text: ALLOCHTONENBELEID
  
  D e positie van allochtonen
  
  in Nederland
  Terminologie
  Allochtonen
  
  De raad heeft gekozen voor de term allochtonen als de meest brede aanduiding
  van die categorie inwoners van Nederland die van niet-Nederlandse herkomst
  zijn. De raad wijkt hiermee af van de terminologie die hij in zijn rapport van
  1979 over deze zelfde thematiek heeft gehanteerd en van het spraakgebruik
  zoals zich dat sindsdien vooral in beleidskringen heeft ontwikkeld. Hierbij is
  de term etnische minderheden geleidelijk een centrale plaats gaan innemen. In
  navolging van Van Amersfoort, de Adviescommissie Onderzoek Minderheden
  en Penninx kan men een etnische minderheid als een groepering in de samenleving beschouwen 'wier cultuur van vreemde origine is' en die 'objectief een
  lage sociale positie inneemt'. Deze lage positie strekt zich over meerdere generaties uit Dit laat echter de vraag open hoe degenen te noemen wier cultuur
  van vreemde origine is, maar die geen lage sociale positie (meer) innemen. 'Etnische minderheid' is dus een te beperkt begrip bij de analyse van de gevolgen
  van de migratie naar Nederland en van de dynamiek die veelal kenmerkend is
  voor de sociale positie van migrantengroepen. Ook de genoemde auteurs wijZen daarop trouwens nadrukkelijk. Bovendien draagt het woord 'minderheid'
  het risico van stigmatisering met zich mee.
  '.
  In veel landen worden de termen migranten of immigranten gebruikt om die
  personen aan te duiden die zich, komend van elders, in dat land hebben gevestigd. Ook aan deze termen kleven bezwaren: zij suggereren te zeer dat de vestiging permanent is, tenvijl dat in de praktijk lang niet altijd zo hoeft te zijn.
  Daarnaast omvatten zij niet de in het land van vestiging geboren kinderen van
  migranten, tenvijl deze toch vaak een soortgelijke positie innemen en soortgelijke barrieres kunnen ontmoeten als hun ge'immigreerde ouders.
   De juridische term vreemdelingen is evenmin goed bruikbaar als verzamelterm. Zij heeft het voordeel van de precisie: het is gemakkelijk vast te stellen
  wie we1 en wie niet een Nederlands paspoort bezitten. Ook deze term heeft echter het nadeel dat zij te weinig omvattend is. Ruwweg de helft van degenen die
  zich in de afgelopen decennia komend van elders in Nederland hebben gevestigd, bezat op dat moment de Nederlandse nationaliteit of heeft die inrniddels
  verworven. Zij zijn dus geen vreemdelingen (meer), maar desondanks kan hun
  integratie in de Nederlandse samenleving tekorten vertonen die te maken hebben met hun immigrantenstatus.
  Daarom heeft de raad voor de term allochtoon gekozen als verzamelbegrip '. ?bt
  de allochtonen rekent hij alle hier woonachtige vreemdelingen, alle hier woonachtige ex-vreemdelingen die tot Nederlander zijn genaturaliseerd en alle
  Nederlanders die afkomstig zijn uit de (voormalige) overzeese gebiedsdelen.
  Voorts rekent de raad als allochtoon de nakomelingen tot in de derde generatie
  J.M.M. van Amersfoort. lmmigrotie en minderheidsvorming; een analyse von de Nederlandse situotie 1945- 1973; Alphen aan den Rijn.
  Samsom, 1974. blz. 37;
  Adviescommissie Onderzoek Minderheden (ACOM). Advies onderzoek rninderheden, 's-Gravenhage, Staaouitgeverij. 1979.
  blz. 9;
  M.J.A. Penninx. Minderheidsvormingen emoncipotie; bolons von kennisvenvervingten oonzien von immigrantenen woonwogenbewoners 1967-1987; Alphen aan den Rijn. Samsom, 1988.
  In geen van deze werken wordt exact aangeduid wat onder 'objectief een lage sociale positie' moet worden verstaan. Men kan
  denken aan indicatoren als inkomen, bezit, opleidingsniveau,werkendlwerkloos, beroepsprestigeenzovoort. Het aspect 'wier
  cultuur van vreemde origine is' wordt vooral in de definitie van de ACOM belicht.
  Het woord 0110-chthoon is van oorsprong Grieks en samengesteld uit het Griekse 0110s (andere) en chthoon (aarde, wereld).
   ALLOCHTONENBELEID
  
  van de zojuist genoemden, voor zover deze zich nog enigermate met de herkomst van hun (groot)ouderswensen te identificeren 3. De vraag of zij zijn geboren uit een verbintenis tussen allochtonen of uit een verbintenis van een
  allochtoon met een autochtoon doet hierbij niet ter zake. Onder de 'derde generatie' worden de kinderen verstaan van de in Nederland geboren kinderen van
  personen die zich hier, komend van elders hebben gevestigd 4. De term etnische
  groep wordt in dit rapport breder opgevat dan allochtone groep: ook de autochtone Nederlanders kunnen immers als een etnische groepering worden gezien.
  De raad is zich ervan bewust dat de hiervoor gegeven omschrijving van 'allochtoon' geen schoonheidsprijs verdient, vooral omdat zij voor wat betreft de
  tweede en de derde generatie een mengeling van objectieve en subjectieve elementen omvat. Zij weerspiegelt zo echter we1 de vragen waarvoor juist deze
  generaties kunnen komen staan, en zij houdt rekening met het verschijnsel
  van de 'dubbele loyaliteit'. Veel migranten en hun nazaten identificeren zich in
  cultureel opzicht zowel met het land van vestiging als met het land van herkomst, ook als zij daar zelf nooit hebben gewoond. Een tweede voordeel van de
  gehanteerde formulering is dat het voorstel van de raad om bij voorzieningengebruik zoveel mogelijk het middel van zelfregistratie te hanteren hieruit
  logisch voortvloeit. Het is aan de betrokkene zelf te bepalen - voor zover deze
  althans tot de tweede of derde generatie behoort - of hij of zij als allochtoon
  wenst te worden gezien. De gepresenteerde omschrijvingbiedt hiertoe de mogelijkheid.
   Het spreekt voor zichzelf dat allochtonen met een andere dan de Nederlandse
  nationaliteit in dit rapport als vreemdelingen worden aangeduid wanneer het
  vreemdelingenbeleid aan de orde is. Allochtone groeperingen die in de zin van
  Van Amersfoort objectief een lage sociale positie innemen, worden in dit rapport aangeduid als minderheden. Het door de raad voorgestelde integratiebeleid concentreert zich op die leden van deze minderheden die daadwerkelijk
  zo'n lage positie innemen en die, met andere woorden, in een achterstandssituatie verkeren. Het gebruik van de term minderheden komt zo in belangrijke
  mate overeen met het spraakgebruik zoals dat zich sinds het verschijnen van
  de Minderhedennota (1983)heeft ontwikkeld, a1 moet men vaststellen dat bij
  sommige van de in de Minderhedennota expliciet genoemde groepen thans niet
  of nauwelijks meer sprake is van achterstanden. Elders in dit rapport wordt
  hierop nader ingegaan. Bij andere groepen daarentegen, vooral enkele meer
  recent gearriveerden, komen we1 achterstanden voor, terwijl het huidige minderhedenbeleid niet op hen van toepassing is.
  Het huidige minderhedenbeleid is daarentegen weer we1 van toepassing op de
  woonwagenbewoners. Hoewel deze groep wordt gekenmerkt door achterstanden, meent de raad dat zij geen object dient te zijn van het door hem in dit rapport voorgestelde integratiebeleid. Dit beleid richt zich immers uitsluitend op
  minderheden van allochtone herkomst. Woonwagenbewoners vormen weliswaar een minderheid, maar dan een autochtone 5 . Hun situatie is op geen
  enkele wijze aan internationale migratieprocessen gelieerd; dit in tegenstelling tot de zigeuners, die we1 een (kleine) allochtone minderheid vormen. De
  positie van de woonwagenbewoners wijkt op veel punten zo sterk af van die van
  de allochtone minderheden, dat de raad er de voorkeur aan heeft gegeven hen
  niet in de beschouwingen van dit rapport te betrekken.
   3]
  
