text: 304
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Maika wo nde. Wo ndeika kikafa: "Aghoai ghei iato ambeauo
  na esaghaika aghuno".
  Maika kiwe esabaraigha ioare
  iekawai iuno. Iungha mobeka kikafa: "Aupapisa rowugha ato
  awu arisabaku".
  Maika saraghaika keghangha
  iafamio. Fenina. Maika iinggasa
  nu rauo. Maika ghare amoma
  Arieipi ghare amoma Mariadei.
  Toen gingen ze aan land. Vervolgens
  zeiden ze: "Ga zitten, dan zullen we je
  palmwijn te drinken geven".
  Daarop gaven ze een kalebas met palmwijn en hij bleef zich maar inscheppen
  en drinken. Na het drinken zeiden ze:
  "Doe die draagtas open, dan kun je je
  wat tabak nemen".
  Toen hij de hand er in stak, beet de
  ringslang hem dood. Hij heeft de dorpen
  aan zee gesplitst. Sommigen zijn gevlucht
  naar Ariepi en anderen naar Mariadei.
  Jonge man van Nubuai.
  XVII. VERSCHILLENDE DIER VERHALEN.
  160. Het gevaarlijk karakter der sacrale dieren.
  Noisigharei. Maika ko kiparako.
  Bimbogha kisi mambogha kiwo
  parabeka kiwoura rinagha. Rina
  we ado mambogha iandoromi.
  Ianieka kitasari kiwei naina ghaghaika kirawuari.
  Rinagha rawarieka iotaradakisi.
  Rinagha we nunggue wu kanagha rad aki wa munggi na anagha. Maika bimbogha ianitau
  sirio. Maika rinagha iafa: "Mitiafuraika mimunda wea. Raighaidoaika ram ai na".
  Maika kikafa: "Atipaboauo. Awe
  adogha angganauo".
  Maika rinagha wewa ianggi na
  kanagha. Maika kikona kikafa:
  
  Noisigharei. Eens ging men vis schieten.
  Daarbij omsingelden een zuster en een
  broer een rina (sacrale vis), die de gedaante had van een vis, en de broer schoot
  hem aan de pijl. Vervolgens vilden ze hem
  en legden hem neer in de prauwen gingen
  weg.
   Maar de rina ging op hen af en stond op
  om hen achterna te gaan. De rina veranderde in een mens, nam een boog en
  liep hen achterna om ze op het land te
  doden. De zuster keek naar buiten en
  herkende hem. De rina zei: "Hoewel
  jullie mij voor het eerst zagen, hebben
  jullie mij toch maar gedood. Het was
  mijn water, waar ik in zat".
  "Wij zagen U voor iets anders aan",
  zeiden ze. "U waart een vis en toen hebben wij U bepijld".
  De rin a wilde hen met zijn boog bepijlen. Maar zij zeiden: "Ga naar be-
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  "Ara ghei ato amaina ghagha.
  Atipaboaueka amunauo".
  Maika ra ndau iede rudo kakarui. Maika ra ndaueka kipapisi
  we anano ra ma risigha maina.
  Maika rinagha maimbeka raghaika rasado kugha. Mesi ioaina rumaghaika muna kugha.
  Maika feika bawaigha koma
  warawari. Maika kitira kugha
  wa ianana rumagha. Maika kugha iafa: "Awowuaraika rawara
  ma munda na ruma".
  Maika kikafa: "Mangga saiengga aghoai iato atiro rama-u
  muna auo".
  Maika bawa nandukigha kikameki na ghadogha. Maika kugha
  ie de iuorori. Maika mana bawagha rawari ma rumani wa muni
  makoina. Maika bawa nandukigha kitirio. Kitirieka kipesieka
  kimuna man a bawagha, kitasari
  sefi. Maika sefieka kikanio.
  Maika kikanieka bingha kisi wiamagha kira ma kiwarawa mana
  bawagha. Maika kiwe daigha
  sekado (= sefa ghado) anandanagha.
  Maika wimagha kisi inai kisira
  uambarieka kikafa: "Mangga
  mindama ato mana anandana
  riako".
  Maika kikesi ndumbeka ana
  anandanaghaika ana ghado imai
  uaufa. Maika wimagha siro,
  ionéa inai iafa: "Mino, daida
  
