text: ONZE HANDELSSTATISTIEK.
  Door den Minister van Financi~n werd een wetsontwerp
  ingediend, dat beoogt verbetering te brengen in onze
  statistiek van den in-, uit- en doorvoer. Dit doel wenscht
  men te bereiken door nadere bepalingen vast te stellen,
  welke door den handel bij de aangifte dergoederen moeten
  worden nageleefd.
  Het wetsontwerp wijkt in onderdeelen af van het ontwerp, dat reeds in 1c)08 ter beoordeeling aan de Centrale
  commissie voor de statistiek werd toegezonden. De memorie
  van toelichting stemt overeen met hetgeen toen werd overgelegd, met dat onderscheid alleen, dat thans het stilzwijgen bewaard wol"dt op g~n gewichtig punt: aan wie de
  bewerking der statistiek zal worden opgedragen.
  Onze handelsstatistiek staat reeds lang in kwaden reuk.
  In her eigen land onderwerp van toenemende en gerechtvaardigde kritiek; in het buitenland tot onwetenschappelijk
  en waardeloos materiaal verklaard, een cultuurstaat als
  Nederland onwaardig. De grove fouten, die zoowel het
  gevolgde stelsel als de bewerking aankleven, verduisteren
  het licht voor den belastingambtenaar, die gegevens zoekt
  voor tariefherziening. Wie zich een beeld wil vormen van
  onze handelsbeweging zoekt te vergeefs en moet zich
  wapenen tegen misleiding. Zelfs als statistiek van het vervoer geven de cijfers slechts onvoldoende licht.
  ledere poging, om in den bestaanden toestand verbetering
  te brengen, geeft onder die omstandigheden recht op waardeering. Maar indien men meent dat, wat wordt voorgesteld,
  niet aan de verwachting zal beantwoorden, veeleer werkelijke
  verbetering naar onzekere toekomst zal verschuiven, dan
  behoeft welwillende critiek niet achterwege te blijven.
   De memorie van toelichting zou al te veel afwijken van
  
  190
  hetgeen reeds zoo dikwijls van het Departement van Financi~n vernomen werd, indien daaraan de gebruikelijke verzuchting ontbrak over gebrek aan medewerking van de zijde
  van den handel. Het verwondert mij dan ook niet te
  lezen :
  ,,Dit laatste (onvolledigheid en onbetrouwbaarheid) is
  ,,voor een goed deel het gevolg van gebrek aan mede,,werking van de zijde van den handel. Het is van algemeene
  ,,bekendheid, dat velen, bij het doen van aangiften ten aan,,zien waarvan contr61e van Rijkswege uiterst moeilijk is of
  ,,zonder groot bezwaar voor den handel weinig toepassing
  ,,kan vinden, met luchthartigheid te werk gaan en blind
  ,,voor het groote belang eener goede statistiek, de admini,,stratie al dan niet opzettelijk onjuiste gegevens verstrekken.
  ,,De ernst van dat euvel is bezwaarlijk te overschatten.
  Waar de Centrale commissie voor de Statistiek in haar
  rapport van 16 Mei 1895 gewezen had op ,,onachtzaamheid
  ,,der douaneambtenaren en kantoren, die met bet verzamelen
  ,,en verwerken der gegevens belast zijn" lezen wij deze
  van zeer vriendelijke stemming getuigende woorden:
  ,,Het wil den ondergeteekende voorkomen, dat de Com,,missie zich in haar Iofwaardigen ijver om de goede zaak
  ,,te dienen, bij het vellen van haar oordeel in dit opzicht,
  ,,niet voldoende voor overdrijving heeft weten te hoeden.