  1'
  '1
  62
  
  Deze omschrijving is gedeeltelijk gebaseerd op: J.E. Ellemers en R.E.F. Vaillant, lndische Nederlandersen gerepatrieerden; Muiderberg. Coutinho, 1985, blz. 55.
  De mate waarin leden van de derde generatie zich zelf als allochtoon beschouwen, zal van groep tot groep sterk uiteen lopen.
  Jonge Molukkers behoren thans vaak tot deze derde generatie; zij identificeren zich soms sterk met de Molukse gemeenschap.
  Voor kleinkinderen van Belgen die zich tijdens de Eerste Wereldoorlog hier hebben gevestigd, zaI de identificatie met Belgie
  meestal minder sterk zijn.
  M.J.A. Penninx, op. cit.. blz. 159.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  2.1.2
  
  Integratie, etnisch-culturele aspecten en discriminatie
  
  Een tweede term die in dit rapport een centrale plaats inneemt is integratie. In
  de wetenschappelijke literatuur worden hieraan zeer uiteenlopende betekenissen toegekend, ook binnen de context zoals die in dit rapport aan de orde is 6.
  Een in dit kader relevant onderscheid is dat tussen de culturele en de structurele dimensie van integratie. In het eerste geval gaat het om het op elkaar
  afstemmen van gedragingen, waarden en voorkeuren door de leden van verschillende etnische groepen. Dit proces kan zowel eenzijdig als meerzijdig zijn,
  zij het - in het laatste geval- niet per se symmetrisch. Het behoeft niet tot assimilatie te leiden: ook na lange tijd kan nog - soms ook opnieuw - sprake zijn
  van verschillen in cultuur tussen allochtonen en autochtonen.
  Onder de structurele dimensie van integratie wordt een aansluiting verstaan
  van allochtonen bij de instituties van de ontvangende samenleving. Van
  Amersfoort spreekt van 'contacten op institutioneel niveau tussen migrant en
  samenleving' 7. Vooral centrale maatschappelijke instituties, zoals in de sectoren arbeid en onderwijs, zijn hierbij van belang. In dit rapport wordt de term
  integratie in het bijzonder in deze laatste betekenis verstaan, en we1 als 'gelijkwaardige deelname in de belangrijkste maatschappelijke sectoren en instituties'.
   In zijn recente proefschrift maakt Penninx een onderscheid tussen de maatschappelijke en de etnisch-culturele positie van minderheden '. Onder de
  maatschappelijke positie verstaat hij de plaats die een minderheidsgroep als
  geheel inneemt in de sociale gelaagdheid van de samenleving. Penninx stelt
  vast dat de maatschappelijke positie van de meest omvangrijke minderheidsgroepen in Nederland laag is; het door de raad voorgestane integratiebeleid
  beoogt vooral hierin verbetering te brengen.
  De etnisch-culturele positie wordt door twee aspecten bepaald. Enerzijds is er
  het intra-etnische aspect: de wijze waarop de betrokken groep zichzelf als apart
  of anders beschouwt. Anderzijds is er het inter-etnische aspect: de mate waarin
  de betrokken groep door de samenleving als apart of anders wordt gezien. De
  beide aspecten ontwikkelen zich niet 10svan elkaar: de wijze waarop een etnische groep zich zelf ziet hangt mede af van de bejegening door haar omgeving,
  en andersom.
   Wanneer men het intra-etnische aspect van de etnisch-culturele positie nader
  beziet, valt op dat de culturele identiteit van elke groep, en zeker die van een
  migrantengroep, een bepaalde dynamiek kent, die mede afhankelijk is van
  invloeden uit de omringende samenleving. In Nederland bestaan grote verschillen binnen, maar ook tussen de diverse allochtone groeperingen, en zeker
  tussen de generaties. Penninx stelt vast dat 'de orientatie van de meeste van de
  eerste generatie-immigranten (nog) sterk op het land van herkomst is gericht
  of ten minste ambivalent is. Op groepsniveau uit zich dat in het feit dat de
  meeste organisaties een politiek of cultureel referentiekader uit het land van
  herkomst hebben; dat leidt er toe dat er in Nederland een eigen migrantengemeenschap, met een eigen sociale infrastructuur wordt gecreeerd die als psychologisch herkenningspunt fungeert.' Dit verschijnsel kan worden gezien 'als
  het herscheppen van de vertrouwde leefsituatie die men door migratie achter
  zich heeft gelaten. Het hoeft niet te betekenen dat de meeste eerste generatieimmigranten negatief staan ten opzichte van de Nederlandse samenleving. De
  meesten stellen zich neutraal of positief op.' '.
  Voor de groepsvorming van allochtone jongeren en de tweede generatie zou
  veeleer gelden 'dat de Nederlandse samenleving of onderdelen daaruit - zoals
  
  6]
  
  '1
  '1
  9]
  
