text: 73
  N.T.G. - GENT
  BELGISCHE CIRQUE BELGE (F . REDANT . EN WALTER MOERE.MANS).
  Gedurende meer dan twintig j aar heb ik zowat · 100 à 120
  recensies per toneelseizoen geschreven. In die lange pe~
  riode van jachtig, al te jachtig werken gebeurde het echter zelden dat ik de gelegenheid kreeg of nam om op een
  afstandelijke wijze over een toneelopvoering te schrijven.
  Hiermede bedoel ik een produktie bespreken waarover men
  grondiger heeft kunnen nadenken, waarover men na .rustig
  wikken en wegen een bezonken oordeel kan neerschrijven.
  In die zin zou ik in deze bijdrage willen handelen over
  "Belgische Cirque Belge, patriottische revue patriotique",
  geschreven door Walter Moeremans en Frans Redant en tijdens de maanden november, december 1982 en januari 1983
  door het "Nederlands Toneel Gent"opgevoerd. In vele op1zichten was deze produktie merkwaardig.
   Eerst en vooral was deze montering voor het N.T.G. een
  1
  
  prestigekwestie. Geschreven door een duo, zetelend in de
  beleidgroep van het ·Gents gezelschap (Frans Redant als
  dramaturg, Walter Moeremans als acteur-regisseur),
  
  werd
  
  ze vertolkt door het nagenoeg voltallig ensemble, aangevuld met gastacteurs, figuranten en muzikanten. De produktie was gesplitst in twee lange delen die afzonderlijk
  en soms na elkaar werden gespeeld (van 18 u 30 tot ver
  na middernacht). Het geheel was opgevat als een circusvoorstelling: ruime tent in Belgische driekleur, handeling in de piste, enkele tientallen toeschouwers op de
  scène. Zo'n grandioos opzet kon vanzelfsprekend slechts
  toegejuicht worden. Er waren immers zovele positieve facetten aan verbonden: werk van Vlaamse auteurs over toe-
  
  74
  standen in eigen land, spektakulaire aanpak van de monte ring, theater dat bedoeld was om de toeschouwers te confronteren met maatschappelijke verschijnselen waara~n ze
  niet achteloos mogen voorbijlopen,
  
  verheldering verstrek-
  
  ken aan de jeugd, poging om spelenderwijze ernstige onderwerpen op de planken te bre~gen, scheppen van een speciale sfeer in de schouwburg, enz. Bovendien was het zo dat
  het N.T.G., dat een terdege gefundeerde politiek voert
  (sociaal engagement, zinrijk eigentijds werk), met deze
  produktie uitermate representatief op het voorplan wou
  komen. Een houding die men moet toejuichen, zeker als men
  ziet met welke mossel-noch-vis-repertoires vele ensembles
  uitpakken. Opvallend was ook de zeer professionele uitvoering die andermaal bewees met welke lovenswaardige inzet Jef Demedts en zijn Gentse ploeg sedert jaren werken.
  De respons van het publiek was en is evenwel, jammer genoeg, niet steeds even bemoedigend.
  Dit gezelschap ver-
  
  dient beslist beter, al wil ik nu niet beweren dat de
  directie van het N.T.G. alle gelijk aan haar kant heeft.
   Naar mijn gevoel zou men wel een tikje oordeelkundiger
  op een grotere belangstelling van het publiek moeten mikken zonder daarom onaanvaardbare artis~ieke toegevingen
  te doen. Maar dat is een ander probleem waarop ik reeds
  meer dan eens heb gewezen, doch waarop ik nu niet verder
  wil ingaan. De lading van de "Belgische Cirque Belge" montering was ontegensprekelijk positief, nl. de vinger
  op pijnlijke Belgische wonden leggen.
  Bij zo'n poging kan men allerhande richtingen uit: oppervlakkig een groot aantal punten in het vizier nemen,
  een selectie maken en dieper peilen, bepaalde klemtonen
  leggen, in een ironische of ernstige toonaard werken, enz.
  Meteen raken we de ' kern van de zaak. De auteurs hadden
  in de eerste plaats oog voor de Vlaamse Beweging in de
  
