text: En de aap zeide: hoe is uw naam heer? «Ik ken mijn naam
  niet», zeide de knaap. En de aap antwoordde: hoe is 't, dat
  gij uw naam niet kent? Toen zeide de knaap: mijn moeder,
  mijn vader, ik zie ze niet, ik ken ze niet, of ze dood zijn of
  zij niet dood zijn, ik ken ze niet. »Laat dat maar zoo, zeide
  de aap, ik zal u wel een naam geven; O e m b o e N d i l o e
  mil a zijt gij; wat mij betreft I D a r i , zult gij tot mij zeggen.
  Toen zij aldus eikaars namen kenden , ging I Dari heen; bij
  zijn gaan zeide hij: Nu heer! als ik er niet ben, maak dan
  zelt 't eten klaar; laat mij even gaan wandelen, ik ga de
  paarden bezien, de bezittingen van uw vader in 't veld.
  En hij ging heen; er gingen 3 a 4 nachten voorbij, toen
  eerst keerde hij terug; hij kwam niet ledig terug; hij ging aan
  in de tuinen van (andere) menschen, om te stelen rijst, maïs.
  Toen hij thuis gekomen was, zeide Oemboe Ndiloe: waar
  hebt gij rijst gevraagd? I Dari antwoordde: zwijg maar, mijn
  tuinen zijn veel in getal, mijn handen zijn lang wanneer ik
  onkruid wied.
   Toen maakte hij eten klaar; toen hij gegeten had, zeide
  I Dari: heer, laat mij gaan wandelen. En hij ging naar de
  Kampong, de plaats van I Mb al a roe K a h i l o e ; zeer rijk was
  deze vorst, er was niemand zijns gelijke in grootte, zijn oogen
  waren als klappernoten, zijn ooren waren verbazend breed. Hij
  kwam nu in zijn huis en die vorst zeide: he daar, Dari, wat
  komt ge doen ? Toen antwoordde I Dan": ik ben aan 't wandelen;
  ik hoorde van de menschen: I Dari moet eens komen om 't
  vuil uit mijn ooren te peuteren, zegt de vorst, zeide men naar
  ik hoorde. En de vorst antwoordde: 't is waar, en nu gij daar
  toch gekomen zijt, zult gij 't er uit peuteren. En I Dari antwoordde: daar 't nu mis is met de zon, moet 't maar morgen
  ochtend zijn, opdat wij ze (de ooren) richten naar de stralen van
  de morgen zon.
  En I Dari overnachtte aldaar; men maakte eten voor hem
  Dl. 68
  
  2
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  18
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   klaar, gaf 't hem en hij at. 't Was nog niet licht, terwijl de
  zon pas even zichtbaar was, toen zeide I Dari: heer de zon
  zendt haar eerste stralen uit, kom naar beneden opdat ik bezie
  uwe ooren. Toen zeide de vorst: waar moet ik gaan zitten?
  «Kom daarheen, op den rand van 't ravijn, opdat ik kan zien
  uwe ooren.*
  Zij gingen nu naar den rand van 't ravijn en hij ging zitten
  naar beneden kijkend in 't ravijn. Maar I Dari ging iets meer
  boven zitten. Toen hij ze bezien had: schuif nog een beetje
  dichter bij den rand van 't ravijn, ik kan niet zien! Toen hij
  nu dichter bij schoof, duwde hij hem in 't ravijn en de vorst
  stierf. De vorst was nog niet dood of de menschen in de
  Kampong, vlogen allen op om I Dari dood te slaan, want hij
  heeft gedood onzen heer, zeiden zij.
  Maar I Dari zeide: ha, wacht even! hoor naar mijn woord;
  deze ruwe heer, was zeer toornig, zeer warm (streng) was zijn
  regeeren; gij moet maar eens wachten op mijn heer, zeer goed
  is hij, hij wil niet streng regeeren, al wat hij zegt is goed.
  De menschen aldaar antwoordden: dat is waar hij regeerde
  streng. En I Dari zeide: de bezittingen van dezen gestorven
  vorst, moet gij niet verbergen, verzamelt alles opdat gij er mee
  opwacht mijn heer.
  I Dari ging heen, hij liep aan in de tuinen van (andere)
  menschen om djagoeng te plukken, om padi te snijden en hij
  bracht 't in huis. Toen hij thuis gekomen was zeide I Oemboe
  Ndiloe: wat uw gaan betreft, men weet niet waar gij heen gaat.
   I Dari antwoordde: ha Oemboe Ndiloe, gij weet niet wat ik
  weet, naderhand zult gij 't zien. Toen hij eten voor hem klaar
  gemaakt had en zij gegeten hadden, ging I Dari wederom,
  naar een anderen vorst, die rijk was. Hij had een kind, een
  maagd, 't was een schoone vrouw. Toen hij in dat huis gekomen was, zat de vorst in de voorgalerij en hij zeide tot hem:
  he daar, Dari, wat komt gij doen? «Ga eens kijken, zeide
  (mijn) heer, naar oom, zeide hij mij daar, en zoo kom ik.» En
  de vorst zeide: geef I Dari zijn sirih, hij weet hoe hij een
  zaak moet aanvatten. En men gaf hem en hij kauwde sirih;
  toen hij sirih gekauwd had, zeide hij: laat mij naar bovengaan
  naar de Ramboe. Toen hij naar boven gegaan was, ging hij
  zitten naast die vrouw en hij zeide: laat mij eens sirih kauwen ,
  Ramboe. En die vrouw antwoordde: ga weg, Dari, want je
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  19
  
  bent zoo pik-zwart, ik ben bang voor je. I Dan' antwoordde:
  en terwijl ik toch uw slaaf ben, hoe zijt gij dan bang voor mij?s
  De vrouw antwoordde: dat is, ik ken je niet, van waar gij
  gekomen zijt. En I Dan' antwoordde: ik ben gezonden door uw
  familie ginds en zoo ben ik gekomen; ik moet zeggen, gij zijt
  waarlijk familie, zeide I Dari, uwe oogen verschillen in niets,
  gelijk ook uw praten, uw stap is dezelfde, uw lachen is hetzelfde.