  305
  
  neden en blijf in de prauw. We hebben
  U voor iets anders aangezien en U gedood".
   Daarop kwam hij naar buiten en ging
  in de wikkel bladeren (waarin hij verpakt
  was). Daarna pakten ze hem uit en hij
  werd een zeedier en ging naar zijn verblijfplaats.
  Terwijl de rin a daar verblijf hield ging
  hij heen en vond een kind. Daar dit alleen
  in huis was, doodde hij dat kind. Toen
  het gestorven was, kwamen de volwassenen
  er naar zoeken en toen zagen ze het kind
  in huis liggen. Het kind zei: "Toen je mij
  had achtergelaten, is hij op mij afgekomen
  en heeft mij in huis gedood".
  Zij zeiden: "Blijf hier tot morgen liggen
  en dan zullen wij weten, wie er gekomen
  is om je te doden".
  De beide oudste broers verborgen zich in
  een prauw. Toen ging het kind tartend
  joelen en kwam die oude man (de rina)
  op hem af om hem nog eens weer te
  doden. Toen zagen die twee broers hem.
  Vervolgens vingen ze die oude man en
  doodden hem, vilden hem en kookten
  hem. Vervolgens aten ze hem op.
  Onderwijl kwamen zijn vrouwen dochter
  er aan om naar de oude man te zoeken.
  Ze hadden het vlees gekookt met groente.
  Toen kwam het meisje met haar moeder
  er aan, om naar hem te vragen. Ze zeiden:
  "Jullie zouden wel groente bij ons mogen
  komen eten".
  Daarop klommen ze naar boven en aten
  de groente met de nagels van de vader
  er bij. Het meisje herkende ze en zei tot
  haar moeder: "Moeder, dit is een nagel
  20
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  306
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  waufa ineni. Kabo mawani kimunieka kitefi, kanieni".
  Maika wiamagha kisi inai kisiodi
  kikamoko, kisikira anisa imai.
   Maika kikanisi tamoieka kisikira
  kiwu dagha. Kiwu daghaika kiwu anano, kiwu anggoro, kiwu
  rino, kiwu oano, kiwu sokaburo,
  kiwu faraigha, kiweki we aiwo,
  kiwu keghanggi kiweki we raisai. Kiwu foigha aghado adoigha kiweki we rumaino. Kiweki
  we rumaimbeka ionaika kimunaimai-ukigha kiragha kitaghara
  sairaghaika kitaghai rano.
  Kitaghai ranaika nokigha kirawuara afa muna-imai-ukigha kitaghara. Kitaghara saieka kewa
  kira. Kewa kiraika kiki rumagha
  kokowieka kimuna-bawa-ukigha
  kikamosa. Maika sokabuigha
  afama saraghaira; maiaigha kitorakio; . keghanghigha kikafanggio; foigha kikafanggio; rinaigha
  oranggio, orangha titiwa sairaghaira kimuna-imai-ukigha; kimuna mano, bino, kuo titiwakaio. Kirinugha afa eno ioaina
  ewomo.
  van vader. Die lui hier hebben hem zeker
  gedood en hem gekookt en wij eten van
  hem".
  Daarop sprongen de moeder en haar
  dochter op en liepen weg, wenend over
  de vader. Daarna verzamelden zij een
  raak. Ze verzamelden de zeedieren, de
  krokodillen, de rina, de oano (kerapoe),
  de haaien en de snoeken en ze plaatsten
  hen bij wijze van vloerbalken. Ze verzamelden de slangen en maakten van hen
  de dakspanten, ze verzamelden de varkens
  en vissen en maakten van hen een huis.
  Vervolgens zeiden ze, dat de personen,
  die de vader gedood hadden een saira
  moesten komen dansen en liederen zingen.
  Ze zongen tot in de nacht en toen gingen
  sommigen naar huis, maar de personen,
  die de vader gedood hadden, (bleven)
  zingen. Ze zongen tot de morgen en wilden
  toen naar huis gaan. Daarop wrikten (de
  dieren) het huis kapot en degenen, die de
  vader gedood hadden, vielen naar beneden. Daar beten de haaien de schare
  feestvierders, en de roggen priemden hen,
  de ringslangen beten hen, de varkens
  beten hen en de rina slikten hen op, alle
  feestgangers die de vader gedood hadden.
  Mannen, vrouwen en kinderen: zij doodden hen allen. In hun dorp bleef niemand
  over.
  Wiai-Nubuai.
  161. De verwaten, valse casuaris.
  Ghéagha. Inani Aighei Mainei.
   Maika ionéa inai iafa: "Aghuna fio wa rawo".
  Maika ragha ionéa riwariboigha
  
  De ghéa-vogel. Zijn moeder was Aighei
  Mainei. Hij zei tot zijn moeder: "Bak
  sago voor een prauwtocht".
  Daarop ging hij zijn gezellen oproepen en
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  kira kiwu gharaisinaigha ateina
  ghagha.
  Maika inai iafa: "Awe kukusara
  fino. Kuna fini, be kanai saki
  wa koraki fino".
  Maika kiragha kiwedura ghagha.
  Maika manisaranagha ionéa
  ghéagha iafa: "Riwariauo. Sibo
  nui rauo".
  Maika riwariboigha toimbogha
  ataboi konandegha kisikiiwari
  ghéagha kisi saranagha.
  Maika kiwoghaika saigha ionéaki iafa: "Mitoiwa rama riwarimuo".
  Maika kisikikafa: "Ghani duo".
  Maika iona korako iafa: "Mitoiwa ra ma. Riwarimuo".
  Maika kitoiwari nde. Iesi rudoieka iapura.
  Maika kitaghaigheka ianipone
  siro saranagha iakawara, woraigha keagaghaio niwuigha. Maika
  saigha iafa: "Rapura ghaningga
  bo maiwapua. Manisarano, aede
  ma ghaferani ma aghapura mato
  rede ma gharewamako".
  Maika sairagha iede ma gharegha fono ioaina.
  Maika kiwo maika iafa: "Ghani
  maiwapua. Sarano, aede ma
  buini ma".
  Maika ghéagha ionéa saigha
  iafa: "Aghedengga asi arienggéaiwako. Mangga kakio".
  Maika ghéagha iafa: "Ah, beterareraio mato iamosa iitowa ghanina mato maimbeni. Mainggengga dobuari".
  307
  
