text: VERSLAG EENER STUDIEREIS.
  J. A. LOEBKR J'.
  Aanleiding
  
  tot deze
  
  studiereis.
  Toen de Conservator van het K. Z. A. E. Museum te Dresden,
  D' Oswald Richter, in den aanhef eener studie "Zur Timor-Ornamentik" (Abh. u. Ber. d. k. Zool. u. Autr. ethu. Museum zu Dresden
  1899 N° 3) met eenigen wrevel gewaagde van: "der bisher so gut
  wie noch gar nicht bearbeiteten Ornament-ik der itidonesischen
  Völker'/, met vermelding van de weinige opstellen van vreemde
  schrijvers op dit gebied, kon hij nauwelijks vermoeden, dat in de
  daarop volgende jaren van Nederlandsche zijde een krachtige poging
  zou gedaan worden tot bewerking van het inlandsche kunstgebied;
  dat in de jaren 1900—1903 een reeks van 24 grootere eu kleinere
  opstellen te vermelden zouden zijn.
  Toch had het vóór dien niet aan belangstelling in den handenarbeid van den inlander ontbroken.
  Vooral de H.H. F. W. van Eeden en D'' Wijnmaleu drongen
  herhaaldelijk aan op grootere behartiging dezer zaak, terwijl in
  Inclië van Gouvernementswege een onderzoek werd ingesteld naar
  het voorkomen van kunstnijverheid onder de inlanders.
  Dat dit goedbedoeld streven nagenoeg zonder resultaten is gebleven, lag vrijwel aan den opzet. Men ging teveel van het standpunt uit, dat dit onderzoek geheel en al in Indië zou moeten plaats
  vinden, daarbij rekenend op het groot aantal ambtenaren, in de verschillende deelen van Iudië verspreid.
  Dit was een onmogelijk verlangen! Studie van inlandsche kunstnijverheid kost veel tijd en zij, die belangstelden, misten dien.
   Bovendien is belangstelling alleen niet voldoende; men moet kunnen
  afbeelden, wat men beschrijft, 't zij door teekening, 't zij door
  fotografie. Deskundige voorbereiding is evenzeer geweuscht, eu dit
  vooral werd pijnlijk gemist. Zij, die zich interesseerden voor kennis
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  626
  
  VEESLAG EENEK, STUDIEREIS.
  der inlandsclie talen, der Indische flora en fauna en geologie.
  kouden zich voorbereiden met den uitgebreiden wetenschappelijkeu
  arbeid, die reeds bestoud. Hier was men op geheel vreemd terrein,
  dat door zijne bijzondere vormen allerlei moeilijkheid aanbood. Geeu
  ambtenaar op Timor heeft uit de verschillende keereu, dat hij een
  Timorees aan het sirih-pruimen zag, kunnen opmaken dat de daarbij
  gebruikte bamboekokers teekeneu van een hoogst merkwaardige
  ornamentiek kondeu zijn.
  Wat belangrijk kou zijn, was haast niet te beoordeeleu. Men
  miste daarvoor v e r g e l i j k i n g s m a t e r i a a l . Het Europeesche kunstgebied kon daartoe weinig bijdragen. een bamboe-oruamentiek bestaat
  hier niet, het weven heeft zich steeds in heel andere richting bewogen , het vlechtwerk is weinig ontwikkeld gebleven. Daarentegen:
  op metaal- en aardewerkgebied, waarin Europa gedurende vele
  eeuwen veel merkwaardigs heeft geleverd, waarin de Europeaan bij
  uitstek deskundig zou kunnen wezen, werd juist door den inlander
  over het algemeen weinig gepresteerd.
  Door het gebrek aan literatuur en de enorme afstanden was het
  vrijwel onmogelijk de enkele gegevens, iu een bepaalde streek gevonden, naar waarde te beoordeelen en de juiste beteekenis er van
  te beschrijven.
   Dit vergelijkingsmateriaal, de zoo belangrijke leerstof op dit
  nieuwe studiegebied, is daarentegen in ruime mate iu onze ethuogra fische verzamelingen te vinden. Hier is het mogelijk het werk van
  verschillende streken rustig te beoordeeleu en de eigenaardigheden
  zuiver te ontleden. Door de aanwezigheid van andere voorwerpen,
  die in het oorsprougslaud verdwenen zijn, is het mogelijk te letten
  op hetgeen de inlander gemaakt h e e f t , tot historische vergelijking.
  Toen men in Nederland, moede vau het wachten op lokalen arbeid
  in Indië, de haudeu aau het werk sloeg, was men zich feitelijk
  uiet bewust, dat deze museumstudie het meest urgente deel van
  dit vraagstuk was en bleek eerst successievelijk, dat het langs dezen
  weg mogelijk was, de voornaamste verschijningeu op kunstnijverheidsgebied in het haar toekomend licht te stellen, een algemeen
  overzicht te geven. Zoo is het in de laatste jaren mogelijk gebleken
  het Indonesische weven en vlechten aldus te behandelen, terwijl
  het metaal-, kralen- en aardewerk en het bamboesuijwerk in bewerking zijn. Van een enkel eiland als Timor mocht het gelukken
  een dieper gaande studie te publiceereu. Verrassend nieuwe feiten
  zijn aldus in het licht gesteld, die bewezen hebben, dat er eene
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VEHSLAG EENEB. STUDIEREIS.
  627
  