   En de vrouw antwoorde: hoe is 't toch, terwijl gij mij ziet,
  Dari, spreekt gij zulke dingen; ik heb geen familie; ik ben
  maar alleen geboren aan mijn ouders. En I Dari antwoordde:
  niet alzoo, Ramboe, ga eens hooren, sprak hij daarginds met
  mij, en zoo ben ik door gestapt en zoo ben ik tot u gekomen.
  En haar vader in de voorgalerij antwoordde: wat zegt die
  Dari daar toch, hij praat veel te veel. En de vrouw antwoordde:
  't is familie van u, mijn heer, zegt hij. Misschien is 't dan
  wel zoo, zeide haar vader terwijl hij antwoordde, 't land is zoo
  ver, wij kennen elkaar tegenwoordig niet meer, zeide hij; daarom
  dat I Dari zoo goed kan praten, maak eten voor hem klaar,
  opdat hij ete.
  Toen maakte men eten voor hem klaar; en toen het eten
  gaar was, schepten zij 't op en gaven 't en die vrouw zeide:
  kom eten Dari! I Dari antwoordde: ik wil niet alleen eten,
  als wij te zamen eten dan is 't goed. En die vrouw antwoordde:
  neen, zeide zij. En I Dari antwoordde: als dat zoo is, dan
  wil ik niet eten; maar wanneer wij te zamen uit één schotel
  eten, dan zal ik wel eten. En die vrouw antwoordde: met zijn
  beiden, zegt gij, laten wij 't dan maar tesamen doen, daar
  steekt tocht geen kwaad in! En zij aten te samen, totdat zijopgemaakt hadden hun rijst in één schotel. Toen zij gegeten
  hadden, gaf men sirfh; na 't sirih kauwen zeide I Dari: laat
  ik gaan, 't is al donker en ver is mijn woonplaats. En hij
  ging heen.
   Toen hij thuis gekomen was, zeide I Oemboe Ndiloe: waarvan
  daan, Dari? I Dari antwoordde; ik ben eens aan 't wandelen
  geweest op de vlakte, want ik be.ï toch een aap. En I Oemboe
  Ndiloe antvvoordd: je bent maar bezig met onzinnig te loopen,
  en eten is er niet! I Dari antwoordde: wees toch niet bezorgd
  over dat eten, zoo meteen is 't er. En hij stond op en ging
  heen, hij ging djagong plukken in de tuinen van een ander;
  al wat hij maar zag, hij bracht 't alles, onnoemlijk veel droeg
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  20
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  hij. Toen hij thuis gekomen was, maakte hij eten klaar, hij
  roosterde maïs, hij kookte pompoen, hij gaf 't en hij at.
   En I 1 )ari zeïde: ik heb iets bedacht, wat gij niet weet,
  langzamerhand na verloop van tijd, dan zult gij 't weten. En
  wederom ging hij naar de plaats waar hij vroeger van daan
  gekomen was. Toen de vader van I Ra m b o e K a h i hem zag,
  zeide hij: daar komt I Dari wederom aan, wat zou hij nu toch
  te zeggen hebben. Toen hij aangekomen was, gaf men hem
  sirih; toen men sirih gekauwd had, zeide de vader van I Ramboe
  Kahi: he daar, Dari, wat komt gij doen? I Dari antwoordde:
  ik kom zoo maar eens wandelen. De vader van I Ramboe Kahi
  antwoordde: 't is niet zonder reden dat ik je vraag, misschien
  is hij wel door zijn heer gezonden, zeide ik maar. I Dari antwoordde: dat zal eerst na verloop van langen tijd gebeuren;
  en als hij mij dan zendt om tot u te komen, dan zal ik komen.
  En de vader van I Ramboe Kahi zeide: maak 't eten klaar van
  Dari opdat hij ete; ik mag hem zeer gaarne (hooren) spreken,
  hij weet een ander te prijzen als hij spreekt. Men maakte nu
  zijn eten klaar, toen 't gaar was riepen zij hem. Hij klom nu
  in huis en I Ramboe Kahi zeide: ha Dari, kom jij daar, en
  eet hier aan mijn zijde. En hij ging en men gaf hem zijn eten.
  En I Dari zeide: ha Ramboe, wij moeten te samen eten. En
  I Ramboe Kahi antwoordde: ai ha, ik wil niet te samen eten
  met jou. «Waarom wilt gij niet, Ramboe?» «Uwe handen zijn
  zwart, op je lichaam zitten haren, daarom is 't dat ik niet wil.
   Pin I Dari antwoordde: gij schept aan den eenen kant, en ik
  schep aan den anderen kant, één keer slechts zult gij scheppen.
  En zoo deden zij 't tesamen.
