text: 720. Soedarman Ganda Soebrata, Pengadilan Negeri, Himpunan, p.121.
  721. Soedarman Ganda Soebrata illustreert de onderhavige aangelegenheid middels het geval een Japanse
  vrouw met een Indonesisch staatsburger in het huwelijk is getreden en voornemens is de optieverklaring af te leggen. Zijdens de Japanse Diplomatieke Vertegenwoordiging was men aanvankelijk van
  mening, dat het afgeven van een verklaring inzake het verloren gaan van de Japanse nationaliteit
  niet nodig was, aangezien krachtens artikel 8 van de Japanse nalionaliteitswet een Japanse burger
  zijn/haar nationaliteit verliest, indien hij/zij vrijwillig de nationaliteit van een ander land verwerft.
  Van Indonesische zijde werd echter verklaard, dat de desbetreffende "Pengadilan Negeri" dan wel
  Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië niet competent is de desbetreffende
  optieverklaring te aanvaarden, indien men niet over een als hierbedoelde verklaring van het land
  van oorsprong de beschikking heeft. Zie Soedarman Ganda Soebrata, Pengadilan Negeri, Himpunan,
  P-121-122.
  ...•:..
  ..
  -..
  ,
  
  231
  
  oorspronkelijke nationaliteit verliest, dan kan de vrouw van de door artikel 7 lid 1 der
  Wet geboden gelegenheid geen gebruik maken.
   Het verkrijgen van de hierbedoelde verklaring zal op moeilijkheden stuiten, indien het
  landen betreft, die het recht van expatriate van hun burgers niet erkennen c.q. de
  nationaliteitswetgeving van deze landen géén hierop gerichte mogelijkheid bevat. In
  herinnering zij echter gebracht, dat vrouwen met de nationaliteit van de Chinese
  Volksrepubliek, die het bezit van deze nationaliteit middels hun paspoort kunnen
  bewijzen, géén verklaring van de Diplomatieke Vertegenwoordiging van het land van
  oorsprong behoeven te overleggen, dat zij met het verkrijgen van het Indonesisch
  staatsburgerschap hun oorspronkelijke nationaliteit zullen verliezen, zoals in § 6.8 reeds
  toegelicht. ™ Gezien de Chinese Volksrepubliek in 1980 een nieuwe nationaliteitswet
  heeft aangenomen, waarbij het ontstaan van bipatridie niet langer wordt getolereerd, zal
  aan voornoemd beleid niet langer de hand behoeven te worden gehouden. Ook in het
  ter gelegenheid van het herstel van de diplomatieke betrekkingen op 8 augustus 1990
  tussen Indonesië en de Chinese Volksrepubliek opgestelde "Memorandum of Understanding" is tot uitdrukking gebracht, dat geen dubbel staatsburgerschap meer zal worden
  erkend.™
  Betreft het daarentegen het hiervoor onder b. genoemde geval, dan verkrijgt de buitenlandse vrouw dit staatsburgerschap krachtens het in artikel 7 lid 2 der Wet bepaalde van
  rechtswege. Hiertoe zijn echter twee voorwaarde gesteld, waarvan in de eerste plaats
  kan worden genoemd dat haar echtgenoot passief dient te blijven c.q. binnen de periode
  van één jaar na voltrekking van het huwelijk, géén verklaring op het prijsgeven van zijn
  Indonesisch staatsburgerschap mag afleggen (negatieve optie). De tweede hierbij in acht
  te nemen voorwaarde is van wezenlijk belang; ook in dit geval mag de buitenlandse
  vrouw in kwestie, krachtens het in het eerste lid van artikel 7 gemaakte voorbehoud,
  met het verkrijgen van het Indonesisch staatsburgerschap, niet nog een andere nationaliteit bezitten. De aanhef van artikel 7 lid 2 luidt namelijk als volgt: "met behoud van de
  in het eerste lid gemaakte uitzondering...." ™ Op deze aangelegenheid is ook gewezen in het schrijven van de Minister van Justitie van 18 september 1969 - in het
  voorgaande reeds aan de orde gekomen ™ - met name dat de echtgenoot van de
  vrouw in kwestie niet alleen in de daartoe gestelde periode van een jaar na voltrekking
  van het huwelijk zijn Indonesisch staatsburgerschap niet mag hebben prijsgegeven, maar
  
  722.
   723.
  724.
  :
  
  Zie hiervoor de Instructie van de Minister van Justitie no. D.T./1/5 van 1 februari 1968.
  Dit memorandum is reeds genoemd in § 3.4 van Hoofdstuk 4.
  Zie ook Gautama, Tafsiran, p. 172. Het hierbedoelde voorbehoud luidt in het Indonesisch: "Dengan
  kekecualian tersebut dalam ayat 1" (in het Nederlands "met behoud van de uitzondering bedoeld in
  het eerste lid") en is erop gericht bipatridie te voorkomen.
  725. Het schrijven van de Minister van Justitie aan de Voorzitter van de te Jakarta gevestigde Centrale
  "Pengadilan Negeri" no. DTC/14/17 van 18 september 1969.
  232
  
  ook de vrouw een jaar na" de huwelijksvoltrekking geen andere nationaliteit mag
  bezitten. Dit niet bezitten van een andere nationaliteit kan worden veroorzaakt door:
  
  -
  
  -
  
  het doen van afstand van de oorspronkelijk nationaliteit volgens de wettelijke
  bepalingen van het land in kwestie;
  de wettelijke bepalingen van het land van oorsprong bepalen dat de vrouw van
  rechtswege haar oorspronkelijke nationaliteit verliest door haar huwelijk met een
  Indonesisch staatsburger;
  - - ••'
  de vrouw in kwestie apatride is.
   •
  
