text: WEBRECENSIE BEHORENDE BIJ BMGN 123:2 (2008)
  
  Mai, E., ed., Holland nach Rembrandt. Zur niederlandischen Kunst
  zwischen 1670 und 1750 (Keulen [etc.]: Böhlau Verlag, 2006, x + 262 blz.,
  ISBN 3 412 07006 8).
  Hoe stond de Nederlandse kunst er na Rembrandt voor? Meestal wordt
  diens werk als een hoogtepunt gezien, met de tragiek dat al tijdens zijn leven
  de smaak van het publiek veranderde en zich afwendde van zijn stevige
  penseelstreken waardoor hij niet meer werd gewaardeerd. Ook de beroemde
  genretafereeltjes van de Gouden Eeuw zouden later zijn ontaard in overdreven
  fijnschilderingen zonder de robuustheid van de voorgaande periode. In deze
  bundel hebben dertien Nederlandse en Duitse kunsthistorici aandacht gewijd
  aan het vraagstuk of dit beeld van verval na 1670 inderdaad klopt met de
  werkelijke situatie. Het in 2005 in Keulen gehouden congres waar zij hun
  bevindingen naar voren brachten moet levendig zijn geweest, want uiteindelijk
  komen zij tot de conclusie dat de these van achteruitgang van de generatie
  schilders na Rembrandt niet houdbaar is als de schilderijen goed worden
  bekeken. Bovendien speelden verzamelen en smaak onder invloed van Franse
  mode door marktwerking en handel een grote rol. En tenslotte was de tot
  dusverre te eng op de Nederlandse Gouden Eeuw gerichte beoordeling
  ongunstig voor een waardering van de schilderkunst rond 1700.
   De bijdragen zijn in vier onderdelen uit te splitsen: het eerste betreft het
  verzamelen van kunst, de in- en export ervan, en de invloed die dit had op de
  ontwikkeling van de smaak. Michael North concludeert aan de hand van
  statistische gegevens dat in Duitsland de vooraanstaande plaats van historieschilderkunst langzamerhand plaats maakte voor die van de genreschilderkunst, maar dat een klein aantal meesterwerken de smaak bepaalde. De lokale
  productie in Nederlandse stijl verbreidde de mode van de Nederlandse
  schilderkunst. Bettina Baumgärtel bespreekt het grote belang van de
  schilderijenverzameling van keurvorst Johan Wilhelm van de Palts in Düsseldorf. Zijn streven tussen 1680 en 1716 een verzameling Nederlandse kunst in
  een museum bijeen te brengen had grote uitwerking ondanks de omstandigheid
  dat hij in politiek opzicht rekatholisering nastreefde en Oostenrijkse belangen
  behartigde. Koenraad Jonckheere gaat in een baanbrekend artikel na in
  hoeverre kunsthandel en kunstverzamelen in Rotterdam door adviezen van de
  schilder Adriaan van der Werff de kunstproductie beïnvloedden. Schilders
  keken naar de aanwezige buitenlandse schilderijen en verwerkten daarvan niet
  alleen composities, maar ook kleurgebruik. Everhard Korthals Altes onderzoekt in hoeverre de in verzamelingen aanwezige schilderijen het oordeel van
  de schildersbiograaf Johan van der Gool in 1751 over de zeventiende-eeuwers
  weerspiegelden. Hun schilderijen waren in overvloed en goedkoop op de
  markt en hun aanwezigheid in verzamelingen was daarom geen zaak van
  kwaliteit. De achttiende-eeuwse kunst daarentegen was duur en over de status
  bestond discussie. In deze stukken en het volgende artikel van Frans Grijzenhout over Hogarth in Holland wordt dus een poging gedaan ‘invloed’ met
  vooral ‘economische’ gegevens nader te determineren.
   WEBPUBLICATIE
  