   ,,Toegegeven, dat hier en daar eenige meerdere toewijding
  ,,en nauwgezetheid wenschelijk ware, mag toch worden
  ,,geconstateerd dat over het geheel door hen, die op eenigerlei
  ,,wijze bij de samenstelling van de stastiek betrokken zijn,
  ,,het mogelijke wordt gedaan om een arbeid te leveren, zoo
  ,,volledig en betrouwbaar, als bij de bestaande middelen
  ,,bereikbaar is."
  lk denk er niet aan mij op te werpen tot scheidsrechter
  in dit balspel tusschen handel en administratie. Wie op de
  grievenjacht gaat, komt zelden platzak thuis en her is
  daarbij onvetschillig of men den handel of de administratie
  tot jachtveld kiest. Ik wil alleen trachten het persoonlijk
  karakter van den strijd te verzachten door de opmerking, dat
  het te vet gaat aan de eene zijde ,,de handel", aan de andere
  zijde ,,de administratie" te stellen. Teruggebracht tot de
  werkelijkheid vinden wij aan de eene zijde ondergeschikt per-
  
  191
  soneel van den aangever (meestal expediteur of c'argadoor),
  anderzijds onder.geschikt personeel werkzaam ten kantore
  der ontvangers. Ik vermoed, dat geen enkel hoofdambtenaar
  de verantwoordelijkheid zai willen aanvaarden voor de bewerking der statistiek ten zijnen kantore, maar laat men
  dan ook begrijpen, dat in den handel geen leider van bet
  bedrijf de moreele aansprakelijkheid accepteert voor de
  juistheid der statistische gegevens, door zijn personeel
  verstrekt.
  Volgens de memorie van toelichting zijn de voornaamste
  gebreken onzer statistiek:
  1. de gebrekkige nomenclatuur, waarnaar de meeste der
  statistieke opgaven worden bewerkt:
  2. de onbetrouwbaarheid der cijfers, inzonderheid die
  betreffende den in- en uitvoer van onbelaste goederen en
  daarmee samenhangende onjuistheid der opgaven omtrent
  den doorvoer;
  3. onjuiste waardebepaling van de meeste goederensoorten;
  4. de gebrekkige aanwijzing der landen van herkomst en
  bestemming der goederen;
  5. de te late verschijning der opgaven.
   Nu is bet duidelijk dat ten opzichte van het eerste, derde
  en vijfde punt den handel nooit eenig verwijt kan treffen.
  De handel is niet aansprakelijk voor de gebrekkige en onvolledige nomenclatuur, die bijeenvoegtwat niet bij elkander
  past en juist daardoor dikwijls verbergt wat wij willen weten.
  Het zelfde geldt ten opzichte der waardebepaling volgens
  ouden maatstaf, die, gepaard aan zonderlinge samenvoeging
  van grondstof met fabrikaat (kina en kinabast), ons bet
  misleidende cijfer geeft van f 334.294.920 voor invoer van
  kina (8.357.373 kilo ~_ f 40 per kilo).
   Bij de beide overblijvende punten kan voorzeker de handel
  betrokken zijn, maar dan toch in geheel anderen zin dan
  waarin hierboven gesproken werd. Beide punten hebben
  tot heel wat verschil van meening aanleiding gegeven. De
  scheiding tusschen doorvoer en invoer is gemakkelijk zoolang
  het goederen betreft, die aan rechten onderhevig zijn. De
  moeielijkheid treedt eerst in bij onbelaste goederen. Zooals
  in de memorie van t0elichting terecht wordt opgemerkt
  worden de goederen, ter vermijding van doorvoerformaliteiten,
  
  192
  aangegeven i) als bestemd tot verbruik, om bij het weder
  verlaten van het Rijk te worden gedeclareerd als uitgevoerd
  uit het vrije v e r k e e r . - De Minister wenscht den handel
  niet te bemoeilijken en men mag dus aannemen, dat het niet
  de bedoeling is te dwingen tot doorvoerformaliteiten.-- Maar
  al ware bet anders, dan nog zou bet onmogelijk zijn aangifte tot invoer voor verbruik te beletten. De Minister schijnt
  te meenen, dat een middel alsnog gevonden kan worden,
  maar mij is bet niet duidelijk hoe de moeilijkheid opgelost
  kan worden. Voor goederen, die niet in ons land geproduceerd worden, kan door eenvoudige vergelijking van invoeren
  en uitvoeren de doorvoer berekend worden. Een ieder weet
  dat koffie, katoen, ertsen enz., al worden zij gedeclareerd
  als uitvoer uit het vrije verkeer, in werkelijkheid transiteeren. Ook bij granen zal dit in hoofdzaak bet geval zijn,
  maar er blijven tal van goederen die zoowel hier te lande
  geproduceerd als van elders worden aangevoerd. Door meet
  gesplitste nomenclatuur zal men een stap verder kunnen
  gaan. Absolute scheiding komt mij echter onbereikbaar voor.
