text: Krachtens artikel 15 lid 1 en 2 van de Wet, geldt het verloren gaan van het staatsburgerschap door een vader ook voor de kinderen, die in familierechtelijke betrekking tot
  hem staan, voor zover zij de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt c.q. nog niet
  gehuwd zijn. Ook hier is het voorbehoud gemaakt, dat deze kinderen met het verloren
  gaan van het staatsburgerschap niet staatloos mogen worden. Evenzo is bepaald, dat het
  verlies van het Indonesisch staatsburgerschap door een moeder, ook voor haar kinderen
  die geen familierechtelijke betrekking met hun vader hebben geldt, tenzij deze kinderen
  met het verloren gaan van het staatsburgerschap staatloos zouden worden. "*
  Ingevolge het derde lid van artikel 15 van de Wet geldt het verloren gaan van het
  Indonesisch staatsburgerschap door een moeder met de status van weduwe door naturalisatie in het buitenland, van rechtswege mede voor haar kinderen, die in familierechtelijke betrekking stonden met de - overleden - echtgenoot. Dit gaat eerst op, wanneer die
  kinderen in het buitenland woonplaats hebben en zich de facto aldaar bevinden. Hierbij
  is echter het voorbehoud gemaakt, dat die kinderen met het verloren gaan van het
  staatsburgerschap geen apatride mogen worden. Dat het verloren gaan van het staatsburgerschap door de vrouw zich mede uitstrekt tot haar minderjarige, ongehuwde kinderen
  is mijns inziens hieraan te wijten, dat het huwelijk door overlijden van de echtgenoot
  ontbonden is en de weduwe zelfstandig kan optreden, mede voor haar kinderen.
  1.3. Verlies door negatieve optie in gevallen van gemengde huwelijken.
   Bij de behandeling van het gemengde huwelijk in de zin van een huwelijk tussen een
  buitenlandse vrouw en een Indonesisch staatsburger werd reeds gewezen op de mogelijkheid van een als hierbedoelde man om zijn Indonesisch staatsburgerschap prijs te
  geven.'" De mogelijkheid aan mannelijke staatsburgers met buitenlandse vrouwen
  gehuwd geboden, om een verklaring tot prijsgeving van hun Indonesisch staatsburger-
  
  832. Dat de Indonesische wetgever bedoelde kinderen bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar - of op
  een eerder tijdstip gehuwd - de mogelijkheid biedt, om het verloren gegaan staatsburgerschap te
  herkrijgen op de daartoe in de Wet gestipuleerde wijze, werd in § 9 van Hoofdstuk S reeds
  toegelicht.
  833. Krachtens artikel 7 lid 2 van de onderhavige Wet. Zie hiervoor § 7 . 1 . 1 v a n H o o f d s t u k S.
   275
  
  schap af te leggen - negatieve optie - is krachtens artikel 7 lid 2, tweede alinea van de
  Wet aan een voorbehoud onderworpen. Deze verklaring mag met name slechts worden
  afgelegd en heeft eerst dan verlies van het Indonesisch staatsburgerschap ten gevolge,
  indien betrokkene daardoor niet staatloos wordt. Wil een als hierbedoelde persoon van
  deze gelegenheid gebruik maken, dan zal hij derhalve moeten kunnen aantonen, dat hij
  de door hem gewenste nationaliteit inderdaad kan verkrijgen. '* Het beginsel, dat het
  staatsburgerschap van de man in principe doorslaggevend is ter bepaling van de
  nationaliteit van beide huwelijkspartners wordt hier losgelaten. Hierbij wordt rekening
  gehouden met de mogelijkheid, dat slechts op deze wijze eenheid van nationaliteit van
  beide huwelijkspartners bereikt kan worden. Het ligt voor de hand aan te nemen, dat
  de man in kwestie zijn staatsburgerschap prijsgeeft met het oogmerk, de nationaliteit
  van zijn - buitenlandse - echtgenote te verkrijgen. In het hierbedoelde geval speelt
  derhalve de nationaliteit van de echtgenote een belangrijke rol!"' Hierop aansluitend
  dient nog te worden gewezen op het in artikel II van de Overgangsbepalingen van de
  Wet bepaalde, dat aan op 1 augustus 1958 - de datum van inwerkingtreding van de
  Wet - reeds met buitenlandse vrouwen gehuwde Indonesische staatsburgers de gelegenheid bood om hun Indonesisch staatsburgerschap alsnog middels negatieve optie prijs
  te geven. De desbetreffende verklaring diende te worden afgelegd binnen de termijn van
  een jaar gerekend vanaf 1 augustus 1958.
   Uit artikel 12 van de Wet no. 62 van 1958 blijkt voorts, dat aan van oorsprong buitenlandse vrouwen de gelegenheid wordt geboden, om het door of als gevolg van het
  huwelijk verkregen Indonesisch staatsburgerschap, bij ontbinding van het huwelijk
  wederom te verliezen middels negatieve optie. " ' De daarop gerichte verklaring dient
  te worden afgelegd binnen de termijn van een jaar na ontbinding van het huwelijk voor
  de "Pengadilan Negen" van de woonplaats van de betrokken vrouw of de Diplomatieke
  Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië in het buitenland. Aan dit artikel ligt
  de overweging ten grondslag, om deze vrouwen de gelegenheid te geven hun oorspronkelijke nationaliteit terug te krijgen, indien zij niet langer de staat van hun - gewezen echtgenoot volgen. Ook in dit geval is de voorwaarde gesteld, dat prijsgeving van het
  Indonesisch staatsburgerschap niet tot apatridie mag leiden.'" Voor een goed begrip
  dient hieraan nog te worden toegevoegd, dat vanwege de in het onderhavige artikel 12
  gehanteerde terminologie, dit artikel niet alleen betrekking heeft op vrouwen, die
  vanwege sluiting van een huwelijk met een Indonesisch staatsburger op de in artikel 7
  der Wet bedoelde wijze het Indonesisch staatsburgerschap hebben verkregen. Blijkens
  