  Indische kuustnijverheid bestaat, welke alleszins recht heeft op meer
  behartiging.
   Het spreekt vanzelf. dat langs dezen weg op c o m p l e e t e behandeling niet gerekend kan worden. Het verkrijgen van voorwerpen
  voor ethuografische verzamelingen berust te veel op louter t o e v a l l i g v e r z a m e l e n ; methode is alleen bij die series van voorwerpen gevolgd
  die, zooals bezweringsmiddeleu en wapeus, reeds eenigermate wetenschappelijk bewerkt waren. Volken als de Bataks en Dajaks, die
  sinds lang de aandacht van geleerden hebben getrokken, zijn tamelijk
  uitvoerig vertegenwoordigd, terwijl van andere, minstens eveu belangrijk, nauwelijks of in 't geheel niets in de musea te vinden is.
  Maar toch, welk fragmentarisch geheel het aanwezig materiaal
  ook aanbiedt, het is in ieder geval mogelijk geweest den grondslag
  dezer studie te leggen, waarop een lokaal onderzoek in Iudië met
  goede resultaten zal kunnen voortbouweu. Het gepubliceerde over
  deze materie kan tevens dieustbaar gemaakt worden op praktisch
  terrein. Bij pogingen tot herleving der kunstvlijt door onderwijs of
  ondersteuning van inlanders is het van het grootste belaug te weten,
  waarop hun versieringskunst berust, wat de inlander presteeren kan,
  welke de sterke en zwakke punten in zijn technieken zijn. Ook het
  toegankelijk maken van mooie patronen, het verspreiden van goede
  iulandsche modellen kan hier èn aan de wetenschappelijke studie
  èn aan de practische behoefte tegelijk voldoen.
  Tot 1908 was dit onderzoek van Nederlandsche zijde voornamelijk
  gebaseerd op de voorwerpen in openbare en particuliere collecties
  hier te lande. Toen van haar inhoud voldoende kenuis genomen was,
  werd het ten zeerste wenschelijk de voornaamste ethnografische verzamelingen in den vreemde te bezoeken, met het doel het ginds
  aanwezige studie-materiaal door fotografie of teekening vast te leggen
  en in aauteekeningen te bewareu ter aanvulliug van het reeds
  gevondene.
   Het Departement van Koloniën stelde mij daartoe in staat.
  Bezochte
  
  verzamelingen.
  Daar mijn particuliere werkzaamheden geen langere afwezigheid
  veroorloofden, ben ik verplicht geweest, deze studiereis in drie
  deelen te splitsen en heb op de eerste bezocht:
  Bazel:
  Ethnographische Sammlung der Universiteit.
  Museum der Missionsgesellschaft.
  Zurich: Museum der Ethnogr. Gesellschaft.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  628
  
  VKBSLAG EENEK. STUDIKKEIS.
  Weenen: Authropol. ethnogr. Abtheilung des k. k. naturhist. Hofmuseums.
  K. k. Handelsmuseum.
  Op de tweede:
  Londen: British Museum. Dept. of Brit. and Med. Antiq. and
  Ethnography.
  Imperial Institute.
  South-Kensington Museum, Indian Section.
  Op de derde:
  Barmen: Ethnogr. Sammlung d. Missionshaus.
  Leipzig: Museum für Völkerkunde (Grassi-Mus.).
  Dresden: K. G. L. Ethnogr. uud anthropol. Museum.
  Berlijn : K. G. L. Museum f. Völkerkunde. '
  Algemeene opmerkingen.
  De ontvangst in deze musea liet niets te wenschen over. Met
  groote welwillendheid werd het door mij gewenschte ter beschikking
  gesteld; als hulp bij het opspannen voor het fotografeeren werd
  overal een der mindere beambten toegevoegd. Vooral trof het mij,
  dat slechts in één museum een aantal voorwerpen gereserveerd
  werden; in het Dresdeuer museum deelde de Conservator Dr. O.
  Richter mij mede, dat deze' (voornamelijk Iud. weefsels en weefgereedschap) binnenkort door het museum gepubliceerd zullen worden.
  Hetgeen ik eveneens niet verwacht had, was, dat de publicaties
  over Indische kunstnijverheid, niettegenstaande zij in het Nederlandsch
  opgesteld zijn, te Dresden eu Weenen goede bekendheid genieten.
  Iu het Dresdener museum was zelfs aan elke kast der Indische
  Afdeeling een gedrukt lijstje opgehangen, waarop vrij compleet tot
  1 Nov. 1901 hunne titels voorkwamen; naar Dr. Richter mij.
   meedeelde, was dit bibliografisch lijstje reeds door enkele Nederlandsche bezoekers gekopieerd, die hun verbazing erover uitdrukten,
  dat men zulks alleen in eene vreemde instelling vond. Te Weenen
  werden dezelfde studies op de ethnogr. colleges door Dr. Wilhelm
  Hein gebruikt; deze lektor heeft ui. voor zijn toehoorders eene
  handleiding vervaardigd, die hen spoedig iu staat stelt onze taal
  te lezeu. Ook iu dit ethnogr. centrum bleek onze taal geen beletsel
  te zijn voor het gebruiken van onze literatuur.
  In vrijwel alle musea waren de versierde voorwerpen bijzonder op
  den voorgrond gesteld en zelfs te Berlijn was men verder gegaan,
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VEBSLAG EENEB, STUDIEREIS,
  
  629
  
  en hnd men in enkele kasten een systematisch overzicht van het
  Indische vlechtwerk gegeven.
  Zijn deze instellingen ons Rijks-museum te Leiden in meuig
  opzicht vooruit, in wn punt staan ze gelijk, wat betreft de fotografische inrichting, leerlijn, Weenen, Dresden en vooral Leipzig
  bezitten een uitstekende donkere kamer voor het ontwikkelen viiu
  negatieven, doch een atelier, hoe noodig ook, is niet te vinden.
  Men is dus verplicht in de zalen te fotografeeren met al deu overlast van het loopen der bezoekers, en is geheel afhankelijk van de
  aanwezige belichting, die steeds uit zijlicht bestaat. Het ibtograi'ceren
  werd daardoor in niet geringe mate verzwaard.
  Over het algemeen overtrof het gevondene mijne verwachtingen.
  Alleen te Bazel, Weenen en München moest ik eenige teleurstelling
  ondervinden.
  Naar Bazel was ik vooral gegaan om de collecties, uit CeutraalCelebes door D* Fritz Sarasiu bijeengebracht, te zieu. Ik meende
  hier, afgaande op eenige voorwerpen in het Rijks Ethnogr. Museum
  te Leiden, een aan de Dajaks verwante versieringswijze te vinden.
   Dr. Fritz Sarasin deelde mij echter mede, dat zijn geheele collectie van Celebes naar het Dresdener Museum ter publicatie was
  gezonden en eerst in September zou terugkomen. Hij twijfelde er
  niet aan, of ik zou deze zien bij een eventueel bezoek aan Dresden,
  wat dan ook gebeurd is en waarbij ik tevens gelegenheid hnd op
  te merkeu, hoe weinig versierde voorwerpen aanwezig waren.
  Te Weenen deed ik veel moeite om de collectie van de Aroeeilanden, door G. W. W. C. Baron van Hoëvell aan deu Aartshertog Ferdinand geschonken te zien te krijgen. Zulks gelukte mij
  evenmin als Dr. J. D. C. Schmeltz in 1896 ' ) . Bijzonder leed deed
  mij dit, daar de Aroe-eilauden in onze Ned. verzamelingen uitermate slecht zijn vertegenwoordigd.
  Eene verrassing was het daarom in het Berlijnsche museum eeue
  collectie van deze eilandeu te vinden, door denzelfdeu O.-I. ambtenaar geschonken, en die mij in staat stelde meer kennis omtrent
  die streken op te doen.
  Een vergoeding voor het niet-zieu der genoemde Weener collectie
  was voor mij de kennismaking met Prof. A. R. Hein, den eersten
  schrijver op ons Indisch kunstnijverheidsgebied, wiens werk over
  ') Verg. diens „Etknographische Musea in Midden-Europa. Verslag eener
  studiereis 19 Mei—31 Juli 1895." Leiden, 1896, p. 60.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  680
  
