text: Book Reviews
  - W.F. Wertheim, Het onderwijsbeleid in Nederlands-Indië 1900-1940. Een bronnenpublicatie
  (bew. door Dr. S.L. van der Wal). Wolters, Groningen 1963. 724 blz.
  - F.D.K. Bosch, J.E. van Lohuizen-De Leeuw, Indische skulpturen der sammlung Eduard von der
  Heydt. Beschreibender Katalog, Zürich, 1961.
  - F.D.K. Bosch, J.E. van Lohuizen-De Leeuw, Schätze aus Thailand. Katalog einer Ausstellung im
  Wallraf-Richarts-Museum zu Köln, 1963 (Einführung in die Kunst Thailands von J.E. van
  Lohuizen-De Leeuw, Amsterdam; Zur Thailändischen Malerei von Elizabeth Lyons, New York;
  Verzeichnis der ausgestellten Werke von M.C. Subhadradis Diskul, Bangkok)., Elizabeth Lyons,
  M.C. Subhadradis Diskul (eds.)
  - F.D.K. Bosch, Th. P. Galestin, Hedendaagse kunst van Bali uit het eigendom van H.M. de
  Koningin, de Rijksuniversiteit te Leiden en de heer Bonnet. Catalogus van de in 1962 in het
  Centraal Museum te Utrecht gehouden tentoonstelling.
  - C. Nooteboom, S. Kooyman, Ornamented bark-cloth in Indonesia. Mededelingen van het
  Rijksmuseum voor Volkenkunde, Leiden, No. 16, 1963; VI and 145 pp. 32 plates and 235
  drawings.
  - C. Nooteboom, Norbert Mylius, Indonesische Textilkunst: batik, ikat und plangi. Verlag Notring
  der Wissensch. Verb. Österreichs, Wien 1964; 93 S., 36 Bilder.
  - H.R. Mesman, Jane Richardson Hanks, Maternity and its rituals in Bang Chan. Cornell Thailand
  Project. Data Paper: No. 51, Southeast Asia Program, Department of Asian Studies, Cornell
  University, Ithaca, New York. December 1963. 128 Seiten.
   - J. Gonda, H.L. Shorto, Linguistic comparison in South East Asia and the Pacific. (Collected
  Papers in Oriental and African Studies, School of Oriental and African Studies, University of
  London 1963; 159 pages.)
  In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 121 (1965), no: 3, Leiden, 366-388
  
  This PDF-file was downloaded from http://www.kitlv-journals.nl
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN
  Het onderxvijsbeleid in Nederlands-Indie 1900—1940.
  Een bronnenpublicatie (bew. door Dr. S. L. VAN DER
  WAL). Wolters, Groningen 1963. 724 biz., prijs fl. 53,50.
  Het hier besproken werk, verschenen als eerste deel van de ,,Uitgaven van de Commissie voor Bronnenpublicatie betreffende de
  Geschiedenis van Nederlands-Indie 1900—1942 van het Historisch
  Genootschap", is een kloek boekdeel van meer dan 700 bladzijden geworden. Helaas is kloekheid bepaald niet de uit de medegedeelde
  documenten meest op de voorgrond tredende karaktertrek van het in
  de behandelde episode door de Nederlands-Indische regering gevoerde
  onderwijsbeleid.
   In 1901 had minister Cremer nog eens opnieuw het negentiendeeeuwse standpunt vastgelegd, ,,dat het . . . niet in de bedoeling ligt of
  kan liggen de zorg voor het volksonderwijs in Nederlandsch-Indie voor
  rekening der Regeering te nemen; dat hierin door het particulier
  initiatief behoort te worden voorzien . . ." (p. 7-8). Er was wel iets
  veranderd sinds 1835, toen de resident van Banjoemas aan de regering
  had voorgesteld om voor de bevordering van het inlands onderwijs
  / 30,— beschikbaar te stellen, en na anderhalf jaar wachten het antwoord kreeg, dat daar niets van kon komen — alle residenten op Java
  mochten het eens in hun hoofd krijgen / 30,— per maand voor inlands
  onderwijs te vragen! (p. 119-120). Er waren aan het eind van de
  negentiende eeuw, naast een beperkt aantal Indonesische leerlingen op
  Europese lagere scholen, nog een 25-tal ,,eerste klasse scholen" in het
  bijzonder bestemd ,,voor de kinderen van de hoofden en aanzienlijken''
  en ongeveer 500 ,,tweede klasse scholen" met driejarige cursus voor de
  stadsbevolking. Maar toen in 1901 de ver vooruiltziende Directeur van
  Onderwijs, Eeredienst en Nijverheid J. H. Abendanon voorstelde om
  althans op elke districts- en onderdistrictshoofdplaats een ,,tweede
  klasse school" te openen (p. 6) vond de Minister van Kolonien Van
  Asch van Wijck het nodig er op te wijzen, dat wat de opening van
  nieuwe scholen betreft ,,met groote bedachtzaamheid worde te werk
  gegaan en niet worde toegegeven aan het streven van den Directeur
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  367
  