  Hieruit kan de conclusie worden getrokken, dat krachtens artikel 7 lid 2 van de Wet het
  worden van een met een Indonesisch staatsburger gehuwde buitenlandse vrouw tot
  Indonesisch staatsburger eerst mogelijk is, indien zij niet langer de nationaliteit van het
  land van oorsprong bezit. Ook artikel 7 lid 2 is aan de termijn van een jaar gebonden,
  aangezien daarin uitdrukkelijk is gesteld, dat het Indonesisch staatsburgerschap verkregen wordt een jaar nadat de huwelijksvoltrekking heeft plaatsgevonden. Toegelicht met
  een voorbeeld houdt dit het volgende in: een buitenlandse vrouw huwt met een Indonesisch staatsburger op 15 juni 1959. In de periode tot 15 juni 1960 legt zij geen optieverklaring als bedoeld in artikel 7 lid 1 af. Volgens het recht van het land van oorsprong
  verliest zij haar oorspronkelijke nationaliteit niet als gevolg van haar huwelijk en geeft
  deze nationaliteit niet prijs. Krachtens het nationaliteitsrecht van het land van oorsprong
  bezit de vrouw nog een buitenlandse nationaliteit. Deze situatie wordt ook door artikel
  7 lid 1 mogelijk gemaakt, aangezien de vrouw in kwestie immers niet wordt verplicht
  om voor het Indonesisch staatsburgerschap van haar man te opteren. Het voorgaande
  impliceert, dat de vrouw een jaar na het tijdstip van de huwelijksvoltrekking nog een
  buitenlandse status bezit. Geeft deze vrouw op een later tijdstip, bijvoorbeeld in het jaar
  1968 haar oorspronkelijke nationaliteit prijs, dan wordt zij staatloos en geen Indonesisch
  staatsburger. ™
  Wat is nu het verschil tussen het eerste en het tweede lid van artikel 7 van de Wet?
  Krachtens lid 1 is een positieve handeling nodig, met name het afleggen van een
  optieverklaring. In lid 2 is geen optieverklaring nodig, mits de vrouw in kwestie over
  een bewijs beschikt, dat zij niet langer haar oorspronkelijke nationaliteit bezit, met dien
  verstande dat zij reeds in het bezit van dit bewijs dient te zijn binnen een jaar nadat het
  huwelijk heeft plaatsgevonden. Voldoet de vrouw niet aan de krachtens artikel 7 leden
  1 en 2 gestelde voorwaarde, dan betekent dit dat zij haar buitenlandse status blijft
  behouden en het principe van eenheid van nationaliteit in het gezin doorbroken
  wordt. ™ Voor de goede orde dient hieraan te worden toegevoegd, dat niettegenstaande de Wet no. 62 van 1958 in principe het beginsel van eenheid van nationaliteit
  in het gezin huldigt, ook aan de wensen van vrouwen aandacht wordt geschonken,
  conform de emancipatie der vrouwen. Wenst derhalve een buitenlandse vrouw met een
  
  726.  727. Zie Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa pokok-pokok, Himpunan p . 3 4 4.
  233
  
  Indonesisch staatsburger gehuwd haar eigen nationaliteit te behouden, dan wordt dit
  mogelijk gemaakt door de onderhavige Wet. ™
  Bij de behandeling van het ontwerp betreffende het Indonesisch staatsburgerschap in de
  Volksvertegenwoordiging, werd door diverse leden daarvan bezwaar gemaakt tegen de
  voor een buitenlandse vrouw opengestelde mogelijkheid tot verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap door optie. Voorgesteld werd dit te vervangen door een daartoe
  strekkend verzoek. Door de Overheid werd dit van de hand gewezen, omdat het
  beginsel van "eenheid van nationaliteit" in het huwelijk zoveel mogelijk dient te worden
  nagestreefd. Ook werd voorgesteld, om de gestelde termijn van eenjaar in te korten tot
  een maand, hetgeen eveneens van regeringswege werd afgewezen. ™
  Ingevolge het in artikel 7 lid 3 van de Wet bepaalde, mag indien één van de in artikel
  7 lid 1 en 2 bedoelde verklaringen is afgelegd, niet meer tot aflegging van de andere
  verklaring worden overgegaan. Dit houdt in, dat in het geval de buitenlandse vrouw in
  kwestie reeds een verklaring heeft afgelegd ter verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap, het haar echtgenoot niet is toegestaan, zijn Indonesisch staatsburgerschap
  middels het afleggen van een verklaring prijs te geven. Omgekeerd geldt, dat indien de
  echtgenoot middels een afgelegde verklaring zijn staatsburgerschap heeft prijsgegeven,
  het zijn echtgenote niet is toegestaan, een verklaring op verkrijging van het Indonesisch
  staatsburgerschap gericht, af te leggen. Het opnemen van deze bepaling werd noodzakelijk geacht, ter waarborging van de rechtszekerheid.
   Volledigheidshalve dient in aansluiting op het bovenstaande nog te worden gewezen op
  het in artikel II van de Overgangsbepalingen van de Wet bepaalde. Bij dit artikel werd
  aan buitenlandse vrouwen, die op 1 augustus 1958 - de datum van inwerkingtreding van
  de Wet - reeds met Indonesische staatsburgers waren gehuwd, alsnog de gelegenheid
  geboden om een verklaring ter verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap af te
  leggen, gedurende de termijn van één jaar, ingaande 1 augustus 1958. Ter toelichting
  diene, dat een buitenlandse vrouw na" 27 december 1949 met een Indonesisch staatsburger gehuwd niet automatisch het Indonesisch staatsburgerschap verkrijgt. Heeft het
  huwelijk plaatsgevonden n£ 27 december 1949 doch vóór 1 augustus 1958, dan kon de
  vrouw gebruik maken van de met artikel II van de Overgangsbepalingen geboden
  gelegenheid. Heeft het huwelijk daarentegen plaatsgevonden n£ 1 augustus 1958, dan
  kan zij gebruikmaken van artikel 7 van de onderhavige Wet. Maakt zij echter geen
  gebruik hiervan, dan blijft de vrouw haar buitenlandse nationaliteit behouden. ™
  Alhoewel wellicht ten overvloede, zij in herinnering gebracht, dat buitenlandse vrouwen, die krachtens de bepalingen van het Militair Gezag c.q. Oorlogsgezag vóór 1
  augustus 1958 geldende, werden "behandeld als" Indonesisch staatsburger, op basis van
  
  728. Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa hal, Himpunan p.358.
  729. Zie hiervoor de Algemene Beschouwingen Hoofdstuk II van 16-6-1958, RS p.20-21 bij de behandeling van het onderhavige ontwerp in de Volksvertegenwoordiging.
  730. Zie Bujung Datuk Intan Sati, Beberapa pokok-pokok, Himpunan p.337. ..
  • . ..
  234
  
