text: Prehistorische waternamen
  door MAURITS GYSSELING-
  
  De prehistorische hydroniemen zijn allemaal of bijna
  allemaal afleidingen.
  Feminiene hydroniemen op -ä zijn vooral voor Noordwest-Europa, masculiene op -er, -is of -os vooral voor
  Zuid-Europa karakteristiek. Toch zijn er ook in de Nederlanden nog heel wat namen op -is.
  Semantisch behoren de prehistorische hydroniemen
  meestal tot een van beide betekeniscategorieën "schitterend" of "uitbuigend". In het betekenisveld "schitterend"
  is de helderheid van het water of de witte, gele, rode etc.
  kleur van de bodem bepalend geweest bij de naamgeving.
  Bij "uitbuigend" worden bochten of meanders van de
  waterloop bedoeld. Daar evenwel "schitterend" en "uitstekend, uitbuigend" nauw samenhangende begrippen zijn,
  met als onderliggende betekenis "energiek", zodat vele
  Indo-europese wortels beide betekenissen vertonen, is het
  in concreto bij vele waternamen onmogelijk, zich voor een
  van beide uit te spreken. De beddingverlegging of rechttrekking van vele waterlopen en de watervervuiling in
  onze tijd hebben de taak van de etymoloog nog bemoeilijkt.
   Dat een waterloop slechts één naam draagt die voor zijn
  gehele loop geldt, is een vereiste van een jongere, vooral
  van onze tijd. In prehistorische tijd lijkt elk .o pvallend
  segment vaak een eigen naam gedragen te hebben. Vooral
  de naam van de bovenloop lijkt later vaak tot de gehele
  
  36
  
  MAURITS GYSSELING
  
  loop te zijn uitgebreid. Doorgaans zijn de namen van
  segmenten en ook van v_ele kleine waterlopen verloren
  gegaan. Ze leven echter vaak voort in daarvan afgeleide
  nederzettingsnamen. Ten noorden van ongeveer de Canche,
  de Ardennen en het Duitse Middelgebergte zijn prehistorische nederzettingsnamen afgeleid van waternamen (of
  van persoonsnamen) door toevoeging van een pluralisuitgang (in dat geval betreft het primair bewonersnamen)
  of van een suffix -ion (ouder -iom); bij van waternamen
  afgeleide nederzettingsnamen komt ook het stapelsu:ffix
  -ation, -ition veelvuldig voor. Verder zuidwaarts staat de
  nederzettingsnaam doorgaans in het femininum en is er
  dus geen formeel verschil met de waternaam. Sedert de
  Middeleeuwen is dit laatste ook in het noorden het geval.
  Ook is in de Middeleeuwen vaak het woord beek of een
  synoniem toegevoegd aan de prehistorische waternaam,
  of werd deze vervangen door een banale naam zoals
  molenbeek.
  Onderhavige lijst behelst vooral namen uit het gebied
  bestreken door mijn Toponymisch Woordenboek. Een
  aantal interessante namen van waterlopen uit andere
  delen van Europa werd eveneens opgenomen.
   1° bh, p als eerste consonant :
  
  abh-, ap- ,,uitbuigen, schitteren" : Abhasnä > Afsnee OV
  (707 kopie 941 Afsnis, nederzettingsnaam uit Abhasnös,
  941 Absna), aan een scherpe Leiebocht. Abhasentiii > 839
  Absentia, beek te Maldegem OV. Abharii in de nederzettingsnaam Abharitös > Afferden NL (2de helft llde,
  Afrithon), aan de monding van een gebogen beek. Apalanii
  in de nederzetttingsnaam Apalanös > Appels OV (707
  kopie 941 Applonis), in een bocht van de Schelde. Abharinkos > ± 107 kopie l 3de Obrinka (gen.), = de Ahr?
  
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  37
  
  Met nasaalinfix : A mbhä > Aam, onder Elst G L (eind
  llde Amba). Ambhitä in de nederzettingsnaam Ambhitos >
  Empte, onder Dülmen WF (lûde Ambiton), in een bocht
  van een beek. Ambhiskarä > Emscher (947 Embisccara),
  bijrivier van de Rijn te Duisburg. Ambhalawä > Amblève
  (670 kopie IOde Amblava), bijrivier van de Ourthe, waaraan in een bocht Amel= Amblève. Ambhëiä > Ambie
  NL (1157 Ambeia). Ambhuranä > Emmeren, onder Hoepertingen BL (784-91 kopie !Ode Amburnia). Ambhuramä
  in de nederzettingsnaam A mbhuramös > Eben BL ( ± 1131
  Embormes).
  Uitbreidingen :
  
  bhebhr- ,,schitterend > bruin" (cf. Oi. babhru- ,,roodbruin", Nl. bever, genoemd naar zijn bruine pels) : Bhebhranä > 7de-8ste kopie lûde Bebrona, beek te Fosses NA;
  Biesme (IOde Beverna), bijrivier van de Samber : Beveren
  aan de IJzer (806 kopie 961 Bebrona); Bevere bij Oudenaarde (966 Beverna); Beveren-Waas (1122 Beverne); enz.
  (a)bhooh- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Oiers buide
  "geel", Lat. badius "bruin", Fra. beige) : Bodincus, oude
  naam van de Po. Bhoohinos > Bosna (lste Bathinus), in
  Joegoslavië.
  (a)pat-, (a)padh- ,,uitbuigend, schitterend" : Padhos >
  Po, kronkelende rivier in Italië. Patarä > Pader (midden
  12de Pathera), waaraan Paderborn; Pfatter, in kreis
  Regens burg.
   Met nasaalinfix (cf. Lat. pandus "krom") : Pandharä
  in de nederzettingsnaam Pandharitös > Pannerden GL
  (± 980 kopie 12de Pannardum), in een bocht van de Rijn.
  Pandharamä > Pondröme NA (1128 kopie 13de Pondreme),
  bij een bocht van een beek. Pandharalawä in de nederzettingsnaam Pandharalawos > Pont-de-Loup H (840 kopie
  