  van Onderwijs, Eeredienst en Nijverheid, dat leidt naar een algetneene
  voorziening in het volksonderwijs van Regeeringswege" (p. 9).
   In officiele kringen werd Abendanon beschouwd als een ,,utopist,
  die met prachtige droombeelden rondloopt, maar geen rekening houdt
  met de eischen van het practische leven" (p. 23). En dat is uit officiele
  mond wel de ergste critiek die een ambtenaar te beurt kan vallen!
  Niet alleen was het onzinnig van Abendanon, te vragen om snelle
  uitbreiding van het volksonderwijs; hij had ook geijverd voor verbreiding van de kennis van het Nederlands onder de bevolking.
  Jhr. Mr. B. C. de Jonge — jawel, dezelfde, maar toen nog pas aankomend ambtenaartje op het Ministerie van Kolonien — schrijft:
  ,,Bekend is, dat Mr. Abendanon alle middelen wil ter hand nemen
  om de ontwikkeling van den Inlander te bevorderen en men mag het
  voor zeker houden, dat hij met veel grooter voortvarendheid de verspreiditig van het Nederl. thans ter hand heeft genomen dan zijn
  voorganger ooit zou gedaan hebben" (p. 19). Maar, zo voegt hij er
  bedachtzaam aan toe, sotnmigen betwijfelen ,,het nut van. het populariseeren der Holl. taal onder de Inlanders", ,,of zijn bevreesd het aantal
  ontevredenen belangrijk te zien toenemen" (p. 20) ; Loudon, de chef
  van De Jonge, vraagt zich af: ,,waaruit blijkt dat beweerde zich krachtig
  openbarend streven naar meer kennis van het Nederlandsch ?" — die
  dwaze Abendanon heeft wel meer van ,,die fraaie beweringen" geponeerd! (p. 23). Een bestuursambtenaar vindt, aldus De Jonge, het
  voorbereiden van Inlanders voor het klein-ambtenaarsexamen ,,afkeurenswaard omdat zoo doende eene scherpe concurrentie den Indo's
  zal worden aangedaan". Maar tegen dit streven ,,om den inlander klein
  te houden" tekent de Secretaris-Generaal van Kolonien althans protest
  aan: ,,'t Adagio is altijd hetzelfde: zooveel mogelijk voor de Europeanen, dan ook nog wat voor de Indo's; voor de inlanders niets. Dat
  is verkeerd" (p. 21).
   Maar al spoedig begint de wind uit een wat andere hoek te waaien.
  al is het nog niet de kloeke, frisse wind die naar de gangbare voorstelling de ,,ethische" periode zou hebben gekenmerkt. Idenburg, optredend als Minister van Kolonien, beseft wel, dat uitbreiding van het
  volksonderwijs noodzakelijk is. Maar hier ligt een taak, die men om
  twee redenen beter niet van gouvernementswege kan aanpakken. Ten
  eerste ,,omdat op die wijze met minder groote offers uit de schatkist in
  de behoefte kan worden voorzien; maar niet uitsluitend om die reden";
  ,,het gouvernementsonderwijs, dat neutraal behoort te zijn" wordt
  grotendeels gegeven door ,,Mohammedaansche onderwijzers" (p. 31),
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  368
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  wat tot gevolg heeft ,,dat hot inlandsch onderwijs zooals dit van
  gouvernementswege wordt gegeven steeds min of meer propaganda voor
  den islam maakt" (p. 40).
  Daarom voelt Idenburg er meer voor, net volksonderwijs van particuliere zijde te laten verzorgen (door zending en missie) ; de overheid
  kan dit onderwijs dan subsidieren. Maar daarnaast wil hij een proef
  nemen met dessaonderwijs ,,op niet al te kostbare wijze" (p. 30). Van
  Heuitsz, optredend als Gouverneur-Generaal, zal deze laatste gedachte
  realiseren. De driejarige dessaschooltjes, grotendeels door de dorpen
  zelf gefinancierd, worden binnen een klein aantal jaren de voornaamste
  vorm van ,,volksonderwijs". Ruim dertig jaar later ziet de zoon van
  Idenburg, dan Directeur van Onderwijs en Eredienst, zich echter genoodzaakt over deze dessaschooltjes te schrijven: ,,hetgeen geleerd
  wordt is wel zeer weinig en de gelegenheden om het geleerde te
  bewaren zijn relatief gering" (p. 599).
   Ook op ander terrein worden de regeerders door de omstandigheden
  gedwongen om iets van de aan 't begin van de eeuw heersende ,,grote
  bedachtzaamheid" te laten varen.
  Wanneer het door Chinezen zelf gecreeerd particulier onderwijs op
  nationaal-Chinese grondslag een grote vlucht gaat nemen, gaat de
  regering over tot de oprichting van Hollands-Chinese scholen (dus
  scholen bestemd voor Chinezen met Nederlands als voertaal). Het doei
  wordt duidelijk gesteld: ,,om de Chineesche ingezetenen hier te lande
  los te maken van de Chineesch-nationale beweging" (p. 102). Maar
  — wat zullen de Indonesiers er van zeggen? De Raad van Indie acht
  het niet twijfelachtig dat de oprichting van Europeesche scholen ten
  behoeve der Chineezen door het meer ontwikkelde deel der Inlandsche
  bevolking met leede oogen zal worden aangezien" (p. 102). Voorlopig
  probeert men de Indonesiers tevreden te stellen door enig onderwijs
  in de Nederlandse taal op de ,,eerste-klasse school" in te voeren. Op
  deze manier, aldus minister Fock in 1907, krijgt men meteen de gelegenheid ,,om de Europeesche scholen beter te beschermen tegen een
  al te grooten toevloed van Inlandsche leerlingen" (p. 104).
  Maar enkele jaren later steekt er inderdaad een frisse bries op in
  regeringskringen — zij het niet los van de snelle veranderingen in
  het Indonesisch geestelijk klimaat. Boedi Oetomo is opgericht, en de
  Adviseur voor Inlandse Zaken Hazeu wijst er op, dat ,,althans op een
  punt geheel Jong-Java volkomen eenstemmig denkt en een zeer besliste
  overtuiging heeft: men verlangt in de eerste plaats onderwijs als onontbeerlijk middel zoowel tot economischen vooruitgang als tot geesteDownloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   369
  
