text: Lof der mobiliteit
  essay Tom Storme
  
  Academici worden gesocialiseerd in een omgeving
  waarin mobiliteit de norm is en immobiliteit
  problematisch. Hoewel niet wordt betwist dat het gros
  van de buitenlandse ervaringen een meerwaarde
  oplevert, zorgen die intense mobiliteitseisen ook voor
  nieuwe uitdagingen, onder meer op persoonlijk en op
  ecologisch vlak.
  Een jaar naar Spanje, waarom niet?
  Merel heeft – niet zonder enige moeite – haar bachelor in de
  farmaceutische wetenschappen afgerond. De vele enthousiaste verhalen
  van een huisgenote hebben haar geprikkeld om een deel van haar
  masteropleiding in het buitenland te volgen. Haar relatie is net voorbij,
  dus niets weerhoudt haar om haar vleugels uit te slaan. Tijdens infosessies
  en op de afdeling Internationale Betrekkingen heeft Merel zich uitvoerig
  laten adviseren en na een goed gesprek met haar ouders heeft ze een
  
  Terwijl transnationale mobiliteit in de beginperiode aan de universiteit
  
  aanvraagformulier voor ‘Erasmus’ ingediend. Het wordt Spanje of
  
  relatief vrijblijvend en laagdrempelig blijft, wordt doorheen een
  
  Frankrijk, zolang het maar een warm land is. Ondanks haar mindere
  
  academische carrière steeds meer nadruk gelegd op de noodzaak om
  
  studieresultaten, is haar beurs goedgekeurd en studeert ze straks in
  
  buitenlandse ervaringen op te doen. Voor ambitieuze onderzoekers is
  
  Zaragoza.
  integratie
  
  in
  
  onderzoeksnetwerken
  
  onontbeerlijk
  
  en
  
  moeten
  
  transnationale relaties worden opgebouwd en onderhouden. Dat gaat
  
  De situatie van Merel is niet uniek, jaarlijks gaan ongeveer 230.000
  
  het makkelijkst door fysiek nabij te zijn en je dus op geregelde tijdstippen
  
  studenten ‘op Erasmus’. En dat cijfer zal nog gevoelig stijgen: tegen
  
  te verplaatsen. Werkgerelateerde reizen en langdurige verblijven in het
  
  2020 moet volgens de Europese Commissie 20% van alle studenten een
  
  buitenland verworden op die manier een normaal en routineus aspect
  
  deel van hun opleiding of stage in het buitenland vervullen. In het
  
  binnen een academische loopbaan.
   Actieplan Mobiliteit ‘Brains on the move’ van het Vlaams onderwijs wordt
  
  Die verwachting om mobiel te zijn, bereikt vaak een hoogtepunt op
  
  zelfs voorgenomen 1 op 3 studenten die kans te geven. Overheden en
  
  het moment dat academici keuzes maken om een gezin uit te breiden of
  
  hogeronderwijsinstellingen
  
  zich te gaan settelen. Daarnaast heeft fysieke mobiliteit een sterke,
  
  ervaringen zowel direct door middel van maandelijkse toelages, als
  
  negatieve impact op het milieu. Dit stuk werpt hierop een blik aan de
  
  indirect door advies- en begeleidingsorganen te voorzien. Die mobiliteit
  
  hand van fictieve verhalen, samengesteld op basis van dertig interviews
  
  is laagdrempelig: motivatie, talenkennis en kwaliteit van het programma
  
  met academici aan de Universiteit Gent.
  blijken net zo belangrijk als studieprestaties. Naast studenten worden
  
  Academici moeten
  actief deel uitmaken van
  onderzoeksnetwerken
  om hun positie binnen de
  discipline te verzekeren
  
  subsidiëren
  
  dergelijke
  
  internationale
  
  ook jonge onderzoekers aangemoedigd om te kiezen voor soortgelijke,
  langdurige verblijven in het buitenland. De mobiliteitstoelage ligt hoger
  dan bij studenten, maar ook de basisvoorwaarden zijn strenger. Zo
  moeten de onderzoekers die een aanvraag indienen bij het FWO – het
  Vlaams Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek – minstens één
  degelijke publicatie hebben, nog het liefst in een internationaal tijdschrift.
  Deze uitwisselingen zijn zeker niet enkel academisch gemotiveerd.
   Het is al jaren zo dat voor Belgische studenten zuiderse Erasmuslanden in
  trek zijn. Dat ligt vermoedelijk niet enkel aan de zon, maar ook aan het
  
