text: Spondias pinnata
  Sterculia foetida
  Sterculia oblongata
  Syzygium (Eugenia) zeylanicum
  Tamarindus indica
  
  237
  natu
  wajuh
  mer a
  "sora"
  "paiq"
  nggudu
  ajo
  kemuning
  kalo
  lamung
  konca
  haju mengih
  kelasi, lasi
  kelasi mama
  paré
  berge lang
  rambuq
  ngolo pesu
  landis
  pedé
  réa
  satah ara-ndaé
  anggur
  gelgudaq
  daléng
  sepa
  sabia
  nggalong
  warang
  kendau
  jati talu
  ngolo soka
  gambong
  nar a
  wajuh lawé
  "dikik ngalong"
  bangko
  lato keriwa
  belang
  sambi
  mbuhung
  rakék
  ara-ndaé
  tu ru dekiq
  ?paropa
  boka
  nggalnggoang, nggelenggoang
  leséng
  woh, wos
  nitaq
  ?nggulung
  doli, duli
  
  238
  
  Combret.
  Combret.
  poaceae
  Poaceae
  Malvac.
  Cucurb.
  Malvac.
  Annonac.
  Verben.
  Apocyn.
  Olac.
  Meliac.
  Zingib.
  Rhamnac.
  Rhamnac.
  Rhamnac.
  Komodo
  Terminalia catappa
  Terminalia zollingeri
  cf. Themeda
  Themeda spp.
  Thespesia populnea
  Trichosanthes sp.
  Urena lobata
  Uvaria rufa
  Vitex pubescens
  Wrightia pubescens
  Ximenia americana
  Xylocarpus sp.
  Zingiber officinale
  Ziziphus sp.
  Ziziphus horsfieldii
  Ziziphus nummularia (rotundifolia)
  
  Synonieme namen van families
  palmae
  Arecaceae
  Asteraceae
  Compositae
  Caesalpiniaceae
  Leguminosae I
  Guttiferae
  Clusiaceae
  
  Lamiaceae
  Mimosaceae
  Papilionaceae
  Poaceae
  
  ?ketapang
  menggé
  satah
  satah wakah
  mbeloti(q)
  kedangka
  puduk
  lékéng
  pampa
  niti
  ntimi
  butung
  lia
  lengkang moné
  kalangka
  lengkang
  
  Labiatae
  Leguminosae I I
  Leguminosae III
  Gramineae.
  Bijlage 3
  
  Namen van weekdieren
  
  De wetenschappelijke namen van de mollusken z~Jn, onafhankelijk van
  hun plaats in de systematiek, alfabetisch naar geslachten geordend.
  Deze wetenschappelijke namen mogen slechts als benaderingen beschouwd worden, maar ze zijn mijns inziens toch wel nuttig. Ze zijn
  verkregen door vergelijking met afbeeldingen, voornamelijk uit de
  boeken van Oliver (1975) en van Bartsch en Nichols (1946). In enige
  gevallen zijn alleen maar groepen gedetermineerd.
  Alleen wanneer een Komodonaam bekend was werd een soort opgenomen.
  Het spreekt vanzelf dat talrijke wetenschappelijk verschillende
  soorten een gelijke naam hebben.
   Acmaea
  Amphidromus contrarius jaeckeli
  Anadara maculosa
  Argonauta
  Asperitas coloratus komodoensis
  Cerithium
  Cerithium
  Cerithium
  Charonia
  Chicoreus
  Chiton
  Chlamys
  ?Cittarium
  Conus
  Cymatium
  Cymbiola
  Cymbiola
  Cymbiola
  Cymbiolacca
  Cymbiolacca
  Cypraea
  Cypraea
  Cypraea
  Haliotis
  Haliotis
  Hippopus ?hippopus
  Isognomon isognomon
  Lambis
  Malea, ?Tonna
  Margaritifera margaritifera
  Melo
  Monodonta
  Monodonta
  
  tué I
  kesing napu
  batoq
  aru-gélé
  belsowang, kesing sowang
  bo I
  bo kidiq
  kesinq léwah
  bo II
  kesing dupa
  dukuh
  pinggang beléq
  lang I
  geloso
  bo torong
  gali-toronq
  gali-moné
  gali-winé
  qali I
  gali II
  ngao kelaing
  ngao muréng
  ngao popoq
  kalau taka
  kalau torong
  gima-moné
  paéh
  ranqqa-rusa, ungkang-rusa
  bo taka
  setahi
  kintah, kintar
  kesing nggolaq I
  kesing sipuq
  
