text: 215
  
  R E S O L U T I E S DER S T A T E N - G E N E R A A L
  Recensieartikel door
  
  A. H. H U U S S E N JR
  
  van
  A. Th. van Deursen, ed., Resolutiën der Staten-Generaal. Nieuwe reeks 1610-1670,
  I, 1610-1612, n, 1613-1616 (Rijks Geschiedkundige Publicatiën Grote Serie
  CXXXV, CLI; 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1971, 1984, xi + 882 blz., x +
  828 blz., ƒ72,50 (I), ƒ257,50 (II), ISBN 90 247 8085 3 (II)); J. Smit, ed., Idem,
  III, 1617-1618 (Idem, CLII; Idem, 1975, xix + 662 blz., ƒ133,60 , ISBN 90 247
  1792 2); J. Smit met medewerking van J. Roelevink, ed., Idem, IV, 1619-1620
  {Idem, CLXXVI; Idem, 1981, xxi + 774 blz., ƒ219,40 , ISBN 90 247 9067 0); J.
  Roelevink, ed., Idem, V, 1621-1622 (Idem, CLXXXVII; Idem, 1983, xx + 841
  blz., ƒ257,50, ISBN 90 247 8023 3).
   'Deze onderneming is, in haar oorsprong, niet baanbrekend', schreef N. Japikse in
  de inleiding tot het eerste deel van zijn uitgave van de eerste reeks der Resolutiën dat
  in 1915 van de pers kwam. Inderdaad waren, sinds de initiatieven tot bevordering
  van de vaderlandsche geschiedschrijving in de jaren twintig van de vorige eeuw, in
  1828 en 1831 twee delen met resoluties der Staten-Generaal verschenen. Verder dan
  1577 kwam men toen niet, ook al was inmiddels wegens de omvang van de onderneming besloten tot regestvorm. Geen wonder dat driekwart eeuw later de in 1902
  ingestelde Commissie van advies voor 's Rijks Geschiedkundige Publicatiën in haar
  bekende Overzicht van de door bronnenpublicatie aan te vullen leemten der Nederlandsche geschiedkennis (1904; tweede druk 1950) aan het begin van rubriek IV, de
  Republiek, als desideratum opgaf: ' 1 het beter bekend maken van de geschiedenis der
  landprovinciën en der Generaliteitslanden, en van de verhouding dier geschiedenis tot
  die van het geheel' en daar direct op liet volgen: '2 het toelichten van de resolutiën
  der Staten-Generaal en van Holland uit particuliere aanteekeningen der afgevaardigden, uit de correspondentie der afgevaardigden met hunne gecomitteerden, en uit de
  resolutiën dier committenten' (21).
  Japikse heeft een enorme hoeveelheid werk verzet, en laten verzetten. Zijn resoluties verschenen bijna met de regelmaat van de klok, zoals uit onderstaand publikatieschema blijkt. Mw. H. H. P. Rijperman nam de fakkel over. De door haar bewerkte delen kwamen gemiddeld eens per decennium van de pers.
   Uitgave Resolutiën der Staten-Generaal, eerste serie 1576-1609
  deelRGP reeksnummer nummer
  
  jaar van
  verschijnen
  
  bewerkte
  jaren
  
  bewerker
  
  1
  2
  
  1915
  1917
  
  1576-77
  1578-79
  
  N. Japikse
  N. Japikse
  
  26
  33
  
  BMGN. 101 (1986) afl. 2. 215-218
  
  RECENSIEARTIKEL
  
  216
  3
  4
  5
  6
  7
  8
  9
  10
  11
  12
  13
  14
  
  41
  43
  47
  51
  55
  57
  62
  71
  85
  92
  101
  131
  
  1918
  1919
  1921
  1922
  1923
  1925
  1926
  1930
  1941
  1950
  1957
  1970
  
  1580-82
  1583-84
  1585-87
  1588-89
  1590-92
  1593-95
  1596-97
  1598-99
  1600-01
  1602-03
  1604-06
  1607-09
  
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  N. Japikse
  H. H. P. Rijperman
  H. H. P. Rijperman
  H. H. P. Rijperman
  