  834. Dit dient te worden aangetoond door middel van een verklaring van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van het desbetreffende land.
  835. In herinnering zij gebracht, dat ik hier van negatieve optie spreek, omdat de hierbedoelde verklaring
  niet is gericht op de verkrijging van een nationaliteit doch juist hettegenovergesteldedoel beoogt,
  met name om de eigen nationaliteit prijs te geven.
  836. Ontbinding van het huwelijk kan het gevolg zijn van overlijden van de echtgenoot of van echtscheiding. Zie Bujung Datuk In tan Sati, Beberapa hal, Himpunan, p.360.
   837. In dit geval dienen bewijsstukken te worden overgelegd inzake het bestaan van een wettig huwelijk,
  de ontbinding daarvan voordat een jaar verstreken is en het niet staatloos worden, te staven met een
  verklaring van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van het land van oorsprong. Zie Soedarman
  Ganda Soebrata, Pengadilan Negen, Himpunan, p.123.
  .•>... ,
  ,
  ,.-•.;. ; ,~ : •,.
  276
  
  de omschrijving "door of als gevolg van het huwelijk" moet dit artikel in ruime zin
  worden opgevat. Hierdoor wordt aan buitenlandse vrouwen, die als gevolg van een
  bepaalde gebeurtenis tijdens het huwelijk voorgevallen - bijvoorbeeld doordat hun
  echtgenoot door naturalisatie Indonesisch staatsburger is geworden - genoemd staatsburgerschap hebben verkregen •", de gelegenheid geboden om hun oorspronkelijke nationaliteit terug te krijgen, op de wijze vastgesteld in artikel 12 van de Wet.
   Betreft het echter een gemengd huwelijk tussen een vrouw die het Indonesisch staatsburgerschap bezit en een buitenlander, dan verliest de vrouw krachtens artikel 8 lid 1 van
  de Wet haar staatsburgerschap eerst, indien zij binnen de termijn van een jaar na
  voltrekking van het huwelijk, een daartoe strekkende verklaring bij de "Pengadilan
  Negeri" van haar woonplaats of de Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek
  Indonesië in het buitenland aflegt, derhalve middels negatieve optie. Ook in dit geval
  is het voorbehoud gemaakt, dat de vrouw niet staatloos worden mag. Aan dit artikel ligt
  de overweging ten grondslag, dat het bezwaarlijk wordt geacht, om een als hierbedoelde, met een buitenlander gehuwde vrouw zonder meer buiten te sluiten, door haar het
  Indonesisch staatsburgerschap te ontnemen. Dit kan zich voordoen, indien de vrouw in
  kwestie door huwelijk een buitenlandse status verkrijgt, terwijl zij dit in feite niet
  wenst.'" Om de hiervoor uiteengezette reden is in de Wet bepaald, dat de hierbedoelde vrouw die met een buitenlander trouwt, haar staatsburgerschap niet door of als
  gevolg van het huwelijk verliest, tenzij zij zélf besluit dit door negatieve optie prijs te
  geven. Voor dit doel is een verklaring van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van
  het land van haar echtgenoot nodig, die inhoudt dat betrokkene de nationaliteit van haar
  echtgenoot kan krijgen; deze verklaring is noodzakelijk om aan te tonen, dat met het
  prijsgeven van het Indonesisch staatsburgerschap de vrouw geen apatride wordt. •*"
  De Wet houdt voorts rekening met op 1 augustus 1958 reeds met buitenlanders gehuwde
  vrouwelijke Indonesische staatsburgers, door deze vrouw alsnog de gelegenheid te
  geven middels negatieve optie hun Indonesisch staatsburgerschap prijs te geven op
  grond van artikel II van de Overgangsbepalingen van de wet. Dit diende te geschieden
  binnen de periode van een jaar gerekend vanaf 1 augustus 1958.
   838. In dit verband kan het beginsel van eenheid van nationaliteit onder de aandacht worden gebracht,
  zoals neergelegd in artikel 9 van de Wet, dat inhoudt dat het door de man verkregen Indonesisch
  staatsburgerschap van rechtswege mede geldt voor zijn echtgenote - tenzij zij hierdoor bipatnde
  wordt - en omgekeerd, verlies van het staatsburgerschap door de man van rechtswege mede geldt
  voor zijn vrouw, tenzij zij staatloos zou worden.
  839. Deze toelichting werd door de Regering bij de behandeling van het ontwerp betreffende he<
  Indonesisch staatsburgerschap in de Volksvertegenwoordiging naar voren gebracht. Door enkele
  leden daarvan werd de mogelijkheid onder de aandacht gebracht, dat in het hierbedoelde geval
  verschil in nationaliteit tussen beide partijen kan optreden, hetgeen als een ongewenste situatie werd
  beschouwd. Van overheidswege werd opgemerkt, dal dit in principe geen civielrechtelijke gevolgen
  heeft, doch deze aangelegenheid slechts het personeel statuut betreft. Mijns inziens kan deze
  uitspraak als minder juist worden beschouwd, aangezien het personeel statuut ats in artikel 16 AB
  geregeld, een onderdeel van het familierecht vormt en als zodanig onder het civiele recht valt. Zie
  hiervoor de Algemene Beschouwingen, Hoofdstuk I van 4-6-19S8, inzake deze aangelegenheid.
  840. Welke consequenties dit kan hebben met betrekking tot het eventueel kunnen optreden van bipatndie, werd reeds in §7.1.2 van Hoofdstuk 5 onder de aandacht gebracht.
  277
  
