text: Becker, H.A. (1998) ‘Generatie-onderzoek en generatiecontract’, Mens en Maatschappij,
  73, 1: 106-107.
  Becker, H.A. and P.J.L. Hermkens, (eds.) (1993) Solidarity of Generations. Demographic,
  economic and social change, Amsterdam: Thesis Publishers.
  Becker, J.W. (1999) ‘De opvatting over de AOW onder generaties, 1970-1997’, Geron, 1, 1:
  35-47.
  Bekker, A.M.J. de (1994) ‘Pensioenfondsbeleggingen in zakelijke waarden; de lusten en
  de lasten’, De actuaris, 2, 2.
  Bikker, J.A. (1994) ‘Demografische onevenwichtigheid, nationale besparingen en
  lopende rekening’, Maandschrift Economie: 202-222.
  Bloom, D.E. en J.G. Williamson (1998) ‘Demographic Transitions and Economic
  Miracles in Emerging Asia’, World Bank Economic Review, 12, 3: 419-455.
  345
  
  gener at iebew ust beleid
  
  346
  
  Boer, A.H. de, et al. (1994) Informele Zorg, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag:
  vuga.
  Boer, B. de, P.R. Bosch, R. Brouwer en F. Duijnhouwer (1997) Monetarisering van milieuverliezen; Eindrapport van het discussieplatform, lnm-reeks 9701, CBS,
  Den Haag.
  Boll, S. (1996) Intergenerational redistribution through the public sector – Methodology of
  generational accounting and its empirical application to Germany, Discussion
  paper 6/96, Deutsche Bundesbank.
  Boll, S., B. Raffelhüschen en J. Walliser (1994) ‘Social security and intergenerational
  redistribution: a generational accounting perspective’, Public Choice, 81: 79-100.
  Booij, L. en E. van Bruggen (red.) (1996) Niet Nix. Ideeën voor de Partij van de Arbeid,
  Amsterdam: Uitgeverij Balans.
  Boon, M. (1996) ‘Effects of Firm Performance and Technology on Wages: Evidence from
  Cross-sectional Matched Worker-Firm Data’, Netherlands Official Statistics, 11:
  70-82.
  Bos, W. (1998) ‘Inkomen van AOW-ers, 1996’, blz. 23-28; 86-92 in CBS, Sociaal
  Economische Maandstatistiek, nr. 3.
  Bos, W. (1999) ‘Dynamische koopkrachtontwikkeling 1992-1997’, blz. 31-34 in CBS,
  Sociaal Economische Maandstatistiek, nr. 3.
  Boshuizen, H.C., H.P.A. van de Water en R.J.M. Perenboom (1994) ‘Sociaal-economische verschillen in de gezonde levensverwachting’, Tijdschrift voor Sociale
  Gezondheidszorg, 72: 122-127.
   Bovenberg A.L. and B.J. Heijdra (1998) ‘Environmental tax policy and intergenerational
  distribution’, Journal of Public Economics 67: 1-24.
  Bovenberg, A.L. en A.S.M. van der Linden (1997) Can we afford to grow old?, CPB,
  Research Memorandum nr. 134, Den Haag.
  Bovenberg, A.L. en H. ter Rele (1999) ‘Generational accounts for the Netherlands: an
  update’, CPB report 1999-3: 19-25.
  Breunesse, E.A. (1995) Visie op pensioenen in de 21e eeuw, dissertatie, vu, Amsterdam.
  Breyer, F. (1989) ‘On the intergenerational Pareto efficiency of pay-as-you-go financed
  pension systems’, Journal of Institutional and Theoretical Economics, 145:
  643-658.
  Broek, A. van den (1996) Politics and Generations, Tilburg: Tilburg University Press.
  Broer, D.P. (1999) Growth and Welfare Distribution in an Ageing Society: An Applied
  General Equilibrium Analysis for the Netherlands, ocfeb Research
  Memorandum, no. 9908, Rotterdam: ocfeb.
  Broer, D.P. en E.W.M.T. Westerhout (1996) ‘Pension policies and lifetime uncertainty in
  an applied general equilibrium model’ blz. 110-138 in D.P. Broer en J. Lassila
  (eds.) Pension policies and public debt in dynamic cge models, Helsinki: PhysicaVerlag.
  Broome, J. (1992) Counting the costs of global warming, Cambridge: White Horse Press.
  Bruyn-Hundt, M. (1996) The economics of unpaid work, Amsterdam: Thesis Publishers.
  Buiter, W.H. (1995) Generational Accounts, aggregate saving and intergenerational distribution, The National Bureau of Economic Research (nber), Working paper nr.
  5087, Cambridge Mass.
  literatuur
  
  Bütler, M en G. Kirchsteiger (1999) Aging Anxiety: Much Ado about Nothing?,
  CentER Discussion Paper, no. 9937, Tilburg.
  Butter, F.A.G den (1998) ‘Zeepbelcultuur’, Economisch Statistische Berichten, 83,
  25: 723.
  Butter, F.A.G. den en F. Wollmer (1992) Endogenizing Technical Progress in the
  Netherlands, bte Studie no. 22, Den Haag.
  Butter, F.A.G den en F.J. Wollmer (1992) ‘Endogene technische ontwikkeling en technologiebeleid’, blz. 49-69 in Beleidsstudies Technologie, Economie, Directie
  Algemeen Technologiebeleid, ministerie ez, Den Haag.
   Butter, F.A.G. den, M.W. Hofkes en H. Verbruggen (1994) ‘Hoe meten we
  duurzaamheid?’, Economisch Statistische Berichten, 79: 638-642.
  Butter, F.A.G. den en J.A.C. van der Eyden (1997) ‘Het Nederlandse milieubeleid
  gespiegeld’, Milieu, 12: 134-144.
  Caballero, R.J. en A.B. Jaffe (1993) ‘How High are the Giants’ Shoulders? An Empirical
  Assessment of Knowledge Spillovers and Creative Destruction in a Model of
  Economic Growth’, nber Macroeconomics Annual 1993: 15-74.
  Canton, E.J.F., H.L.F. de Groot en R. Nahuis (1999) ‘Vested Interests and Resistance to
  Technology Adoption’, paper gepresenteerd op conferentie eea 1-4 september,
  Santiago de Compostela.
  Cardarelli, R., J. Sefton en L.J. Kotlikoff (1998) Generational Accounting in the uk,
  The National Institute for Economic and Social Research (niesr).
  Caselli, F. (1999) ‘Technological Revolutions’, American Economic Review, 89: 78-102.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1991) Sociaal economische maandstatistiek, nr. 5.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1992) Speur- en ontwikkelingswerk in Nederland 1990,
  Voorburg: Sdu.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1994) Kwartaalschrift Onderwijsstatistieken,
  1994-III.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1997) Sociaal economische maandstatistiek, nr. 4.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1998) Automatiseringsstatistieken private sector
  1996-1998, Voorburg: Sdu.
  Centraal Bureau voor de Statistiek, Inkomen van AOW-ers, Sociale Maandstatistiek,
  diverse jaren.
  Centraal Bureau voor de Statistiek (1999), persoonlijke informatie.
  Centraal Bureau voor de Statistiek en Centraal Planbureau (1997) Bevolking en arbeidsaanbod: drie scenario’s tot 2020, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Centraal Planbureau (1994) De collectieve uitgaven in de periode 1950-1990,
  Werkdocument nr. 67, Den Haag.
  Centraal Planbureau (1995) Waar blijft de groei van het nationaal inkomen?,
  Werkdocument nr. 76, Den Haag.
  Centraal Planbureau (1996) Centraal Economisch Plan 1996, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Centraal Planbureau (1997a) Centraal Economisch Plan 1997, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Centraal Planbureau (1997b) Macro Economische Verkenning 1997, Den Haag:
  Sdu Uitgevers.
   Centraal Planbureau (1997c) Challenging neighbours: rethinking German and Dutch economic institutions, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  347
  