  1
  
  WEBRECENSIE BEHORENDE BIJ BMGN 123:2 (2008)
  Het tweede deel met artikelen van Hans-Jörg Czech, Hessel Miedema en
  Lyckle de Vries betreft de contemporaine Nederlandse kunsttheoretici Samuel
  van Hoogstraten, Lambert ten Kate en Gerard de Lairesse. De eerste wilde de
  schilderkunst van handwerk tot wetenschap verheffen, de tweede een proportieleer onder invloed van Newton uitwerken en de laatste een praktisch
  schilderboek maken. Het derde onderdeel van de bundel gaat over de
  toepassing van al die regels door de grootste historieschilders van de tijd De
  Lairesse en Van der Werff. Ekkehard Mai meent dat de eerste ideaal en
  werkelijkheid wist te verbinden terwijl hij zijn voorbeeld, de classicist Poussin,
  in moderniteit overtrof. Van der Werff was in zijn productie voortdurend in
  wedijver met De Lairesse en dat is volgens Gregor J.M. Weber op de
  recentelijk opgedoken foto’s van de in 1941 verbrande wandschilderingen in
  zijn tuinkamer goed waar te nemen. De laatste drie bijdragen bekijken de
  regeltoepassing in de genreschilderkunst. Barbara Gaehtgens laat zien hoe deze
  zich in de loop van de zeventiende eeuw ontwikkelde. ‘Realistische’ afbeeldingen werden elegante beelden van de hogere standen. Luimige boerentaferelen veranderden in idyllische scenes van een vredig landleven. Volgens
  haar was deze aristocratisering een gevolg van de aristocratisering van de
  maatschappij. Ook Junko Aono houdt zich met dit verschijnsel bezig in de
  dure nabootsing van motieven uit zeventiende-eeuwse genreschilderijen door
  schilders in de volgende eeuw onder invloed van verzamelaars. Eddy Schavemaker beklemtoont dit eveneens aan de hand van de eclecticus bij uitstek
  Eglon van der Neer. De auteur meent dat in zijn werk geen aemulatio
  aanwezig is zoals wel gezegd is, met andere woorden verbeeldend overtreffen
  van voorgangers, maar slechts ontleningen met het doel een aangenaam
  schilderij te creëren.
   Deze bundel bevat dus puur kunsthistorische opstellen over bijvoorbeeld
  compositie, ontleningen, stijl en dergelijke. Daarnaast zijn er breder geörienteerde en meer cultuurhistorisch gerichte bijdragen opgenomen, die ook voor
  geïnteresseerde historici van belang kunnen zijn.
  E.O.G. Haitsma Mulier
  
  2
  
  WEBPUBLICATIE
  
  WEBRECENSIE BEHORENDE BIJ BMGN 123:2 (2008)
  
  Rydell, R. W., Kroes, R., Buffalo Bill in Bologna. The Americanization of
  the World, 1869-1922 (Chicago, Londen: University of Chicago press,
  2005, xii + 209 blz., ISBN 0 226 7324 8).
  Het is nu de gewoonste zaak van de wereld; de dominantie van de
  Amerikaanse cultuur overal ter wereld, niet in het minst in ‘de oude wereld’.
  Zelfs zaken die als typisch Europees worden beschouwd, zoals bijvoorbeeld de
  Holocaust leren tallozen via Hollywood kennen. Dat is natuurlijk niet altijd
  zo geweest, want met de emigratie van Europa naar Amerika emigreerde de
  Europese cultuur mee. En eigenlijk niet een Europese cultuur, maar verschillende culturen; Italiaanse, Ierse, Scandinavische, Duitse, Oost-Europese en
  andere culturen. De auteurs, respectievelijk uit Montana en Amsterdam, leggen
  niet de nadruk op ‘hogere’ cultuur, maar juist op de massa of ‘popular’ cultuur,
  die in de negentiende eeuw ontstond in een moderne industriemaatschappij.
   Zonder de industrialisatie en de snelle veranderingen in vervoer en communicatie geen massacultuur, is de boodschap. De voltooiing van de eerste
  transatlantische spoorlijn in 1869 in Utah is een symbool hiervan; alles ging
  sneller, ook de verspreiding van massacultuur. Dat gebeurde op het toneel door
  reizende vaudeville-theatergroepen, circussen en een nieuw fenomeen; een
  reizende Wild West Show. Buffalo Bill was de hoofdpersoon, maar verder
  deden er honderden spelers en paarden mee; de overwinning van de civilisatie
  op het onbeschaafde wilde westen. Buffalo Bill en zijn ‘mobile dream factory’
  was niet alleen een doorslaggevend succes in de Verenigde Staten, maar ook in
  Europa. Zelfs koningin Victoria van Engeland verwaardigde zich de show te
  bezoeken en ook het Vaticaan werd niet overgeslagen.
  In Chicago vond in 1893 de World’s Columbian Exposition plaats, wat de
  auteurs als een voorlopige doorbraak van de Amerikaanse massacultuur
  kenschetsen; een cultuur vol ‘consumerism and leisure’. Hier konden talloze
  Amerikanen zich vergapen aan talloze uitingen van het geciviliseerde Amerika
  én aan uitingen van ‘ongetemde wildheid’ door middel van Afrikaanse en
  Indianen dorpjes. Blank Amerika kon hier neerzien op ‘het andere’ en tevreden
  zijn met ‘het eigen’. Vanzelfsprekend waren de zwarte Amerikanen niet echt
  tevreden met deze gang van zaken en dat gold ook voor feministische
  groeperingen.
   Hollywood staat tegenwoordig over de hele wereld bekend als het
  voorbeeld van Amerikaans consumentisme, maar dan praat je niet over het
  begin van de filmgeschiedenis. The Birth of a Nation van D.W. Griffith uit
  1915 wordt door de schrijvers als een mijlpaal gezien, maar juist deze film liet
  de USA niet graag in het buitenland vertonen. Deze openlijk racistische film
  zou niet-blanke soldaten wel eens aan het denken kunnen zetten voor wie ze
  eigenlijk vochten. De censuur van het Committee of Public Information was
  tijdens de Eerste Wereldoorlog van eminent belang om de USA zo schoon
  mogelijk te tonen. De USA was natuurlijk niet het enige land dat volop aan
  censuur deed en met name in oorlogstijd.
  WEBPUBLICATIE
  
  1.
  