  lijken groei" (p. 152). Hieraan moet men tegemoetkomen. Al eerder had
  Hazeu gewezen op tegenwerking ten opzichte van prijajis wanneer zij
  hun kinderen op goede Europese scholen wilden plaatsen (p. 105-108)
  en had hij geklaagd over het conservatisme bij ,,de meerderheid van
  de Europeesche ambtenaren bij het Binnenlandsch Bestuur" (p. 132).
  Maar in 1912 krijgt hij, door zijn benoeming tot Directeur van Onderwijs en Eredienst, de kans iets van zijn progressieve ideeen te verwezenlijken, met de steun van de intussen tot Gouverneur-Generaal
  benoemde Idenburg.
  De reden, waarom Idenburg hem in deze funotie wil zien optreden,
  is wat verbluffend: ,,hij is uit orthodoxe omgeving; heeft een poos
  thjeologie gestudeerd. Hij is modern, maar zeer sympathiek voor de
  zending. Eenige maanden geleden zeide hij mij: ik wenschte dat de
  bevolking in geheel Indie christen werd". Dan lean Koster, thans
  Directeur O. en E., in de Raad van Indie, en kan de onderwijsspecialist Pott, ,,een politiek (en niet ongevaarlijk) tegenstander", en
  ,,openbaar-onderwijs-fanatieker" uit de Raad verdwijnen . . . (p. 203).
  Idenburg kwam naar Indie met het vasite plan het Christelijk onderwijs krachtdadig te steunen. Maar hem werd de voet dwars gezet door
  de sterke beweging in Moslimse kring. Sarekat Islam gaat zich heftig
  roeren; maar ook de vrijmetselaars zijn sterke voorstanders van openbaar onderwijs. Idenburg begrijpt, dat dit verzet niet slechts een ,,zeepbel" is. Hij laat zich door Adriani overtuigen, dat de Islam voor zijn
  belijders ook de drager is van ,,het nationale bewustzijn van den
  bruinen man tegenover den blanken" (p. 216).
   En zo wordt Idenburg zijns ondanks gedwongen, de uitbreiding van
  het openbaar onderwijs met kracht ter hand te nemen. Het enige, dat
  er voor Idenburg op overschiet, is te proberen zoveel mogelijk Christelijke onderwijzers in overheidsdienst aan te trekken, en dat lukt niet
  best, want de meerderheid van de toevoer uit Nederland betreft ,,rood
  volk", en verder ,,de laatste tijd nog al veel Roomsche". Abraham
  Kuyper schijnt zo doctrinair tegen het openbaar onderwijs gekant te
  zijn, dat hij dienstneming niet wenst aan te bevelen. ,,Rome is gelukkig
  'minder principieel' en tevens christelijker". ,,Kunt ge ons niet aan een
  goede partij christel. onderwijzers voor de gouvernementsscholen
  helpen?", vraagt Idenburg de Minister in arren moede (p. 225-226).
  Daar de ,,eerste klasse scholen" geen aansluiting geven aan hogere
  vormen van onderwijs, zelfs niet aan Mulo-onderwijs, stelt men zich
  van Indonesische zijde daar niet mee tevreden. Naar het voorbeeld van
  de Hollands-Chinese school, ontstaat de Hollands-Inlandse school.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  370
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  Hazeu spreekt duidelijk uit, dat, bij de opbouw van het Indisch onderwijsstelsel, ,,het belang van een enkele betrekkelijk kleine groep van
  inwoners (i.e. het Hollandsch element)" wijken moet ,,voor dat eener
  overgroote meerderheid" (p. 252).
   Maar Hazeu koesterde nog een ander streven, dat met deze visie
  in verband stond. Hij merkte op ,,dat de openbare Europese lagere
  school hier te lande een copie is van de lagere school in het moederland", en dat ditzelfde gold voor de openbare hogere burgerscholen:
  voor de Mulo-cursussen (die toen nog verbonden waren aan de Europese lagere school) wenste hij een andere opzet: deze moeten ,,een
  grondige hervorming ondergaan waardoor zij hun Hollandsch cachet
  zullen verliezen" (p. 248). Maar in de praktijk leverde deze ,,grondige
  hervorming", als ik mij niet vergis, niet veel meer op dan een breken
  met het verplicht stellen van het Frans op de Mulo-scholen.
  Hoewel nu het openbaar onderwijs vanaf het optreden van Idenburg
  als Gouverneur-Generaal en Hazeu als Directeur van O. en E. inderdaad een stoot vooruit heeft gekregen, is toch handhaving van de
  ,,concorda'njtie" met Nederland, vooral op het terrein van het middelbaar onderwijs, tot de Tweede Wereldoorlog toe een van de voornaamste kenmerken van het systeem gebleven. De bronnenpublicatie
  geeft geen duidelijk inzicht, welke redenen tot handhaving van dit
  stelsel hebben geleid. Er waren enkele uitzonderingen zoals de slechts
  tot een plaats beperkte Algemeen Middelbare School A1 (Oosterslitteraire afdeling), die meer speciaal op de levenssfeer en cultuur van
  de Indonesische bevolking was afgestemd; voor het overige werd het
  gehele algemeen vormend middelbaar en voorbereidend hoger onderwijs
  in overwegende mate op concordantie gebaseerd. En het sterke vermoeden bestaat, dat de overwegingen die hiertoe hebben geleid, niet
  in de eerste plaats samenhingen met de belangen van de grote massa
  der Indonesische bevolking, maar met de specifieke belangen van de
  beperkte groep der Europeanen (met inbegrip van de Indo-Europeanen), voor wie eventuele aansluiting aan de scholen en universiteiten
  in Nederland een primair belang was.
   Een andere factor kan geweest zijn gebrek aan fantasie, waardoor
  het besef van de mogelijkheid om een geheel ander, meer op de
  Indonesische samenleving gericht, maar in beginsel evenwaardig onderwijssysteem te creeren het voorstellingsvermogen van de onderwijsautoriteiten te boven ging.
  Hoe dan ook, de ,,concordantie" heeft de groeimogelijkheden van
  het openbaar onderwijs voor Indonesiers in sterke mate geremd, al is
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  371
  
