van her nieuwe tiidperk
  in sommige Duitsche kringen gekoesterd heeft.
   Die verwaehtingen waren toen inderdaad bij sommigen hoog gespannen. In die dagen versch.een een vlugschrift van Dr. Bernhard
  Schwarz te L e i p z i g, dat den weidschen titel droeg ,,Ein deutsches Indien und die Theilung der Erde.,, Naar aanleiding van de
  verwerving van de eerste landstrekeu aan de Westkust van Afrika
  wordt daarin betoogd, dat de Duitsche invloed zich van Angra
  Pequena uit allengs tot aan de woonplaatsen der Boeren zal
  uitbreiden en de Engelsehen terugdringen, dat daaruit een toenadering tot Nederl,~nd zal ontstaan, waaruit de toetreding van
  dit laatste met zijn koloni~n tot her Tolverbond zal voortvloeien,
  clat Patagoni~ een zeer gesehikt veld voor een Duitsche yolkplanting oplevert en van daaruit geheel Zuid-Amerika bezuiden
  de eigenlijke tropen Duitsch kan worden, dat Australifi tot een
  federatieve aansluiting aan Duitschland moet worden bewogen,
  en dat aldus her gematigde Zuidelijke halfrond in Duitsche
  handen zou komen. Daartegenover worden dan aan Frankrijk,
  Itali~, Spanje en andere landen weer andere wereldstteken als
  toekomstbezit toebedeeld, terwijl aan her Britsche Rijk niet alleen
  verdere uitbreiding ontzegd, maar ook hog de afval van Canada
  en Indifi voorspeld wordt.
  Kon deze hoogdravende ontboezeming reeds bij haar verschijning moeifilijk lets anders dan een glimlach verwekken, de loop
  der gebeurtenissen heeft sedert de karts op een verwezenlijking
  van dien stouten droom allerminst verbeterd. ~aar ook de
  soberder gestemde lofliederen op den door Duitsehland opzettelijk
  ingeslagen weg kunnen slecht den toets eerier vergelijking met
  hetgeen de werkelijkheid heeft opgeleverd, doorstaan.
   $chering en inslag bij alle beschouwingen, waarbij de verwerving van eigen kolonifin voor ]guit.schland verdedigd en
  aangeprezen wordt, was en is de wenschelijkheid, den stroom der
  landverhuizing naar eigen Duitsch gebied te leiden, een nieuw
  afzetgebied voor Duitschen handel en Duitsehe nijverheid te
  openen, de Duitsche werkzaamheid op het terrein van wetenschap,
  zending en beschaving in verre gewesten op eigen bodem een
  veld aan te bieden.
  I~0
  
  De oogst nu, tot dusver binnengehaald, sehijnt in de meeste
  opzichten zooal niet armoedig, dan toch zeker niet van overmatigen rijkdom. Aan inspanning heeft her waarlijk niet ontbroken, maar hetgeen die heeft opgeteverd, kan nauwelijks als een
  voldoende belooning beschouwd worden,
  Dat op de bevolking van het Rijk ten getale van bijna 60
  millioen personen een aantal van ongeveer 6000, in de DuRsche
  kolonifin gevestigd, volstrekt onbeteekenend is, behoeft nauwelijks betoog. De Duitscher, die zijn land verlaat, vestigt zich
  blijkbaar nog steeds bij voorkeur onder vreemde vlag. Uit dat
  oogpunt besehouwd, missen de kolonien stellig alle beteekenis.
   Wat den handel b e t r e f t - en de versehillende bedrijfstakkcn,
  die daarmede in onmiddelijk verhand staan - - zoo valt ongetwijfeld op betere uitkomsten te bogen, al is er geen aanleiding voor uitbundigen loft Men dient bij de waardeering ook
  in aanmerking te nemen, dat in vele gevallen reeds in meer
  of rain belangrijk mate Duitsehe handel aanwezig was, toen zieh
  ook de Duitsehe staatkundige invloed deed gelden. En, waar
  dit niet her geval was, schijnt er geen reden te zijn, waarom
  de Duitsehe ondernemingsgeest zich niet even goed op een
  bepaald "gebied had kunnen werpen - - indien dit inderdaad daarvoor een veelbelovende aantrekkelijkheid opleverde - - z o n d e r
  dat daaraan een vestiging van het Duitsehe gezag had behoeven vooraf te gaan. Waar, als met name i~ Kiautsehou,
  de handelsbeweging bevredigend, maar het aandeel van Duitsehland daarin vrij onbeteekenend is, daar sehijnt mij de vraag
  alleszins gewettigd, welke bijdrage tot zijn volkswelvaart Duitsehland eigenlijk geniet als vrueht van de millioenen, waarmede
  in hoofdzaak aan Chineezen gelegenheid geboden wordt, onder
  verbeterde omstandigheden hun handel te drijven. ,,Trade follows the flag,~ is een stelling, die niet klakkeloos op alle zieh
  voordoende gevallen kan worden toegepast:
  Niet te miskennen sehijnt mij de waarde, die her koloniaal
  bezit voor Duitschland heeft als arbeidsveld voor diegenen, die
  zieh tot een werkkring in tropisehe gewesten aangetrokken gevoelen, al is het aantal van hen, die als ambtenaren, soldaten,
  onderzoekingsreizigers, zendelingen aldus op Duitsehen bodem
  werkzaam zijn, ook niet van overweldigende beteekenis. De
  ide~ele waarde, die het bezit van koloni~n, aldus besehouwd,
  
  141
  voor her moederland heeft, mag niet worden weggeeijferd. Maar
  in her geval van Duitschland is die ongetwijfeld flink betaald.
   Mles bijeengenomen, komt her mij root, dat naast waardeering
  voor veel onder hetgeen de Duitsche koloni~n te aansehouwen
  geven, de vraag of zij voor Duitsehland een bate opleveren,
  die eenigszins in verhouding staat tot de schatten aan geld en
  menschenlevens, er aan ten koste gelegd, bezwaarlijk bevestigend
  beant~oord kan worden. Onwillekeurig wordt, als men ziet,
  welke offers, her nieuwe Duitsche l~ijk zich getroost, om ook
  ten opzichte van koloniaal bezit de gelijke van oudere mogendheden te zijn, de gedaehte gewekt aan den spreekwoordelijken
  parvenu, die in zijn aangekocht ridderslot nu ook tot elken
  prijs een galerij van vooroudersportretten wil kunnen vertoonem
  Koloni~n k u n n e n ougetwijfeld een milde bron van voorspoed
  op verschillend gebied voor her moederland opleveren. Ook mag,
  afgescheiden daarvan, een yolk, welks voorgeslacht een koloniaal
  bezit verwierf, niet liehtvaardig uit enkel stoffelijke beweegredenen
  van dit erfdeel afstand doen. En in elk geval legt dit bezit ook
  dure pliehten op. Dat echter koloni~n geenszins onder alle omstandigheden, en onverschfllig tot welke voorwaarden, een onbetwistbare zegen zijn, d a t e r reden kan zijn te twijfelen, of
  her onnoodig o p z o e k e n van zulke plichten wel in het werkelijke landsbelang is, Duitschland schijnt mij daar, om dit te
  bewijzen.
  Anzsterd,zm, December 1904.
  Eco~. 1905.
  AB~
  
  Mur,LI~R.
  10.
  