  75
  Belgische staat. Zo'n standpunt is verdedigbaar al is het
  dan onmiskenbaar jammer dat men niet gepoogd heeft die
  problematiek ' uit meer invalshoeken te benaderen. In de
  N.T.G.-vormgeving lag m.i. de nadruk te sterk in dezelfde
  lijn, nl. de Vlaams-nationale en dit ten nadele van de
  andere stromingen in de Vlaamse strijd. Ik denk aan heel
  wat liberale, socialistische, vrijzinnige figuren die te
  weinig of niet aan bod kwamen. In een dergelijk stuk kan
  men uiteraard niet volledig zijn, maar men had toch een
  te eenzijdige benadering dienen te vermijden.
   Een tweede belangrijke vaststelling geldt het stijlverband. Men had gekozen voor een circussfeer, d.w.z. een
  humoristische, ironische, desnoods sarcastische, beslist
  karikaturiser~ndestijl. Bij de aanvang hield men het vol
  en men viel er verder geregeld op terug, maar naar mijn gevoel niet genoeg. Eigenlijk had men de hele montering door,
  op
  
  enkele uitzonder ingen na, met dezelfde pittige toetsen
  
  moeten werken. Dit zou de kritische en afstandelijke belichting vergemakkelijkt hebben. Nu verviel men te dikwijls
  in wrange en vaak bittere tragiek. Op zichzelf was dit
  niet fout doch het paste minde r in het stijlprocédé.
  Men had evenzeer gekozen voor afwisseling, doch ook
  daar was men niet consequent ge noeg, in die zin dat vele
  passages al te lang uitvielen. Er werd van het publiek
  een flinke inspanning gevraagd. Dat mag (moet) natuurlijk,
  maar men dient op dit stuk toc h niet te ver gaan. Zo denk
  ik dat men bijvoorbeeld overdreef met het gebruik van
  Frans en Duits. Men had beter de gebruikte taal eventjes
  aangegeven om dan op het Neder l ands over te schakelen.
  Suggestie speelt in het theate r toch mee en met het naturalistisch-verisme moet men li e fst zuinig omspringen. Ook
  vielen bepaalde vergelijkingen soms niet gelukkig,uit
  (bijvoorbeeld concentratiekampp ractijken en repressiemis-
  
  76
  I
  
  bruiken).
  Mijn laatste verwijt - ik beperk mij - geldt het te nadrukkelijk op het voorplan brengen van e~kele figuren. Om
  slechts één voorbeeld te geven: Borms. Hoe aanzienlijk de
  rol van die politicus ook mag geweest zijn,
  
  ....
  in het ge-
  
  heel van "Belgische Cirque Belge" diende hij niet zo fors
  op te vallen.
   Dit alles doet echter niets af van mijn waardering voor
  deze produktie die in vele opzichten blijk gaf van een inzet die in Vlaanderen eerder uitzonderlijk is. Nagenoeg
  alle rollen werden verrukkelijk scherp getekend. Het citeren van afzonderlijke prestaties zou mij echter te ver leiden. Het volstaat te vermelden dat de minder geslaagde
  typeringen alleszins gering waren. Voor een stuk met tientallen en tientallen rollen zegt zulks meer dan genoeg.
  Decor (André Fonteyne), kostuums (Andrei Ivaneanu), belichting (Jan Gheysens) e.d. waren ongemeen verdienstelijk :
  net zoals de uitvoering van de programmabrochure (op dit
  vlak blinkt het N.T.G. evenzeer uit). De regie van Walter
  Moeremans was voortreffelijk, vakkundig tot en met,
  
  al
  
  zal hij het als mede-acteur wellicht moeilijk gehad hebben
  om voldoénde kritisch te staan tegenover de al te langdradige taferelen. Auteurs die hun eigen werk regisseren missen veelal de kracht om op de juiste wijze hun tekst aan
  te passen bij het levend worden van hun schriftuur. Alle
  bemerkingen ten spijt blijft "Belgische Cirque Belge" evenwel een theaterprestatie die ik in de Vlaamse toneelwereld
  uitzonderlijk durf noemen, zowel qua opvatting als qua
  uitvoering. Wat mij telkens weer treft bij de N.T.G.-ploeg
  is de totale ove~gave, de geestdriftige inzet en het geloof
  in de opdracht van het theater in onze tijd. Ik zal zek~r
  niet beweren dat de visie van de N.T.G.-directie onvoorwaar-
  
  77
  delijk perfekt is. Geenszins, maar ze getuigt van een ver dedigbare filosofie, van een stevig inzicht in de mogelijkheden van het
  
  theater in onze eigentijdse samenleving.
  Rik LANCKROCK.
  l
  1.
  