  240
  
  Komodo
  
  Murex
  Murex
  Nautilus pompilius
  Nerita
  Nerita
  Neritina
  Ostrea
  Patella
  Patella testudinaria
  Pinctada margaritifera
  Pinna
  Sepia
  Strornbus plicatus
  ?Terebra
  ?Terebra
  Tridacna
  Tridacna gigas
  Tridacna squarnosa
  Trochus ?rnaculatus
  Trochus niloticus
  ?Turbo
  ?Turbo
  Urotheutis
  
  kesing dek iq
  kesing nahang
  karontong
  kesing
  kesing paéh
  kesing, kesing mincé
  tiréng
  kelérnpéq, ?gelémpé
  ?tué II
  japi-japi, jejapi
  po
  pusuq taka
  ndala
  logéq
  tekejong
  seloq
  tulang
  gima winé
  bincong
  bincong watu, ?rnbolé
  kesing nggolaq 11
  lang II
  pusuq lawé
  
  Familie
  Familie
  Bovenfamilie
  Klasse
  
  Architectonidae
  Pectinidae
  Muricaceae
  Bivalvia
  Bivalvia
  
  kesing lépa, kesing léwah
  pinggang, pinggang lépa
  kesing dupa 11
  biting
  kaluka.
  Bijl"age 4
  
  Namen van vissen
  
  Evenals bij de weekdieren heb ik om de Komodonamen te voorzien van
  hun wetenschappelijke equivalent platen laten bekijken. Ik gebruikte
  daarvoor Delsman en Hardenberg (1954) en Bartsch en Nichols (1946).
  Mijn voornaamste informanten waren daarbij Magu, en een jaar later
  Ahama. Deze manier is gezien vanuit de taxonomie zeer gebrekkig,
  maar in de praktijk de enig mogelijke. Overigens is mij uit kruisvragen, steekproeven en de vergelijking der uitkomsten van elk der
  informanten gebleken dat de benaderingen goed te noemen zijn.
   De nomenclatuur is verouderd, maar Dr. N. Boeseman, de deskundige
  van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden, ried mij ten
  zeerste af om te trachten de namen te moderniseren. Nu kan elke
  vakman aan de hand van genoemde boeken gemakkelijk zijn oordeel
  vormen.
  Men hoeft er zich niet over te verwonderen wanneer er in deze
  lijst enige homonieme namen voorkomen. In Bartsch en Nichols (1946:
  92) staat: "Over 130 wrasses and about fifty different parrotfishes are recognized from the East-Indies; about fifty wrasses and
  twenty-two parrot-fishes are supposed to occur in the Hawaiian
  Islands".
  Overigens kan men er verbaasd over staan dat een jongeman als Magu
  zulk een groot aantal vissen trefzeker kan benoemen.
  Abudefduf septemfasciatus
  Acanthurus strigosus
  Aetobatus narinari
  Amphiprion
  Anguillidae
  Apogon (melanopus)
  Arius sagor
  Balistes mitis
  Balistes undulatus
  Batrachus grunniens
  Belonidae
  Caesio chryzonus
  Caesio coeruleus
  Caesio cuning
  Caesio pinjalo
  Caranx speciosus
  Carcharias menissorah
  Chaetodon meyeri
  Chaetodon trifasciatus
  Chanos chanos
  Clupea (moluccensis)
  Clupeidae
  
  ihang tekuku muréng
  ihang arnai
  pai pas a
  ihang tekuku I
  duna
  ihang karonga
  ihang jéngoq
  ihang pogo pita
  ihang pogo
  nepung
  ihang kemanong
  kambulé rara
  kambulé jac
  kambulé monca
  ihang ila
  bengkolo
  kiu tengiri
  jamranté, jawa-ranté I
  ihang tekuku II
  ihang ombo
  ihang ?turi
  ihang témbang
  