  Nadat hij gegeten had, zeide 1 Dari: ha Ramboe, geef mij
  sirih. En zij gaf een sirih-mand. En I Dari zeide: ha Ramboe,
  als ik mijn oogen zoo eens laat gaan, dan is dit precies hetzelfde
  als 't aangezicht van mijn heer, zijn spreken hetzelfde, zijn
  lachen hetzelfde, zijn kijken hetzelfde. En I Ramboe Kahi antwoordde: hoor dien Dari eens, wat praat hij toch voor onzin;
  uw heer heeft zijn eigen oogen, en ik heb mijn eigen oogen,
  gij maakt alle menschen gelijk. Maar I Dari antwoordde: ik ben
  in ernst, wat mijn heer betreft: paarden, karbouwen, slaven,
  praat er niet van (zooveel zijn er), verbazend rijk is hij. I Kahi
  antwoordde: laat hem maar rijk zijn! en als hij zoo rijk is, dan
  moet gij mij 't komen brengen. En I Dari antwoordde: naderDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMHANEESCI1E VERHALEN.
  21
  
  hand als gij 't niet zijt, die de bezittingen van mijn heer bewaren zult, verander dan mijn naam, ik zal dan niet meer
  I Dari zijn. En I Dari zeide: laat mij gaan. En hij ging heen
  en liep aan in de tuinen van anderen, padi en djagong hij
  droeg 't op zijn hoofd en droeg 't over zijn schouder. Toen hij
  thuis gekomen was, maakte hij eten klaar en zij aten.
   Na verloop van korten tijd ging I Dari heen en hij liep aan
  in den tuin van I Mb&laroe Kahiloe, hij zag de ananassen , hij
  plukte ze en hij bracht ze aan die vrouw. Toen hij aangekomen
  was: deze ananassen, ga ze hun brengen, zegt mijn heer! En
  de menschen aldaar antwoordden: wat moeten wij daar mee doen,
  vadertje, zij zijn zuur. En I Dari antwoordde: wel aan, probeer
  ze open te maken en te eten , zij zijn werkelijk zeer goed. En
  zij maakten ze open en zij aten ze; en terwijl zij ze nu aten:
  ze zijn toch wel goed, overdachten ze. En de vader van
  1 Ramboe Kahi zeide: waar komen die ananassen van daan?
  I Dari antwoordde: 't zijn ananassen uit den tuin van mijnheer.
  Zijn er buitengewoon veel? En I Dari antwoordde: ai ha,
  praat er niet van, een grootc tuin (vol) er van. En de vader
  van 1 Ramboe Kahi antwoordde: als zoo is hij, die mijn dochter
  trouwt, dan ben ik zeer blijde, ik houd zoo veel van ananassen.
  En de vrouw antwoordde: wel aan, Dari, uw heer, is hij buitengewoon rijk? I Dari zeide: praat er niet van, veel bezittingen!
  en de vrouw zeide: spreek je in ernst, Dari? misschien is hij
  wel niet eens rijk! Dat is hij wel, zeide 1 Dari, gij zult 't
  naderhand met uw eigen oogen zien.
   De vader van die vrouw antwoordde: maak eten klaar voor
  I Dari, opdat hij ete, want praten kan hij, ik mag hem gaarne
  (hooren) praten. Toen hij gegeten had en sirih gekauwd had,
  ging I Dari heen. Toen hij thuis gekomen was. zeide I üemboe
  Xdiloe: Dari, wat loop jij onzinnig heen , jij daar! ik lijd honger
  terwijl gij gaat, er is volstrekt geen eten, onophoudelijk gaat
  gij maar! waar kom je toch van daan? I Dari antwoordde: ik ben
  maar eens aan 't wandelen geweest in "t dichte bosch, want
  ik ben toch een aap en ik at boomvruchten; en I Dari zeide:
  hebt gij heden geen etensvoorraad meer? I Oemboe Xdiloe
  antwoordde: er is heelemaal niets meer. En I Dari ging heen,
  hij ging stelen maïs, padi, al wat hij maar zag, hij bracht 't
  allemaal. Hij maakte eten voor hem klaar, hij gaf en hij at.
  Xa 't eten zeide I Dari: daar gij 't nu kent mais roosteren,
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  22
  
  SOEMBANEESCHK VERHALEN.
  eten koken, kook dan om te eten, wanneer ik er niet ben,
  laat mij gaan wandelen.
  En hij ging naar 't huis van de vrouw. Toen hij daar gekomen was, zeide de vader van I Ramboe Kahi: hei daar,
  Dari! En I Dan' antwoordde: ik kom zakken vragen, ik ben
  gezonden door mijn heer! En hij antwoordde: wat moet er in
  die zakken ? En I Dari antwoordde: om er geld in te doen , zegt
  mijn heer, er zijn geen manden meer. En zij gaven hem zakken.
   Toen zij hem zakken gegeven hadden, ging hij heen. Hij kwam
  op den weg en hij verborg de zakken in 't dichte gras en hij
  ging heen. Na korten tijd, ging hij weer terug en hij ging aan
  bij de zakken, vroeger door hem verborgen, en hij nam een
  gedeelte. Toen hij er een gedeelte van genomen had, ging hij
  naar de Kampong van I Mbalaroe Kahiloe. Toen hij daar gekomen was, zeide hij: vlug, geef mij even een gulden, ik moet
  er iets voor koopen, zegt mijn heer. En zij gaven hem een
  gulden, en hij ging. En deze gulden stak hij tusschen de
  opgerolde zakken in. Toen hij bij 't huis van die vrouw gekomen
  was, zeide hij: het geld kan er niet in, zegt mijn heer, de
  zakken zijn veel te klein, geef mij groote zakken, zegt hij,
  hier zijn de kleine zakken, laat maar, geef mij grooten.
