text: BMGN - Low Countries Historical Review | Volume 127-2 (2012) | review 18
  
  Holger-René Bruckhoff, Zur Entwicklung der Zentralbanken und der Bankaufsicht in
  Deutschland und in den Niederlanden. Ein Rechtsvergleich aus rechtshistorischer und
  zeitgeschichtlicher Perspektive (Dissertatie Münster 2009, Europäische
  Hochschulschriften. Reihe 2. Rechtswissenschaft 4943; Frankfurt am Main [etc.]: Peter
  Lang, 2010, 535 p., ISBN 978 3 631 59558 9).
  De laatste jaren is er sprake van een toenemende belangstelling voor de historische
  ontwikkeling van het bankentoezicht. Dat toezicht is niet in alle landen hetzelfde
  georganiseerd. In Nederland berust het toezicht op de financiële sector bijvoorbeeld bij
  de centrale bank, De Nederlandsche Bank. In Duitsland is echter sprake van een
  afzonderlijke toezichthouder. Deze en andere verschillen zijn tot dusverre nog nauwelijks
  onderwerp van historisch onderzoek geweest. De studie van Bruckhoff kan daarom
  gezien worden als een eerste aanzet tot comparatief onderzoek naar de oorsprong en
  ontwikkeling van het bankentoezicht in de Europese Unie.
  De auteur is geen historicus maar een jurist. Vanuit die achtergrond ontstond deze
  rechtshistorische studie naar het ontstaan en de ontwikkeling van de centrale bank in
  Duitsland en in Nederland en hun rol in het bankentoezicht. De studie telt zeven
  hoofdstukken. Ongeveer de helft van het boek is gewijd aan het ontstaan van de centrale
  bank in beide landen, de andere helft behandelt de ontwikkeling van het bankentoezicht.
  De situatie in Duitsland is telkens het uitgangspunt, waartegen de specifieke Nederlandse
  ontwikkeling wordt geplaatst. Geconstateerde afwijkingen worden verklaard vanuit het
  Nederlandse rechtssysteem en de Nederlandse economie. De vergelijkende opzet en de
  bijbehorende methodologische aspecten heeft de auteur uitvoerig verantwoord in het
  eerste hoofdstuk. Een uitgebreid notenapparaat en een bibliografie zijn vanzelfsprekend
  aanwezig. Een register maakt het werk geschikt als naslagwerk.
   De auteur begint met een uitvoerige uiteenzetting van de institutionele
  ontwikkeling van de centrale bank in beide landen. Voor Duitsland gaat deze geschiedenis
  terug tot 1846, met de oprichting van de Preussische Bank. In Nederland legde Koning
  Willem I de basis voor De Nederlandsche Bank in 1814. De behandelde periode eindigt in
  1998 met het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB). Per 1 januari 1999 werden
  enkele bevoegdheden en taken van de nationale centrale banken overgedragen aan de
  Europese Centrale Bank (ECB). Vervolgens geeft de auteur een inventarisatie en
  beschrijving van de organisatorische aspecten van de huidige Deutsche Bundesbank en
  © 2012 Royal Netherlands Historical Society | KNHG
  Creative Commons Attribution 3.0 Unported License
  URN:NBN:NL:UI:10-1-109792 | www.bmgn-lchr.nl | E-ISSN 2211-2898 | print ISSN 0615-0505
  
  van De Nederlandsche Bank. Aan bod komen onder meer de rechtsvorm, de relatie van
  de centrale bank met de overheid en de ‘governance’. In de taken van de centrale bank,
  zoals hoedster van de nationale munteenheid en van de goud- en deviezenreserves, de
  bankbiljettenuitgifte, de rol in het betalingsverkeer en het bankentoezicht, hebben zich
  de nodige veranderingen voorgedaan. Datzelfde geldt voor de juridische inbedding van
  de verschillende beleidsinstrumenten.
  Het toezicht op het kredietwezen gaat in beide landen terug tot de crisis van de
  jaren dertig van de twintigste eeuw. In eerste instantie berustte het bankentoezicht bij de
  centrale bank. Dat zou veranderen in de tweede helft van de vorige eeuw. Eerst in
  Duitsland, waar in 1961 een afzonderlijke toezichthouder ontstond. In ons land bleef de
  centrale bank tot de oprichting van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) in 2002, de
  enige instantie belast met het bankentoezicht.
   In de laatste twee hoofdstukken vergelijkt de auteur de ontwikkelingen in
  Duitsland en in Nederland. Een van de conclusies is dat ondanks de verschillen in
  juridische inbedding en maatschappelijke context er sprake is van een aantal sterk
  vergelijkbare ontwikkelingen en meer recent van een zekere harmonisatie in de
  wetgeving. Als gevolg van de internationalisering van het bankbedrijf zijn niet alleen de
  bankorganisaties steeds meer op elkaar gaan lijken, maar zijn ook de institutionele
  verschillen tussen de centrale banken en de verschillen in het nationale bankentoezicht
  gaandeweg verkleind. Verder onderzoek zal overigens moeten uitwijzen of zich in andere
  landen vergelijkbare ontwikkelingen hebben voorgedaan. Daarnaast hebben enkele
  gebeurtenissen geleid tot een aantal specifieke nationale regelingen. Na de historische
  beschrijving geeft de auteur nog een schets van de contemporaine situatie. Dat blijkt de
  opmaat voor de afronding van dit werk, bestaande uit enkele aanbevelingen, gestoeld op
  de ervaringen uit het verleden.
   Bruckhoff heeft naar mijn mening een belangrijke bijdrage geleverd aan de kennis
  over de historie van het financiële toezicht in Duitsland en Nederland. De grote
  verdienste ligt vooral in de vergelijking en de grondige documentatie. Dit boek biedt
  ruimschoots houvast voor brongebruik in vergelijkende studies naar de historische
  ontwikkeling van de banken die behoren tot het ESCB en van het bankentoezicht in die
  landen. Gezien de omvang van een dergelijk project zou het mooi zijn als een Europese
  instelling hiertoe het initiatief nam. Vanuit deze optiek zou dit werk van Bruckhoff
  weleens een standaardwerk kunnen worden gelijk de oudere publicatie over Nederland,
  De wetgeving nopens de Nederlandsche Bank 1814-1958 van A.M. de Jong. Het werk van
  Bruckhoff biedt een goede basis voor verder historisch onderzoek naar de meer recente
  geschiedenis van centrale banken en hun taken. Hetzelfde geldt voor een verdere
  rechtshistorische verkenning naar de wortels en de ontwikkeling van de verschillende
  toezichtmodellen. Naast deze lof is er ook een enkel minpunt. Dat betreft vooral de opzet
  van het boek die voor mij als Nederlandse lezer een zekere onbalans heeft in de
  verhouding tussen de beschrijving van de Duitse en van de Nederlandse situatie. De
  behandeling van de Duitse centrale bank en van het bankentoezicht kenmerkt zich door
  
  een grotere gedetailleerdheid dan de beschrijving van de Nederlandse casus. Deze
  onevenwichtigheid toont zich ook in het brongebruik. Graag had ik als het ware een
  gespiegelde en gelijkwaardige opzet gezien. Bij de bronnen en de literatuuropgave mis ik
  een aantal voor de hand liggende bronnen, zoals de Jaarverslagen en Kwartaalberichten
  van de Nederlandsche Bank na 1940, maar ook bijvoorbeeld de bundel Banking
  Supervision at the CrossRoads (2003). Deze lacune neemt niet weg, dat dit een studie van
  formaat is.
  Joke Mooij, Rabobank Nederland.
  