  VERSLAG EENER STUDIEREIS.
  de Dajaks terecht een diepen indruk in ons land gemaakt heeft.
   Met bijzondere liberaliteit stelde hij zijn materiaal van Indische
  kunstnijverheid tot mijne beschikking; en door zijne uitvoerige studies
  der Dajaks-collectie in het Ethnogr. Museum te Buda-Pest — de
  eenige verzameling in dit museum, voor onzen Archipel van belang
  — kon ik mij de reis naar de Hongaarsche hoofdstad besparen. Te
  Müuchen trof ik het zeer slecht. Ik had dit museum, hoewel het
  van onzen Archipel weinig bezit, gaarne bezocht om de Braziliaansche
  afdeeling, die men mij in Weeneu zéér had aanbevolen. Doch de
  Directeur Prof. Buchner had reeds eenigeu tijd een reis naar KleiuAzië aangevangen en de overblijvende beambte was voor eeu week
  op reis gegaan.
  Zooals uit liet hierboven vermelde van Müncheu blijkt, heb ik
  mij op deze studiereis niet uitsluitend met den Indischen Archipel
  beziggehouden. Wanneer de Afd. Indische Archipel bestudeerd was,
  heb ik mijn overigen beschikbaren tijd besteed aan de technieken,
  in onzeu Archipel eu elders voorkomend, en aan de oruamentale
  motieven, waarvan de mogelijkheid bestond, dat deze ook door
  andere volken gebruikt werden.
  V e r s i e r i u g s k u n s t b u i t e n den Ind. Archipel.
  Het werk van Britsch-Iudië trok daarvan vooral mijn aandacht,
  omdat gebleken is, dat sinds eeuwen door den handel BritschIndische stoffen in onzen Archipel ziju geïmporteerd, waarvan de
  Koromandelsche batik en de tjindé's wel de voornaamste zijn. Ook
  de overblijfselen van Hindoe-beschaving in onzen Archipel maakten
  het weuschelijk, de mogelijk vreemde elementen te leeren kennen.
  Hiertoe bood deze studiereis eene prachtige gelegenheid aan, te
  meer waar door de gebrekkige vertegenwoordiging van EngelschIndië in onze musea mij zulks onmogelijk was geweest.
   De overrijke weefselcollecties van Britscli-Indië in het SouthKensington Museum en het Imperial Institute, van Ceylon te Bazel,
  de verschillende yoorwerpeu van Voor- en Achter-Iudië te Berlijn,
  Leipzig en Weenen gaven mij echter volop de overtuiging, dat,
  niet uitzondering van het Javaausche koper- en het Iudische aardewerk, liet Indonesische sierwerk, zooals het zich vertoont op weefsels,
  vlechtwerk, kraleu- en snijwerk beslist autochthoon te achteu is.
  Meer nog! Vlecht- en kralenwerk, bamboe-snijwerk en batiks heb
  ik in gelijke, decoratieve waarde ouder geen der andere volken
  kunnen terug vinden. De vormenrijkdom van het Dajaksche snijwerk
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VEBSLAG EENER STUDIEREIS.
  631
  
  is zonder weerga eu al wordt in Afrika en Amerika veel met kraleu
  gewerkt, geen stuk kan zich meten met de decoratieve schoonheid
  der Dajaksche voorwerpen. Het metaalwerk der Bataks kan in techniek en ornament met geen ander vergeleken worden. Wat de
  iulandsche vrouwen uit katoen weten te maken, staat artistiek op
  gelijke hoogte als de meer schitterende, de kleur-rijker doeken
  van Zuid-Azië. Iets, dat ons iulandsche vlechtwerk nadert, is alleen
  bij de Haussa-negers en in N.-Amerika eenigermate terug te vinden.
  Doch geenszins met dien technischen rijkdom of die ornamentsontwikkeling! Hierin staat het Nederlandsch-Iudische boven alles.
  De reeds lang erkende superioriteit der Javaansche batiks als
  weefeelversieriug vindt in deze meerderheid der andere, genoemde
  technieken een equivalent.
  Met het oog op het streven, de produkten der O. I. kunstnijverheid een afzetgebied in Europa te verzekeren, leek mij een
  onderzoek naar het al of niet zelfstandige karakter van bijzonder
  practisch belang. Het behoeft geen uitvoerig betoog, dat juist die
  voorwerpen goede handelswaarde kunnen verkrijgen, welke door
  vorm eu typisch uiterlijk de aandacht trekken.
   V o n d s t e n op O. I. k u n s t n i j v er h e i d s g e b i e d.
  Daar voor hetzelfde doel eene verzameling van goede patronen op
  verschillend technisch gebied van bijzonder nut kan zijn, heb ik mij
  bij deze studiereis een dubbele taak gesteld:
  1'. Studiemateriaal te verzamelen, dat over de technische behandeling en de ornamentswaarde licht kan geven;
  2". Afbeeldingen te maken van mooie Indische patronen, die tot
  versterking der iulandsche sierkracht aangewend kunnen worden.
  Met het eerste beu ik gelukkiger geweest dan met het tweede.
  De resultaten van punt 1 sloten prachtig aan bij de waarnemingen
  in onze verzamelingen; j a , zelfs mocht het mij gelukken in enkele
  musea versieriugs-richtingeu te vinden, waarvan ten onzent niets
  aanwezig is; volmaakt nieuwe gegevens dus.
  Punt 2 leverde alleen in bamboesnijwerk en manden werk een goeden
  oogst op. Dit kwam overeen met de ervaring, ten onzent reeds o])gedaan. De geleerden, wieu meerendeels het bijeenbrengen van
  collecties is opgedragen, hebbeu zich bijna steeds bepaald tot het
  verkrijgen van een enkel exemplaar. Series van bepaalde voorwerpen
  komen daardoor zelden voor; en van enkele, zooals matteu, zijn ze
  bijna niet te vinden. Alleen pijlen, waaraan de wetenschap reeds
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  632
  