  38
  
  MAURITS GYSSELING
  
  13de Funderlo, 1143 kopie 13de Ponderlous), in een bocht
  van de Samber. Pantarawä in de nederzettingsnaam Pantarawion > Ponterave, onder Waasmunster OV (1190
  Puntraven), in een bocht van de Durme. Pandharä in de
  nederzettingsnaam Pandhariakon > Pünderich RL (llde
  Punterche, 1154 Punderche), in een scherpe bocht van de
  Moezel.
  (a)pak-, (a)pek-, (a)paJJh-, (a)bhO{Jh- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. On. faJJr "glanzend, schoon") : Pekitis >
  Vecht (9de kopie eind llde Feht). Pekition > Vechten UT
  (2de Fectione), oorspronkelijk naam van de Kromme Rijn 1
  Pakitä. > Pachten, onder Dillingen SA(± 1095 kopie 12de
  Pahta). Bhakitä in de nederzettingsnaam Bhakition >
  Bachte OV (820 kopie 941 Bathio), aan een meander van
  de Leie. PaJJhantiä > Pegnitz, bijrivier van de Rednitz,
  Beieren. BhO{Jhinä > Bayen, onder Keulen (948 Beina).
  Ablaut Pökä of Päkä > Poeke OV (1155 Poca).
  (a)pej- ,,uitbuigend" : pein- : Pinä > Pene (1067 kopie
  1294 Pena), gebogen bijrivier van de Leie, waaraan Noordpene (1114 Nortpenes) en Zuidpene. peim- : Pimanä in de
  nederzettingsnaam Pimanion > Fumay ARD (1216 Fimain) in een meander van de Maas.
  (a)pew- ,,schitterend, uitbuigend" : peur- (cf. Lat. pürus
  ,,rein", Gr. pyrros "geelrood") : Pürä > Voer (1222 Fura),
  bijrivier van de Dijle, waaraan Tervuren ( ± 743-50 kopie
  9de Fura); Voer, bijrivier van de Maas, waaraan Pürön >
  's-Gravenvoeren BL (966 kopie ± 1191 Furon). Purisä >
  Veurs, bijrivier van de Voer. Purinä in de nederzettingsnaam Purinös > Veurne WV (877 kopie 961 Furnis).
  Pyramos, rivier in Klein -Azië.
   peul- : Paulëiä > 885 kopie midden l lde Pauleia, oude
  naam van de Bocq, bijrivier van de Maas. Paulitä > Polleur LK (898 kopie 13de Poleda).
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  39
  
  peut- : Putëia of Patëia > Peutie B ( 1219 kopie ± 1243
  Poteià).
  ebheu-r- · ,,schitterend, uit buigend" (cf. Gr. porphyra
  "purperslak") : Ebhurna > Evere B (1120 kopie 13de
  Everna). '
  (a)bhal, (a)bhel- ,,schitterend, wit" (cf. Gr. phalos "wit") :
  Bhalia > Belle, bijrivier van de Wimereux, waaraan Belle
  en Bellebrune PC (lste helft 12de Belebrone). Bhalastra >
  Balatre NA (1136 Balastra). Bhalisia > Bilzen BL (980
  Belisia).
  bhalat- (cf. Nl. blond) : Bhalattön > Blaton H (1139
  Blaton).
  bhelej- > bhlei- (cf. Nl. bleek) : Bhleisa > Blies, bijrivier
  van de Saar, waaraan de Bliesgouw (940 in pago Blesensi)
  en bij de bron Bliesen SA (llde Bliesa). Bhlisna > Bliesheim NR (1059 vals 12de Blisna).
  (a)pal- , (a)pel- ,,schitterend, vaal" (cf. Nl. vaal) : Pelia >
  Filjö, waaraan Vilvoorde (779 kopie ± 1191 Filfurdo).
  Pelisa in de nederzettingsnaam Pelisös > Velzen NH (71930 kopie ± 1222 Felison). Palia > Pailhe LK (1170 kopie
  ± 1700 Palia). Palama in de nederzettingsnaam Palamion > Velm BL (784-91 kopie llde Falmio). Palana >
  Palenberg NR (867 kopie ± 920 Palembach). Palania >
  Veulen= Fologne BL (1174 Folon, 1186 kopie ± 1700
  Folonia). Palandhra > Vallendar RL (1171 Valendre).
  palat- : Plata in de streeknaam Platition > 855 kopie
  begin l lde Flethetti, gouw aan de Eem. Platana > Vleuten
  UT (± 1220 Vlotena) en Flöne (1091 Flona), bijrivier van
  de Maas, waaraan Flöne LK ( 1143 kopie l 3de Floena).
   Plattanä > Vlatten NR (846 kopie ± 920 Flattana) en
  Platten RL (1084 Platana, 1212 Plattena). Platrina >
  Vleterbeek (875 kopie 961 Fleterna), waaraan Platrinion >
  West- en Oostvleteren (806 kopie 961 Fletrinio). Pleterön > Fléron LK (llde kopie ± 1191 Fletherun).
  40
  
  MAURITS GYSSELING
  
  pelew- ,,schitterend, vaal" : Pelwapa > Velpe, bijrivier
  van de Demer, waaraan Velpen, onder Halen BL (741
  kopie begin llde Felepa, begin llde Vellepon). Pelwapiä >
  Villip NR (873 kopie 13de Philuppa). Plewön > Floyon
  N (752-68 kopie lûde Fleon). Plawiön > Flavion NA (lste
  helft 12de Flaviun). Plewon > Vlie (44 kopie lûde lacus ...
  Flevo dicitur), oude naam van het IJselmeer.
  pelagh- : Plaghisa > Pleis (948 kopie 12de Pleisa), bijrivier van de Sieg. Plaghantia > Frenz NR (1075-81 kopie
  l 2de Flagence).
  (a)bhar-, (a)bher- ,,schitterend, bruin, uitbuigend" (cf. Nl.
  beer, genoemd naar zijn bruine pels) : Bharisä > Beerze,
  bijrivier van de Dommel, waaraan Oost-, West- en Middelbeers; Beers NB (2de helft llde Berse).
  bherej- : bhreim- : Bhrimina in de nederzettingsnaam
  Bhriminös > Brummen GL (794 kopie begin !Ode Brimnum).
  bherew- (cf. Nl. bruin) : Bherwinis > Berwinne (1216
  Beruwin, Berwin), bijrivier van de Maas. Bherustamä in de
  nederzettingsnaam Bherustamion > Brustem BL (1161
  Brustemio).
  bherak- ,,schitterend, uit buigend" (cf. Ohd. breken "oplichten") : Bhrakanä > Braine (966 kopie 15de Brania),
  bijrivier van de Zenne, waaraan Eigenbrakel = Brainel'Allamd B (1160 Brakna, ± ll95 Braina); Brainette,
  waaraan 's-Gravenbrakel = Braine-le-Comte (lûde Bracna,
  1195 Braina).
  bharn-, bhern- ,,schitterend, bruin, uitbuigend" (cf. On.
  bjQrn "beer") : Bharna > Bourne, beek in dep. Dröme;
  Borre(beke), bijrivier van de Leie, waaraan Borre N (1174
  kopie ± 1275 Barre). Bharnön > Burnot (935-37 kopie
  !Ode Bornon), bijrivier van de Maas, waaraan Bharnion >
  Brogne, nu Saint-Gérard NA (932 kopie IOde Bronium).
   PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  41
  