  gener at iebew ust beleid
  
  348
  
  Centraal Planbureau (1998a) Centraal Economisch Plan 1998, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Centraal Planbureau (1998b) Macro Economische Verkenning 1999, Den Haag:
  Sdu Uitgevers.
  Coe, D.T. en E. Helpman (1995) ‘International R&D Spillovers’, European Economic
  Review, 39: 859-887.
  Coleman, J.S. (1990) Foundations of Social Theory, Cambridge: The Belknap Press.
  Commissie Financiering Oudedagsvoorziening (1987) Gespiegeld in de tijd. De AOW in de
  toekomst, Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
  Compayen, B. en F.A.G. den Butter (1991) De Nederlandse Economie 3; Het jaarverslag
  van De Nederlandsche Bank, Groningen: Wolters-Noordhoff.
  Corcoran, M.E. (1979) ‘Work experience, labor force withdrawals, and women’s wages:
  Empirical results using the 1976 Panel of Income Dynamics’, blz. 216-245 in
  C.B. Lloyd, E.S. Andrews, C.L. Gilroy (eds.) Women in the labor market,
  New York: Columbia University Press.
  Costanza, R., R. d’ Arge en R.S. de Groot et al. (1997) ‘The value of the world’s ecosystem services and natural capital’, Nature, 387: 253-260.
  Cox, D. (1984) ‘Panel estimates of the effects of carreer interruptions on the earnings of
  women’, Economic Inquiry, 22: 386-403.
  Cozzi, G. (1998) ‘Culture as a bubble’, Journal of Political Economy, 106: 376-394.
  Dalen, H.P. van (1996) ‘Pitfalls in the economic analysis of aging’, Journal of Policy
  Modeling, 17: 157-184.
  Dalen, H.P. van (1997) Social protection and aging populations in the European Union,
  Den Haag: NIDI.
  Dalen, H.P. van (1998) ‘Demografie van economische mirakels’, Economisch Statistische
  Berichten, 13 november: 863.
  Dalen, H.P. van en H.A.A. Verbon (1999a) ‘Wat is de AOW ons waard?’,
  Geron – Tijdschrift voor Sociale Gerontologie, 1: 26-34.
   Dalen, H.P. van en H.A.A. Verbon (1999b) ‘Work, Savings, and Social Security in a LifeCourse Perspective’, blz. 123-157 in L.J.G. van Wissen en P.A. Dykstra (red.)
  Population Issues: An Interdisciplinary Focus, New York: Plenum Press.
  Daniels, N. (1988) Am I my parents’ keeper? An essay on justice between the young and
  the old, New York/Oxford: Oxford University Press.
  Dasgupta, P. (1998) ‘Population, consumption and resources: ethical issues’, Ecological
  Economics, 24: 139-152.
  De Hoog, K. (1995) De marginalisering van het gezin aan het einde van de 20e eeuw; een
  poging tot opheldering van een hardnekkig misverstand, Wageningen:
  Landbouwuniversiteit Wageningen.
  De Vijlder, F. (1996) Natiestaat en Onderwijs, Den Haag: vuga.
  Dekkers, G.J.M., J.H.M. Nelissen en H.A.A. Verbon (1995) ‘Intergenerational equity and
  pension reform: The case of The Netherlands’, Public Finance, 50, 2: 224-245.
  Denison, E.F. (1962) The Sources of Economic Growth in the United States and the
  Alternatives Before Us, Washington dc: Committee for Economic
  Development.
  Denison, E.F. (1967) Why Growth Rates Differ - Postwar Experience in Nine Western
  Countries, Washington dc: Brookings Institution.
  literatuur
  
  de-Shalit, A. (1995) Why posterity matters: environmental policies and future
  generations, London: Routledge.
  Diepstraten, I., P. Ester en H. Vinken (1998) Mijn generatie, zelfbeelden, jeugdervaringen
  en lotgevallen van generaties in de twintigste eeuw, Tilburg: Syntax Publishers.
  Douglas, M. en A. Wildavsky (1982) Risk and culture, Berkely & Los Angeles: University
  of California Press.
  Draper, D.A.G. en J.J. Wondergem (1993) ‘Overheid en economische groei door
  scholing’, Maandschrift Economie, 57: 363-378
  Dudley, L. (1999) ‘Communications and Economic Growth’, European Economic Review,
  43: 595-619.
  Duijn, J.J. van (1979) De lange golf in de economie, Assen: Van Gorcum.
  Dykstra, P. (1998) ‘Moet overheid ouderen koesteren?’, Demos, 14, 4: 29-31.
  Dykstra, P.A. en J. de Jong-Gierveld (1997) ‘Huwelijksgeschiedenis en informele en
  formele hulp aan ouderen’, Bevolking en gezin, 3: 35-61.
   Een leven lang leren (1998), Zoetermeer, Ministerie OCenW.
  Eisenstadt, S.N. (1971) From Generation to Generation, New York: The Free Press.
  Ekamper, P., F. van Poppel en E. Tabeau (1999) ‘Leven dankzij 150 jaar sterftedaling’,
  Demos, 15: 17-20.
  Elder, G.H. (1974) Children of the Great Depression, Chicago: University of Chicago
  Press.
  Entorf, H. en F. Kramarz (1997) ‘Does Unmeasured Ability Explain the Higher Wages of
  New Technology Workers?’, European Economic Review, 41: 1489-1509.
  European Commision (1999) What do Europeans think about the environment? The main
  results of the survey carried oput in the context of Eurobaromater 51.1, Office for
  Official Publications of the European Communities, Luxembourg.
  ‘Europese tijdbom tikt onder Nederlands zorg’, Het Financieele Dagblad ,
  5 oktober 1998: 4.
  Expertmeeting Arbeid en Zorg, Verslag 19 mei 1999, Ministerie van Sociale Zaken en
  Werkgelegenheid.
  Fase, M.M.G. (1975) ‘Human capital, distribution of labour income and scope for future
  consumption’, Amsterdam/Rotterdam-Bank N.V., Economic Quarterly Review,
  41, juni: 5-10.
  Fase, M.M.G., P. Kramer en W.C. Boeschoten (1990) Morkmon II; het dnb kwartaalmodel voor Nederland, Monetaire monografieën 11, Amsterdam:
  nibe / De Nederlandsche Bank.
  Finans- og Tolldepartementet (1998) Fakta og Analyser, Langtidsprogrammet 1998-2001.
  Finch, J. (1994) Family Obligations and Social Change, Cambridge: Polity Press.
  Fogel, R.W. en D.L. Costa (1997) ‘A Theory of Technophysio Evolution, with Some
  Implications for Forecasting Population, Health Care Costs and Pension Costs’,
  Demography, 34: 49-66.
  Fukuyama, F. (1995) Trust, The Social Virtues and the Creation of Prosperity, New York:
  The Free Press.
  Ganzeboom, H.B.G. en W.C. Ultee (red.) (1996) De sociale segmentatie van Nederland in
  2015, WRR Voorstudies en achtergronden V96, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Garrett, D.M. (1995) ‘The Effects of Differential Mortality Rates on the Progressivity of
  Social Security’, Economic Inquiry: 457-475.
   349
  
  gener at iebew ust beleid
  
  350
  
  Gelijns, A. en N. Rosenberg (1996) ‘Making choices about medical technology’, blz. 4570 in L.J. Gunning-Schepers, G.J. Kronjee en R.A. Spasoff (eds.) Fundamental
  questions about the future of health care, WRR Voorstudies en Achtergronden V95,
  Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Gerlagh, R. (1998) The efficient and sustainable use of environmental resource system,
  Amsterdam: Thela Thesis.
  Gerlagh, R. en M.W. Hofkes (1999) Intergenerationele overdrachten van milieukapitaal,
  nog te verschijnen.
  Gordon, R.J. (1999) Has the ‘New Economy’ Rendered the Productivity Slowdown
  Obsolete?, working paper, herziene versie 14 juni 1999,
  Northwestern University.
  Greenwood, J, en B. Jovanovic (1999) ‘The IT Revolution and the Stock Market’,
  American Economic Review, Papers and Proceedings, 89: 116-122.
  Griliches, Z. (1957) ‘Hybrid Corn: An Exploration in the Economics of Technological
  Change’, Econometrica, 25: 501-522.
  Griliches, Z. (1992) ‘The Search for R&D Spillovers’, Scandinavian Journal of Economics,
  94: S29-S47.
  Groot, L.F.M., J.J. Schippers en J.J. Siegers (1988) ‘The effect of interruptions and parttime work on women’s wage rate: a test of the variabel-intensity model’,
  De Economist, 136: 220-238.
  Groot, W. (1998) An empirical analysis of the use of health care services, Universiteit
  Maastricht.
  Groote, P. (1995) Kapitaalvorming in infrastructuur in Nederland 1800-1913,
  proefschrift ru Groningen.
  Grossman, G.M. en E. Helpman (1991) Innovation and Growth in the Global Economy,
  Cambridge ma: mit Press.
  Grossman, G.M. en E. Helpman (1998) ‘Intergenerational redistribution with short-lived
  governments’, The Economic Journal, 108: 1299-1329.
  Group of Ten (1998) The macroeconomic and financial implications of ageing
  populations.
  Grunveld, J.E. (1999) Arbeidstevredenheid, verloop en uitval in de gezondheidszorg,
  nog te verschijnen.
  Hagemann, R.P. en C. John (1997) ‘Fiscal reform in Sweden: what generational
  accounting tells us’, Contemporary Economic Policy, 15, juli: 1-12.
   Hamnett, C. (1996) ‘Housing inheritance in Britain: its scale, seize and future’,
  in A. Walker, The New Generational Contract, London: ucl Press.
  Hansen, G.D., en E.C. Prescott (1998) Malthus to Solow, nber Working Paper no. 6858,
  Cambridge MA.
  Hattinga Verschuure, J.C.M. (1977) Het Verschijnsel Zorg, Lochem: De Tijdstroom.
  Haveman, R. (1994) ‘Should generational accounts replace public budgets and deficits?’,
  Journal of Economic Perspectives, 8, 1: 95-111.
  Hebbink, G.E. (1997a) Generational accounting with feedback effects on productivity
  growth: an application to the public sector of the Netherlands, De Nederlandsche
  Bank, Research Memorandum wo&e, nr 506/9721, Amsterdam.
  literatuur
  