  artikel I van de Overgangsbepalingen van de Wet, Indonesisch staatsburger zijn
  geworden."' Zoals reeds opgemerkt, dienden deze vrouwen om als Indonesisch
  staatsburger te worden behandeld, in het bezit van een daarop gericht besluit van de
  Minister van Justitie te zijn. Deze vrouwen verkregen krachtens genoemd artikel I van
  de Overgangsbepalingen ingaande 1 augustus 1958 het Indonesisch staatsburgerschap.
   Buitenlandse vrouwen, niet in het bezit van een als hierbedoeld besluit, verloren
  derhalve hun buitenlandse nationaliteit niet; zij konden echter krachtens artikel II van
  de Overgangsbepalingen vóór 1 augustus 1959 een op de verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap gerichte verklaring afleggen.'" Het was de echtgenoten van
  deze vrouwen - uiteraard - niet toegestaan, een verklaring tot prijsgeving van hun
  staatsburgerschap, als bedoeld in artikel 7 lid 2 van de Wet, af te leggen.
  7.1.2. Indonesische vrouw met buitenlander gehuwd
  Betreft het daarentegen een gemengd huwelijk tussen een vrouw die het Indonesisch
  staatsburgerschap bezit en een buitenlander, dan dient te worden afgegaan op het in
  artikel 8 van de Wet no. 62 van het jaar 1958 bepaalde. Ingevolge dit artikel verliest
  de vrouw in kwestie haar staatsburgerschap eerst, indien zij binnen de gestelde termijn
  dit middels negatieve optie prijsgeeft, met het doel de nationaliteit van haar man te
  verkrijgen. Op deze aangelegenheid zal in Hoofdstuk 6 worden teruggekomen.
   Of een vrouwelijke Indonesisch staatsburger door of als gevolg van huwelijk de
  nationaliteit van haar echtgenoot kan verkrijgen, hangt uiteraard van de nationaliteitswetgeving van het land van haar echtgenoot af. Huldigt het land in kwestie het beginsel,
  dat "de vrouw staande huwelijk de staat van haar man volgt" en geeft de vrouw haar
  Indonesisch staatsburgerschap niet prijs, dan wordt zij bipatride. In het hierbedoelde
  geval zijn naar de letter van de Wet generlei voorzieningen getroffen om het ontstaan
  van bipatridie te voorkomen. De mogelijkheid daartoe kan worden geacht reeds
  ingecalculeerd te zijn in het feit, dat een vrouw die met een buitenlander trouwt in
  principe haar staatsburgerschap blijft behouden. Ko Swan Sik en Teuku Moh. Rhadie
  zeggen hiervan dat "retention of Indonesian nationality in spite of resulting dual
  nationality is provided in case of marriage of an Indonesian woman to an alien where
  no express renunciation has taken place".'" Ook Gautama is van mening, dat hier
  het principe wordt losgelaten om het ontstaan van bipatridie te voorkomen; met het
  bestaan van de mogelijkheid om het Indonesisch staatsburgerschap te behouden, kan een
  vrouw die Indonesisch staatsburger is en met een buitenlander trouwt, bipatride worden.
  731. Zie ook Adriaanse en van der Weg, Nationaliteitswetgeving, Indonesië, p.Ib-21.
  732. Met de Circulaire van de Ned. Minister van Binnenlandse Zaken van 23 juli 1968, afdeling B.B.
   no. B68/1890 aan de gemeentebesturen gericht is een nadere toelichting gegeven met betrekking tol
  Nederlandse vrouwen met Indonesische staatsburgers gehuwd krachtens d e hier omschreven
  bepalingen. Hierbij speelt de datum 1 maart 1964 een rol, in die zin dat de Nederlandse vrouw die
  op of na deze datum met een Indonesisch staatsburger is gehuwd, de Nederlandse nationaliteit niet
  heeft verloren, tenzij zij binnen een jaar na het huwelijk voor het Indonesische staatsburgerschap
  heeft geopteerd; in dit geval ging de Nederlandse nationaliteit verloren op de datum van de optie.
  733. Ko Swan Sik en Teulcu Moh. Rhadie, Nationality, p. 167.
   235
  
  Deze auteur voegt hieraan toe, dat met het bestaan van deze mogelijkheid, de wetgever
  is afgeweken van één van de hoofdprincipes door de Wet no. 62 van 1958 aanvaard,
  met name om het ontstaan van bipatridie zoveel mogelijk te vermijden. ™ Ook
  Adriaanse en van der Weg brengen naar voren dat een vrouw die Indonesisch staatsburger is en op of na" 1 augustus 1958 met een vreemdeling huwt, ingevolge artikel 8 van
  de Indonesische wet door dit huwelijk niet automatisch de Indonesische nationaliteit
  verliest, ook niet wanneer zij krachtens de wet van het land van haar echtgenoot diens
  nationaliteit verkrijgt. ™
  Verkrijgt de hierbedoelde vrouw de staat van bipatride, is zij dan verplicht om aan deze
  status een einde te maken door haar Indonesisch staatsburgerschap prijs te geven? De
  Wet bepaalt niets hieromtrent en ik ben dan ook geneigd te zeggen, dat de vrouw niet
  daartoe verplicht is. Dit betekent echter niet dat zij de status van bipatridie blijft
  behouden, gezien de "stok achter de deur" in artikel 17 lid b. van de Wet opgenomen reeds aan de orde gekomen - terwijl ook het bezitten van een geldig, op naam staand
  buitenlands paspoort tot het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap leidt.
  Op genoemde twee verliesgronden zal in Hoofdstuk 6 worden teruggekomen.
   Het is echter niet altijd zo, dat een als hierbedoelde vrouw automatisch de nationaliteit
  van haar - buitenlandse - echtgenoot verkrijgt. Trouwt zij bijvoorbeeld met een buitenlander, wiens nationaliteitsrecht, het "vrouw volgt man" beginsel niet huldigt, zodat het
  huwelijk van generlei invloed is op de status van de vrouw, dan blijft zij haar eigen
  nationaliteit behouden en wordt geen bipatride. ™
  Is het nu zo, dat bipatridie altijd als ongewenst dient te worden beschouwd? Alhoewel
  ik van mening ben, dat deze situatie zoveel mogelijk dient te worden voorkomen, gezien
  de moeilijkheden die uit deze status zouden kunnen voortvloeien, kan ik mij voorstellen
  dat in bepaalde gevallen het optreden van bipatridie als minder bezwaarlijk kan worden
  aangemerkt. In de literatuur is dit standpunt wel eens naar voren gebracht. Zo kan de
  mening van Ko Swan Sik worden aangehaald, die met betrekking tot een gehuwde
  vrouw met de status van bipatridie heeft opgemerkt, dat het slechts zelden zal voorkomen dat betrokkene door een zodanig huwelijk het land van oorsprong geheel zal
  verloochenen of vergeten. Aan de andere kant zal de vrouw in kwestie in de regel haar
  verdere leven in het land van haar man doorbrengen c.q. zal in deze maatschappij moeten - leven, zich dienen aan te passen en dit land leren te waarderen. Daardoor
  krijgt zij een dualistische instelling en wordt - zoals Ko Swan Sik het omschrijft - een
  "marginal man". Om deze reden kan volgens deze auteur een dubbele nationaliteit de
  beste weerspiegeling zijn van de sociale positie en het gevoelsleven van vrouwen, die
  een gemengd huwelijk hebben aangegaan.'" Ook ik ben van mening, dat in het
  