  1.4.
   Verlies door negatieve optie in gevallen van het volgen van de staat van de
  vader of moeder
  
  In § 8 is de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap vanwege het volgen van
  de staat van de vader c.q. moeder ex artikel 13 van de Wet uitgebreid aan de orde
  gekomen. Krachtens artikel 14 van de Wet wordt het kind in kwestie in de gelegenheid
  gesteld om het verkregen Indonesisch staatsburgerschap weer te verliezen middels
  negatieve optie. De hierop gerichte verklaring dient binnen de termijn van een jaar, na
  het bereiken van de leeftijd van 21 jaar bij de daartoe aangewezen instanties te worden.
  In dit verband zij naar voren gebracht, dat een op een eerder tijdstip gesloten huwelijk
  niet van invloed is. " '
  ,.
  Dezelfde mogelijkheid als hiervoor genoemd staat krachtens artikel 14 van de Wet open
  voor kinderen die door adoptie door Indonesische staatsburgers dit staatsburgerschap
  hebben verkregen; ook deze kinderen kunnen middels negatieve optie hun staatsburgerschap prijsgeven.
  •>•;.
  i ;-..-•••
  • :>
  Aan het hanteren van een hogere leeftijdsgrens voor het wederom verliezen van het
  Indonesisch staatsburgerschap dan bij verkrijgen daarvan het geval is - op 18 jaar
  gesteld - ligt de overweging ten grondslag, dat het kind in kwestie op de leeftijd van 21
  jaar beter in staat wordt geacht de consequenties van zijn beslissing onder ogen te zien.
   Aldus volgens de officiële toelichting van regeringswege bij de behandeling van het
  desbetreffende ontwerp in de Volksvertegenwoordiging. *" Hieraan kan worden toegevoegd, dat de leeftijdsgrens van 21 jaar in de onderhavige Wet algemeen wordt
  gehanteerd voor handelingen, die tot doel hebben het Indonesisch staatsburgerschap te
  verliezen. Het bieden van genoemde mogelijkheden aan het kind in kwestie dient te
  worden gezien als een uitvloeisel van de overweging, dat aan dit kind de mogelijkheid
  dient te worden gegeven zijn oorspronkelijke nationaliteit terug te krijgen bij het
  bereiken van de gestelde leeftijd.
  Algemeen geldt echter het voorbehoud, dat het kind in kwestie met het verloren gaan
  van het Indonesisch staatsburgerschap niet staatloos mag worden en dat kind derhalve
  bij het afleggen van voornoemde verklaring dient aan te tonen, een andere nationaliteit
  te kunnen verkrijgen.
  1.5. Samenvatting
  
  ,. - .,
  
  In het bovenstaande werd aangegeven in welke gevallen verlies van het Indonesisch
  staatsburgerschap kan optreden, waarbij onderscheid werd gemaakt tussen verlies van
  rechtswege en verlies door negatieve optie.
  841. Dit impliceert, dat ook een persoon die vóór het bereiken van de leeftijd van 21 jaar in het huwelijk
  is getreden, voor het gebruikmaken van deze mogelijkheid dient te wachten tot het tijdstip van hel
  bereiken van genoemde leeftijd.
  842. Volgens het Regeringsanrwoord op het Gemeenschappelijke Verslag van de fracties, p.6.
   271
  
  Wat betreft vrouwen kan verlies van rechtswege optreden als gevolg van het "vrouw
  volgt man" beginsel als omschreven in artikel 9 lid 2 van de Wet, waarbij het voorbehoud is gemaakt dat de vrouw in kwestie niet staatloos mag worden. Treedt apatridie
  op, dan gaat genoemd beginsel niet op, hetgeen betekent dat in dit geval het beginsel
  van eenheid van nationaliteit wordt doorbroken, aangezien de echtgenoten dan van
  nationaliteit verschillen."'
  Met betrekking tot minderjarige, nog ongehuwde kinderen levert krachtens het in artikel
  15 van de Wet bepaalde, het verlies van het Indonesisch staatsburgerschap door de
  desbetreffende ouder - vader of moeder - mede van rechtswege het verloren gaan van
  het staatsburgerschap der kinderen op, tenzij zij hierdoor staatloos worden. Hetzelfde
  effect heeft krachtens artikel 15 lid 3 het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap van een moeder met de status van weduwe door naturalisatie in een vreemd
  land op haar kinderen, vooropgesteld dat deze aan de in dit artikellid gestelde voorwaarden voldoen.
   Gaat het om verlies van het Indonesisch staatsburgerschap door negatieve optie, dan kan
  dit plaatsvinden krachtens de hieronder volgende artikelen van de Wet no. 62 van 1958:
  -
  
  -
  
  -
  
  artikel 7 lid 2 voor een Indonesisch staatsburger, gehuwd met een buitenlandse
  vrouw;
  artikel 8 voor een vrouw die Indonesisch staatsburger is en met een buitenlander
  is gehuwd;
  artikel 12 voor een buitenlandse vrouw die door of als gevolg van huwelijk het
  Indonesisch staatsburgerschap heeft verkregen;
  artikel 14 voor:
  a. kinderen die door adoptie op grond van artikel 2 het Indonesisch staatsburgerschap hebben verkregen;
  b. kinderen die Indonesisch staatsburger zijn geworden door het volgen van de
  staat van de vader c.q. moeder ingevolge artikel 13 van de Wet;
  artikel II van de Overgangsbepalingen voor vrouwelijke staatsburgers die zich op
  1 augustus 1958 in de omstandigheden bevinden als omschreven in artikel 8 van
  de Wet*" dan wel Indonesische staatsburgers op genoemde datum reeds met
  buitenlandse vrouwen gehuwd.
  843. Toegelicht met een voorbee I: Wordt de man door naturalisatie Nederlander krachtens de Rijkswet
  op het Nederlanderschap van 1985, dan komt deze status niet van rechtswege ook voor de vrouw
  te gelden doch dient ook zij zich tot Nederlandse te naturaliseren, warbij eventueel gebruik kan
  worden gemaakt van de verlichte naturalisatieprocedure krachtens artikel 8 lid 2 van de Rijkswet.
  Doet zij dit niet en zou zij op grond van het in artikel 9 lid 2 van de Wet no. 62 van 19S8 bepaalde
  het Indonesisch staatsburgerschap verliezen, dan wordt zij staatloos. Om dit te voorkomen, is in
  genoemd artikellid de mogelijkheid tot behoud van het Indonesisch staatsburgerschap door de vrouw
  opgenomen.
   844. Het betreft vrouwen die Indonesisch staatsburger zijn en op de datum van inwerkingtreding van de
  Wet no. 62 van 1958 reeds met buitenlanders zijn gehuwd. Deze bepaling is opgenomen om in een
  vacuüm te voorzien.
  279
  