  ze gingen rotan halen en de prauw klaarmaken.
  Zijn moeder zei: "Doe maar kalm aan.
  Laten we deze sagokoekjes bakken en ze
  dan in de zon eerst hard laten worden".
  Daarop gingen ze heen en brachten de
  prauw uit.
  Toen zei de paradijsvogel tot de ghéa:
  "Laat mij met je meegaan. Laten we naar
  de dorpen buiten roeien".
  Ook zijn gezellen de toimbo en de konande (vogelsoorten) gingen met de ghéa
  en de paradijsvogel mee.
  Toen zij voortroeiden zei de casuaris tot
  hen: "Legt bij mij aan en laat mij met
  jullie meegaan ".
   Ze zeiden: "De prauw zinkt bijna".
  Maar hij begon te schreeuwen: "Legt bij
  mij aan en laat mij met jullie meegaan".
  Daarop legden ze bij hem aan en toen
  hij er in was geklommen, ging hij sturen.
  En toen ze zingend voortroeiden, zag hij
  van achteren de paradijsvogel spurten;
  de veren op zijn kop vormden een dichte
  pluim. Toen zei de casuaris: "Als ik stuur
  dan roeien we erg zwaar. Paradijsvogel,
  kom hier naar de achtersteven en stuur
  jij, dan zal ik naar de voorsteven toegaan".
  En de casuaris kwam van achteren naar
  de voorsteven en ging daar zitten.
  Teèn ze voortroeiden, zei hij: "Deze
  prauw is erg zwaar. Paradijsvogel, kom
  jij hier in het midden".
  De ghéa zei tot de casuaris: "Als je er aan
  komt, Iet dan op je poten. Ze zouden wel
  eens te geducht kunnen zijn".
  Toen zei de ghéa: "Ach, laten we hem
  beentje lichten, dan valt hij een gat in de
  prauwen dan blijft hij ronddrijven. En
  laten wij dan bij hem wegvliegen".
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  308
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Saigha iamosa iitowa ghaghanina. Maika ghéagha kisi sarangha kiwowuari kiroko.
  Maika saigha maina ghagha,
  maina ghafa nanduo. Maika
  maingha urararaio.
  Maika ghamagha ro ma ionéa
  iafa: "Maiwéa maimbewake?"
  Maika saigha iafa: "Sarana kisi
  ghéagha kisiweterarerara. Maikaramosa ritowa ghanika ramina. Arokokowarangga aro ma
  aghekapo renggéani".
  Maika ghamagha iafa: "Raka
  aghenggéaiwako".
  Maika maingha maiagha ra ma.
  Ionéa maiagha iafa: "Maiewako,
  auo arokokowarangga aghekapo
  renggéani".
  Maika maiagha iafa: "Raka
  aghenggéaiwako".
  Maika maingha ionéa ruigha
  iafa: "Arokokowarangga ara ma
  afata ghani wa rusa renggéani".
  Maika ruigha iafa: "Awetera
  aghenggéaiwako buara fino".
   Maika ruigha fata ghagha. Maika iusa ienggéagha ndune maisa
  iemburewo. Maika ruigha rawuarinina.
  Maika enigha ra ma. Enigha ra
  maika rasadoi iafa: "Maiwéa
  amaimbeni ?"
  Maika saigha iafa: "Ghéagha
  weterareraika ramosa ritowa
  ghanina ramaina".
  Maika saigha iafa: "Ara ma
  
