text: RECENSIES
  uitgave. Die uitgave is echter vooral geschikt voor gericht zoeken naar
  bepaalde informatie. Men zal er minder snel pagina na pagina in willen
  doorlezen. Wie de kleine letter in de gedrukte versie voor lief neemt en wel
  doorleest, zal getroffen worden door de tragiek in Aalberses leven: de welhaast
  permanente financiële nood als gevolg van het Futura-avontuur, waardoor het
  onderhouden van het grote gezin een drukkende last werd; het levenseinde van
  Nolens in 1931, met wie hij tot het laatst goede wijn van minstens twintig jaar
  oud dronk; het treurige leven tijdens de hongerwinter; de hoofdpijn en de
  achteruitgaande ogen. Bij het optekenen van de vele zorgen houdt Aalberse
  zich bepaald niet in. Het meest beklemmend vind ik de serene beschrijving van
  de ziekte, de dood en de begrafenis van zijn negenjarig dochtertje Guusje in
  1918. Een nauwelijks te dragen verlies, waarop Aalberse dan ook jarenlang in
  zijn dagboek terugkomt. Wie zelf een ernstig ziek kind van die leeftijd heeft,
  zal moeite hebben de ogen droog te houden.
  J. Bosmans
  
  Schroth, S., Das Tagebuch. The Diary. Le journal. Anne Franks Het
  Achterhuis als Gegenstand eines kritischen Übersetzungsvergleichs (Bonn
  2003, Niederlande-Studien XLI; Münster, New York, München, Berlijn:
  Waxmann, 2006, 350 blz., €49,90, ISBN 3 8309 1523 3).
   Dit boek met zijn lange titel is de bewerking van een proefschrift, dat aan
  de Rheinischen Friedrich-Wilhelms-Universitäts Bonn werd verdedigd. Het is
  opvallend dat het bijna zestig jaar moest duren voor er een studie verscheen
  naar de vertalingen van een boek, waarvan er zo’n 25 miljoen wereldwijd zijn
  verschenen. Het is misschien niet opvallend dat deze studie in het Duits
  verscheen, want kenners wisten al jaren dat er iets mis was met de Duitse
  vertaling uit 1950. Om de ontkenners van de authenticiteit van het dagboek
  geen munitie te geven en om Otto Frank, die langzamerhand een bijna heilige
  status had gekregen, niet te kwetsen, werd daar maar niet over gepraat.
  Na een inleiding over het ontstaan van Het Achterhuis (1947) en de receptie
  ervan, geeft de schrijfster een overzicht van de verschillende tekstversies en uitgaven. Anne Frank begon namelijk vanaf april 1944 haar dagboek over te
  schrijven, waarbij ze verschillende veranderingen aanbracht, zaken wegliet en
  zaken toevoegde. Intussen bleef ze verder schrijven in haar eerste dagboek.
  Haar vader Otto kreeg na de oorlog dus twee versies van het dagboek van zijn
  dochter en hij nam haar tweede versie als hoofdtekst voor Het Achterhuis. In
  de kritische uitgave De Dagboeken van Anne Frank (1986) zijn haar twee
  dagboekversies én Het Achterhuis afgedrukt en in een diakritisch notenapparaat zijn Annes doorhalingen en toevoegingen inzichtelijk gemaakt.
   Simone Schroth komt met een model voor een kritische vertalingvergelijking
  en geeft daarvoor een aantal criteria. De belangrijkste zijn: fouten, neerlandismen, spreekwoorden, beeldspraak, neologismen en nog een aantal zaken, zodat
  ze de verschillende vertalingen zo objectief mogelijk met elkaar kan
  153
  
  RECENSIES
  vergelijken. Natuurlijk laat ze ook zien dat taal verandert, de woorden
  verouderen en dat er ook nieuwe woorden bijkomen. Er zijn ook extra
  problemen; wat te doen met Duitse zinnen, die Anne soms gebruikt, of nog
  moeilijker; het ‘Neder-Duits’ van sommige onderduikers, waar zij de spot mee
  drijft. Zij vergelijkt vervolgens de Duitse, Engelse en Franse vertalingen uit de
  jaren vijftig én de jaren negentig; de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ vertalingen. Schroth
  schrijft onomwonden dat de eerste Duitse vertaling ‘niet professioneel en niet
  adequaat’ is en dat de fouten in de ‘oude’ vertaling en de politieke
  ‘aanpassingen’ ook te talrijk zijn om te veronachtzamen. Het heeft deels te
  maken met het probleem dat een zeventigjarige uit Duitsland afkomstige
  journaliste die het dagboek van een dertienjarige moest vertalen en met het
  idee dat een boek met anti-Duitse uitlatingen slecht zou verkopen.
  Bij de ‘nieuwe’ vertaling uit 1991 is wat vreemds aan de hand. Nadat in
  1986 De Dagboeken van Anne Frank bij het NIOD was verschenen, besloot
  de copyrighthouder, het Anne Frank Fonds in Bazel, dat er een ‘nieuw’
  Achterhuis diende te komen. Er waren immers in 1986 nog niet eerder
  gepubliceerde dagboekteksten van Anne gepubliceerd en er kon dus wat
  nieuws worden gemaakt; een ‘nieuwe leesversie’. Dat het Anne Frank Fonds
  hiermee ook decennia langer het copyright zou kunnen houden, was mooi
  meegenomen. Ondanks een aantal bezwaren die Schroth naar voren brengt
  tegen de nieuwe vertaling, vindt ze deze toch professioneel en adequaat.
   Over de Engelse vertalingen uit 1952 (Barbara M. Mooyaart-Doubleday) en
  1995 (Susan Masotty) is veel minder geschreven dan over de Duitse vertaling,
  wellicht omdat de politieke component bijna geheel ontbreekt. Er is gelukkig
  wel meer bekend over mevrouw Mooyaart, die veertig jaar jonger was dan de
  Duitse vertaalster en die gelukkig haar correspondentie met Otto Frank had
  bewaard. Simone Schroth bekritiseert de eerste vertaling als te ‘letterlijk’ en
  vindt dat Masotty een vertaling geleverd heeft die meer rekening houdt met
  het lezerspubliek.
  Het merkwaardige is dat de eerste Franse vertaling door het duo Tylia
  Caren en Suzanne Lombard (1950) niet op alle punten positief wordt
  beoordeeld en dat zulks deels zou liggen aan het feit dat er twee vertalers aan
  hebben gewerkt. De tweede Franse vertaling uit 1992 wordt positiever
  beoordeeld, terwijl die ook door een duo is gedaan: Isabelle Rosselin en
  Philippe Noble.
  Het uitdelen van kwalificaties als ‘goed’ en ‘slecht’ is een hachelijke zaak en
  er kruipt daarmee, hoe wetenschappelijk ook verantwoord, een subjectieve
  factor in dit onderzoek. Als lezer ben je geneigd te denken dat met andere
  voorbeelden de kwalificaties wel eens zouden kunnen wisselen. Dat aan een
  (eerste) vertaling van een onbekende schrijfster minder aandacht wordt besteed
  dan aan de (tweede) vertaling van een op dat moment wereldberoemde
  schrijfster, lijkt mij zeer waarschijnlijk en dat een ‘oude’ vertaling ‘slechter’
  oogt dan een nieuwe vertaling, lijkt mij ook erg waarschijnlijk. Toch ben ik
  deze eenvoudige observaties niet tegengekomen.
   Simone Schroth heeft de uitgebreide gesprekken en correspondentie met de
  vertalers achterin opgenomen en dat zijn waardevolle bijdragen geworden in
  dit boek. Ook is het interessant te lezen dat Otto Frank veel meer met de
  154
  