  § 2 VfeWiesgrofufen ex a/T/Jke/ 77
  Afgezien van hetgeen in het voorgaande werd uiteengezet, geeft de Wet uitdrukkelijk
  de gronden aan die tot verlies van het Indonesisch staatsburgerschap leiden, met name
  in artikel 17 van de Wet, die hieronder nader aan de orde zullen komen.
  2 . 1 . Het vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit
  Verlies van het Indonesisch staatsburgerschap treedt op door het vrijwillig verkrijgen
  van een andere nationaliteit, krachtens het in artikel 17 sub a. van de Wet bepaalde.
  Opgemerkt dient echter te worden, dat in het geval betrokkene zich op het tijdstip van
  verkrijging van die andere nationaliteit in het gebied van de Republiek Indonesië
  bevindt, zijn Indonesisch staatsburgerschap eerst geacht wordt te zijn verloren gegaan,
  indien de Minister van Justitie op eigen initiatief of op verzoek van de betrokken
  persoon, dit verloren te zijn gegaan heeft verklaard. De op deze aangelegenheid
  betrekking hebbende bepaling gaat met terugwerkende kracht tot 27 december 1949 in.
   In het hierbedoelde geval spelen twee criteria een rol; in eerste instantie is als zodanig
  aan te merken, dat de andere nationaliteit vrijwillig dient te zijn verkregen, dus middels
  naturalisatie en optie. Dat een nationaliteit verloren gaat door het vrijwillig verkrijgen
  van een andere nationaliteit is een vrij gebruikelijk beginsel in het nationaliteitsrecht. **' In de Memorie van Toelichting van de Wet no. 62 van het jaar 1958 is
  gesteld, dat het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap door een persoon algemeen gesteld - kan worden veroorzaakt door het vrijwillig verkrijgen van een
  andere nationaliteit, of omdat betrokkene slechts één nationaliteit wenst te bezitten of
  vanwege het verrichten van handelingen die aantonen, dat de betrokken persoon het
  Indonesisch staatsburgerschap niet of minder op prijs stelt.
  De vrijwilligheid waardoor een andere nationaliteit wordt verkregen, duidt op een ter
  verkrijging daarvan verrichte handeling, een positieve daad, derhalve niet op het
  automatisch verkrijgen daarvan. Dit laatste kan zich bijvoorbeeld voordoen door
  toepassing van het "ius soli" zoals het geval was bij het voormalig Nederlands onderdaanschap, of door het automatisch verkrijgen - in het geval van een gemengd huwelijk - van de nationaliteit van de echtgenoot op grond van het "vrouw volgt man" beginsel. *** In laatstgenoemd geval is geen sprake van een vrijwillig verkregen andere
  nationaliteit. De vrouw heeft immers geen op verkrijging van die andere nationaliteit
  gerichte handeling verricht. Anders ligt de zaak, indien de hiervoor genoemde vrouw,
  die Indonesisch staatsburger is, de nationaliteit van haar echtgenoot niet automatisch
  verkrijgt, doch zij zich bijvoorbeeld heeft doen naturaliseren om bedoelde nationaliteit
  
  845. Ter illustratie: krachtens artikel 15 van de Rijkswet op het Nederlanderschap van 1985 gaat het
  Nederlanderschap voor een meerderjarige onder meer verloren door bet vrijwillig verkrijgen van
  een andere nationaliteit.
   846. Zie het in artikel 9 lid 1 van de Wet no.62 van 1958 bepaalde.
  280
  
  te verkrijgen; in dit geval is wél sprake van een vrijwillig verkregen andere nationaliteit."'
  Het tweede criterium, dat in het hierbedoelde geval van wezenlijk belang is te achten,
  is gelegen in het zich nog in Indonesië bevinden van betrokkene. Het vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit heeft in dit geval niet automatisch verlies van het
  Indonesisch staatsburgerschap ten gevolge, aangezien in artikel 17 sub a. ter zake een
  voorbehoud is gemaakt, zoals hiervoor reeds aan de orde gekomen.
  In de Memorie van Toelichting van de Wet is met betrekking tot deze aangelegenheid
  gesteld, dat het verlies van het staatsburgerschap betrokkene vrijwaart van zijn verplichtingen als Indonesisch staatsburger. Omgekeerd kan bedoelde persoon, indien zijn
  staatsburgerschap niet verloren gaat, niet als buitenlander worden behandeld. Bovendien
  blijkt uit de Memorie van Toelichting, dat het soms in het belang van de Staat kan zijn,
  dat een persoon die reeds een andere nationaliteit heeft verkregen als buitenlander kan
  worden behandeld, bijvoorbeeld om hem te kunnen uitwijzen of op zodanige wijze te
  behandelen als niet mogelijk is ten aanzien van de eigen staatsburgers.
   Samenvattend kan worden gesteld, dat in het geval een als hierbedoelde persoon zich
  nog in het gebied van de Republiek Indonesië bevindt, het vrijwillig verkrijgen van een
  andere nationaliteit niet automatisch verlies van het Indonesisch staatsburgerschap ten
  gevolge heeft, doch dit afhankelijk wordt gesteld van een daartoe van regeringswege
  uitgegeven verklaring, hetzij op verzoek van betrokkene hetzij op initiatief van de
  Minister. Hier is sprake van overheidsbemoeienis, in die zin dat van overheidswege
  dient te worden ingestemd met het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap
  van betrokkene."' De vraag kan worden gesteld, waarom het verloren gaan van het
  Indonesisch staatsburgerschap in het hierbedoelde geval van een daartoe strekkende
  verklaring van de Minister van Justitie afhankelijk is gesteld. Mijns inziens dient dit te
  worden gezien tegen de achtergrond dat de betrokken persoon die vrijwillig een andere
  nationaliteit heeft verkregen nog in Indonesië vertoeft en de mogelijkheid tot het maken
  van misbruik niet is uitgesloten, doordat deze persoon door zich te beroepen op zijn
  nieuwe nationaliteit tracht zich aan bepaalde, voor Indonesische staatsburgers geldende
  verplichtingen - zoals bijvoorbeeld het verrichten van dienstplicht - te onttrekken.
  Zou kunnen worden gesteld, dat ook het verkrijgen van een andere nationaliteit door
  betrokkene aan toestemming van de Overheid c.q. de Minister van Justitie gebonden is?
  Ter beantwoording van deze vraag, kan in herinnering worden gebracht, dat het
  verkrijgen van een andere nationaliteit, de uitsluitende bevoegdheid van de desbetreffende Staat uitmaakt krachtens de aan deze Staat toekomende nationale autonomie om de
  nationaliteit van zijn burgers te regelen en derhalve niet de competentie vormt van de
  