  het slechts door de bijzonder dure opzet in verband met de noodzaak
  grate aantallen leerkrachten uit Nederland aan te trekken. Terwijl de
  belangstelling van de dorpsbevolking voor de dessaschool beperkt bleef,
  steeg de effectieve vraag naar ,,westers onderwijs" (waartoe dus ook
  de H.I.S. en de H.C.S. zijn te rekenen), waaraan het vooruitzicht van
  stijging op de maatschappelijke ladder was verbonden, verre uit boven
  de mogelijkheden die de uitbreiding van dit onderwijs tot 1930 toe
  kon bieden. In de crisisjaren trof de bezuiniging vooral juist deze
  sector — wegens de duurte ervan — ondanks die grote belangstelling
  van Indonesische zijde.
   De openheid, waarmee de het opgebouwde weer afbrekende bezuinigingspolitiek van na 1930 wordt tentoongesteld, vormt een van de
  grootste verdiensten van deze bronnenpublicaitie. Op overeenkomstige
  wijze had bezuinigings-dictator Du Bus honderd jaar eerder de belangrijke initiatieven tot een actieve cultuurpolitiek onder G. G. van
  der Capellen afgebroken. Al kurunen wij niet nagaan of niet belangrijke
  documenten zijn weggelaten, verleent alleen al het opnetnen van twee
  bijzonder critische stukken van Dr. P. J. A. Idenburg (p. 580 e.v. en
  650 e.v.) aan dit werk een groot historisch belang. Terwijl in de
  daaraan voorafgaande stukken, daterend uit de regeringsperiode-De
  Jonge, de harde feiten worden verdoezeld achter mooie woorden als
  ,,herordening" en ,,decentralisatie"; terwijl de op zichzelf onderwijskundig gerechtvaardigde critiek van de Hollands-Inlandse Onderwijscommissie op de H.I.S. en de vrees voor overproduce van
  ontevreden westers geschoolden in verhouding tot de werkgelegenheid,
  worden omgesmeed tot een wapen om deze hele sector sterk te besnoeien zonder er iets voor in de plaats te stellen, worden in de uiteenzettingen van Idenburg de zaken bij de ware naam genoemd. Zo
  geeft schrijver met zoveel woorden toe, dat ,,in de periode van 1931
  tot 1935, d.w.z. de versoberings- en bezuinigingsperiode bij uitnemendheid" van een positieve politiek ten aanzien van het eigenlijk Inlands
  onderwijs weinig sprake is geweest (p. 589). Minister Welter geeft de
  conclusie van Idenburg's eerste stuk aldus weer, dat in tegenstelling
  met vroeger gewekte voorstellingen ,,gedurende de jaren 1931 tot
  1936 practisch van een volkomen stilstand moet worden gesproken"
  (p. 618). Zowel de beperking van het ..westers" onderwijs als de
  omzetting van de intussen vijfjarig geworden ..tweede klasse scholen"
  in driejarige volksschool plus vervolgschool komen neer op duidelijke
  verslechteringen, gezien Idenburg's reeds eerder vermeld oordeel over
  de driejarige ,,volksschool".
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  372
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  Ook Idenburg onithoudt zich niet helemaal van retoriek — bv.
  wanneer hij met instemming een ministeriele uitspraak aanhaalt, dat
  ,,het onderwijsstelsel aan den eenvoudigen desa-man de gelegenheid
  (bood) zijn kinderen te doen opleiden tot en met de hoogeschool"
  (p. 583). De schakelschool, volgens De Kat Angelino ,,een geniale
  uiitvinding", die het pad van dessaschool naar hogere onderwijsvormen
  moest effenen, bleek immers een doodgeboren kind (zie I. J. Brugmans,
  Geschiedenis van het Onderwijs in Nederlandsch-Indie, 1938, p. 336337: in dat jaar waren er in totaal niet meer dan 5000 leerlingen op
  de schakelseholen).
  Ook in deze na-crisisperiode ontbreken overigens niet de bijoverwegingen, die weer leiden tot een wat royaler en liberaler houding:
  de ongesubsidieerde ,,wilde scholen" zijn, tegen alle verdrukking in,
  met kracht gegroeid — waar het gouvernement geen uitzicht bood,
  niam de bevolking de onderwijsvoorziening zelf ter hand, en deze snelle
  groei werd, evenals die van de Chinese scholen aan 't begin van de
  eeuw, als een bedreiging en daardoor als een uitdaging gevoeld (p.
  608).
  Dan was er hinderlijke critiek uit het buitenland, die zowel Minister
  Welter als Dr. Idenburg geneigd waren ernstig ter harte te nemen
  — al vond Welter dat men het analphabeten-cijfer wel ,,desnoods meer
  op papier dan in werkelijkheid" (p. 620) kon proberen te verlagen.
  Dit analphabeten-cijfer, geconstateerd bij de Volksitelling van 1930,
  brengt mij tot een critische opmerking. Op p. 660 stelt Idenburg terecht: ,,Wij nemen, wat het analphabetisme betreft, in het Zuiden en
  Zuid-Oosten van Azie een beschamende uitzonderingspositie in".
   Maar in noot 2 op p. 654 acht de bewerker het nodig te stellen
  dat het bij de Volkstelling geconstateerde alphabeten-percentage van
  6,44 % voor de totale inheemse bevolking een vals beeld schept. Hij
  beroept zich op een officiele publicatie uit 1948, waarin ,,berekend"
  zou zijn, dat wanneer men het percentage op de bevolking boven de
  10 jaar betrekt, men tot een percentage alphabeten komt van 30,83 %,
  waardoor de vergelijking met de overige Aziatische landen beslist
  gunstiger uitvalt.
  Ik heb reeds tot twee maal toe in De Nieuwe Stem1 voorgerekend
  dait er van deze berekening niets deugt. Hoogsitens 33 % van de bevolking was in 1930 beneden de 10 jaar. Wanneer men deze van de
  1
  
  De Nieuwe Stem, Jg. 4 (1949), p. S38-39; ibidem, ]g. 16 (1961), in mijn
  artikel 'Het saldo der koloniale boekhouding', waarin o.a. Baudet en Brugmans
  (ed.), Balans van Beleid, wordt besproken (zie p. S6S).
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   373
  
  totale bevolking van Nederlands-Indie aftrekt, dan vormt het aantal
  alfabeten van het overblijvende aantal (tweederden van de totale bevolking) nog altijd op zijn allerhoogst ± 10 % !
  Terwijl voor het overige de voetnoten van dit werk vaak bijzonder
  aardige additionele informatie geven, ontsiert deze ene noot helaas het
  werk, dat overigens gelukkig elk apologetisch karakter mist. Wij hebben
  thans geen behoefte meer aan Welter's recept — bestrijding van het
  analphabetisme meer op papier dan in werkelijkheid!
  Aan het eind van de behandelde periode komt Idenburg tenslotte
  met een werkelijk kloek plan — het ,,doorbrekingsplan", dat weliswaar
  geen kwalitatieve verandering van het onderwijsstelsel in het vooruitzicht stelde, maar althans kwantitatief de impasse wilde doorbreken
  door in de toekomst jaarlijks omstreeks 1000 nieuwe scholen (800
  volksscholen en 200 vervolgscholen) in het leven te roepen.
  Toen dit plan werd ingediend, was het 1940. In 1942 zou de eerste
  reeks nieuwe volksscholen totstandkomen, in 1945 de eerste nieuwe
  groep vervolgscholen. Wat er in werkelijkheid kwam, in 1942 en in
  1945, is maar al te goed bekend.
  Op onderwijskundig zowel als op ander gebied kwam er een ,,doorbreking"; maar daar kwamen wij Nederlanders niet meer aan te pas.
  Wij hadden als vervoermiddel de sado gebruikt, in een tijd waarin
  een vliegtuig voor Aziaten nauwelijks snel genoeg was.
  W. F. WERTHEIM
  
  Hedendaagse kunst van Bali uit het eigendom van
  H.M. de Koningin, de Rijksuniversiteit te Leiden en
  de heer Bonnet. Catalogus van de in 1962 in het Centraal Museum te Utrecht gehouden tentoonstelling door
  TH. P. GALESTIN.
  Schatze aus Thailand. Katalog einer Ausstellung im
  Wallraf-Richarts-Museum zu Koln, 1963 (Einfuhrung
  in die Kunst Thailands von j . E. VAN LOHUIZEN-DE LEEUW,
  Amsterdam; Zur Thailandischen Malerei von ELIZABETH
  LYONS, New York; Verzeichnis der ausgestellten Werke
  von M. c. SUBHADRADIS DISKUL, Bangkok).
   Indische Skulpturen der Sammlung Eduard von der
  Heydt. Beschreibender Katalog von j . E. VAN LOHUIZENDE LEEUW, Zurich, 1961.
  Dl. 121
  