  De aanwijzing der landen van herkomst en bestemming,
  schijnbaar veel gemakkelijker, is evenmin zuiver door te
  voeren, al kunnen wij zeker meet bereiken dan wat onze
  statistiek ons thans geeft.
   Onderzoeken wij eerst welke methode thans gevolgd
  wordt. Volgens de toelichting tot de jaarstatistiek wordt
  bij, invoer aan de zeezijde, als land van herkomst der goederen het land genomen, van waar het schip waarmede
  zij worden aangebracht volgens de akte van inklaring komt.
  Bij uitvoer ter zee zou dezelfde regel gelden, dat wil zeggen
  het land waarheen het schip wordt uitgeklaard wordt aangemerkt als land van bestemming. Aan deze mededeeling is
  echter toegevoegd: ,,tenzij uit de aangifte der goederen bij
  de douane van een andere bestemming bleek". Bij in- en.
  i) Het wekt eenige bevreemding te zien hoe reeds in 1908 het
  Departement van Financi~n er op wees hoe de ha~del b[j voorkeur ziju toevlucht ham tot aangifte der goederen als bestemd ten
  invoer tot verbruik r
  de vervulling van de meer omslachtige
  doorvoer-formaliteiten te ontgaan., Werd er niet van die ziide
  later beweerd dat er geen verband bestaat tusschen inkomende
  rechten en doorvoerhandel?
  
  193
  uitvoer aan de landgrenzen kent men geen andere landen
  dan Belgi~ en Pruisen.
  Eene studie van onze statistiek brengt ons echter de
  gevolg~rekking dat niet altijd aan den gestelden regel
  werd vast~ehouden, lndien gesproken wordt van het land,
  vanwaar her schip volgens de akte van inklaring komt,
  dan brengt dit mede dat de geheele lading ten opzichte van
  her land van herkomst onder ~ n hoofd gebracht moet
  worden. Dit zou dan kunnen verklaren hoe wij sores goederensoorten vermeld vinden als aangebracht van landen,
  waa/" wij die goederen niet zoeken (koffie en thee uit Australia,
  coprah uit Siberi~ enz.). Maar in vele gevallen schijnt men
  toch eene methode te volgen, die van de toelichting afwijkt.
   Anders kon de statistie,k geen invoeren aangeven van Arabi~,
  Bulgarije, Curacao, Haiti, Kaap de Goede Hoop, Mauritius,
  Peru en Bolivea, Perzi~, Philippijnsche eilanden, Portugeesch
  Voor-lndi~n, Siam en Siberia, onder toevoeging dat van
  die landen geen schepen werden ingeklaard. Er is hier iets
  dat niet klopt. Indien de mij verstrekte inlichtingen juist
  zijn, dan werd vroeger inderdaad geen acht geslagen op de
  verschillende landen, waar het schip geladen had en zelfs
  de door den handel aangeboden meer gedetailleerde opgaven
  ter zijde gelegd. Later zou op die opgaven wel prijs gesteld
  zijn voor zoover her belangrijke hoeveelheden goldt, maar
  een schip b.v. komende van Portugal, na in Spanje eenige
  lading ingenomen te hebben, zou nog steeds ook wat de
  lading betreft onder het hoofd Portugal geboekt worden.