  Toen viel de casuaris een gat in de prauw,
  maar de ghéa en de paradijsvogel vlogen
  bij hem weg.
  De casuaris bleef twee maanden in de
  prauw. En al ronddrijvend leed hij
  honger.
  Toen kwam de jaarvogel aanvliegen en
  zei tot hem: "Hoe komt het, dat je daar
  ronddrijft ?"
  De casuaris zei: "De ghéa en de paradijsvogel hebben mij beentje gelicht, en toen
  heb ik een gat in de prauw gevallen, en
  daar zit ik nou. Als je meelij met me
  hebt, vlieg dan hierheen en trek mijn
  poot er uit".
  Maar de jaarvogel zei: "Ik ben bang
  voor je poten".
  En voortdrijvend kwam de rog er aan.
  Hij zei tot de rog: "Zeg rog daar, als jîj
  meelij met me hebt, trek dan mijn poot
  er uit".
  Maar de rog zei: "Ik ben bang voor je
  poten".
  En voortdrijvend zei hij tot de zeekoe:
  "Als je meelij met me hebt, kom dan hier
  en sla de prauw hier kapot, dat ik mijn
  poot lostrek".
  De zeekoe zei: "Draai je poten dan eerst
  weg".
  Toen sloeg de zeekoe de prauw stuk en
  hij trok zijn poot er uit tot de knieschijf.
  Toen ging de zeekoe weg.
  Toen kwam de schildpad er aan. Daarop
  bereikte hij hem en zei: "Hoe komt het,
  dat je hier ronddrijft?"
  De casuaris zei: "De ghéa heeft mU beentje gelicht en toen heb ik een gat in de
  prauw gevallen en bleef drijven".
   De casuaris zei: "Kom hier en sla de
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  afata ghanina mato rusa renggéani nduno".
  Enigha fata ghaghaika saigha
  iusa ienggéagha nduno. Ionéa
  enigha iafa: "Arokokodangga
  araiwara. Asida ma fosora we
  rea".
  Maika enigha iafa: "Raraiwauoangga raka aghenggéaiwako".
  Maika saigha iafa: "Bo, rawedurai sarana ironi ghero".
  Maika enigha raiwa saigha
  ndero, fosora ma anagha.
  Raiwi fosora ma anaika koidogha ra ma, ioaro. Maika saigha
  iede nandighara enigha rewodorako. Maika saigha ionéa koidogha iafa: "Aghede ma aghosaiwa sidiadoni. Rede rawu ghandaraio mato simuniengga sikanieni".
  Maika saigha iede wu ghandaraio.
  Maika enigha fandighari, iamobuara koido anina. Maika saigha ie de ndau iafa: "Sidiado
  ani maine?"
  Koidogha iafa: "Iani rawuaranina".
  Maika saigha iuraba enigha.
  Maika nuaikaitewa koidogha nanagha kao. Maika koidogha
  ianao. Saigha ra wuarinina.
  Maika koidogha ianagha niro.
  Maika koidogha rasado mamaiagha. Maika iesi ioaina mamaieurigha. Maika saigha ra ma
  
  309
  
  prauw hier stuk, dan kan ik mijn poot
  naar boven trekken".
  Toen de schildpad de prauw had stukgeslagen, trok de casuaris zijn poot naar
  boven. Hij zei tot de schildpad: "Als je
  meelij met me hebt, breng me dan weg.
  Laten we dan gaan waar het land droogloopt".
  De schildpad zei: "Als ik jou moet wegbrengen, ben ik bang voor je poten".
  Maar de casuaris zei: "Laten we gaan,
  dan zal ik mijn poten los naar onder laten
  hangen".
  Toen bracht de schildpad de casuaris aan
  wal op het droge naar het land.
   Daarop kwam er een kikker aan en ging
  daar zitten. Toen kwam de casuaris en
  legde de schildpad op de rug en de casuaris zei tot de kikker: "Kom hier en houd
  de wacht bij dit stuk vlees van ons. Dan
  ga ik bamboe halen en dan zullen we hem
  doden en opeten".
  Daarop ging de casuaris bamboe halen.
  Maar de schildpad sloeg zich om en ontvluchtte de kikker. Toen kwam de casuaris
  naar buiten en zei: "Waar is ons vlees
  gebleven ?"
  De kikker zei: "Dat is weggelopen".
  Daarop werd de casuaris boos over die
  schildpad en hij trapte de kikker, zodat de
  darmen er uit puilden, en de kikker bleef
  liggen. De sffiiklpad liep bij hem weg.
  Toen de kikker daar (een tijd) had gelegen, werd hij weer beter. De kikker
  bereikte een mamaia-boom en klom er in
  en ging in de top van de mamaia 1) zitten.
  2) In Woordenlijst mamai.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  310
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  rasado mamaiwogha iana mo
  ghero kanaiwegha.
  Maika koido animgha SIrlO.
  Maika we rididegha. Maika saigha iede rudo na doagha. Maika
  dideo pario na doagha iosaina.
  Maika iangha wasi mamaiwoi.
  Maika iono iafa: "Arokokowarangga apapi terafaini wuara".
  Maika koidogha iafa: "Ariea
  anuara wéa. Anuragha raninana
  kaweio".
  Saigha iosaina iosaina, woraigha
  toa nina. losaigha waurigha toa
  mo gheika kanao. Saigha fenina.
  Koidogha rawuari nina.
  De casuaris kwam er aan en vond een
  mama ia-vrucht, die naar beneden gevallen
  was en daar nu lag.
  De kikker zag hem en maakte een strik
  voor hem en de casuaris liep er met zijn
  nek in. De strik klemde hem om de nek
  en hij bleef staan.
   Toen vrat hij al de mamaia-vruchten op
  en zei: "Als je meelij met me hebt, maak
  dan dit stuk touw van me los".
  Maar de kikker zei: "Jouw poten hebben
  me platgedrukt. Je hebt me de darmen er
  uit gedrukt".
  De casuaris bleef maar aldoor staan en
  zijn kop raakte los. Hij stond daar tot zijn
  vlerken loslieten, naar beneden vielen en
  bleven liggen. De casuaris ging dood. En
  de kikker ging bij hem weg.
  S asarai-Nubuai.
  162. De verslindende reiger verslonden.
  Koianio. Maika roko. Rokobeka
  rotado aifagha. Maika aifagha
  maina ghado adoigha. Maika
  koigha wu aifagha wui raiwi.
  Raiwighaika koigha sado waigha, maika fawuara aifagha,
  iamosa ghughurio. Maika ro makoinaika iana adoigha. Maika
  iangha wasikio. Maika ieneka.
  Maika unagha ra ma sado koigha. Maika unagha muna koigha
  ianio. langha wasikio.
  Er was eens een reiger aan het vliegen
  en die vond een krab. Die krab leefde
  daar samen met de vissen. De reiger
  pakte de krab op en nam hem mee.
  Daarop vond die reiger een steen en liet
  de krab los, zodat hij te pletter viel. Daarop vloog hij nog eens heen om de vissen
  op te eten. Hij at ze allemaal op en ging
  slapen.
  Toen kwam er een hond aan en vond de
  reiger. En die hond doodde de reiger en
  vrat hem op. (Zo vrat de hond) ze allemaal bij elkaar op.
  Jonge man van Nubuai.
  163. De slimme schildpad.
  Nunggu kisi negha kiwo. Unagha ioaro we saso adoigha. Mai-
  