  25
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  374
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  Over het algemeen valt er aan het samenstellen van catalogi van
  musea en tentoonstellingen bitter weinig eer te behalen. Het is er toch
  zo mee gesteld dat de bezoeker van deze verzamelingen er zich gemeenlijk toe bepaalt de nummers van de hem interesserende stukken vluchtig
  in zijn catalogus te raadplegen, terwijl hij zich ernstig voorneemt de
  lectuur van de lange, op 't eerste gezicht nogal droge inleiding, die er
  toch zo zorgzaam op uit is hem alle wetenschappelijke en andere
  inlichtingen over het geexposeerde te verstrekken, uit te stellen tot
  er zich, ergens in de toekomst, een geschikt moment voor zal aanmelden. Anderzijds is er de ongunstige omstandigheid dat van catalogi
  geen recensie-exemplaren plegen te worden uitgezonden en er geen
  rabat op wordt verleend aan de boekhandel met het gevolg dat er het
  zwijgen toe wordt gedaan zowel van de zijde van de vakgenoten van
  de auteur als in de periodieke aankondigingen van nieuwe uitgaven.
  Zo zijn catalogi voorbestemd heel wat licht in de vorm van nieuwe
  gegevens en nieuwe inzichten onder him korenmaat verborgen te
  houden, hetgeen niet het geval zou zijn geweest indien de uitkomst
  van alle tijd en moeite aan hun samenstelling besteed in een boekwerk
  of tijdschriftartikel ware gepubliceerd.
  Dit mocht wel eens gezegd zijn nu kort na elkaar drie catalogi van
  oosterse kunstverzamelingen zijn verschenen die alleszins waard zijn
  onder de hen bedekkende korenmaat vandaan te worden gehaald.
   Dit geldt vooreerst van Galestin's catalogus van de in 1962 te Utrecht
  gehouden tentoonstelling van Balische kunst, een tentoonstelling van
  een zo hoog esthetisch gehalte als er maar zelden in ons land te bezichtigen is geweest. Voor wie zich hiervan niet persoonlijk heeft kunnen
  overtuigen, zoals recensent, zijn er de platen van de voortreffelijk verzorgde catalogus ten bewijze dat te Utrecht, bij afwezigheid van alle
  Kitsch — op de touristenmarkt zo overvloedig voorhanden — alleen
  het puik der Balische kunst uit de laatste halve eeuw geexposeerd is
  geweest. Zie o.a. het pronkstuk der tentoonstelling: het wonderschone
  beeld van een godin — volgens Balische opgave Basoendari voorstellend — het topstuk vormend van een allerkunstigst ajour bewerkte
  olifantstand (pi. 1); voorts de fraai gestileerde tekening van een vogelcompositie (pi. 23), de beklemmende impressie van een spookachtig
  stuk oerwoud (pi. 26) en, niet te vergeten, de houtsculpturen met hun
  rake uitbeelding van volkstypen en dierfiguren (pi. 35-37, 42, 45).
  Aan voorlichting heeft het de bezoeker van de tentoonstelling
  allenninst ontbroken. Het begint ermee dat in een nuttige, zij 't misschien iets te wijdlopige, inleiding tot de catalogus een expose wordt
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   375
  
  gegeven van de zeer opmerkelijke renaissance die de Balische schilderen beeldhouwkunst in de laatste drie, vier decennien heeft doorgemaakt
  en van de — in haar betekenis vaak overschatte — rol die westerse,
  op Bali woonachtige kunstenaars bij deze vernieuwing hebben gespeeld;
  verder van de diverse maatregelen van overheidswege en van particuliere zijde getroffen om de kunst tegen de gevaren van de op haar
  aanstormende nieuwe tijd te beschermen. Volgt de beschrijving van
  de enkele stukken waarin de auteur alle gelegenheid heeft gehad van
  zijn grondige kennis der Balische kunst, oud en nieuw, te doen blijken.
  Dit valt vooral op in die gevallen dat er aanleiding tot meer uitvoerigheid bestond en er dieper werd ingegaan op bijzonder interessante
  stukken ter expositie aanwezig, zo bijv. bij de zeer gedetailleerde
  beschrijving van de tjandra sengkala en Arjunawiwaha-voorstellingen
  als versiering aangebracht op de zilveren doos die in 1923, bij gelegenheid van het zilveren regeringsjubileum van H.M. Koningin Wilhelmina,
  werd vervaardigd.
  Als iets nieuws valt ten slotte nog te signaleren dat in de catalogus
  niet alleen ruim plaats is gemaakt voor de jongere en jongste producten
  der kunst, maar ook de makers van deze stukken bij ons worden
  geintroduceerd door, in aparte artikeltjes, de bijzonderheden omtrent
  hun leven en bedrijf te vermelden die voor een goed begrip van hun
  prestaties nodig zijn, wat betekent dat zij als individuele kunstenaars,
  op voet van gelijkheid met hun westerse kunstbroeders, worden
  behandeld.
   Heeft de Balische catalogus niet de pretentie zich als handboek der
  kunst aan te dienen, dit kan in zekere zin wel worden gezegd van de
  catalogus der tentoonstelling van Thailandse kunst die in 1963 in
  Keulen heeft plaats gehad.1 Georganiseerd als zij was bij gelegenheid
  van het honderdjarig bestaan van het vriendschaps- en handelsverdrag
  tussen Thailand en Duitsland was deze tentoonstelling in alle opzichten
  groots van opzet: niet alleen was zij van heinde en verre bij elkaar
  gebracht, ook straalt er iets van die grootsheid af op de samenstelling
  van de catalogus die men, blijkbaar tot meerdere waarborg voor
  volledigheid en deskundigheid, aan niet minder dan drie auteurs heeft
  opgedragen. Deze ietwat ongewone opzet heeft uiteraard het niet
  denkbeeldige gevaar met zich gebracht dat de bijdrage van Mevr. Van
  Lohuizen ,,Einfuhrung in die Kunst Thailands" en die van Miss Lyons
  1
  
