text: 280
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  "Bina bawagha ara aiwera.
  Sema nandukigha ramunggi moka".
  Maika inai kirawari na arogha.
  Maika kitemo kirirawoigha, kitokio. Maika kikuna riadoigha
  ianio. Maika ioaina rumagha
  inina.
  Maika inawa mbuawari na
  Makimi minagha iatopéa. Maika
  inawa ionéa Makimukigha, iafa:
  "Sema nandukigha ramunggi
  moka. Roausara raibingha inina".
  Ghairoi-Nubuai.
  huis en hij zei: "Oude vrouw, ga zo maar
  naar het bos. Die twee sema heb ik al
  gedood".
  Toen kwamen de moeders op hem af uit
  het bos en ze sneden zich de kralen (rouwversierselen) af en deden ze weg. Daarop
  bakten zij vissen voor hem, die hij at.
  Toen bleef hij in huis daar.
  En direct verspreidde zich het gerucht over
  hem in Makimi, dat hij er gebleven was
  en weer te voorschijn was gekomen. En
  meteen zei hij tot de Mákimiërs: "Die
  twee sema heb ik al gedood. Ik heb op
  mijn vrouw zitten wachten".
  XVI. AETIOLOGISCHE VERHALEN.
  137. Metamorphose der Warenners na hun strijd met Serawairusi met de
  lange arm.
  Serawairusi. Bawani Maneiwomo. Inani Anggorei Rewiranggorei. Bimboani Wawinarosei.
  Wima nandukigha bawani Aighei Fokei, etokuani Aighei
  N anei. Maika bawagha ioaina
  damagha. Damagha we nasanai
  Buinei, bubogha Basi. Maika
  ioaieka etokugha wo wu ado
  wario, wu fo wario.
  Maika wima nandukigha kikafa: "Daida, misimoaiengga anggono rario". Maika kisikaniba
  rano.
  Maika imai iona iafa: "Misimaniba rario. Onamaiengga rasara wanggéa wosio, ra sara ma
  Ghareno".
  Maika wu rarigha wuki na fai-
  
  Serawairusi. Zijn oudste zuster was Maneiwomo. Zijn moeder Anggorei Rewiranggorei. Zijn zuster was Wawinarosei.
  Zijn twee dochters waren Aighei Fokei
  en haar jongere zuster Aighei Nanei. De
  oudste zat in het mannenhuis, dat geheten
  was Buinei en aan de achterkant Basi.
  Na een tijd ging de jongste vis en varkens
  halen.
   De twee meisjes zeiden: "Vader, als jullie
  hier blijven, moeten wij lenden schorten
  hebben" en ze huilden om lendenschorten.
  Daarop zei de vader: "Als jullie om
  schorten gaan huilen, dan zal ik mijn
  éne arm uitsteken tot aan Waren".
  Hij haalde de schorten uit de pandan-
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  sigha. Wu faisighaika we ma bawagha Fokei.
  Maika etokuo ianibara. Maika
  ranaika iafa: "Aghani bewara".
  Maika sara ma Gharena sigha,
  wu sapaigha wu aigha na rowuigha, we Aighei Nanai. Maika
  sara makoinaika wu rari faisigha na makoina. Ranaika sara
  makoinaika wu ne aigha na rowu. Maika ranaika sara makoina
  sara rudo Mamburi rirowugha,
  wu riwoaigha, woaigha we nasanai Samberi Fafoi.
  Maika wubeka Mamburi ianibari. lanibarieka iiwari ma Andiako.
  Ranaika Serawairusi sara ma
  tunigha ndauo. Maika wu Andiako kirifaisigha. Maika kiti
  wanggéaghaika kimungha daio.
  Maika bimbogha ianiko. lanibeka ranaika sara ma Ghareno
  sigha.
  Maika Gharenggigha kikamondora wanggéagha kiwu naiwigha kikoama. Saieka kikiwada
  ghaigha. Maika kiwu fio kiwu
  esa kipandi kirighagha. Maika
  titiwa nuwako kon a ghaigha
  banggaikena.
  Maika kikoama wanggéa dia.
  Maika kiwo kitaghara, kitikefi
  wanggéa bewosio, kiwe dora.
  Kikarokiwa inimaia.
  Maika Serawairusi ianona wanggéa wa fobegha. Maika ianiko
  iafa: "Aighei Fokei misi Aighei
  
  281
  
  dozen. Daarna gaf hij de dozen aan de
  oudste, F okei.
  De jongste bleef huilen en daarom zei hij
  's nachts: "Je moet niet huilen".
   Daarop stak hij de arm weer naar Waren
  uit en pakte schelpen armbanden en
  (andere) dingen uit de draagtassen voor
  Aighei Nanei. Daarop stak hij nogmaals
  de arm uit en pakte nogmaals schorten
  uit de pandandozen. En 's nachts stak hij
  nog eens weer de arm uit en pakte nog
  meer dingen uit de draagtas. 's Nachts
  stak hij weer de hand uit in de draagtas
  van Mamburi, en pakte zijn oude kralen
  Samberi Fafoi.
  Mamburi weende om zijn kralen en ging
  hem achterna naar Ambai.
  's Nachts stak Serawairusi de hand weer
  naar de zee uit en pakte de dozen van
  de Ambaiers. Toen zij zijn arm zagen,
  sloegen zij hem in het vlees. Toen begon
  zijn zuster te huilen en daarom stak hij
  's nachts de arm weer uit naar Waren.
  De Warenners grepen toen die arm vast,
  namen een mes en hakten hem af. De
  volgende dag brachten ze de prauwen
  te water, haalden sago en palmwijn en
  maakten de prauwen reisvaardig. Het hele
  dorp ging in vijf prauwen.
  En ze hakten maar voort aan die arm.
  Zingend roeiden ze voort. Ze hakten de
  arm in enen door fijn en hieven een
  gejuich aan. Zo waren ze er mee aan het
  hakken.
  Toen voelde Serawairusi, dat zijn arm
  pijn deed. Huilend zei hij: "Aighei Fokei
  en Aighei Nanei, maakt de prauwen klaar.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  282
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Nanei, matena mindiaiwako.
  Rami - dani kimundagha niaworarao".
  Saieka Gharenggigha kiti Serawairusi nidaigha. Dagha kiwe
  dora "urio", kimunina.
  Maika kimuni feika wima nandukigha anisio.
  Anisieka bawagha ionéa etokugha iafa: "Aighei Nanei, aede
  ma aghana ghero. Rasiano".
   Maika we rimamaisasugha etokugha iuno. Ungha mobeka kisiana, kiwe nawangha ora dagha.
  Maika Gharenggigha kikafa:
  "Kari bo onaghoe? Nawanggini
  iora ipeni. Abo kainamo anggino. Bu aigha nima, ko".
  Kiwu ghagha topéandau. Ghagha duiwa nungguigha nina.
  Nungguigha kimina anadogha
  pina. Kiwu kirine ghaghangga
  duiwa nungguigha. Gha banggaikena dui titikikina.
  Maika bimbogha ianisa Serawairusi, iafa: "Raimambogha Serawairusiee, asara ma sinio! Asara
  dagha kimunauo!"
  Maika Gharenggigha kiwe kora.
  Maika kirinamaigha we osa.
  Kirighaigha we maighéano. Moagha we moa. Sighagha we sigha. Araigha we roa.
  Maika inawa kitosea mobeka
  kiragha anisa imai. Kiaikipoka
  enggéaigha foaigha we fasiora
  Gharenggigha ambeisigha. Maika foaigha moroora Gharenggigha wa kiwarawa kirighaigha.
  Ik - die raak, die mij bestrijdt, is dicht
  bij mij".
  De volgende dag zagen de Warenners het
  lichaam van Serawairusi. De raak riep
  hoera en sloeg op hem in.
  Toen ze hem gedood hadden, beweenden
  hem de twee meisjes.
  Daarop zei de oudste tegen de jongste:
  "Aighei Nanei, kom ga beneden zitten.
  Ik zal wel op je letten".
  Toen liet ze haar haar urine drinken. En
  vervolgens gingen zij daar zitten en vormden een dam tegen de raak. De Warenners
  zeiden: "Hoe kunnen wij verder roeien?
  Deze dam verspert ons de weg. Het is niets
  dan bomen. Laten we de zaken hierheen
  brengen en verder gaan".
  Ze brachten een prauw er uit, maar die
  prauw zonk met de mensen er in en
  de mensen zijn in de diepte gebleven.
  Toen namen ze nog een van hun prauwen
  en die ging ook onder met de mensen
  er in. Alle vijf prauwen zonken.
  Daarop beweende de zuster Serawairusi:
  "Ach mijn broer Serawairusi, strek je arm
  uit hierheen. Naar de raak, die je wil
  doden".
   De Warenners veranderden in buideldieren, hun roeiriemen in ijzerhoutbomen,
  hun prauwen in maighéana-bomen. De
  prauwen van moa-hout veranderden in
  moa-bomen, die van sigha-hout in sighabomen. De zeilen werden bamboe.
  Nadat zij een dam in het water hadden
  gelegd, gingen zij haar vader bewenen.
  Zij gingen met opgetrokken benen zitten
  en daardoor sloeg de stroom in de ogen
  der Warenners, en verhinderde de Warenners hun goederen te zoeken. Ze konden
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Kiwo paiki morerakio.
  Maika in ai iowéa Ghoaigha kira
  ma kitagharo. Kitaghai mobeka
  bimbogha Wawinarosei we waio.
  283
  