  Een man en een kat gingen samen roeien.
  De hond bleef thuis vis roosteren. Toen
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  ka manigha ro ma wu adoigha
  ianggu wuara unagha.
  Maika nunggugha kisi negha ko
  maika urasa unagha. Kikafa:
  "Awari afa asi adoi ewomo".
  Maika iafa: "Ramuna manigha
  paiki ianggi wuarao".
  Maika saieka nunggugha ioaro,
  negha kisi unagha kiwo. Kisiko
  kimaimbeka kewa kiwo ndero.
  Maika unagha iandu. Negha mesi wo ndero.
  Wo ndeika nunggugha Ghadiei
  iuraba unagha iamoko. lamotado enigha.
  lamo tado enighaika enigha
  raiwa riuigha ianako. Maika
  nunggugha ionéa enighaika sikefa uigha. Maika we enigha na
  eugha nina. Maika nunggugha
  raiwakigha ianai na masina rewoigha. Maika roro.
  Enigha raiwa righa ianai na
  mingha. Maika saraika wedaio.
  Maika Ghadiei ra ma ionamio.
  Maika enigha iesina uigha wa
  wu gho wa iambeka, iamosa.
  Maika Ghadiei iafa: "Firuma
  aesiangga aesi gogoko".
  Maika nunggu iesi wuko. Maika
  iambuara enigha, iana daigha,
  we enigha rufenaigha. langha
  wasi uighanina sop apa enigha
  iambeisigha na uirufenaigha.
  Maika enigha iurako. lamoko,
  iamoko, iamoko, sado maresam-
  
