text: Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Kroniek Ondernemingsstrafrecht
  Eerste helft 2019
  
  Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.), mr. A.A. Feenstra, mr. A.C.M. Klaasse, prof. mr. M. Nelemans, mr. K.M.T. Helwegen,
  mr. dr. E. Sikkema, mr. dr. drs. B. van der Vorm en mr. dr. J.S. Nan
  
  Inleiding
  Prof. mr. H.J. B. Sackers (red.)
  Het eerste half jaar van 2019 kenmerkt zich op het
  gebied van het ondernemingsstrafrecht door een betrekkelijke rust. Natuurlijk blijft het Brexit-dossier een
  schaduw vooruitwerpen en is ook de strijd tegen de
  ondermijning bepaald niet geluwd. Op dat laatste
  onderwerp is inmiddels een conceptwetsvoorstel in consultatie gegaan waarin wijzigingen worden voorgesteld
  in het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
  Strafvordering, de Opiumwet, de Wet wapens en munitie, de Wet op de economische delicten en de Wet misbruik chemicaliën, ‘in verband met versterking van de
  strafrechtelijke aanpak van ondermijnende criminaliteit’. In het oog springt de introductie van een nieuwe
  strafrechtelijke maatregel, namelijk een veroordeling in
  de kosten van het door de overheid vernietigen van aan
  het verkeer onttrokken goederen. Verder maakt het
  conceptwetsvoorstel een wat magere indruk, wellicht als
  gevolg van het recente advies van de Raad van State
  waarin weinig enthousiasme doorklonk over de eerdere
  inzake de strijd tegen de ondermijning uitgebrachte
  ‘Proeve van wetgeving’.1 In die strijd is ook de Wet
  bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar
  bestuur (Bibob) geworpen. Aanhangig is een wijziging
  waarmee het versterken van de toepassingsmogelijkheden van deze wet is beoogd, evenals een uitbreiding van
  de eigen onderzoeksmogelijkheden van de bestuursorganen.2 Ondertussen verloopt de behandeling van het
  1.
  2.
  Afdeling Advisering van de Raad van State, De rol van de gemeente in
  de bestuurlijke en integrale aanpak van ondermijning, Den Haag 2019.
   Kamerstukken II 2018/19, 35 152, nrs. 1-3.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  wetsvoorstel bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties volgens plan.3
  In het voorjaar bereikte ook een (ander) wetsvoorstel de
  Tweede Kamer, namelijk de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn de Tweede Kamer.4 In
  april 2019 was dit voorstel voorafgegaan door de met die
  anti-witwasrichtlijn samenhangende Implementatiewet
  registratie uiteindelijk belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische entiteiten.5 Beide voorstellen worden hierna besproken in de paragraaf ‘financieel strafrecht’.
  Ook een ander terrein vraagt aandacht. Langzaam maar
  zeker komt de omvangrijke stelselwijziging in het omgevingsrecht naderbij. In de zomer van 2019 werd een
  wetsvoorstel ingediend met daarin een grootschalige
  wijziging van de Algemene wet bestuursrecht, de
  Omgevingswet en een aantal andere wetten in verband
  met die stelselwijziging, die strekt tot de bundeling en
  uniformering van het omgevingsrecht door middel van
  de nieuwe Omgevingswet en de codificatie en harmonisatie van het nadeelcompensatierecht via de Wet nadeelcompensatie en schadevergoeding bij onrechtmatige
  besluiten.6 Misschien is het geen toeval dat juist het
  omgevingsrecht verantwoordelijk is voor de meest
  ingrijpende uitspraak in het afgelopen half jaar: de zogenoemde PAS-uitspraak van de Afdeling bestuursrecht-
  
  3.
  4.
  5.
  6.
  Kamerstukken I 2018/19, 35 079, nr. 8 (Verslag).
  Kamerstukken II 2018/19, 35 245, nrs. 1-3.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 179, nrs. 1-3.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 256, nrs. 1-3 (Wijziging van de Algemene
  wet bestuursrecht en enkele andere wetten in verband met het nieuwe
  omgevingsrecht en nadeelcompensatierecht). Het gaat om enkele wetten die ook al gewijzigd worden met het wetsvoorstel Invoeringswet
  Omgevingswet (Kamerstukken 34 986).
   TBS&H 2019 | nr. 3
  
  193
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  194
  
  spraak van 29 mei 2019.7 Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mag van de Afdeling niet (langer) als basis
  voor toestemming voor activiteiten worden gebruikt. In
  2017 stelde de Afdeling vragen aan het Europese Hof
  van Justitie over het PAS, omdat zij twijfelde of het programma voldeed aan de voorwaarden van de Europese
  Habitatrichtlijn. Het Hof oordeelde in november 2018
  dat ook bij het PAS de positieve gevolgen van de maatregelen die in dat programma zijn opgenomen, vooraf
  vast moeten staan. Eerst dan mag de overheid een nieuwe activiteit toestaan. Omdat het PAS niet aan die voorwaarde bleek te voldoen, mag het niet als toestemmingsbasis voor nieuwe activiteiten worden gebruikt. Bovendien wordt in het PAS ook toestemming voor activiteiten gegeven op basis van maatregelen in natuurgebieden
  die nodig zijn voor het voorkomen van achteruitgang
  van die gebieden. Ook dat mag niet. De conclusie van de
  Afdeling is, kort en bondig samengevat, dat de onderbouwing van het PAS niet deugt.
  Van andere aard is het initiatiefwetsvoorstel dat gelijke
  beloning voor vrouwen en mannen wil afdwingen.8 De
  initiatiefnemers stellen de invoering van een certificeringssysteem voor als bewijs dat vrouwen en mannen in
  een onderneming met meer dan vijftig werknemers
  gelijk loon ontvangen voor arbeid van gelijke waarde.
  Als sprake is van ongelijke beloning, dan krijgt de werkgever de kans de situatie te verbeteren. Indien daaraan
  geen gevolg wordt gegeven volgen bestuurlijke boetes.
  De Inspectie SZW wordt de toezichthoudende instantie.
  Tot slot nog even iets over de Drank- en Horecawet.
   Over deze wet is in het voorjaar van 2019 een conceptwetsvoorstel in consultatie geweest dat uitvoering wil
  geven aan het Nationaal Preventie Akkoord (‘Naar een
  Gezonder Nederland’,). Met dit conceptwetsvoorstel
  worden de volgende wijzigingen voorgesteld. Prijsacties
  met meer dan 25% korting zullen niet langer meer zijn
  toegestaan. Er komen regels voor de verkoop van alcohol
  op afstand. Volwassenen die alcohol doorgeven aan
  minderjarigen worden zelfstandig strafbaar. Om de wet
  (beter) te handhaven mogen testkopers worden ingezet
  (dus een uitzondering van de strafbaarstelling voor 16en 17-jarige testkopers in het kader van toezicht). Een
  uitzondering van andere aard betreft 14- en 15-jarige
  VMBO leerlingen in het kader van horecastage. En, dan
  de meest opmerkelijke wijziging: de naam van de wet
  wordt veranderd in Alcoholwet.
  De veelzijdigheid aan strafrechtsgebieden die het ondernemingsstrafrecht kleurt, dwingt bij het aanbieden van
  de kroniek over de eerste helft van 2019 tot keuzen. Die
  betreffen de rechtsgebieden waarvan hierna verslag
  wordt gedaan met de meest relevante ontwikkelingen op
  het gebied van rechtspraak, wet- en regelgeving. Ondertussen dient de in het ondernemingsstrafrecht geïnteresseerde lezer bewust ervan te worden gemaakt dat deze
  7.
  8.
  ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603, AB 2019/309 m.nt.
  Backes.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 157, nrs. 1-3 (Wet gelijke beloning van
  vrouwen en mannen).
   TBS&H 2019 | nr. 3
  