  242
  Cynoglossus sp.
  Cypsilurus poecilopterus
  Decapterus sp.
  Diodon hystrix
  Echeneis naucrates
  Epinephelus fuscoguttatus
  Epinephelus boenack
  Euthynnus ?alletteratus
  Euthynnus ?pelamys
  Exocoetus sp.
  Galeocerdo rayneri
  Gazza minuta
  Gerres punctatus
  Hemiramphus far
  Heniochus macrolepidotus
  Hippocampus kuda
  ?Holocentrum rubrum
  Lates calcarifer
  Lethrinus rostratus
  Lutjanus decussatus
  Macrones gulio
  Megalaspis cordyla
  Mobula eregoodoo
  Monacanthus choirocephalus
  Mugil ?labiosus
  Myripristis melanostictus
  ?Muraena sp.
  Naseus sp.
  Ostracion turritus
  Parupeneus barberinus
  Periophthalmus sp.
   Pisoodonophis boro
  Platax
  Platycephalus scaber
  Plotosus canius
  Pristus
  Pterois russelli
  Saurida tumbil
  Scarus muricatus
  Scarus pulchellus
  ?Scomber
  Scomberomorus guttatus
  Siganus vermiculatus
  Siganus ?vulpinus
  Sphyraena jello
  Stegostoma tigrinum
  Tetraodon
  Trichiurus savala
  Trygon ?sephen
  Trygon ?uarnak
  Thryssa setirostris
  Variola louti
  Zygaena
  Zygaena blochii
  
  Komodo
  jujuh
  ihang lélaq I
  ihang lajang
  ihang rutung
  ihang keming
  garawa muréng
  garawa (rara)
  ihang bengkuning
  ihang tangkala
  ihang lélaq II
  kiu mpinga
  ihang kakaa
  ihang kabancé
  ?ihang orah
  ihang tatapé I
  jer(e)muti
  ?tatapé II
  ihang tana
  ihang ?paponto
  ihang kamonca
  ihang itu I, étu
  ihang tengkuru
  pai ncanga
  ihang pogo lamung
  ihang tampulé, tampolé
  jawa-ranté 11
  daong
  kumai ungkang
  ihang tongka
  ihang jéngoq
  ihang karkontong
  mbelaé daong
  ihang (tatapé) lajah
  ihang ?jujuh 11, ihang ?waja
  ihang itu II
  kiu kemanong
  ihang sanciwé, sang siwé, tamba siwé
  ihang ora
  angké
  ihang lewuq, ?ihang mogor
  ramlondé, ruma londé
  ihang tangiri
  sencara muréng
  sencara monca
  ihang senamba
  kiu teké
  ihang dibu
  ihang jeriwang
  pai bendéra
  pai compo
  ihang turi 11
  ihang sunu
  kiu gergaji
  kiu bingkung
  
  Bijlage 4 Namen van vissen
  
  243
  
  Niet gedetermineerd zijn: arnai bendéra, karongo bangko, méné, méné
  mona, méné tarsuku, mirung, nggawa, rambing, sampé-réa, tembolo; en
  de zoetwatervissen: ng(g)éfa, ombo 11 en tampolé 11.
  Bijlage 5
  
  Namen van vogels
  
  De wetenschappelijke namen van vogels heb ik aangepast aan de namenlijst van Floresvogels die Dr. G.F. Mees, de ornitholoog van het
  Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden, mij in 1974 toestuurde.
  De lijst voor Komodo baseer ik op de gegevens van Hoogerwerf. Voor
  het grootste gedeelte zijn die in Appendix 7 van Proposed National
  Park Komodo (1977:87) opgenomen. De 'vernacular names' daar vormen
  echter een ongedefiniëerd mengelmoes. Slechts enkele (kolong, péka)
  zijn gangbare Komodotaal.
   Een voor Komodo nieuwe vogel, de aalscholver phalacrocorax
  sulcirostris, nam ik zelf waar. De Komodonamen verzamelde ik enige
  malen bij observaties. De meeste kreeg ik met een grote graad van
  zekerheid door navragen. Ook van vogels waarvan (nog) geen Komodonaam bekend is zijn de wetenschappelijke namen hier ondergebracht.
  In de lijst zijn ook de vogels opgenomen welke alleen op Padar
  en Rinca officieel zijn geregistreerd. Ze zullen waarschijnlijk ook
  wel op Komodo voorkomen.
  Fregata ariel
  péka jawa
  bango
  Ardea sumatrana
  Butorides striatus
  bango popo
  Egretta sacra
  kodo
  Nycticorax
  Phalacrocoracidae Phalacrocorax
  sulcirostris
  Anatidae
  Anas
  ngara
  Pandion haliaetus
  pinggang
  Pandionidae
  Haliaeetus leucogaster
  Accipitridae
  Accipiter novaehollandiae
  amina 1
  Haliastur indus
  Falco moluccensis
  muiq
  Falconidae
  ?Falco severus
  Amaurornis ?phoeniRallidae
  kara-koaq
  curus
  kerata
  Phasianidae
  Gallus varius
  won tong
  Megapodius freycinet
  Megapodiidae
  Turnix maculosa
  bubu
  Turnicidae
  Charadriidae spp. en Scolopacidae
  (parvae)
  anaq gui
  Numenius spp.
  ?gui
  Scolopacidae
  ?gui
  Esacus magnirostris
  Burhinidae
  péka
  Sterna spp.
   Sternidae
  Caloenas nicobarica
  Colombidae
  