   Toen zij hem groote zakken gegeven hadden, ging I Dari
  weg. Hij was nog niet ver, toen men de zakken opnam en er
  viel een gulden binnen uit de zakken. En men riep I Dari
  terug; kom even hier! wat voor geld is dat, dat in de zakken
  gebleven is? I Dari antwoordde: 't is er misschien aan blijven
  hangen. En die vrouw zeide: breng "t terug. I Dari antwoordde:
  geef 't maar aan de jongens, om er sirih voor te koopen. En
  I Dari ging heen; toen hij halverwege gekomen was, verborg
  hij die zakken in het dichte gras. Vervolgens ging hij recht
  door naar huis, thuis gekomen, maakt hij eten klaar voor
  I Oemboe Ndiloe. Toen zij gegeten hadden, zeide I Dari: laat
  mij de paarden eens gaan bezien , de bezittingen van uw vader
  op 't veld. I Oemboe Ndiloe antwoordde: loop niet onzinnig
  overal heen, Dari. En I Dari antwoordde: neen, ik ga bezien
  de paarden, de bezittingen van uw vader op 't veld eertijds. En
  hij ging en hij liep aan bij de zakken, door hem verborgen,
  en hij nam er een gedeelte van en hij ging aan in die kampong
  van daareven, waarvan de vorst dood was. Toen hij daar
  gekomen was, zeide hij: geef mij een rijksdaalder, ik moet er
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCIIE VERMAKEN''.
  23
  
  wat voor koopen, zegt mijn lieer. Zij gaven hem er één, toen
  hij 't genomen had, stopte hij 't tusschen de opgerolde zakken.
   Wederom ging hij naar 't huis van de vrouw. Toen hij daar
  gekomen was, zeide de vader van de vrouw: hoe is 't Dari?
  de eene keer komt gij zakken halen en brengt ze weer terug;
  een andere keer komt gij zakken halen en gij brengt ze weer
  terug. En I Dari antwoordde: o heer, mijn heer heeft zelf geen
  tijd (om te komen), hij is bezig met geld te tellen, hij kijkt
  of er veel is of niet veel; of 't voltallig is of niet voltallig. En
  haar vader antwoordde: maak vlug 't eten klaar voor I Dari,
  wat kan hij toch praten. Men maakte eten klaar, men gaf het
  en hij at te zamen met die vrouw. Toen men gegeten had,
  zeide I Dari: zooals 't nu is, ben ik 't nog die te samen met u
  eet, na verloop van tijd neemt mijn heer mijn plaats in, want
  hij is familie van u, ik ben van een anderen naam, daarom
  zeg ik het. En de vrouw antwoordde: werkelijk, is uw heer
  verbazend rijk? En I Dan' antwoordde en zeide: ai ha, mijn
  lieer is werkelijk erg rijk, in zakken in kamers stapelt hij zijn
  geld maar op.
   Madat men sirih gekauwd had, zeide I Dari: laat mij nu
  gaan, neem de zakken! En hij ging; hij was juist weg of men
  nam de zakken; men had ze pas genomen, daar viel een rijksdaalder. En de vader van I Ramboe Kahi zeide: wat zou hij
  ons toch willen vragen, de heer van I Dari?
  Toen I Dari heen ging, liep hij aan om te stelen padi, maïs,
  aardvruchten, hij bracht 't aan zijn heer en hij at. Toen men
  gegeten had: ha Oemboe x\diloe, kom hier op den grond,
  laten wij naar den put gaan. I Oemboe Xdiloe antwoordde: je
  wilt mij dooden, daarom roept gij mij naar den put. I Dari antwoordde: ik, ik ben geen gek, kom clan zullen wij u baden,
  zeg ik u. En hij ging, hij putte water, hij baadde hem; na 't
  baden: ga een eindje weg, blijf staan dat ik u bezie. En hij
  ging een eindje weg, hij bekeek hem en I Dari zeide: al te
  dik is uw schurftige uitslag. Hij riep hem en hij baadde hem
  wederom; hij nam een stukje hout en hij begon zijn schurftige
  uitslag af te krabben. Toen hij klaar was met krabben, baadde
  hij hem: ga een eindje weg opdat ik u bezie.) Hij ging een
  eind weg; klaar is 't, zeide hij, laten wij naar huis gaan. Zij
  gingen naar huis, hij maakte eten klaar en zij aten. Xa 't eten
  zeide I Dari: laat mij gaan wandelen. I Dari ging heen, hij
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  24
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   ging halen de gekleurde mannendoeken, de bezittingen van
  I Mbalaroe Kahiloe, zijn hoofddoek, zijn lenden doek, 't kapmes
  met ivoren heft, de versierde sirihtasch, het versierde kalkzakje,
  het buiktouw, 't houten geldbakje, dat hij omdeed en de lans,
  die hij droeg. Hij bracht 't hem: sta op, kleed u aan; hij deed
  hem 't kapmes aan, hij hing hem de sirihtasch om, hij leerde
  hem een hoofddoek omdoen; en toen alles compleet aan zijn
  lichaam was: ga nu naar beneden op den grond, dat ik 11 bezie.
  I Oemboe Xdiloe ging naar beneden op den grond, en I Dari
  zat in de voorgalerij: ga nu eens heen en weer hier vóór mij,
  dat ik u bezie, of gij op en top een man zijt, dat ik 't wete
  van u, of gij 't niet zijt, dat ,ik 't overwege in mijn hart. En
  I Oemboe Ndiloe ging op en neer, en I Dari zeide: uw hoofddoek is een weinig verkeerd. Hij deed opnieuw de hoofddoek
  om en hij zeide: dat is 't, 't treft mij in 't hart.