  kroniek enerzijds geen verdere reikwijdte heeft dan de
  periode die zij beslaat, en anderzijds dat zich ook elders
  in het strafrecht ontwikkelingen hebben voorgedaan
  waarvan het signaleren hier niet zou misstaan, doch in
  de beperking van de omvang van de kroniek niet aan
  bod kunnen komen.9
  
  Fiscaal strafrecht
  Verzorgd door mr. A.A. Feenstra en mr. A.C.M. Klaasse
  Wetsvoorstel implementatie Mandatory
  Disclosure Richtlijn ingediend bij Tweede Kamer
  
  In de vorige twee kronieken kwam reeds de Mandatory
  Disclosure Richtlijn van 25 mei 2018 en het consultatiewetsvoorstel aan de orde. Op 12 juli 2019 is het
  wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer.10 Naar
  aanleiding van de elf reacties op het voorontwerp heeft
  Staatssecretaris Menno Snel nader overleg gevoerd met
  de verschillende belangenorganisaties.11 Dit heeft geleid
  tot een nadere toelichting van de gehanteerde begrippen
  uit de Richtlijn. Tevens wordt aangekondigd dat er een
  leidraad zal worden opgesteld door een zogenoemd
  MDR-team (een landelijk coördinatieteam), waarin de
  verschillende verplichtingen worden verduidelijkt,
  zowel voor de intermediairs als de belastingplichtigen.
  Goed om te lezen is dat in de memorie van toelichting,
  in tegenstelling tot de concept toelichting, nader wordt
  ingegaan op de strafrechtelijke aansprakelijkheid.12
  Strafrechtelijke vervolging wordt nodig geacht voor
  ‘ernstige gevallen’. Een overtreding van één van de verplichtingen kan worden bestraft met een geldboete van
  de derde categorie of met hechtenis van ten hoogste zes
  maanden. Het opzettelijk niet-nakomen van een verplichting kan worden bestraft met een geldboete van de
  vierde categorie of een gevangenisstraf van ten hoogste
  vier jaren. Hiermee is het strafrechtelijke boetemaximum beduidend lager dan het maximum van de
  bestuurlijke boete voor grofschuldig of opzettelijk over-
  