  (a)par-, (a)per- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Lat. pärere
  ,,verschijnen") : Paris > Veur (9de kopie eind llde Fore),
  waaraan Voorburg ZH (9de kopie eind llde Foreburg),
  Voorschoten ZH (9de kopie eind llde Forschate) en 776
  kopie ± 1170 Forismarische. Paranä > Voorne (1105
  Fornhe) en Verrebroek OV (1187 Vorrabroch). Parariä >
  Vurre (820-22 kopie 941 Foraria), Leiearm te Afsnee.
  perej- : preim- : Primantiä > Prims (802 kopie 14de
  Primantia), bijrivier van de Saar.
  parn-, pern- ,,schitterend, uitbuigend" : Perna in de
  nederzettingsnamen Pernos > Pernes-en-Artois PC (1066
  Pernes) en Pernes-lès-Boulogne PC ( ± 1190 Pernes). Parnanä > Péronne SOM (9de Perrona, lûde Parrona), Péronne, onder Le Cateau N (804 Parrona), enz. Paraniä >
  Praniä > Prüm (370 kopie l0de Pronea, 720 kopie± ll03
  Prumia), waaraan Prüm RL.
  perk- ,,schitterend" (cf. Gr. perknos "gespikkeld, blauw) :
  Prekanä > Frechen NR (877 kopie 961 Frekena) en Ferques PC (1124 kopie l 2de Frekenes).
  bhan- ,,schitterend" (cf. Oiers bän "wit", Nl. boenen) :
  Bhanawiä > Boneffe NA (ll49 Boneffia). Bhanasanä >
  Bosen SA ( 1084 Bunsena).
  bham- ,,schitterend" : Bhamasträ > Beemster ( 1083 vals
  l 2de Bamestra), waaraan Beemster NH.
  2° dh, t als eerste consonant :
  
  at-, adh- ,,schitterend, uitbuigend" : Atinä > Eten NB
  (850 kopie eind llde Atina). Adhanä > Niederaden en
  Oberaden WF (midden 12de Adene). Adhanawä > Adenau
  (992 Adenoua), bijrivier van de Ahr. Adhranä > Eder
  (± 115 kopie 9de Adrana), bijrivier van de Fulda. Met
  ablaut Ätarä > Oetere (952 kopie 13de Uotra), vrij rechtlijnige bijrivier van de Maas, waaraan Op- en Neeroeteren
  
  42
  
  MAURITS GYSSELING
  
  BL. ·Met nasaalinfix : Andhiä > Ande, bijrivier varr de
  Truyère. Andhanii > Andenne NA (lWl Andana). Andharnii > Andres PC (1164 A nderna).
   ' (a)tap-, (a)tabh-, (a)dhabh- ,,schitterend, uitbuigend" :
  Tapinis > Teuven BL (720 kopie 13de Tofinum). Tabhä >
  Tève, bijrivier van de Oise. Tabhulä > ± 170 kopie 13de
  Tabula, benedenloop van de Schelde; 687 kopie 12de
  Tahula, onbekende beek bij Saint-Hubert. Dhabhanträ >
  Deventer (896 kopie eind llde Davantre, Daventra). Dhabhulä in de nederzettingsnaam Dhabhulos > Dave NA
  (1091 Daveles). Ablaut Dhäbharä in de nederzettingsnaam
  Dhäbharos > Doeveren, onder Eten NB (1186 kopie l 3de
  Dovern).
  (a)tagh-, (a)dhagh- ,,schitterend" (cf. Nl. dag) : Taghos >
  Tago, in Spanje, met goudzand in zijn bedding.
  dheibh-, teibh- ,,schitterend of uitbuigend" : Tiber, in
  Italië, waaraan Tifernum. Met voorgevoegde s- : Stibharnä > Stever (l0de Stibarna), bijrivier van de Lippe,
  en nederzettingsnaam Stibharnos > Stevern, onder Nottuln WF (IOde Stibarnon), aan haar bron. Dheibhä > Dive,
  bijrivier van de Oise ; Dieve, onder Rotselaar B (1215
  Diva). Dheibharä > Dijver, te Brugge (1292 Divera).
  Dhibharnä > Desvres PC (1172 Deverna, 1215 Divernia).
  dheidh- ,,schitterend" : Dhidhilä > Dilbeek B (1075
  De,delbeccha). Dhidhilanis > 670 kopie IOde Didiloni rivus,
  814 kopie IOde Didilones, beek te Recht LK. Met nasaalinfix Dhintarä > Dinter NB (1139 Dinter).
  dheiw- ,,schitterend" (cf. Lat. diës "dag", met deaspiratie) : Dhiwion > Dion (987-91 kopie ± 1070 Dions), bijrivier van de Dijle, waaraan Dion-Ie-Mont en Dion-Ie-Val
  B (± 1070 Dion); Divion PC (1212 Divion).
  teil- ,,schitterend, uitbuigend" ofwel "modderig" :
  Teilä > Dijle (1008 Thila) en nevenvorm Tilä > 1291
  
  PREBISTORISCHE WATERNAMEN
  
  43
  
  Dele, te Mechelen. Teilis > Thyle (966 kopie 15de Til),
  bijrivier van de Dijle, met aan de bron ervan Til, onder
  Sart-Dame-Aveline.
  teir- ,,schitterend, uit buigend" ofwel "modderig" (cf. Lit.
  tyrai "moeras") : Tirisnä > Dilsen BL (± 365 kopie 13de
  Feresne, 1062 vals eind l lde Thilesna), aan een meander
  van de Maas.
   dheubh- ,,uitbuigend" (cf. Nl. deuvel "pin") ofwel
  "donker" (cf. Oiers dub "zwart") : Dhubhis > Doubs
  (52 v. C. kopie 9de Dubis), bijrivier van de Saöne. Dhubhëiä > Dovie (1080-85 Duvia), bijrivier van de Leie.
  Dhubhulä > Deûle (1146 kopie l 3de Doula), bijrivier van
  de Leie; Dubbel, bij Dordrecht (1064 kopie 12de eeuw
  Duble); Duffel A (1187 Dufla). Dhubhilarä > Devel, bij
  Dordrecht (1064 kopie 12de Duvelhara). Dhubharä >
  Tauber, bijrivier van de Main. Nederzettingsnamen
  Dhubharös > Doveren NR (1147 Dovern); Dhubharitös >
  Deuverden, onder Nijkerk GL (814 kopie ± 1170 Dubridun); Dhubharinion > Douvrin PC (1178 Dovrin).
  teut-, dheudh-, teudh- ,,schitterend, uitbuigend" : Teutä >
  Dies (959 Thyeza), bijrivier van de Gelbach. Teutinä >
  Deuten, onder Wulfen WF (lûde Thiutina). Teudhissä >
  Diez RL (790 kopie± 920 Theodissa). Dhudhamalä > Dommel (710 kopie 1191 Dudmala}, bijrivier van de Dieze.
  Met nasaalinfix Dhundhabhä > Donven, onder Flaxweiler
  GHL (929 Dundeba).
  teur- ,,uitbuigend, schitterend" : Turnapä > Dworp B
  (1138 Tornepia), in een bocht van een beek. Turninä in
  de nederzettingsnaam Turninös > Deurne A (1161 Torninis) en Tourinnes-Saint-Lambert B (1125 Turninis) aan
  een bocht van een beek.
  dheun- of dhan- ,,uitbuigend" : Dhunasä of Dhanasä >
  Deinze OV (midden llde kopie 12de Dunsa), in een voor. matige meander van de Leie.
  44
  