  734. Gautama, Tafsiran, p. 175-176.
  735. Adriaanse en van der Weg, Nationaliteitswetgeving, Indonesië, p.Ib-22 en 23.
   736. Trouwt een vrouw die Indonesisch staatsburger is met een Nederlander, dan kan zij van een
  "verlichte" naturalisatie-procedure gebruik maken, indien het huwelijk tenminste reeds driejaar
  voortduurt.
  737. Ko Swan Sik, De Meervoudige, p.319.
  :.
  236
  
  hierbedoelde geval, het bezit van een dubbele nationaliteit niet als ongewenst behoeft
  te worden beschouwd.
   De aandacht kan voorts worden gevestigd op artikel III der Overgangsbepalingen van
  de Wet. Op grond van dit artikel wordt aan een vrouw die krachtens de vóór 1 augustus
  1958 geldende wettelijke bepalingen van rechtswege Indonesisch staatsburger zou zijn
  indien zij niet gehuwd ware, de gelegenheid geboden het Indonesisch staatsburgerschap
  te verkrijgen. Ter verduidelijking diene dat het hier vrouwen betreft, die door of als
  gevolg van huwelijk een buitenlandse nationaliteit hebben verkregen. De vrouw dient
  daartoe een op verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap gerichte verklaring optie - af te leggen bij de "Pengadilan Negert" of de Diplomatieke Vertegenwoordiging
  van de Republiek Indonesië, binnen de termijn van één jaar na ontbinding van haar
  huwelijk dan wel binnen één jaar gerekend vanaf 1 augustus 1958, het tijdstip van de
  inwerkingtreding der Wet. De in artikel III der Overgangsbepalingen opgenomen
  mogelijkheid beoogt in een vacuüm te voorzien door deze vrouwen alsnog de gelegenheid te geven, om de oorspronkelijk staatsburgerschap te verkrijgen. Ook artikel III
  maakt naar de letter géén uitzondering voor vrouwen, die door het verkrijgen van het
  Indonesisch staatsburgerschap bipatride worden, doordat zij door of als gevolg van hun
  huwelijk mogelijkerwijze - afhankelijk van de nationaliteitswetgeving van het land van
  hun (gewezen) echtgenoot - een buitenlandse nationaliteit hebben verkregen en deze niet
  verliezen door verkrijging van de Indonesische nationaliteit. Ook Gautama wijst erop,
  dat genoemd artikel III niet de voorwaarde bevat, dat slechts vrouwen die geen bipatride
  worden van de gelegenheid om het Indonesisch staatsburgerschap te verkrijgen gebruik
  kunnen maken. Naar de mening van deze auteur is het mogelijk dat de hierbedoelde
  vrouw, die haar andere - door huwelijk verkregen - nationaliteit niet verliest, het
  Indonesisch staatsburgerschap volgens deze bepaling kan verkrijgen. ™ Ook in dit
  verband dient echter te worden gewezen op de verliesgronden ex. artikel 17 sub b. en
  sub j . van de Wet, waarmede terdege rekening te worden gehouden, wil het verkregen
  Indonesische staatsburgerschap niet verloren gaan.
   Artikel 11 van de Wet stelt een persoon, die door of als gevolg van huwelijk het
  Indonesisch staatsburgerschap verloren heeft in de gelegenheid, dit staatsburgerschap
  terug te krijgen door binnen een termijn van een jaar na ontbinding van het huwelijk
  een daartoe strekkende verklaring af te leggen bij de "Pengadilan Negeri" of de
  Diplomatieke Vertegenwoordiging van de Republiek Indonesië (optie). Deze mogelijkheid staat echter niet open voor een persoon, die na het terugkrijgen van het Indonesisch
  staatsburgerschap nog een andere nationaliteit bezit. Bij nadere beschouwing van artikel
  11 valt op, dat hierin niet wordt gesproken van "vrouwen" die door of als gevolg van
  hun huwelijk het staatsburgerschap hebben verloren, doch van "personen". Hieruit kan
  worden afgeleid, dat onder de geldingssfeer van artikel 11 een ruimere categorie valt
  dan vrouwen alleen en ook mannen onder de hierin opgenomen omschrijving kunnen
  vallen en als zodanig ook zij op de door artikel 11 der Wet voorgeschreven wijze, hun
  staatsburgerschap terug kunnen krijgen.
  738. Gautama, Tafsiran, p.224.
   237
  
  De Wet gaat uit van het principe, dat aan een persoon, die van nationaliteit verandert
  vanwege het door een andere persoon te worden "meegenomen" of door het volgen van
  de staat van een andere persoon, in beginsel de gelegenheid dient te worden gegeven,
  om de oorspronkelijke nationaliteit te herkrijgen, indien zij/hij die andere persoon niet
  meer volgt. Gezien dit principe dient een persoon, die het Indonesisch staatsburgerschap
  heeft verloren "vanwege het volgen van haar echtgenoot c.q. zijn echtgenote", zoals in
  de Memorie van Toelichting van de Wet gesteld, te worden toegestaan om het Indonesisch staatsburgerschap terug te krijgen. Aanknopend bij het voorgaande, kan terugkomend op artikel 11 der Wet worden gesteld, dat in eerste instantie vrouwen, die door
  of als gevolg van huwelijk het staatsburgerschap hebben verloren, van de door dit
  artikel geboden gelegenheid om het Indonesisch staatsburgerschap terug te krijgen,
  gebruik kunnen maken. De omschrijving "door of als gevolg van huwelijk" dient in
  ruime zin te worden opgevat. Dit beperkt zich niet tot verlies van het Indonesisch
  staatsburgerschap als gevolg van de huwelijkssluiting, maar zou zich ook kunnen
  voordoen indien de echtgenoot van de vrouw, van oorsprong Indonesisch staatsburger,
  zich tot een vreemde nationaliteit heeft laten naturaliseren; het als zodanig verloren gaan
  van zijn Indonesisch staatsburgerschap, geldt van rechtswege mede voor zijn echtgenote. ™ Wat betreft mannen, kan als voorbeeld een Indonesisch staatsburger met een
  buitenlandse vrouw gehuwd worden genoemd, die middels een daartoe strekkende
  verklaring - negative optie - zijn staatsburgerschap heeft prijsgegeven en vervolgens de
  nationaliteit van zijn echtgenote heeft verkregen. Bij ontbinding van het huwelijk kan
  hij van de door artikel 11 geboden gelegenheid om het Indonesisch staatsburgerschap
  terug te krijgen, gebruik maken.
   7.1.3. Gemengde huwelijken in de zin van de Huwelijkswet van 1974
  Ik acht het van nut, om in aansluiting op het bovenstaande enige aandacht te besteden
  aan de hiervoor reeds aangehaalde Huwelijkswet no. I van het jaar 1974, Stb. 1974-1,
  mede vanwege het feit, dat zich hierbij ook nationaliteitsrechtelijke aspecten kunnen
  voordoen.""'"
  De onderhavige Huwelijkswet bevat ook voorzieningen, in het bijzonder betrekking
  hebbende op gemengde huwelijken, waaronder krachtens artikel 57 van deze Wet dient
  te worden verstaan, een huwelijk tussen personen, die in Indonesië aan verschillend
  recht zijn onderworpen, vanwege verschil in nationaliteit, waarvan één der partijen het
  Indonesisch staatsburgerschap bezit. ™' Het in de Huwelijkswet bepaalde heeft tot
  