  36 universiteit
  
  Lof der mobiliteit
  
  AGORA 2014-1
  
  Illustratie: Niels Bongers
  
  AGORA 2014-1
  
  Lof der mobiliteit
  
  universiteit 37
  
  feit dat de slaagkansen van de opleidingen er hoger zijn. Dit type
  
  Conferentiedeelnames zelf gaan ook steeds meer andere rollen
  
  mobiliteit lijkt er dan ook vooral op gericht jonge studenten internationale
  
  vervullen. Het occasionele reizen biedt voor veel onderzoekers de kans
  
  competenties mee te geven. Studenten zouden zich door deze ervaring
  
  om ‘tijd’ te kopen. Tijd voor zichzelf of tijd om ten volle aan het onderzoek
  
  vooral op persoonlijk vlak verrijken door een vreemde taal of cultuur te
  
  te wijden, zonder de alledaagse routinetaken op het werk of thuis.
   leren kennen en door hun “maatschappijbeeld in een bredere context te
  
  Doordat academici zowel van de organisatoren als van hun promotor
  
  plaatsen”, zoals het gesteld wordt in ‘Brains on the move’. Ze leren
  
  toelating moeten krijgen om te reizen op basis van een gedegen
  
  zichzelf en hun omgeving beter inschatten en appreciëren. Het is het
  
  onderzoeksvoorstel, zien ze een reis vaak als een beloning. Conferenties
  
  soort ‘wijsheid’ dat men nu eenmaal niet zomaar kan doceren, en
  
  gaan op die manier ook als onderzoeksdeadlines fungeren. Die
  
  daarmee ook vanuit het oogpunt van de universiteit een waardevolle
  
  buitenlandse ervaringen geven in die zin de motivatie en inspiratie van
  
  invulling. Voor jonge onderzoekers komt daarbij dat ze de kans krijgen
  
  onderzoekers een boost, en verhogen hun productiviteit. Anderen geven
  
  om sterke banden te smeden met een referentieonderzoeksinstelling,
  
  aan dat het gezamenlijk ondernemen van een reis de gelegenheid biedt
  
  die dan kunnen leiden tot langdurige samenwerking met de eigen
  
  om collega’s écht te leren kennen, op een meer informele manier. Die
  
  instelling. Deze beginnende academici hebben vaak weinig verplichtingen
  
  bijkomende rollen duiden er op dat reizen steeds meer als ‘normaal’
  
  (lees: gezin, hypotheek), dus een langdurig verblijf vormt voor velen van
  
  aspect van de job wordt beschouwd.
  hen geen probleem.
   Relatiebeheer en zoeken naar een balans
  Kennisuitwisseling en ‘mobiele’ identiteit
  