  Van deze catalogus zijn de volgende vertalingen verschenen: Kunst uit
  Thailand, Den Haag, 1963; Kunst uit Thailand, Brussel, 1964; Kunst fra
  Thailand, Kopenhagen, 1965.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  376
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  ,,Zur thailandischen Malerei" enerzijds en het ,,Verzeichnis der ausgestellten Werke" van Subhadradis Diskul ter andere zijde elkaar, wat
  datering, toeschrijving der stukken aan de diverse kunstscholen enz.
   betreft, niet overal zouden dekken. Hoe dit zij, het zoeven bedoelde
  handboekkarakter komt het duidelijkst in de ,,Einfiihrung" tot uitdrukking. Hierin heeft Mevr. Van Lohuizen zich tot taak gesteld uit
  de bestaande literatuur, aangevuld met en getoetst aan de resultaten
  van een eigen studiereis langs de voornaamste monumenten, een overzicht van de kunst samen te stellen zoals die zich in het achttal scholen
  die elkaar in de loop van twaalf eeuwen in Thailand hebben opgevolgd
  heeft gemanifesteerd. In aanmerking genomen dat de wetenschappelijke
  bestudering der Thailandse kunst en het hiermede hand in hand gaande
  oudheidkundig onderzoek van betrekkelijk jonge datum zijn en lang
  nog niet alle opvattingen over de hangende kunsthistorische vraagstukken tot een communis opinio zijn uitgekristalliseerd, zal men het te
  meer weten te waarderen dat schr. het heeft aangedurfd de tot heden
  vergaarde kennis omtrent de kunst in kwestie op overzichtelijke wijze
  samen te vatten, een onderneming waarin zij, naar het recensent voorkomt, uitstekend is geslaagd.
  Hetzelfde kan worden gezegd van de in omvang veel bescheidener
  bijdrage van Miss Lyons over de Thailandse schilderkunst. De geringe
  aandacht die deze kunst tot heden heeft getrokken doet ons met verdubbelde belangstelling kennis nemen van wat schr. heeft te zeggen
  over de op klooster- en tempelwanden, vaandels, handschriften en op
  andere voorwerpen aangebrachte schilderingen, hun datering: meest
  18e en 19e eeuw, en de afgebeelde onderwerpen: scenes uit het leven
  van de Buddha, veelal ook het Vessantara-jataka. Intussen hadden we
  van al deze interessante voorstellingen graag iets meer te zien gekregen
  dan de ene, niet eens representatieve afbeelding — van een kat in
  verschillende houdingen — die achterin de catalogus is afgedrukt.
   Behalve met de samenstelling van de boven genoemde Einfuhrung
  heeft Mevr. Van Lohuizen zich verdienstelijk gemaakt als beschrijfster
  van het 47-tal Indische sculpturen en bronsplastieken die permanent
  in het Rietberg Museum te Zurich zijn geexposeerd. Wijlen baron
  Von der Heydt, van wie de gehele collectie, op een drietal stukken na,
  afkomstig is, heeft er zorg voor gedragen dat de voornaamste bloeiperioden der Indische kunst, sinds de eerste eeuw na Chr. tot diep
  in de middeleeuwen, in zijn verzameling vertegenwoordigd zouden zijn
  zodat langs deze weg de ontwikkeling der kunst stap voor stap zou
  zijn te volgen. Dat hierbij de voorlichting van een ter zake kundige
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  377
  
  gids niet zou kunnen worden ontbeerd spreekt van zelf en het is daarom
  een gelukkige omstandigheid dat Mevr. Van Lohuizen als zodanig
  beschikbaar is geweest. In de door haar bewerkte catalogus heeft zij
  er goed aangedaan het inleidend overzicht betrekkelijk kort te houden
  — immers, hoeveel malen voor haar is zo'n overzicht niet reeds
  gegeven! — en alle aandacht te concentreren op de kunsthistorische
  en iconografische beschrijving van elk stnk afzonderlijk. Mede in
  verband met wat in het voorgaande is opgemerkt over nieuwe gegevens
  en inzichten die niet zelden in catalogusbewerkingen schuilgaan, dient
  te worden vermeld dat dit nieuwe, resultaat van eigen onderzoek, niet
  het minst interessante deel van Mevr. Van Lohuizens werk uitmaakt.
   Om hiervan enkele voorbeelden te noemen: In de beschrijving van de
  torso van een vrouwebeeld (no. 38), dat in gave toestand een demonische
  verschijningsvorm van de godin Kali heeft voorgesteld, kon worden
  aangetoond dat dit stuk deel heeft uitgemaakt van de Gauryadi-SodasaMatrika, een mandala van een zestiental van deze godinnen, waarvan
  een aantal, tot dusver niet goed thuis te brengen, representanten
  in de voormalige collectie C. T. Loo te Parijs aanwezig was. Voorts
  kon waarschijnlijk worden gemaakt dat het beeld van een naakte jonge
  vrouw met aan haar voet een naar haar opkijkend katachtig dier (no. 21),
  waarschijnlijk afkomstig van een tempel uit westelijk-midden Indie en
  uit de tiende of elfde eeuw daterend, reeds hetzelfde thema te zien
  geeft als men een zestal eeuwen later zal aantreffen op een miniatuur
  van Basoli dat, als illustratie van de Patamanjari-ragini — een melodie
  die de toestand van hevige verliefdheid tot uitdrukking brengt — een
  jonge vrouw afbeeldt die haar hand naar een aan haar voeten zittende
  tijger, symbool van de afwezige geliefde, uitsteekt.
   Wat de fraai uitgevoerde platen van de catalogus aangaat vind ik
  het jammer dat schr. zich een volgelinge heeft betoond van de meer
  en meer ingang vindende methode die de inferieure kwaliteit van het
  merendeel der maithuna-beeldgroepen aan Zuid- en Midden-Indische
  tempels tracht te compenseren door een bepaald onderdeel der sculptuur,
  met name het hoofd van de in zwijmelende liefde met haar gemaal
  verenigde vrouwefiguur van de romp te scheiden en sterk vergroot,
  onder uitzonderlijk flatteuze belichting, te reproduceren, waardoor het
  op z'n voordeligst uitkomt. Al moge hierdoor een schijn van schoonheid
  worden gewekt, deze pleegt toch snel te verdwijnen zodra het hoofd
  op de bijbehorende romp wordt herplaatst, zoals o.a. blijkt uit het
  liefelijk glimlachende gelaat van de sterk vergrote vrouwekop op pi. 80
  waarvan het schoonheidseffect jammerlijk verloren gaat wanneer de
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  378
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  afbeelding van de gehele beeldgroep ons laat zien dat de kop in kwestie
  op een wanstaltige kippeborst is geplaatst en ook andere misvormingen
  van het vrouwelichaam ons ervan overtuigen dat het de knappe fotograaf is, niet de onbekwame beeldhouwer, die ons een ogenblik onder
  de bekoring van zijn werk heeft gebracht.
  Onnodig te zeggen dat bovenstaande opmerking de zuiver persoonlijke visie van recensent weergeeft en niets bedoelt af te doen van de
  lof die de bewerkster van de catalogus in zo ruime mate toekomt.
  F. D. K. BOSCH
  