  Hebbink, G.E. (1997b) ‘De overheidslasten voor toekomstige generaties in Nederland’,
  Openbare Uitgaven, 29, 2: 65-73.
  Heijden, E. van der (1996) Altruism, fairness and public pensions: An investigation of survey and experimental data, CentER Dissertatie 15, Katholieke Universiteit
  Brabant, Tilburg.
  Helpman, E. en M. Trajtenberg (1994) ‘A Time to Sow and a Time to Reap:
  Growth Based on General Purpose Technologies’, nber Working Paper,
  no. 4854, Cambridge, ma.
  Helpman, E. en M. Trajtenberg (1996) ‘Diffusion of General Purpose Technologies’,
  NBER Working Paper, no. 5773, Cambridge ma.
  Hollis, M. (1998) Trust within Reason, Cambridge: Cambridge University Press.
  Hooimeijer, P. (1997) Huisvesting van ouderen op het breukvlak van twee eeuwen,
  Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
  Zoetermeer.
  Hope, C., J. Parker en S. Peake (1992) ‘A pilot environmental index for the uk in the
  1980’s’, Energy Policy, 20: 335-343
  Hösle, V. (1999) ‘Wij geven geen bal om toekomstige generaties’, Filosofie Magazine,
  2: 38-41.
  Hove, N.H.L. van den (1995) ‘De kennisuitgaven van ondernemers’ blz. 42-50 in CBS,
  Speur- en ontwikkelingswerk in Nederland 1993, Den Haag: Sdu.
  Imhoff, E. van (1989) ‘Optimal Investment in Human Capital Under Conditions of
  Nonstable Population’, Journal of Human Resources, 24: 414-432.
  Inglehart, R. (1977) The Silent Revolution, Princeton: Princeton University Press.
   Jacobs, B., R. Nahuis en P.J.G. Tang (1999) Sectoral productivity growth and R&D
  spillovers in the Netherlands, Research Memorandum no. 149, Den Haag: CPB.
  Jagannathan, R. en R. Kocherlakota (1996) ‘Why should older people invest less in
  stocks than younger people?’, Federal reserve bank of Minneapolis, Quarterly
  Review, summer: 11-23.
  Jansweijer, R.M.A. (1996) Gouden bergen, diepe dalen. De inkomensgevolgen van een
  betaalbare oudedagsvoorziening, WRR Voorstudies en achtergronden V92,
  Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Jansweijer, R.M.A. (1998) Pensioensystemen vergeleken: wie draagt welke risico’s?, WRR
  Werkdocumenten W102, Den Haag.
  Jones, C.I. en J.C. Williams (1998) ‘Measuring the Social Return to r&d’,
  Quarterly Journal of Economics, 113: 1119-1135.
  Jong-Gierveld, J. de (1998) ‘Intergenerationele zorg en steun kent zijn grenzen’,
  Mens en Maatschappij, 73, 1: 2-4.
  Jong-Gierveld, J. de en P. Dykstra (1998) ‘Scheiden doet lijden’, Demos 14, 1: 1-3.
  Jorgenson, D.W. en K.J. Stroh (1999) ‘Information Technology and Growth’,
  American Economic Review, Papers and Proceedings, 89: 109-115.
  Jovanovic, B. (1996) ‘Learning and Growth’, in D. Kreps en K. Wallis (eds.) Advances in
  Economics, Cambridge: Cambridge University Press.
  Kam, F. de en F. Nypels (1995) Tijdbom, Amsterdam: Uitgeverij Contact.
  Kazemier, B. en J. Exel (1992) The allocation of time in the Netherlands in the context of
  the sna; a module, Central Bureau of Statistics, The Hague.
  351
  
  gener at iebew ust beleid
  
  352
  
  Kempen, E.J. van (1996) ‘Betaalt de baby de “boom”’?, Economisch Statistische Berichten,
  4 september: 724-728.
  ‘Kennis van ouderen’, Index, nr. 9, CBS, oktober 1998: 14.
  Klaassen, G.A.J. en J.B. Opschoor (1991) ‘Economics of sustainability or the sustainability of economics: different paradigms’, Ecological Economics, 4: 93-115.
  Kleijn, J.P. de (1998) ‘Inkomensverdeling 1996’, blz. 18-22 in CBS, Sociaal Economische
  Maandstatistiek, nr. 3.
  Klerk, M.M. de en J.M. Timmermans et al. (1997) Rapportage ouderen 1996, Sociaal en
  Cultureel Planbureau, Den Haag: vuga.
   Komter, A. and W. Vollebergh (1998) ‘Intergenerational Solidarity, family ties under
  strain?’, Sociale Wetenschappen, 41, 3: 25-38.
  Komter, A. en K. Schuyt (1993) Geven in Nederland, Amsterdam: Trouw Pers.
  Komter, A., J. Burgers en G. Engbersen (1999) Het Cement van de Samenleving,
  Utrecht: ASWB-Research papers.
  Koopmans, I. en M.M.J. Stavenuiter (1999) Meer werken, minder zorgen. Arbeid en zorg in
  wetgeving en CAO’s, Breukelen: Nyver.
  Koopmanschap, M.A., L. van Roijen en L. Bonneux (1991) Kosten van ziekten in
  Nederland, Rotterdam: Erasmus Universiteit.
  Kotlikoff, L.J. (1992) Generational Accounting. Knowing who pays, and when, for what we
  spend, New York: The Free Press.
  Kotlikoff, L.J. (1998) ‘Privatizing U.S. Social Security: some possible effects on
  intergenerational equity and the economy’, Review, 80, 2: 31-37.
  Kotlikoff, L.J. en W. Leibfritz (1998) An international comparison of generational
  accounts, The National Bureau of Economic Research (nber),
  Working Paper 6447.
  Kuné, J.B. (1992) ‘Population aging and optimal financing of pension programs’, paper
  voor het 48ste congres (Seoul) van het International Institute of Public Finance.
  Kuné, J.B. (1994) ‘Kapitaaldekking versus omslagfinanciering. Een maar nooit ten einde
  komende discussie?’, Het verzekeringsarchief, 1: 28-35.
  Kuné, J.B. (1996) The hidden liabilities. meaning and consequences, Heerlen:
  Stichting pensioenfonds abp.
  Kuné, J.B. (1998) ‘Er is genoeg voor de ouderen van morgen’, Economisch Statistische
  Berichten, 7 januari: 9-10.
  Kuné, J.B. (red.) (1999) Studies naar defined benefit- en defined contribution regelingen,
  Den Haag: Stichting Pensioenwetenschap.
  Laslett, P. (1972) ‘The Conversation between the Generations’, blz. 36-57 in P.Laslett en
  J. Fishkin (eds.) Philosophy, Politics and Society, Fifth Series, Oxford: Blackwell.
  Laslett, P. (1992) ‘Is there a Generational Contract?’, in P.Laslett en J. Fishkin (eds.) Justice
  between Age groups and Generations, New Haven: Yale University Press.
   Leeuwen, G. van en H. Nieuwenhuijsen (1995) ‘R&D uitgaven en bedrijfsprestaties’, in
  CBS, Speur- en ontwikkelingswerk in Nederland 1993, Den Haag: Sdu.
  Leibfritz, W. (1996) ‘Generational accounting: an international comparison’,
  Intereconomics, 31, 2: 55-61.
  literatuur
  