  VERSLAG EEN'EB. STUDIEUEIS.
  lang aandacht heeft gewijd, zijn in overvloedige mate aanwezig.
  Ter verkrijging van een beter overzicht zal ik de vondsten op
  O. I. Kuustnijverheidsgebied groepsgewijze besprekeu.
  I. M e t a a l w e r k.
   Op dit technisch gebied is weinig nieuwste vinden, vooral omdat
  de inlander als metaalbewerker niet veel presteert. De bewerking
  der wapens, der stalen klingen, is het beste in techniek, doch sinds
  lang bekend. Het Javaansche koperwerk met geciseleerde versiering
  is alleen te Weenen, Dresden en Berlijn in enkele exemplaren
  aanwezig en herinnert ook hier sterk aan vreemde invloeden, zóó
  zelfs, dat enkele sprekend op het geciseleerde koperwerk van
  Benares gelijken.
  Wat de Javaan in gegoten koper heeft gepresteerd, is leerzaam
  te zien te Dresden, waar vier antieke imitaties der Eijkssieraden
  van Djokjokarta zijn. Deze zijn meesterlijk behandeld, gelijkmatig
  dun gegoten en in alle détails zorgvuldig afgewerkt. De ciseleeriug
  toont gelijke verzorging. Deze voorwerpen dateeren uit de IS* eeuw
  en staan ver boven hetgeen in onze jaren in geelgieterswerk wordt
  gemaakt. Van Padaugsche filigrain komen vrij algemeen de bekende
  sigarenkokers voor.
  Bataksch koperwerk is in zeer gelukte exemplaren te Bannen,
  Londeu, Weenen, Leipzig en Berlijn aanwezig. Wel bezit elk
  museum niet meer dan -L Ï\ 5 stuks, doch bij elkaar vormt dit een
  mooie aanwinst, die te belangrijk is, daar dit Bataksehe koperwerk
  ouder de zeldzame verschijningen op kuustnijverheidsgebied behoort.
  Koperen pijpen, armbanden en voorhoofdversieringeu worden van
  gegoten geel koper gemaakt, echter zóó dat slechts de hoofdvorm
  met blank vlak ontstaat. Met getrokken koperen draden wordt de
  versiering op het gietvlak bevestigd en zoo technisch meesterlijk,
  dat het haast niet te raden is, hoe die draden vastgemaakt zijn.
   Met deze draden is een uitvoerig ornament vervaardigd, dat tot
  het beste behoort, wat door de Bataks op decoratief gebied is gemaakt. Vermoedelijk heeft het tevens symbolische waarde, daar de
  versiering uit allerlei motieven bestaat, vooral maskers en stierenkoppen. Die gegevens zijn merkwaardig saamgevoegd, bij den eersten
  oogopslag ziet men een mooi samengesteld ornament, waaruit eerst
  bij aandachtige beschouwing de bestanddeelen te voorschijn komen.
  Ook in verband met de Padangsche nligraintechuiek is dit Bataksche
  koperwerk van bijzonder gewicht; beide toch baseeren zich op het
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VERSLAG EENER STUDIEREIS.
  633
  
  gebruik vau getrokken draden, in de Padaugsche Bovenlanden
  zelfstandig toegepast, in de Bataklaudeu OJJ gegoten vlakken.
  II. A a r d e w e r k.
  Dit behoort evenals het metaalwerk tot de techniekeu, in den
  Iudischen Archipel tot weinig hoogte gegroeid. Vrijwel in alle bezochte musea zijn ruw gevormde potten, met de hand geklopt of
  zeldzamer op de schijf gedraaid, te vinden.
  Bazel en Leipzig bezitten ieder een exemplaar, dat door versiering en bewerking meer aandacht verdient. Het eerste herinnert
  in vorm aan Britsch-Iudisch koperwerk, iets dat veel voorkomt bij
  iulandsch aardewerk, en is op de schijf gedraaid. De versiering is
  door fijne insnijding aangebracht en wel het mooiste wat ik op dit
  gebied keu. Afkomstig uit Palembang, draagt het 't half naturalistisch
  ornament, dat veel op Sumatra voorkomt en zelfs tot in de kuststreken van Borneo terug te vinden is.
   Het tweede is een zeldzaam exemplaar van de potteubakkerij, in
  Zuid-Celebes voorkomend. Hier worden de potten vóór het bakken
  versierd met insnijdingen of door ze te persen in geornamenteerde
  mallen. Van de laatste versiering was deze kruik een bijzonder gelukkig voorbeeld, dat in dezen mooien vorm voor mij volmaakt
  nieuw was.
  III. B a m b o e - s n ij w e r k
  Belangrijke aanwinsten zijn op dit versieriugsgebied te vermelden.
  Vrij algemeen waren in de bezochte musea bamboekokers der
  Bataks en Dajaks, zoodat ik met 78 rubbings mijn materiaal verrijken kon.
  Het Bataksch ornament bleek hoofdzakelijk geritst te zijn met
  delicate versiering op geometrischen grondslag. Te Londen vond ik
  alleen twee gesneden kokers met een voor Bataksch bamboe-ornament
  hoogst zeldzaam menscheufiguur en allerlei mystieke dieren.
  Het in bas-relief gesneden ornament der Padaugsche bamboekokers
  is meer naturalistisch dan het voorgaande. Door hun algemeen
  voorkomen was het mij mogelijk een zonderling feit op te merken.
  Bij Dajaks, Timoreezen en Bataks toonen de versieringen der bamboekokers steeds een groote verscheidenheid. Hier schijnt dat niet het
  geval te zijn en stereotiep keert op alle kokers dezelfde ornamentatie
  terug, een naturalistisch ornament in een scherp uitgedrukten toempal
  gerangschikt.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  631
  