  niet verhinderen, dat de stroom ze meevoerde.
  Toen liet de moeder de Binnenlanders
  komen om te zingen en ten slotte veranderde zijn zuster Wawinarosei in een
  steen.
  Pedeiwini-Nubuai.
  138. Metamorphose der Warenners.
  Kugha rinasanai Fokei, etokuani Nanei. Maika Fokei ianiba
  rario. Maika Serawairusi sara
  ghero wu faisi ma rosagha. Maika etokugha iani makoinaika
  Serawairusi saragha wu sapaigha, wuki ma rosagha. Maika
  wu Gharenggigha kirifaisi wuki
  titikio.
  Maika Gharenggigha kipandi
  ghaigha kiwo sa. Ko saika kitamona wanggéa negha. Maika kimuni fenina. Maika Gharenggigha kiwu kiriaigha kikaringgi na
  ghaigha, kiwo ghero.
  Maika Fokei iatasuna. Fokei
  rewo toramio. Maika kisikiruatararuko. Maika kisiosaioragha
  Gharenggigha maika Gharenggigha kipero. Maika kirighaigha
  babunina.
  Gharenggigha kiwe rira, kiwe
  waio. Maika wiama nandukigha
  kiwe waio, Fokei kisi Nanei.
  Kirighaigha kiwe maighéano.
  Het kind heette Fokei en haar jongere
  zuster Nanei. Fokei huilde om lendenschorten. Daarop stak Serawairusi zijn
  arm uit en haalde de koffertjes naar de
  bergen. En toen ook de jongste begon
  te huilen, stak Serawairusi zijn arm uit
  en haalde schelpenarmbanden naar de
  bergen. Hij pakte de Warenners al hun
  koffertjes af.
   Daarop maakten de Warenners hun prauwen klaar en gingen stroomopwaarts. Al
  roeiende hakten ze zijn éne arm fijn en
  sloegen hem dood. De Warenners pakten
  daarna hun spullen, laadden die in de
  prauwen en roeiden stroomafwaarts.
  Maar Fokei sprong er bij te water, Fokei
  schoot er het eerst in. Toen gingen zij en
  haar zuster met de ruggen tegen elkaar
  zitten en vormden zo een dam tegen de
  Warenners op, zodat de Warenners stierven, en hun prauwen gingen verloren.
  De Warenners veranderden in termieten
  en in stenen. Ook de twee meisjes veranderden in de stenen Fokei en Nanei.
  Hun prauwen veranderden in maighéanabomen.
  Kepala van Saifoni.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  284
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  139. Metamorphose der Warenners.
  Aighei N anei kisi Aighei F okei
  kisikanisa Serawairusi aniba rario. Maika imai sarama rumaigha sarakigha wumana rari reraigha. Ianiba rarieka sara wanggéa wosio ghero wu faisigha. Rumagha nasanai Rendai.
  Maika wubeka kiwe da iiwari
  kirifaisigha, kipesi na wanggéa
  wosigha. Kipesieka enakiwi saro.
  Saieka dagha iuandarubari.
  Maika kipandi ghaigha ko wa
  kimuni kimunina Roambako.
  Maika arokiwi rana wosio sai
  makoina kim uni sa. Kimunigha
  rana sauro ko maisa rirumagha.
  Ko maisa aro we damai.
  Iawarawa ku nandukigha. Maika etokuo iakako, bawa nikorako. Maika bawagha iimaisasu
  wanggéa na etokugha warasi na.
  Maika etokugha iuno. Iumbeka
  nikorako. Maika bawagha iana
  urio, etokugha iana ghero. Kisikimuna dagha.
  Kimuna daghabeka ghagha duo.
  Ghagha dueka nunggu kiwe rirora, raideregha we uki we aboigha. Bingha usa paiki. Kiminanma.
   Aighei Nanei en Aighei Fokei huilden bij
  (hun vader) Serawairusi om lendenschorten. Daarop stak de vader zijn (lange
  wonder- ) arm uit naar de huizen en stal
  rode lendenschorten. Als zij om lendenschorten huilde, stak hij zijn éne arm naar
  beneden uit en pakte de pandanbladkoffertjes. Het huis heette Rendai.
  Daarom hielden ( de bestolenen ) een
  raak om hun koffertjes te volgen en pakten hem bij die éne arm beet. Toen
  sliepen ze tot de mórgen bij die arm en
  pleegden toen met elkaar overleg.
  Men maakte de prauwen reisvaardig en
  zij gingen hem bestrijden in (de rivier)
  Roambako (bij Waren). En ze waren één
  dag (met die arm) aan het hakken en de
  volgende dag sloegen zij hem verder
  stroomopwaarts. Nadat ze zo tien dagen
  geslagen hadden, kwamen ze tot aan zijn
  huis. Ze waren gevorderd tot het mannenhuis in het sagobos.
  Toen riep (Serawairusi) om zijn twee kinderen. Nu was de jongste bang, maar de
  oudste was dapper. Daarop urineerde de
  oudste haar jongere zuster in de handpalm en dat dronk de jongste op. Daarna
  werd zij (ook) dapper. De oudste zuster
  ging bovenstrooms zitten en de jongste
  benedenstrooms en daarop bestreden zij
  beiden de raak.
  Daarbij zonk de prauw. En toen veranderden de mensen in termietennesten, en
  de uithouderpennen sproten uit tot bomen.
  Tevergeefs wachtten de vrouwen (op haar
  mannen), want zij bleven daar.
  Ghomini-Nubuai.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  285
  