  Kn I Dari zeide: hoor naar mijne woorden; er is een vrouw
  zeer schoon is zij, laten wij haar haan halen. Maar zijn heer
  antwoordde: als dat 't is, Dari, gij zoekt maar altijd een kuil,
  waarin wij moeten vallen. Maar I Dari antwoordde: maak u
  daarover maar niet bezorgd, als wij gaan , dan geeft hij haar ons ;
  over twee dagen zullen wij gaan.
   Toen de bepaalde tijd gekomen was, gingen zij. Toen zij daar
  gekomen waren, zeide de vader van I Ramboe Kahi: zoo is
  die I Dari, hij brengt reeds mee zijn heer, en wij hebben nog
  niets in huis. Maar I Dari antwoordde: dat is 't dat ik mijn
  heer meebreng, opdat hij kome hale I Ramboe Kahi, zeg ik.
  Maar haar vader antwoordde: ai ha, goederen brengt hij niet,
  paarden brengt hij niet, slaven brengt hij niet, ik wil hem mijn
  dochter niet geven. I Oemboe Ndiloe antwoordde: als dat 't is,
  Dari, 't brengt mij zeer in moeite, wij zijn arme menschen.
  Maar 1 Dari antwoordde: ha heer, maak u daarover niet bezorgd,
  ik neem 't op mij de bruidschat te geven.
  En I Dari zeide: ha heer daarboven (in huis) als 't de bruidschat betreft, maak u daarover niet bezorgd, paarden, slaven,
  karbauwen, ik zal u geven één kampong van uitsluitend slaven,
  als gij mijn heer maar in de kamer laat (laat trouwen). En de
  vader van I Ramboe Kahi antwoordde: omdat I Dari 't zegt,
  zal ik uw heer in de kamer laten.
  En hij liet hem in de kamer. Toen hij hem in de kamer
  gelaten had, na vijf a zes nachten, toen zeide de vader van
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESC1IK VERHALEN.
  25
  
  I Ramboc Kahi: daar mijn dochter nu getrouwd is: zullen wij
  een heetje offeren, en slachten één karbauw, twee varkens
  en een geit. Toen men klaar was met het slachten, zeide
  I Dari: morgen vroeg moet gij de bruidschat gaan halen in de
  kampong van mijn heer.
   Toen men 's morgens vroeg opgestaan was, gingen zij heen,
  de vader van I Ramboe Kahi, haar moeder, haar oom, haar
  nichten, haar neven, haar grootvader, allen gingen. En I Dari
  zeide, hij sprak tot zijn heer: heer als wij gaan, wij keeren
  niet terug naar onze vroegere plaatsen ; er is een kampong door
  mij gesticht, vol met menschen, vol met slaven. En I Oemboe
  Ndiloe antwoordde: ik zal je maar volgen, Dari, ik zal niets
  zeggen, gij alleen weet het. En I Dari antwoordde: daarom
  zeide ik: laat mij 't op mij nemen de bruidschat te geven aan
  uw schoonvader.
  En zij gingen; toen zij in die kampong gekomen waren,
  zeide I Dari: verzamelt u gij allen en gij slaven, opdat gij hoort
  mijn bevelen, zeide I Dan'. Al de menschen kwamen dicht bij.
  Toen zeide I Dari: kijk de vorst waarvan ik sprak, hier is hij,
  hij is zeer goed, zijn bevelen is niet streng; daarom zeg ik:
  verzamel goederen , verzamel slaven , opdat wij de prijs van de
  vorstin betalen.
  En zij verzamelden slaven, paarden , karbauwen, varkens,
  geiten, honden, zij verzamelden alles en men gaf 't aan den
  schoonvader van I Oemboe Xcliloe. Toen men 't gegeven had
  ging men slachten. Nadat men gegeten had, ging de schoonvader van I Oemboe Ndiloe heen.
   Toen hij weg was, zeide I Dari: Oemboe Ndiloe, ik heb 11
  nu uitgehuwelijkt, ik heb u opgevoed; wat mij betreft ik ga
  ook trouwen. Maar I Oemboe Ndiloe zeide: ga niet, ik zal u
  laten trouwen met een vrouw van hier. I Dari zeide en antwoordde: ai ha, heer, ik wil niet, ik ben een harig mensch ,
  de menschen hier hebben een glad vel; 't is veel beter, dat ik
  mijns gelijke zoek, een bruitschat geef ik niet, een tuin leg ik
  niet aan.
  En I Dari ging naar zijn mede apen in 't dichte bosch.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  26
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  II.
  K a r o b o e t o e n o e . K a r o boe hel m o e '.
  Toenanoe ninja haatoe na na maramba, laloe woeloe ma ja.
  Toenanoe na paha ja na haatoe na kawini. Toenanoe ba ndaningoe ana na, taka na hili paha ja na haatoe; ndaningoe
  mboe ana na. Da ngara da da kawini noeda, na haatoe I
  W a n d Sloe ja, t&ka na haatoe I L e a m b a ja.
  Toenanoe hiwana njoena na marSmba: papoeroendja da ana
  mongoe kata tondoendja; lo pahimboe ana manoe- kata pinja.
  Taka hi ninja haatoe na na ata na, mini ja, I K a k a ja na
  ngara na. Taka noena hina lakoe, lo'a pakarai ana manoe,
  wana. Toenanoe bana lakoe ka hina taka la ana vvoaka; la
  wo&ka noena ninja haatoe na na kawini, I K&hi ja na ngara
  na. Na kawini noena laloe mbodoekoe ja.
   Toenanoe hina piti ja na woeroeng, hina tidoenja hina lakoe
  hina hamboeroe ja I K a k a , na malo'a pakarai ana manoe, na
  papaleawa na na maramba. Taka hiwana njoena I K a h i : ka
  nggi lo'a moe nja, Oemboe Kaka? Taka na heama njoena I
  K a k a : lo'a pakarai ana manoe, wflna ngga I Oemboe.
