text: OOK WESTINDISCH STAATSRECHT
  DOOR
  
  JHR. L. C. VAN PANHUYS
  
  In 1934 zag bij de N.V. J. B. Wolters' uitgevers-maatschappij
  het eerste deel het licht van de serie C/irecAfccAe .Storage» 2o/ a>
  gescAzeieni's, Ae< staa/srecAi en de econome van iVea*er/ana*scA-/na'ie.
  Het bevatte De wto&'e /f ewcAeniKs, een /£o/omao/-AisfomcAe siwüe
  over de /aren jr55^-/S66 door dr. S. L. van der Wal, die in de inleiding zijn dank betuigt aan hen, die het tot stand komen van
  dit geschrift mogelijk hebben gemaakt, namelijk vóór allen aan
  prof. dr. C. Gerretson voor diens leiding; dan aan hen, die hem
  den toegang hebben geopsnd tot de verschillende archieven: in
  de eerste plaats dan eerbiedigen dank aan den minister van Koloniën, dr. Colyn; voorts zeer veel dank aan den directeur van het
  Kabinet der Koningin, jhr. mr. van Tets van Goudriaan, aan den
  directeur van het Koninklijk Huis-archief, dr. Japikse; aan dr. E.
  A. Keuchenius en aan de familie Elout van Saeterwoude.
  Het boek werd destijds aan de redactie van dit tijdschrift ter
  beoordeeling toegezonden en in den jaargang 1934, blz. 238, door
  mr. B. de Gaay Fortman kort besproken, nadat, zeide hij, de
  redactie even geaarzeld had, of het boek wel besproken moest
  worden in een tijdschrift, dat de West tot voorwerp van studie
  wil gemaakt zien. Echter — de motie Keuchenius, zoo schreef
  mr. de Gaay Fortman verder, heeft wel betrekking op een OostIndische aangelegenheid, de benoeming van den pas opgetreden
  minister van Koloniën Mijer tot gouverneur-generaal, maar raakt
  in wezen een zaak van koloniaal regeeringsbeleid, die zich even
  goed ten opzichte van Suriname en Curasao kan voordoen.
   Prof. Gerretson heeft ons verheugd door ons Deel XX der
  (72recAJscAe fitjoVage» te schenken, welke Bijdragen onder zijn
  leiding staan en nu door de N.V. A. Oosthoek's Uitgevers Maatschappij te Utrecht worden uitgegeven. Het is het op 16 Juni gedagteekende academische proefschrift: ƒ. W. van Lansierge en de
  wan art. 4 va» a*e geAewne tns/rMc/ie van 5 /«nt JS55 door
  — 376 —
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 10:12:59PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  OOK WESTINDISCH STAATSRECHT
  
  377
  
  dr. M. Boon; de redactie van Z)« W«* /tufóscfc Güfc heeft er in
  toegestemd, dat dit lijvige geschrift van 334 bladzijden in dezen
  gids door cns zou worden aangekondigd.
  Wat is er met die geheime instructie ? zoo vraagt de lezer zich
  af. In het hoofdstuk „Minister en Landvoogd", blz. 8, geeft dr.
  Boon het antwoord aan: Bij art. 4 van de Geheime Instructie van
  5 Juni 1855 was de langdurige, telkens weer opvlammende, strijd
  over de verhouding tusschen het Opperbestuur en den Landvoogd eindelijk beslist: „De bevelen des Konings worden den
  Gouverneur-Generaal door den Minister van Koloniën kenbaar
  gemaakt. Hij is, met inachtneming van het bepaalde bij art. 38
  van het Reglement op het beleid der Regeering van NederlandschIndië gehouden aan die bevelen, zoomede aan de overige aanschrijvingen van den Minister van Koloniën, uitvoering te geven
  met den spoed, waarvoor zij vatbaar zijn".
   Dit art. 4, dat tot voor enkele jaren geheim was en dat het eerst
  in 1938 werd gepubliceerd door dr. J. Kiers in zijn academisch
  proefschrift Z)e ZÏCTefcw ies /Cowtwgs Z)e verAo«<it«g va« i^ontng',
  Aft'msfcr en Lawduoogd! /usfomcA wcr/fe/aaraf, in £7/fec/t2scAc J3*y</ragwt XIII, blz. 200-223, heeft de verhouding tusschen Nederland en Indië gedurende bijna drie kwart eeuw beheerscht. Hoe
  is echter de practijk van dit artikel geweest ? Hoe groot is de mate
  van zelfstandigheid geweest die de Indische Regeering heeft genoten, en welke onderwerpen heeft zij practisch zelfstandig geregeld? En bovenal: hoe werden de spanningen en conflicten, die
  in een dergelijke verhouding noodzakelijk nu en dan optreden, tot
  oplossing gebracht ? Wanneer bij een strijd van belangen tusschen
  het koninkrijk en een van de rijksdeelen de leiding van het koningrijk zijn inzicht niet zou kunnen doorzetten, zou het feitelijk
  met het rijk gedaan zijn. Anderszijds is evenzeer waar, dat een
  onberaden gebruik van de bepaling, die de plicht tot gehoorzaamheid van den landvoogd aan de Kroon beheerscht, en van het
  recht aanwijzingen te geven de natuurlijke ontwikkeling van Indië zeer zou kunnen belemmeren. Hoezeer men reeds vroeg de
  moeilijkheid heeft gevoeld blijkt uit de door dr. Kiers aangehaalde instructie voor den Gouverneur van Curacao van 1815, waarin
  men naar een formule van 1807 terugkeert (blz. 69), waarin art.
  18 alle bezwaren opheft en den gouverneur verplicht om stiptelijk
  de bevelen na te komen, welke hem door het De/»ariewc«i ua«
  &oo/>A««ie/ e» &o/<m»ë» worden toegezonden.
  Art. 6 van de Instructie (Kiers, blz. 201) verplicht den Gouverneur-Generaal tot een geregelde briefwisseling met den minister
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 10:12:59PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  378
  