  VEESLAG EENEB, STUDIEREIS.
  Tot de kennis van het Dajaksche ornament droeg het gevondene
  in hooge mate bij. Hetgeen door mij op grond van gegevens in
  onze verzamelingen werd vermoed, vond hier groote bevestiging.
   De kokers uit de Nederl. Indische kuststreken, te Berlijn, Dresdeu,
  Leipzig en Weenen aanwezig, en die uit de kuststreken van Sera wak
  en Broenei in London, tooneu alle een gelijkend, half naturalistisch
  ornament, dat ook op Sumatra te vinden is. Het bestaat wel uit
  de bekende ineengrijpeude spiralen, doch is opgesierd met bladvormige détails. Een zelfstandige vorm is te vinden in een typische,
  geometrische verdeeling van het kokervlak, waarbij de hoofdlijn als
  een spiraal om den koker golft of waarbij het hoofdmotief iu
  schroefvormige beweging is geplaatst.
  Voorbeelden zulker decoratie waren reeds in onze Ned. verzamelingen gevonden, waarbij deze nu een gelukkige aanvulling kuunen
  geven.
  Het mooiste Dajak-oriiainent is echter.in Centraal-Borneo te vinden.
  Te Leipzig leverde de onlangs aangekochte collectie-Bier (deelnemer der expeditie van Dr. Nieuwenhuis) hiervan rijk materiaal.
  Van de Kajans waren een aantal zeer mooie, kokers aanwezig,
  welke die van Dr. Nieuwenhuis met nieuwe variëteiten aanvulden.
  Nog belangrijker was, dat hier ook kokers van de Longglat-Dajaks
  in goede hoeveelheid te vinden waren, daar deze in de collectie
  van het Leidsche museum ontbreken. In stijl gelijken deze op de
  Kajan-decoratie, doch zij zijn fijner gedetailleerd. Eenvoudige kokers
  der Kajaus bood het Britsche museum aan, die zonderling afstaken
  bij den decoratieven rijkdom der bovengenoemde.
  Hier waren ook interessante kokers van de Këuja's, die meerendeels een zeldzaam uitgewerkt masker als éenige versiering toonden.
  Ook exemplaren, die eenigszins aan den Kajanstijl herinnerden, doch
  grootscher van opvatting waren.
  Van de Baram-rivier waren iu de collectie-Horse een groot aantal
  kokers, die weer geheel nieuwe versieringsrichtingen te zien gaven.
  De Timoreesche kokers te Berlijn, Dresdeu, Weenen en London
  waren mij reeds bekend en deels gepubliceerd in mijn Timor-studie.
  Het trof mij daarom te Leipzig een viertal kokers te vinden, waarvan een exemplaar eeu mooie versiering met hagedissen te zien gaf.
   Loudon en Berlijn gaven mij weder gelegenheid mijne rubbings
  van Papoea-kokers te vermeerdereu. Ook van het mooie snijwerk
  van Timorlaoet, te Berlijn en London, werden rubbings vervaardigd.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VERSLAG EENER STUDIEREIS.
  635
  
  IV. Snij w e r k in h o u t en b e e n.
  Snijwerk in hout en been, als b.v. bij gevesten van wapens,
  was vrijwel aanwezig in de bekende versieringen van Java en
  Borneo, doch kon geen nieuwe feiten laten zieu. Het interessantste
  op dit gebied was wel een reeks van vijf houten, Javaausche gollok's
  in het Dresdener museum; deze verwante versieringen toonden heel
  interessant den overgang van masker tot sterk gestileerd ornament.
  Echter behield genoemd museum zich ook deze serie ter eigen
  publicatie voor.
  De gesneden beelden van Bali, te Berlijn en Dresden aanwezig,
  konden zich niet meten met hetgeen te .Amsterdam en Leiden berust.
  Een zeldzaam werkstuk van bijzouderen rang was daarentegen te
  Bannen. Eeu houten mansfiguur in zittende houding en vrijwel
  naturalistisch voorgesteld. Dit beeld van Nias was zoo goed gelukt,
  als ik mij geen tweede uit den Indischen Archipel kan herinneren.
  Dit zendiugs-museum bezat ook eenige belangrijke modellen van
  versierde Bataksche huizen en twee curieuse beelden, als gevelversiering bedoeld.
  Ook weer van de zoo alleen staande Bataks een dolk met beenen
  greep en scheede, bedekt met fijn snijwerk.
  V. V l e c h t w e r k.
  Op het gebied van mattenvlechterij is de oogst gering geweest.
  De keurige Minahasa-matjes bezat het museum te Dresden, waar
  ook de eerste, mij bekende mat van de Sangir-eilauden voorkwam.
   Dit exemplaar, uit rood en geel geverfde palmbladstrooken saamgesteld, toonde eene versiering, wel in den stijl der kofo-weefsels
  doch met een zelfstandig cachet.
  De mooie Borneonmt met de drie groote slangen, die op de
  Vlechtwerk-tentoonstelling in 1902 zoozeer de aandacht trok (N° 275)
  vond ik terug te Berlijn. In een donker hoekje was deze opgehangen.
  Het ornament was volkomen analoog, alleen werd dit doorkruist
  met schuine, bruine banden.
  Op dezelfde tentoonstelling was ook een mat met opeugevlochten
  rand, volgens opgaaf van Timor (N° 647). Nu behoort dit open
  vlechtwerk (a nj a m b ë r k r a w a n g) op Sumatra thuis, waar het
  van Atjeh tot in de Padaugsche Bovenlauden veelvuldig voorkomt,
  op matten en maudewerk toegepast. Als oude voorwerpen, vroeger
  voor den eeredienst gebruikelijk, bracht
  Dr.
  twee 12:06:38PM
  grof
  Downloaded
  fromNieuwenhuis
  Brill.com 07/13/2024
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  636
  