  63
  
  Zie J.M.M. van Amersfoort, op. cit.
  H.B. Entzinger, Het minderhedenbeleid. Meppel. Boom. 1984, en: M.J.A. Penninx, op. cit.
  Zie1.M.M. van Amersfoort, op. cit.. blz. 46.
  M.J.A. Penninx, op. cit., blz. 49 e.v.
  Ibid.. blz. 189.
   ALLOCHTONENBELEID
  
  de jeugdcultuur - als referentiekader wordt genomen. Binnen die samenleving
  profileert men zich. Vaak gebeurt dat met een sterk (vaak selectief) beroep op
  symbolen en elementen die uit het land of de cultuur van de ouders afkomstig
  zijn. Deze etnisering leidt tot een grote verscheidenheid van groepsvorming.Ze
  manifesteert zich hoofdzakelijk op de terreinen van recreatie en vrije tijd, en in
  de levensbeschouwelijke sfeer. Daarnaast zijn er ook groepen etnische jongeren- vooral die van de tussengeneratie, zo lijkt het - die alternatieve 'levensstijlen' ontwikkelen. Soms lijken deze een apart etnisch patroon te volgen;
  vaak ook zijn het algemene levensstijlen van bijvoorbeeld gemarginaliseerde
  jongeren.' lo.
   De komst van allochtonen heeft onmiskenbaar geleid tot een grotere etnischculturele pluriformiteit in Nederland. In hoofdstuk 1 stond de raad hierbij
  reeds stil toen het cultuurbeleid aan de orde was. Waar het subjectieve aspect
  van de etnisch-culturele ~ o s i t i eaan de orde is. behoort het als vanzelf te smeken dat een groep zelf bepaalt of en in hoeverre zij zich als apart of anders
  beschouwt, en zelf bepaalt of zij om die reden a1 dan niet eigen voorzieningen in
  het leven wenst te roepen. De taak van de overheid gaat hierbij niet verder dan
  het scheppen van voorwaarden in die gevallen waarin allochtone groepen
  bepaalde materiele belemmeringen ondervinden bij de verwezenlijking van
  hun behoeften op sociaal-cultureel terrein. In beginsel gelden in zulke gevallen voor autochtonen en allochtonen dezelfde regels. Daarnaast pleitte de raad
  in hoofdstuk 1ook voor het wegnemen van toetredingsdrempels tot bepaalde
  door of vanwege de overheid gefinancierde voorzieningen ten behoeve van de
  beleving van de eigen culturele identiteit door allochtone groepen. In het algemeen geldt dat de rol van de overheid terughoudend dient te zijn wanneer dit
  aspect van de etnisch-culturele positie aan de orde is: het is in beginsel aan de
  betrokken groepen zelf vorm te geven aan hun culturele identiteit.
   Het tweede aspect dat aan Penninx' omschrijvingvan het begrip etnisch-culturele positie kan worden onderscheiden, is het inter-etnische, dat van de contacten tussen etnische groepen. Penninx constateert dat 'op het individuele
  niveau in de jaren '70 in de attitude- en opiniepeilingen indicaties zijn te vinden dat een groter deel van de autochtone Nederlanders de sociale afstand tussen zichzelf en de immigranten sterker begon te ervaren dan voorheen en meer
  de neiging kreeg om die immigranten als ongelijkwaardig te zien.' ll. Deze
  negatieve ontwikkelingen zetten volgens Penninx in de jaren '80 niet door. De
  politieke mobilisatie tegen immigranten werd gevolgd door een mobilisatie
  van tegenkrachten. Meer in het algemeen, zo meent hij, 'accepteert de publieke
  opinie in Nederland in toenemende mate formele gelijkstelling van autochtonen en immigranten.' *. Ook in buurten waar veel allochtonen woonachtig
  zijn, zo concludeert hij uit het beschikbare onderzoeksmateriaal, blijkt geen
  verslechtering van verhoudingen of versterkte groepsvorming over en weer.
  Deze conclusies vinden steun in cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau, dat gedurende de jaren tachtig een geleidelijke afname constateert van
  vooroordelen van autochtonen jegens allochtonen; de laatste jaren treedt hierbij een stagnatie op 13.
   Vooroordeel is niet hetzelfde als discriminatie; het eerste verwijst naar houdingen, het tweede naar feitelijk gedrag. Over de vraag of er verband tussen deze
  
  lo]
  
  "1
  ''1
  "1
  64
  
  Ibid., blz. 190; zie ook: L. Sansone en R. Heukels. Onder Surinoomsejongeren; Creoolse tieners en twintigers in Amsterdam in tiun vrije
  tijd, op school, in jongerencentra, discotheken en kofieshops in canfrontotie met hun ombities en de belemmeringen die ze doorbij
  ondervinden;Amsterdam, Stadsdrukkerij. 1986;
  E. Roosens, Micronotionalisme;een ontropologie van het etnisch reveil; Leuven. Acco, 1986;
  W. Koot en J. Rath. 'Ethnicity and emancipation'; Internotional migrotion; 1987.25e jaargang nr. 4, blz. 427-440;
  M. van Niekerk. Th. Sunier en H. Vermeulen. Complex 240; interetnischerelaties in een Hoorlemse wijk; Amsterdam. Universiteit
  van Amsterdam. Vakgroep Euromed, ongedateerd (1 988).
  M.J.A.Penninx, op. cit., blz. 188.
  Ibid.. blz. 189.
  Sociaal en Cultureel Rapport 1988, blz. 341.
   WETENSCHAPPELIJKERAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  beide bestaat en, zo ja, van welke aard dit verband is, lopen de opvattingen uiteen. De zojuist genoemde, tamelijk positieve geluiden betekenen dan ook niet
  dat in Nederland geen discriminatie zou voorkomen op grond van ras of etnische herkomst 14. Penninx concludeert uit zijn onderzoek dat er 'aanwijzingen
  zijn dat een belangrijk deel van de ongelijke behandeling van leden van minderheidsgroepen - in vergelijking met autochtonen met dezelfde relevante
  kenmerken - optreedt als gevolg van onbedoelde effecten van regels en procedures die op zich zelf neutraal geformuleerd zijn'. Deze vorm van ongelijke
  behandeling wordt doorgaans aangeduid als indirecte discriminatie, en kan
  worden onderscheiden van directe discriminatie: het bewust en opzettelijk
  maken van onderscheid, waarbij men zich baseert op racistische ideeen en houdingen. Penninx stelt dat directe discriminatie in Nederland zeker voorkomt,
  maar op het totaal van situaties waarin direct of indirect onderscheid gemaakt
  wordt, betreft het slechts een deel; een deel dat overigens we1 het moeilijkst te
  bestrijden is '5.
  Het verhinderen en bestrijden van de beide zojuist genoemde vormen van discriminatie vormt een belangrijke verantwoordelijkheid voor de overheid. Het
  juridisch instrumentarium dat hiertoe in Nederland bestaat, is in de afgelopen
  jaren aangescherpt. Een probleem blijft echter dat discriminatie in afzonderlijke, concrete gevallen, niet altijd gemakkelijk is te bewijzen. In hoofdstuk 4 zal
  het verschijnsel van de discriminatie op de arbeidsmarkt aan de orde komen.
  Op deze plaats volstaat de raad met de vaststelling dat dit aspect van de interetnische relaties ook in de toekomst nauwlettende aandacht van overheid en
  samenleving zal blijven vergen. Discriminatie op grond van ras of etnische herkomst is niet alleen venverpelijk, maar schaadt ook de integratiekansen van
  allochtonen en daarmee de effectiviteit van het integratiebeleid.
   Tenvijl de overheid een actieve rol dient te spelen bij het voorkomen en bestrijden van negatieve uitwassen van inter-etnische contacten, zijn de rechtstreekse mogelijkheden om zulke contacten te bevorderen betrekkelijk
  beperkt. Dit neemt niet weg dat een succesvol integratiebeleid, gericht op participatiebevordering in vitale sectoren van de samenleving, stellig tot meer en
  tot meer intensieve contacten tussen autochtonen en allochtonen zal leiden.
  Het onderling begrip en de onderlinge verstandhouding tussen ingezetenen
  van verschillende etnische herkomst kunnen vooral via het integratiebeleid
  worden verbeterd. Dit is een zeer belangrijke voonvaarde voor het ontstaan
  van een in cultureel opzicht pluriforme, maar niet-gesegmenteerde samenleving 16.
  2.2
  2.2.1
  