  Lemmens, R.M.M. (1988) ‘Resultaten uit het Sociaal-economisch panelonderzoek:
  inkomensoverdrachten tussen en binnen huishoudens’, Supplement bij de
  Sociaal-economische Maandstatistiek 5: 4-18.
  Levin, S.G. en P.E. Stephan (1999) ‘Are the Foreign Born a Source of Strength for U.S.
  Science?’, Science, 285: 1213-1214.
  Lutjens, E. (1989) Pensioenvoorzieningen voor werknemers; juridische beschouwingen
  over ouderdomspensioen, Zwolle: Tjeenk Willink.
  Maas, P.J. van der, J.J. Barendregt en L. Bonneux (1996) ‘The future of the health and
  health care of the Dutch’, blz. 23-40 in L.J. Gunning-Schepers, G.J. Kronjee en
  R.A. Spasoff (eds.) Fundamental questions about the future of health care, WRR
  Voorstudies en Achtergronden V95, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  MacFarlane, A. (1978) The Origins of English Individualism: the family, property and and
  social transition, Oxford: Blackwell.
  Mackenbach, J., I. Joung, W. Nusselder en A. Kunst (1998) ‘Medische demografie: terugblik op het prioriteitsprogramma bevolkingsvraagstukken, vooruitblik naar de
  toekomst’, blz. 33-46 in G.A.B. Frinking (red.) Het bevolkingsvraagstuk in de
  eenentwintigste eeuw, Den Haag: nwo.
  Maddison, A. (1987) ‘Growth and Slowdown in Advanced Capitalist Economies:
  Techniques of Quantitative Assessment’, Journal of Economic Literature,
  25: 649-698.
  Maddison, A. (1995) Monitoring the World Economy 1820-1992, Parijs: oecd.
  Mannheim, K. (1928) ‘Das Problem der Generationen,’ Kölner Vierteljahreshefte für
  Soziologie 7: 157-185 en (1929) 309-330. Ook verschenen als ‘The Problem of
  Generations’, blz. 276-321 in K. Mannheim (1952) Essays on the Sociology of
  Knowledge, edited by P. Keckkemeti, London: Routledge and Kegan Paul.
  Margolis, R.M. en D.M. Kammen (1999) ‘Underinvestment: The Energy Technology and
  R&D Policy Challenge’, Science, 285: 690-692.
  ‘Measuring Intangible Assets - A Price on the Priceless’, The Economist, 12 June 1999:
  72-74.
   Mei, A.P. van der (1998) ‘Decker en Kohll: Op weg naar een vrij verkeer voor patiënten in
  de Europese Gemeenschap’, Sociaal recht, 13, 6: 187-196.
  Meijdam, A.C. en H.A.A. Verbon (1997) ‘Aging and public pensions in an overlappinggenerations model’, Oxford Economic Papers, 49: 29-42.
  Miles, D. (1999) ‘Modelling the impact of demographic change upon the economy’,
  The Economic Journal, 109: 1-36.
  Mincer, J. en H. Ofek (1982) ‘Interrupted work careers: Depreciation and restoration of
  human capital’, Journal of Human Resources, 17, winter: 3-24.
  Mincer, J. en S. Polachek (1974) ‘Family investments in human capital: Earnings of
  women’, Journal of Political Economy, 82: S76-S110.
  Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (1999) Op weg naar een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg, Den Haag.
  Minne, B. (1995) Onderzoek, ontwikkeling, en andere immateriële investeringen in
  Nederland, CPB Onderzoeksmemorandum no. 116, Den Haag.
  Mokyr, J. (1990) The Lever of Riches – Technological Creativity and Economic Progress,
  Oxford: Oxford University Press.
  353
  
  gener at iebew ust beleid
  
  354
  
  Mootz, M. (1981) De patiënt en zijn naasten: de invloed van houdingen in het persoonlijk netwerk van de patiënt op zijn medische consumptie, Den Haag:
  Pasman drukkerij.
  Nelissen, J.H.M. (1993) The redistributive impact of social security schemes on lifetime
  income, dissertatie, Tilburg.
  Nelissen, J.H.M. (1994) Towards a payable pension system. Costs and redistributive
  impact of the current Dutch system and three alternatives, Den Haag: vuga.
  Nelissen, J.H.M. (1995) ‘Lifetime income redistribution by the old-age state pension in
  The Netherlands’, Journal of public economics, 58: 429-451.
  Nelson, R.R. en P.M. Romer (1996) ‘Science, Economic Growth and Public Policy’,
  Challenge: 9-21.
  NIDI (1999) Levenslopen in Verandering. Een studie naar ontwikkelingen in de
  levenslopen van Nederlanders geboren tussen 1900 en 1970, nog te verschijnen
  ‘Nieuwe risico’s’, special Welwezen 1998, 28, 7.
   Nieuwenhuis, J.H. (1992) Confrontatie en compromis: recht, retoriek en burgerlijke
  moraal, Deventer: Kluwer.
  Noelle-Neumann, E. en E. Piel (eds.) (1983) Eine Generation später, München: Saure.
  Nordhaus, W.D. (1994) Managing the global commons, Cambridge ma: mit Press.
  Norton, B. G. (1995) ‘Evaluating ecosystem states: Two competing paradigms’, Ecological
  Economics, 14: 113-127.
  Nyfer (1996) Lang zullen we leven! - en wie zal dat betalen..., Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Ommen, G.J.B. van (1999) ‘Het menselijke genoom in kaart; en dan?’, inleiding
  jubilieumsymposium knmg Het menselijk genoom: paspoort voor een
  (on)zekere toekomst?, Leiden, 8 april 1999.
  Oosenbrug, A. (1999) ‘Lage rente knaagt aan pensioenstelsel’, Economisch Statistische
  Berichten, 9 april: 270-272.
  Passmore, J. (1974) Men’s Responsibility for nature, London: Duckworth Press.
  Penninx, K. (1999a) De Buurt voor alle leeftijden, Utrecht, Nederlands Instituut voor
  Zorg en Welzijn.
  Penninx, K. (1999b) ‘Iedere leeftijd heeft haar kenmerk en bekoring, een intergenerationele aanpak van lokaal sociaal beleid’, Geron 1, 1: 16 – 24.
  ‘Pension fund investment’, Financial Times, 21 May 1999, bijlage.
  Phillipson, C. (1996) ‘Intergenerational Conflict and the Welfare State: American and
  British Perspectives’, in A.Walker (ed.) The New Generational Contract, London:
  ucl Press.
  Polder, J.J., W.J. Meerding, M.A. Koopmanschap, L. Bonneux en P.J. van der Maas (1997a)
  Kosten van ziekten in Nederland 1994, Instituut Maatschappelijke
  Gezondheidszorg / Instituut voor Medisch Technology Assessment, Erasmus
  Universiteit, Rotterdam.
  Polder, J.J., W.J. Meerding, M.A. Koopmanschap, L. Bonneux en P.J. van der Maas (1997b)
  ‘De stijgende kosten van de gezondheidszorg’, Economisch Statistische
  Berichten, 17 september: 702-705.
  Pommée, M. (1998) National Accounts. Measurement and valuation of gas and oil reserves
  in The Netherlands, CBS, Voorburg/Heerlen.
  Pommée, M. en W. Baris (1996) Balance sheet valuation: produced intangible assets and
  non-produced assets, CBS Occasional paper NA-081, Voorburg.
  literatuur
  
  Pommer, E. (1994) Profijt van de overheid III, Rijswijk: Sociaal en Cultureel Planbureau.
   Pommer, E. en L. Ruitenberg (1994) Profijt van de overheid III. De verdeling van de
  gebonden inkomensoverdrachten in 1991, scp, Rijswijk.
  Ponds, E.H.M., R. Bosch, E.A. Breunesse en B.J. Willemsen (1999) ‘Defined contribution
  versus defined benefit: pensioenfinanciering tussen keuzevrijheid en risicodeling’, blz. 28-103 in J.B. Kuné (red.): Studies naar defined benefit- en defined contributionregelingen, Den Haag: Stichting Pensioenwetenschap.
  Poppel, F.W.A. van (1999) De ‘statistieke ontleding van de dooden’: Een spraakzame
  bron?, Oratie ku Nijmegen, Nijmegen.
  Poterba, J.B. (1998) ‘Demographic change, intergenerational linkages and public
  education’, The American Economic Review, 88, 2: 315-320.
  Pott-Buter, H.A. en W.N.J. Groot (1987) Kosten van kinderen. Een overzicht, Nederlandse
  Gezinsraad, Den Haag.
  Praag, B.M.S. van en E.J.S. Plug (1993) ‘Kinderbijslag en kindervreugd’, Economisch
  Statistische Berichten, 20 oktober: 720-723.
  Putnam, R.D. (1993) Making Democracy Work, Priceton: Princeton University Press.
  Quereshi, H. (1996) ‘Obligations and support within families’, in A. Walker (ed.)
  The New Generational Contract, London: ucl Press.
  Quereshi, H. and A. Walker (1989) The Caring Relationships: elderly people and their
  families, New York: Temple University Press.
  Rabl, A. (1996) ‘Discounting of long-term costs: what would future generations prefer
  us to do?’, Ecological Economics, 17: 137-145.
  Ramsey F.P. (1928) ‘A mathematical theory of saving’, Economic Journal, December: 54359.
  Raub, W. (1997) Samenwerking in duurzame relaties en sociale cohesie, Amsterdam:
  Thesis Publishers.
  Rawls, J. (1971) A Theory of Justice, Cambridge: The Belknap Press.
  Regt, A. de (1993) Geld en gezin, financiële en emotionele relaties tussen gezinsleden,
  Amsterdam: Boom.
  Rele, H. ter (1997) Generational accounts for the Dutch public sector, Research
  Memorandum nr. 135, Den Haag: CPB.
  Rogers, E.M. en F.F. Shoemaker (1971) Communication of Innovations. A Cross-cultural
  Approach, New York: Free Press.
  Romer, P.M. (1986) ‘Increasing Returns and Long-Run Growth’, Journal of Political
  Economy, 94: 1102-1037.
   Rossi, A. S. en P.H. Rossi (1990) Of Human Bonding, Parent-Child Relations Across the
  Life Course, New York: Aldine de Gruyter.
  Royal Norwegian Ministry of Finance (1997) Report no 4 to the Storting (1996-97).
  The Long-term Programme 1998-2001, Oslo.
  Ruwaard, D. en P.G.N. Kramers (1997) Volksgezondheid Toekomstverkenning 1997, rivm,
  Utrecht: Elsevier.
  Samuelson, P.A. (1958) ‘An Exact Consumption-Loan Model of Interest with or without
  the Social Contrivance of Money’, Journal of Political Economy, LXVI: 467-482.
  Schelsky, H. (1957) Die Skeptische Generation, eine Soziologie der Deutschen Jugend,
  Düsseldorf.
  355
  