  VERSLAG EENEE STUDIEEEIS.
  gewerkte maar opengevlochten matten van de Kajans mede, terwijl
  in de Afd. Z.-Celebes te Leiden eenige voorwerpen aanwezig zijn
  van opengevlochten vlechtwerk, evenals de Bataksche voor bordenhangers enz. bestemd.
  Berlijn droeg tot de betere kennis van dit interessante krawangwerk bij, door een 8-tal matten met opengevlochteu randen en ook
  weer afkomstig van Timor, verzameld door den scherpziunigen
  A. Jacobsen *.
   Maudeuwerk en hoeden uit verschillende deelen van den Archipel
  waren in de meeste musea vertegenwoordigd. Onder deze leverde
  Borneo een rijken oogst; en van Singaparua, dit vlechtwerk centrum
  in de Preanger, waren in Leipzig een tweetal oude cxx. Daar de
  oude modellen hier verdwenen zijn en door minder fraaie, Europeesche vervangen, was dit vooral een aardige vondst. Berlijn spande
  de kroon met de Timor-collectie van Jacobsen. Een groot aantal
  bijzonder mooie sigareukokers van Di 11 v waren hier te vinden.
  Dezelfde gele orchideeënstengel, ook in Celebes en Borneo in zwaug,
  was hierbij veel gebruikt en deed zeer mooi bij de frissche, heldere
  kleuren.
  Eveueeus in grooteu getale -waren er manden van paudanblad gevlochten in het aujam-gila, het stervormig vlechtwerk. Dit komt
  vrij verspreid in den Archipel voor, meestal blank gehouden.
  Slechts een enkele maal ontmoette ik een eenvoudige versiering,
  verkregen door het invlechten van kleurige draden. Hier op Timor,
  zoowel Oost- als West-, is met dit invlechten bijzonder gewerkt en
  rijke ornamentaties zijn aldus verkregen. Veelvuldige patronen vertoonde deze collectie, zoodat dit anjam gila van Timor in ornamentrijkdom bijna met het Dajaksche gelijkgesteld mag worden.
  Een nieuwe bijdrage dus tot den zelden vermoeden rijkdom van
  Timor op kunstnijverheidsgebied. Wetenschappelijk belangrijk, en
  niet minder op praktisch gebied. Over het algemeen toch bereikt
  het Indische manden werk niet de hoogte van de mattenvlechterij en
  is een dergelijke aanwinst van belang, vooral daar dit vlechtwerk
  met eenige oefening makkelijk en stiel te maken is.
  Weer te Berlijn zag ik voor 't eerst het vlechtwerk van de Aroeeilaudeu. Dit is op curieuse wijze versierd. Volgens de beschrijving
  van Baron van Hoëvell * zijn hierop uitgesneden figuren van palm' Verg. Jacobseu „Reise in die Iaselwelt des Bauda-Meeres", Berlin 1896.
  * Tijdsolir. Bat. Gen. XXXIII, 1890, p. 73.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VEKSLAG EENES STUDIEREIS.
  637
  
  blad geuaaid eu door het hangen iu deu rook zijn de bedekte deelen
  blank gebleveu eu het fond gekleurd. Het deed mij veel genoegen,
  dit werk, bij ous geheel niet te viuden, eindelijk te kuuuen zien.
  Ik had ui. reeds vroeger getwijfeld of rook alleen iu staat zou zijn
  op deze wijze een blijveude versieriug aan te brengen. Bij deze
  Berlijnsche exemplaren was het fond bedekt met een vuilbruine
  kleur, terwijl in de reten der gevlochten strooken overblijfseleuvan
  een korrelige, bruine stof te vinden waren. Dat de rook wellicht
  gebruikt wordt als fixeermiddel voor de kleuren, is begrijpelijk,
  doch de kleuren worden op de gewone schabloonmanier aangebracht.
  Ook een exemplaar was met dofroode verf bewerkt, wat geheel en
  al een rook-procédé uitsluit.
  Twee buiteugewoou mooie hoeden der Alfoeren van Z. Celebes
  bezat het Berlijusche museum, beueveus een nieuw type van manden•werk, van hetzelfde volk afkomstig.
  Te Zurich eu Leipzig kopieerde ik eeuige interessante Japausche
  vlechtslagen, ter mogelijke aauvulliug van het Ind. vlechtwerk van
  belaug.
  YI. K r a l e u w e r k.
  Be reeds genoemde Leipziger collectie gaf op dit gebied heel wat
  belangrijks te zien, eveneens de collectie van Dr. Nieuwenhuis goed
  aanvullend. Wat de Kajan-vrouwen hierin maken is werkelijk ongeëvenaard.
  Typisch is het, dat, hoe bemind kralen over het algemeeu bij inlanders
  ook ziju, toepassing daarvau als kraleuwerk zoo weinig voorkomt.
   Men vindt dit nl. ouder de oudere voorwerpen van Timor iu het
  Leidsch museum, doch niet meer onder de nieuwere; het trof mij
  daarvan iu de zeer complete Timor-collectie te Berlijn geeu enkel
  werkstuk te vinden, zoodat een verdwijnen van deze techniek op
  Timor wel waarschijnlijk is.
  Dan vindt men uog kralenwerk bij de Bataks. Iu Barmen eu
  Leipzig vond ik nl. eenige mooie hoofdbanden van dit materiaal
  gemaakt, die geheel uieuw voor mij waren. De maskermotieven van
  liet koperwerk keerden hierin terug.
  VIL B a t i k s.
  Nieuws omtrent de Javaansche batiks bracht deze studiereis niet,
  wat zeer begrijpelijk is na de zorgvuldige onderzoekingen van Nederlaudsche zijde.
  7' Volg. II.
  41
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  638
  