  Een beknopte demografie
  H e t aantal allochtonen
  
  Op 1januari 1979woonden in Nederland 431.800 personen met een andere dan
  de Nederlandse nationaliteit, 3,l procent van de toenmalige bevolking. Tien
  jaar later, op 1januari 1989, was het aantal niet-Nederlanders gestegen tot
  624.000 en hun aandeel in de bevolking tot 4,2 procent. Thbel2.1 geeft een overzicht van de voornaamste in Nederland woonachtige allochtone groepen naar
  
  "1 Zie 0.a. F. Bovenkerk (red.). Omdat zij anders zijn; patranenvan rasdiscriminatiein Nederland; Meppel. Boom. 1978;
  
  Is]
  16]
  
  65
  
  J.H.Elich en B. Maso. 'Discriminatie, vooroordeel en racisme in Nederland'; Adviescommissie Onderzoek Minderheden. Discriminatie, vooroordeel en racisme in Nederland; 's-Gravenhage, ministerie van Binnenlandse Zaken, 1984;
  R. den Uyl. C. Choenni en F. Bovenkerk. 'Mag her ook een buitenlander wezen?; discriminatie bij uitzendbureaus; LBR-reeks nr. 2.
  Utrecht. Landelijk Buro Racismebestrijding. 1986:
  C. Biegel en K. Tjoen-Tak-Sen. Klachten aver rassendiscriminatie; 's-Gravenhage. Vuga. 1986.
  C. Biegel. A. B6cker. K. Tjoen-Tak-Sen. Rassendiscriminatie... tenslatte is het verboden bij de wet. Zwolle. W.E.J. Tjeenk Willink.
  198%
  M.J.A. Penninx, op. cit.. blz. 120.
  Men zie hierover om. ook: W. de jong. Inter-etnische verhoudingen in een oude stodswijk; Delft. Eburon. 1986 en M. Verkuyten.
   'Inter-etnische oordelen en relaties onder middelbare scholieren'; Migrantenstudies. 1988.4e jaargang, nr. 3, blz. 2- 15.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  nationaliteit c.q. herkomst. De grootste groep niet-Nederlanders vormen de
  'Furken (177.000 personen), gevolgd door de Marokkanen (140.000),de Duitsers
  (41.000) en de Britten (37.000). Ongeveer een op elke vier in Nederland
  wonende vreemdelingen komt uit een andere lid-staat van de Europese
  Gemeenschap. Het aantal vreemdelingen dat in Nederland woont, ligt iets
  onder het aantal Nederlanders dat in het buitenland woont: op 1 januari 1987
  waren dater 643.600.
  Tabel 2.1
  
  I.
   I
  
  AUochtone groepen en groeperingen in Nederland naar land van nationaliteit (I) en naar land van herkomst (11)op 1 januari 1989 (>500)
  
  Allochtonen met een niet-Nederlandse nationaliteit
  Europa
  waaronder
  Lid-staten van de EG
  
  2
  
  160.448
  
  te weten
  BRD
  Verenigd Koninkrijk
  BelgiC
  Spanje
  Italie
  Frankrijk
  Portugal
  Griekenland
  lerland
  Denemarken
  Luxemburg
  Turkije
  Joegoslavie
  Polen
  Oostenrijk
  Zwitserland
  Zweden
  Noorwegen
  Hongarije
  Finland
  Roemenie
  24
  
  Amerika
  waaronder
  
  25
  
  v*
  
  27
  28
  
  Canada
  v
  
  Chili
  Colombia
  
  29
  
  Brazilie
  
  30
  31
  
  Suriname
  V.S. van Amerika
  
  26
  
  v
  
  Argentinie
  
  32 Azie
  waaronder
  33 v
  
  lndonesie
  
  34
  
  China
  
  35
  
  v
  
  Vietnam
  
  36
  
  v
  
  Pakistan
  
  38
  
  v
  
  Japan
  India
  
  39
  
  v
  
  37
  
  40
  
  Sri Lanka
  Israel
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Philipijnen
  Singapore
  Zuid-Korea
  44
  
  Afrika
  waaronder
  
  *
  
  45
  46
  
  Ghana
  
  v
  
  Egypte
  Ethiopie
  
  47
  48
  
  Marokko
  
  v
  
  49
  
  *
  
  50
  
  *
  
  51
  
  v
  
  52
  
  v
  
  Tunesic5
  Kaap Verdie
  Zaire
  RepubliekZuid-Afrika
  
  53
  
  Algerije
  
  54
  
  Nigeria
  
  55
  
  Oceanie
  waaronder
  
  56
  
  Australie
  
  57
  
  Nieuw-Zeeland
  
  58
  
  Staatlozen en nationaliteit
  nationaliteit onbekend
  t o t a a l r u b r i e k I:
  
  II. Enkele belangrijke groepen allochtonen m e t d e Nederlandse nationaliteit (rarningen)
  
  60
  
  *
  *
  
  61
  
  *
  
  59
  
  Surinamers
  Antillianen en Arubanen
  Molukkers (incl. enkele
  Indonesiers)
  
  62
  63
  
  Chinezen
  
  *
  
  Zigeuners (incl. enkele
  niet-Nederlanders)
  
  t o t a a l r u b r i e k ll:
  