  Bij de bewerking van de resoluties had Japikse rekening te houden met nogal
  soepele 'regels' (zie I, xviii en volgende): 'Het is niet noodig, alle resolutiën te
  drukken, te excerpeeren of zelfs te vermelden. Eene lijst van bij de bewerking niet
  gebruikte resolutiën (in regest of als index) wordt in de uitgave niet opgenomen'.
   Aangezien het doel van de uitgave was: de besluiten der Staten-Generaal in verkorte
  vorm — met hooguit de voornaamste passages in extenso — bekend te maken, had
  men het niet raadzaam gevonden te omschrijven wat nu precies weggelaten dan wel
  opgenomen moest worden. 'De praktijk leert den bewerker'. Japikse voegde aan het
  geselecteerde materiaal toe: een lijst der gedeputeerden en een overzicht van de benoemingen door de Staten-Generaal van personen in de colleges van de centrale
  regering, beide per jaar. De resoluties werden overeenkomstig de 'regels' systematisch gerangschikt in twaalf rubrieken: oorlog, buitenlandse betrekkingen, geldmiddelen, middelen van aanval en verweer, geschillen in de Unie, afhankelijke
  landen, handel en nijverheid, munt, kerkelijke zaken, huizen van Oranje en Nassau,
  personalia, en een aantrekkelijke verlegenheidsrubriek: varia. Aan elk deel werd toegevoegd een chronologische lijst der resoluties, waaruit men in één oogopslag kon
  zien welke resoluties niet — de meeste! — en welke wel waren opgenomen.
  Telkens vindt men een index van eigennamen en een index van zaken. De laatste
  was, blijkbaar wegens de systematische plaatsing der resoluties, zeer beknopt — in
  het eerste deel maar vijf bladzijden. De resoluties werden genummerd. Japikse nam
  echter veel besluiten onder één nummer, of helemaal zonder nummer op. Kwantificering is dus slechts mogelijk op grond van de chronologische lijsten.
   Al in 1971 verscheen het hier aan te kondigen eerste deel van de nieuwe serie der
  resoluties, welke zal moeten lopen tot 1671, het jaar waarin de gedrukte resoluties
  een aanvang nemen. Sindsdien zijn de delen in verheugend tempo, gemiddeld één per
  drie jaar gepubliceerd. Als we van die norm uitgaan, en van twee jaar per deel, zal
  het deel 1669-1670 omstreeks 2050 het licht zien. Ondergetekende zal dan wel niet
  meer de recensie kunnen verzorgen. Als we uitgaan van vier jaar per deel, zoals met
  de laatst verschenen band het geval was, zou de serie bij gelijk blijvend tempo
  omstreeks 2020 voltooid kunnen zijn. Een respectabele onderneming, waarvan het
  nut voor de vaderlandse — of in, naar het schijnt, meer eigentijdse termen
  Nederlandse — geschiedbeoefening niet in twijfel behoeft te worden getrokken.
  Voordat ik op dat 'nut' kom te spreken, signaleer ik enkele markante verschillen
  in uitgavebeleid. Daarmee bedoel ik natuurlijk niet de sinds 1981 (IV) op de
  