  Het staat bij mij vast, dat met de gegevens waarover de
  administratie nu reeds beschikken kan, heel wat meer bereikt
  kan worden dan wat ons thans geboden wordt. Wel ben ik
  mij bewust, dat ook op het punt van herkomst en bestemming
  wij in belangrijke uitbreiding zullen vervallen, willen wij niet
  evenveel verliezen als gewonnen werd. De bloote vermelding
  van bet land van herkomst, zonder vermelding van den weg
  dien de goederen namen, zou in mijn oog de waarde der
  statistiek verminderen, lndien de statistiek aangeeft, dat wijnen
  uit Belgifi worden aangevoerd, dan weet een ieder dat dit
  fransche wijnen zijn. De erlsen van Narvik aangebracht,
  komen niet uit Noorwegen, lnaar uit Zweden. Wil men van
  een wetenschappelijk standpunt de wijnen onder Frankrijk
  
  194
  en de ertsen onder Zweden brengen, dan verdient dit alle
  aanbeveling, onder deze voorwaarde nogtans, dat de weg
  door de goederen afgelegd, als onderdeel voor het vervoerwezen niet verzwegen worde, leder land moet dan gesplitst
  worden in verschillende rubrieken volgens den weg die de
  goederen genomen hebben.
   Het nu voorgestelde wetsontwerp wil meer geven dan
  thans reeds bereikbaar wordt geacht. Buiten de fiscale wetgeving ore, wil men ter wille van de statistiek opgaven
  omtrent waarde, herkomst en bestemming afdwingen, lk zou
  mij vergissen indien van de zijde van hen, die aangifte
  moeten doen, ernstig bezwaar hiertegen gemaakt zal worden.
  De nieuwe eischen, voor zoover zij in bet wetsontwerp
  genoemd worden, schijnen niet al te afschrikkend. De vraag
  rijst zelfs of het noodig was bij de wet vast te leggen, dat
  de administratie bevoegd is inzage te vorderen van cognossementen en dergelijke papieren. Ook zonder wettelijke bepalingen is de kans op weigering niet groot.
  Indien aan het wetsontwerp voor den handel bezwaren
  verbonden zijn, dan liggen die verscholen onder den in art. 1
  aangekondigden algemeenen maatregel van bestuur, maar ik
  ken den handel te goed om niet te weten, dat men zich in
  den regel over het nog onbekende niet al te ongerust maakt.
  In strijd met de bekende zegswijze denkt men allicht dat de
  administratie niet meet zal vragen dan redelijker wijze beantwoord kan worden en dat mocht het zoover komen . . ..
  een onjuist antwoord ook nog dienst kan doen waar het
  bewijs der onjuistheid eenvoudig onmogelijk zal zijn.
  Juist deze gedachtengang geeft mij aanleiding een woord
  van waarschuwing te spreken niet als oud-koopman, maar
  als oud-lid van de Centrale commissie voor de statistiek.
   Men zoeke verbetering minder in uitbreiding der vereischte
  opgaven dan wel in betere contr6le en betere verwerking
  der gegevens. Dwing den aangever alleen ter wille der
  statistiek een waarde op te geven die hij niet kent, dwing
  hem land van herkomst of bestemming op te geven indien
  hij daaromtrent in het onzekere is of indien zijn belang
  medebrengt hieromtrent verkeerde inlichtingen te ~even en
  gij hebt reeds bij voorbaat op uw statistiek den stempel
  van onbetrouwbaarheid gedrukt.
  195
  Meerdere contrOle en betere bewerking zijn de eischen
  die gesteld moeten worden. Men kan niet meer volharden
  bij de passieve houding de gegevens te verzamelen, die am~
  de eischen van den belastingambtenaar voldoen. Zelfstandig
  zal men de juistbeid der gegevens moeten beoordeelen; in
  sommige gevallen door persoonlijke bespreking verbetering
  aanbrengen, vooral contr61e op eigen werk moeten toepassen.