  *
  
  *
  
  Noot: De allochtone groepen, die formeel onder het minderhedenbeleid van de overheid ressorteren, zijn in de tabel gemarkeerd
  met een asterisk *. Hieraan dienen nag twee groepen te worden toegevoegd, te weten:
  de vluchtelingen: het gaat hier om een totaal van ongeveer 26.608 personen van wie de nationaliteitsgegevens niet exact bekend
  zijn. In de tekst zijn met een 'v' de landen aangegeven waarvan bekend is dat veel in Nederland aanwezige personen het hebben
  ontvlucht. Andere belangrijke landen waar vandaan mensen vluchten zijn: Iran. Irak. Somalie, Roemenie. Syril en Libanon (zie oak
  Ph. J. Muus, Migration. minorities and policy in the Netherlands; recent trends and developments; Sopemi-report 1988: Amsterdam.
   lnstituut voor Sociale Geografie. 1989, blz. 18: M.M.J. Aalberts. 'Asielbeleid in cijfers', justiti@leVerkenningen. 13e iaargang nr. 8.
  1987).
  Tot slot zijn in het huidige minderhedenbeleid nag de woonwogenbewoners opgenomen. Hoewel het hier om een autochtone
  groep gaat, vormen de desbetreffende 30.000 personen (bran: ministerie van Welzijn. Volksgezondheiden Cultuur, schatting uit
  voorgaande jaren) ook object van het minderhedenbeleid.
  Het totaal aantal personen dat op I januari 1989 onder het minderhedenbeleid valt, kan worden geschat op 756.379 personen.
  Bronnen:
  1t l m 58 CBS (voorlopige cijfers).
  59 en 60 R.F.J. Tas, 'Surinaamse en Antilliaanse bevolking in Nederland neemt verder toe', Maandstatistiek uan de
  bevolking; CBS, 1989, nr. 2, blz. 11.Tas schat h e t aantal personen v a n Surinaamse oorsprong op 210.000,
  maar d i t aantal i s inclusief 15.811 personen m e t de Surinaamse nationaliteit.
  Ministerie v a n Binnenlandse Zaken, schatting uit voorgaande jaren.
  61
  S.Y. Voets en J.J. Schoorl, Demografische ontwikkeling en sarnenstelling van de Chinese beuolking in
  62
  Nederland; 's-Gravenhage, N I D I , 1988, i n t e r n rapport nr. 54, blz. 54. H e t betreft een r a m i n g v a n de WRR
  per 1j a n u a r i 1987 door h e t gemiddelde v a n de hoge e n de lage v a r i a n t in de NIDI-studie t e berekenen.
  Ministerie v a n Welzijn, Volksgezondheid e n Cultuur, schatting uit voorgaande jaren.
   63
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Zoals blijkt uit tabel 2.2 is het aantal vreemdelingen in Nederland in vergelijking met de andere noordelijke EG-landen aan de lage kant. We1 kent Nederland verhoudingsgewijs veel vreemdelingen van buiten de Gemeenschap. De
  vergelijkingswaarde van deze tabel is overigens beperkt. In sommige lid-staten (bijv. het Verenigd Koninkrijk) bezitten relatief veel migranten reeds bij
  aankomst de nationaliteit van die lid-staat. Ook zijn er grote onderlinge verschillen in de nationaliteitswetgeving, die - zeker op termijn - gevolgen hebben voor het percentage allochtonen dat de oorspronkelijke nationaliteit
  behoudt. Ten slotte zijn in deze tabel de illegaal aanwezige migranten niet meegeteld. Vooral voor Zuid-Europa kan dit veel verschil maken. Het aantal illegale migranten in Italie wordt bijvoorbeeld geschat tussen 600.000 en 1miljoen; dit is meer dan het aantal legaal aanwezige vreemdelingen in dat land 17.
  Tabel 2.2
  
  Legaal verblijvende vreemdeliigen in enkele Europese landen in 1982,
  en als % van de totale bevolking (raming)
  
  Land
  
  Aantal
  
  Land
  
  Aantal
  
  %
  
  Belgie
  
  Oostenrijk
  
  291.000
  
  4,2
  
  B.R. Duitsland
  
  Finland
  
  12.000
  
  0.3
  
  Denemarken
  
  Liechtenstein
  
  9.000
  
  36,l
  
  %
  
  Frankrijk
  
  Noorwegen
  
  86.000
  
  2,l
  
  Griekenland
  
  Zweden
  
  406.000
  
  4.9
  
  lerland
  
  Zwitserland
  
  960.000
  
  15,O
  
  14.494.000
  
  4.3
  
  ltalie
  Luxemburg
  
  Totaal
  
  Nederland
  Portugal
  Spanje
  Ver. Koninkrijk
  
  Bron: D. Maillat, 'Long-termaspects of international migrationflows; the experience o f European receiving countries';The future of migmtion; OECD, Parijs,
  1987, blz. 40.
   Naast allochtonen met een andere dan de Nederlandse nationaliteit wonen in
  Nederland ook allochtonen met de Nederlandse nationaliteit. Zij zijn merendeels afkomstig uit (vroegere) delen van het Koninkrijk buiten Europa. De
  gegevens die in de bevolkingsregisters zijn opgenomen, laten slechts een schatting van hun aantal toe. Met inbegrip van de hier geboren kinderen, werd per
  1januari 1989 het aantal uit Suriname afkomstige personen met de Nederlandse nationaliteit geschat op 194.000.Inclusief de personen met Surinaamse
  nationaliteit bedraagt de schatting 210.000 personen; op 1 januari 1976
  bedroeg het totaal aantal Surinamers in Nederland (Nederlandse en Surinaamse) 115.000en op 1januari 1981 165.000.De stijging van het aantal Surinamers in Nederland verloopt de laatste jaren dus langzamer dan aan het
  begin van dit decennium. Het aantal personen afkomstig uit de Nederlandse
  Antillen en Aruba werd per 1januari 1989 op 66.000 geschat. Op 1januari 1976
  lag dit cijfer op 26.000 en op 1januari 1981op 40.000. Hier verloopt de toename
  dus tamelijk constant 18. Het aantal Molukkers wordt thans geschat op 40.000,
  het aantal Nederlanders van Chinese herkomst op 23.000. Voorts zijn er 3700
  zigeuners in Nederland. De hier genoemde groepen Nederlanders van allochtone herkomst omvatten thans in totaal omstreeks 327.000 personen.
  "1 G. Simon. 'La nouvelle donne migratoire en Europe du Sud': Revue EuropCennedes Migrations Internationales: 1986,2e jaargang nr.
  '1
  68
  