  9.
  10.
  11.
  12.
   Dit neemt niet weg dat hier kan worden gewezen op HR 28 mei 2019,
  ECLI:NL:HR:2019:793, een overzichtsarrest inzake de vorderingen van
  benadeelde partijen. De Hoge Raad bespreekt aan de hand van zijn eerdere jurisprudentie ten behoeve van de rechtspraktijk enige aandachtspunten die bij beoordeling van een vordering van een benadeelde partij
  een rol kunnen spelen. Daarbij wordt onder meer ingegaan op het
  begrip ‘rechtstreekse schade’, de schade die voor vergoeding in aanmerking komt (waaronder vermogensschade, immateriële schade,
  affectieschade en verplaatste schade), de wettelijke rente, de hoofdelijke aansprakelijkheid, de proceskosten, en ten slotte de beoordeling en
  beslissing van de rechter en schadevergoedingsmaatregel.
  Wijziging van de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen en de Algemene wet inzake rijksbelastingen in verband met de implementatie van Richtlijn (EU) 2018/822 van de Raad
  van 25 mei 2018 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft
  verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied
  met betrekking tot meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies
  (PbEU 2018, L 139) (Wet implementatie EU-richtlijn meldingsplichtige
  grensoverschrijdende constructies), Kamerstukken II 2018/19, 35 255,
  nrs. 1-3.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 255, nr. 3, p. 18.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 255, nr. 3, p. 47.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  treden van de verplichtingen (een boete van de zesde
  categorie, oftewel € 830.000).
  In een noot onder de memorie van toelichting wordt
  opgemerkt dat degene die de belastingaangifte verzorgt,
  niet automatisch als een (hulp)intermediair kwalificeert.
  Met andere woorden, het doen van een belastingaangifte
  voor een ander betekent niet het (behulpzaam zijn bij)
  het bedenken, aanbieden, opzetten, beschikbaar maken
  of beheren van een grensoverschrijdende constructie.
   Tot slot wordt ook duidelijk gemaakt dat enkel de
  beroepsbeoefenaren zoals vermeld in artikel 53a van de
  Algemene wet inzake Rijksbelastingen zich op hun verschoningsrecht kunnen beroepen.13 Het informele verschoningsrecht, zoals erkend door de Hoge Raad, wordt
  niet gehonoreerd en staat daarmee niet aan de meldingsplicht van belastingadviseurs en accountants in de weg.
  Niet-ontvankelijkheid OM
  Twee vermeldingswaardige uitspraken waarin het openbaar ministerie – overigens om uiteenlopende redenen niet-ontvankelijk werd verklaard, betreft het vonnis van
  Rechtbank Overijssel van 4 maart 2019 en het arrest van
  Hof ’s-Hertogenbosch van 4 juni 2019.14 In navolging
  van het eerder in deze kronieken besproken arrest van
  het Bossche hof van 12 juni 2018 verklaarde de Rechtbank Overijssel het openbaar ministerie niet-ontvankelijk in de vervolging van het opzettelijk niet, onjuist of
  onvolledig verstrekken van gegevens of inlichtingen.
   Het feitencomplex was vergelijkbaar met de Bossche
  zaak. Het verdachte bedrijf had nagelaten de verzochte
  klantdossiers aan de fiscus te verstrekken. In de fiscale
  procedure waren informatiebeschikkingen uitgevaardigd, waartegen bezwaar en vervolgens beroep was ingesteld. De beroepsprocedure was nog niet afgerond,
  zodat de informatiebeschikkingen nog niet onherroepelijk vaststonden. Hangende de beroepsprocedure ging
  de FIOD wel over tot doorzoeking ter inbeslagneming
  van de desbetreffende klantdossiers. De rechtbank overwoog, onder verwijzing naar het arrest van het Hof
  ‘s-Hertogenbosch, dat er in beginsel geen verplichting
  bestaat om de informatie alsnog te verstrekking zolang
  de informatiebeschikkingen niet onherroepelijk zijn. In
  dat licht had het openbaar ministerie geen opsporingsbevoegdheden mogen aanwenden met het enkele doel de
  klantdossiers alsnog te verkrijgen. De rechtbank licht
  toe dat onder bepaalde omstandigheden een uitzondering op dit uitgangspunt kan worden gemaakt. Als voorbeeld noemt de rechtbank een verdenking van een strafbaar feit anders dan het niet verstrekken van gegevens,
  misbruik van procesrecht of gevaar dat de opgevraagde
  informatie weg wordt gemaakt. Bij haar oordeel woog de
  rechtbank mee dat niet duidelijk was waarom de klantendossiers van belang zijn voor de belastingheffing van
  het verdachte bedrijf. Tevens merkte de rechtbank op
  dat het verdachte bedrijf heeft meegewerkt aan het boekenonderzoek en de verzochte informatie heeft verstrekt, met gemotiveerde uitzondering van de klantdos13.
  14.
  Kamerstukken II 2018/19, 35 255, nr. 3, p. 42.
  Rb. Overijssel 4 maart 2019, ECLI:NL:RBOVE:2019:1013; Hof ‘s-Hertogenbosch 4 juni 2019, ECLI:NL:GHSHE:2019:2120.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  siers. Met het vonnis van de Rechtbank Overijssel wordt
  bevestigd dat opsporingsbevoegdheden niet voor een
  ander doel mogen worden gebruikt. Bij de beoordeling
  van de rechtmatigheid worden de concrete omstandigheden van het geval betrokken die ook kunnen nopen tot
  een uitzondering op het uitgangspunt.
   Het arrest van het Hof ‘s-Hertogenbosch van 4 juni van
  dit jaar concludeerde eveneens tot niet-ontvankelijkheid
  van het openbaar ministerie, maar dan vanwege het una
  via-beginsel. In deze zaak had de B.V. van de verdachte
  ten onrechte geen aangiften omzetbelasting gedaan. De
  Belastingdienst had naheffingsaanslagen opgelegd,
  samen met verzuimboetes (van € 50 respectievelijk € 65)
  wegens het niet betalen en het niet (tijdig) indienen van
  de aangifte omzetbelasting van het eerste kwartaal van
  2015. De strafrechtelijke vervolging zag op het feitelijk
  leidinggeven aan het opzettelijk niet (tijdig) indienen
  van diezelfde omzetbelastingaangifte. Tevens was tenlastegelegd het opzettelijk onjuist dan wel onvolledig
  doen van aangiften omzetbelasting van andere jaren en
  kwartalen. De vraag of sprake is van dezelfde feiten
  beantwoordde het hof bevestigend. Het hof verwees
  zowel naar het standaardarrest van de Hoge Raad uit
  2011 als naar jurisprudentie van het Europese Hof voor
  de Rechten van de Mens en concludeert dat het feitsbegrip ruim moet worden geïnterpreteerd. Ten aanzien
  van de boete wegens het niet (tijdig) doen van aangifte,
  overwoog het hof dat deze verzuimboete “zonder enige
  twijfel” hetzelfde feit betreft als het onder één tenlastegelegde. In onze optiek oordeelt het hof terecht dat
  sprake is van dezelfde feiten, ondanks dat de vervolging
  ziet op het opzettelijk niet (tijdig) doen van een aangifte
  en opzet voor de verzuimboete niet is vereist.15 Ook de
  verzuimboete vanwege het niet (tijdig) betalen van de
  btw staat aan strafvervolging in de weg, aldus het hof.
   De heffing van de omzetbelasting is namelijk zodanig
  ingericht dat het doen van aangifte in rechtstreeks verband staat tot de betalingsverplichting. Aangifte en
  betaling vinden in de regel tegelijkertijd plaats, omdat
  alleen het aangegeven bedrag moet worden betaald. Het
  hof concludeerde dat de strekking van beide feiten niet
  wezenlijk verschilt en dat aan de feiten dezelfde gedraging ten grondslag ligt.
  Een beroep op artikel 255 Sv kan de advocaat-generaal
  niet baten. Artikel 255 Sv bepaalt dat een verdachte vanwege hetzelfde feit opnieuw in rechte kan wordt betrokkenen als sprake is van nieuwe bezwaren. De vereiste
  machtiging van de rechter-commissaris, op grond waarvan de nieuwe bezwaren kunnen worden onderzocht,
  ontbrak echter.
  Opvallend is dat het hof niet expliciet aandacht besteedt
  aan het feit dat de verzuimboetes waren opgelegd aan de
  B.V. en de vervolging ziet op de natuurlijke persoon, als
  feitelijk leidinggever aan de strafbare gedragingen van
  de B.V. Door het feitencomplex van het doen van aangifte en het betalen van de btw als één geheel te
  beschouwen, vormt dit geen obstakel voor de toepassing
  van het una via-beginsel. Op deze wijze wordt in onze
  15.
  Vergelijk HR 24 april 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ5699, NJ 2008/357.
  TBS&H 2019 | nr. 3
  
  195
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  optiek recht gedaan aan de ratio van het una via-beginsel.
  196
  
  Opvragen gegevens bij belastingdienst
  In HR 18 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:856, had de
  politie naar aanleiding van onder meer informatie van de
  Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) inkomensgegevens bij de Belastingdienst opgevraagd. Op grond van
  deze inkomensgegevens is de verdenking van witwassen
  ontstaan. De verdachte is vervolgens vervolgd en veroordeeld voor het medeplegen van gewoontewitwassen,
  waarbij de inkomensgegevens als bewijs zijn gebruikt.
   De inkomensgegevens waren opgevraagd op grond van
  het ‘Handhavingsconvenant regio IJsselland’, een convenant gesloten tussen de politie, het parket ZwolleLelystad, gemeenten en de Belastingdienst. In cassatie
  wordt aangevoerd dat het hof ten onrechte heeft geoordeeld dat de inkomensgegevens konden worden opgevraagd op grond van het convenant in plaats van artikel
  126nd Sv. De Hoge Raad oordeelt dat het opvragen van
  inkomensgegevens bij de Belastingdienst niet uitsluitend hoeft te geschieden op grond van artikel 126nd Sv.
  Immers, de Belastingdienst is bevoegd de gegevens te
  verstrekken op grond van de AWR en de Uitvoeringsregeling AWR. Het bestaan van een verdenking staat niet
  in de weg aan deze bevoegdheid.
  Dat politie en justitie ruime mogelijkheden hebben om
  informatie uit te wisselen met de Belastingdienst, wordt
  met dit arrest bevestigd. Het blijft onverminderd
  belangrijk om ervoor te waken dat de rechten van de
  verdachte blijven gewaarborgd.
   Vrijspraak in hoger beroep georganiseerde
  belastingfraude: Niet alles wat ethisch
  verwerpelijk is, is strafbaar
  