  MAURITS GYSSELING
  
  dheus- ,, uit buigend, schitterend ? (cf. Duisburg, Doesburg)" : Dheusä > Dieze, bijrivier van de Maas. Dheusön > Diesen NB (380 kopie 5de Deusone), aan een rechtlijnige beek. Dhusä > Duisbeke, onder Mater OV (1063
  Dusbecca). Dhusinä > Dussen NB (1167 Dusna). Dhusilä >
  Düssel, bijrivier van de Rijn te Düsseldorf (± 1178-83
  Dusildorp).
   (a)tal- ,,schitterend" (cf. mhd. getelle "mooi" uit dhel-) :
  Talnä > Telle, oude naam van de Béthune, Seine-Mar.,
  -waarnaar de gouw Tallawon > Talou genoemd is. Talawä
  in de nederzettingsnaam Talawankon > Thalfang RL (633
  vals l0de Talavanc).
  (a)tar-, (a)dhar- ,,schitterend" (cf. Nl. ster) : Trabhanä >
  Traben RL (1007 kopie ± 1191 Travena). Tratamaniä >
  Dortmund WF (997 Trutmannia, l0de Throtmanni). Tratinä > Druten GL (1167-74 Truhtene); Trotten = Troine,
  onder Boegen GHL (± 840 kopie lûde Trodana). Tarawannä > Thérouanne = Terenburg PC ( ± 170 kopie 13de
  Tarouanna). Tarawaniä > Terwagne LK (eind llde kopie
  12de Taruonia). Taranis > Tam, bijrivier van de Garonne.
  Dharä > Dore, bijrivier van de Allier. Dhariä > Doire,
  in Cantal. Dharawos > Drava, bijrivier van de Donau.
  Dharwentiä > Durance, bijrivier van de Rhöne. Dherwentiön > Derwent, Engeland (± 730 Deruuentionis, gen.).
  Dharamä > Dröme, bijrivier van de Rhöne (928 Droma).
  Dharamiä > Durme, bijrivier van de Schelde (694 kopie
  941 Dormia).
  (a)tan-, (a)ten-, (a)dhan-, (a)dhen- ,,uitbuigend, schitterend" : Tanaros > Tanaro, bijrivier van de Po. Tenarä >
  Dender, bijrivier van de Schelde (896 kopie midden llde
  Thenra). Ablaut dhän- : Dhänubhios > Donau (52 v. C.
  kopie 9de Danubius).
  (a)tam- ,,uitbuigend, schitterend" : Tamesis > Teems =
  
  PREHISTORISClIE WATERNAMEN
  
  45
  
  Thames (52 v. C. kopie 9de Tamesis), bochtige stroom in
  Engeland. Tamara > Demer (908-15 kopie 14de Tamera),
  bijrivier van de Dijle met een staartvormige bovenloop ;
  tam- ,,donker" (cf. Nl. deemster) is minder waarschijnlijk.
  Taminii in de nederzettingsnaam Taminös > Tamines NA
  (1192 Tamines) in een meander van de Samber. Tamisiii
  in de nederzettingsnaam Tamisiakon > Temse OV (941
  Temsica, 1114-30 Thamisia) aan een bocht van de Schelde.
   3° gh, k als eerste consonant :
  
  ak-, agh- ,,uitbuigend, schitterend" (cf. Gr. akis "spits")
  Akarä > Agger (1071 Achera), bijrivier van de Sieg, waaraan, in een bocht, Agger, thans Overath NR (1076 Achera).
  Akarön > Deux-Acren H (1160 kopie 13de in superiori
  Acharone), in een bocht van de Dender. Akrinii > Ekeren
  A (1157 Akerne) aan een kromme beek. Met ablaut
  Äkanii > Oekene WV (eind llde Ucna, 1116 Hocana) in
  een bocht van een beek; cf. Lat. iicer "scherp". Aghinii >
  Eine OV (1071-93 Eina, nederzettingsnaam 1089 Einis)
  aan een bochtige beek. Aghirä > Aire, bochtige bijrivier
  van de Aisne.
  Met nasaalinfix (cf. Lat. ancus "met een kromme arm",
  On. angr "enge bocht") : Angher > Indre, bijrivier van de
  Loire (6de Angerem, acc.). Angharii > Anger (midden 12de
  Angera), kronkelende bijrivier van de Rijn, waaraan Anger,
  onder Hösel NR (904 A ngoron); Angre H (107 5 A ngra),
  aan de Grande Honnelle, die een bochtige bovenloop heeft.
  Anghrinii > Angeren onder Bemmel GL (begin 9de kopie
  ± 1170 Angrina). Anghrisii > Engelen NB (815 kopie
  ± 1170 Angrisa), aan de bochtige Dieze.
  (a)kap-, (a)ghabh-, (a)kabh- ,,uitbuigend, schitterend"
  (cf. Nl. kop, gaffel, Fra. chevron) : Kaprön > Cavron (800
  kopie 961 super fluvio Oapriuno), rechtlijnige bijrivier van
  
  46
  
  MAURITS GYSSELING
  
  de Canche, waaraan Cavron-Saint-Martin PC (1148 de
  Oavurone). Met voorgevoegde s- Skapanä in de nederzettingsnaam Skapanö8 > Schaffen B (741 kopie begin llde
  Scafnis, begin llde Scaphnon), aan een bocht van een beek.
  Kabhrön > Chevron LK (1105 kopie 13de Kevurun), in
  een bocht van de Lienne. Kabhi8ä > Kues RL (1147
  Oobesa) in een meander van de Moezel. Kabhranä >
  Kobern RL (922 Ouvernu) aan een bocht van de Moezel.
   Met nasaalinfix kambh- (cf. Nl. ham) : Kambhos >
  Kamp (791 Oambu8), bijrivier van de Donau. Kambhariön > Cambron H (± 751 Oambrione) aan een haakvormige bovenloop van de Dender.
  (a)kagh- ,,uitbuigen" (cf. Nl. haak, hoek, kegel) : Kaghinä > Haine (936-57 Hangna), bochtige bijrivier van de
  Schelde, waaraan Haine-Saint-Pierre (866 kopie 18de
  Hagna) en Kaghininion > Hainin.
  (a)kej- ,,schitteren, uitbuigen" : Köiä > Houille (930
  kopie 13de Huia), bijrivier van de Maas. Köiolo8 >
  Hoyoux, bijrivier van de Maas, aan de monding waarvan
  Köiion > Hoei = Huy (744 kopie 13de in Hogio) ligt.
  Köiolo8 > Cojeul ( 1119 Ooiol), vrij rechtlijnige bijrivier
  van de Sensée.
  keiw- ,,schitterend" (cf. Oe. hiew "kleur, schoonheid") :
  Kiwilä > Zievel, onder Lessenich-RiBdorf NR (1169
  Oiuele).
  keir- ,,schitterend" (cf. Iers ciar "donkerbruin") : Kirä >
  926 kopie ± 1225 Kira, thans Hahnenbach, bijrivier van
  de Nahe, waaraan Kim RL (966 Kira). Kirinä > Niederzier en Oberzier NR (IOde Oirina) . Kiri8ä > Kersbeek B
  (1139 Kyer8beche). Kiri8apä > Kierspe WF (llde kopie
  12de Kir8upu). Met voorgevoegde 8- (cf. Got. 8keir8
  ,,helder") : Skeirä > Equirre PC (1051 kopie 1775 Scire).
  kein- ,,schitterend". Met voorgevoegde 8- (cf. Nl. schij-
  