  I, blz. 9-35. Zie ook: Y. Moulier-Boutang. J.F! Garson en R. Silbermann, Ecanomie politique des migrations clondestines de maind'oeuvre; Comporaisons internationaleset exemple frongois; Parijs, Publisud. 1986. blz. 25 e.v.
  CBS. Moondstatistiek van de bevolking, oktober 1986.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HETREGERINGSBELEID
  
  Wanneer men de categorieen niet-Nederlanders en allochtone Nederlanders
  bijeen telt, komt men op een totaal van omstreeks 950.000 allochtonen per
  1januari 1989. Hierbij zijn niet inbegrepen degenen die zich tot Nederlander
  hebben laten naturaliseren, behalve dan voor zover het personen van Surinaamse, Molukse of Chinese herkomst betreft. Het aantal nationaliteitswijzigingen, waaronder naturalisaties, bedroeg in de periode van 1979 tot en met
  1988 bijna 179.000;met 45.000 vormden de Surinamers hierin de grootste categorie (zie hierover ook par. 3.3).
  Evenmin zijn inbegrepen de Indische Nederlanders en hun nazaten. In de jaren
  veertig en vijftig vestigden zich een kleine 300.000 personen uit IndonesiB in
  Nederland; 100.000 van hen waren van Europese en bijna 200.000 ovenvegend
  van gemengd Europees-Aziatische afkomst, de zogeheten Indische Nederlanders 19. Recente gegevens over het aantal Indische Nederlanders zijn niet voorhanden. Een tweede en derde generatie hebben zich inmiddels aangediend. De
  door de raad gehanteerde definitie van het begrip allochtoon maakt het zonder
  nader onderzoek echter onmogelijk aan te geven hoeveel van hen zichzelf als
  allochtoon wensen te beschouwen.
   Het is evenmin mogelijk een schatting te maken van het aantal kinderen met
  de Nederlandse nationaliteit van wie Ben der ouders niet-Nederlander is. In de
  periode 1979 tot en met 1987 zijn in Nederland ruim 50.000 huwelijken gesloten met Ben Nederlandse en Ben niet-Nederlandse partner. Opmerkelijk is dat
  de frequentie van zulke huwelijken onder de meest omvangrijke groepen nietNederlanders laag is. Van de ruim 50.000 naar nationaliteit gemengde huwelijken waren 1607 Turks-Nederlands en 2023 Marokkaans-Nederlands. Onder
  de meest omvangrijke allochtone groepen met de Nederlandse nationaliteit
  ligt het aantal etnisch gemengde huwelijken veel hoger. Enkele jaren geleden
  was in Amsterdam 28 procent van de huwelijken waarbij Surinamers betrokken waren, gemengd. Bij de Antillianen gold dit voor de meerderheid van de
  huwelijken. De hiermee corresponderende cijfers voor Turken en Marokkanen
  bedroegen 5, respectievelijk 9 procent ' O.
  Uit het voorgaande zal duidelijk zijn dat het totaal aantal allochtonen in
  Nederland niet nauwkeurig is vast te stellen; men kan er echter van uitgaan
  dat het thans ruim boven het miljoen ligt. Slechts een deel van hen behoort tot
  de doelgroepen van het huidige minderhedenbeleid, dat in paragraaf 2.3 ter
  sprake komt. De groepen waarbij dit het geval is, zijn aangegeven in tabel 2.1.
  In totaal gaat het hierbij om omstreeks 726.000 allochtonen. Ook het in hoofdstuk 1voorgestelde integratiebeleid zal slechts voor sommige allochtone groepen gelden; het cultuurbeleid daarentegen is in beginsel op alle groepen van
  toepassing.
  2.2.2
  
  De natuurlijke groei van de allochtone bevolking
  
  De allochtone bevolking van Nederland heeft de afgelopen tien jaar een aanzienlijke groei doorgemaakt. Deze is deels het gevolg van een geboortenoverschot en deels van een positief migratiesaldo.
   Het aantal levendgeborenen uit niet-Nederlandse vrouwen schommelt a1
  jarenlang rond de 12.000 per jaar; dit correspondeert met ongeveer zes procent
  van alle geboorten in Nederland. In de jaren tachtig is een verschuiving opgetreden in de nationaliteit van de jonggeborenen: het aandeel van de EG-landen
  is meer dan gehalveerd en dat vanTurkije en Marokko is gestegen van 56,9 procent in 1979 tot 80,l procent in 1988. Deze laatste stijging vloeit niet voort uit
  een stijging van de vruchtbaarheid, maar we1 uit de toename van het aantal
  
  19]
  
  69
  
  J.E. Ellemers en R.E.F. Vaillant, op. cit.
  C.S. van Praag, 'Minderheden voor en na de nota'; Migrantenstodies; 1986,Ze jaargang nr.4, blz. I 1.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Turkse en Marokkaanse vrouwen. Het leeftijdsspecifieke vruchtbaarheidsniveau voor de totale bevolking van Nederland ligt sinds vrij lang rond 15promille; dat voor de niet-Nederlanders is tussen 1979 en 1987 gedaald van 34 naar
  24 promille. Voor de Turken en de Marokkanen ligt het vruchtbaarheidscijfer
  in 1988 op 32, respectievelijk 51 promille, en daarmee boven het gemiddelde;
  gezien de cijfers uit 1979 van 48, respectievelijk 72 promille is de dalende tendens evident. Sinds 1987 is echter sprake van een stagnatie, wellicht als gevolg
  van de komst van meer jonge, pas gehuwde vrouwen uit de beide landen.
   Het leeftijdsspecifieke vruchtbaarheidsniveau van Surinaamse vrouwen ligt
  met 19 promille licht boven het Nederlandse gemiddelde; dat voor Antilliaanse
  en Arubaanse vrouwen ligt er met bijna 15 promille juist onder. Voor 1986 is
  geraamd dat in Nederland 4200 kinderen uit een Surinaamse en 900 uit een
  Antilliaanse of Arubaanse moeder zijn geboren
  De allochtone bevolking van Nederland is gemiddeld jonger dan de Nederlandse bevolking in haar geheel; er zijn niet alleen verhoudingsgewijs veel
  allochtone jeugdigen, maar er zijn ook relatief weinig bejaarden. Het aantal
  sterfgevallen onder de allochtonen is dan ook niet hoog: per jaar overlijden
  ongeveer 1500 niet-Nederlanders, zodat de jaarlijkse natuurlijke groei van de
  niet-Nederlandse bevolking thans op ruim 10.000 kan worden gesteld. Dit aantal ligt, met uitzondering van 1988,beneden het aantal nationaliteitswijzigingen van in Nederland wonende vreemdelingen, dat is weergegeven in tabel 3.1.
  Omdat onder de groepen met de hoogste geboortenoverschotten (Marokkanen
  en Turken) het aantal naturalisaties laag is, neemt het aandeel van deze beide
  groepen op het totaal der in Nederland wonende niet-Nederlanders toe. Dit
  proces wordt nog versterkt door het relatief hoge migratie-overschot onder
  deze groepen. Op 1januari 1979 bezat 39,2 procent van alle niet-Nederlandse
  ingezetenen deTurkse of Marokkaanse nationaliteit; op 1januari 1989gold dat
  voor 50,8procent van de niet-Nederlanders. In absolute cijfers steeg het aantal
  Turken in die periode van 105.700 naar 177.300 en het aantal Marokkanen van
  63.300 naar 139.700.Ter vergelijking: het aantal personen uit de Zuideuropese
  landen Griekenland, Italie, Joegoslavie, Portugal en Spanje daalde in deze
  zelfde periode van 72.200 in 1979 naar 58.000 in 1989.Onder deze groepen was
  zowel het terugkeercijfer als het aantal naturalisaties tot Nederlander relatief
  hoog.
   2.2.3
  