  In tijden dat belastingontwijking en belastingontduiking
  steeds vaker op één hoop worden gegooid, is het toe te
  juichen dat het onderscheid tussen deze twee begrippen
  duidelijk wordt gemarkeerd. Dat wordt gedaan door het
  Hof Den Haag in een arrest van 28 juni 2019
  (ECLI:NL:GHDHA:2019:1772). In die zaak was aan de
  verdachte tenlastegelegd dat hij had deelgenomen aan
  een criminele organisatie met het oogmerk op onder
  meer het opzettelijk doen van onjuiste belastingaangiften. De verdachte is fiscalist, met ruime ervaring bij verschillende advies- en advocatenkantoren. Hij adviseert
  zijn klanten hoe zij hun belastingdruk kunnen verminderen, niet zelden met behulp van complexe, internationale structuren. De verdenking ziet op een samenwerkingsverband dat de fiscalist is aangegaan met twee
  anderen, met als expliciet doel belastingverijdeling van
  in totaal ruim acht miljoen euro. De verdachte heeft
  verklaard dat hij weliswaar doelbewust scherp aan de
  wind gezeild heeft, maar zeker geen opzet had op
  onjuiste belastingaangiften. Het hof leidt uit de feiten af
  dat de activiteiten van het samenwerkingsverband uitsluitend door fiscale motieven waren ingegeven. Tevens
  concludeert het hof dat een deel van de ingediende aangiften onjuist zijn. Het hof oordeelt echter ook dat geen
  sprake is van oogmerk op deze onjuistheid. Daartoe acht
  TBS&H 2019 | nr. 3
  
  het hof de verklaring van de verdachte relevant, maar
  ook het feit dat de boekhouding van de verdachte volledig en uitgebreid was en dat hij meerdere deskundigen
  heeft geraadpleegd.
  Het oordeel van het hof is strafrechtelijk zeer zuiver.
  Hoewel het handelen van de verdachte, en het samenwerkingsverband, moreel en ethisch laakbaar was, leidt
  dit niet tot strafrechtelijke aansprakelijkheid omdat het
  oogmerk ontbreekt.
   Straftoemeting en het BBBB
  Straftoemeting is bij uitstek voorbehouden aan feitenrechters. Slechts wanneer het oordeel in onbegrijpelijk
  is gemotiveerd of in strijd is met de wet kan worden
  gecasseerd. In HR 26 maart 2019, ECLI:NL:HR:
  2019:435, werd de motivering van het hof aan de kaak
  gesteld. De verdachte was veroordeeld vanwege het
  opzettelijk doen van onjuiste aangifte inkomstenbelasting. Het hof had een geldboete van € 100.000 opgelegd.
  Bij het opleggen van deze geldboete had het hof uitdrukkelijk aansluiting gezocht bij het boetebeleid van de
  fiscus, zoals volgt uit het Besluit Bestuurlijke Boeten
  Belastingdienst (BBBB). Het hof overwoog dat sprake
  was van een belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belang
  van € 400.000, waarover geen belasting was betaald. Het
  hof neemt het bedrag aan € 400.000 als uitgangspunt en
  komt uit op een geldboete van € 100.000, zijnde 25%
  van dit bedrag. De Hoge Raad stelt vast dat fiscale vergrijpboetes worden berekend als percentage van het
  bedrag aan ten onrechte niet betaalde belasting. Indien
  sprake is van opzet wordt in beginsel een vergrijpboete
  van 50% opgelegd. Bij strafverzwarende omstandigheden kan de vergrijpboete worden verhoogd tot 100%.
   De Hoge Raad gaat in op twee mogelijke redeneringen
  van het hof. De Hoge Raad acht het oordeel van het hof
  in beide gevallen onbegrijpelijk. Als het hof heeft
  bedoeld dat een boete moet worden opgelegd van 25%
  van het verzwegen inkomen, dan heeft het hof miskend
  dat fiscale vergrijpboeten worden berekend over het
  bedrag aan ten onrechte niet betaalde belasting. In het
  geval het hof uit is gegaan van het bedrag aan ten
  onrechte niet betaalde belasting, is een boete van
  € 100.000 niet zonder meer begrijpelijk. Immers, de niet
  betaalde belasting bedraagt € 100.000, zodat een vergrijpboete van € 100.000 neerkomt op een boete van
  100%. Een fiscale vergrijpboete van 100% wordt slechts
  opgelegd in het geval strafverzwarende omstandigheden
  aan de orde zijn.
  In deze zaak wordt voor de straftoemeting expliciet aansluiting gezocht bij de hoogte van fiscale vergrijpboetes.
  Op deze wijze fungeert het BBBB als aanvulling op de
  LOVS richtlijnen. Hoewel uniformiteit tussen het fiscale strafrecht en fiscale boeterecht in beginsel valt toe te
  juichen, moet ervoor worden gewaakt dat de boete automatisch op een bepaald percentage van de niet betaalde
  belasting wordt gesteld. Straftoemeting is en blijft maatwerk.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Artikel 69a AWR
  
  Met het arrest van het Hof Arnhem-Leeuwarden van 13
  februari 2019 (ECLI:NL:GHARL:2019:1244) is het
  eerste arrest gewezen ten aanzien van het op 1 januari
  2014 in werking getreden artikel 69a AWR. Artikel 69a
  AWR stelt het opzettelijk niet betalen van verschuldigde
  belasting strafbaar. Voor de inwerkingtreding van artikel
  69a AWR kon een dergelijk nalaten slechts bestuurlijk
  worden beboet. Omdat de wetgever het als een leemte
  ervoer dat het niet betalen enkel op grond van
  bijvoorbeeld valsheid in geschrifte kon worden vervolgd, is met artikel 69a AWR de mogelijkheid tot strafrechtelijke vervolging geïntroduceerd. Aan de verdachte
  was tenlastegelegd dat hij als feitelijk leidinggever van
  dan wel als medepleger met een B.V. in de periode van
  1 januari 2014 tot en met 18 mei 2016 de verschuldigde
  loonbelasting en omzetbelasting niet had afgedragen. In
  de tenlastegelegde periode had de verdachte wel zijn
  werknemers en accountants betaald. Tevens had de
  verdachte een oude belastingschuld voldaan en een
  bedrag van € 100.000 geïnvesteerd in een ander bedrijf.
  De verdediging betoogde dat de verdachte niet opzettelijk had gehandeld, omdat de verdachte in een zodanige
  benarde financiële situatie verkeerde dat er simpelweg
  geen middelen waren om de aanslagen te voldoen.
  Hoewel het hof opzet weldegelijk bewezen acht, slaat
  het hof acht op de bedoeling van de wetgever van artikel
  69a AWR. Het hof overweegt onder meer:
  ‘De wetgever heeft bij de invoering van artikel 69a
  AWR het oog gehad op kwaadwillende belastingschuldigen die opzettelijk hun activa uit het zicht van
  de Belastingdienst brengen om belastingbetaling te
  vermijden en zich ten koste van de gemeenschap te
  verrijken.
   Het hof ziet in het geval van verdachte geen
  aanwijzingen dat er sprake is van kwaadwillendheid
  noch dat hij zichzelf heeft verrijkt.’
  Bovendien overweegt het hof dat de Belastingdienst
  voldoende is geëquipeerd om belastingschuldigen aan te
  pakken, waarbij een voortvarend en adequaat optreden
  mag worden verwacht. Het hof wijst daarbij op het
  ultimum remedium karakter van het strafrecht. Al bij al
  komt het hof tot een schuldigverklaring zonder strafoplegging.
  Vrijspraken in fiscale strafzaken in de media
  Op 4 en 5 april heeft de Rechtbank Amsterdam vonnis
  gewezen in twee opvallende strafzaken (Rb. Amsterdam
  4 april 2019 ECLI:NL:RBAMS:2019:2459 en Rb.
  Amsterdam 5 april 2019, ECLI:NL:RBAMS:2019:
  2494). Het vonnis van 4 april betreft een bekende vastgoedhandelaar die een uitgaanscomplex in Enschede
  had aangekocht voor ruim € 2.300.000. De aankoop ging
  vooraf door twee taxatierapporten. Het openbaar ministerie stelde dat deze taxatierapporten valselijk waren
  opgemaakt en slechts schijn waren, zodat het uitgaanscomplex voor een te lage prijs was aangekocht. Aan de
  vastgoedhandelaar was tenlastegelegd het feitelijk lei-
  