  Maaike heeft haar doctoraat in Hasselt met verve verdedigd en is nu als
  
  Joost werkt als doctoraatsonderzoeker bij de vakgroep Archeologie op
  
  postdoctoraal onderzoeker voor 1 jaar verbonden aan de Vrije Universiteit
  
  een EU-project. Hij heeft in samenspraak met zijn promotor een
  
  Brussel. Ze is op die mogelijkheid gewezen toen ze na een workshop in
  
  presentatievoorstel ingediend voor een conferentie in San Francisco en is
  
  Wageningen met een deel van de delegatie op café ging. Ze is vooral
  
  toegelaten tot de sessie. Hij zal er zijn Italiaanse copromotor voor het
  
  gekend binnen de Europese onderzoeksgemeenschap voor het
  
  eerst in persoon ontmoeten en hoopt kritische commentaren te krijgen
  
  ontwikkelen
  
  op zijn voorlopige onderzoeksresultaten. Zijn beurs voorziet een 'bench
  
  wetenschappelijke CV staat voorlopig nog geen buitenlands verblijf en
  
  fee' om de reis- en verblijfkosten te dekken. Aan de reis koppelt hij drie
  
  ze beseft dat ze daardoor nog wat ‘mist’ ten opzichte van andere
  
  weken verlof. Zijn vriendin komt achterna gereisd en ze zullen onder
  
  conculega’s. Ze heeft met het idee gespeeld om te kandideren op een
  
  meer LA en Las Vegas bezoeken. Hij en zijn vriendin kijken er enorm naar
  
  docentenpositie in Ierland, maar haar man wil zijn goedbetaalde baan
  
  uit.
  niet opgeven voor een buitenlandavontuur. Bovendien zouden ze graag
  
  van
  
  één
  
  welbepaald
  
  onderzoeksmodel.
  Op
  
  haar
  
  aan kinderen beginnen.
   Joost wordt net als andere beginnende onderzoekers gestimuleerd om
  actief te participeren aan conferenties, workshops of zomer- en
  
  Ambitieuze onderzoekers weten dat de belangrijkste meerwaarde van
  
  winterscholen. Formeel bieden deze transnationale bijeenkomsten voor
  
  korte verblijven in het buitenland het creëren en onderhouden van
  
  jonge onderzoekers een internationaal klankbord, waar onderzoeksclaims
  
  relaties is, vaak tijdens informele bijeenkomsten. Academici moeten
  
  gevaloriseerd worden en waar op basis van dialoog nieuwe ideeën
  
  actief deel uitmaken van onderzoeksnetwerken om hun positie binnen de
  
  opborrelen. Het fungeert dan als een vorm van peer review vóór het
  
  discipline te verzekeren. Enkel succesvol publiceren blijkt niet voldoende,
  
  onderzoek ingestuurd wordt ter publicatie. Anderen nuanceren die
  
  al biedt het wel een goed ‘ingangsticket’. Netwerken zorgen ervoor dat
  
  waarde: de kwaliteit van commentaren verschilt naargelang de organisatie
  
  bij de juiste mensen aansluiting wordt gevonden om geciteerd te worden
  
  en uitstraling van de bijeenkomst. Bovendien wordt vaak al gepubliceerd
  
  en om de nieuwste publicaties binnen te krijgen. Er bestaat daarover een
  
  onderzoek voorgesteld. Het is met andere woorden van belang de juiste
  
  ‘running gag’ in academia, namelijk dat je de redacteurs van het tijdschrift
  
  bijeenkomsten uit te kiezen.
   ‘Nature’ op een conferentie probleemloos kunt herkennen aan de stroom
  
  Kortetermijnsreizen worden zelden als een verplichting gezien,
  
  academici die hen achterna hollen. Deze netwerken genereren daarnaast
  
  omdat jonge mensen het erg leuk vinden om (goedkoop) te reizen. Ze
  
  andere opportuniteiten zoals onderzoekssamenwerking, fondsenwerving
  
  maken vaak van de gelegenheid gebruik om de werkreis te combineren
  
  of een nieuwe baan. In een omgeving waarin mobiliteit erg wordt
  
  met een vakantie in het buitenland. Dat leidt er ook toe dat de keuze van
  
  gewaardeerd, hoeft het niet te verbazen dat bij benoemingen grenzen
  
  bestemming niet altijd academisch gemotiveerd blijkt, zoals de quote
  
  geen rol spelen. Die mondiale concurrentie leidt er bovendien toe dat
  
  van een jonge onderzoeker illustreert: “Het hangt een beetje af van de
  
  werkonzekere academici steeds minder doorgroeimogelijkheden hebben
  
  goodwill van de prof. Wij kiezen ook onze momenten uit om dat dan te
  
  aan de eigen instelling en genoodzaakt zijn om hun professioneel geluk
  
  vragen. En je denkt op voorhand ook na over een strategie. Van: hoe kan
  
  elders te beproeven.
  ik dat nu verkopen dat ik dat écht nodig heb. Om naar ginder te gaan.
  Transnationale relaties opbouwen en onderhouden betekent van tijd
  