  847. Ik brachtreedshet voorbeeld naar voren, dat een vrouwelijke Indonesisch staatsburger die met een
  Nederlander is gehuwd, zich dient te laten naturaliseren om het Nederlanderschap deelachtig te
  worden.
   848. Zie hetgeen omtrent het expatriatierecht werd opgemerkt in § 1.3.3.3 van Hoofdstuk 2.
  281
  
  Indonesische overheid. *** Dit neemt echter niet weg, dat het kan voorkomen dat de
  Overheid het feit van het hebben verkregen van een andere nationaliteit door betrokkene
  niet erkent en de betrokken persoon nog steeds als zijn staatsburger beschouwt, waardoor bipatridie kan optreden. ** Het in artikel 17 sub a bepaalde laat in casu de
  mogelijkheid tot het optreden van bipatridie open zolang de desbetreffende personen nog
  niet in het bezit van een van overheidswege afgegeven verklaring betreffende het verlies
  van het Indonesische staatsburgerschap zijn gesteld.
   Volgens Adriaanse en van der Weg kan uit artikel 17 sub a. worden afgeleid, dat in het
  geval Indonesische staatsburgers op eigen verzoek een vreemde nationaliteit verkrijgen
  en zich buiten Indonesië bevinden, het staatsburgerschap van rechtswege verloren
  g a a t . ' " Deze mening wordt door Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie gedeeld. "*
  Ook ik onderschrijf dit standpunt, gezien de in dit artikel opgenomen bepaling: "Het
  vrijwillig verkrijgen van een andere nationaliteit...."'", op welke algemene bepaling
  een voorbehoud is gemaakt voor het geval de betrokken persoon zich nog in Indonesië
  bevindt, in welk geval het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap niet van
  rechtswege is. Niettemin zou het aan te bevelen zijn, om het van rechtswege verloren
  gaan van het Indonesisch staatsburgerschap bij verblijf buitenlands van de betrokken
  persoon vanwege de vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit uitdrukkelijk in
  de Wet op te nemen, ter voorkoming van misverstand. Wordt hiervan uitgegaan, dan
  is de in artikel 17 sub e. opgenomen bepaling - hieronder nader toe te lichten - merkwaardig te noemen, aangezien in dit geval waarbij betrokkene buitenlands verblijft, hij
  de Minister van Justitie om vervallenverklaring van zijn staatsburgerschap moet
  verzoeken, ook al zou het hier niet om het "vrijwillig verkrijgen van een andere
  nationaliteit" gaan. Op het in artikel 17 sub e. bepaalde zal hieronder worden teruggekomen.
  2.2.
   Het niet verwerpen c.q. prijsgeven van een andere nationaliteit, terwijl de
  betrokken persoon daartoe de gelegenheid krijgt
  
  Het behoeft geen nadere toelichting, dat de in artikel 17 sub b. opgenomen, tot verlies
  van het staatsburgerschap leidende rechtsgrond - het niet verwerpen of prijsgeven van
  een andere nationaliteit terwijl betrokkene daartoe de gelegenheid krijgt - dient te
  worden gezien als een bepaling die voortkomt uit het door de Indonesische overheid
  gevolgde beleid om bipatridie zoveel mogelijk te voorkomen. In de Memorie van
  Toelichting van de Wet is naar voren gebracht, dat een als hierbedoelde persoon
  aantoont het bezit van het Indonesisch staatsburgerschap niet langer op prijs te stellen.
  849. Zie hetgeen inzake de nationale autonomie van Stalen in § 1.4 van Hoofdstuk 2 naar voren werd
  gebracht.
  850. Dit is in het kader van mijn beschouwing verschillende keren naar voren gekomen, onder meer bij
  de behandeling van de nationaliteit van de inwoners van Irian Jaya in § 10 van Hoofdstuk 5.
  851. Adriaanse en van der Weg, Nalionaliteitswetgeving, Indonesië, p.Ib-17.
  852. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p. 154.
   853. In het Indonesisch luidt deze bepaling, dat het Indonesisch staatsburgerschap verloren gaat vanwege
  het "memperoleh kewarga-negaraan lain karena kemauannja sendiri...."
  