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  dinggeven aan het doen van een onjuiste aangifte overdrachtsbelasting en witwassen van aandelen. De rechtbank sprak de vastgoedhandelaar integraal vrij. Wat
  betreft het fiscale feit merkte de rechtbank op dat het
  enkele feit dat andere waardes mogelijk zijn en zijn vastgesteld, niet de conclusie rechtvaardigt dat de rapporten
  vals zijn. Omdat het getaxeerde bedrag niet substantieel
  afwijkt van het bedrag in de aangifte, is ook niet bewezen dat de aangifte onjuist is. Het verwijt van witwassen
  betreft de aankoop van aandelen met een geldbedrag dat
  afkomstig was uit de verkoop van het uitgaanscomplex.
  De rechtbank herhaalde dat de onzakelijkheid van de
  koopovereenkomst niet kan worden vastgesteld, zodat
  het aankoopbedrag niet uit misdrijf afkomstig is.
   Het vonnis van 5 april ziet op de bouw van het KPMGkantoor in Amstelveen. Hoewel de tenlastelegging uitsluitend was toegespitst op witwassen, betrof het in de
  kern een fiscale kwestie. De bedragen die waren
  genoemd met een inbouwpakket en een realisatievergoeding waren als kosten opgenomen in de aangiften vennootschapsbelasting. Het openbaar ministerie was de
  mening toegedaan dat deze bedragen verkapte winstuitdelingen betroffen. Om die reden was de overeenkomst
  die ten grondslag lag aan de realisatievergoeding vals,
  aldus het openbaar ministerie, zodat het geldbedrag
  afkomstig zou zijn uit valsheid in geschrift. De rechtbank ziet zich voor de vraag gesteld of de realisatievergoeding een zakelijke vergoeding was. De rechtbank
  kwam tot de conclusie dat het dossier hiervoor te weinig
  aanknopingspunten bood.
  Deze twee zaken doen denken aan de strafzaken tegen
  de oud-bestuurder van Achmea en NS (Rb. MiddenNederland 5 juli 2017, ECLI:NL:2017:3333 en Rb.
  Oost-Brabant 21 december 2017, ECLI:NL:2017:6647).
  Ook in die zaken trok het openbaar ministerie civiele
  overeenkomsten in twijfel door te stellen dat deze valselijk waren opgemaakt. De twee zaken uit april van dit
  jaar bevestigen dat onethische fiscale motieven nog niet
  maken dat er sprake is van een schijnhandeling dan wel
  valsheid in geschrift.
   Wij volstaan ten slotte met de vermelding dat nog een
  aantal andere uitspraken die de aandacht trekken, die
  echter omwille van de omvang van deze rubriek niet
  verder uitgewerkt kunnen worden. Dit betreft Hof
  ‘s-Hertogenbosch 4 juni 2019, ECLI:NL:GHSHE:
  2019:2102, over een onjuiste suppletie die niet als een
  belastingaangifte in de zin van artikel 69 AWR kan worden aangemerkt; Rb. Rotterdam 23 juli 2019,
  ECLI:NL:RBROT:2019:5997, over una via en verzuimboetes; een artikel 81 RO-uitspraak van HR 21 mei
  2019, ECLI:NL:HR:2019:775, over witwassen en het
  bevorderen de inkeer van een ander; Rb. Amsterdam
  31 oktober 2018, ECLI:NL:RBAMS:2018:9893, gepubliceerd in februari 2019 met een geslaagd beroep op het
  strekkingsvereiste, en Rb. Amsterdam 4 juni 2019,
  ECLI:NL:RBAMS:2019:3997, met een vrijspraak voor
  het indienen onjuiste aangiften omzetbelasting, valsheid
  in geschrifte en het niet melden van ongebruikelijk
  transacties.
  TBS&H 2019 | nr. 3
  
  197
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Financieel strafrecht
  Verzorgd door prof. mr. M. Nelemans
  Inleiding
  Het financieel strafrecht vormt een eclectisch geheel.
   Niettemin is geprobeerd een zekere lijn aan te brengen
  bij de beschrijving van een aantal ontwikkelingen in de
  eerste helft van 2019. De te bespreken onderwerpen zijn
  recente ontwikkelingen (achtereenvolgens) op het
  gebied van: de bestrijding van witwassen, informatieuitwisseling bij de aanpak van btw-fraude, het nemo
  tenetur-beginsel in het financieel strafrecht, hoge en
  bijzondere transacties, en het Europees openbaar ministerie.16
  
  keld en op schrift gesteld. Zo heeft de Europese
  Commissie op 24 juli 2019 een communiqué gestuurd
  aan het Europees Parlement en de Raad met een aantal
  bevindingen over het huidige Europese anti-witwasraamwerk.20 Deze bevindingen staan meer uitvoerig
  beschreven in vier rapporten:
  A supranational risk assessment of the money laundering and terrorist financing risks affecting the
  Union;21
  A report assessing the framework for Financial Intelligence Units’ (“FIUs”) cooperation with third countries and obstacles and opportunities to enhance
  cooperation between Financial Intelligence Units
  within the EU;22
  A report assessing the conditions and the technical
  specifications and procedures for ensuring secure and
  efficient interconnection of central bank account
  registers and data retrieval system;23 en
  A report assessing recent alleged money-laundering
  cases involving EU credit institutions.24
  