  De ontwikkeling van de migratie
  
  Een belangrijke verklaring voor de zojuist gesignaleerde differentiele ontwikkeling van het aantal allochtonen biedt het migratiepatroon van de afgelopen
  tien jaar. De tabellen 2.3 en 2.4 geven hiervan een beeld. Uit tabel 2.4 blijkt dat
  de immigratie en de emigratie van personen met de Nederlandse nationaliteit
  tamelijk constant zijn en elkaar min of meer in evenwicht houden. De in tabel
  2.3 genoemde cijfers hebben deels betrekking op de migratie tussen Nederland
  en de Nederlandse Antillen en Aruba. Het jaarlijks migratiesaldo van Nederland met de Nederlandse Antillen is de laatste jaren gestegen tot bijna 5000;
  het saldo met Aruba is daarentegen gedaald tot enkele honderden.
  %be1 2.4 laat zien dat de migratiesaldi voor niet-Nederlanders een veel grilliger verloop hebben dan die voor de Nederlanders, vooral als gevolg van sterke
  schommelingen in de immigratie. Deze lag rond 1980zeer hoog, met name door
  de migratie uit Suriname en door gezinshereniging onder Turken en Marokkanen. Daarna liep de immigratie scherp terug, tenvijl de emigratie steeg. De
  teruglopende immigratie in deze periode is vermoedelijkterug te voeren op een
  afname in de primaire gezinshereniging en op invoering van de visumplicht
  
  2']
  
  70
  
  R.F.J. Tas. 'De Surinaamse en Antilliaanse bevolking in Nederland', Maandstotistiek van de bevolking. CBS, mei 1988.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Tabel 2.3
  
  Buitenlandse migratie van Nederlanders van 1979 tot en met 1988
  lrnmigratie
  
  Emigratie
  
  Migratie-overschot
  
  Bron: CBS (voor 1988 voorlopige cijfers).
  Tabel 2.4
  
  Buitenlandse migratie van niet-Nederlanders van 1979 tot en met 1988
  lrnrnigratie
  
  Emigratie
  
  Migratie-overschot
  
  Bron: CBS (voor 1988 voorlopige cijfers).
   voor staatsburgers van enkele landen met veel emigratie naar Nederland. De
  stijgende emigratie kan deels worden gezien als een gevolg van de extreem
  hoge immigratie aan het eind van de jaren zeventig: elke migratiebeweging
  roept nu eenmaal een tegenbeweging op. De genoemde tendenzen zijn beide
  versterkt door de verhoudingsgewijs slechte economische situatie in Nederland aan het begin van de jaren tachtig 22.
  De laatste jaren is de immigratie weer gestegen, met een hoogtepunt in 1987.
  In 1988 is de immigratie weer licht gedaald en de emigratie licht gestegen.
  Opmerkelijk is dat de migratie uit !hrkije en Marokko in 1988 we1 is gestegen 23. Het aantal asielzoekers fluctueert vrij sterk; in 1986 5.000, in 1987
  13.500en in 1988 8.000. Het totaal aantal tot Nederland toegelaten vluchtelingen bedroeg in 1986 1.111en in 1987 1.692.
  De ontwikkeling van de migratie van Turken en Marokkanen blijkt uit tabel
  2.5. Men ziet de laatste jaren een gestage stijging van de immigratie, terwijl de
  emigratie onder deze groepen een neiging vertoont tot dalen. Opmerkelijk is
  dat vooral onder de n r k e n het aantal immigranten dat reeds eerder in Neder-
  
  "1
  13]
  
  H.B. Entringer,op. cit., blz. 104.
   De feitelijke emigratie ligt vermoedelijk iets hoger dan de geregistreerde emigratie. Een gedeelte van de administratievecorrecties die regelmatig in de gemeenteliike bevolkingsregisters worden aangebracht, heeft betrekking op personen die Nederland
  hebben verlaten zonder rich uit te schrijven. Het saldo van alle administratieve correcties bedraagt omstreeks -8.000 per jaac
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Tabel 2.5
  
  Buitenlandse migratie van personen met de 'hrkse en de Marokkaanse
  nationaliteit van 1979 tot en met 1988
  lmmigratie
  Turken
  
  Marok-
  
  Emigratie
  Turken
  
  kanen
  
  Migratie-
  
  Marokkanen
  
  overschot
  Turken en
  Marokkanen
  
  Bron: CBS (voor 1988 voorlopige cijfers)
  