  140. Metamorphose der Warenners wegens het grijpen naar de maan.
  Ghoaigha kirikuigha kikanibara
  ghafa runo. Maika kiridaidai kikafa: "Anggesi ambui ghero.
  Moai wéa".
  Maika kira kiwu gharaisina, kino
  idaio. Kina idaieka kiwu roaigha kipabario. Roagha nasanai
  Sembai.
   Kipabari, kipabari, kipabari,
  kiniawori, kinderawa ghafa iamosa ghero. Maika ghafa niakako ionéa iomofi iafa: "Fofo,
  Gharenggi kitarawara maini".
  Maika iomofi iafa: "Aghede
  aruka masina mata arisarerakio.
  Risarerakieka kikamosaini".
  Kikamosana masinghaika ghare
  kiwe en i, ghare kiwe uio, ghare
  kiwe ia. Amosatutaki na aurigha
  kiwe korao; amosana fosorawegha kiwa fa, kiwe saro.
  Kepala-Paradoi.
  De kinderen der Binnenlanders huilden
  om de maan boven. Toen zeiden hun
  vaders: "Laten wij naar boven klimmen
  en hem naar beneden halen. Blijft maar
  wachten".
  Toen gingen ze rotan halen en die schilden ze af en vervolgens namen ze bamboes
  en die bonden ze telkens aan elkaar om
  bij hem (de maan) te komen. Die rot.m
  heette Sembai (Wand. = maan).
  Toen ze er dicht bij waren, wilden ze de
  maan er af steken, zodat hij zou vallen.
  Toen werd de maan bang en zei tot de
  grootvader: "Grootvader, de Warenners
  steken de handen naar mij uit".
  (De verteller was zelf een Warenner en
  schrijft wellicht daarom aanvankelijk het
  voorval toe aan de Binnenlanders).
  De grootvader zei: "Ga water halen, dan
  kun je ze wegspoelen. Daardoor zullen ze
  naar beneden vallen".
  Toen vielen ze door dat water en sommigen veranderden in schildpadden,
  anderen in pisang en anderen in bruinvissen. Die bij het vallen op de kruinen
  der bomen werden vastgespietst, veranderden in boomkangoeroes; die op het
  droge vielen, veranderden in varkens en
  casuarissen.
  141. Metamorphose van raakgangers in stenen.
  Rewi. Mambogha rinasanai Sodawani. Maika kisi Aifoisineri
  koi damana. Koika iina adoigha,
  damangha toa. Toaieka iitodana
  Sodawani rekapagha.
  Saieka kisikiko makoina. !ina
  adoigha makoina. Damangha toa
  maika ütodana Sodawani reka-
  
  Rewi en haar broer Sodawani. Die ging
  met Aifoisineri vis speren. Toen prikten
  ze de vissen aan en ging de punt los.
  Daarom tikte hij hem op het voorhoofd
  van Sodawani (weer vast).
   En de volgende dag gingen ze weer, en
  prikten ze weer vis en toen de punt los
  ging, tikte hij hem op het voorhoofd van
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  286
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  pogha. Maika rekapogha pino.
  Pimbeka raiwa ma Rewi, iababe rekapo pimbegha. Maika nuga woraigha siro. Sieka iuambara
  iafa: "Maiwéa pimbeni?"
  
  Iafa: "Asi Aifousineri asiamboi
  damambeka iina adoghaika damangha toa. Toaika iitodana
  rarekaponi. Maika pino. Maika
  asikamoko".
  Maika ionéa iafa: "Awaria ewara Aifoisineri. Afa ana ado
  ghareangga araiki ma rasiki
  ewomo".
  Maika Sodawani iafa: "Ianggi
  raweki Wawinggeri, raiki ma
  ghero". Maika Rewi iafa: "Raikigha ianggieka raiwa korigha
  ma, weki na awu rumaidogha.
  Ara ato sikamobeni. Sodawano,
  ara ma ato sikamoko".
  Maika Sodawani iafa: "Aimba,
  aghamoko mato roai na rumani".
  Maika Rewi ragha wu rirewanggigha na manggowusagha. Maika wu rewanodaigha. Wukieka
  we rufenaigha anai na manggowusadogha.
  Maika we rimanigha Kukei iorora na Soragha we ghagha. Righagha nasanai Soragha. Maika
  kisi Kukei kikamoko. Maika kisikamo ma N aiami urigha. Kisiamokaika we rimanigha Kukei
  ioai na soragha we urigha.
  Maika Sorawidagha kiwo ma
  ghado Saghaidagha. Kiwo maika
  
  Sodawani (vast). Daardoor zwol zijn
  voorhoofd op. Vervolgens bracht hij hem
  naar Rewi en hij liet haar zien, dat zijn
  voorhoofd opgezwollen was. Zij deed zijn
  haren uiteen en bekeek het en vroeg hem
  er toen naar: "Hoe komt het, dat het
  opgezwollen is?"
  Hij zei: "Ik ben met Aifoisineri vis wezen
  steken en bij het vis prikken raakte de
  punt los. Daarop heeft hij die tegen mijn
  hoofd vastgeprikt en toen is het opgezwollen en toen zijn we weggegaan".
   Daarop zei ze: "Ga (dan ook) niet met
  Aifoisineri mee. Als jullie wat vissen
  geschoten hebben, dan breng je ze toch
  niet mee, dat ik ze kan zien".
  "Ik heb ze aan Wawinggeri gegeven en
  naar beneden gebracht", zei Sodawani.
  Rewi zei: "Als hij ze schiet en ze meebrengt brengt hij de graten hier en legt
  ze op de as onder het huis. Kom, dan
  zullen we weglopen. Kom, Sodawani, dan
  lopen we weg".
  Maar Sodawani zei: "Goed, loop jij maar
  weg, dan blijf ik hier in huis".
  Daarop ging Rewi de koperen ringen uit
  de draagtas halen. Ze nam het waardevolle er uit en liet de omhulsels in de
  draagtas.
  Daarop liet ze haar vogel Kukei vooraan
  zitten in de prauw Soragha, - zo heette
  haar prauw, - en vluchtte weg met Kukei.
  Ze vluchtten naar de bovenloop van de
  Naiami. Haar vogel Kukei liet ze zitten
  in de top van een lenggoea-boom.
  Toen kwam er een raak van Sorawi samen
  met die van Saghai en die vroegen aan
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  kikuana manigha Kukei ioaina
  Soragha we urigha, kikuani wa
  Rewi. lafa: "Rewieni ioaina nonigha urai na wegha".
  Nonigha ghado famewo ukorinina. Okorieka Rewi wu nonigha
  ra ndau sororoma Saghaigha
  ghado Sorawidaigha. Maika fokora dagha. Fokoikiasi kiminanina.
  Nadei-Nubuai.
  287
  
  de vogel Kukei, die in de top van die
  lenggoea-boom zat naar Rewi. Hij zeI:
  "Rewi, die zit waar het riet groeit".
   Het riet en de orchideeëngroei versperde
  de weg. Toen nam Rewi het riet en kwam
  naar buiten en gooide (het) in de raak van
  Saghai samen met die van Sorawi. Daarop
  kwam de raak op het droge te zitten en
  toen zijn ze daar gebleven.
  142. Metamorphose van een zelfzuchtige zoon in steen.
  Mangha rinasanai Niogwei. Bingha rinasanai Kwatorei. Imai
  rinasanai Rumboimari. Maika
  imai ioaina Ghonggigharubo.
  Warigha ioaina ghaido, nasanai
  Sewandeimuni.
  Maika wo muna ado. Muna adoika iambu imai afa we imai na
  no ewomo. Maika wimagha weiwario. Weiwarieka we riwiwigha mangha iambuari.
  lambuarieka wimagha iurabeka
  iamoko. Maika wu imai iamokiwi. lamokiwieka wu kirifaisigha.
  Maika mangha wo muna ado.
  Wo ma warawaiki. Maika we
  imai wawa wiamagha. Maika
  kisiede ghere ioaina Ghonggigharubo we anadogha.
  Maika mangha wu adoigha wo
  ma warawano. Warawarieka
  iede iuana nugha. Maika wara
  paiki wari. Maika iuana na nafagha, nafagha rinasanai Torimarini. Wara paikieka matau
  munio iosai ghaidoghairo, ghaidogha we nasanai Sorombui.
  De man Niogwei, de vrouw Kwatorei en
  zijn vader Rumboimari. De vader heeft
  gewoond aan de bovenloop van de Ghonggi en de jongen zit in de rivier Sewandeimuni.
  Hij ging vis vangen en dan at hij ze de
  vader voor de mond weg en gaf er de
  vader geen. Maar de vrouw ergerde zich
  daarover en gaf hem pap, maar de man
  at het hem voor de mond weg.
  Daarom werd de vrouw kwaad en liep
  weg. Ze liep met haar vader weg. Daarbij nam ze hun pandandozen mee.
  De man was vis gaan vangen, kwam thuis
  en zocht naar hen. De vader had zij op
  haar rug genomen. Zij ging met hem naar
  beneden en ging onder water zitten aan
  de bovenloop van de Ghonggi.
   De man nam zijn vissen en kwam naar
  haar zoeken. Toen ging hij de dorpelingen
  er naar vragen, maar hij kon hen niet
  vinden. Hij vroeg naar hen op het strand
  Torimarini, en daarop pleegde hij zelfmoord staande aan de monding van de
  rivier de Sorombui. Daarom veranderde
  hij in de steen Niogwei. Het strand heet
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  288
  