  Taka na heama njoena I K a h i M b o d o e k o e : Kanggara toe
  wamoe ? < Tatangaroe ja na oera na na manoe, wana I Oemboe, kakoe
  itandja hiloe da •"" I W o.e r i d i n g dftngoe I W o e h a n o m o e n g».
  ' k a r o b o e toe noe = laboe air; k a r o b o e li ;'t 111 oc = laboe niaiiis. Do
  derde soort pompoen, waarvan men kalkpotjes en flesschen maakt, heet
  Ka t i t i.
  * ana 111:1 non = een „kipje"; is een „euphemistische'* uitdrukking en kan
  elk beest beteekenen, tot een karbouw ton. Elk geschenk of offerande; is
  echter niet compleet, zonder een kuikentje, waarvan de darmen worden
  nagezien. De mensch wil echter ook wel wat eten en daarom komt er een
  grooter dier bij.
  * h i l o o da I W o e r i d i n g da u g o o I W o o h a n o moe n g : de vorst
  gaat offeren, om uit de ingewanden te zien, of hij nog kindereu zal krijgen
  of niet, nl. de opvolgers van I W o e r i d i n g en I W o eh a n o moe ng d. w. z.
   do namen van de voorouders moeten voortleven in 't nageslacht — en een
  kleinzoon heet naar zijn grootvader. Zonder kinderen te zijn is voor den
  Seembanees bijna onmogelijk; desnoods adopteert hij een zoon. Dit staat
  natuurlijk in verband met, zijn „voorvaderen-dienst"; want wie moet straks
  zijn graf verzorgen en hem telken male eten geven, als hij zonder kinderen
  sterft?
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCIIE YKKIIALEN.
  27
  
  Taka hina heama njoena I K. Mb.: «djaka njoengga, koe
  ngalang papa'anandja hiloe da I W o e rid i n g , I W o e h a n o moeng>. Taka hiwana njoena I K a k a : «mata kakoe lakoe a».
  Toenanoe hina lakoe.
  Toenanoe bana ngalang ka na ana manoe hina beli ja.
   Taka njoena I K. Mb.: «ha O e m b o e K a k a , amboe peaka
  doe nja na Oemboe moe na papani nda kawai, tangedji a nggoe
  doekoe. >
  •
  Toenanoe hina lakoe I Kaka, hina taka nja na Oemboe na,
  hiwana nja: "ha Oemboe, ninja haatoe na na kawini noewawa,
  wana ngga kawai, djaka njoengga, koe ngalang papa'ana ndja hiloe
  da I W o e r i d i n g dangoe I W o e ha no m o e n g , w a n a ngga.»
  Taka hina heama njoena na Oemboe na, hiwana: napa
  haromoe la mbaroe, koe lo'a pajapa ja, pamamoha nja ', karea
  nja jehoe la paraingoe. Toenanoe hadang la mbaroe, na hoenga
  ka na lodoe, taka na maramba noena na padoendang; bana
  t;ïka ndaba ka na tau hina lakoe paj&pa ja hina karea nja la
  paraingoe. Toenanoe bana taka ka la paraingoe hida karai ja:
  -<langa taka, wamoe njoemoc, koe ngalang papa'ana ndja hiloe
  da I W o e r i d i n g dangoe I W o e h a n o m o e n g, ba wana I
  K a k a , na ata nggoe?» Taka hina heama I K. Mb.: langa taka!
  Toenanoe hina paha ja,, bana paha ja ka patoe mboea woelang lima mboea woelang malapahoe, toemboe ma da nja da
  anakeada. Toenanoe na ngeri bokoel na kaniboe na I K. Mb.
   laka hiwana na maramba: ndaningoe kokoeroe paroehi ndja
  da anakeada, djaka da dedi. Taka hina piti ja na locloe kamba,
  hau kabokoeloe na na loeloe kamba miting, hau kabokoeloe
  na na loeloe kamba wingiroe. Taka hina hondoe ha da hoepoe
  da la koeroeng, pangia na I K. Mb., hiwana njoena na ma^ ^ ' ^
  J 1* hapapa tana », lo'a pakê kokoeroe;
  » m a m o h a = een jong meisje, dat als „slavinnetje" do bruid vergezelt
  on altijd bij haar blijft. Gedurende de trouwfeesten, blijft zij mooi aangekleed
  «MI gesluierd m huis zitten, als 't ware de bruid voorstellend, die zelf vrij
  rond loopt.
  •*
  Ook wordt eene m a m o h a wel gegeven als verzooningsgesWionk en bij 't
  sterven van een radja, wordt zij door andere verwante radja's -c-ovon aan
  de famil... van don overledene. Vroeger werden xij ook wel gedood om' den
  vorst in 't doodonrijk te vergezellen.
  * la h a p a p a . t a n a = ' t land aan do overzijde der zoo. Hoewol de Soeinbanecs ziHi nooit op zoo waagt, is toch in de verhalen steeds sprake van
  reizen „aar overzee. De Soembaneezen zijn dan ook naar de legende, van
  overzee hier aangekomen.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  28
  
  SOEMBANEESCHE
  
  VERHALEN.
  toenanoe dja1<a da dedi da anakeada, djaka kawini ha, kadoekoe
  nja na loeloe kamba miting; djaka mini ha, kadoekoe nja na
  loeloe kamba wingiroe, kakoe pindja dedi da, kakoe wotoe
  pareanggang kokoer, kakoe beli ka.»