  De bestrijding van witwassen
  
  198
  
  Het eerste onderwerp is het bestrijden van witwassen.
  Op 25 juli 2018 traden de Implementatiewet vierde antiwitwasrichtlijn, het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 en de
  Implementatieregeling vierde anti-witwasrichtlijn in
  werking.17 Dit was ter implementatie van de vierde antiwitwasrichtlijn van 20 mei 2015.18 Daarmee werden de
  Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
  terrorisme (Wwft”) en enkele andere wetten aangepast.
   Kort daarvoor werd de vijfde anti-witwasrichtlijn uitgevaardigd, namelijk op 30 mei 2018. Lidstaten dienen
  deze richtlijn uiterlijk 10 januari 2020 te hebben geïmplementeerd.19 Sindsdien zijn er verschillende nieuwe
  ontwikkelingen geweest. Het navolgende is hoofdzakelijk beperkt tot ontwikkelingen in de eerste helft van
  2019, en daar waar dit nuttig is zijn deze ontwikkelingen
  ingebed in de ruimere ontwikkelingen vanaf 2018.
  De eerste ontwikkelingen zijn van nationale aard en
  betreffen de voorbereidingen voor de implementatie van
  de vijfde anti-witwasrichtlijn. Op 11 december 2018
  werd een conceptwetsvoorstel ter consultatie voorgelegd. Op 3 juni 2019 volgde het advies van de Raad van
  State die commentaar had op de voorgestelde vergunningplicht voor aanbieders van diensten voor het wisselen tussen virtuele en fiduciaire valuta en aanbieders van
  bewaarportemonnees. Op 2 juli 2019 heeft de Minister
  van Financiën een voorstel voor een Implementatiewet
  wijziging vierde anti-witwasrichtlijn (Implementatie
  vijfde anti-witwasrichtlijn) aangeboden aan de Tweede
  Kamer. Op advies van de Raad van State is de
  voorgestelde vergunningplicht aangepast in een registratieplicht voor voornoemde aanbieders. Het wetsvoorstel
  is thans nog in behandeling in de Tweede Kamer.
  Terwijl de lidstaten nog bezig zijn met de implementatie
  van de vijfde anti-witwasrichtlijn, heeft de Europese
  wetgever reeds een aantal nieuwe vergezichten ontwik16.
  17.
  18.
  19.
  Deze bijdrage bouwt deels voort op een eerdere bijdrage: M. Nelemans,
  Enkele Europese ontwikkelingen in het financieel strafrecht, Strafblad,
  2018(6), 40-43.
  Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn, Stb. 2018, 239; Uitvoeringsbesluit Wwft 2018, Stb. 2018, 241, 2018; Implementatieregeling
  vierde anti-witwasrichtlijn, Stcrt. 2018, 40948.
  Richtlijn (EU) 2015/849.
  Richtlijn (EU) 2018/843.
   TBS&H 2019 | nr. 3
  
  Op basis van dit communiqué en de onderliggende rapporten lijkt verdere harmonisering slechts een kwestie
  van tijd te zijn. De Europese Commissie geeft al enige
  mogelijke voorzetten:
  ‘Consideration could be given to further harmonising the
  anti-money laundering/countering the financing of terrorism rulebook. One option would be the transformation
  of the Anti-Money Laundering Directive into a Regulation, which would have the potential of setting a harmonised, directly applicable Union regulatory antimoney
  laundering framework. Different alternatives could also
  be envisaged in order to ensure high quality and consistent anti-money laundering supervision of the financial
  sector, which may require conferring specific anti-money
  laundering supervisory tasks to a Union body. Moreover,
  the assessments show a need for a stronger mechanism to
  coordinate and support cross-border cooperation and
  analysis by Financial Intelligence Units.’25
  Ook op andere deelonderwerpen is de Europese wetgever actief geweest. Zo heeft Europees commissaris
  Vera Jourova in augustus 2019 aangekondigd dat de EU
  bezig is met een aangepaste zwarte lijst van landen voor
  wat betreft witwasrisico’s die is gebaseerd op een set van
  nieuwe criteria.26
  Niet alleen de Europese wetgever kijkt vooruit. Ook de
  Nederlandse wetgever heeft een vergezicht ontwikkeld
  en op schrift gesteld. Op 30 juni 2019 hebben de ministers van Justitie en Veiligheid en de van Financiën een
  gemeenschappelijk plan van aanpak in de strijd tegen
  20.
  21.
  22.
  23.
  24.
  25.
  26.
  COM(2019) 360 final.
  COM(2019) 370 final.
  COM(2019) 371 final.
  COM(2019) 372 final.
  COM(2019) 373 final.
  COM(2019) 360 final, p. 5.
  Financial Times, Brussels plans to revive money laundering blacklist,
  18 August 2019.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  witwassen voorgesteld.27 Daarin zijn voorstellen opgenomen om de volgende doelen te bereiken: het bewerkstelligen van meer transparantie ten aanzien van juridische entiteiten en constructies, onder meer via de UBOregisters vanaf 2020; het invoeren van een verbod op
  contante betalingen van € 3.000 of meer, voor handelaren vanaf 2021; jet op Europees niveau bewerkstelligen
  van afschaffing van het € 500-biljet;
  het verder reguleren van crypto-aanbieders vanaf 2020;
  het aanscherpen van het wettelijk anti-witwasraamwerk
  BES-eilanden vanaf 2021; en het doorlopend monitoren
  en in beeld brengen van nieuwe risico’s en waar mogelijk het aanpakken hiervan voor de evaluatie door de
  FATF in 2021.
  Een overkoepelend thema in het plan van aanpak is het
  versterken van de samenwerking tussen toezichthouders, opsporingsautoriteiten, FIU-Nederland, het openbaar ministerie en de sector.28
  Door elkaar snel opvolgende richtlijnen, voorstellen,
  implementatiewetten en nieuwe agenda’s heeft de antiwitwasregelgeving soms kenmerken van een kluwen. In
  het navolgende wordt daarom kort een aantal relevante
  wijzigingen in de Wwft aangestipt, en wordt daarbij
  aangegeven op welk vlak mogelijk meer veranderingen
  in het verschiet liggen (op basis van de vijfde anti-witwasrichtlijn en het Nederlandse plan van aanpak). Dit
  gebeurt aan de hand van de volgende onderwerpen: verruiming van de groep personen die onder de Wwft vallen; uitbreiding van de risicobeoordeling; betere informatie en informatie-uitwisseling; en financiële toezichthouders.
   Verruiming van de groep personen die onder de
  Wwft vallen
  
  Vanaf 25 juli 2018 is de reikwijdte van de Wwft vergroot
  door zowel de toevoeging van nieuwe personen waarop
  de wet van toepassing is als de aanpassing van enkele
  definities van personen. Zo vallen nu ook natuurlijke
  personen, rechtspersonen of vennootschappen die zich
  beroeps- of bedrijfsmatig bezighouden met het aanbieden van kansspelen onder de Wwft.29 Verder is de
  drempelwaarde voor handelaren in dure goederen verlaagd van € 15.000 naar € 10.000 waardoor nu meer
  personen en transacties onder de reikwijdte van de
  Wwft vallen en in voorkomend geval een melding moet
  worden gedaan. Op grond van het Nederlandse plan van
  aanpak is de intentie om vanaf 2021 voor handelaren een
  verbod in te voeren op contante betalingen vanaf
  € 3.000. Daarmee zou de meldgrens voor contante betalingen, die thans van toepassing is bij contante betalingen van € 10.000 of meer voor beroeps- of bedrijfsmatig
  handelende kopers of verkopers van goederen, dan weer
  komen te vervallen.
  Met de vijfde anti-witwasrichtlijn zal de groep personen
  die onder de Wwft vallen verder worden uitgebreid met
  onder meer wisselplatforms voor virtuele valuta en met
  