  282
  
  Het klassieke voorbeeld van het beleid om bipatridie te voorkomen c.q. aan deze status
  een einde te maken, was de door de Indonesische Regering en die van de Chinese
  Volksrepubliek gesloten Overeenkomst ter afwikkeling van het probleem van de
  bipatridie. Hierbij was - aanvankelijk - overeengekomen, dat personen, die onder vigeur
  van deze Overeenkomst vallen, een keuze dienden te maken tussen de twee nationaliteiten die zij bezaten. Met het door Indonesië opzeggen van de ter uitvoering daarvan
  vastgestelde bepalingen, staat deze mogelijkheid niet langer open, werd in casu een
  "stop" ingevoerd. Tijdens het debat over het desbetreffende ontwerp in de Volksvertegenwoordiging, is van regeringswege echter naar voren gebracht, dat artikel 17 sub b.
   geheel los van de Wet no. 2 van 1958 dient te worden gezien. ***
  Ik bracht reeds onder de aandacht, dat door Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie wordt
  aangenomen dat in drie gevallen het Indonesische staatsburgerschap kan worden
  behouden c.q. verkregen, in weerwil van het optreden van bipatridie. Het betreft hier
  de verkrijging krachtens het "ius sanguinis" ex artikel 1 sub b., c. en d., krachtens
  adoptie (artikel 2) en vanwege het delen in de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door de desbetreffende ouder (artikel 1 3 ) . ' " Wat betreft de verkrijging van
  het Indonesisch staatsburgerschap door adoptie, wordt ook door Adriaanse en van der
  Weg erop gewezen, dat de Wet no. 62 van 1958 niet de voorwaarde stelt, dat het kind
  door de verkrijging van de Indonesische nationaliteit de vreemde nationaliteit, die het
  mogelijk bezit, moet verliezen. '* Toegegeven moet worden, dat niet alleen in artikel
  2, doch ook in artikel 1 sub b., c. en d. en in artikel 13, de gebruikelijke clausule van
  "het niet bezitten van een andere nationaliteit" niet is opgenomen; in het kader van mijn
  beschouwing inzake deze aangelegenheid, vroeg ik mij reeds af, of hieruit kan worden
  afgeleid, dat de Indonesische overheid in deze gevallen van het beleid om bipatridie te
  voorkomen, afwijkt.'" In het geval van vrouwen die Indonesisch staatsburger zijn
  en met buitenlanders zijn gehuwd - als omschreven in artikel 8 van de Wet - dient te
  worden opgemerkt, dat de redactie van dit artikel de mogelijkheid tot het optreden van
  bipatridie openlaat. Ook in dit geval is het echter de vraag, of dit overeenkomt met het
  van overheidswege ingenomen standpunt om het optreden van bipatridie zoveel mogelijk
  te voorkomen.'" Volledigheidshalve dient voorts op het in artikel 17 sub a. bedoelde
  geval te worden gewezen, waarin een nog in Indonesië verblijvende persoon mogelijkerwijze de staat van bipatride kan bezitten zolang van regeringswege geen verklaring is
  gegeven, waarbij het Indonesisch staatsburgerschap verloren gegaan wordt verklaard.
   854. Regeringsantwoord op het Gemeenschappelijk Verslag van de fracties, p.6. De Wet no. 2 van 1958
  is aan de orde gekomen bij de behandeling van het dubbele staatsburgerschap der Chinezen in § 3
  van Hoofdstuk 4.
  855. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie, Nationality, p . 167.
  856. Adriaanse en van der Weg, Nationaliteitswetgeving, Indonesië, p . I b - 1 3.
  857. Zie voor de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap krachtens genoemde artikelen,
  hetgeen naar voren is gebracht in resp. § 2, § 4 en § 8 van Hoofdstuk 5. In § 8 werd op de van
  overheidswege gegeven toelichting op artikel 13 van de Wet gewezen, als gevolg waarvan het
  optreden van bipatridie in het geval in dit artikel omschreven, praktisch is uitgesloten.
  858. Op deze aangelegenheid werd reeds uitvoerig ingegaan in § 7.1.2 van Hoofdstuk 5.
   283
  
  Ik zie de betekenis van het in artikel 17 sub b. bepaalde hierin, dat indien zich toch
  onverhoopt gevallen van bipatridie zouden mogen voordoen, deze bepaling fungeert als
  "stok achter de deur", teneinde aan de mogelijke status van bipatride van een persoon
  een einde te maken. In dit artikel is immers bepaald, dat het niet verwerpen of prijsgeven van een andere nationaliteit - terwijl betrokkene daartoe de gelegenheid krijgt - het
  verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap ten gevolge heeft. Bovendien is het
  zo, dat het in het bezit zijn van een buitenlands, nog geldig paspoort of ander reisdocument op naam van de betrokken persoon, eveneens het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap ten gevolge heeft - zoals nader zal worden aangetoond - een
  tweede "stok achter de deur"!
  2.3. Erkenning door een buitenlander
  Wordt een Indonesisch staatsburger door een buitenlander als zijn kind erkend, dan
  heeft deze rechtshandeling krachtens artikel 17 sub c. der Wet verlies van het Indonesisch staatsburgerschap ten gevolge. Hierbij is echter het voorbehoud gemaakt, dat het
  kind in kwestie de leeftijd van 18 jaar nog niet bereikt mag hebben c.q. niet op een
  eerder tijdstip mag zijn gehuwd.
  Een buiten huwelijk uit een vrouw, die het Indonesisch staatsburgerschap bezit geboren
  kind, volgt de staat van zijn moeder en is dus Indonesisch staatsburger."' Wordt het
  kind echter door de vader, een buitenlander, erkend, dan wordt het kind vanwege de
  familierechtelijke betrekking die door de erkenning ontstaat, buitenlander. Door auteurs
  en in de jurisprudentie wordt algemeen aangenomen, dat de erkenning dient te geschie»
  ......
   den volgens het recht van de erkennende partij.""
  De Wet no. 62 van het jaar 1958 houdt zich in het algemeen aan de leeftijd van 18
  jaar - of op een eerder tijdstip zijn gehuwd - als de leeftijd, waarop een persoon als
  volwassen wordt aangemerkt. Het kind dient de nationaliteit van zijn vader te verkrijgen, hij mag met andere woorden, door het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap niet staatloos worden. Deze bepaling gaat met terugwerkende kracht tot 27
  december 1949 in. Dit impliceert, dat ook erkenningen tussen 1 augustus 1958 en 27
  december 1949 verricht, onder vigeur van artikel 17 sub c. vallen.
  In de Wet no. 62 van het jaar 1958 wordt niet gesproken van verlies van het Indonesisch staatsburgerschap door wettiging door een buitenlander, waarvoor algemeen wordt
  vereist, dat het kind wordt erkend en tussen de erkenner en de moeder van het kind,
  een huwelijk wordt gesloten. De erkenning van het kind in kwestie kind kan hetzij vóór
  de voltrekking van het huwelijk, hetzij bij de voltrekking daarvan plaatsvinden. Hierbij
  is het niet noodzakelijk, dat de man die het kind erkent, de natuurlijke vader is van het
  