  'WAROPENSE TEKSTEN
  
  Maika matanggu munieka we
  waio nasanai Niogwei. Nafagha
  nasanai Soimani. Maika iosaina
  ghanagha we nasanai Ghanagharisi. lanana we ghaido nasanai Sewanduei.
  Maika dagha uana nuigha wario. Uangha paikieka ko ma
  kitiri wa munie iosaiegha we
  waigha. Maika dagha kikadasa
  rumagha. Rumagha we nasanai
  Windesi Kaiwai.
  Kitarawa iosaiegha kikuandarubario. Maika kikuana Seradori wario. Maika kimuna adoika kiwe ma io wa we waiegha.
  Maika kiwara sado rirowughaika
  adasaika kiwu sapaigha. Kiwowaki ma ghaigha.
  Maika mangha imai ianisio.
  lanisieka kiwuie koiwi wa sira
  warigha we waiegha.
  Kiwuieka nikorako. lmai iona
  korabeka kiwuieka waigha nitatako. lmai warawa bingha
  wara wa sirio. lanimghe siri na
  anadoghaika nikorako.
  lnai iura sapaigha wario. Nisini
  na rirowugha. Kimainghangga
  imai wawa wimagha ioaiwi.
  Kiwewa kiwu masingha wa kiwuiangga ke paiki. Iuraba mangha iambu imaigha. Maika ioaina anadogha.
  Wiai-Nubuai.
  Soimani en de cactus, die op die steen
  staat heet Ghanagharisi. Hij ligt in de
  rivier de Sewanduei.
  Toen ging de raak in verschillende dorpen
  naar hem vragen. Na vruchteloos vragen
  kwamen zij er aan en zagen, dat hij zelfmoord had gepleegd en in een steen was
  veranderd. Daarop brak de raak zijn huis
  Windesi Kaiwai af.
   Toen ze hem zo zagen staan, overlegden
  ze en vroegen Seradori er naar. Daarop
  vingen ze vis en deelden die rond (zoals
  na de lijkverzorging), omdat hij in een
  steen veranderd was. Toen zochten ze zijn
  draagtas op, maakten die stuk en haalden
  de schelpenbanden er uit en verdeelden
  die over de verschillende prauwen.
  Maar de vader van die man beweende
  hem. Daarop namen ze hem mee om de
  in steen veranderde jongen te zien.
  Ze wilden hem opnemen, maar hij zat
  vast. Toen de vader heftig uitbarstte,
  wilden ze hem opnemen, maar de steen
  wilde niet. De vader zocht de vrouw om
  naar hem te kijken. Ze keek en zag hem
  daar vast zitten in de diepte.
  De vrouw deed hem de schelpenarmbanden aan en versierde hem (met de versierselen) uit haar tas. Ze bleven daar en
  het meisje droeg de vader op de rug en
  paste hem op.
  Ze wilden het water wegnemen om hem
  weg te halen, maar ze slaagden niet. Ze
  was kwaad geweest op de man, omdat
  hij de vader het eten voor de mond weg
  had gegeten. Daarom bleef hij in de
  diepte.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  289
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  143. Metamorphose van een teleurgestelde minnaar in steen en van zijn
  zuster in een zeekoe.
  Bimbogha rinasanai Korei. Mambogha rinasanai Iromo. Maika
  kiwe mambo wu bingha. Maika
  bingha nitata mambogha. Maika Iromi ninggamaro, we abogha
  iarudo niabogha, ra ndau suna
  na masingha. Maika iamoko we
  rulO.
  Bimbogha ioaro rambara mambogha, ianiko oramo, ianiko
  rana. Sai makoina iani makoina.
  Maika iamosa ianana nafagha.
  Maika bimbogha we waio. Rifaisigha we waio. Rinaiwigha we
  walO.
  M anggai-M oor-eilanden.
   Korei en haar broer Iromi. Men wilde
  de broer uithuwen, maar de vrouw wilde
  die broer niet. Daarop werd die broer
  beschaamd en stak zich een stuk hout in
  de neus, ging naar buiten en sprong te
  water. Daarop trok hij weg en veranderde
  in een zeekoe.
  De zuster bleef maar aan haar broer
  denken en huilde dag en nacht. Op een
  dag liep ze weer te huilen en toen viel
  ze op het strand neer en veranderde in
  een steen. Haar pandandoos werd steen
  en ook haar mes.
  144. Metamorphose van een jongen in een mythisch wezen.
  Binabawa rinasanai Binanggoriani. Imai kiwo ma. Maika kisi
  iomofi kikoaro. Maika nisini na
  risapaigha, riaisogha, ripondisio,
  risarako, wu masagha iamiana
  woraigha. Maika wu rirarigha
  sakora. Maika ie si rudo ghagha,
  iamokousara Wereri nde, iamoko
  rudowe masingha. Gharubo wenasanai Ghéamamasino. Ra ma
  rosagha ndero, rosa wenasanai
  Aimi. Iona iafa: "Mosaba tinggu ani rangga ranangga reml
  ghao, rara rudo".
  Maika warimagha nawawa wia-
  