  27.
  28.
  29.
  Aanbiedingsbrief plan van aanpak witwassen, 30 juni 2019.
  Bijlage kamerbrief plan van aanpak witwassen, 30 juni 2019, p. 2.
  Artikel 1a lid 4 sub i Wwft.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  aanbieders voor bewaarportemonnees.30 Na de implementatie zullen deze dienstverleners ook onder de Wwft
  vallen en gelden onder meer de verplichting tot het doen
  van cliëntenonderzoek en het melden van ongebruikelijke transacties. Uit het Nederlandse plan van aanpak
  volgt dat de Nederlandse wetgever meer anti-witwasmaatregelen rondom virtuele valuta en ICO’s nodig
  acht, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan een verdergaande Europese aanpak gebaseerd op de FATFstandaarden.31
  Uitbreiding van de risicobeoordeling
  Een andere relevante wijziging in de Wwft is dat het clientenonderzoek nog nadrukkelijker dient te worden
  gebaseerd op een risicobeoordeling. Met de wijzigingen
  in de Wwft zijn er minder hard- en fast rules voor de uitvoering van het cliëntenonderzoek en zullen ondernemingen nog meer op een eigen risicobeoordeling moeten
  gaan varen. Verder zal meer aandacht aan uiteindelijk
  belanghebbenden (‘UBO’s’) en politiek prominente
  personen (‘PEPs’) moeten worden besteed. De definitie
  van UBO’s is ruimer geworden doordat 25% eigendom
  of zeggenschap niet langer automatisch de ondergrens is
  voor UBO’s en omdat ook hoger leidinggevend personeel van de vennootschap als UBO kan worden aangemerkt.32 De definitie van PEPs is eveneens verruimd
  doordat geen verschil meer wordt gemaakt tussen binnenlandse en buitenlandse PEPs en dus ook bij Nederlandse PEPs een verscherpt onderzoek moet plaatsvinden. Ten slotte zullen instellingen gedragslijnen, procedures en maatregelen dienen op te stellen om de risico’s
  op witwassen en het financieren van terrorisme alsmede
  de risico’s die zijn geïdentificeerd in de meest recente
  versies van de (supra)nationale risicobeoordelingen te
  beperken en effectief te beheersen.33
  De vijfde anti-witwasrichtlijn zal nadere eisen stellen
  aan het verscherpte cliëntenonderzoek naar zakelijke
  relaties en transacties in derde landen met een hoog risico. Het betreft dan vooral verplichtingen om aanvullende informatie in te winnen en de relatie te monitoren.34
  In het voorstel voor een Implementatiewet wijziging
  vierde anti-witwasrichtlijn zijn deze verplichtingen als
  volgt uitgewerkt: a. verzamelen van aanvullende informatie over de cliënten en uiteindelijk belanghebbenden;
  b. verzamelen van aanvullende informatie met betrekking tot het doel en de aard van de zakelijke relatie;
  c. verzamelen van informatie over de herkomst van de
  fondsen die bij de zakelijke relatie of transactie gebruikt
  worden en de bron van het vermogen van de cliënten en
  van de uiteindelijk belanghebbenden; d. verzamelen van
  informatie over de achtergrond van en beweegredenen
  voor de voorgenomen of verrichte transacties van de
  cliënten; e. verkrijgen van goedkeuring van het hoger
  leidinggevend personeel voor het aangaan of voortzetten
  van de zakelijke relatie; en f.  31.
  32.
  33.
  34.
  Artikel 1 lid 1 Richtlijn (EU) 2018/843.
  Aanbiedingsbrief plan van aanpak witwassen, 30 juni 2019, p. 6.
  Artikel 3 Uitvoeringsbesluit Wwft 2018.
  Artikel 2c Wwft.
  Artikel 1 lid 11 Richtlijn (EU) 2018/843.
  TBS&H 2019 | nr. 3
  
  199
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  controle op de zakelijke relatie met en de transacties van
  de cliënten, door het aantal controles en de frequentie
  van actualiseringen van gegevens over de cliënten en de
  uiteindelijk belanghebbenden te verhogen en door transactiepatronen te selecteren die nader onderzocht moeten
  worden. Daarnaast kan in aanvulling worden bepaald
  dat een instelling tevens één of meer aanvullende risicobeperkende maatregelen toepast.35
  
  200
  
  Betere informatie en informatie-uitwisseling
  Een derde relevante wijziging in de Wwft is betere
  informatie en informatie-uitwisseling.
  Zo hebben lidstaten een plicht om een UBO-register
  aan te leggen waarin vennootschappen en andere juridische entiteiten informatie over hun UBO’s dienen te
  registreren. Op 4 april 2019 is door de Minister van
  Financiën kenbaar gemaakt dat het Nederlandse UBOregister vanaf januari 2020 in werking zal treden. Het
  UBO-register zal onderdeel worden van het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Het voorstel voor
  een Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische
  entiteiten ligt op dit moment voor behandeling bij de
  Tweede Kamer. Nadere invulling van deze wet verloopt
  via een implementatiebesluit. Een concept voor het
  implementatiebesluit registratie uiteindelijk belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische
  entiteiten is tot 1 juli 2019 ter consultatie voorgelegd aan
  belanghebbenden.
   Voorts biedt de Wwft enkele maatregelen die dienen te
  leiden tot een verbeterde uitwisseling van informatie
  tussen de FIU’s in lidstaten. Zo is in de Wwft neergelegd dat de FIU’s, uit eigen beweging of op verzoek, alle
  informatie uitwisselen die relevant kan zijn voor de verwerking of de analyse van informatie in verband met
  witwassen of terrorismefinanciering en de betrokken
  natuurlijke of rechtspersonen. Dit gebeurt ook indien op
  het tijdstip van de uitwisseling nog niet is vastgesteld
  welk type basisdelict daarbij is betrokken, of wanneer de
  definitie van een betrokken misdrijf van fiscale aard in
  de andere lidstaat anders is dan naar Nederlands recht
  omschreven.36
  De vijfde anti-witwasrichtlijn zal onder meer de toegang
  tot informatie over de UBO uitbreiden,37 en FIUs meer
  toegang geven tot bankrekeningen en betaalgegevens.38
  In lijn hiermee hebben de Europese Centrale Bank en de
  nationale bankentoezichthouders een akkoord bereikt
  over een samenwerkingsverband en het delen van bankgegevens, zoals op 14 januari 2019 kenbaar gemaakt
  door de Europese Commissie.39 Een vergelijkbare focus
  op samenwerking is ook te zien in het Nederlandse plan
  van aanpak. Een aantal speerpunten daarin zijn: het verbeteren van de informatiepositie van opsporingsautori35.
  36.
  37.
  38.
  39.
  Artikel 9 lid 1 en 2 Wwft in het voorstel voor een Implementatiewet
  wijziging vierde anti-witwasrichtlijn, Kamerstukken II 2018/19, 35 245,
  nr. 2.
  Artikel 13a lid 3 Wwft.
  Artikel 1 leden 15-17 Richtlijn (EU) 2018/843.
  Artikel 1 lid 19 Richtlijn (EU) 2018/843.
  EC, persbericht, 14 januari 2019 (te vinden op https://europa.eu/rapid/
  press-release_MEX-19-381_en.htm).
  TBS&H 2019 | nr. 3
  