  […] Ja, je moet een beetje verzwijgen dat je ook graag naar die
  
  tot tijd fysiek reizen om onder meer vertrouwensbanden te kweken en
  
  bestemming wil”. De combinatie van werk en plezier is echter niet
  
  engagement te tonen. Er komen bovendien uitnodigingen van collega’s
  
  onbelangrijk, omdat daardoor aan een mobiele levensstijl en identiteit
  
  voorbij om een lezing te gaan geven of om als jurylid in een
  
  wordt vormgegeven.
   doctoraatsverdediging te zetelen. Daar moet je op kunnen ingaan. Een
  hoge capaciteit of bereidheid om mobiel te zijn bewerkstelligen, biedt
  
  38 universiteit
  
  Lof der mobiliteit
  
  AGORA 2014-1
  
  ongetwijfeld voordelen in het huidige academisch klimaat. Dat is niet
  
  halen. Maar op vlak van transnationale mobiliteit en vliegtuigreizen zijn er
  
  voor iedereen even voor de hand liggend: “Dus de leeftijdscategorie van
  
  bitter weinig initiatieven, klaarblijkelijk door een gebrek aan alternatieven.
  25-35 jaar, waar het merendeel van de vrouwen een eerste kind krijgt, dat
  
  Of toch? Uitnodigingen om te gaan spreken of vergaderingen worden al
  
  is de periode waar je moet scoren. Ik bedoel, ik heb hier twee jonge
  
  eens
  
  mensen die de tong uit hun lijf gewerkt hebben. Het zijn mannen. Om
  
  videoconferentie. Milieubewustzijn treedt daar echter zelden als drijfveer
  
  dat te kunnen halen – en dat is een onderlinge competitiviteit: je moet
  
  voor op en het draagvlak is vooralsnog gering. Het lijkt er op dat deze
  
  zoveel A1-publicaties halen, je moet zoveel buitenlandse verblijven op je
  
  alternatieven vooral worden ingeroepen uit economische overwegingen
  
  CV staan hebben – dat kan je niet met een baby, dat is heel simpel”. Voor
  
  of als alternatief voor ‘geen bijeenkomst’. Bovendien wordt er in de
  
  academici met jonge kinderen of andere zorgtaken blijkt het niet
  
  literatuur gewag gemaakt van het feit dat deze alternatieven vaak ook
  
  eenvoudig een gepaste balans tussen werk en privé te vinden. Als
  
  meer reizen genereren.
   tussentijds
  
  vervangen
  
  door
  
  een
  
  Skype-bijeenkomst
  
  of
  
  transnationale relaties steeds meer tijd en energie vergen, dan resteert er
  minder tijd en energie voor lokale relaties. Dat geldt zeker wanneer
  beide partners een carrière nastreven en dat is in academia vaker het
  geval bij vrouwen. De volgende quote van een jonge, vrouwelijke
  postdoc illustreert hoe zij als jonge moeders niet bereid is die opoffering
  te maken: “Je doet dat niet als vrouw. Je wilt geen weekend-mama zijn,
  
  Frequent en op verschillende
  manieren mobiel zijn, is
  steeds meer een vereiste
  
  je wilt dat de hele week zijn. […] Je wilt hen elke avond in hun bedje
  steken en hen daar elke morgen weer uithalen. Ik zou mezelf niet meer
  als moeder zien moest ik dat niet doen”. Academici die niet willen of
  
  Conclusie
  
  kunnen aan deze hoge verwachtingen voldoen, haken af of worden opzij
  
  Op basis van het internationaliseringdiscours draait het hoger onderwijs
  
  geschoven. Dat kunnen ook mannen zijn, maar uit zowel kwantitatief en
  
  noodgedwongen mee in de mallemolen van de kenniseconomie.
  kwalitatief onderzoek bleek dat vooral een heikel punt bij vrouwelijke
  
  Frequent en op verschillende manieren mobiel zijn, is daarbij steeds
  
  academici.
  meer een vereiste. Op die manier worden echter nieuwe uitdagingen
  gecreëerd. Gezinnen en families dienen in te spelen op mobiele
  