  Fregatidae
  Ardeidae
  
  Rinca
  
  Rinca
  
  Bijlage 5 Namen van vogels
  
  Psittacidae
  Cuculidae
  
  Strigidae
  
  Caprimulgidae
  Apodidae
  
  Alcedinidae
  Meropidae
  Picidae
  Alaudidae
  Hirundinidae
  Campephagidae
  Dicruridae
  Oriolidae
  Corvidae
  paridae
  Turdidae
  Sylviidae
  Muscicapidae
  Pachycephalidae
  Motacillidae
  
  Artamidae
  Nectariniidae
  Estrildidae
  Dicaeidae
  Zosteropidae
  Meliphagidae
  
  245
  
  Chalcophaps indica
  Ducula aenea
  regung
  ?Ducula bicolor
  Geopelia striata
  kolong
  Macropygia ruficeps
  Ptilinopus reginae
  Ptilinopus melanauchen
  Streptopelia chinensis kukuh, kukur
  Cacatua sulphurea
  kéka
  Centropus bengalensis
  Padar,Rinca
  Centropus sinensis
  Eudynamis scolopacea
  mori urang 2
  Ninox scutulata
  bungga sétang 3 Rinca
  Rinca
  Otus scops
  Tyto alba
  kaka kéaq
  padar
  Caprimulgus
  Collocalia esculenta
  kaka raD
  Collocalia inexpectata sobu
  Cypsiurus batasiensis
  Halcyon chloris
  Halcyon sancta
  Merops superciliosus
  Rinca
  philippinus
  Dendrocopus moluccensis
  kaka wetoq
  Mirafra javanica
  Hirundo striolata
  Rinca
  Hirundo tahiti ca
  Coracina novaehollandiae
  lioq
  Dicrurus hottentottus ?kaka raD
  Oriolus chinensis
  kéroh
  Corvus macrorhynchus
  kaka po
  Parus major
  Saxicola caprata
  Cisticola juncidis
  Hypothyrnis azurea
  Pachycephala
  pectoralis
  Anthus novaeseelandiae
  Motacilla
  Rinca
  Artamus leucorhynchus
  Anthreptes malacensis kesiq4
  Nectarinia jugularis
  Poephila gut ta ta
  Rinca
  Lonchura punctulata
  Dicaeum igniferum
  Dicaeum
  Zosterops chloris
  Rinca
  Zosterops wallacei
  Philemon buceroides
  kaka koaq
  