  teiten en FIU’s, ruimere mogelijkheden om toezichtinformatie te delen met de FEC-partners en meer toegang
  tot bankgegevens.40
  Financiële toezichthouders
  Er zijn verschillende Wwft-toezichthouders. Iedere toezichthouder heeft eigen leidraden ontwikkeld over hoe
  om te gaan met de Wwft binnen het specifieke domein.
   Hier wordt dit beperkt tot de financiële toezichthouders. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft op
  25 juli 2018 een herziene leidraad Wwft gepubliceerd.
  De Nederlandsche Bank (DNB) volgt nu ook. Op 17 juli
  2019 is DNB een consultatie gestart met betrekking tot
  een geactualiseerde Leidraad Wwft en Sanctiewet. De
  aanleiding hiervoor is de implementatie van de vierde
  anti-witwasrichtlijn. De consultatie liep af op 16 september 2019. In de leidraad legt DNB uit hoe instellingen bijvoorbeeld invulling kunnen geven aan de inrichting van de bedrijfsvoering, risicoanalyses, cliëntenonderzoek en transactiemonitoring.
   De financiële toezichthouders hebben ook meer aandacht voor witwassen aan de dag gelegd. In de AFM
  agenda 2019 is één van de speerpunten van de AFM een
  extra focus op het tegengaan van witwassen en andere
  financieel-economische criminaliteit. In dat licht zal de
  AFM met name:
  controleren op naleving van de Wwft en Sanctiewet
  door beleggingsondernemingen, beleggingsinstellingen
  en financiële dienstverleners; toetsen op betrouwbaarheid van (mede) beleidsbepalers en de integere en
  beheerste bedrijfsvoering bij vergunninghouders op
  grond van de Wet op het financieel toezicht en de Wet
  toezicht accountsorganisaties; en controleren op naleving van de meldplicht van beleggingsondernemingen
  en instellingen van ongebruikelijke transacties en het
  gebruik van de systematische integriteitsrisicoanalyse
  (SIRA) bij vergunninghouders.41
  Ook DNB heeft financiële instellingen gewezen op hun
  verantwoordelijkheden. Volgens DNB zouden banken
  meer aandacht moeten hebben voor hun poortwachtersfunctie.42
  Informatie-uitwisseling bij de aanpak van btwfraude
  
  Een derde onderwerp is informatie-uitwisseling bij de
  aanpak van btw-fraude. Op 15 mei 2019 heeft de Europese Commissie een nieuwe tool, de Transaction Network Analysis (TNA) tool, aangekondigd om lidstaten
  beter in staat te stellen om btw-informatie met elkaar uit
  te wisselen en daarmee btw-fraude beter te kunnen
  bestrijden.43 Dit volgt op een verordening die op 2 oktober 2018 door de Raad is aangenomen om btw-fraude
  beter te kunnen bestrijden.44 In de verordening zijn
  40.
  41.
  42.
  43.
  44.
  Aanbiedingsbrief plan van aanpak witwassen, 30 juni 2019, p. 5.
  AFM, Toezicht in transitie. AFM agenda 2019, januari 2019, p. 7.
  NRC 28 maart 2019, ‘DNB: banken moeten meer doen tegen witwassen’, (te vinden op www.nrc.nl).
  EC, persbericht, 15 mei 2019 (te vinden op https://europa.eu/rapid/
  press-release_IP-19-2468_en.htm).
   Verordening (EU) 2018/1541. Zie verder Europese Raad, persbericht,
  2 oktober 2018 (te vinden op https://www.consilium.europa.eu/nl/
  
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002019005003013
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  onder meer de volgende maatregelen opgenomen: versterking van de samenwerking tussen lidstaten door het
  opzetten van een online informatiesysteem binnen
  Eurofisc, een netwerk van nationale instanties die zich
  bezighouden met het bestrijden van belastingfraude;
  uitbreiding van de informatie-uitwisseling tussen nationale belastingdiensten met Europese organisaties zoals
  Europol, de European Anti-Fraud Office en het Europees openbaar ministerie; en verruiming van de informatie-uitwisseling tussen belasting- en douanediensten
  ten aanzien van importgoederen en autoregistraties.
  Deze verordening is een onderdeel van een breder pakket aan maatregelen om richting een ‘single EU VAT
  area’ te groeien.45 Tegen deze achtergrond en gezien de
  modus operandi van de Europese wetgever is het te verwachten dat er in de nabije toekomst verdergaande
  maatregelen zullen komen om btw-fraude nog beter te
  kunnen bestrijden. Dit is volgens ramingen van de EU
  een grote kostenpost en derhalve een speerpunt. Het
  zou gaan om een totaalbedrag van ongeveer 50 miljard
  euro dat lidstaten jaarlijks door fraude mislopen.46
  Het nemo tenetur-beginsel in het financieel
  strafrecht
  
  In het hoger beroep van een bank tegen een door de
  AFM opgelegde boete wegens niet-duidelijke en misleidende reclame-uitingen, lag de vraag voor of een schending van het nemo tenetur-beginsel diende te worden
  vastgesteld. De AFM had op basis van een inlichtingenvordering de beschikking gekregen over onder meer
  gemiddelde cumulatieve rendementen van klanten. Om
  deze gegevens te verstrekken had appellante niet slechts
  vaststaande gegevens moeten invoeren in een systeem
  om een gemiddeld cumulatief rendement te berekenen.
   Appellante had een rekenmethode ontwikkeld en
  gebruikt om ontbrekende cijfers bij benadering te reconstrueren om vervolgens op basis daarvan de cumulatieve
  gemiddelde rendementen te berekenen. Deze rekenkundige handelingen en databewerkingen zorgden ervoor
  dat er geen sprake was van wilsonafhankelijk materiaal.
  Er werd een schending vastgesteld van het nemo tenetur-beginsel.47 Zie hierover verder de paragraaf ‘Varia’
  aan het slot van deze kroniek.
  Hoge en bijzondere transacties
  In een brief van 9 april 2019 aan de Tweede Kamer
  heeft de Minister van Justitie en Veiligheid nadere toelichting gegeven op het beleid rondom hoge en
  bijzondere transacties en enkele aanverwante onderwerpen. De brief biedt een descriptief overzicht van recente
  transacties. Er wordt niet nader ingegaan op de voorgenomen regeling voor rechterlijke betrokkenheid bij de
  totstandkoming van hoge en bijzondere transacties,
  
  45.
  46.
  47.
  press/press-releases/2018/10/02/vat-fraud-council-adopts-measuresto-boost-administrative-cooperation/).
  Zie ook https://ec.europa.eu/taxation_customs/business/vat/actionplan-vat_en.
  EP, persbericht, 3 oktober 2018 (te vinden op http://
  www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20180926IPR14409/
  green-light-for-vat-overhaul-to-simplify-system-and-cut-fraud).
  CBb 7 mei 2019, NJB 2019/1224.
  