  Toenanoe ba talioe na ka pihoe mboea woela na mandai
  na, hida dedi ha da anakeada noeda, mini djoea ha.
   T&ka hina kSdoekoe nja na loeloe kamba wingiroe; tftka na
  marSmba na malakoe hoepapa la hapapa tana, na pinja ka.
  Taka da papaha woenga na hida piti nja karoboe toenoe dangoe
  karoboe hamoe hida bandjaloc ha la lihi na I K. Mb.; taka da
  anakeada hida piti ha; na haatoe la hau katiti hida poehi ja,
  na haatoe hamang, hida lakoe pawitroendja la lokoe.
  Taka njocna I. K. Mb. hiwana: na kapatang na mata nggoe,
  ndakoe pinja pa djaka nggamoe na madandandja da ana nggoe
  hida bandjaloe ngga karoboe toenoe dangoe karoboe hamoe.
  Taka hininja haatoe na na makaweada, I Apoe Kftmi ' ja
  na ngara na, na marada nja I K. Mb. Toenanoe hina lakoe la
  wai hina ita ha damboe da da katiti, taka hiwana: nggara h a
  titi ha ihoe ha jeada? ta ha piti ha ha njoeda, ta ha takoc
  ha wftngoe ha wai.
  Taka hina piti ha, taka hina tangaroe ha noedaloe la katiti,
  ningoe ana rara, taka hiwana: ha , h a lahoe h a ama da, h a
  ngg3ra ha daloe ha titi, djea ha ha oemboekoe ngga ha ihoe?
  Taka hina paloehoe ha, hina ihoe pahSmoe hamóe ndja,
  hina ngandi ha la oema na. Xa taka la óema na hina pohoe
  ndja wai hoehoe kamambi, hina pa'oenoe ndja hau lodoe hau
  lodoe; noewang naingoe ^ ma na bana pa'oenoe ndja wai hoehoe
  kamambi.
   Toenanoe bana pindja ka dedi da da ana na, na maramba
  na wotoe ma nja liroe na na teana na, taka hina harangoe
  la mananga •' Toenanoe bana taka ka la mananga, taka da
  
  ' I Apoc Kiiuii, speelt in de verhalen steeds de rol van „besrhermster
  uVr onschuld" en geeft aan bplangh«bbondon te kennen ficliciiiii-n, inisdad(>n en
  verborgen zaken. Dat 't geen gewoon mensehenkind is, blijkt, uit haar taaltje;
  overal voegt zij ha vóór of tusschen de woorden.
  2 n o e w a n g n a i n g o e ma na = een samenstelling van n o e w a n g = aanlasschen en n a i n g o e = onafgebroken voortzetten, en is geworden tot een
  vaststaande uitdrukking in de betoekenis van „voortdurend , onophoudelijk".
  » m a n a n g a = is de monding der rivier in zee, afgesloten door zandbanken of koraalriffen; n g a r o e m a n a n g a is de eigenlijke riviermond.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  29
  
  papaha woenga na da lakoe panapa ja la ngaroe mananga.
   Toenanoe bana poeroe ka na maramba noena, taka hiwana:
  mala da ana nggoe, nde doe da meti? Taka hida heama da
  papaha na da tau madoea, hiwada: nggara ka na pa'anang,
  karoboe toenoe dangoe karoboe hamoe. Taka hina heama njoena
  na maramba, hiwana: langa taka? Da heama njoeda da kawini:
  langa taka! -Kani, hina kadoekoe nja na loeloe kamba wingir,
  mini ha, hala pawftna ngga! ha K a k a , lakoe papoenggoe au,
  kata taka tai kata paharikanja ' la awang; laloe kambalikoe ja
  I K. Mb.», hiwana noena na maramba.
   Taka njoena na maramba lakoe woengang la oema, taka
  njoena I K a k a na lakoe li papoenggoe au. Toenanoe bana
  taka ka na maramba la oema, taka hiwana: «ha K a h i M b o d o e k !
  nggini ha ka da ana moe da hiloe da I W o e r i d i n g dangoe
  I W o e h a n o m o e n g , bawamoe ngga ba la hapapa tana ka.»
  Taka njoena I K. Mb. ndena heama. Toenanoe bana taka ka
  I K a k a , hiwana njoena na maramba: «ha K a k a , aki nja na
  au kau pahada nja. Toenanoe bana hala ka pa'aki nja, taka
  hina pahada nja, na paharikandja da au noeda, doea mboengoe
  da. Taka njoena na maramba hina he toamanja hoedita la
  oema hina ja pa ja na loenggi na hina jabahoe nja la bangga
  hina ndoeha ja la tana, hiwana njoena na maramba: «ha K a k a ,
  piti ja I K. Mb. jeana, kau wotoe ja noedita la kapoeka au.»
  Taka njoena I K a k a hina piti ja hina hë pawotoe ja, na padjangaloe nja la kahanga au na loenggi na, na papohoe dangoe
  tau na.
   Toenanoe njoena I A po e K a m i bana kaboeboeloe ha noeda
  da anakeada, da kabeli nggoboe ka; hili hau woelang da
  pangga ndjoroe ka; tiloe mboea woelang da pingoe ka papa'ina
  papa'ama. Taka hiwana njoena I. A. K.: «da ha oemboekoe
  h a nggoe h a jeada, da h a toetoeroe, h a njoengga h a leawa
  h a ndeda h a bihoe h a tarang.»