  R E S O L U T I E S DER S T A T E N - G E N E R A A L
  
  217
  
  keerzijde van het titelblad opgenomen mededeling 'Deze publicatie is mogelijk
  gemaakt door de minister van Onderwijs en Wetenschappen, die echter voor de
  inhoud geen verantwoordelijkheid draagt'. Het zijn de 'regels' die enige verandering
  hebben ondergaan. 'Alle resolutiën zijn in de uitgave opgenomen of vermeld' heet
  het nu. De systematische plaatsing der resoluties is vervangen door een chronologische. Wel worden nog in de marge de cijfers der oude rubrieksindeling vermeld.
   De vroegere chronologische lijsten zijn komen te vervallen; er is een gecombineerde
  index van eigennamen en zaken. Met ingang van het derde deel (1617) zijn de regels
  opnieuw enigszins gewijzigd. (Het in 1984 pas verschenen tweede deel volgt nog de
  oudere regels.) Toegevoegd worden sindsdien een nuttig overzicht van de personele
  samenstelling der Generaliteitscolleges en een lijst der geraadpleegde archivalia. Het
  overstappen op een nummering per deel in plaats van de gebruikelijke per jaar zal
  wel ten doel hebben gehad het maken van de indices — die naar mijn indruk veel
  beter zijn dan in de oude reeks — te vergemakkelijken. In elk deel vindt men per
  maand een tabellarisch overzicht van de aanwezigheid der leden bij de zittingen. De
  gebruiker wordt kennelijk geacht de rangorde der gewesten uit het hoofd te kennen.
  Rest nog er nadrukkelijk op te wijzen dat het hier niet om een bronnenuitgave in
  eigenlijke zin gaat — een editie merendeels bestaand uit de weergave van originele
  teksten —, maar om regesten. De 'regels' schrijven voor: 'De resoluties worden in
  samenvatting weergegeven. De samenvatting dient, bij de grootst mogelijke beknoptheid, het wezenlijke van iedere resolutie te behouden. Zij vermeldt alle in de
  tekst van de resolutiën-registers voorkomende eigennamen'. Men zal deze beslissing
  op praktische gronden kunnen billijken, als men de kwantiteit van het bewerkte
  materiaal beziet. De editor van het laatst verschenen deel II wijst er op, dat de door
  hem behandelde vier jaren (1613-1616) als volgt zijn opgenomen: 3963 resoluties
  samengevat in de tekst, 3799 vermeld in de noten.
   Een bespiegeling over het nut van een uitgave der resoluties van de StatenGeneraal moet zich dus noodzakelijkerwijs baseren op de thans gevolgde editietechniek. Als we aanvaarden dat tekstuitgaven in de trant van Colenbranders Gedenkstukken of van de Bescheiden betreffende de buitenlandse politiek, om redenen van
  omvang en relatief belang der in aanmerking komende stukken zich wel moeten
  beperken tot selecties, dan kan men — mede gezien de omvangrijke series resoluties
  der Staten-Generaal 1 — slechts tevreden zijn met het huidige, in principe volledige,
  overzicht der resoluties in regestvorm. Tegenover het niet geringe nadeel, dat het
  regest vaak dwingt het originele archiefstuk te gaan raadplegen, staan enkele
  opmerkelijke voordelen. Behalve de volledigheid is daar de thans gebruikelijke
  manier van annoteren, die zeer veel extra informatie geeft: zowel literatuurverwijzingen als referenties aan andere archiefbronnen. Het spreekt wel vanzelf dat dit werk
  niet door een grote groep gedaan kan worden, maar slechts door enkele historici die
  zeer goed in de betreffende materie thuis zijn. De huidige uitgevers zijn daar in hoge
  mate competent toe.
   Dat de hier aangekondigde delen der resoluties een onmisbare basis vormen voor
  de politieke geschiedschrijving van ons land in de periode van het 'Bestand' tijdens
  de oorlog met Spanje, zal ik hier niet nader trachten te adstrueren. Dat is elders door
  anderen naar aanleiding van de verschijning der afzonderlijke delen al voortreffelijk
  gedaan. De resoluties van de Staten-Generaal vormen een onuitputtelijke bron van
  historisch relevante informatie, niet alleen voor de binnenlandse politieke
  verhoudingen, problemen en geschillen, en voor de diplomatieke geschiedenis. Maar
  
  218
  
  RECENSIEARTIKEL
  
  ook voor de contacten met nieuw 'ontdekte gebieden'. We zien Japan verschijnen (I,
  195); Perzië (1,417); Lapland (II, 278 en V, nr. 624). We vinden uiterst interessante
  gegevens omtrent ontdekkingsreizen en -reizigers, octrooien voor het uitgeven van
  boeken en prenten, bevolkingsgroepen als joden; perscensuur (libellen); Barbarijse
  zeerovers; benoemingen; kaarten; uitvindingen. Het spreekt wel vanzelf dat het annoteren van een zo gevarieerd en veel omvattend corpus van teksten hier en daar tot
  onvolledigheid moet leiden. Zo staat de uitvoerige toelichting bij het verzoek om
  pardon wegens manslag begaan door Charles de Brinon bij gelegenheid van een duel
  (I, 10-11) in contrast tot het ontbreken van toelichting bij het regest 'Johan van den
  Broecke ontvangt 40 gld. voor zijn boekje over de zeevaart'. Behalve de gebruikelijke verwijzing naar de eerdere druk van deze resolutie door J. J. Dodt van Flensburg, Archief voor kerkelijke en wereldlijke geschiedenissen, in zonderheid van Utrecht, V (7 dln.; Utrecht, 1838-1848) 17, had hier toch wel de titel van dat boek
  vermeld mogen worden (17). Verschillende begrippen, zoals octrooi, kloosterlingen,
  controle van declaraties, ontvangers (I, 17, 58, 102, 103) vindt men in de index
  niet. Wat in het eerste deel onder 'libellen' is gebracht — bijvoorbeeld het Cort
  Vertooch, I, 90, maar ook 100, 111, 112 — staat in de index van het tweede deel in
  plaats van 'boeken'. De Willem Jansz. kaartmaker en Willem Jans, boekdrukker te
  Amsterdam zijn misschien dezelfde beroemde stichter van het huis Blaeu (II).
   Interessanter dan deze details is het natuurlijk voor de lezer in deel III en deel IV de
  arrestatie van Oldenbamevelt cum suis (nr. 3304) en hun proces te volgen.
  Het is te wensen dat deze uiterst belangrijke uitgave met kracht en voortvarendheid
  voortgezet zal worden. Wat mij betreft, mag de betreffende minister best de
  verantwoordelijkheid voor deze uitgave — ten koste van gemeenschapsgelden — op
  zich nemen. Daar zal hij zich vast geen politieke buil aan vallen.
  1 Over de ingewikkelde series minuut- en netresoluties (ook secrete) zie het heldere
  artikel van Th. Thomassen, 'De resoluties van de Staten-Generaal tabellarisch
  geïnventariseerd', Nederlands Archievenblad, LXXX1X (1985) 78-89.
  B U I T E N L A N D S E PO L I T I E K , 1919-1945
  