  Een aanzienlijke vrouw heette Binanggoriani (binano, mythische vis; ghori,
  totemdier ) . Haar vader en de zijnen
  kwamen er aan en zij woonde bij haar
  grootmoeder. Toen versierde zij zich met
  haar banden van schelp, van rotan, van
  celluloid en van zilver; zij nam olie en
  wreef zich het haar in en deed zich een
  schort voor. Daarop klom ze in de prauw,
  trok langs de Wereri naar binnen en
  vluchtte in een binnenwater, een kreek,
  Ghéama geheten. Ze liep het land op
  naar de bergen, de berg Aimi genaamd,
  en zei: "Als ik werkelijk een adellijke
  vrouw ben, dan zal op mijn woord dit hol
  zich openen en ik er binnen gaan".
   Een jongen (die daar op een keer pas19
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  290
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  magha. Maika sara iamondori
  wanggéagha. Maika wuio kisikira rudo waireigha. Maika ionaika reigha duraora kisio.
  Iomofi iusa paiki wa warimagha. Imai kitaghara saira na
  Moro. Maika kiwo nde, kiwo ma
  Manighoro ndero. Maika kikuana iomofi wari. Maika kipandi
  ghagha kiwarawari sao. Kiwarawari saika kiwo rudo Wereri.
  Maika imai kitira ghagha maina
  we masingha. Maika imai kikufa buigha wa kiwo ghero wa
  kiwarawario. Kikodi kiti ieureigha. Maika idai ndero. Maika
  idai ndeika kikighawari wa
  wekerere na anadogha.
  Maika kira kiwarana anagha.
  Kiwara paikieka kiwo ghero.
  Kiwu faiangha, kiwoi faiangha
  sao. Kiwei sara na raradogha.
  Maika okofari wa fawawoi na
  faiangha, moiwa kiwuio. Maika
  kiwe paikinina. Maika kikamobuari ma rumagha. Ioaina waireigha nina, Ioara minanina we
  rina nina. Maika irogha topéa
  ndau Tironirewo.
  Kitawa ghasaiwinggigha enabari. Enabarieka kitiri wa we
  anambegha. Iateina risagha na
  rosagha.
  seerde) schrok van het meISJe. Maar zij
  stak de hand uit en vatte hem bij de zijne.
  Daarop trouwde zij hem en ging met hem
  het hol in. Op haar bevel sloot het hol
  zich weer achter hen toe.
  De grootmoeder wachtte tevergeefs op de
  jongen. Zijn vaders vierden een initiatieceremonie op (het eiland) Moor. Daarop
  gingen ze het land in naar (het dorp)
  Manighoro en vroegen de grootmoeder
  er naar. Ze maakten de prauw zeevaardig en gingen hem bovenstrooms zoeken.
   Al zoekende roeiden ze de Wereri in en
  daar zagen de vaders het water, waarin
  zijn prauw lag. Daarop bliezen de vaders
  op de Tritonschelp, dat hij met hen naar
  beneden moest gaan, daar ze naar hem
  zochten. Ze sprongen aan land en zagen
  zijn voetsporen en volgden die het land op.
  Vervolgens hoorden zij gerinkel (van armbanden) in de diepte.
  Ze gingen in de grond zoeken, maar vonden niets en kwamen naar beneden. Toen
  namen ze een net en brachten dat net
  boven en hingen het op de weg en trachtten haar er in te laten lopen, dat ze zich
  zou verstrikken in dat net en dan wilden
  ze haar pakken. Maar ze slaagden er niet
  in en ze liepen bij haar weg naar huis.
  Hij bleef in dat hol zitten en veranderde
  op den duur in een rina. Zijn achterste
  steekt naar buiten op kaap Tironi.
  Men huurde ghasaiwin om er over te slapen. En in de slaap zagen die, dat hij veranderd was in een vis. Hij heeft zich een
  gat gemaakt op de bergen.
  M a nggai-Moor-eilanden.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  291
  
  145. Metamorphose van een jongen in een inktvis.
  Ambenusiwui iokofaro Keari.
  Sara rudo nunggu bawa worodogha, iafamo wanggéagha. lanikangga iitera saigha Mowi
  ndauo. !itera ghado unagha.
  Unagha rinasanai Koriaghai kisikiwe waie kimaina Kearirewogha.
  Saukemi ra ndaue iokofaro waigha ndero. Maika waigha anana
  araghaika we araibo.
  Saukemi wesaso enigha. Wesaso
  maika suta dai wosio. langgiangga mamurio fero.
   Kiwui kiraiwi ndere, kiwe rongha wario, kiwei rudo rongha
  dog ha. Maika inai ra ma. Inai
  rinasanai Ghondiwoi. lanaka
  nighaigha na nibogha. Maika
  wedaieka raiwa warima kubomagha, iesi wu nighaigha. Wu
  nighaigha mokangga iesi ghero,
  famario, iuna masingha, warimagha niawaweio. lede ndau
  ianduna sawogha we nomlO.
  Ambenusiwui hield Keari voor de mal en
  die stak zijn hand in de mond van die
  reus en hij beet hem de hand af. Huilend
  schopte deze toen de casuaris Mowi de
  zee op samen met de hond Koriaghai en
  ze veranderden in twee stenen, die bij
  kaap Keari liggen.
  Toen kwam Saukemi de zee op en die
  goochelde een steen aan wal en die steen
  kwam op het haardrek te liggen en veranderde in een spijl van het haardrek.
  Saukemi roosterde een schildpad en vervolgens sneed hij er één plak vlees af.
  Nadat hij die had opgegeten viel hij bedwelmd neer.
  Ze brachten hem in het bos, maakten een
  kuil voor hem en deden hem daarin. Toen
  kwam zijn moeder er aan. Zij heette
  Ghondiwoi en zij plantte een klapperboom
  boven op hem. Toen deze vrucht had
  gezet, bracht ze een jongetje mee en die
  klom er in om een klapper te plukken.
  Vervolgens klom hij naar beneden en sloeg
  hem stuk en dronk het klapperwater en
  de jongen werd gek. Hij liep naar buiten
  en zonk in het water op het rif en veranderde in een inktvis.
  Anawuri-Nubuai.
  146. Metamorphose van een ontrouwe echtgenoot in een vis.
   Seranaiwondai ribinani Aighei
  Inai, ne nogha Aighei N awani,
  rikuani Awanaghari. Wu rifaiangha nasanai Merani Buri ra ma
  Gharena gharubo maika righari
  ma Ruragha muna ado na
  
  Seranaiwondai en zijn vrouw Aighei Inai
  en een tweede Aighei Nawani en hun kind
  Awanaghari. Hij nam zijn net Merani
  Buri en ging naar de bovenloop van de
  Warenrivier, keerde toen weer terug naar
  de Rura om te vissen op het strand
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  292
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Rondeinafagha.
  Maika saghara Furombini kisi
  Sisawini na Rondei Rotuna.
  Maika raiwa faiangha wu adogha, maika FUl'Ombini kisi Sisawini kimuni kiwu adogha. Maika ioai di ki na Rondeinafagha.
  Maika bingha iedeiwa riwarimagha raiwa rimasingha ndauo
  we io. Ioaiwa masingha paikiwari. Maika Furombini raiwa
  masingha we io. Mangha wo ma
  rirumagha ioaiwi. Maika Seranaiwondai ninggamaro wa ripesaigha.
  Maika ribingha raiwa masagha
  raiwa ndaue iamiana woraigha.
  Maika wu riwarimagha nasanai
  Awanaghari. Maika kisinisinggio, wu sapaigha iuiki, wu dimboigha, iariki, wu aisaigha
  nanggi, wu rewanggigha iighaki
  na ienggéagha. Kiwe kikari rawokapogha, kisikipanggana maniwuigha, kipanggana ghowoi
  niwuigha.
  Maika Aighei Inai sumo nigharo, so nighaigha ndau dunina.
  Maika sumo famewogha sa makoina ndau dunina. Maika wu
  riwarimagha, maika kisi inai iede
  ndau wo anduna ghaidogha.
  Maika Seranaiwondai wu rifaiana ra ma Gharena gharubo
  sigha ra ma Ghaighari ra ma
  Ruragha makoina. Maika ra
  mainggiwa rifaiangha na Ron-
  