  gener at iebew ust beleid
  
  356
  
  Schnabel, P. (1984) ‘Professionaliteit als probleem in de geestelijke gezondheidszorg’,
  Tijdschrift voor Sociale Gezondheidszorg, 62,15: 602-608.
  Schrameijer, Ph. (1992) ‘Sociale netwerken; een gemengd genoegen’, blz.101-108 in Beter
  worden door minder zorg, Amstelveen: Stichting Sympoz.
  Schwartz, M. en M. Thompson (1990) Divided we stand. Redefining politics, technology
  and social choice, New York: Harvester Wheatsheaf.
  Sen, A. (1997) ‘Editorial’, Human Capital and Human Capability, World Development,
  25, 12: 1959-1961
  Sen, A.K. (1998) ‘Mortality as an Indicator of Economic Success and Failure’, Economic
  Journal, 108: 1-25.
  Smit, P.W.M., P.J. Stallen en G.F.W. Herngreen (1998) Ruimte als forum, WRR
  Werkdocumenten W100, Den Haag
  Smits, J.P. (1999) ‘Economische ontwikkeling, 1800-1995’, blz. 15-33 in R. van der Bie en
  P. Dehing (red.) Nationaal goed, Voorburg: CBS.
  Sociaal Economische Raad (1990) Pensioenproblematiek, advies nr. 90/23, Den Haag.
  Sociaal Economische Raad (1997) Advies werken aan zekerheid, Den Haag.
  Sociaal Economische Raad (1999) Gezondheidszorg in het licht van de toekomstige
  vergrijzing, Rapport van de Commissie van Sociaal-Economische Deskundigen,
  Den Haag.
  Sociaal en Cultureel Planbureau (1996) Sociaal en Cultureel Rapport 1996, Rijswijk.
  Sociaal en Cultureel Planbureau (1998) Sociaal en Cultureel Rapport 1998, Rijswijk.
  Sociaal en Cultureel Planbureau, Tijdbestedingsonderzoek 1975-1995, nog niet
  gepubliceerd.
   Soete, L.L.G. en B.J. ter Weel (1999) ‘Innovation, Knowledge Creation and Technology
  Policy: The Case of the Netherlands’, De Economist, 147: 293-310.
  Solow, R.M. (1956) ‘A Contribution to the Theory of Economic Growth’, Quarterly
  Journal of Economics, 70: 67-94.
  Stanford, R.A. (1997) ‘Capital’, www.furman.edu/~stanford/capital.htm.
  Steenkamp, T. en J. Frijns (1996) ‘Beleggingsrendementen van pensioenfondsen en
  verzekeraars’, Economisch Statistische Berichten, 20 november.
  Stephan, P.E. en S.G. Levin (1992) Striking the Motherlode in Science, Oxford: Oxford
  University Press.
  Stichting van de Arbeid (1997a) Aanbevelingen gericht op vernieuwing van pensioenregelingen, 6/97, Den Haag.
  Stichting van de Arbeid (1997b) Convenant inzake de arbeidspensioenen, overeengekomen
  tussen het Kabinet en de Stichting van de Arbeid op 9 december 1997, 12/97,
  Den Haag.
  Stichting van de Arbeid (1998) Convenant overeengekomen tussen Stichting van de Arbeid
  en het CSO over verbetering van de medezeggenschap van
  gepensioneerden bij de uitvoering van pensioenregelingen, 2/98, Den Haag.
  Stiglitz, J.E. (1999) ‘Public Policy for a Knowledge Economy’, speech gegeven op cepr
  conferentie, Washington: Worldbank.
  Stoekenbroek, J. en A. Wiersma (1998) ‘Honderd jaar AOW: kapitaaldekking of
  omslagstelsel?’ De Actuaris, 6, 2: 11-18.
  Stokman, A.C.J. (1998) ‘De dynamiek van de lopende rekening’, Economisch Statistische
  Berichten, 30 oktober: 824-826.
  literatuur
  
  Stroeken, J. en J.H.M. Coumans (1998) ‘Het feitelijk en potentieel gebruik van
  informatietechnologie in het mkb’, Bedrijfskunde, 70: 72-83.
  Swift, D.F. (1969) The Sociology of Education, London: Routledge & Kegan Paul.
  Tesser, P.T.M., F.A. van Dugteren en J.G.F. Merens (1998) Rapportage minderheden 1998,
  Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag.
  Thomson, D. (1989) ‘The Welfare State and Generation Conflict: Winners and Losers’,
  in P.Johnson, C. Conrad en D. Thomson (eds.) Workers versus Pensioners:
  Intergenerational Justice in an Aging World, Manchester: Manchester University
  Press.
   Thomson, D. (1992) ‘Generations, Justice and the Future of Collective Action’, in
  P.Laslett en J. S. Fishkin (eds.) Justice between Age groups and Generations, New
  Haven: Yale University Press.
  Thomson, R. (1984) ‘The Eco-technic Process and the Development of the Sewing
  Machine, blz. 243-269 in G. Saxonhouse en G. Wright (eds.) Technique, Spirit
  and Form in the Making of Modern Economies, Greenwich: jai Press.
  Timmerman, J.G. en P.J.M. van de Ven (1994) A social accounting matrix for
  The Netherlands, concepts and results, CBS Occasional paper NA-068 (I & II),
  Voorburg.
  Timmermans, J.M. et al. (1997) Vraagverkenning wonen en zorg voor ouderen, Sociaal en
  Cultureel Planbureau, Den Haag: vuga.
  Tinbergen, J. (1942) ‘Zur Theorie der Langfristigen Wirtschaftsentwicklung’,
  Weltwirtschaftliches Archiv, 55: 511-549.
  Tjadens, F.L.J. en M.S.H. Duijnstee (1999) ‘Mantelzorgondersteuning in Nederland anno
  1998. Een stand van zaken’, blz. 201-271 in Achtergrondstudies bij het advies
  Zorgarbeid in de toekomst, Den Haag/Zoetermeer: Raad voor Maatschappelijke
  Ontwikkeling/Raad voor de Volksgezondheid en Zorg.
  Tweede Kamer, 21137 (1988-1989) Nationaal Milieubeleidsplan.
  Tweede Kamer, 24887 nr.1 (1995-1996) Maatschappelijke positie en de functie van het
  gezin.
  Tweede Kamer, 25010 (1996-1997) Werken aan zekerheid. Bouwstenen voor een modern
  en houdbaar sociaal stelsel.
  Tweede Kamer, 25400 (1996-1997) Op weg naar begrotingsevenwicht. Tiende rapport
  studiegroep begrotingsruimte.
  Tweede Kamer, 25604 (1997-1998) Jaaroverzicht zorg 1998.
  Tweede Kamer, 25699 (1997-1998) Wijziging van de Wet financiering volksverzekeringen
  houdende regels omtrent de maximering van het premiepercentage en de mogelijkheid van verstrekking van rijksbijdragen voor de algemene ouderdomsverzekering, alsmede omtrent de vorming van een Spaarfonds AOW.
  Tweede Kamer, 26403 (1998-1999) Voorstel van wet van het lid Van Zijl tot wijziging van
  de psw in verband met het opnemen van voorschriften betreffende besteding van
  overschotten bij pensioenfondsen voor het toekennen van toeslagen op premievrije
  pensioenaanspraken en ingegane pensioenen (besteding pensioenoverschot).
   Udo de Haes, H.A. (1984) ‘Milieukunde, begripsbepaling en afbakening’,
  in J.J. Boersema, J.W Copius Peereboom en W.T. de Groot Basisboek
  Milieukunde Meppel: Boom.
  357
  