  739. D e basis hiervan wordt gevormd door artikel 9 lid 2 van de Wet, waarop in Hoofdstuk 6 zal worden
  teruggekomen.
  740. Zie voor de tekst van de Huwelijkswet, Engelbrecht p.774.
  741. Ichtiyanto, H., Perkawinan Campuran menurut Undang-Undang Perkawinan, tijdschrift Hulcum dan
  Pembangunan, 1989, p. 123-148. Deze auteur interpreteert artikel 57 op zodanige wijze - mijns
  inziens ten onrechte - dat gemengde huwelijken wegens verschil van godsdienst ook hieronder
  vallen, door nadruk te leggen op huwelijken in Indonesië gesloten, 'aan verschillend recht onderworpen" ("tunduk pada hukum yang berlainan") gezien het feit, dat achter deze zinsnede een komma
  voorkomt.
  238
  
  gevolg, dat sedert de inwerkingtreding daarvan huwelijken tussen personen van verschillende nationaliteit thans onder vigeur van deze Wet vallen. Het belang van dit feit is
  hierin gelegen, dat de Huwelijkswet van andere principes uitgaat dan de in § 2.4 van
  Hoofdstuk 3 behandelde RGH, aangezien deze Wet aansluit op de Wet no. 62 van het
  jaar 1958 betreffende het Indonesisch Staatsburgerschap.
   De Huwelijkswet bepaalt dat in het geval de voltrekking van een als hierbedoeld
  huwelijk in Indonesië plaatsvindt, dit geschiedt volgens het in deze Wet bepaalde. Vindt
  de voltrekking daarentegen in het buitenland plaats - hetgeen niet alleen geldt indien het
  een huwelijk tussen een Indonesisch staatsburger en een buitenlander betreft, maar ook
  in het geval van een huwelijk tussen twee Indonesische staatsburgers - dan is het
  huwelijk wettig, indien voltrokken volgens het recht dat geldt in het desbetreffende
  land, en wat betreft Indonesische staatsburgers, de bepalingen van de Huwelijkswet niet
  zijn overtreden. ™ De hierbedoelde gemengde huwelijken kunnen echter niet worden
  voltrokken, alvorens bewezen is dat aan de ter zake van het huwelijk geldende voorwaarden, zoals vastgesteld door het voor elk der partijen geldende recht, is voldaan. In
  dit verband kan de aandacht worden gevestigd op het arrest van de " Mahkamah Agung"
  no. 349 K/Sip/1967 dat betrekking heeft op de zaak tussen Lie Kwei Sin tegen Woen
  Chie Kie. Hierin werd de uitspraak gedaan, dat het Gerecht bevoegd is om te beoordelen, of een huwelijk in het buitenland gesloten al dan niet wettig is. Met dit arrest werd
  het vonnis van de "Pengadilan Negeri" bekrachtigd, dat inhield dat het tussen partijen
  op 13 september 1973 in de Chinese Volksrepubliek gesloten huwelijk, niet wettig is
  volgens de in Indonesië geldende Wet. ™
  . . . . ..
   Wordt afgegaan op hetgeen naar de letter van de Wet in artikel 2 lid 1 van deze Wet
  is bepaald, dan kan worden gesteld dat een huwelijk wettig is, indien gesloten volgens
  het recht van de godsdienst c.q. de geloofsovertuiging van de beide partners. Genoemd
  criterium geldt ook voor de wijze van voltrekking van het huwelijk. In lid 2 van
  genoemd artikel 2 is voorts bepaald, dat ieder huwelijk dient te worden geregistreerd
  volgens de geldende wettelijke bepalingen, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen
  Moslims en niet-Moslims. De eis van registratie van het huwelijk, vormt een belangrijk
  onderdeel van de procedure die bij voltrekking dient te worden gevolgd, zoals vastgelegd in de artikelen 3 tot en met 9 van de Regeringsverordening no. 9 van het jaar
  1975, Stb. 1975-12 ter uitvoering van de Huwelijkswet afgekondigd. ™ Dit strekt
  mede ten doel, na te gaan of geen beletsel voorhanden is ten aanzien van de voltrekking
  
  742. Dit heeft tot gevolg, dat Indonesische staatsburgers die de Islamitische godsdienst belijden en in het
  buitenland bijvoorbeeld in Duitsland wensen te trouwen, voor de wettigheid van hun huwelijk zowel
  voor de Duitse Burgerlijke Stand als volgens de bepalingen van het Islamitisch recht dienen te
  trouwen. Gautama noemt een geval, waarin een Indonesisch staatsburger met een Duitse vrouw was
  getrouwd voor de Duitse Burgerlijke Stand. Bij terugkomst in Indonesië wenste de vrouw opnieuw
  in het huwelijk te treden met een derde partij; van de kant van het Departement voor Godsdienstzaken werd verklaard dat het in Duitsland gesloten huwelijk niet wettig is omdat dit niet is gesloten
  volgens de bepalingen van het Islamitische recht. Zie Gautama, Hukum Perdata, p. 121.
  743. Zie Rangkuman Yurisprudensi Mahkamah Agung Indonesia, II., Hukum Perdata dan Acara Perdata,
  Proyek Yurisprudensi Mahkamah Agung, p.7.
  744. Opgenomen in Engelbrecht p.782.
   239
  