  VEESLAG EENEK, STUDIEREIS.
  Wel wat de verspreiding dezer wastechniek buiten Indië betreft.
  Bekend was, dat deze op de kust van Koromandel als Kling'sche
  batik voorkomt, waar met een spits instrument, soms dubbel en
  niet ongelijk aan de punten onzer teekenpen fijne teekeuiugen in
  was worden aangebracht aan één zijde van het doek, ter uitsparing
  tijdens het verven.
  In het Imperial Institute te London was uit Tiuuevelly een
  aardige collectie aanwezig van voorwerpen in bewerking, die de
  techniek aan de kust van Koromandel verduidelijkten.
  Blijft hier de was een tijdelijk hulpmiddel, dat na het verven
  verwijderd wordt, bij de doeken der Afridi's in dit Museum en te
  Berlijn werd kleurige was op het geverfde doek bevestigd en vormde
  zóó de versiering. De tijdelijk aangebrachte was werd hier blijvend *.
   De genoemde wastechniek aan de kust van Koromandel is in
  zoover verwant met de Javaansche batiks, dat de was als uitsparingsmateriaal gebruikt wordt. Meer punten van overeenkomst zijn er
  haast niet, daar ook de verfwijze verschilt. Ook worden de doeken
  op Java aan twee zijden bewerkt.
  De was wordt op Java met een koperen instrumentje, de tjauting, aangebracht, waardoor het ornament door den breederen washroom een vloeiender aspekt krijgt. De Britsch-Indische bewerking
  laat daarentegen toe, dat met de was geteekend wordt in fijne lijntjes
  op het doek, zonder iets van uitvloeiing te geven. Op die wijze
  outstaat een dunne laag, die niet als de dikkere, Javaausche
  tijdens de verdere bewerking barst.
  Hoogst verwonderd was ik daarom, te Weenen een vierkante,
  katoenen lap uit Turkestan te vinden, geheel volgens de Javaansche
  batik-methode behandeld. Als het ornament geen geheel ander cachet
  gehad had, zou men meenen een grofgekleurde Javaansche batik
  voor zich te hebben.
  Het gevaar bestond natuurlijk, dat dit eeu enkel exemplaar was,
  zonder op den naam van volkswerk aanspraak te mogen makeu;
  een vondst van deu een of anderen Oosterling, die deze techniek
  elders gezien had. De Directeur van het Weeuer Hofmuseum, dei Dit is geen was, maar ingedikte olie van de plant Carthamus Oxyacantha
  Bieb., een variëteit van saflioer. Zie het, opstel van G. Watt en ,D. Kooper
  in Agricultural Lodger, 1901, N° 12, p. 393—114, met 2 staaltjes. Op de
  gestolde olie, aan ééne zijde van het doek in figuren aangebracht, wordt
  ten slotte fijngewreven mica gestrooid, dat eene zilveren weerschijn geeft.
  Downloaded from Brill.com.Red.
  07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  TEESLAG EENEE STUD1EEEIS.
   639
  
  Geheimraad ÏYaus Heger, verzekerde mij echter uitdrukkelijk, dat
  hij veel dezer doeken in Turkestan had zien dragen.
  Te Berlijn vond ik een nieuwe aanwijzing in deze richting. Hier
  waren twee doeken, doch nu van zijde, met Arabische lofspreuken
  voorzien en ook weer op Javaaiische wijze gebatikt.
  Er bestaat dus alleszins de mogelijkheid, dat het alleeustaau der
  Javaansche batikwijze onjuist mag heeteu.
  VIII. P l a n g i w e r k.
  Slechts enkele stalen van dit //gebonden// goed waren uit den
  Iudischen Archipel te vinden.
  Daarentegen uit Britsch-Indië veelvuldig en in mooiere bewerking, Typisch bleek mij deze techniek te zijn. Ze komt voor van
  Turkestan tot Japan, in onzen Archipel, bij de Arabieren van
  Kleiu-Azië, bij enkele uegerstammen in Centraal-Afrika en in OostPeru. Een enorme verbreiding dus!
  IX. W e e f s e l s.
  Naast de meer bekende Atjeh'sche idjas en de goudweefsels van
  Kota-Gëdaug (Pad. Bovenl.), te Berlijn, Leipzig en Weenen aanwezig, trokken eenige Bataksche doeken bijzonder mijn aandacht.
  Dit waren donkerbruine weefsels met lichtbruin doorweven, en
  waarin een zeer uitvoerig ornament in blauwen ikat aanwezig was.
  Vreemd was het, doeken in dit genre in de drie genoemde musea
  aan te treffen, terwijl hiervan zelfs in de musea en de particuliere
  collecties ten onzent geen staal aanwezig is.
  Een typisch Bataksch doek, door zijn rhombenpatroon verwant
  aan de patola-doeken, die overal in den Archipel aangewezen kunnen worden, kwam stereotiep voor en herinnerde sterk aan eene
  imitatie van zijde-weefsel in katoen. Ook de andere toonden dat
  streven, iets, dat geheel niet van de Bataksche doeken bekend was.
  Trouwens de gecompliceerde ornamentatie, door ikatten aangebracht,
  was evenzeer onbekend '.
   Te Barmen waren doeken, die aardig aansloten bij de Bataksche
  ragi-doep's. Dit zijn de groote slimoets, in welks einden een groot,
  vierkant stuk is ingevoegd, met bijzonder gedetailleerd weefornament,
  waarin de Bataks voorouderbeelden meenen te zien. In dit museum
  Verg. Plaat XII, fig. 1 en 2 in Bulletin Kol. Museum, N° 29(Deo. 1903).
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  640
  
  VERSLAG EENEB, STUDIEKEIS.
  waren twee dergelijke lappen, afzonderlijk gebruikt eu met kralen
  omzoomd. Een groote, witte doek was aan de uiteinden geheel
  doorweven met een ragi-doep versiering. Ook een mooie, bruine
  slimoet met geel doorweven van de Abit-Bataks, die door zijne
  kralenversiering alleen door hoofden gedragen mag worden.
  Op de Haagsche weefselteutoonstelling in 1901 was een vierkante lap van Bengkoeleu, ingezonden door het R. E. museum te
  Leiden, die door het mythologisch ornament op streng geometrischen
  basis bijzonder de aandacht trok (N° 177 van den catalogus). Iets
  dergelijks was geheel niet van dit gewest bekend; wel kwamen in
  de Lampongs eeuigszins gelijke lappen voor.
  Dat de herkomst-opgave van genoemd exemplaar juist was, bleek
  in het Weener museum. Hier was een analoge doek, hoewel anders
  geornamenteerd en ook weer als afkomstig uit Bengkoelen geïnventariseerd.
  Waarvoor die vierkante lappen dienen, was geheel onbekend.
  Eene aanteekening van H. O. Forbes (niet in zijn bekend werk te
  vinden) was bij eeuige Lnmpongsche lappen gevoegd, die hierover
  eenig licht gaf. Bij begrafenismaaltijden werden die lappen gebruikt
  om over de opgedragen spijzen te liggen. Vermoedelijk staat dus het
  svmbolieke ornament, waarin ook menschen figuren voorkomen, met
  de doodenvereering in verband '.
   Ook uit de Lampongs was te Weenen een zijden doek, een
  namaak tjindé, die vrijwel analoog was aan een exemplaar in het
  Rjtterdamsch museum voor L. en V., waarvan de herkomst uit
  de Lampongs betwijfeld werd.
  Te London, Weeuen, Leipzig en Berlijn waren talrijke doeken
  uit Borneo, die bewezen, welke belangrijke weef kunst op dit eiland
  bloeit (of gebloeid heeft). Doeken uit Serawak met flottanten inslag
  herinnerden sterk aan hetgeen op de Sangir-eilauden in kofo wordt •
  gemaakt. Een enkel doek van de Beadja-Dajaks bewees, dat de
  flottante inslag ook bij weefsels uit vezels (lemba) voorkomt. Prachtige ikats op katoen toonden, hoezeer ook deze weefselversiering op
  Borneo gekend wordt.
  In verband met de reeds door mij gevonden verwantschap van
  i Blijkens Bulletin Kol. Mus. N° 29 (Deo. 1903) p. 49-50 komen deze lappen
  van Tandjoeng Djati aan het Ranau-meer, dus feitelijk nog Palembang, op
  de grens van Bengkoelen. Verg. Forbes' „A Naturalist's wanderings in the
  Eastern Archipelago... from 1878 to 1883", London 1885, p. 175—176.
  .Red. <Z. Bij'rfr.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  VEUSLAG EEKEB, STUDIEB.EIS.
  641
  