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  47
  
  nen) : Skeinitis > Schijn, bijrivier van de Schelde (1202
  Seint). Skinä in de nederzettingsnamen Skinion > Schinnen NL (1148 Schinne) en Schin-op-Geul NL (1152 Schinna).
  keis-, gheis- ,,schitterend, uitstekend" (cf. Lat. caesius
  "grijsblauw", On. geisla "stralen") : Kisiä > Niederzissen
  en Oberzissen RL (1173-90 Zissa). Kisindhriä > 784-91
  kopie lOde Oysindria, 929-62 Oisindria, oude naam van
  de Molenbeek waaraan Sint-Truiden ligt. Gheisanä >
  Guines PC (808 kopie 961 Gisna). Gheisilapiä > Gileppe
  (915 kopie 13de Geislampia), bijrivier van de Vesder.
   (a)kew, ,,schitterend, uitbuigend" : Kewä in de nederzettingsnaam Kewös > Hien onder Dodewaard GL (2de
  helft 8ste kopie 12de Hehun). Met voorgevoegde s- :
  Skewä > Schie, bijrivier van de Maas, waaraan Ouwerschie ZH (1162 Scie) en Schiedam.
  kewel- > kwel- : Kwelawä > Woluwe B (± 1040 UUiluua). Kwelapä > Wilp onder Voorst GL (9de kopie llde
  Huilpa). Nederzettingsnaam Kwelapös > Wulpen WV
  (1142 Wlpan) en Wulpen, verdwenen eiland bij Kadzand
  (1089 Wlpis).
  kewel- > keul- : Kulä > Heule (1209 Huele), bijrivier
  van de Leie, waaraan Heule WV (1122 Hule).
  kewer- > keur- : K urinä > Kuurne WV (1197 Ourna).
  kewen- > keun- ,,schitterend, uit buigend" (cf. Nl. honig,
  schoon met voorgevoegde s-; Lat. cuneus "wig") : Keunirä > Kuinder = Tjonger, waaraan Kuinder OV (1119
  Kuinre). Kunis > Hon, bijrivier van de Haine (lOde Hun,
  Hon). Nederzettingsnaam Kunös > Cons-la-Grandville
  MM (begin 12de kopie 13de Ounis). Kunitä > Honte (1221
  Hunta), bijrivier van de Schelde, en Hunte, bijrivier van
  de Weser. Kunalä > Houlle (962 Hunela), bijrivier van de
  Aa. Kunasä > Hunze in Groningen (1309 Hunesa), waarnaar de gouw Hunzego (9de kopie llde Hunusga) genoemd
  
  48
  
  MAURITS GYSSELING
  
  is, en Hoeze onder Aalst OV (966 kopie 15de Hunsa).
  Kunapä > Honnef NR (922 Hunapha) en Hunnepe bij
  Deventer. K unawiä > Haneffe LK (1091 H unafia). Namen
  met hun kunnen evenwel ook op kan teruggaan.
  kewan- > kwan- : Kwantiä > Canche (723 kopie 961
  Quantia).
   (a)kal-, (a)kel- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Nl. helder,
  Lat. color "kleur", Gr. kallos "schoonheid") : Kalanä >
  Calonne (1036 kopie 16de Calona), rechtlijnige bijrivier
  van de Leie, waaraan Calonne-Ricouart PC ( 11 79 Calona) ;
  Kale (1362 Caelne), vrij rechtlijnige bijrivier van de Durme;
  Challe (± 980 _kopie 12de Calla), nu Eau Rouge, kronkelende bijrivier van de Amblève, blijkens de huidige
  naam denkelijk "de rode". Kalön > Halen onder Rheinkamp NR (± 300 kopie 7de Calone). Kalamä > Kolme
  (1172 kopie 15de Columa), waterloop van Veurne naar
  Bourbourg. Kalakä > Holque N (1158 kopie 15de Holoca).
  Kalisä > Kelsbeek, bijrivier van de Gete. Kalantiä >
  Colance, bijrivier van de Loire. Met voorgevoegde s- :
  Skalanawiä > Escanaffles H (1134 kopie 13de Scalnajia).
  Skaliön > Écaillon, rechtlijnige bijrivier van de Schelde
  (1111 Escaliun).
  kelp- : Kelparä > Helpe (870 Hilpra), bijrivier van de
  Samber.
  kalt-, kaldh- : Kaltanä > Houten UT (9de kopie eind
  llde Haltna, eind lOde Haltnon, dat. plur.). Kaldhä in de
  nederzettingsnaam Kaldhition > Hodeige LK (1195 Holdege). Met voorgevoegde s- : Skaldhis > Schelde (52 v. C.
  kopie 9de Scaldem, acc.); hierbij de streeknaam Schouwen,
  dat. plur. (976 Scaldis, 1156 Scolden).
  (a)ghel-, (a)ghal- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Nl. geel,
  goud, gal, etc.) : Ghalä > Geul (1196 Gola), bijrivier van
  de Maas, en Gaal, onder Schaaik NB (1189 Gala). Gha-
  
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  49
  
  lanä > Galesloot, onder Oudenrijn UT (9de kopie eind
  1 lde Galana) ; nederzettingsnaam Ghalanos > Gahlen NR
  (lûde Galnori). Ghalapä > Gulp, bijrivier van de Geul,
  waaraan Ghalapion > Gulpen NL (12de Golopia). Ghalisä > Güls RL (928 kopie 14de Gulisa).
  ghelbh- (cf. Lat. galbus "geelgroen") : Ghelbhis > Kyll
  (370 kopie lûde Gelbis), bijrivier van de Moezel.
   gheladh- > gheldh- : Gheldhä in de nederzettingsnaam
  Gheldhos > Gits WV (1088 Giddis). Gheldhubhä > Gellep
  NR (± 107 kopie llde Gelduba, 904 Geldapa). Gheldhinä >
  Gedinne NA (1028-45 kopie 12de Geldina). Gheldhion >
  Jodion, bijrivier van de Samber (855 kopie ± 1170 Geldione). Gheldhaniä in de nederzettingsnaam Gheldhaniakon > Jodoigne = Geldenaken.
  gheladh- > ghladh- (cf. On. gladr "glanzend") : Ghladhanä in de nederzettingsnaam Ghladhanös > Glons =
  Glaaien LK (12de Gladuns, ll49 Gladona). Ghladhiön >
  Glageon N (ll45 Glaiun). Met nasaalinfix (cf. Mhd. glander
  ,,glanzend") : Ghlandhilä > Gelinden BL.
  ghleim- (cf. Ond. glïmo "glans") : Ghliminä in de nederzettingsnaam Ghliminos > Glimes B (868 kopie l 8de
  Gliminas).
  ghelew- (cf. Nl. geel) : Ghelewä > Geluwe WV (1187
  Gelua).
  ghalam- : Ghalminä > Gelmen = J amine BL (966 kopie
  ± 1191 Galmina). Ghalmarä in de nederzettingsnaam
  Ghalmaration > Galmaarden = Gammerages B (1164 Galmardia ).
  ghelan-, ghlan- (cf. Iers glan "rein", IJslands glan
  ,,glans") : Ghlanis > Glain (670 kopie IOde Glanem, acc.),
  bijrivier van de Amblève, aan de bron waarvan Ghlaniawon > Glains (720 kopie 13de Glaniau) ligt; Geleen (ll48
  Glene), bijrivier van de Maas; Glan, bijrivier van de Nahe,
  