  DR. s. KOOYMAN, Ornamented Bark-Cloth in Indonesia. Mededelingen van het Rijksmuseum voor Volkenkunde, Leiden, No. 16, 1963; VI and 145 pp. 32 plates
  and 235 drawings.
   This study of ornamental bark-cloth in Indonesia is really a byproduct of a larger investigation on similar material in Oceania. But
  be it a by-product, it is nevertheless a sound entity which exhausts
  the museum material available as well as the pertinent literature.
  The result is a very useful book, which will be welcomed by all
  anthropologists who are in charge of museum collections from Indonesia. To work at this sort of material has always been a rather
  dreary matter by lack of accessible literature. The publishing of this
  book means filling one of the many gaps on the bookshelf of the
  specialist on Indonesia.
  The social and ceremonial aspects of this material get detailed
  attention, all in accordance with the requirements of modern anthropology. And this is more than similar books of an older period
  used to give. The technics of manufacturing and ornamentation
  receive profound treatment. The motifs are analyzed and interpreted
  as far as the material made this possible. For this the book is an
  excellent piece of work.
  When we would be inclined to make some critical remarks, these
  would regard the composition of the whole. It seems more reasonable
  to begin with the raw material and to explore the technical processes
  of manufacturing and decorating before the investigation of the social
  and ceremonial use of the bark cloth, instead of beginning with this
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  379
  
  last aspect. That the analysis and interpretation of the motifs come
  last in the row seems correct: they cannot be understood without
  knowledge of the other aspects.
   However, the title of this chapter III, "Styles and style-areas" seems
  overdone. When using the book the attribution of decorated tapas
  to certain areas will give no difficulties. But we will not find a
  survey of stylistic characteristics of each area. The author confines
  himself to an enumeration of the motifs used in each area, and we
  are told that many motifs have a rather broad distribution. Style
  however is more than that. The subtitle of the chapter: Analysis and
  Interpretation (of motifs) seems more adequate.
  That the author has not ventured a historic or distributional discussion of this material is reasonable. Indeed it would not have been
  more than a venture, the material being too limited than that one may
  anticipate any serious results.
  These minor critical remarks however may not distract the attention from the real value of this excellent study.
  C. NOOTEBOOM
  
  t
  
  Indonesische Textilkunst: batik,
  ikat und plangi. Verlag Notring der Wissensch. Verb.
  Osterreichs, Wien 1964; 93 S., 36 Bilder, Preis 6S. 60.—.
  NORBERT MYLIUS,
  
  Norbert Mylius, "Kustos" of the Museum fur Volkerkunde in
  Vienna, is the author of a booklet on Indonesian textile art. It looks
  rather serious: a foreword by the Indonesian ambassador in Vienna
  and published by the "Notring der Wissenschaftlichen Verbande
  Oesterreichs". It has an Introduction and a chapter on Indonesia in
  general as a background for the description of the textile art. Then
  follow a chapter on clothing and the use of textiles in religious cult,
  one on ornamenting methods and on the material of Indonesian fabrics.
  Further we find chapters on plangi (tie and dye), batik and ikat, and
  a bibliography of more than twenty pages.
   The small book however does not answer to those serious expectations.When reading we understand that Mylius intended to write a
  popular introduction to the subject. But we fear it is not a very good
  one. We found several more or less serious mistakes, among which
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  380
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  a confusing explanation of the relation between the Malay language
  and modern Indonesian.
  Even a popular introduction must answer to certain standards of
  clearness and reliability. We regret that the book falls short of those
  standards. Even the description of the techniques of decorating textiles
  is incomplete and unsystematic. It will not give the reader a clear
  understanding of the subject.
  A well-written, evenly balanced book on Indonesian textile art is
  still lacking. It could be welcomed as an addition to our knowledge,
  even if it were a popular one. The book Mylius has written cannot
  fill this gap. It is for me an open question why Mylius, whom we know
  as a serious scholar and an able museum worker, has written and
  published a book like this.
  C. N00TEB00M
  
  JANE RICHARDSON HANKS, Maternity
  
  and its rituals in
  
  Bang Chan. Cornell Thailand Project. Data paper:
  number 51, Southeast Asia Program, Department of
  Asian Studies, Cornell University, Ithaca, New York.
  December 1963. 128 Seiten. Preis $ 2.50.
   Schon im Rechenschaftsbericht sucht der Leser vergeblich nach
  Daten, aus denen die Zahl der studierten Schwangerschaften und die
  Dauer der Untersuchung hervorgehen konnten. Fur eine Beurteilung
  der Untersuchung und deren Schlussfolgerungen sind Zahlenangaben
  eine unerlassliche Bedingung, zumal aus der Beschreibung nicht erhellt,
  welche Tatsachen auf eigner Beobachtung beruhen und welche auf
  Mitteilungen andrer Personen. Bereits die Bemerkung der Verfasserin
  auf Seite 3, dass Kaufman in dem nur 8 km entfernten Dorf Bang
  Khuat auffallende Abweichungen fand, mahnt zur Vorsicht bei Verallgemeinerungen. Von dieser Vorsicht sptiren wir nichts bei Frau
  Hanks. Ebensowenig hat sie die Angaben, die sie offenbar von andern
  empfing, genau uberpruft. Sie griindet sogar einige Bemerkungen iiber
  Riten, die das Wachsen der ,,Khwan" (Seele) bezwecken, auf einen
  einfachen psychologischen Test (das Erganzen eines Satzes) bei sieben
  Versuchspersonen durch Dr. Phillips (Seite 75).
  Zwar wird die Gesamtzahl der Einwohner genannt (1700 auf einer
  Oberflache von gut elf Quadratkilometern), aber iiber die Bevolkerungszunahme, fiber die wir in dieser Studie doch gern etwas lesen mochten,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  381
  