  van het beoogde huwelijk. ™ In de praktijk is het voorgekomen dat de opvatting
  wordt gehuldigd, dat een huwelijk dat niet is geregistreerd onwettig zou zijn en kinderen geboren uit een als hierbedoeld huwelijk, slechts een burgerlijke betrekking hebben
  met hun moeder. Gezien het hierboven uiteengezette, is dit standpunt onjuist. Registratie is geen voorwaarde voor de wettigheid van een huwelijk, doch dient te worden
  gezien in het licht van het registreren van alle belangrijke gebeurtenissen uit het
  menselijk leven, zoals geboorte, overlijden, ter verkrijging van een officiële akte, die
  ook wordt opgenomen in het registratieregister. ™
  Onderscheid dient te worden gemaakt tussen de voor Moslims aangewezen "Pengadilan
  Agama" (Gerecht voor Godsdienstzaken) en de "Pengadilan Negen" (Landgerecht), als
  het voor andere dan Moslims aangewezen Gerecht. Wat betreft de bevoegdheidsafbakening tussen de "Pengadilan Negeri" en de "Pengadilan Agama" kan worden gesteld, dat
  eerstgenoemd Gerecht als de algemene rechtbank bevoegd is om zaken te onderzoeken
  van personen die geen Moslim zijn en van godsdienst en van nationaliteit verschillen
  en met betrekking tot aangelegenheden, niet in Regeringsverordening no. 9 van 1975
  geregeld, ook al heeft een en ander op Moslims betrekking. Hieraan ligt de overweging
  ten grondslag, dat volgens de Wet no. I van 1974 het de "Pengadilan Negeri" in het
  kader van de algemene rechtspraak is, die alle burgerrechtelijke geschillen onderzoekt
  en voorts tot taak heeft recht te spreken in geschillen, waarin volgens het geldende recht
  verschillend burgerlijk recht wordt toegepast, zoals het Adatrecht, het IBW, het
  Intergentiel of het Internationaal privaatrecht. De "Pengadilan Agama" is voorts
  bevoegd tot het onderzoeken van zaken als bedoeld in Regeringsverordening no.9 van
  1975 ten aanzien van Moslims, ongeacht de bevolkingsgroep, waarvan deze deel
  uitmaken. Het behoort tot de competentie van "Pengadilan Negeri" om onder meer een
  formeel onderzoek in te stellen of de "Pengadilan Agama" de haar door de Wet
  toegekende bevoegdheden niet heeft overschreden, bijvoorbeeld met betrekking tot
  aangelegenheden, die niet in de Regeringsverordening no. 9 van 1975 zijn geregeld.
   Treedt ter zake een jurisdictiegeschil op, omdat zowel de "Pengadilan Negeri" en de
  "Pengadilan Agama" zich al dan niet bevoegd achten om een bepaalde zaak te onderzoeken, dan is het de "Mahkamah Agung" die in eerste en laatste aanleg beslist.
  Het met betrekking tot de geldigheid van een huwelijk hierboven uiteengezette is ook
  van belang in het geval van huwelijken in de zin van de Huwelijkswet van 1974 tussen
  personen van verschillende nationaliteit, die bovendien ook van godsdienst kunnen
  verschillen. Ter illustratie kan een man, die buitenlander is worden genoemd, die
  "simuleert" tot de Islam over te gaan, ter wille van de vrouw die Indonesisch staatsbur-
  
  745. De voorgeschreven registratie van een huwelijk geschiedt voor de groep der Moslims door de
  Registratiebeambte als bedoeld in de Wet no. 32 van hel jaar 1954. Slb. 1954-98 betreffende
  Registratie van Huwelijken ("Nikah"), Verstotingen ("Talak") en herroeping van Verstotingen
  -'••> ("Rujuk"), opgenomen in Engelbrecht p.782. De registratie van huwelijken van anderen dan
  Moslims, geschiedt door de Registratiebeambte van de Burgerlijke Stand.
  746. Marbun, D . C . , Fungsi dan Makna Pencatan dalam Undang-Undang Perkawinan, tijdschrift Varia
  Peradilan, januari 1992, p. 144-150. Deze auteur beveelt in dit verband aan, om een nationale wet
  
  inzake de Burgerlijke Stand vast te stellen.
   240
  
  ger is en de Islamitische godsdienst belijdt, dit mede in het belang van haar familie. '*' Soortgelijke gevallen komen in de praktijk vaak voor. Zo kan een geval worden genoemd, waarbij een toerist met de Zwitserse nationaliteit in Indonesië trouwde
  met een Indonesische Islamitische vrouw. De Zwitserse ambassade, evenals de Zwitserse regering weigerden dit op Islamitische wijze gesloten huwelijk te erkennen; de
  daarbij betrokken personen werden aanbevolen opnieuw voor de "Standesamt" te
  trouwen, door Gautama en ook door mij terecht bevonden. ™
  In dergelijke gevallen vindt in Indonesië nog steeds artikel 16 AB betreffende het
  personeel statuut - dat alleen op familierecht betrekking heeft - toepassing, dat inhoudt
  dat de wetten betreffende de rechten, de staat en de bevoegdheid van personen, deze
  personen volgen bij verblijf buitenlands.'" Met de woorden "de rechten, de staat en
  de bevoegdheid" is de "staat" van een persoon bedoeld, in de zin van de rechtspositie
  die men inneemt, die zowel de handelingsbekwaamheid en handelingsbevoegdheid bepaalt. ' " Dit houdt in, dat volgens artikel 16 AB de buitenlander zijn personeel
  statuut naar Indonesië meeneemt en de rechter aldaar de staat van deze buitenlander
  voor zijn in Indonesië verrichte rechtshandelingen moet beoordelen naar het voor hem
  geldende (buitenlandse) recht.
   Voorts kan op de, in artikel 16 van de Regeling van de Minister van Godsdienstzaken
  no. 3 van 1975 opgenomen bepaling worden gewezen, die inhoudt dat indien één der
  huwelijkspartners Moslim en Indonesisch staatsburger is die een gemengd huwelijk
  wenst aan te gaan, een verklaring van de Registratiebeambte voor Huwelijken ("Pegawai Pencacat Nikah") als bedoeld in artikel 60 nodig is. Deze verklaring is ook nodig
  voor een persoon die Moslim is en een huwelijk, anders dan volgens het Islamitische
  recht, wenst te sluiten. Ingaande op de in artikel 60 van de Huwelijkswet opgenomen
  bepaling, dat een gemengd huwelijk niet kan worden voltrokken, voordat bewezen is
  dat de voorwaarden door het voor iedere partij geldende recht voorgeschreven zijn
  vervuld, kan worden opgemerkt dat in het geval de registratiebeambte weigert bedoelde
  verklaring af te geven, de "Pengadilan Negeri" ter zake een beslissing neemt, waartegen
  niet in beroep kan worden gegaan."'
  
  747. Djoko Basuki, Z., Perkawinan Antar Agama dewasa ini di Indonesia, ditinjau dari segi Hukum
  AnUr Tata Hukum, lijdschrift Hukum dan Pembangunan, 1987, p . 2 3 5 - 2 4 3 , die een soortgelijk geval
  naar voren brengt.
  748. Zie ook Bismar Siregar, Hubungan Kitab Undang-Undang Hukum Perdata dengan Undang-Undang
  No. 1 tahun 1974 tentang Perkawinan dan Penerapannya dalam Praktek Notaris, tijdschrift Varia
  Peradialan, augustus 1988, p. 127-139.
  749. Zie inzake het personeel statuut, Gautama, Hukum Perdata, p . 2 - 9 , die onder meer aangeeft welk
  recht wordt gebruikt voor het personeel statuut.
  750. Pitlo, A. en Meijling, G., Het Personenrecht naar het Nederlands Burgerlijk Wetboek, Haarlem,
  1953, p.48.
   751. Huwelijken tussen personen die van godsdienst verschillen, met name huwelijken tussen Moslims
  en niet-Moslims zijn in de literatuur niet ongemoeid gelaten. Aangezien de "Pengadilan Agama"
  dergelijke huwelijken niet wenst te erkennen, zijn de betrokken personen krachtens een van de
  "Pengadilan Negeri" verkregen verklaring genoodzaakt voor de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand
  