  Toenanoe bana ngeri kaboeboe-boeboeloe ha, ngalang hau
  ndaung da pingoe ka papadjoeloe, da pingoe ka papamakang,
  da pingoe ka papadjoeki, da pingoe ka papawoei. Toenanoe
  bada pingoe toedanoe ka, taka hiwada da anakeada: «ha Apoe,
  mata kama lo'a hoedita la paraingoe." Taka na heama njoena
  I A. K.: «ha napa kadiroe, napa doena i ngeri matoea toea
  ' l m r i k a n g = kruiselings, in den vorm van X toeken.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  30
  
  SOEMBANEESCHK VKKIIALEN.
  ki hakoedoe.» Taka hida heama da anakeada noeda: «langa
  taka na papani na I Apoe, djaka ta loa nahoe, ndena mangadatoe nda tau.» Taka hina heama njoena I A . K.: «djèdoe
  ja, hiwanggoe nggami. > Taka njoena I A. K. na kaboeboeboeboeloe ha. Toenanoe papohoenja na ndaung na kawoenga
  kaboeboeloe ha, damboe ndaung wangoe. Toenanoe bana ita
  ka nahoe, na paleawa ha lai noe lai noe; da anakeada noeda
  da kikoenja na pareata na I A. K., ndeda bihoe papatarang.
   Toenanoe ba laloe toetoeroe ha, taka hiwana njoena I A. K.:
  «ha oemboekoe nggoe, Oemboe ha Woe ha riding dangoe
  Oemboe h a Woeha h a nomoeng, h a rongoe ja na pa h a
  pèaka nggoe h a doea h a modoeng njoemoe dangoe h a eri
  moe ha loa ha dita ha raingoe la ha ramba habakoel.» Taka
  da heama da anakeada noeda: «ba wamoe njoemoe ma doe,
  Apoe, ka loa doe na.»
  Toenanoe bana ndjapoe ka na rehi na papeaka na I A. K.
   hadang la mbaroe, «Apoe!» hiwada nja. Na heama njoena
  I A. K.: «ha nggara ja?» Taka hiwada njoeda da anakeada:
  «vvada modoeng wamoe njoemoe Apoe, doea modoeng njoemoe
  dangoe eri moe, ba wamoe nggama, loa hoedita la maramba
  bokoel, hala pawamoe.»
  Taka hina heama njoena I A. K.: «mala kai loa wa na!»
  Tftka njoeda da anakeada hiwada: -ha Apoe, ka nggara wangoe
  hinggi ma? tera ma ndaningoe, kalembi ndaningoe, karandja
  lima ' ndaningoe, tawoeroe la lima ma ndaningoe, maka ndaningoe, loenga maka ndaningoe.» Taka hina heama njoena I
  A. K.: «ha hadang h a kikoengga h a njoengga.»
  Toenanoe bada hadang ka hida kikoenja hida tama ha la
  koeboe watoe. Taka hiwana njoena I A. K.: «ha ninja ha
  koembang ha hau la ha leangoe ha jeana; djaka ha taka ha
  tai, ai loeloe ha boenggahoe ja, amboe ha nggoemang ha
  teangoe.»
  Toenanoe bada taka ka noedaloe la leangoe, njoena I W o er i d i n g ndena nggoemang papateangoe, na ai loeloe boenggahoe
  ma ja. Toenanoe bana hala ka paboenggahoe ja hina ngadoe
  ja na koembang, na ita ha noedaloe la koembang, laloe hambila
  ja na ngaroe na na koembang. Taka njoena I W o e r i d i n g :
  «ha Apoe, ka nggara ha noedaloe da madoeroe?»
  ' k u r a u d j a 1 i m a = armband van gevlochten ( k a r a n d j a ) ïottan.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   31
  
  Taka na heama njoena I A. K.: «nggara ha ana ha keada
  kamoe, laloe ha mbanga kamoe, ka ha piti ha nde wamoe,
  da ha hinggi tai ha amahoe ', da ha tera ha tai ha amahoe,
  da ha nggeding ha ningoe noedaloe la ha koembang.?
  Toenanoe njoena I W o e r i d i n g hina lo'a hina pahaunja na
  lima na la ngaroe koembang, hina piti ha da hinggi, tera,
  tawoeroe, nggeding amahoe * ; loenga koera moeki -^ , maka
  ihi naoe * ningoe, matoe ma ningoe ningoe ja la koembang
  noena, na ngganap ndaba.
  Toenanoe bana hala ka papiti ha da ihi na na koembang
  hina pandabi beli nja na koembang noena. Toenanoe bana
  hala ka papandabinja, taka hiwana njoena I A. K.: «ha mala
  nda, h a talakoe, ta h a taka h a tai la h a oema, h a lamboeng
  hinggi, ha wotoe ha da ha tera mi, ha toendja ha nggeding
  h a amahoe la h a koekoe h a lima mi. ?
  Toenanoe bana hala ka pawana ndja * nahoe la ngarangia,
  bada taka ka la oema, hiwana njoena I A, K.: «rongoe pahamoe njimi, ba toenanoe napa" hi ndai pinja na hiloe nggoe
  njoengga, napa koe pani hiloe mi njimi, hiwana, rongoe,
  hinggi padoekoe mi ningoe, hinggi pakalamboeng mi ningoe,
  ndea hinggi tera ha, hinggi tai amahoe ha, tawoeroe amahoe
  rara, nggeding amahoe rara, pangganap ndaba ndja da lima
  mi njimi.» Toenanoe bana hala ka papani, taka hina wöndja
  hinggi da, tera da, tawoeroe, nggeding amahoe rara. Toenanoe
  bada hala ka papaki, taka hiwana njoena I A. K. «mala lo'a
  ' t a i a mfth o e = verguld, met goud overtrokken.
  