  und die Geburtenziffer und Sauglingssterblichkeit fehlen die Angaben.
   Mindestens ein kurzes Studium der Bevolkerungswanderung ware
  notig, um die Bedeutung der ortlich iiberaus lebendigen Tradition und
  die geringen modernen Einfliisse, wie sie wenigstens dargestellt werden,
  zu verstehen. Obgleich sie erwahnt, dass es viele Verbindungen mit
  der Umwelt gibt und dass die Zahl der Alphabeten zunimmt und
  Manner ihre Wehrpflicht erfullen (Seite 104), wird ein Dorf beschrieben in einer Art, die uns erinnert an die Beschreibung der javanischen
  Dessa durch Mayer am Ende des vorigen Jahrhunderts. Nimmt der
  Einwohner von Bang Chan bei Krankheiten wie Durchfall und Erkaltung oder bei einer Beinverletzung jetzt wirklich noch Riicksicht
  auf astrologische Einfliisse, ubernaturliche Geschosse oder die buddhistische Moral? Die Erwahnung, dass die Einwohner von Bang Chan
  von buddhistischen Schriften, Hinduliteratur und der animistischen
  Geister- und Gotterwelt beeinflusst wurden (Seite 18), fuhrt uns zu
  der Annahme, dass die Verfasserin das Material fur dieses Kapitel
  aus Biichern geschopft hat wie dem von Nostalgie erfullten ,,Life and
  ritual in Old Siam" von Anuman Rajadhon (New Haven 1961) und
  dem ,,Bangkok Calender", herausgegeben von der American Missionary
  Association 1859-1872, welche zwei Biicher einige Male angefuhrt
  werden.
  Die ausfiihrliche Beschreibung der Geburt eines Sohnes in der
  Familie von Song und Duan bezieht sich unseres Erachtens auf ein
  Wunderkind. Jeder Ritus, der in diesem Zusammenhang nur irgend
  moglich ist, wird angewandt, was sich vielleicht erklart aus der Tatsache, dass es sich hier nicht handelt um eine Entbindung, bei der
  Frau Hanks zugegen war, sondern um eine, die sie aufbaute aus
  verschiedenen Berichten. Sie gibt dies iibrigens selbst zu auf Seite 41.
   Anuman Rajadhon bietet auch auf gut vierzig Seiten eine erschopfende
  Aufzahlung aller rituellen Massnahmen, die getroffen werden oder
  werden miissen, aber Young sagt z.B. in seinem ..Village Life in
  Modern Thailand" (Berkeley and Los Angeles, 1955) auf Seite 50,
  dass es in den letzten dreissig Jahren ausser Gebrauch gekommen sei,
  dass eine Frau nach der Entbindung bei einem Feuer liege. Die lange
  Periode von einigen Wochen ware jetzt zusammengeschrumpft zu
  einem oder zwei Tagen. Frau Hanks hingegen halt diesen Brauch fur
  sehr bedeutend, weil die Frau dadurch ,,suk" oder reif wiirde (Seite 2,
  62, 71, 74, 76, 81) und deshalb besser geeignet ware fur ihre Aufgabe
  als Mutter und Frau! Besonders seltsam wirkt es, wenn sie dieses
  Reifen mit der Aufnahme eines Mannes in einen Monchsorden verDownloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  382
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   gleicht (storend ist in diesem Zusammenhang ihre Uebersetzung:
  Priester und Priesterweihe). Noch seltsamer ist ihre Deutung. Der
  Charakter des Mannes ware hart, stark, gewinnsuchtig, er strebe nach
  Einfluss und Macht und er ware seinem tief sten Wesen nach destruktiv
  und wollustig. Indem man ihm sexuelle Befriedigung und Nahrung
  vorenthalte, reife er. Vor allem das Fasten — bei den Monchen nach
  der Tagesmitte — sei der grosste Bruch mit friiheren Gewohnheiten,
  weil Nahrung ein Symbol der Muttersorge sei (Seite 77). Einen merkwiirdigen Mischmasch von Verdrangungen und Komplexen hat der
  Dorfbewohner von Bang Chan in der Monchsweihe aufgedeckt!
  Eine Tabelle auf Seite 10, die Altersstufen mit Tatigkeiten in der
  Landwirtschaft verbindet, belehrt uns liber Padagogik. Laut dieser
  Tabelle, in der die Zahl der studierten Falle wieder fehlt, regt man
  Knaben und Madchen von 13 und 14 Jahren dazu an, zu jaten, Reis
  umzupflanzen usw. Man kann kaum behaupten, dass die Wissenschaft
  durch solche Tabellen gefordert wird. Sinnvoller ist die Mitteilung,
  dass die Schulferien mit den Hohepunkten der Tatigkeiten im Reisbau
  zusammenfallen und dass die Schulpflicht von 8 bis 14 dauert.
  Bezeichnend fiir die Verfasserin ist es, dass sie die Schlussfolgerung
  von Sharp (Seite 11) in bezug auf die gewunschten Eigenschaften eines
  Gatten schon wieder ohne irgendwelche Kritik anfiihrt. Sexuelle Potenz
  kame nach Sharp an die letzte Stelle und Frommigkeit gehore zu den
  begehrtesten Eigenschaften. Zweifellos wird man in einem hoflichen
  Interview, das ausserdem wahrscheinlich mit Hilfe eines Dolmetschers
  gefiihrt wird, dieses Prinzip erwahnen, aber solche Prinzipien sagen
  noch nichts aus fiber das wirkliche Verhalten. Frau Hanks unterlasst
  es naher darauf einzugehen, obgleich sie wohl mitteilt, dass die Halfte
  der Ehen mit einer Entffihrung anfangt und Keuschheit vor der Ehe
  nicht unbedingt innegehalten wird. Die erwiinschte Frommigkeit der
  Manner wird durch solche Tatsachen doch wohl in ein zweifelhaftes
  Licht geriickt.
   Angaben fiber die Verdienste von Dorfarzten (,,second class practitioners"), die tausend bath fiir eine Reihe Einspritzungen empfangen,
  schweben in der Luft, wenn wir nich wissen, mit welchen Einkfinften
  sich dieser Betrag vergleichen lasst. Die Schlussfolgerung, dass chinesische Drogenhandler, die neben den traditionellen auch moderne
  Arzneien verkaufen, deshalb Pioniere einer neuen Heilmethode waren,
  ist voreilig. Nicht die Arzneien sind ja von primarer Bedeutung,
  sondern die neuen Ideen und die veranderte Geisteshaltung, wodurch
  man einem neuen Heilverfahren zuganglich wird.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 05:13:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  383
  
  Dass man in Bang Chan die Geburt eines Menschen betrachtet als
  ein gemeinsames Unternehmen zweier, unabhangiger Wesen (Seite 59),
  die jedes fur sich weiterbauen auf seinem oder ihrem Karma und als
  das Resultat der guten Taten im vorigen Leben ist eine Anschauung,
  die zusammenhangt mit der buddhistischen Lehre. Die Folgerung aber
  aus dem Bangkok Calender von 1865 (!), dass dies sich dadurch
  beweisen lasst, dass die Gattinnen europaischer und amerikanischer
  Missionare mehr Zeit fur die Entbindung brauchen und es schwerer
  haben als buddhistische, thaische Frauen, die aus ihrer Religion geistige
  und physische Ruhe schopfen, ist lacherlich (Seite 62). Diirfen wir
  doch voraussetzten, dass die Gattinnen der genannten Missionare auch
  einen gewissen Halt im Glauben finden. Und warum werden die
  Entbindungen bei buddhistischen thaischen Frauen nicht verglichen
  mit nichtbuddhistischen ? Die Tatsache, dass die Frauen aus Thailand
  im Gegensatz zu den oben genannten korperliche Arbeit verrichten, ist
  vermutlich viel wichtiger. Frau Hanks hltte auch die Daten iiber
  Entbindungen in einem europaischen Dorf zu Rate ziehen konnen.
  