  241
  
  Wat betreft de nationaliteitsrechtelijke gevolgen van een gemengd huwelijk is in artikel
  58 van de Huwelijkswet bepaald, dat personen van verschillende nationaliteit die een
  huwelijk aangaan, het staatsburgerschap van de man respectievelijk de vrouw kunnen
  verkrijgen of verliezen, op de wijze als vastgesteld in de geldende wet op het staatsburgerschap van Indonesië, te weten de Wet no. 62 van het jaar 1958.'" Het staatsburgerschap, dat wordt verkregen als gevolg van het huwelijk, bepaalt het voor partijen
  geldende recht, zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk. Dit geldt mede voor de
  positie der kinderen, uit een als hierbedoeld gemengd huwelijk geboren. Met betrekking
  tot de vraag hoe dit nu uitwerkt in het nationaliteitsrecht, kan naar voren worden
  gebracht, dat dit afhangt van hetgeen het nationaliteitsrecht van de desbetreffende ouder
  hieromtrent b e p a a l t . ' "
  Aangezien in de Huwelijkswet verwezen wordt naar de Wet no. 62 van het jaar 1958
  betreffende het Indonesisch staatsburgerschap, houdt dit in dat de bepalingen zoals
  hiervoor reeds uitgebreid toegelicht op een als hierbedoeld gemengd huwelijk van
  toepassing zijn. Ook indien het een internationaal huwelijk betreft tussen een Indonesisch staatsburger die tevens bijvoorbeeld Moslim is en een persoon van een andere
  nationaliteit en godsdienst, is voor wat betreft de nationaliteitsrechtelijke gevolgen, de
  nationaliteit en niet de godsdienst doorslaggevend.
   Wordt de in § 2.4 van Hoofdstuk 3 aan de orde gekomen Regeling op de Gemengde
  Huwelijken (RGH) van 1898 in herinnering gebracht, die het beginsel hanteert dat de
  vrouw staande huwelijk de staat van haar echtgenoot volgt, dan kan worden gesteld dat
  dit beginsel voorheen óók opging voor huwelijken tussen personen van verschillende
  
  751.
  te trouwen. Het schijnt dat deze procedure in de praktijk op moeilijkheden stuit, in die zin dat het
  sluiten van gemengde huwelijken wegens verschil van godsdienst voor de Burgerlijke Stand niet
  langer op zijn plaats wordt geacht. Zie hiervoor Bismar Siregar, Kawin Campur antar Agama,
  bagaimana Penyelesaiannya, tijdschrift Varia Peradilan, december 1991, p. 145-147.Nogveel verder
  gaat Daud Ali, die van mening is dat huwelijken tussen personen die van godsdienst verschillen niet
  wettig zijn volgens de godsdienst, waarvan het bestaan in de Republiek Indonesië wordt erkend.
  Volgens deze auteur houdt dit in, dat huwelijken die niet wettig zijn volgens de godsdienst, ook niet
  wettig zijn volgens de Huwelijkswet. Zie Daud Ali, H.M., Sikap Negara dalam mewujudkan
  Perlindung&n Hukum bagi Warganegara dan pelaksanaan Undang-UndangPerkawinan yang berlaku,
  tijdschrift Hukum dan Pembangunan, 1992, p. 128-138.
  7 5 2 . Of de man de nationaliteit van de vrouw kan krijgen, is uiteraard afhankelijk van het recht dat geldt
  in het land van laatstgenoemde. Als voorbeeld kan worden genoemd, de Indonesisch staatsburger
  die zijn nationaliteit prijsgeeft en zich vervolgens tot staatsburger van het land van zijn vrouw laat
  naturaliseren, vooropgesteld dat het nationaliteitsrecht van de vrouw dit mogelijk maakt.
   753. Ter illustratie: Een Nederlandse vrouw trouwt met een Italiaan. De Rijkswet van 1985 huldigt, zoals
  bekend, het beginsel van gelijkheid van de geslachten. Dit brengt met zich, dal de nationaliteit van
  de vrouw, evengoed bepalend is voor de vaststelling van de nationaliteit van het kind, als die der
  vader. Het huwelijk van de Nederlandse vrouw is van generlei invloed op haar nationaliteit, zij blijft
  derhalve Nederlandse. Dit heeft tot consequentie, dat het kind, indien ni 1 januari 1985 geboren,
  zowel de Nederlandse als de Italiaanse nationaliteit bezit en derhalve bipatride wordt.
  242
  
  nationaliteit.™ Met het van kracht worden van de Huwelijkswet is, zoals gezegd, in
  deze situatie verandering gekomen, aangezien als hierbedoelde huwelijken thans niet
  langer onder de RGH vallen.
  Betreft het daarentegen gemengde huwelijken in de betekenis van huwelijken tussen
  personen die verschillen van godsdienst, van bevolkingsgroep dan wel van plaats of
  regio, dan heeft genoemde RGH haar geldingskracht behouden. ™ Dit impliceert, dat
  voor deze gemengde huwelijken het beginsel, dat de vrouw staande huwelijk de staat
  van haar echtgenoot volgt van kracht is, een beginsel, dat - in principe - ook door de
  Wet no. 62 van het jaar 1958 wordt gehanteerd. In dit verband kan worden gewezen
  op artikel 9 van deze Wet - in § 7 aan de orde gekomen - waarin het "vrouw volgt
  man" beginsel tot uiting komt. Hierbij is echter het voorbehoud gemaakt, dat de
  toepassing van genoemd beginsel géén bipatridie voor de vrouw teweeg mag brengen.
   Hieruit kan worden geconcludeerd, dat in dit geval het "vrouw volgt man" beginsel
  dient terug te wijken voor het beginsel, bipatridie zoveel mogelijk te vermijden. ™*
  Ook in het Rondschrijven no. MA/Pemb/0807/75 van de "Mahkamah Agung", gericht
  aan de voorzitters en rechters van de "Pengadilan Tinggi" en de "Pengadilan Negen"
  is uitdrukkelijk gesteld, dat de Huwelijkswet is bedoeld om unificatie op het gebied van
  de huwelijkswetgeving door te voeren, zonder daarbij de nuances teniet te doen, die nog
  dienen te worden gehandhaafd in verband met het nog van kracht zijn van positief
  verschillend recht in de samenleving. Aanknopend bij voormelde artikelen 66 van de
  Wet no. 1 van 1974 jo. 47 van de Regeringsverordening no. 9 van 1975 is gesteld, dat
  deze artikelen niet alle bepalingen betreffende het huwelijksrecht die voorkomen in het
  IBW, de Huwelijksordonnantie Christen-Indonesiërs, Ind. Stb. 1933-74 en de RGH
  beogen in te trekken, doch slechts die bepalingen inzake huwelijksaangelegenheden, die
  reeds in de Huwelijkswet zijn geregeld.
  Dat de factoren "godsdienst en "nationaliteit" niet altijd gescheiden van elkaar kunnen
  worden gezien, komt naar voren bij de toepassing van de in 1989 afgekondigde Wet no.
  7 van het jaar 1989 betreffende de Godsdienstige Rechtspraak, Stb. 1989-49. In artikel
  49 van deze Wet is bepaald, dat de "Pengadilan Agama" (Gerecht voor Godsdienstzaken) tot taak en bevoegdheid heeft, zaken in eerste aanleg te onderzoeken, te beslissen
  en af te wikkelen onder meer op het vlak van huwelijken tussen "personen die de
  Islamitische godsdienst belijden".'"
  . ..
  . ,.
  ,.
  . _
  