   Hier nader ik een punt van verschil waarop ik reeds in
  den aanvang wees. Over de wijze, waarop thans de statistiek
  bewerkt wordt, behoef ik mij niet uit te spreken. Ik kan
  verwijzen naar hetgeen hieromtrent te vinden is in de verslagen de~ Centrale commissie voor de Statistiek. In de
  eerste plaats naar een rapport van her jaar 1908 waaruit
  zou blijke~l, dat het personeel hetwelk de Statistiek thans
  bewerkt, verstoken is van de noodige leiding, dat met name
  de contr61e of aan alle kantoren dezelfde opvattingen bestaan, ten eenemale ontbreekt. Dit was geen verwijt aan
  de hoofden der kantoren. Niet alleen dat het verzamelen
  en bewerken der statistische gegevens geheel buiten het
  veld hunner eigenlijke werkkring ligt, maar zij missen ten
  eenemale den tijd om zich daarmede volgens den eisch te
  bemoeien. Waar de Statistiek der rijksinkomsten, die nog
  wel in hoofdzaak berust op comptabele staten, niet overgelaten werd aan de verschillende takken van dienst maar
  opgedragen werd aan het Centraal bureau voor de statistiek,
  kan niemand zich gegriefd gevoelen indien eveneens gehandeld werd met de Handelsstatistiek.
  Deze beschouwing kan niet beantwoord worden met de
  opmerking, dat zij aan eenzijdigheid zou lijden, want feitelijk
  is de juistheid daarvan, althans wat het middel tot verbetering
  aangaat, door het Departement van Financi~n zoo onvoorwaardelijk erkend, dat daarop niet teruggekomen kan worden.
   Reeds bij vluchtige lezing der memorie van toelichting
  moet het opgevallen ziin, dat her historisch overzicht door
  den Minister gegeven over pogingen om verbeteringen aan
  te brengen, niet verder Ioopt dan het jaar 1900. De verklaring is hierin te vinden dat wetsontwerp en memorie van
  toelichting, de laatste vrijwel ongewijzigd, werden overgenomen van hetgeen reeds veel vroeger ontwo~:pen was. Het
  groote verschil - - ik kan bijna zeggen het eenige v e r s c h i l Ec'o~. [9 [~:.
  1~
  
  196
  tusschen toen en nu is, dat alles weggevallen is wat op de
  bewerking der Statistiek betrekking heeft.
  Ten einde aan de lezers de moeite te besparen van tijdroovende nasporingen wijs ik e~ op, dat bij schrijven van
  22 September 1908 door den toenmaligen Minister vail
  Financifin aan de Centrale commissie voor de Statistiek
  ter beoordeeling werd toegezonde~ een wetsontwerp met
  memorie van toelichting.
   In het begeleidend schrijven lezen wij:
  ,,Ernstige overweging heeft dezerzijds de overtuiging ge,,vestigd, dat het, afgescheiden van de later aan uw oordeel
  ,,te onderwerpen principieele en technische verbetering der
  ,,statistiek, overeenkomstig de verschillende der regeering
  ,,ten dienste staande waardevolle adviezen, in het belanrg
  ,,eener meet doeltreffende regeling g e w e n s c h t is de be, , w e r k i n g v a n de h a n d e l s s t a t i s t i e k
  v a n mijn
  ,,Departement
  o v e r te b r e n ~ e n n a a r h e t C e n , , t r a a l B u r e a u v o o r de S t a t i s t i e k . " ')
  Geheel in overeenstemming hierlnede lezen wij in de
  toenmalige memorie van toelichting:
  ,,Het ligt in de bedoeling de zorg voor de bewerking en
  ,,de uitgave der handelsstatistiek van het Departement van
  ,,Financi~n over te brengen naar het Centraal Bureau voor
  ,,de Statistiek.
  ,,De verzameling van het grondmateriaal, d. i. de gegevens,
  ,,wam uit de statistieke overzichten zijn samen te stellen,
  ,,zal intusschen moeten blijven opgedragen aan de ambte,,naren der invoerrechten en accijnzen. Deze toch zijn voor
  ,,deze zaak aangewezen, ook omdat de beoordeeling van
  ,,de juistheid der verstrekte gegevens uit den aard der zaak
  ,,niet wel aan anderen ware op te dragen." ")
  ,,Ten gerieve van den handel zullen evenals tot dusver,
  ,,de benoodigde gegevens zooveel mogelijk zijn te ontleenen
  ,,aan de aangiften en documenten, die voo~" de vervulling
  -
  
  -
  
  ~
  
  ~) Spatieering van mij.
   e) H e t zal wel ~fiet betwist worden dat voor de samenstelling
  der handelsstatistiek de arbeid van de ambtenaren der invoerrechten en accijnsen onmisbaar is. Toch komt het mij voor dat
  hier over her hoofd gezien wordt dat opgaven ge/3ischt worden (tie
  buiten de werkkring van de belasti~sgambtenaren wdlen.