  gener at iebew ust beleid
  
  358
  
  Valdés-Prieto, S. (red.) (1997) The economics of pensions. Principles, policies, and international experience, Cambridge: Cambridge University Press.
  Van der Lippe, T. (1997) ‘Verdeling van onbetaalde arbeid, 1975-1995’, in M.Niphuis-Nell
  (red.) Sociale atlas van de vrouw, deel 4 Veranderingen in de primaire leefsfeer,
  Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag: vuga.
  Verbiest, P. (1997) De kapitaalgoederenvoorraad in Nederland, Voorburg/Heerlen: CBS.
  Verbon, H.A.A. (1998) ‘Vergrijzing: de verdeling is het probleem’, Economisch
  Statistische Berichten, 20 maart: 232-233.
  Verbon, H.A.A. en H. van Dalen (1998) ‘Samen voor ons eigen. Solidariteit in een
  vergrijzende samenleving’, blz. 23-32 in G.A.B. Frinking (red.)
  Het bevolkingsvraagstuk in de eenentwintigste eeuw, Den Haag: nwo.
  Verbon, H.A.A., B.J.A.M. Groezen en Th. Leers (1999) Economische theorie van
  overlappende-generatiemodellen, nog niet gepubliceerd.
  Verbruggen, H. et al. (1999) ‘Alternative calculations of sustainable national income
  according to Hueting’, in E. van Ierland et al. (red) International Symposium
  Valuation of Nature and Environment, April 23, 1999, Amsterdam.
  Verspagen, B. (1999) ‘The Role of Large Multinationals in the Dutch Technology
  Infrastructure: A Patent Citation Analysis’, working paper, tu Eindhoven.
  Verzekeringskamer (1995) Jaarverslag, Apeldoorn.
  Verzekeringskamer (1996 …1999) Pensioenmonitor, niet-financiële gegevens
  pensioenfondsen. Stand van zaken 1995 …1998, reeks vk Studies, Apeldoorn.
  Verzekeringskamer (div. jaren) Financiële gegevens pensioenfondsen, Apeldoorn.
  Vos, K. de, R. Alessie en P. Fontein (1997) Pensioenen: regelingen, percepties en
  preferenties, Economisch Instituut Tilburg.
  Vries, B. de et al. (1998) Gezondheidszorg in tel 6, Utrecht: Nederlandse Zorgfederatie.
  Walker, A. (1993) Age and Attitudes, Brussels: Commission of European Communities.
  Walker, A. (ed.)(1996) The New Generational Contract, London: ucl Press.
  wced (1987) Our common future, Oxford: Oxford University Press.
   Weisbrot, B.A. (1961) ‘Valuation of human capital’, Journal of Political Economy,
  69: 425-436.
  Werf, C. van der en E. Smidt (1997) Witte vlekken op pensioengebied. stand van zaken
  1996 en vergelijking met 1985, Den Haag: vuga.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1987) Ruimte voor groei; kansen en
  bedreigingen voor de Nederlandse economie in de komende tien jaar, Rapporten
  aan de Regering nr.29, Den Haag: Sdu Uitgeverij.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1993) Ouderen voor ouderen,
  Rapporten aan de Regering nr. 43, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1994) Duurzame risico’s: een blijvend
  gegeven, Rapporten aan de Regering nr.44, Den Haag: Sdu Uitgeverij.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1995) Hoger Onderwijs in fasen,
  Rapporten aan de Regering nr.47, Den Haag: Sdu Uitgeverij.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1997) Volksgezondheidszorg,
  Rapporten aan de regering nr. 52, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (1998) Staat zonder land. Een verkenning van bestuurlijke gevolgen van informatie- en communicatietechnologie,
  Rapporten aan de Regering nr. 54, Den Haag: Sdu Uitgevers.
  literatuur
  
  Wijnbergen, Sweder van (1998) ‘Fiscaliteit, onderwijs en inactiviteit’, bijdrage Preadvies
  Koninklijke Vereniging voor Staathuishoudkunde in H.P Huizinga (red.)
  Belastingherziening in het fin de siècle, Utrecht: Lemma.
  World Bank (1994) Averting the Old Age Crisis, Oxford: Oxford University Press.
  Zalm, G. (1990) Mythen, paradoxen en taboes in de economische politiek, inaugurele rede
  23 mei, Vrije Universiteit, Amsterdam.
  Zanden, J.L. van (1997a) ‘Twee eeuwen economische groei,’ CBS Index, januari: 24-27
  Zanden, J.L. van (1997b) Een klein land in de 20e eeuw – Economische geschiedenis van
  Nederland 1914-1995, Utrecht: Spectrum.
  Zijderveld, A.C. (1979) ‘Het ethos van de verzorgingsstaat, een cultuursociologische
  bijdrage’, Sociale Wetenschappen, 22, 3: 179 - 203.
   359
  
  gener at iebew ust beleid
  
  360
  
  bijlage a
  
  BIJLAGE
  
  a
  
  een taxonomie van bezittingen
  
  a .1
  
  inleiding
  In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de soorten bezittingen, materieel en immaterieel, die tussen generaties kunnen worden overgedragen.
  Deze taxonomie wordt gepresenteerd in de vorm van een sterk vereenvoudigd
  stelsel van balansen. De nationale boekhouding wordt als uitgangspunt genomen voor een beschouwing over de samenhang tussen verschillende typen
  overdrachten. Vervolgens geven de veranderingen in de balansposten de stromen weer van financiële en niet-financiële middelen en van reële vermogens
  tussen de sectoren. Zo wordt duidelijk dat bijvoorbeeld een pensioenuitkering
  geen overdracht is, maar een interen op opgebouwde pensioenaanspraken.
  Ten slotte wordt bestudeerd wat deze taxonomie betekent voor de beschrijving
  van vermogensoverdrachten, gebonden en ongebonden inkomensoverdrachten
  en overdrachten in de vorm van herwaarderingen.
  In het kader van dit rapport dient het stelsel van balansen vooral als conceptueel
  referentiekader. In beginsel zouden op basis van zo’n stelsel de overdrachten in
  een uitgebreid monetair overzicht kunnen worden weergegeven. Een dergelijke
  empirische invulling van zo’n volledig monetair overzicht is niet opportuun.
  In dit rapport worden de overdrachten tussen generaties immers niet beperkt tot
  materiële en financiële overdrachten, maar spelen ook immateriële overdrachten
  en overdrachten waarvan de (schaduw)prijs sterk van individuele en wisselende
  preferenties afhangt.
  De grootste waarderingsproblemen doen zich voor bij de immateriële activa.
   Deze activa spelen een belangrijke rol, ze zijn omvangrijk, maar een objectieve
  waardering ervan in geld is nauwelijks mogelijk. Als die waardering wel mogelijk zou zijn, zou blijken dat deze een grote invloed hadden op het saldo van de
  overdrachten tussen generaties. Een eenvoudige winst- en verliesrekening van
  diverse cohorten is vooralsnog niet mogelijk, omdat een dergelijke saldoberekening te veel onzekere en belangrijke posten openlaat. In hoofdstuk 4 wordt aan
  de hand van generatierekeningen aangetoond dat zelfs een partiële benadering,
  waarbij slechts het profijt van de sociale zekerheid en andere overheidsoverdrachten worden bestudeerd, op vrijwel onoverkomelijke waarderingsproblemen stuit. Ook binnen een partiële benadering met plausibele veronderstellingen kan zowel worden beweerd dat toekomstige generaties een schuldenlast
  erven als dat zij een positieve erfenis tegemoet kunnen zien. De weg van een
  winst- en verliesrekening van cohorten wordt in dit rapport dan ook niet gekozen.
  Ook het onderscheid tussen het micro- en macroniveau maakt het problematisch de overdrachten tussen generaties kwantitatief in kaart te brengen.
  Op macroniveau is het geboortejaar het verbindende element en wordt het
  
  361
  
  gener at iebew ust beleid
  
  relatieve profijt van cohorten tegen elkaar afgewogen. Op microniveau daarentegen is de verwantschap binnen een huishouden het verbindende element en
  worden overdrachten tussen generaties juist positief beleefd. Het feit dat hier veel
  minder gecalculeerd wordt, wil niet zeggen dat er minder zou worden overgedragen. Een extra complicerende factor is dat overdrachten op macroniveau en overdrachten op microniveau elkaar versterken en niet of nauwelijks elkaar vervangen.
   a .2
  
  362
  
  een inventarisatie van bezittingen
  De materiële en immateriële bezittingen worden hieronder conceptueel in kaart
  gebracht aan de hand van een stelsel van balansen dat is afgeleid van de nationale
  boekhouding. Hiertoe worden de relevante onderlinge schuld- en vermogensposities van de in de economie te onderscheiden sectoren uitgesplitst en de nietrelevante posten zoveel mogelijk samengevoegd. Figuur A.1 laat de balansen
  zien voor zes sectoren, namelijk gezinnen, bedrijven, pensioenfondsen, banken,
  overheid en buitenland.1 Steeds is het totaal van activa per definitie gelijk aan
  het totaal van passiva, waarbij het geldelijk eigen vermogen (V) de sluitpost
  vormt. In een dergelijke balansopstelling staan voorraden centraal. Tot deze
  voorraden worden ook de niet-financiële activa gerekend. Deze voorraden geven
  de onderlinge schuld- en vermogensverhoudingen tussen de sectoren aan.
  Het gaat hier om een gesloten stelsel van balansen dat een volledige en consistente beschrijving geeft van de nationale boekhouding. Dit betekent dat iedere
  post tweemaal op een balans voorkomt: eenmaal aan de actiefzijde van een
  balans en eenmaal aan de passiefzijde van een andere balans. Er zijn twee uitzonderingen. Het geldelijk eigen vermogen van gezinnen, bedrijven, fondsen en
  banken tezamen wordt gevormd door de som van de vorderingen op het buitenland en op de overheid. De post ‘overige activa’ (oa) vormt de tweede uitzondering. Deze post staat voor de roerende en onroerende goederen alsmede voor
  moeilijk op geld te waarderen activa. Daarom is deze post binnen de sector ook
  op de passiefzijde opgenomen. Zoals vaak is ook hier de post ‘overig’ niet per
  definitie ook minder belangrijk.
   Het totale eigen vermogen bestaat uit het geldelijk vermogen plus de waarde van
  de ‘overige activa’ (v + oa). Omdat de post ‘overige activa’ aan beide zijden op
  dezelfde balans staat, kan het eigen vermogen min of meer naar believen groter
  of kleiner worden geschat, zonder dat dit veel gevolgen heeft voor de economische interacties tussen de sectoren. De waardering van de ‘overige activa’
  bepaalt in hoge mate hoe rijk men zich rekent. In de beschrijving per sector
  komt dit nader aan de orde.
  bijlage a
  