  Rondei.
  Toen ging hij zingen met Furombini en
  Sisawini op Rondei Rotuna. Hij ging met
  zijn net vis vangen en toen stoeiden Furombini en Sisawini met hem en pakten
  de vis. Hij bleef bij ze op het strand
  Rondei.
   Toen kwam zijn vrouw er aan met haar
  zoon om hem water te brengen. Maar
  ze zat tevergeefs met het water op hem te
  wachten, want Furombini had hem water
  gebracht. Seranaiwondai ging naar huis
  en bleef bij haar en die man was beschaamd over de littekens (der bij het
  vrijen opgelopen krabbels).
  Toen kwam die vrouw met olie naar
  buiten en oliede zich het hoofd. En ze
  nam haar zoon Awanaghari. En zij versierden zich, ze nam schelpenbanden en
  schoof ze om, ze nam oorknoppen en
  deed ze aan, ze nam rotanarmbanden en
  schoof ze om, ze nam beenringen en
  draaide ze om het been. Ze bevestigden
  een voorhoofdstreng en drukten zich veren
  van de kip en de ghowoi op het haar.
  Toen sneed Aighei Inai een klapper af
  en wierp hem naar bui ten en hij zonk.
  Toen sneed ze een orchidee af en wierp
  hem ook naar buiten (om omtrent de
  schuld van haar man te wichelen) en hij
  zonk. Toen pakte ze haar zoon en hij
  kwam met zijn moeder naar buiten en ze
  gingen heen om zich in de rivier te laten
  verzinken.
  Maar Seranaiwondai had zijn net genomen en was weer naar die bovenloop van
  de Warenrivier gegaan en naar de Ghaighari en de Rura. En toen was hij met
  zijn net gaan vissen daar op dat strand
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  deinafa sigha. Sisawini kisi Furom bin i kiwu riado wuari kinaghararomi. Maika ra ma riruma
  makoina.
   Maika wara awugha waraika afa
  sa poroma ewomo. Maika wuigha anana aragha. Maika mangha saghara iede ma iuana
  bingha. Maika wuigha nonaina
  aragha. Mangha iafa: "Aighinai
  nonai bo ewomo".
  Maika iede fono ianana rumarengga. Maika iotare iede makoina fono. Fombeka manigha
  iatatinio. Maika iede fono reraka woraigha ra ionambaiki, we
  ninawaiki, ianimgha siki na
  raungha.
  Warigha ianike sarawa imai na
  masingha. Maika kipai sunawa
  kisi, suna paiki. Iotainduno wu
  oagha. Sabaiki saka paiki. Maika
  wu oagha iawaiki ia paiki.
  Maika ianina simamaeugha na
  rumarenggagha.
  Maika suna makoina iotaindumbeka kiwe woraigha toauri.
  Toaurieka mangha we naiwond ai, we adoika mupapasi, we
  adonina rawewunina, rawewu
  bawa. Maika bingha iufareraieka
  minanina.
  Warigha nasanai Ghorupi Warimadamai, ri ne nasanai Rofoi
  Warimadamai.
  293
  
  Rondei. Sisawini en Furombini namen
  hem zijn vis af en bekrabden hem (bij het
  vrijen). Toen ging hij weer naar huis.
  Hij zocht bij de haard, maar er. vlamde
  geen vuur. En er zaten luizen op het
  haardrekje. Die man kwam er zingend
  aan en vroeg zijn vrouw iets. En toen
  gaven de luizen antwoord op het haardrekje. De man zei: "Aighinai antwoordt
  niet duidelijk".
  Toen kwam hij van achter en ging zitten
  in het voorhuis. En stond op en ging weer
  naar achteren. Toen fluisterde er een
  vogeltje tot hem. Hij kwam van achteren
  om zich het haar te kammen en stond
  daar te turen (in het water om zich daarin te spiegelen bij het haarkammen) ,
  schutte zich de ogen met zijn hand af,
  en keek .... en zag ze, in het water.
   De jongen stak huilend de armen naar zijn
  vader uit. Hij zette zich af en dook
  naar hen, maar zonder succes. Hij kwam
  weer boven en pakte een stok. Hij dregde
  naar hen, maar zonder succes. Hij nam de
  stok en stak naar hen, maar zonder succes.
  Toen ging hij zitten huilen op een uitleggerboom in het voorhuis.
  Weer dook hij en toen hij boven wilde
  komen, maakte zij het haar los om hem
  te hinderen. Daarop veranderde die man
  in een visje, en hij begon toen te spartelen
  en veranderde in een vis, in een school vis,
  een grote school. En de vrouw blies die uit
  elkaar en hij bleef er.
  De jongen heet Ghorupi Warimadamai en
  zijn andere naam is Rofoi Warirnadarnai.
  W udarei-Nubuai.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  294
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  147. Metamorphose van een verlaten vrouw in een vleermuis.
  Nunggu natio rinasanai Ghonggeni wu bingha natio rinasanai Timuri. Orasabumbeka woi
  damano muna ado na sawogha.
  Wo muna adoika ionéa bina
  enogha wawa warimagha. Maika
  ribinarenggagha weia maika
  iurako.
  Maika orasabuina Ghonggeni
  wowuara makoina. Ragha Timuri suta ruarisaigha, iewo rewisinaigha, waso we rona. Ioranggu ruagha na wanggéagha.
  Mangha womaika iupapiki anaio.
  Wowuari makoina. Maika ioranggi, iake reigha. Roko anana
  raradogha.
  Maika inawa nisini, iura saparo,
  iura pondisio, iigha sarako, fanggana maniwuigha woraigha.
  Maika inawa wandera sirakagha,
  we riwaitéagha ma iuna risusigha, maika rokiwi.
  Rokiwieka mangha wo ma warawari na aradogha. Ianiba ribingha. Maika iuana nungguigha na rumagha iafa: "Mitira
  raibindae ?"
  Maika kikafa: "Atiri ewomo.
  Anggighawara makangga arado
  weka buao".
  Mangha wara paiki ianio. Maika
  sikekefa damangha raghéanggigha atabo tasigha.
  Saieka bingha we ghaie ro ma.
   Ro ma iawo rimangha iafa:
  
  Een man, Ghonggeni geheten, was getrouwd met een vrouw, Timuri geheten.
  Midden op een dag ging hij met de speer
  vis vangen op het rif. Daarop zei hij tot
  een andere vrouw, dat zij zijn kind op de
  rug moest nemen. Maar zijn eerste vrouw
  ergerde zich en werd boos.
  Midden op een dag ging Ghonggeni weer
  eens weg. Toen ging Timuri stukken
  vezelige palm bast (aan elkaar) vasthechten, schilde vezel van de genemon-boom en
  draaide die tot touw. Toen bond ze zich
  de palm bast stevig aan de armen. En toen
  haar man thuis kwam, legde zij ze af.
  Weer verliet hij haar. Daarop bond zij ze
  vast en legde de vloer open en vloog van
  de vlonder op.
  Daarop versierde zij zich, haar armbanden
  van schelp en van celluloid schoof ze aan
  en haar armbanden van zilver deed ze
  om, vogelveren drukte ze zich in het haar.
  Daarna opende zij het raam in het dak,
  legde haar zoon aan de borst om te drinken en vloog met hem weg.
  Daarop kwam die man naar haar zoeken
  in de kamer. Hij huilde om zijn vrouwen
  vroeg aan de mensen in het huis: "Hebben
  jullie mijn vrouw gezien?"
  Ze zeiden: "We hebben haar niet gezien.
  We hebben duidelijk in haar kamer lawaai
  gehoord".
  De man kon haar niet vinden en begon
  te huilen. Hij trok de visspeer, de vispijlen
  en het vissnoer aan stukjes.
  De volgende dag kwam die vrouw, die in
  een vleermuis veranderd was, er aanvlie-
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  "Awu bino buararao raweio".
   Mangha iiawario ionéa wariboigha wa esi wa kiwuio. Esi
  ndumbeka robuaiki, iona iafa:
  "Raimangha wubuarara, ramina
  we imaia".
  295
  
  gen en gaf haar man te kennen: ,,]e hebt
  buiten mij nog een vrouw genomen en dat
  heeft mij geërgerd". De man hoorde haar
  en zei zijn gezellen naar boven te klimmen
  om haar te pakken. Maar zij vloog weg.
  Ze zei: "Mijn man heeft er nog een vrouw
  bij genomen. Dat bezweer ik". (Dat is
  waar ik taboe bij blijf).
  Paranoi-Sanggei.
  148. Metamorphose in een paradijsvogel van een man, wiens vrouw de
  sexuele fatsoensregels overtreedt.
  Sifiri. Binani Simai. Maika kisikira re kikoba ghao. Kikoba ghaghaika ionéa bingha, iede wu
  rirowugha wa iana figha. Saiengga kisikira kikoba ghagha na rosagha Bonggoari. Maika kiraghaika iona iafa: "Awu rowuni
  ma, rana fuo".
  Maika bingha iafa: "Rawambuni muao".
  Maika iafa: "Aimba, aghede awu
  rowugha".
  Maika bingha iafa: "Rawambuni mua". Bingha we paikieka
  iafa: "Si rara".
  Maika mangha we sarana. Mangha iodina binanaurigha. Maika
  bingha wu mangha ioba binangha, ioba wa paikio moiwiegha.
  Maika mangha we "wo, wo,
  wo". Maika iodi ma ghenanurigha. Maika wu mano ioba
  paiki wa moiwi.
  Maika we paikieka ionéa rimamboigha. Mamboigha saiengga
  