  Rondreizende rocksterren
  
  levensstijlen, wat niet altijd voor de hand liggend is en bestaande
  
  Max is voor 80% docent aan de Universiteit van Amsterdam en voor 20%
  
  genderverschillen kan versterken. Aan de immense impact voor het
  
  aan de Universiteit van Bern, waar hij een paar jaar terug verbonden is
  
  milieu wordt daarenboven nauwelijks aandacht besteed. Die zaken
  
  geweest
  
  een
  
  blijven heel vaak onder de radar, omdat ze door velen niet als een
  
  doctoraatscommissie in Tallinn en organiseert straks zelf een bijeenkomst
  
  aan
  
  een
  
  labo.
   Hij
  
  fungeerde
  
  net
  
  als
  
  lid
  
  van
  
  probleem worden beschouwd en reizen tot de leukste aspecten van de
  
  van experts in Amsterdam. De onderhandelingen over zijn fysieke
  
  baan behoren. Niettemin is een kritische houding ten opzichte van dit
  
  aanwezigheid in Bern gebeurden zowel met zijn Zwitserse collega’s als
  
  ‘privilege’ aangewezen.
  met zijn vrouw. Max heeft daarnaast nog een project lopen in Zuid-Afrika
  en leidt een bescheiden onderzoeksgroep in Amsterdam. Hij weet dat
  
  Tom Storme (tom.storme@ugent.be) is doctoraatsstudent aan
  
  zijn ecologische voetafdruk erg hoog is door zijn mobiele levensstijl,
  
  de Universiteit Gent. Dit artikel is gebaseerd op observaties uit
  
  maar ziet hiervoor geen alternatieven.
  zijn eigen doctoraatsonderzoek over de transnationale mobiliteit
  van academici.
  Vlaams minister van onderwijs Pascal Smet ziet professoren evolueren tot
  “rondreizende rocksterren in de universiteit van de toekomst” (Belga,
  
  Literatuurselectie
  
  28/10/2013). Academici die een onderzoeksgroep leiden, moeten
  
  Ackers, L. (2008) Internationalisation, Mobility and Metrics: A New
  
  proactief op zoek naar samenwerking, fondsen, talent, etcetera. Fysiek
  
  Form of Indirect Discrimination? Minerva 46: 411-435.
  reizen speelt daar een belangrijke rol in, omdat het in een samenleving
  
  Lassen, C. (2009) Networking, knowledge organizations and
  
  met een overvloed aan informatie en kennis steeds moeilijker wordt de
  
  aeromobility. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography
  
  aandacht van collega’s en mogelijke partners op henzelf en op hun
  
  91(3): 229-243.
  onderzoek te vestigen. Het is vandaag quasi onmogelijk om àlle
  
  Storme, T., J.V. Beaverstock, B. Derudder, J.R. Faulconbridge, F.
   publicaties te lezen en àlle onderzoekers te kennen, dus wordt gefocust
  
  Witlox (2013) How to cope with mobility expectations in
  
  op degene die je geregeld ziet of hoort. Tijdens dergelijke reizen
  
  academia: Individual travel strategies of tenured academics at
  
  beoordelen academici elkaar en worden ze continu beoordeeld. Termen
  
  Ghent University, Flanders. Research in transportation Business
  
  uit de marketing worden daarbij niet geschuwd: er blijkt vandaag
  ‘visibiliteit’ of zichtbaarheid nodig en het onderzoek moet men ‘verkopen’.
  and Research, 9, 12-20.
  Urry, J. (2007) Mobilities, Polity Press: Cambridge.
  Dat die transnationale mobiliteit erg verweven is met de baan, blijkt
  als je hen confronteert met de hoge ecologische voetafdruk die
  geassocieerd is met dat reizen. De meeste academici zijn klimaatsbewust
  en nemen ook acties om hun ecologische voetafdruk naar beneden te
  
  AGORA 2014-1
  
  Lof der mobiliteit
  
  universiteit 39.
  