  Bijlage 6
  
  Overige dierennamen
  
  Andere groepen uit de dierenwereld zlJn wat de Komodobenamingen
  betreft zo klein, en taxonomisch zo ongelijk, dat het beter leek ze
  niet in lijsten onder te brengen.
  De bekendere dieren vindt men in de woordenlijsten onder de gebruikelijke namen, zoals onder 'paus', 'walvis' of 'whale'. Andere,
  waarvan de soortnamen minder bekend zijn, zoals bijvoorbeeld garnalen en slangen, zijn gegroepeerd in de woordenlijst IndonesischKomodo, waarnaar in de Nederlandse en Engelse lijst vaak wordt
  verwezen.
   De volgende opmerkingen zijn over dit onderwerp nog te maken. De
  python, népa, en de aap, malo of kodé, komen op Komodo niet voor,
  ofschoon hun namen bekend zijn. De namen voor slangen bij Auffenberg
  (1980) "locally named": ular (114-115), ui ar percha (128), ui ar
  sendok (131) zijn zeker geen Komodotaal. Misa (134) voor de adder
  van Russell moet zijn maisa. Een eufemisme voor deze levensgevaarlijke slang luidt mori-keraeng, 'heer god'. De inheemse Varanus
  komodoensis heet op Komodo en West-Flores ora. Etymologisch is dit
  woord verwant aan namen voor hagedisachtigen elders. 'Zie hiervoor
  in de eerste woordenlijst onder ora. In Centraal- en Oost-Manggarai heet hij rugu, in Wélak pendugu (uit empo rugu, 'grootvadértje
  rugu') , in het Riungse bou en cembélsembé. De Bajo's in deze streken
  noemen hem embau, terwijl de krokodil embo wordt genoemd.
  De reuzenhagedis komt behalve op padar en Rinca ook voor in het
  kustgebied van West-Manggarai, in een onderbroken strook langs de
  Manggaraise noordkust, en, naar ik in Riung van betrouwbare lieden
  vernam, bijna tot aan Mbai.
  Bijlage 7 Persoonsnamen
  
  In de eerste twee lijsten heb ik getracht de namen van alle gehuwden
  die in 1977 op Komodo woonden op te nemen. Slechts een paar namen
  van jongemannen zijn er bij. Wanneer personen van elders afkomstig
  zijn, is dat tussen haakjes achter hun naam aangegeven. In de twee
  laatste lijsten zijn de 74 namen van de in juni 1982 schoolgaande
  kinderen opgenomen. 1
  Ongetwijfeld zijn verschillende namen, vooral van mannen, sterk
  gearabiseerd. Dit gebeurde vooral naar aanleiding van officiële
  inschrijvingen, en berust deels op het verlangen belangrijk te
  lijken.
   Bij mijn vragen naar namen zijn de eenvoudiger vormen, die ik
  achter de officiële naam na een komma heb gezet, minder voor de dag
  gekomen. Die 'gewone' vormen vindt men nog bij de namen van de
  schoolkinderen. Slechts bij het dorpshoofd vond ik een voor- en een
  achternaam: Muhammad Thayeb (Tayé).
  In plaats van de 'eigennaam' wordt om gehuwden aan te duiden graag
  een teknoniem gebezigd. Dus wordt 'Ama ko Hawa', 'Vader van Hawa',
  - Hawa heet het oudste kind - in plaats van Sa(q)id gebruikt, terwijl 'Ina ko Hawa', 'Moeder van Hawa', wordt gezegd om diens vrouw
  Saya aan te duiden. Meer gewoon is het om ka weg te laten. Hiervan
  vindt men voorbeelden als Ama Jama, Ama Kasé,enz. in de eerste
  lijst. Om dergelijke namen te horen gebruiken moet men zich onder
  het volk kunnen bewegen.
  Over de enige haji (in 1977) sprak men steeds als Haji Muhammad
  of puaji, 'Meneer de haji'. Pua kan ook als titel voor de lokale
  elite worden gebruikt: 'Pua Rasi', 'Meneer Rasi'; het kan echter
  ook Ama vervangen: 'Ahmad, Pua Kaija', 'Ahmad, de vader van Kaija'.
  'Dua Kasé' zal dus wel betekenen 'Oom Kasé'. Gelijknamigen onderscheidt men meestal door eenvoudige toevoeging van de respectieve
  naam van de vader. Deftiger is het gebruik van het Arabische bin,
  'zoon van', zoals Koo bin Abdulrajab naast Koo Hamé, ofwel béh,
  'dochter van', zoals Siti Amung naast Siti béh Tahami. Deze blijkbaar geliefde naam Siti is ook bij de schoolmeisjes goed vertegenwoordigd.
   Mannennamen
  Abas
  Abdulfata
  Abdulmaji
  Abdulmana
  Abdulrajab, Duraja
  Abdulwahab, Dulwaha
  Abdur(r)ahman
  Abubakar
  
  Abusaman
  Aco
  Ahama
  Ahmad, Pua Kaija
  Ali
  Amung
  Arsad
  Arsad bin Bakar
  