  50
  
  MAURITS GYSSELING
  
  waaraan Glan PF (870 kopie ± 920 Glena). Ghlani8ä >
  Glees RL (1139 Glen8a).
  (a)kar-, (a)ker- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Lit. kérsas
  "bont", Lat. curvu8 "krom") : Kari8 > Chiers (± 576
  kopie 9de Oare8), bochtige bijrivier van de Maas. Kari8i8 >
  Course, vrij rechtlijnige bijrivier van de Canche, ontspringt
  te Course onder Doudeauville PC (1170 kopie± 1215 Our8).
   Kari8i8 > Keuze onder Drongen OV (1268 Our8e), in een
  scherpe Leiebocht. Karikä > Herk (980 Harcha), vrij
  rechtlijnige bijrivier van de Demer. Kariki8ä > Hek~ BL
  (± 1195 Hexe), aan een bijrivier van de Herk. Karilä >
  Harelbeke WV (1035 kopie 2de helft llde Harlebeke, 1042
  kopie eind llde Herlebecca). Karitanä > Herten JS"L ,(1182
  Hertena). Karantön > Harton onder Lonzée NA (1112-36
  Harenton). Kari8kä in de nederzettingsnaam Kq,ri8kös >
  Korsen onder Delft ZH (9de kopie eind llde Oor8can).
  Kari8karä > Kersch RL (895 Oare8cara). Met voorgevoegde 8- : Skaranä > Schaarbeek B (1138 Scarenbecca).
  karbh-, karp- (cf. gebergte Karpaten) : Karbhëiä > Corbie, oude naam van de Ancre (9de Oorbeia) , waaraan
  Corbie op een langwerpige uitsprong aan de monding in
  de Somme. Karbhiön > Corbion onder Leignon NA (873
  kopie 13de Ourbionem) in een bocht van een beek. Karpinä > Herpen NB (815 kopie · ± 1170 Herpina) in een
  bocht van een beek; Kerpen NR (870 kopie ± 920 Kerpinna) en Kerpen RL (1136 Oarpena, 1157 Kerpene),
  telkens aan een bochtige beek. Karpä in de nederzettingsnaam Karpition > Herpt onder Heusden NB (1108-22
  kopie 13de Harpede) in een meander van de Maas. Met
  voorgevoegde 8- : Skarbhi8 > Scarpe ( ± 640 kopie lüde
  Scarbea, 809 kopie 9de 18carb), ten dele bochtige bijrivier
  van de Schelde.
  karei- > krei- : Crinchon (midden 7de kopie 8ste (!rien-
  
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  51
  
  tium, acc., 685 kopie llde Orientionis, gen.), vrij rechtlijnige bijrivier van de Scarpe.
  (a)ghar-, (a)gher- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Nl. grijs,
  Gr. öchros "bleekgeel") : Gharubhnä > Garonne (52 v. C.
  kopie 9de Garumna). Ghermapä in de nederzettingsnaam
  Ghermapion > 9de kopie eind 1lde Germepi, onbekend
  aan de Hollandse IJsel.
   gheras- > ghers-, .ghras- : Ghersikä > Ierseke ZL (980
  kopie 15de Gersicha). Ghersitä > 1038 Gersta, voormalige
  zeearm bij Sint-Winoksbergen. Ghrasä in de nederzettingsnaam Ghrasation > Grosage H ( 1156 kopie ± 1280 de
  Grosagio). Ghrasamä in de nederzettingsnaam Ghrasamitös > Gorsem BL (1064 Grusmithis).
  kan- ,,schitterend" : Kanapä > Hennef (948 kopie 12de
  Hanapha ), waaraan Hennef NR; Hampe onder Dahl WF
  (midden 12de Hanepe). Nederzettingsnaam Kanapion >
  Hannappes, Aisne (845 kopie ± 920 Hanapio).
  kanak- (cf. Gr. knëkos "geel", Oi. käncana- ,,goud") :
  Kanakiön > Eis onder Wittem NL (1193 Hanzon). _Kanaktä > Quenast H ( 1119 kopie l 3de Oanatha, 1219
  Oanaste) en Naast H (1198 Nasta), beide aan de westelijke
  bovenloop van de Zenne. Kanaktinä in de nederzettingsnaam Kanaktinös > Quenestinnes onder Saintes B (866
  kopie l 8de N achtinas).
  kandh-, kant- ,,schitterend" (cf. Lat. candëre "schitteren",
  Welsh cann "wit, helder") : Kandhä,' Kandhawiä > Kanne
  BL (1088 kopie 13de Canna, 1158 Oanaphia). Kandharä >
  Kanner, bijrivier van de Moezel. Kandhrëiä > Hédrée,
  bijrivier van de Wamme (770-79 kopie 13de Ohandregia).
  Met voorgevoegde s- : Skantilä > Schendelbeke OV (868
  kopie 18de _Scentlabeke).
  (a)ghan- ,,schitterend" : Aghnianä > 649 kopie 961
  Agniona, 828 kopie 96 l Ennena, oude naam van de Aa die
  
  52
  
  MAURITS GYSSELING
  
  Sint-Omaars bespoelt. Ghaniä > Genne onder Zwolle, ook
  in Genemuiden.
  ghandh- : Ghandhä > Gande, bijrivier van de Leine.
  Ghandharä > Gander, nu Altbach, bijrivier van de Moezel
  (768-69 kopie ± 1222 Gandra), waaraan Gandern onder
  Beyren MOS (1096 Gandra). Nederzettingsnamen Ghandharös > Genderen onder Eten NB (2de helft llde Ganderon) en Ghandharankon > Jandrain B (1179 Jandrench).
  ghant- : Ghantalä > Gantel, in Holland.
  (a)gham- ,,uitbuigend" : Ghamarä in de nederzettingsnaam Ghamarition NB (1075-81 kopie 12de Gamerthe) in
  een bocht van een beek.
   (a)kas-, (a)kes- ,,schitterend, grijs" (cf. Oe. hasu "grijs") :
  Kasä > Hase, bijrivier van de Ems. Kasinä in de nederzettingsnaam Kasinös > Heessen WF (1200 Hesnen).
  Kesapä > Hesper (841 kopie begin I0de Hesapa), bijrivier
  van de Ruhr.
  (a)ghas- : Ghasanä > Gaasbeek B (1196 Gasbeca). Ghasaniä > J assogne onder Crupet NA (1155 J asonie).
  4° j als eerste consonant :
  ej-, aj- ,,schitterend, inz. roodbruin" :
  ejap- > eip- : Eiparä > Iepere, nu Ieperlee(t), bijrivier
  van de IJzer, waaraan Ieper (1071-93 Ipera, 1114 Ipris).
  ajadh-, ajat- > aidh-, ait- (cf. Gr. aithra "heldere hemel",
  itharos "helder") : Idharä > Heure (1008 kopie 13de
  Edera), bijrivier van de Ourthe, waaraan Heure-lez-Marche
  NA (879 kopie 15de Heidres, 946 kopie 15de Idra); Heurele-Romain LK (1125 Eira, 1186 Hoydre); Erre N (llde
  kopie 12de Hedera); Yvoir NA (1152 Hore, 1166 Oria).
  Met nasaalinfix Indhä > Inde (8ste kopie 13de Inda), bijrivier van de Roer. A iturnä in de nederzettingsnaam
  