  197
  ,,der douane-formaliteiten gevorderd worden; het inleveren
  ,,van afzonderlijke aangiften v o o r de statistiek zal mitsdien
  ,,tot de onvermijdelijke gevallen beperkt blijven."
  ,,Volgens de gedachte regeling zal dus her Centraal Bureau
  ,,de door de ambtenaren verzamelde gegevens, al of niet
  ,,in ori~inali ontvangen. Die welke niet rechtstreeks door
  ,,den handel worden verstrekt, zullen uit den aard der zaak
  ,,vooral aan de kantoren tabellarisch worden gerangschikt.
   ,,Wordt hierbij, gelijk in de bedoeling ligt, eene eenvoudige
  ,,en tegelijk practische methode gevolgd, dan lijdt het geen
  ,,twijfel of er zal een belangrijke tijdsbesparing worden ver,,kregen, waardoor aan een ernstige grief tegen de huidige
  ,,organisatie, n.I. te late verschijning der publicati/~n, in niet
  ,,onbeduidende mate zal worden tegemoet gekomen."
  Uit het wegvallen van de aangehaalde woorden in de thans
  ingediende memorie van toelichting behoeft niet noodzakelijk
  te volgen, dat de tegenwoordige Minister van Financifin een
  andere gedragslijn zal volgen dan zijn voorganger zich had
  voorgesteld. De waarschijnlijkheid, dat dit het geval zal zijn,
  schijnt mij echter toch groot. Ik zou dit betreuren. Eerie
  werkelijke verbetering in de statistiek schijnt mij dan voor
  langen tijd uitgesloten. Ik hoop dan ook, dat de Staten(3eneraal, alvorens goedkeuring te hechten aan het wetsontwerp, de stellige toezegging zullen eischen, dat gehandeld
  zal worden in overeenstemming met hetgeen reeds in 1908
  door her Departement van Financifin voor den juisten weg
  werd verklaard. Men mag aannemen dat de beslissing toen
  genomen op juiste gronden genomen werd, gesteund door
  de ervaring der ambtenaren. Het is minst genomen zonderlin~, dat zich thans de meening weder gewijzigd zou hebben.
  Overbrenging van de bewerking der handelsstatistiek naar
  het Bureau daartoe als van zelve aangewezen, zal natuurlijk
  meerdere kosten na zich slepen. In 1903 raamde men die
  meerdere kosten op ca. f 25000 per jaar. Mocht dit cijfer
  sommigen afschrikken, dan vergete men niet dat wij daardoor zullen verkrijgen behoorlijk gecontroleerd werk, beantwoordende aan. de eischen die men in redelijkheid mag
  stellen. Ook thans zijn de kosten, verscholen onder verschillende posten, niet gering, indien men bedenkt dat bet
  aantal ambtenaren aan wie het werk is opgedragen nagenoeg
  
  198
  400 bedraagt. En daarvoor ontvangen wij thans, vrij wel
  waardeloos papier.
   lndien het ernst is verbetering te brengen in de Handelsstatistiek, dan vatte men de zaak ook ernstig o p e n begrijpe
  dat de bewerking daarvan en het toezicht daarop, niet
  moet zijn een nevenarbeid, in handen van den belastingambtenaar, maar de voile werkkracht eischt van den
  wetenschappelijken man, volledig op de hoogte van alle
  eischen, die aan de bewerking der statistiek g~esteld moeten
  worden.
  Rotterdam,
  Februari 1914.
  A. PLATE.
  