  Sifiri en zijn vrouw Simai. Ze gingen aan
  wal en kapten een prauw. Daarop zei
  hij tot zijn vrouw, dat zij zijn draagtas
  moest gaan halen, dat hij sago kon eten.
  De volgende dag gingen ze de prauw hakken op de heuvel Bonggoari. Daarop zei
  hij: "Breng deze draagtas eens hier, dat
  ik pinang kan eten".
  De vrouw zei: "Mijn elleboog is gebroken".
  "Geeft niet", zei hij, "ga de draagtas maar
  halen".
  Maar die vrouw zei: "Mijn elleboog is
  gebroken". En toen dat niet hielp, zei ze:
  "Ik heb de menses".
   Daarop veranderde die man in een paradijsvogel en hij streek neer in de kruin
  van een binano-boom. De vrouw pakte een
  bijl om de binano om te hakken, maar het
  lukte haar niet om hem met boom en al
  om te hakken. De man deed "wo, wo, wo"
  en streek neer in de kruin van een ghenaino. Ze pakte de bijl en trachtte tevergeefs hem met boom en alom te hakken.
  Daarop riep ze haar broers en die slaagden er ook niet in om hem met boom en
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  296
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  kikoba paiki wa moiwigha. loai,
  ioai na rosaboiragha mmamna.
  alom te hakken. Hij bleef maar op de
  bergen, waar hij nu zit.
  Gharori-Nubuai.
  149. Hoe de sagopalm overal verspreid kwam.
  Seudei Iamborarui. Riwiama
  nandukanggi Ruambini kisi Andaseni.
  Ribimboani Soawin.
  Maika wei wu na Rambausa.
  Maika kiari fi wuaiki, maika so
  woafa anawaigha iam be fio.
  lambekiengga paiki uraraio.
  Maika Saghaikigha kiwe dagha
  kiwo Risiwako. Maika Soawini
  we onagha kiwu ma mambogha
  Seudei, kiwu onagha ke ma Seudei kikafa: "Aribimbogha uraraieka we rionagha".
  Maika mambogha raka nosagha, bina nandukigha kipana
  maghagha. Maika urigha we kowaio.
  Maika wu bimbogha rifigha, sosama rifigha we ghado riadoigha. Iateina righagha, rinasanai
  Wusoirawoi, maika iarina rifigha. Maika iaribeka ghagha duo.
  Maika inawa iosaina righabogha. Maika iana Aiomirewowako, maika inawa iana kowaigha,
  iambeka we nosa. Iangha karabagha we maio, iangha kafutoangga we nosa. langha maisa
  Unaio. langha maisa Unaiengga
  iana Tabai ma. Iana Tabai
  maika nungguigha wouri.
   Seudei Iamborarui i zijn twee dochters
  Ruambini en Andaseni en zijn zuster is
  Soawini. Hij huwde haar uit op kaap
  Rambausa. En daar raakte hun sago op
  (van de zuster en haar man op kaap
  Rambausa) en toen hadden ze niets dan
  aarde om bij wijze van sago te eten, maar
  ze konden daarmee hun honger niet stillen.
  Eens gingen de lieden van Saghai een
  raak houden in de Benedengebieden en
  toen gaf Soawini een boodschap om naar
  haar broer Seudei te brengen. Ze brachten
  die boodschap naar Seudei en zeiden:
  "Je zuster lijdt honger en geeft een boodschap".
  Daarop kapte de man een sagopalm en
  de twee vrouwen (zijn dochters) klopten
  ze met de klopper. De kruin leverde
  pijltjes.
  Daarop nam hij de sago voor zijn zuster
  en pakte die sago in met vissen er bij.
  Hij maakte zich een prauw, Wusoirawoi
  geheten, en laadde er de sago in. Hij
  laadde de prauw tot zinkens toe vol.
  Terstond ging hij boven op de prauw
  staan en bepijlde de benedenkaap Aiomi
  met pijltjes en die veranderden in
  sagopalmen. Als hij ver weg schoot, werden het bospalmen en als hij dichtbij
  schoot, gewone sagopalmen. Tot aan (de
  rivier) Unaia schoot hij en toen naar
  Tabai. Toen kwamen de mensen hem
  tegenhouden.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Wouriengga Seudei we rikana
  bomagha anao, wu kanagha bawagha. Ianggiengga iana woru
  sowosio. Fimbo iana wosio. No
  nungguigha kiwourigha iana Sirighoi-nungguigha. Kouriengga
  wima nandukigha kikafa: "Daida, to ghomipinggini kimaino".
  Maika iona iafa: "Ranienanam
  bo tokio. Ranikorangga boikio".
   Iana Maniwuriangga nunggu sikigha kouri. Kouri we kana bawagha anao, iamona kan a bomagha iwa kowaigha. Maika iana
  Risiwako. Maika iana Ghareno.
  Iana Gharembeka iana Rambausa.
  Maika bimbogha sira riraraigha,
  gho urana somandisigha, gho
  urana ghadogha. Maika bimbogha iafa: "Wusoirawoi ine.
  Maika Seudei Iamborarui imaia.
  Nemani woiwa rana fio ma".
  Maika Seudei wo fosorana rumagha ndero, kiriruma Kaiwai
  Windesi. Maika mambogha iafa:
  "Soawino, aede ma ra ma".
  Maika iuani iafa: "Soawino,
  atanowa aghoare aweini".
  Maika iafa: "Anggambe andifi
  imaia".
  Maika mambogha iafa: "Soawino, aede ma ghagha ghero
  mato awu fio na ghagha mato
  aghambeni".
  Maika bimbogha iede ghero wu
  fighangga wu ghado kawaruigha.
  Maika iafa: "Urarau na neo
  
  297
  
  Daarop legde Seudei de kleine boog neer
  en nam de grote boog. Daarna schoot
  hij er twee in één keer en daarna één.
  Toen weer andere mensen hem gingen
  tegenhouden, bepijlde hij de lui van Sirighoi. Toen die hem gingen tegenhouden
  zeiden de twee meisjes: "Vader, laten we
  deze slavinnen in het water gooien".
  Maar hij zei: "Laten we ze wegdoen als
  ik laf ben, maar ze meenemen als ik
  dapper ben".
  Toen hij tot Maniwuri schoot, gingen die
  mensen hem weer tegenhouden. Daarop
  lei hij de grote boog neer en nam rk
  kleine met de vogelpijltjes en bepijlde het
  Benedenland. Hij bepijlde Waren en Rambausa.
  Toen zag zijn zuster zijn zeilen, één stond
  op de uitleggers terzijde en één binnen in
  de prauw. En de zuster zei: "Dat is Wusoirawoi. En dat is Seudei Iamborarui.
  Nu brengt hij mij sago aan".
  Seudei legde aan bij het huis Kaiwai
  Windesi. De broer zei: "Soawini, kom
  naar mij toe".
  Hij vroeg haar: "Soawini, wat zit je te
  doen?"
  "Dat is onze sago, die we eten", zei zij.
   De broer zei: "Soawini kom naar beneden
  in de prauw om sago uit de prauw te
  halen om te eten".
  De zuster ging naar beneden, pakte de
  sago met boontjes er bij.
  Hij zei: "Als je in de toekomst honger
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  298
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  orasani, saifimbo aghanima aribubogha. Aghanima aribuboghangga asi arinosaigha". Saieka
  bimbogha iambo figha wu ghado
  nighaigha.
  Maika mambogha iama Sanurifono. langha maisa Otighaidogha.
  Maika rifu womo wuari. Womo
  wuarieka wu fawogha iambe rifu. langha paikiengga iodiwaro.
  Wo ma raghagha woromana
  Rumboifai.
  krijgt, kijk dan morgen achter je huis,
  dan zie je je sagopalmen staan". De volgende dag zag de zuster haar sago en
  nam ook de klappers.
  De broer schoot naar (het gebied) achter
  Sanuri en tot aan de rivier van Wonti.
  Toen was zijn pinang op. Daarop nam
  hij de vrucht van de fa-boom en at die
  bij wijze van pinang. Hij kon ze wel eten,
  maar er niet mee spugen. Toen ging hij
  naar het strand en liep binnen te Rumboifai.
  Ghasaiwini van Pedei-Nubuai.
  150. Hoe de muizen op het eiland kwamen.
  Napans.
  N unggu wanoa kiwe· saire na
  Maitoko na Numbaropani. Owa
  weka kitoa rawamatua kiwui
  ndere iyanana rara. Saira iyowao. Iyowa weka afunda ira ha
  iyowa ri kio. Sakuri na wambururumio. Weka ira fone iyimamisusuo. Weka isira rawamatuo.
  Rawamatuo iyonofa: "Teao aminu wake?"
  Weka afunda ihuanie iyonofa:
  "Awe wehona ?"
  Rawamatuo iyonofa: "Yara ndere yana keria. Weka kitoyao wewa oraya. Sairani iyanaya".
  Weka afunda iyonaiea iyonofa:
  "Ambe amaha we 0 te. Vara
  