  754. Zie wal betreft de inzake deze aangelegenheid in de literatuur voorkomende verschillen van mening,
  hetgeen in § 2.4 van Hoofdstuk 3 werd opgemerkt.
  755. Zo ook de mening van Gautama, Mahkamah Agung, p.163-169.
   756. Het "vrouw volgt man" beginsel dient bij het verloren gaan van het Indonesisch staatsburgerschap
  door de man, eveneens te wijken voor het beginsel, het optreden van apatndie zoveel mogelijk te
  vermijden. Zie hiervoor artikel 9 lid 2 van de Wet.
  757. De bevoegdheid van de "Pengadilan Agama" omvat meer dan het vlak der huwelijken, strekt zich
  onder meer ook uit tot erfenissen en schenkingen, waarop in deze paragraaf niet nader is ingegaan.
  243
  
  Hoe ligt deze aangelegenheid, indien zich het geval voordoet dat de huwelijkspartners
  wel beiden de Islamitische godsdienst belijden, doch van nationaliteit verschillen? Met
  betrekking tot het verschil van nationaliteit is geen bepaling in de Wet opgenomen. De
  factor "verschil in nationaliteit" kan echter een belangrijke rol spelen in het vaststellen
  van het recht, dat voor de desbetreffende personen geldt. Krachtens het in de Wet no.
  7 van 1989 bepaalde, wordt slechts afgegaan op het feit, of de personen in kwestie de
  Islamitische godsdienst belijden en speelt de nationaliteit van betrokkenen in de uitvoering van deze Wet geen rol.
   Wordt het hiervoor aangehaalde voorbeeld van een Zwitser/Moslim op Islamitische
  wijze gehuwd met een Moslims meisje, dat Indonesisch staatsburger is - de beide
  partners derhalve in godsdienst overeenkomen, doch van nationaliteit verschillen - als
  illustratie genomen, dan rijst de vraag, hoe eventuele geschillen die met het huwelijk
  verband houden of die hieruit voortvloeien, dienen te worden afgewikkeld.™ Welke
  rechtbank is dan ter zake bevoegd, de "Pengadilan Agama" of de "Pengadilan Negeri"
  als de algemene rechtbank? Wordt afgegaan op het in artikel 49 van de onderhavige
  Wet opgenomen criterium van "personen die de Islamitische godsdienst belijden" dan
  is de "Pengadilan Agama" ter zake bevoegd. Zouden zich hierbij geen onplezierige
  consequenties kunnen voordoen als gevolg van een jurisdictie-geschil tussen de "Pengadilan Agama" met gebruikmaking van Islamitisch recht en de bepalingen van het
  Zwitsers Burgerlijk recht?
  Aangenomen kan worden, dat het laatste woord hierover nog niet is gezegd. Onder de
  aandacht dient te worden gebracht, dat in Islamitische landen, het Islamitisch recht ter
  zake doorslaggevend is. Wat Indonesië betreft, ligt deze aangelegenheid anders,
  aangezien het hier een rechtsstaat betreft, gebaseerd op de Pancasila. Dit neemt echter
  niet weg, dat het treffen van de nodige voorzieningen door de Indonesische wetgever
  om als hierboven geschetste moeilijkheden op te vangen, een eerste vereiste is.
   7.1.4. Verdient het gelijkgerechtigdheidsbeginsel voorkeur boven het "vrouw volgt
  man" beginsel?
  :
  Met betrekking tot het Verdrag van New York inzake de Uitbanning van alle vormen
  van Discriminatie van Vrouwen van 10 december 1979, door Indonesië in 1984
  geratificeerd "*, kan worden gesteld, dat de in artikel 9 daarvan opgenomen verplichting, dat noch huwelijk met een buitenlander, noch verandering van nationaliteit door
  de echtgenoot gedurende huwelijk, automatisch de nationaliteit van de vrouw zal
  wijzigen, haar staatloos zal maken of haar de nationaliteit van de echtgenoot zal
  opleggen, niet geheel door Indonesië wordt nageleefd.
  758. Hier kan worden gedacht aan aangelegenheden als het al dan niet wettig zijn van het huwelijk,
  
  echtscheiding, erfeniskwesties, de kinderen die uit dit Islamitisch huwelijk worden geboren e.d.
  759. Dit Verdrag is opgenomen in Trb. 1980, 146.
  244
  
  Dit geldt met name voor verandering van nationaliteit door de echtgenoot gedurende het
  huwelijk, aangezien krachtens artikel 9 lid 1 van de Wet no. 62 van het jaar 1958, het
  door de echtgenoot verkregen Indonesisch staatsburgerschap van rechtswege ook voor
  diens echtgenote geldt. Dit vloeit voort uit het "vrouw volgt man" principe, waar de
  Wet in beginsel van uitgaat. Wél is hierbij het voorbehoud gemaakt, dat de vrouw
  hierdoor niet de staat van bipatride mag verkrijgen. ** Doet dit zich voor, dan vindt
  het "vrouw volgt man" beginsel geen toepassing. Volledigheidshalve zij erop gewezen,
  dat indien de man een verzoek tot naturalisatie tot Indonesisch staatsburger indient, hij
  de toestemming van zijn echtgenote(n) nodig heeft, zoals in artikel 5 lid 2 sub c gesteld.
   Een als hiervoor genoemd voorbehoud is daarentegen niet uitdrukkelijk gesteld in het
  kader van de geprivilegieerde naturalisatie met betrekking tot het indienen van een
  verzoek ter verkrijging van het Indonesisch staatsburgerschap als omschreven in de
  artikelen 3 en 4 der Wet. Hierdoor rijst de vraag, of ook in de hierbedoelde gevallen
  toestemming van de echtgenote - indien de aanvrager gehuwd is - dient te zijn verkregen. Ik neig ertoe om deze vraag bevestigend te beantwoorden. Wél dient acht te
  worden geslagen op het feit, dat op de in de artikelen 3 en 4 gehanteerde leeftijd van
  18 jaar, betrokkenen normaliter nog te jong zijn om gehuwd te zijn. Immers, krachtens
  het in artikel 7 van de Huwelijkswet bepaalde, is een huwelijk eerst toegestaan, indien
  de man de leeftijd van 19 jaar en de vrouw die van 16 jaar heeft bereikt. Hiervan kan
  echter bij het Gerecht dispensatie worden aangevraagd.
  