  311
  
  kwam er een vogel aanvliegen en nam de
  vis en at ze de hond voor de neus weg.
  Toen de man en de kat terugkwamen,
  waren ze kwaad op de hond en zeiden:
  "Jij hebt niet naar de vissen gekeken".
  De hond zei: "Ik heb tevergeefs getracht
  de vogel te slaan, maar hij heeft ze me
  voor de neus weggegeten".
  De volgende dag bleef de man thuis en
  gingen kat en hond met zijn beiden
  roeIen. Nadat ze een tijd waren blijven
  roeien, wilden ze naar wal roeien. Toen
  raakte de hond te water en de kat alleen
  roeide naar land.
  Daarop werd die man Ghadiei kwaad over
  de hond en liep weg. Hij trof een schildpad aan.
  Toen hij hem aantrof, kwam die schildpad juist met zijn pisang om te planten.
   De man zei tot de schildpad, dat hij de
  pisang er af moest trekken. Daarop gaf
  hij aan de schildpad de stronk. En de man
  nam het zijne mee en plantte dat aan een
  bocht van het water. Maar het verdorde.
  En de schildpad nam het zijne en plantte
  het in een tuin; daar vormde het een
  tros en zette vrucht.
  Ghadiei ging er heen en bespiedde hem.
  De schildpad wilde in de boom klimmen
  om er wat te pakken om ze te eten, maar
  hij viel. Ghadiei zei: "Vriend, als jij
  klimt, klim je slecht".
  Toen klom die man en pakte ze. Maar
  hij at ze de schildpad voor de mond weg,
  het vruchtvlees at hij op en de schillen
  gaf hij de schildpad. De pisangs at hij
  totaal op en gooide de schildpad de ogen
  dicht met de schillen.
  Daarop werd de schildpad boos. Hij liep
  weg, aldoor maar verder, en vond een
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  312
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  bomingha. Maika Ghadiei sigha
  rasado enigha, iuani iafa: "Ariatanowa aghanaki ewa? Awe gho
  ma, ranggoana".
  Enigha iafa: "Awu fea ghare
  ato aghanggi".
  Ianggiengga maresambo si nunggugha fero.
  Maika enigha iamobuari iamotado niwafio. Enigha ianaiwa niwafio.
  Ghadiei ra maika iafa: "Ariatanowa aghanaiwake?"
  Maika iafa: "Rainggonggoa".
  Maika iafa: "Aede ma rasekoanao".
  Maika setusura niwafighaika niwaigha afandoroma nunggugha.
  Enigha iamobuari.
  Maika iamotado ghoigha. Maika
  Ghadiei ra makoinaika rasado
  eni sighaika iafa: "Ariatanowa
  aghanaiwae ?"
  Maika iafa: "Raibanapurio".
  Maika nunggugha iafa: "Manggarede ma rafokana raghoana".
  Iafa: "Afokana auangga awe
  renggawako ka rudo airowako".
  Maika fokaninakaika ghoigha
  soi ra rudo iroghasi nunggugha
  fenina.
  Bami-Nubuai.
   tuin met Spaanse peper. Ghadiei bereikte
  de schildpad weer en zei: "Wat heb je
  daar om te planten? Geef eens wat hier
  en laat mij het proeven".
  De schildpad zei: "Neem er maar flink
  wat om te eten".
  Daarop brandde de peper de man zo, dat
  hij bewusteloos raakte.
  De schildpad ging hij hem weg en vond
  een bijenraat. Bij die bijenraat bleef de
  schildpad zitten.
  Toen Ghadiei er aan kwam, zei hij: "Wat
  heb je daar waar je bij zit?"
  "Mijn trekharmonica", zei hij.
  Hij zei: "Kom, laat mij eens proberen er
  aan te trekken".
  Maar hij trok de bijenraat stuk en de
  bijen staken die man. De schildpad liep
  bij hem weg.
  Daarop vond hij een slang. Toen Ghadiei er weer aankwam en de schildpad
  weer had aangetroffen, zei hij: "Wat heb
  je daar waar je bij zit?"
  "Het is mijn gordel", zei hij.
  Toen zei die man: "Als ik hem eens ging
  proberen om te doen".
  "Als je hem omdoet", zei hij, "moet je
  de voorkant in je achterste steken".
  En toen hij hem omdeed, schoot de slang
  in het achterste van die man en hij stierf.
  164. De wonderkip, die rijkdom brengt.
  Ona nunggu womoao. Maika
  nunggu womoao iamona kaisitera. Kisi iomofi kira ndau biruka ghai maragha. Kaisitera amoduna rara ninaiwogha. Maika
  
  Men zegt, dat er eens een arme man was.
  Die arme man nam mais en ging met zijn
  kleinkind naar buiten om zout water te
  scheppen. Daarop viel de ma is boven van
  de brug af daaronder. Toen begon het
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  kugha ianibara rikaisiteragha wa
  ghamagha so rera.
   Maika ra warawa ghamagha rieugha. Maika waraika sado nunggugha. Maika iafa: "Eno ani
  iede wa so rera raiwarimagha
  rikaisi teragha ?"
  Maika iafa: "Awu kokoni, araiwi. Araiwiengga misimano ado
  na io".
  Maika raghaika menggorio. Maika menggoriaika iena di semagha. Maika semagha ionéa kokoghaika we ado kisikikano.
  Maika kisienabeka. saitopéa.
  Maika sema wu nunggu rikokogha wu iame wuario. Maika semagha we rikokogha we nunggugha.
  Maika raiwa kokobingha. Maika
  nunggu womoagha ionéa ribingha iafa: "Arada saiwu!"
  Maika kokogha iaro: Adoigha
  anaina worodogha ghero. Maika
  weki gheika kisikikanggio. Saitopéaika kokogha iai makoinaika
  kisikikano ado makoina.
  Maika kokogha iai makoinaika
  bingha ra ndau rira nafagha.
  Riragha we ghao. Maika awagha randero, rua pin a ghagha.
  Kisikikarina aigha na ghagha.
  Kiwo ma imaikio.
  Kiwo ghafa nanduo. Maika kisikiwo fosora. Kirandero. Kikoaina nunghaini. lmai kisi inai
  kikafa: "Aghoai iato aghoai na
  nuni ninao".
  Ghamabai-Nubuai.
  313
  