  land heeft gewoond, toeneemt. In 1986.en 1987 had ongeveer een kwart van
  alle Turken die zich in Nederland vestigden, hier reeds eerder gewoond; voor de
  Marokkanen was dit een achtste 24.
   Om een beter inzicht te krijgen in recente trends en mogelijke toekomstige ontwikkelingen, heeft de raad enkele bewerkingen uitgevoerd op de recente
  migratiecijfers voor Turken en Marokkanen. Hieruit kan worden geconcludeerd dat het aantal personen van 21 jaar en ouder onder de migranten uit de
  beide landen, in verhouding tot het aantal personen jonger dan 21jaar, is toegenomen. Andere tendensen zijn: een verlaging van het vrouwelijk aandeel in de
  immigratie en, voor een deel daarmee samenhangend, een verlaging van het
  aandeel van gehuwden onder de immigranten ouder dan 21jaar. Dit wijst erop
  dat de gezinshereniging, de belangrijkste titel waarop migranten uit Turkije
  en Marokko Nederland binnenkomen, zich heeft uitgebreid van een migratie
  van echtgenoten en kinderen van oorspronkelijke 'gastarbeiders' tot ook een
  migratie van de huwelijkspartners van de zojuist genoemde kinderen. Dit
  biedt nog geen duidelijke verklaring voor de relatieve stijging van het aantal
  ongehuwde meerderjarige immigranten. Er kan sprake zijn van een stijging
  van het aantal afhankelijke verblijfsvergunningen voor familieleden; de stijging kan ook de recente toename weerspiegelen van het aantal afgegeven eerste tewerkstellingsvergunningen aan pas gearriveerde vreemdelingen. Voor
  Turkije kan de groei van het aantal asielzoekers een rol spelen, maar dit kan
  niet de enige verklaring zijn: de stijging doet zich ook voor bij migranten uit
  Marokko en het aantal asielaanvragen van Marokkanen is bijzonder gering.
   De beschikbare gegevens zijn te onduidelijk om hieraan stellige conclusies te
  verbinden, laat staan gefundeerde toekomstvenvachtingen. Duidelijk is we1
  dat de recente stijging van de migratie uit Turkije en Marokko zich niet uitsluitend laat verklaren uit gezinshereniging onder hen die destijds als werknemer
  zijn aangetrokken. Tussen deze beide landen en Nederland is nu dus sprake
  van kettingmigratie, een uit de literatuur bekend verschijnsel. De raad baseert
  hierop zijn in hoofdstuk 1 geuite veronderstelling dat zich tussen sommige
  allochtone gemeenschappen in Nederland en de landen van herkomst 'migratiebruggen' aan het ontwikkelen zijn met een min of meer blijvend karakter.
  "1 Ph.]. Muus. Migration, minorities and policy in the Netherlands; recent trends and developments; Sopemi-report 1988;Amsterdam,
  lnstituut voor Sociale Geografie, 1989. blz. 7.
   WETENSCHAPPELIJKE RAADVOOR HETREGERINGSBELEID
  
  Een ernstige belemmering bij het interpreteren van de cijfers vormt het feit dat
  deze naar gelang de bron soms sterk uiteenlopen. In de voorgaande analyses is
  vrijwel steeds gebruik gemaakt van de cijfers van het Centraal Bureau voor de
  Statistiek, welke zijn gebaseerd op de gemeentelijke bevolkingsregisters. Voor
  zover het de vestiging van vreemdelingen in Nederland betreft, wijken de cijfers die het ministerie van Justitie verstrekt op basis van informatie van de
  vreemdelingendiensten hiervan soms aanzienlijk af. Deze laatste cijfers bieden overigens maar een beperkt inzicht in de redenen voor verlening van verblijfsvergunningen; hierdoor is een nadere analyse van de samenstelling van
  de migratie naar Nederland niet goed mogelijk. Naar de oorzaken van de
  genoemde discrepantie tussen beide registratiesystemen is momenteel onderzoek gaande bij het Wetenschappelijk Onderzoek- en Docurnentatiecentrum
  van het ministerie van Justitie. 'k hopen valt dat dit onderzoek zal kunnen leiden tot een substantiele verbetering van de vreemdelingenregistratie in
  Nederland. In hoofdstuk 1 werd reeds opgemerkt dat een allochtonenbeleid
  niet goed uitvoerbaar is wanneer men niet over voldoende kwantitatieve gegevens van goede kwaliteit beschikt. Ook de cijfers van het Directoraat-generaal
  van de Arbeidsvoorziening staan het trekken van duidelijke conclusies over
  ontwikkelingen in de tewerkstelling van pas gearriveerden niet toe. We1 is
  bekend dat het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen voor laag
  geschoolde arbeid door (pas gearriveerde) vreemdelingen de laatste jaren is
  gestegen.
   2.2.4
  
  Prognoses
  
  Bevolkingsprognoses hebben altijd een aanzienlijke onzekerheidsmarge
  omdat menselijk gedrag zich nu eenmaal moeilijk laat voorspellen. Dit geldt a
  fortiori voor prognoses van de allochtone bevolking. Allereerst laat het vruchtbaarheidscijfer onder deze groepen van jaar opjaar veel grotere veranderingen
  zien dan onder de autochtone bevolking. Op den duur kan per saldo een niveau
  worden verwacht in de buurt van het Nederlandse, maar de termijn waarop dit
  niveau wordt bereikt, wisselt aanzienlijk per groep 25. Nog moeilijker te voorspellen is de ontwikkeling van de migratie. 'Ibt voor enkele jaren ging men in
  Nederland over het algemeen ervan uit dat de immigratie geleidelijk zou gaan
  dalen. Nog in 1985 baseerde het CBS zijn bevolkingsprognoses voor de lange
  termijn op de veronderstelling dat het migratiesaldo binnen vijfjaar zou teruglopen tot 5.000 (middenvariant) en vewolgens op dit niveau zou blijven 26.
   Onder invloed van de feitelijke ontwikkeling van vooral de immigratie, lijkt
  intussen een kentering te zijn opgetreden in het denken hierover 2? Het CBS
  houdt sinds 1987 rekening met een jaarlijks immigratie-overschot van 23.000
  (lage variant) tot 33.000 (hoge variant), cijfers die overigens lager liggen dan
  de feitelijke saldi van 1987 (43.924) en 1988 (35.083). De venvachting dat
  Nederland ook op langere termijn een positief migratiesaldo zal kennen, vindt
  onder meer steun in studies van de OESO en van Franse demografen ". De
  grote verschillen in welvaart in de wereld en de te venvachten bevolkingsgroei
  in grote delen van de Derde Wereld zullen volgens deze studies tot een blijvende
  migratiedruk leiden vanuit de ontwikkelingslanden op de ontwikkelde landen. Dit zal zeker niet betekenen dat iedereen die zou willen migreren daartoe
  ook daadwerkelijk zal overgaan. Vaak zullen de middelen hiemoor ontbreken
  
  ''1
  
  Zie 0.a.J.J. Schoorl, 'Kindertal en geboortenregeling bij vrouwen uit Turkije en Marokko in Nederland: Assimilatie?', in: H.J.Heeren (red.), Migronten en minderheden. f-Gravenhage. NIDI. 1988.
  16] CBS. Maandstatistiek van de bevolking. rnaart 1986.
  H.B. Entzinger, 'Een kleine wereld': Migrontenstudies. 1987. 3e jaargang, nr 4, blz. 2-20.
  Organisation for Economic Co-operation and Development, The future of migration. Parijs. 1987:
  lnstitut Frangais des Relations internationales. RopponAnnuelMondiol sur le Systeme Economique et les Strategies; Parijs. Atlas Economica, 1988;
  J-C. Chesnais. Lo revanche du tiers-monde, Parijs, Robert Laffont. 1987.
  D. Papadernetriou. 'International Migration in a changing world'en R. Tabbarah. 'Prospects for International Migration', beide in:
  C. Stahl (ed.), lnternationol Migration Today, Vol. 2: Emerging Issues. Parijs. Unesco. 1988.
  