  Dajaksch werk met Timoreesch snij- en vlechtwerk was het belangrijk , te Weeneu en Leipzig eenige Dajaksche doeken te
  vinden, die sterk aan de Timoreesche door ornament en bewerking herinnerden. Een doek, te London van de Zee-Uajaks,
  droeg zeer merkwaardige mensenfiguren. Ook in weefkunst blijkt
  het Dajaksche werk dus niet zoo zelfstandig te zijn, als algemeen
  vermoed werd.
   Naast Borneo mocht ik uit de Timorgroep te Berlijn eene mooie
  collectie Timor-weefsels vinden, die licht gaven over het weefsel in
  het Westelijk en Oostelijk deel van dit eiland. Al is aan het licht
  gekomen dat in het snijwerk van beide deelen belangrijke verschillen
  voorkomen, zoo bleek dit niet bij het weefsel het geval te zijn.
  Geheel onbekend was het, dat in het Oostelijk deel van den
  Iadischen Archipel ook vezels geïkat werden. Dit was alleen van
  Borneo bekend, maar bleek te Berlijn ook op Timorlaoet en de
  Aroe-eilanden het geval te zijn.
  Trouwens over deze techniek gaf mijn reis veel nieuws! Deze
  techniek bleek in geheel Melanesië verspreid te zijn; zelfs op Duitsch
  N.-Guinea kwam een verschoven ornament (zooals de kaïn's limboto
  bewerkt zijn) op saamgebonden palmbladen voor. Terwijl op de
  Saugir-eilandeu kofo uitsluitend met nottanteu inslag versierd wordt,
  bleek op Mindanao een zeer belangrijke kofo-industrie met prachtige
  ikat-bewerking te bestaan.
  De aanwezigheid van ikatten iu het zuiver gebleven Melanesië is
  mooi aansluitend bij het feit, dat de Timor-groep een beslist centrum
  van deze weeftechniek is en doet het oude vermoeden, dat aan de
  Hindoes de ontwikkeling van het Indische weefsel zou verschuldigd
  zijn, geheel te niet.
  Een toestel te London en een compleete ikat-collectie uit Kisar
  te Berlijn gaven nieuw licht, wat betreft de bewerking. Ook bleek
  te Berlijn, dat er op Kisar een interessante gordel weverij moet bestaan , waarvan de vele gordels in de Timor-groep afkomstig zijn.
  Eerst werd vermoed, dat dit Boegineesch werk was, met kaarten
  geweven, doch dit schijnt onjuist te zijn. Die gordels worden op
  een gewoon weeftoestel van klein formaat gemaakt.
  F o t o ' s en r u b b i n g s.
   Van de ten onzent ontbrekende voorwerpen zijn door mij foto's
  gemaakt naar 227 exemplaren, benevens ongeveer 100 rubbings en
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  schetsen.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  642
  
  VERSLAG EENER STUDIEREIS.
  B e w e r k i n g van het v e r k r e g e n
  
  studiemateriaal.
  Het Koloniaal Museum te Haarlem heeft zich voorgenomen een
  reeks vau beknopte monografieën van Indische kunstnijverheid te
  doen verschijnen, gebaseerd op het materiaal in de Nederlandsclie
  en de door mij bezochte collecties.
  Als eerste nummer verschijnt binnenkort /'Het Weefsel in den
  Indischen Archipel//, met 40 illustraties in autotypie buiten den
  tekst benevens 14 zincografische afbeeldingen in den tekst *. Successievelijk zullen op dergelijke wijze behandeld worden: het bamboesnijwerk, kralen- en vlechtwerk, potteubakkerij, batik en plangi,
  beeldsnijwerk.
  Aanvankelijk zullen deze als Bulletin uitgegeven worden om,
  wanneer na eenige jareu de serie voltooid is, tot een boekdeel
  saamgevoegd te worden, dat aldus een overzicht vau de vooruaamste
  verschijningen op O. Indisch kunstnijverheidsgebied kan geven, voor
  zoover deze in Europa bestudeerd kunnen worden.
  Daar deze monografieën van beknopten aard moeten zijn — eeue
  beperking, die voorgeschreven wordt door de geldmiddelen van het
  Koloniaal Museum — lijkt het mij zeer wenschelijk voor het.
  bamboe-ornament der Dajaks een uitzondering te maken en deze in
  den vorm van mijn //Timoreesch Snijwerk en Ornament// te behandelen , waarnaar in de beknopte monografie vau het bamboe-snijwerk
  in den Indischeu Archipel kan verwezen wordeu.
  Een belangrijk materiaal staat mij hiertoe ten dienste, dat aantoont, welk een schitterende serie van ornamenten op dit eiland
  aanwezig is eene rijkdom in versiering, die zelfs op het Europeesche
  kuustgebied geen gelijke, kan viudeu.
   Als leerstof voor onderwijs in huisvlijt kan eeu dergelijke uitgaaf
  van waarde zijn.
  12 Nov. 1903.
  ' Thans verschenen als Bulletin Kol. Museum X° 29 (Dec. 1903).
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 12:06:38PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  