  kind te huilen, omdat de wind zijn mais
  had weggewaaid.
  Daarop ging hij zoeken naar de oorsprong
  van de wind. En al zoekende vond hij
  een mens en zei: "Wie is er gekomen
  om de mais van mijn jongen weg te
  blazen?"
  (Die mens) zei: "Neem deze kip mee.
  Dan zul je van hem vis te eten krijgen".
  Daarop wilde hij heengaan, maar werd
  door de duisternis overvallen. Daarop
  bleef hij bij een sema. Op bevel van de
  sema gaf de kip hun toen vis te eten.
  Daarop bleven ze tot de volgende morgen.
  De sema nam toen de kip van die man
  (die de wind bewaakt) en gaf diens kip
  stilletjes aan de arme man.
  De kip nam hij mee. Toen zei die arme
  man tegen zijn vrouw: "Spreid eens een
  mat uit".
   Daarop kakelde de kip: en er kwamen
  vissen uit zijn bek naar beneden. Die lei
  hij neer en ze aten ze op. De volgende dag
  kakelde de kip weer en konden ze weer
  vis eten.
  Toen de kip nog eens weer kakelde, ging
  de vrouw naar buiten en tekende in het
  zand een prauw. Toen kwam de vloed en
  deed de prauw boven komen. Ze laadden
  hun bezittingen in de prauwen gingen
  naar hun vaders.
  Ze roeiden twee maanden lang, toen legden ze aan bij het huis en gingen naar
  binnen. Ze bleven in het dorp wonen.
  Hun vader en moeder zeiden: "Blijf hier
  maar, dan kun je hier in het dorp wonen".
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  314
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  165. De slang is boos op de onachtzame moeder.
  Sumbawi, ghoranio. Maika wesana riwarimagha. Maika kugha
  ianana raradogha, maika iesi ra
  ghero wa iuna masingha. Maika
  kugha ruiwa. Feika binggigha
  kirasadoio. Maika kirasadoieka
  kikanisio. Kiwui kiraiwi ma rumagha.
  Maika imai ra ma wara paiki
  wari. Maika imai rausara righari
  nduno. Maika ra rudo aradogha.
  Maika wara paikieka imai ra
  ghero ianana rumaidogha. Maika kiwedura sap ai wosio. Kiwedura sapaighaika imai wui raiwi.
  Maika ioaina rinua Mariadei.
  Maika ioai wu ribingha. Maika
  kisikira kirua mingha. Maika
  iesina abogha. Maika iamosa,
  muni fero.
  Jonge man van Nubuai.
  Er was eens een slang Sumbawi. Die
  kreeg een zoon en het kind was op de
  vlonder en klom naar beneden om water
  te drinken. Daarop dreef het kind weg
  en toen het dood was, vonden de vrouwen
  het. Vervolgens beweenden zij hem,
  namen hem op en brachten hem naar
  huis.
   Toen kwam de vader er aan en zocht
  tevergeefs naar hem. Hij liep voort en
  draaide zich om naar boven. Daarop ging
  hij de kamer in. Hij kon hem niet vinden
  en ging toen naar beneden en daar was hij
  onder het huis. Toen deed men hem één
  schelpen band af en die nam de vader mee.
  Hij ging wonen in zijn dorp Mariadei.
  Na een tijd nam hij zijn vrouwen ging
  met haar de tuin bewerken. Zij klom in
  een boom, maar viel naar beneden en
  hij sloeg haar dood.
  166. De Binnenlanders ontroven een moeder haar slangenkind.
  Maika ghoigha. Inani Woroio.
  Warigha Atumainei. Maika wesani ghei sana na wairuma.
  Maika iana ianiko. Maika Ghoaigha kirasadoio kiwui kiraiwi.
  Maika inai rana ndumbeka wara
  paiki wa rikugha, ra iuana nuigha.
  luana nuigha paikieka kiwui na
  Mariadei, kiraiwi ma Ghoasana
  ioaiwi ghado riwarimagha. Maikà inai ra warawari. Maika
  
  Nu van een slang. Zijn moeaer was
  Woroio. De jongen was Atumainei. Toen
  zij van hem beviel, gebeurde dat in een
  grot. Hij lag te huilen. Toen troffen de
  Binnenlanders hem aan en namen hem
  mee. Toen zijn moeder boven was gekomen, zocht zij tevergeefs naar haar
  jongen en ging in de dorpen navraag
  doen.
  Maar ze had geen succes, want ze hadden
  hem uit Mariadei (op het eiland Japen)
  gehaald en gebracht naar Ghoasana, die
  hem samen met zijn eigen kind opvoedde.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Ghoasanagha iamóbuara warimagha iana ianiko. Maika ianibeka inai iafa: "Mawani raiwarimagha mawoni maia".
   Maika we wa wuieka kimunggori. Kimunggorieka kiwe sapaigha kiwaduri na nipakugha raiwanio. Maika iafa: "Rara wuariangga moaiwi nibangga mitiri
  mangga ie si na auriengga iamosa".
  Maika ioaiwi nibaika ke wu
  ribino. Kisi ribingha kira rua
  mingha. Maika iesi abourigha
  iamosa fenina.
  Regina-Tatui (Japen).
  315
  