  859. De Wet volgt het beginsel van "moeder maakt geen bastaard'; dit komt overeen met het in de
  Huwelijkswet van 1974 bepaalde, dat tussen een buiten huwelijk geboren kind en zijn moeder en
  haar familie een burgerlijke betrekking bestaat.
  , v« -, -*f nj•-;«;•-.-,:•:.•?." *• .va.-i.fw
  860. Zie Gautama, Hukum Perdata, p.78.
   ,
  jait->.,,:••
  
  284
  
  kind in kwestie. De erkenning is de enige voorwaarde, waaruit volgt dat elk kind dat
  erkend kan worden, ook gewettigd kan worden. *"
  Alhoewel "wettiging" niet als rechtsgrond in de Wet is opgenomen, is uit kringen van
  advocaten vernomen dat in de jurisprudentie ervan wordt uitgegaan, dat de wettiging
  van een kind in het verlengde kan worden gezien van de erkenning van een kind en
  levert ook wettiging grond op voor verlies van het Indonesisch staatsburgerschap.
  Dit neemt niet weg, dat dit in het belang van de rechtszekerheid, in de Wet had dienen
  te zijn gestipuleerd.
  2.4. Adoptie door een buitenlander
  
  •
  
  ;
  
  Op grond van artikel 17 sub d. van de Wet, treedt verlies van het Indonesisch staatsburgerschap op, indien een kind dat het Indonesisch staatsburgerschap bezit, op wettige
  wijze door een buitenlander wordt geadopteerd.
  Als voorwaarde is hierbij gesteld, dat het kind in kwestie niet ouder mag zijn dan 5
  jaar. Deze bepaling is gesteld naar analogie van artikel 2 van de Wet, dat de verkrijging
  van het Indonesisch staatsburgerschap door een buitenlands kind middels adoptie door
  een Indonesisch staatsburger regelt; hierbij wordt dezelfde leeftijdsgrens gehanteerd.
   In het Rondschrijven van de Voorzitter van de "Mahkamah Agung" (MA) no. 6 van het
  jaar 1983 inzake de vervolmaking van het Rondschrijven no. 2 van het jaar 1979, is in
  het bijzonder wat betreft de adoptie van kinderen op de wijze van "inter-country"
  gesteld, dat de adoptie van een kind eerst wettig is, indien daartoe een besluit van het
  Gerecht verkregen is. "* Dit vormt een essentiële voorwaarde voor de wettigheid van
  de desbetreffende adoptie. Met de term "inter-country" wordt bedoeld, een adoptie
  waarbij de adoptanten en het kind niet dezelfde nationaliteit hebben of de gewone
  verblijfplaats van de adopterende partij en van het kind in kwestie in verschillende
  landen is gelegen. In dit verband wordt verwezen naar het Haagse Adoptieverdrag van
  1965, dat in de praktijk als leidraad wordt genomen, om op het gangbare recht aan te
  sluiten. *"
  
  861. Ter illustratie: Ingevolge de Nederlandse nationaliteitswet - de Rijkswet van 198S - worden
  minderjarige vreemdelingen, door een Nederlander erkend of zonder erkenning gewettigd, van
  rechtswege Nederlander.
  862. Het Rondschrijven van de MA no.6 van het jaar 1983 is in § 4 van Hoofdstuk 5 reeds aan de orde
  gekomen.
  863. Zie voor een beschouwing van dit Verdrag, de Winter, L.I. het Haagse Adoptieverdrag, WPNR,
  1965, p.353-355, 365-367 en 395-397. Deze auteur wijst erop, dat in het geval de adoptanten en
  hel kind hun gewoon verblijf in verschillende landen hebben, aan de autoriteiten van het verblijfplaats van het kind het recht wordt toegekend zich tegen de adoptie te verzetten, indien deze naar
  hun oordeel in strijd is met de belangen van het kind. Kwesties betreffende de voor de adoptie
  vereiste toestemmingen zouden voorts moeten worden onderzocht en beslist door de autoriteiten van
  het vaderland van het kind.
   285
  