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  53
  
  Aiturnös > Eiteren onder IJselstein UT (lOde Aiturnon).
  Iturnii > Ittre B (877 kopie 15de Iturna); Itter, bijrivier
  van de Maas, waaraan Opitter en Neeritter NL (1200
  Ittera); Itterbeek B (1176 Itterbecca).
  ajat- > jat- : Jatiä > Jette B (1108 Jetha, 1117 -J attenssis); Jabbeke WV (1003 kopie midden llde Iatbeka);
  Jabeek NL (1144 Iabeche). Jatarä > Etterbeek B (966
  kopie l 5de I atrebache).
  (a)jek- ,,uitbuigend, schitterend" : Jekurä > Jeker (1096
  Jeclwra), bijrivier van de Maas.
  ejen- > ein- : Einä > Opijnen en Neerijnen onder Est
  GL (993 kopie 12de Ine).
  ajes-, ejes- > ais-, eis- (cf. Lat. aes "koper, brons", Nl.
   ijzer : roest is roodachtig) : Aisnii > Aisne (966 kopie
  l 5de A isna), bijrivier van de Ourthe ; Esnes N ( 11 71 A isne) ;
  Esen WV (1066 Esnes, lllO Esna). Eisarä > IJzer (867
  kopie 961 Isera). Isarä > Oise (eind 3de Isara), bijrivier
  van de Seine; -Isère, bijrivier van de Rhöne. Isaros > Isar,
  bijrivier van de Donau. Eisalä > Gelderse IJsel ( lste helft
  9de kopie llde Isla); Hollandse IJsel (9de kopie eind llde
  Isla). Eisikä > IJse, bijrivier van de Dijle, waaraan
  Overijse (1132 Ysca); Eisch, bijrivier van de Alzette (960
  Ischa). Eisarnä > IJzeren onder Halen BL (± 1050 kopie
  eind llde Iserna). Eisanä > Iwenne, bijrivier van de
  Lesse (943 kopie l 3de I sna).
  5° w als eerste consonant :
  aw- ,,schitterend, uitbuigend" : Awarä > Yèvre, bijrivier van de Cher, waaraan Bourges (52 v. C. kopie 9de
  Avaricum).
  (a)wat-, (a)wadh- ,,uitbuigend, schitterend" (cf. Lat. vatius
  "met kromme benen") : Watawä > Watou WV (ll23
  Wathewa), in een bocht van een bochtige beek. Watanä in
  
  54
  
  MAURITS GYSSELING
  
  de nederzettingsnaam W atanös > Watten N (1072 kopie
  l 5de .Watanas). W adharä in de nederzettingsnamen W adharition > Valkenswaard NB (lste kwart 13de Wederde),
  aan de rechtlijnige Dommel, en Wadrill SA (981 kopie
  1215 Waderola), aan de rechtlijnige Wadrill. Udharä >
  Udern = Oudrenne MOS (932 kopie llde Udera), aan een
  rechtlijnige beek.
   (a)wak-, (a)wek-, (a)wagh-, (a)wegh- ,,uitbuigend, schitterend" (cf. Oe. wöh "krom", Nl. wig; Ohd. wahï "schoonheid") : Wakalis >Waal(± 115 kopie 9de Vahalem, acc.,
  390 kopie 15de Vachalis), heeft een bochtige boven- en
  benedenloop. Nederzettingsnaam W eghalinös > Wichelen
  (begin .12de Wichline, 1174 Wighelen), in een meander van
  de Schelde. Wanghiä > Winge (1218 Winghe), bochtige
  bijrivier van de Demer, in een bocht waarvan Sint-JorisWinge (1129 Winga) ligt. Wanghinä in de nederzettingsnaam Wanghinös > Wingene WV (847 kopie ± 1300
  Wenghinas), in een bocht van een beek.
  awak- > auk- : Aukesanä > Aisne (370 kopie 12de
  Auxona), bijrivier van de Oise, heeft een boc~tige bovenloop.
  awes- > wes-, aus- ,,schitterend, uit buigend" (cf. Lat.
  aurum < ausom "goud") : Wesureghis > Weser (44 kopie
  lOde Visurgis). Wesaris > Vesdre, kronkelende bijrivier
  van de Ourthe (915 kopie 13de Veserem, acc.). Wesarä >
  Vézère, bijrivier van de Dordogne; Wezeren B (1108
  Wesere), aan een bochtige beek. Nederzettingsnaam Wesarinion > Wizernes PC (857 kopie 961 Wesarinio), aan de
  aldaar rechtlijnige Aa. Wesapà > Weesp NH (1131 Wesepa,
  1156 Wisepe), aan een bocht van de Vecht. Wesamà >
  Wiesme NA (1078 Vesma), aan een vrij rechtlijnige beek.
  A usawà > Oos RL ( ± 300 kopie 7de A usava), aan een
  bocht van de Oosbach.
   PREHISTORISCllE WATERNAMEN
  
  55
  
  6° · il als eerste consonant :
  
  al-, el- ,,schitterend, uitbuigend" : Alanä > Aulne onder
  Gozée ;H.,(868 kopie 18de Alna), aan een meander van de
  Samber; Ahlen WF (lste helft 9de kopie llde Alna, lOde
  Alnon) aan de licht bochtige Werse. Alinä > Ellen NR
  (893 kopie 1223 Alina) aan de rechtlijnige Ell; Elene OV
  (1184 Elne) aan een rechtlijnige beek. Alnön > Orneau,
  bijrivier van de Samber, waaraan Onoz NA(± 1185 Olnon),
  ald~ar rechtlijnig. Alirä > Eller, bijrivier van de Nahe
  (868 kopie ± 1103 Elera). Alintiä > Ellenz RL (1135
  Elenze) in een meander van de Moezel. Alamä > Alm, bijrivier van de Maas, waaraan Almkerk NB. Alapä > Olef
  onder Schleiden-Eifel NR (1218 Olfe) aan een rechtlijnige
  bee~. Alakä > Alken BL (1078 kopie 13de Alleca) aan de
  rechtlijnige Herk. Alkanä > Alken RL (915-28 kopie
  ± 1222 Alcana) aan een vrij rechtlijnige beek. Elawer >
  Allier (52 v. C. kopie 9de Elaver). Elanä > Liane (9de
  kopie l0de Elna). Elanön, bijrivier van de Scarpe (± 640
  kopie .~ Ode palus Elnonis).
  albh-, alp- ,,schitterend, wit" (cf. Lat. albus "wit") :
  Albhis > Elbe (44 kopie lûde Albis); Aube (8ste kopie 13de
  Albis), bijrivier van de _Seine. Albhä > Alf (816 kopie
  ± 1100 Alba), bijrivier van de Prüm. Albhalä > Aubel LK
  (1141-78 Albela); nederzettingsnaam Albhalinion > Aublain NA (868 kopie 18de Alblinium), aan de Eau Blanche.
  Albhaliön > Néblon (934 kopie 13de Albliun), bijrivier van
  de Ourthe. Albhanä > Alfen onder Appeltern GL (1144
  Alfene); Teralfene B (1182-86 iuxta Alfnam); Olsene OV
  (814-± 820 kopie 941 Olfne); Olfen onder Melle OV (797
  kopie 941 Olfne). Alpaniä > Oppagne onder Wéris LX
  (± 1131 Olpane).
   alat..:·, alet- ,,schitterend, uitbuigend" (cf. Oudiers lathe
  "dag", Lat. altus "hoog") > alt- : Alatanä > Aalten GL
  