  Toen kwam de moeder naar hem zoeken.
  Ghoasana had de jongen achtergelaten en
  hij lag te huilen. Toen zei zijn moeder:
  "Dit is net precies mijn eigen jongen".
  Maar toen ze hem wilde opnemen, wilden
  ze hem niet afstaan. Daarom gaven ze
  haar de schelpen band, die men hem om
  het middel had geschoven en waar hij
  mee liep. Ze zei: "Als ik weggegaan ben
  en jullie brengt hem groot, let dan op
  hem, dat hij niet boven in een boom klimt
  en valt".
  Toen hij was opgegroeid, liet men hem
  trouwen. Vervolgens ging hij met zijn
  vrouw in de tuin werken. Toen klom hij
  in een boom en viel dood.
  167. Bij de slangen kan men medicijn vinden.
  Raikeghi ra nde wu ubagha wu
  di ghoigha anagha regha raiwa
  ndau. Kikonausara wubegha,
  maika Boisinegha iawara wu ri
  Raikeghi. Wubeka woiwa sarakigha ra nde wu uba righoigha.
  Maika ra ndauo kiwo. Maika
  ghama womo. Maika kikerina
  kiriraraigha maika sunana gharegha iesina ghaferagha. Maika
  kirighamagha sona ghafera maika koromana Rofono.
   Maika ra nde iateingha uba
  kiriwisiwekukigha iateina wisiwe-
  
  Raikeghi ging het land op en haalde
  medicijn bij de slangen, die van het land
  zijn en bracht het naar buiten. Ze vertelden, dat hij het had gehaald en toen
  hoorde een man van Bosnik (op het
  eiland Biak) er van en haalde het bij
  Raikeghi. Daarna bracht hij zilveren armbanden en ging aan land en haalde medicijn bij de slangen. Hij kwam naar buiten
  en ze wilden wegroeien, maar er was
  geen wind. Daarop hesen ze de zeilen en
  hij sprong van de voorsteven te water en
  klom er aan de achterkant weer op (waarschijnlijk was dit nodig om de medicijn
  werkzaam te maken). Toen stak de wind
  voor hen achter de prauw op en roeiden
  ze bij Noemfoor binnen.
  Daarop ging hij aan land en maakte voor
  hun koortslijders medicijn en maakte de
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  316
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  kukigha kinisua. Kinisuaigha
  kiwe kiriaigha apori.
  koortslijders weer beter. Als ze beter
  waren, betaalden ze hem met hun goederen.
  Sinakowi-Nubuai.
  168. Een vogel en een mens uit de eieren van een kroonduif.
  Mio. Maika migha wekoiwo
  woruo. Maika negha mua, maika
  negha mua makoina. Negha we
  nungguo, negha we mamo. Maika kikoaina kirinugha, nasanai
  Samberewoi. Kirinu wosio imaia.
  Maika kirikugha kipero. Kipeika
  kikamo ma Ariowu. Maika kira
  ndauo kikoaina raghagha. Maika
  kirirana "duduro"; kirirana negha "oaikaduduro"; negha oaighaia pakaimano"; negha "oaina
  tena towuo".
  Jonge man van Nubuai.
  De kroonduif lei twee eieren. Het ene
  ging open en ook het andere. Het ene
  werd een mens en het andere een vogel.
  Ze woonden in hun dorp Samberewoi.
  Dat was één dorp voor hen (beiden).
   Daarop stierf hun kind. En toen gingen
  ze naar Ariowu. Daar kwamen ze naar
  buiten en gingen aan het strand wonen.
  Hun zang was "duduro", en een andere
  "oaikaduduro" en "oaighaia pakaimano"
  en "oaina tena tOWtlO'·.
  XVIII. KOSTBARE VOOR WERPEN.
  169. De fakkel-oorhanger.
  Dimbogha nasanai Ghanggeni.
  arasani we dimbo, ranani we
  nara. Maika Koiari fokiwa na
  Sembai Andeghabogha. Maika
  iafo tasio so dimbo ghagha rudo.
  Maika koiwaika rambaba na
  tunigha. Maika dimbogha anana
  Amumsi Anawerawani.
  Woiwiangga anana famaboangga sambaba tunighangga faianghairagha kiwowara. Kiniaworaika perio. Uambarieka Koiari
  iafa: "Akari afa amboiwa sa wewomo".
  De oorring Ghanggeni. Overdag was het
  een oorring en 's nachts een fakkel.
  Koiari had hem aan het snoer opgehaald
  te Sembai Andeghabogha. Hij had het
  vissnoer opgehaald en daarbij die ring in
  de prauw gegooid. Toen ze er mee wegroeiden, werd het licht op zee. De oorring lag te Amumsi Anawerawani.
  Als ze er mee roeiden en hij boven op de
  plank lag en de zee verlichtte, kwamen
  de vissers er op af. Als ze dichtbij waren
  gekomen, doofde hij uit. Als ze er naar
  vroegen, zei Koiari: "Wij hebben nooit
  vuur bij ons".
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:02:27PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  