  Figuur A.1
  
  Balansopstelling nationale boekhouding
  
  gezinnen
  
  bedrijven
  
  fondsen
  
  activa
  
  passiva
  
  activa
  
  passiva
  
  activa
  
  passiva
  
  Gg,b
  
  Kb,g
  
  Gbd,b
  
  Kg,bd
  
  Kf,bd
  
  Pg65-
  
  Kg,o
  
  Kb,bd
  
  Kf,o
  
  Pg65+
  
  Kg,bd
  
  Kf,bd
  
  Pg65Pg65+
  NBAg
  
  Vg
  
  NBAbd
  
  Vbd
  
  BAf
  
  Vf
  
  OAg
  
  OAg
  
  OAbd
  
  OAbd
  
  OAf
  
  OAf
  
  banken
  
  overheid
  
  buitenland
  
  activa
  
  passiva
  
  activa
  
  passiva
  
  activa
  
  passiva
  
  Kb,g
  
  Gg,b
  
  SSCH
  
  Kg,o
  
  ∑LR
  
  NBAg
  
  Kb,bd
  
  Gbd,b
  
  ∑FTo
  
  Kf,o
  
  NBAbd
  
  SSCH
  
  BAf
  NBAb
  IR
  
  363
  
  IR
  NBAb
  
  Vb
  
  OAb
  
  OAb
  
  OAo
  
  OAo
  
  ∑FT0 + (∑LR = Vg + Vbd + Vf + Vb
  met:
  G
  
  Geld
  
  g
  
  K
  
  Krediet
  
  bd bedrijven
  
  P
  
  Pensioenrecht
  
  gezinnen
  
  f
  
  fondsen
  
  NBA, BA(Netto) Buitenlandse Activa
  
  b
  
  banken
  
  OA
  
  Overige Activa
  
  o
  
  overheid
  
  IR
  
  Internationale Reserve
  
  SSCH
  
  Saldo Schatkist
  
  FT
  
  Financieringstekort
  
  LR
  
  Lopende Rekening
  
  V
  
  Eigen Vermogen
  
  Het vermogen van gezinnen
  De vermogens- en schuldposities van gezinnen spelen in een beschouwing over
  de overdrachten tussen generaties een belangrijke rol. Gezinnen of huishoudens
  worden in economische zin vaak als eenheid beschouwd, omdat het niet goed
  mogelijk is de stromen binnen gezinnen in kaart te brengen. In juridische zin is
  sprake van individuen, omdat eigendom op naam staat. Ook vanuit generatieoogpunt moeten gezinnen opgesplitst worden, omdat binnen huishoudens
  leden van verschillende generaties samenwonen.
   gener at iebew ust beleid
  
  Het netto financieel vermogen van de gezinnen (Vg) is de resultante van de
  financiële actiefposten en het door de banken geleverde krediet. Het vermogen
  van burgers neemt toe door inkomsten en erfenissen en neemt af door consumptie en schenkingen. Gedurende het leven sparen burgers geld op de bank,
  leveren zij krediet aan de overheid en bedrijven in de vorm van obligaties en
  aandelenbezit en bouwen zij pensioenrechten op. Ook sparen zij doordat de
  lening voor het eigen huis wordt afgelost. Zo ontstaat vermogen waarop na pensionering wordt ingeteerd. Na overlijden is er, bedoeld of onbedoeld, een restant
  dat in de vorm van erfenissen overgaat naar de volgende generatie.
  364
  
  De belangrijkste component van het netto financieel vermogen vanuit het oogpunt van de overdrachten tussen generaties betreft het pensioenvermogen.
  De post Pg65- geeft in het overzicht het opgebouwde pensioenvermogen weer van
  de middengeneratie. De tweede post Pg65+ betreft de pensioenverplichtingen aan
  ouderen. De tegenposten zijn als passiva te vinden bij de fondsen. Het gaat hier
  om de contant gemaakte waarde van de opgebouwde rechten op aanvullend pensioen. Men zou hier Kuné (1996) kunnen volgen en ook opgebouwde AOW-rechten kunnen kapitaliseren als vermogenspost. Deze zouden dan als passiefpost bij
  de overheid terecht komen. Dit zou in lijn zijn met de constatering dat intergenerationele overdrachten zoals AOW ook gezien kunnen worden als intertemporele
  overdrachten. Omdat de juridische basis voor AOW-rechten een wezenlijk andere
  is dan die voor rechten op aanvullend pensioen, wordt daar hier van afgezien.
   Ook belangrijk is de actiefpost Kg,bd (tegenpost bij bedrijven) die de omvang
  weergeeft van het vreemd en eigen vermogen van bedrijven dat de gezinnen
  bezitten. Voor zover het hier om eigen vermogen van bedrijven gaat, doet zich
  bij empirische invulling van deze balans een waarderingsprobleem voor. Voor
  het eigen vermogen van de beursgenoteerde bedrijven zou men hier de beurswaarde (gecorrigeerd voor schommelingen) kunnen invullen. Maar in een
  totaalbalans van de Nederlandse volkshuishouding valt ook het eigen vermogen
  van niet-beursgenoteerde bedrijven onder deze post. De actiefpost (Kg,o) symboliseert het krediet dat de gezinnen aan de overheid verlenen, voornamelijk in
  de vorm van staatsobligaties en voor een klein deel als korte overheidsschuld.
  De passiefpost Kg,b is voornamelijk hypothecair krediet dat de gezinnen bij de
  banken hebben en voor een klein deel ook consumptief krediet.
  De overige componenten zijn vanuit het oogpunt van de overdrachten tussen
  generaties van secundair belang. Gg,b betreft het geld en de overige financiële
  activa die de gezinnen bij de banken aanhouden. Het gaat daarbij om het chartale
  geld (passiva van de centrale bank), giraal geld, spaartegoeden en vreemd vermogen van banken. Voor zover de gezinnen eigen vermogen (aandelen) van banken
  aanhouden, wordt dit in het stelsel balansen bij de bedrijven gerekend.
  Onder het netto buitenlandse actief van gezinnen (NBAg) vallen onder meer
  onder het bezit van buitenlandse obligaties door gezinnen en van deelnemingen
  in buitenlandse bedrijven. Voor zover gezinnen in het buitenland krediet hebben opgenomen, wordt dit op deze post in mindering gebracht.
  bijlage a
  