  RECENSIES
  vertalingen te maken heeft gehad, als hij later voorgaf. De invloed van de vader
  van Anne Frank was al eerder gebleken in 1995 en 1979, toen twee studies
  over het toneelstuk The Diary of Anne Frank uitkwamen. Das Tagebuch –
  The Diary – Le Journal is een waardevolle bijdrage in de ‘Anne Frankwetenschap’.
   David Barnouw
  
  155
  
  Lijst van webrecensies
  Aalders, G. H., Operatie Safehaven. Kruistocht tegen een vierde rijk
  (Amsterdam: Boom, 2006, 432 blz., €29,50, ISBN 90 8506 252 7) (P. Hendriks)
  Baalen, C. C. van, Jong, R. de, ed., Koningin Beatrix aan het woord. 25 Jaar
  troonredes, officiële redevoeringen en kersttoespraken (Den Haag: Sdu Uitgevers, 2005, 529 blz., €44,90, ISBN 90 12 10875 6) (J. Kennedy)
  Balk, H., De kunstpaus. H. P. Bremmer 1871-1956 (Bewerkte dissertatie Vrije
  Universiteit Amsterdam 2004; Bussum: Thoth, 2006, 556 blz., €39,90, ISBN 90
  6868 413 2) (A. M. Bevers)
  Bergema, I., Jong, Chr. G. F. de, ed., Een rechtvaardig mens plant een
  levensboom. Over het leven en werk van Hendrik Bergema (Uitgaven van de
  Werkgroep voor de geschiedenis van de Nederlandse zending en overzeese
  kerken XI; Zoetermeer: Boekencentrum, 2006, 242 blz., €22,50, ISBN 90 239
  1007 9) (G. J. Schutte)
  Bremer, G. J., Huisarts zijn in het Interbellum (Rotterdam: Erasmus
  Publishing, 2006, 164 blz., €21,50, ISBN 90 5235 181 3) (H. C. Vrielink)
  Buisman, J., Engelen, A. F. V. van, Duizend jaar weer, wind en water in de
  Lage Landen, V, 1675-1750 (Franeker: Van Wijnen, 2006, 998 blz., €39,50,
  ISBN 90 5194 190 0) (B. Meijerman)
  Cockshaw, P., Prosopographie des secrétaires de la cour de Bourgogne (13841477) (Instrumenta XVI; Ostfildern: Jan Thorbecke Verlag, 2006, 182 blz.,
  €49,-, ISBN 3 7995 7916 8) (J. Haemers)
  Cruquius, N., Het oudste weerboekje van Nederland. De weerwaarnemingen
  van Nicolaas Cruquius, met een inleiding van H. Geurts (Franeker: Van
  Wijnen, 2006, [184] blz., €35,-, ISBN 90 5194 284 2) (B. Meijerman)
  Dehé, J., ‘Een slaafsch en ongezond bedrijf’. De geschiedenis van het openbaar
  vervoer in Waterland, 1630-1880 (Universiteit van Amsterdam 2005; Amsterdamse Historische reeks. Grote Serie XXXIII; Hilversum: Verloren, 2005, 490
  blz., €39,-, ISBN 90 6550 853 8) (G. de Bruin)
  Eltink, I., Erasmus-Rezeption zwischen Politikum und Herzensangelegenheit.
   Dulce bellum und Querela pacis in deutscher Sprache im sechzehnten und
  siebzehnten Jahrhundert (Dissertatie Nijmegen 2006; Amsterdam, Utrecht:
  APA-Holland universiteitspers, 2006, xii + 470 blz., €64,-, ISBN 90 302 1278
  0) (M. E. H. N. Mout)
  156.
  