  L. C. VAN PANHUYS
  
  van Koloniën over alle belangrijke zaken en zorgt, dat deze ten
  spoedigste te zijner kennis komen. Dr. Boon heeft deze briefwisseling om zoo te zeggen onfc&&. Enkele malen is zij door een minister in het archief van Koloniën achtergelaten; de meeste bewindslieden hebben haar bij hun heengaan medegenomen, maar
  het grootste en verweg belangrijkste deel ervan kon bij de nazaten
  der briefwisselaars worden opgespoord.
  Wij gaan niet op den allerbelangrijksten, maar alleen Nederlandsch Oost-Indië betref f enden, inhoud van de door dr. Boon
  weergegeven inhoud van honderd zes en tachtig brieven in. Dr.
  Boon bevestigt § 80 van Kiers' studie, waarin staat, dat de verhouding Kroon-Landvoogd in 1807 is ontstaan, dat zij in 1815
  niet is gewijzigd. In 1855 en 1925 evenmin. Ruim 130 jaar heeft
  zij alle politieke stormen getrotseerd. Hoe kon dat? 1° Zij was
  geen bedenksel van Kamerjuristen en staatsrechtleeraars, maar
  vloeide voort uit den aard der zaak; 2°. Zij was occult en daardoor
  onaantastbaar voor de wet; haar kern lag in art. 4 van de Geheime Instructie 1855. Naar geldend rijksstaatsrecht brengt de
  verhouding tusschen koning en minister van Koloniën mede, dat
  elk bevel van den minister van Koloniën (iedere ministerieele
  aanschrijving in bindenden vorm) door den landvoogd als een
  bevel van den koning — respectievelijk naar het inzien van dr.
   Kiers (blz. 118) in ruimeren zin als aanwijzing des konings —
  moet worden beschouwd. Een gouverneur is nu eenmaal — en heeft
  hij daar bezwaar tegen, dan moet hij het ambt niet ambieeren —
  gehouden de hem door den minister van Koloniën, (bijpersoon
  maar niettemin onafscheidelijk onderdeel van de Kroon) gegeven
  aanwijzingen na te komen, omdat hij den Koning onderworpenheid, afhankelijkheid en gehoorzaamheid verschuldigd is. Hij mag
  zich, naar ons inzicht, niet verschuilen achter de bewering, dat
  hij wel bereid is de Kroon te gehoorzamen, maar bezwaar heeft
  tegen voorschriften of plannen, die naar zijn meening slechts van
  het departement van dien minister afkomstig zijn. Acht hij niettemin zoodanigen invloed van het departement mogelijk, dan
  blijft den gouverneur het middel van particuliere briefwisseling
  met den Minister, overkomst met verlof voor een particulier onderhoud, en ontvangt hij geen voldoening en staat zijns inziens
  de welvaart van het gebiedsdeel op het spel: ontslagaanvraag.
  Wij weten zeker, dat tusschen ministers van Koloniën en landvoogden in de West particuliere briefwisseling is gevoerd. Volgens door het kabinet van het departement van koloniën aan ons
  gegeven inlichtingen zijn daar echter geen particuliere brieven
  van ministers met land voogden in de West gevonden.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 10:12:59PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  OOK WESTINDISCH STAATSRECHT
  
  379
  
  Dr. Boon wijst een spoor aan, als hij den heer G. van Lansberge bijzonder dankt voor de bereidwilligheid, waarmede hij
  hem niet alleen inzage doch ook toestemming tot publicatie heeft
  verleend van de particuliere briefwisseling tusschen de ministers
  Alting Mees, van Bosse en baron van Goltstein, en den gouverneur-generaal mr. J. W. van Lansberge. Zou nu ook niet een nazaat van Lansberge bereid zijn te laten onderzoeken, of er ook
  met den vader van mr. J. W.; den heer R. F. C. van Lansberge
  particuliere briefwisseling met ministers van koloniën is bewaard
  gebleven, en ook daarvan toestemming tot publicatie willen geven? De heer R. F. C. van Lansberge werd bij k.b. van 28 April
  1855 tot Gouverneur van Curacao, bij k.b. van 21 April 1859 tot
  Gouverneur van Suriname benoemd en legde op 29 Juni 1867 het
  bestuur neder, naar Thomson meldt na een geschil met minister
  N. Trakranen.
  Moge dan spoedig ten behoeve van de samenstelling van een
  academisch proefschrift onderzoek worden gedaan, naar particuliere briefwisseling van ministers van koloniën met Westindische
  landvoogden.
  Behalve de £ncyc/o^>aeij« z/an iVftfcr&wufscA H^cs/-/«rftë, blz.
  117-138, blz. 607 en 769 zullen ter vergelijking in het bijzonder
  kunnen dienen: mr. dr. H. W. C. Bordewijk's £fa*ufefr»gen ower <&
  /te/ 6e/«»<2 <&r ifcgmng »n ie Ao/ontën 5«rt«ame en
  o, uitgegeven door het Koninklijk Instituut voor de Taal-,
  Land- en Volkenkunde van Nederlandsch Indië, 's-Gravenhage,
  Mart. Nijhoff, 1914 en het artikel „Onze koloniale autonomie
  vóór honderd jaren", van mr. L. M. Rollin Couquerque in de verzameling i?ecA/sAjstortscAe opstellen aangeboden aan mr. S. J.
  Fockema Andraea, hoogleeraar aan de Universiteit te Leiden.
  Haarlem 1914, blz. 89-113.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 10:12:59PM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  