  Het financieel vermogen Vg is echter niet het volledige vermogen van gezinnen.
   Om zicht te bieden op dit volledige vermogen is de restpost ‘overige activa’ van
  gezinnen (OAg) in de balans opgenomen. De boekhoudkundige consistentie
  vereist dat deze post zowel aan de actiefzijde als aan de passiefzijde van de
  balans wordt vermeld. Het is duidelijk dat bij een empirische invulling zich hier
  in nog veel sterkere mate dan bij het bezit aan vreemd en eigen bedrijfsvermogen van gezinnen waarderingsproblemen voordoen.
  De ‘overige activa’ bestaan allereerst uit materiële goederen: woningen, grond
  en roerende niet-financiële activa zoals auto’s en boten. Minstens zo belangrijk
  zijn echter het menselijk kapitaal en het sociaal kapitaal. Het menselijk kapitaal
  kan worden opgevat als de contante waarde van het arbeidsinkomen dat een
  individu gedurende zijn leven nog kan verdienen. Het kapitaal wordt opgebouwd in de jeugdfase. Tijdens de werkzame leeftijd wordt het meer waard door
  toenemende ervaring en neemt de waarde ervan af door veroudering. Het sociale kapitaal kan worden opgevat als de contante waarde van de onbetaalde (zorg)arbeid die een individu gedurende zijn leven kan leveren. Dit is natuurlijk een
  contradictio in terminis, omdat onbetaalde arbeid per definitie niet op geld kan
  worden gewaardeerd. Toch heeft met name Bruyn-Hundt (1996) wel pogingen
  hiertoe ondernomen. Deze laten zien dat de economische waarde van de onbetaalde arbeid in dezelfde orde van grootte ligt als die van de monetaire productie.
  Menselijk kapitaal en sociaal kapitaal zijn slechts ten dele elkaars substituut;
  zorg en beroepsarbeid worden steeds vaker gecombineerd. Toch kost de combinatie van taken wel verdiencapaciteit, in de vorm van deeltijdarbeid of voorzieningen voor vervangende zorg. Ze staan dus niet los van elkaar.
   De aanwezigheid van menselijk kapitaal heeft ook externe effecten, waardoor de
  som van het menselijk kapitaal in een samenleving niet gelijk is aan het opgetelde individuele kapitaal. Alleen in de juiste omgeving kan het menselijk kapitaal
  optimaal tot zijn recht komen. In het oerwoud geeft een universitaire opleiding
  bijvoorbeeld minder verdienmogelijkheden dan in een ontwikkelde samenleving.
  Ook al kan het niet zo gemakkelijk gemeten worden, binnen dit stelsel balansen
  is het brutovermogen van gezinnen gelijk aan Vg + OAg. Dit brutovermogen,
  waarvan de omvang vastligt via samenstelling en waardering van de overige
  balansposten, is van cruciaal belang in een beschouwing over overdrachten
  tussen generaties.
  Het vermogen van bedrijven
  Bij een juiste waardering vinden overdrachten van het bedrijfsbezit volgens het
  hier gehanteerde schema voornamelijk plaats via de gezinnen en fondsen.
  De waarde van bedrijven wordt via de post kredietverlening door gezinnen en
  fondsen toegeschreven aan de eigenaren. Het bruto eigen vermogen van bedrijven is dan nihil. Vanuit generatieoogpunt is de balans van de bedrijven daarom
  van secundair belang.
  365
  
  gener at iebew ust beleid
  
  Aan de passiefkant van de balans van de sector bedrijven staat het eigen en
  vreemd vermogen dat de bedrijven via respectievelijk de gezinnen, de banken en
  de fondsen hebben verkregen (Kg,bd, Kb,bd en Kf,bd). Over de waarderingsproblemen van deze balansposten is reeds bij de balans van de sector gezinnen
  gesproken. Overigens ligt het grootste waarderingsprobleem inderdaad bij de
  gezinnen, aangezien in de individuele balansen in jaarverslagen van fondsen en
  banken de deelnemingen wel gewaardeerd zullen zijn. Op de actiefzijde van de
  balans van bedrijven staan de vorderingen van de bedrijven op de banken
  (Gbd,b) en het netto buitenlands actief (NBAbd). Deelnemingen van bedrijven in
  andere bedrijven en ook het aandelenbezit van bedrijven vallen in een dergelijke
  totaalbalans van de sector bedrijven door consolidatie weg.
   Tot slot is bij de sector bedrijven, analoog aan de sector gezinnen, zowel aan de
  actiefzijde als aan de passiefzijde de post ‘overige activa’ van bedrijven opgenomen (OAbd). Hierbij gaat het om de kapitaalgoederen van de bedrijven, en
  daarnaast ook om de niet-materiële activa van bedrijven, of immaterieel
  kapitaal, zoals goodwill, reputatie en technologiekapitaal. Tot slot vallen
  natuurlijk ook onroerende goederen, zoals bedrijfspanden en kantoorgebouwen onder deze post.
  366
  
  In deze balansopstelling representeren het netto vermogen (Vbd) plus de ‘overige activa’ het bruto vermogen van de bedrijven. Bij een juiste waardering van de
  kredietverlening van de gezinnen, de fondsen en de banken is dit bruto eigen
  vermogen gelijk aan nul. Dit betekent, gegeven de financiële middelen en het
  netto buitenlands actief van de bedrijven, dat via de beurskoersen een impliciete
  waardering plaats vindt van de overige activa van de bedrijven en dus van de
  waarde van de kapitaalgoederen en van het immateriële kapitaal. Bovendien
  houdt deze waardering in theorie volledig rekening met de toekomstige verdiencapaciteit van de kapitaalgoederenvoorraad en het technologiekapitaal en met
  het risico dat de waarde van dit materiële en immateriële bedrijfskapitaal
  afneemt. Vanuit beleggersoogpunt bestaat de waarde van bedrijven uit de contante waarde van de toekomstige winst. Dit is in hoge mate een speculatief gegeven, hetgeen de hoge volatiliteit van de waarde van bedrijven verklaart.
  Zo komen herwaarderingen van het bedrijfskapitaal, vanwege nieuwe investeringen in kapitaalgoederen, technologische vernieuwing maar ook vanwege
  preferentieverschuivingen en het in onbruik raken van technologische kennis,
  via de waardering van het eigen vermogen tot uitdrukking in de verschuiving
  van de vermogensposities van de gezinnen en van de fondsen (verschuivingen
  in de vermogens van de banken blijven hier buiten beschouwing aangezien
  verondersteld wordt dat de herwaardering van het bankkapitaal via de aandelen
  van bedrijven loopt).
   Het vermogen van fondsen
  In beginsel zou men het vermogen van fondsen net als dat van bedrijven kunnen herleiden tot de eigenaren. Omdat de rechten op pensioen zijn geformuleerd als recht op een uitkering en niet als recht op het hiervoor gereserveerde
  
  bijlage a
  
  pensioenkapitaal, vinden via fondsen echter overdrachten tussen generaties
  plaats die hiermee uit het zicht zouden verdwijnen. Het eigen vermogen van
  fondsen is niet verwaarloosbaar.
  Op de actiefkant van de balans van de fondsen staan de beleggingen van het pensioenkapitaal. Het gaat daarbij om beleggingen in eigen en vreemd vermogen
  van bedrijven (Kf,bd), staatsleningen (Kf,o) en beleggingen en deelnemingen in
  het buitenland (BAf). Deze beleggingen dienen om de opgebouwde pensioenrechten (Pg65- + Pg65+) te dekken, die aan de passiefzijde van de balans staan.
  Zij hoeven echter niet gelijk te zijn aan de pensioenverplichtingen. Net als bij
  bedrijven is er een flinke mate van onzekerheid over de waardering van zowel de
  activa als passiva. Via het kredietmechanisme komt de onzekerheid over de
  waardering van bedrijven in belangrijke mate bij de fondsen terecht. Er is nog
  een tweede bron van onzekerheid in de lange termijn waarop pensioenfondsen
  en levensverzekeraars verplichtingen aangaan. Door een voorzichtige inschatting van zowel activa als passiva ontstaat in de meeste gevallen een eigen vermogen (Vf). Tezamen met de ‘overige activa’ van de fondsen (OAf), in dit geval uitsluitend de gebouwen en inventaris, vormt dit eigen vermogen een buffer van
  de fondsen.
  367
  
  Hier moet verschil worden gemaakt tussen pensioenfondsen en verzekeraars.
  Verzekeraars zijn bedrijven met eigenaars die gericht zijn op het maken van
  winst. Een deel van de winst wordt doorgegeven aan de polishouders.
   Polishouders worden via de winstdeling een beetje mede-eigenaar van de
  levensverzekeraar. Een ander deel van de winst wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders of slaat neer als koersstijging. Particulieren en pensioenfondsen zijn dus
  indirect eigenaar van het eigen vermogen van levensverzekeraars.
  Pensioenfondsen daarentegen zijn stichtingen zonder winstoogmerk. Hier ontstaat een eigen vermogen zonder duidelijke eigenaar anders dan het pensioenfonds zelf. Ten dele gebruiken de fondsen hun overrendement voor het indexeren van pensioenverplichtingen. Voor een ander deel geven ze het terug aan de
  premiebetalers in de vorm van premiekortingen. Via dit eigen vermogen vinden
  overdrachten plaats tussen generaties. Daarom speelt deze buffer in het kader
  van de pensioenproblematiek een belangrijke rol in de overdrachten tussen
  generaties.
  Het vermogen van banken
  De balans van banken is net als die van bedrijven vanuit generatieoogpunt van
  secundair belang. De banken zijn financieel intermediair en vervullen daarbij
  ook de functie van geldscheppende instellingen. Aan de actiefzijde van de balans
  van de banken staat het krediet dat aan gezinnen en bedrijven is verleend en het
  netto buitenlands actief als resultante van vorderingen en schulden die de banken ten aanzien van het buitenland hebben (NBAb). De volgende actiefpost, de
  internationale reserves ofwel de grote deviezenvoorraad (IR), is een post die van
  de balans van de Nederlandsche Bank afkomstig is. Op de passiefzijde van de
  balans van de banken staan de financiële middelen die de gezinnen en de
  
  gener at iebew ust beleid
  
  bedrijven bij de banken aanhouden en het saldo van de schatkist (SSCH).
  Via de balansgelijkheid volgt hieruit het netto vermogen van de banken (Vb).
  