  De Papoea's vierden een initiatiefeest in
  Windessi in (het huis) Numbaropani.
   Voor het dansen hadden ze een schildpad
  geharpoeneerd, die ze aan wal hadden
  gehaald, waar hij op de galerij lag. De
  feestgangers waren aan het dansen, toen
  er een muis aankwam om bij hen te dansen; hij gebruikte een bamboe lans als
  wandelstaf. Toen hij uit het achterhuis
  kwam om te urineren, zag hij die schildpad.
  "Hé, waar heb jij gezeten?" zei de schild·
  pad.
  Toen vroeg de muis hem: "Hoe maak
  jij het?"
  De schildpad zei: "Ik was naar land gegaan om zeegras te eten en toen hebben ze
  mij gespeerd om me aan stukken te hakken, dat de bezoekers van dit feest mij
  op kunnen eten".
  Toen zei de muis: "Maak je maar nergens
  druk over. Ik zal achter een lied gaan
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  fure yasawara rano. Awanangga
  anasa. Yasawarangga rumani seserao, rara susurio. Angga awamosa. Hua awamoko. Awanangga ananggua korako. Kokingga
  yasawara rano".
  Weka rawamatuo iyonofa: "Asawara so yanasa".
  Wek a afunda iyonofa: "Awanao. Hua yami yara".
  Weka isawara randa iyonofa:
  
  299
  
  zingen. Blijf jij maar liggen luisteren. Als
  ik begin te zingen, zal dit huis gaan schudden en de galerij zal instorten. Dan val
  je naar beneden en dan vlucht je weg.
  Blijf goed liggen luisteren, dan zal ik direct
  een lied zingen".
  Toen zei de schildpad: "Ga jij maar
  zingen, dan zal ik luisteren".
  En de muis zei: "Ga maar liggen, dan
  ga ik weg".
  Toen zong hij dit lied:
  
  Iburo wawiburo
  Feno rumafeno.
  Owa ha ruma sesera hu rawamatua iyamosa. Kinunggu weka
  kiwaraie kimuni na salra iso
  wambururumio. Ihameni na
  awaratakaia.
   Sai hu kiwarai ha kiwesaiana
  ruma inea. Hoi na ruma inea
  wéhangga itutumbo. Hingga kiwesaiana ruma inea. Hoi ha
  he tak a rumaia sangguro. Kiwesaiana nua ha kapiao. Weka
  iyodi iyamodere iminana rea.
  Saiweka ira ndaue iyosaina
  Aiomirewodoma. Weka rawamatua inipim beka iyonofa: "Teao,
  awodia ba ya ma".
  Iyodiaka weka iyonaie iyonofa:
  "Yoina ineningga kimunaya".
  Rawamatua iyonofa: "Ara ma
  awoina yuferani".
  Iwui ha iyodi kokutonusaiwa.
  Iminana iniawe nuo.
  Josef-Weinami.
  Daarop begonnen ze te dansen en het huis
  begon te schommelen, zodat de schildpad
  viel. Toornig ging men toen naar hem
  (de muis) zoeken om hem op het feest
  te doden en toen gooide hij met zijn
  bamboelans en verborg zich in de spleten
  van de wand.
  De volgende dag gingen ze hem zoeken
  en staken het huis in brand. Toen klom hij
  over op een ander huis en maakte (spottend) een kusgeluid, zodat ze het andere
  huis in brand staken. Hij klom tot in tien
  huizen toe en ze brandden het dorp totaal
  af. Daarop sprong hij er uit en vluchtte
  de wal op en bleef aan wal.
  De volgende dag kwam hij naar zee en
  ging staan op kaap Aiomi. Toen kwam
  de schildpad opduiken en zei: "Hé, zwem
  maar op mij ar'.
  Toen hij aan kwam zwemmen, zei hij:
  "Als ik hier blijf wonen, dan maken ze
  mij dood".
  De schildpad zei: "Kom hier en ga op
  mijn rugschild zitten".
  Hij haalde hem op en hij ging aan wal
  op een klein eilandje, waar hij bleef en
  een dorp stichtte.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  300
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  151. Hoe de Tritonschelp in zee kwam.
  Napans.
   Moiwa iminana reni. Mosia foko. Ira ndauo. Ira ndaueka isira
  buia nana rewana hu bawa, worai isuno. Wek a moiwa iwuko,
  iraiwa ma ha reo. Weka iyuka
  buia iroko.
  Weka anggoia inasa iyonofa:
  "Hanowa irobewa? Yaibuiao!"
  Weka ira ndere ihawao iyonofa:
  "Awu na?"
  Moiwa iyafa: "Yawu na sawowa".
  "Roha ara ma, dida hababea
  nana wea".
  Weka moiwa iyonofa: "Io! Didao! Roha awuko".
  Kinisikira ha maoiwa iyonofa:
  "Nana worai sundi irinahuni".
  Maika anggoia iyonofa: "Ro!
  Hua awe ma yasirio".
  W eka iwukua iyamokiwa ma
  tuniwa. Moiwa iwe imeroa worua, suaki na iniha. Hua iniduo,
  iyusara anggoia. I yusari ha ihamona na iwangga. H ua anggoia
  ihasona riso. Kinisiamamundaiwa. Kinisikiwe ha moiwa nahumai wei ha inimereno iwaferao.
  Anggoia iwuko. I yamokiwe nana
  tunini.
  Een leguaan zat op het land en het was
  ebbe. Hij ging naar zee en daar zag hij
  een Tritonschelp op een grote steen met de
  kop onder water. Die leguaan pakte hem
  op en bracht hem aan wal en toen hij op
  de schelp begon te blazen, gaf hij geluid.
  Dat hoorde de krokodil en die zei: "Wat
  geeft daar geluid? Mijn Tritonschelp!"
  Hij ging aan land en keek eens goed
  uit. "Waar heb je die vandaan gehaald?"
  zei hij toen.
  De leguaan zei: "Ik heb hem op dat rif
  gehaald".
  "Kom dan maar hier, dan zullen we nagaan waar het was".
  "Ja", zei de schildpad, "laten we gaan.
  Neem jij hem maar".
  Toen zij heengingen zei de leguaan: "Hij
  lag op die plaats met zijn kop onder
  water".
  "Goed", zei de krokodil, "laat het mij
  maar eens zien".
  Toen pakte hij hem op en vluchtte er
  mee naar de zee. De leguaan maakte een
  dubbele tong en stak die in zijn neus.
  