  L
  
  56
  
  MAURITS GYSSELING
  
  (828 kopie eind llde Aladna, ll38-39 Alethnin), in een
  bocht van een beek. Altä in de nederzettingsnaam Altion >
  Elden onder Elst GL (855 kopie begin l0de Elti). Altiä >
  Elz (931-56 Elza), kronkelende bijrivier van de Moezel.
  Altëiä > Authie (723 kopie 961 Alteia), rechtlijnige stroom,
  met bij zijn bron het dorp Authie. Altarä > Outer OV
  (1184 Oltra), aan een rechtlijnige beek. Altanä > Altena
  WF (1166 Altena) in een meander van de Lenne; Outena
  onder Almkerk NB (1145 Altena). Altinä in de nederzettingsnaam Altinös > Elten NR (944 Eltnon, 1144 Eltene,
  1200 Altinensis) aan de bochtige Oude Rijn. Altapä in de
  nederzettingsnaam Altapion > Oteppe LK (1034 kopie
  ± 1700 Altapia) aan een rechtlijnige beek. Altarapä in de
  nederzettingsnaam Altarapion > Otreppe onder Bierwart
  NA (ll90 Autrepia); Outrijve (966 Altaripa) aan een voormalige meander van de Schelde, met Romaanse reïnterpretatie als alta rïpa "hoge oever".
  alet-, aledh-, aladh- > let-, ledh-, ladh- : Letiä > Lit NB
  1145 Litta) aan een meander van de Maas. Ledharnä >
  Leerne OV (1192 Lederna) aan een meander van de Leie;
  Leernes H (866 kopie 18de Lederna); Lienne, vrij rechtlijnige bijrivier van de Amblève, waaraan Ledharnawon >
  Lierneux LK (670 kopie lOde Ledernao). Met nasaalinfix
  Lendhä > Linne NL (943 kopie eind llde Linne); Linn
  onder Krefeld NR (eind llde Linne), aan een meander
  van een oude Rijnarm. Lendhinä > Linden B (1148 Lindina) aan een rechtlijnige beek; nederzettingsnaam Lendhinös > Linden onder Bochum WF (l0de Lindinun).
   Lendhapä > Linnep onder Breitscheid NR (1093 Linepe,
  ll 72-78 Lennepe, eind 12de Linnepe). Landhä > Laan
  (1177 Lanna), rechtlijnige bijrivier van de Dijle. Landhanä > Landen B (± 1050 kopie llde Landaria, 1132
  Landinis). Landhuwiä > Landoir (8ste kopie llde Landuvius, 1154 kopie 1274 Landuvia).
  PREHISTORISCHE WATERNAMEN
  
  57
  
  (a)lek-, (a)lak-, (a)legh-, (a)lagh- ,,uitbuigen" (cf. kaap
  Laciniilm in Italië) : Lakiä > Lek, kronkelende bijrivier
  van de Maas (777 kopie eind llde Lokkia, 9de kopie eind
  llde Loccha, 1108 kopie 12de Lecca), met dubbele fonetische evolutie : la > lo resp. la met latere umlaut le.
  Lekiä > Lesse (770-79 kopie 13de Licea, 926 kopie 13de
  Letia), kronkelende bijrivier van de Maas. Laghitä in de
  nederzettingsnaam Laghitös > Leiden ZH (9de kopie eind
  llde Leithon) en in Leimuiden ZH (1063 kopie begin 12de
  Leithemuthon). Met nasaalinfix Lenghiä > Linge (893 kopie
  1222 Linguini, acc., lees Lingiam), kronkelende bijrivier
  van de Waal; cf. Lit. lenkiu "buigen".
  (a)lei- ,,uitbuigen, schitteren" :
  leigh- : Liger > Loire (52 v. C. kopie 9de Liger).
  alei-s- (cf. Ofra. pain alis "wit brood") : Alisanä >
  Aleine (± 644 kopie lOde Alisna), bijrivier van de Semois.
  Alisaniä > Ossogne onder Thuillies H (972 kopie 15de
  Alsonia). Alisantiä > Afzette (370 kopie l0de Alisontia),
  bijrivier van de Sauer. Alisapä > Elsaff RL (886 kopie
  ± 1103 Elisapha). Alisawiä > 864 Helsoia, 1019-30 Elisachia, onbekend in de gouw Mempiscus. Lisurä > Lieser,
  kronkelende bijrivier van de Moezel (370 kopie lOde
  Lesura, 952 kopie 14de Lysura), aan de monding waarvan
  Lieser RL (817 kopie 13de Lisura) ligt.
  (a)leiw- ,,schitterend" (cf. Lat. lïvidus "blauwachtig",
  olïva "olijf") : Leiwiä > Leie (694 kopie 941 Legia}, bijrivier van de Schelde, met andere fonetische evolutie Lieve.
  alew- ,,schitterend, wit" (cf. Ond. alund "witvis", Lat.
   alausa "elft") : Alawä in de nederzettingsnaam Alawition > Elewijt B (1219 kopie ± 1243 Elewita). Alawiä >
  Olewigbach, bijrivier van de Moezel, waaraan Olewig onder
  Trier RL (1038 Olivia, 1202 Olevia). Alawaniä > Allouagne
  PC (1080-85 Alewange, ± 1160 Aluania). Nederzettings-
  
  58
  
  MAURITS GYSSELING
  
  naam Aluention > Les Avins-en-Condroz LK (817 kopie
  13de Aluentium). Alutos >Alt(± 365 kopie 13de Alutus),
  bijrivier van de Donau.
  leuk-, leugh- (cf. Gr. leukos "glanzend, wit", Got. liuhap
  ,,licht") : Laukä > Lauwe WV (1143 kopie± 1220 Lauha).
  Lukarä > Loker WV (1122 Locra). Lukarnä > Lokeren OV
  (1114 Lokerne). Denkelijk Leukä in de nederzettingsnaam
  :Leukition > Lauw = Lowaige BL (1146 Lude, 1197 Lewege). Laughanä > Lahn (± 576 kopie 9de Laugona) ,
  bijrivier van de Rijn. Laughinä > Leine, bijrivier van de
  Aller. •
  (het tweede deel volgt in de Handelingen 1983).
  