  Een als hierbedoeld internationaal adoptieverzoek dient krachtens het Rondschrijven van
  de Minister van Justitie van 24 februari 1978, te worden voorgelegd bij de "Pengadilan
  Negen", waar het kind woont. *** Ook met genoemd Rondschrijven van de MA no.
  6 van het jaar 1983 is bevestigd dat een als hierbedoeld verzoek dient te worden gericht
  aan de Voorzitter van de "Pengadilan Negen", waarvan het rechtsgebied de woonplaats/domicilie van het te adopteren kind omvat. Hieruit blijkt dat aangeknoopt dient
  te worden bij de gewone verblijfplaats van het kind in kwestie, teneinde te bepalen
  welke rechtbank ter zake bevoegd is. Het welzijn van het te adopteren kind, dient
  voorop te staan. De verzoeker dient in Indonesië domicilie te hebben en aldaar een
  vaste werkkring te hebben gedurende tenminste 3 jaar. De adoptie van het kind dient
  te worden uitgevoerd met inschakeling van een sociale stichting, die in het bezit van een
  vergunning van het Departement van Sociale Zaken dient te zijn; dit houdt in, dat een
  als hierbedoelde adoptie niet rechtstreeks tussen de natuurlijke ouders van het kind en
  de potentiële adoptanten kan worden afgewikkeld. Voorts is de adoptie van een kind dat
  het Indonesisch staatsburgerschap bezit door een (nog) niet gehuwde buitenlandse
  partij - één ouder adoptie - niet toegestaan.
   In het Rondschrijven van de "Mahkamah Agung" no. 6 van het jaar 1983 is voorts de
  procedure aangegeven bij de adoptie te volgen, waarbij onder meer het Departement
  van Buitenlandse Zaken, de Immigratiedienst en de lokaal gevestigde Politie dienen te
  worden gehoord, aangezien zich publiekrechtelijke factoren en mogelijk ook factoren
  die op de staatsveiligheid betrekking hebben, daarbij kunnen voordoen. Bewijsstukken
  dienen voorts te worden overgelegd, die onder meer betrekking hebben op de leeftijd
  van het te adopteren kind. Het Gerecht onderwerpt voorts de toestemming of de
  vergunning van de daarvoor in aanmerking komende instantie van het land van oorsprong der kandidaat-adoptiefouders aan een onderzoek.
  Het verschil tussen verlies van het Indonesisch staatsburgerschap als gevolg van
  erkenning en als gevolg van adoptie door een buitenlander, ligt in de als voorwaarde
  gestelde leeftijd, voor adopties vastgesteld op 5 jaar. Bij door een buitenlander erkende
  kinderen is deze leeftijd gesteld op het nog niet zijn van 18 jaar c.q. niet op een eerder
  tijdstip zijn gehuwd.
   Gezien de leeftijd van het te adopteren kind een belangrijke rol speelt, kan de aandacht
  worden gevestigd op een geval dat zich in de Duitse jurisprudentie heeft voorgedaan,
  dat betrekking heeft op de adoptie van kinderen; het betreft hier Indonesische staatsburgers van Chinese origine door een Duitser geadopteerd. In deze zaak werd ervan
  uitgegaan dat Indonesische staatsburgers van Chinese afkomst op de leeftijd van 20 jaar
  in de regel nog minderjarig zijn, aangezien volgens artikel 330 van het IBW de meerderjarigheid aanvangt bij het bereiken van de leeftijd van 21 jaar. Twee van de geadopteerde kinderen waren op respectievelijk 11 oktober 1964 en 4 april 1966 geboren - het
  derde kind was op 14 oktober 1969 geboren - als kinderen van Indonesische staatsbur-
  
  864. Bedoeld is hier het Ministeriële Rondschrijven no. JHA 1/1/2 van 24 februari 1978 aan de notarissen gericht.
   286
  
  gers en hadden het Indonesisch staatsburgerschap "iure sanguinis" verkregen. Het
  huwelijk van de ouders werd in 1981 door echtscheiding ontbonden, waarbij de zorg
  voor de kinderen aan de moeder werd toevertrouwd. Op 10 juni 1982 verklaarde de
  moeder ten overstaan van een notaris dat zij de kinderen voor adoptie aan A - een
  persoon met de Duitse nationaliteit - overdroeg, terwijl A bevestigde dat hij die
  kinderen geadopteerd heeft. In mei 1983 traden de moeder van de kinderen en A voor
  de Burgelijke Stand in Mannheim in het huwelijk. Met het Besluit van 1 november
  1984 - van kracht sedert 15 november 1984 - sprak het AG Schöneberg in Berlijn zich
  voor de adoptie der kinderen uit. Onder overlegging van dit Besluit vroegen de kinderen
  in 1985 een bewijsstuk inzake de verkrijging van de Duitse nationaliteit aan. Werd de
  aanvraag van het jongste kind ingewilligd, dit was niet het geval met de aanvraag van
  de twee andere kinderen, aangezien volgens de desbetreffende autoriteit deze kinderen
  op het tijdstip van de adoptie - ook naar Indonesisch recht - reeds meerderjarig waren.
   Wordt uitgegaan van het Adoptiebesluit van AG Schöneberg van 15 november 1984,
  dan waren de desbetreffende kinderen in november 1984 respectievelijk 20 en 18 jaar
  oud en waren - naar werd aangenomen - nog minderjarig, aangezien naar Indonesisch
  recht de meerderjarigheid eerst met 21 jaar aanvangt. '** Ik ben echter van mening,
  dat de leeftijd van 21 jaar hier niet ter zake doende is; alhoewel volgens het IBW de
  meerderjarigheid op 21 jaar was gesteld - Indonesische staatsburgers van Chinese
  origine vallen onder het IBW - dient erop te worden gewezen dat het op de meerderjarigheid betrekking hebbende artikel 330 IBW niet langer van kracht is. Immers, in
  artikel 66 van de Huwelijkswet van 1974 is met zoveel woorden bepaald, dat voor het
  huwelijk en alles dat daarmede samenhangt, de bepalingen van het IBW niet langer van
  kracht zijn, voor zover aangelegenheden betreffende, reeds in de Huwelijkswet geregeld. Wordt afgegaan op het in artikel 47 van deze Wet bepaalde - op grond waarvan
  de meerderjarigheid op 18 jaar is gesteld - dan kan worden geconcludeerd, dat thans
  de leeftijd van 18 jaar en niet langer die van 21 jaar geldt. Genoemde leeftijd speelt in
  adoptiezaken echter geen rol, aangezien de leeftijd van het kind beneden de 5 jaar dient
  te liggen, wil de adoptie wettig zijn. Bovendien is de gevolgde adoptieprocedure niet
  in overeenstemming met het Rondschrijven van de "Mahkamah Agung" no. 2 van
  1979 - naderhand vervolmaakt met het Rondschrijven no. 6 van 1983 - aangezien voor
  de wettigheid van een adoptie een besluit van de "Pengadilan Negen" doorslaggevend
  is en niet kan worden volstaan met een notariële akte, zelfs al wordt deze gelegaliseerd
  door het Gerecht. Met het Rondschrijven no. 6 van 1983 werden de voorwaarden van
  een adoptie teneinde wettig te zijn, nog aangescherpt. In dit Rondschrijven werd niet
  alleen nogmaals de nadruk gelegd op genoemde leeftijd van 5 jaar, doch ook bepaald,
  dat één ouder adopties niet toegestaan zijn; de adoptant was in casu op het moment van
  de adoptie nog niet met de moeder der kinderen gehuwd.
  