  219
  
  Recensieartikel door
  J.C.H. B L O M
  van
  
  J. Woltring, ed., Documenten betreffende de buitenlandse politiek van Nederland
  1919-1945. Periode A 1919-1930, I, 1 juli 1919-1 juli 1920 (Rijks Geschiedkundige Publication Grote Serie CLVI; 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1976, xcvii +
  726 blz„ ƒ101,40 , ISBN 90 247 1916 X); W. J. M. Klaassen en J. Woltring met
  medewerking van W. F. Renaud, ed., Idem. Periode B 1931-1940,1,2 januari 193129 maart 1932 {Idem CXCI; Idem, 1985, lxxxi + 796 blz., ƒ136,45, ISBN 90 689
  000 3 X); A. F. Manning met medewerking van A. E. Kersten, ed., Idem. Periode
  C 1940-1945, I, 10 mei 1940-31 oktober 1940 (Idem CLVII; Idem, 1976, xcv +
  594 blz., ƒ82,15 , ISBN 90 247 1897 X).
   Dit tijdschrift heeft een al lang openstaande rekening te voldoen. In 1976 verschenen
  de eerste delen betreffende de periode 1919-1930 en de periode 1940-1945 van de
  RGP-reeks bronnenuitgaven over de buitenlandse politiek van Nederland in het
  tijdvak 1919-1945. Terwijl de vervolgdelen wel in de kroniek werden aangekondigd,
  bleef aandacht voor die beide eerste delen tot nu toe achterwege. Ten onrechte. De
  verschijning van het eerste deel betreffende de periode 1931-1940 biedt een goede
  gelegenheid dit verzuim, voor zo ver dat nog kan, goed te maken. Meer dan om een
  samengevoegde bespreking van drie eerste delen zal het daarbij gaan om enkele
  opmerkingen over deze, aan de kenners natuurlijk al lang bekende, serie als geheel.
  Voor de bestudering van de geschiedenis van de internationale betrekkingen in de
  negentiende en twintigste eeuw staan de onderzoekers diverse beroemde, zeer omvangrijke series bronnenpublikaties van verscheidene grote en kleine landen ter beschikking. Ook Nederland blaast zijn respectabele partij mee. Nadat al heel vroeg
  Colenbranders Gedenkstukken voor de eerste helft van de negentiende eeuw in zekere
  zin als zodanig konden gelden (al ging het daarin zeker niet uitsluitend om documenten over de buitenlandse politiek) verscheen in 1956 het eerste deel in een reeks,
  die het tijdvak 1848-1919 moest omvatten. Voor het tijdvak vanaf 1871 is deze
  reeks inmiddels voltooid. Van de jaren 1848-1870 verscheen alleen nog het eerste
  deel. In 1971 werd besloten ook de periode 1919-1945 aan te vatten. Het oorspronkelijke plan omvatte een onderverdeling in vier series: 1919-1930, 1931-1940,
  1940-1945 en een aanvullende serie met documenten uit buitenlandse archieven.
   Inmiddels werd — zo leerde informatie bij het Bureau der rijkscommissie voor
  vaderlandse geschiedenis — tot een iets andere oplossing besloten. Aan de series A
  en B (1919-1930 en 1931-1940) zullen één of enkele delen met stukken uit
  buitenlandse archieven worden toegevoegd, terwijl dit soort stukken in de serie C
  (1940-1945) tussendoor worden opgenomen (dit geschiedde overigens nog niet in
  het eerste hier aan te kondigen deel). De officiële opdrachten werden in 1972
  verstrekt: voor periode A aan J. Woltring; voor periode C aan A. F. Manning, die
  vanaf het begin A. E. Kersten als medewerker had. Kersten werd later officieel medebewerker. Voor periode B kon oorspronkelijk niemand gevonden worden. Dit
  verklaart ook het feit dat het eerste deel over die periode bijna tien jaar na de beide
  BMGN, 101 (1986) afl. 2, 219-223.
  