  Asing
  Baco:
  Bado
  Baka (r)
  Bandu
  B.edu
  Berahim, Berahi
  Berhina
  
  248
  BHa
  Caco
  Cindang
  Daé
  Dali
  Daru
  Dasing
  Dola
  Dua Kasé
  Dulhamid
  Dulwahab
  Dura
  Durhaman
  Duru (Birna)
  Hamada
  Hamnu
  Harmin
  Hasa(n)
  Hasé
  Huséin
  Ishaka
  Jala (Bajo)
  Jamdi, Jemedi
  Jamluddin, Jamludi
  Jehami
  Jelatu
  Jenudi
  Kaloso
  Kamu
  Kari
  
  Komodo
  
  Kasé
  Kasing
  Koo bin Abdulrajab
  Koo Hamé
  Léwa
  Mada
  Magu
  Mahabung
  Mahama bin Samuna
  Mahamu
  Maharang
  Haji (d)
  Makdura, Makadura
  Maku
  Manang
  Mansur
  Melasa
  Mira
  Misi
  Muhama
  Muhamad Kamu
  (Haji) Muhammad, puaji
  Mustamin (Buginees)
  Nabu
  Najo
  Nudin
  Nuhung
  Nurdin
  Nuru
  Obaq
  
  Pekarang
  Rahali
  Raja
  Rambi
  (pua) Rasi, Rasyid
  Rasi Abdurahman
  Sabang
  Safa(r)
  Sahadu
  Sai, Saqid
  Sa(q)id, Ama ko Hawa
  Salahudi, Selehudi
  Salemana, Selmana
  Samaila
  Samanq
  Samuna
  Sapa
  Selota
  Senudi (Birna)
  Sidéng
  Sota
  Tahami
  Tamu
  Muhammad 'Thayeb'
  Tempolé
  Teseri
  Tutu
  Uséng
  Wahé
  
  Dulang
  Éda
  Épaq
  Gaiya
  Gera
  Habsa
  Hadina
  Hadiya
  Haja
  Hajija I
  Hajija I I
  Halima
  Hanafi
  Haria
  Haswa
  Hawa
  Isa
  Jamatia
  Jehora
  Jetia
  Kaija
  
  Lifa
  Londé
  Hahayang I
  Mahayanq I I
  Mani
  Marifa
  Mejija Abdu
  Mina Bakar
  Misa
  Misa Tempolé
  Mudia
  MUmina
  Muna I
  Muna I I
  Muna Abdurajab
  Muna Jala
  Muti
  Mu(q)u
  Nanu
  Napi
  Nia
  
  Vrouwennamen
  
  Abdu
  Amina
  Aminah
  ?Andu(r) Hamnu
  Aria
  Ati Jala
  Ati Mansur
  Banung
  Bau
  Becé
  Beda
  Bia
  Biba
  Bibi
  Bobo
  Bulang
  Dani
  Déla
  Déra
  Dija Baco
  Doria
  
  Bijlage 7 Persoonsnamen
  Nuria
  Patiha
  Poté
  Ria
  Saéra
  Sahora
  Saida
  Saliana
  Samaila
  Sanabung
  Sarina
  Saripa
  
  Saripa Saqi
  Saya, Ina ko Hawa
  Seléha, Saléha
  Seléha Selota
  Senaq
  Seréha
  Sia
  Sima
  Sisi
  Siti Amung
  Siti Léwa
  
  249
  Siti Safa
  Siti (béh) Tahami
  Su
  Tima Abdulmana
  Tima Baka(r)
  Tima Berhima
  Tima Obaq
  Tonggé
  Uda
  Umi
  Wati
  
  Namen van jongens die geboren zijn tussen 1967 en 1973
  Aba
  Hasan
  Ramli
  Hatmin
  Sahabung
  Abas
  Abubakar
  Husén
  Sa la
  Aji
  Idrus
  Saléh
  Salu
  Jafri
  Ali
  Alias 1
  Jahaling
  Samring
  Kandi
  Alias I I
  Saqaba
  Alwi
  Kasing
  Sebabung
  Kuba
  Semai
  Ahér
  Bahruding
  Mahatu
  Seri
  Mana
  Tada
  Basra
  Batiang
  Rahali
  Taming
  Tasri
  Dahalang
  Ramang
  Yusuf
  Daming
  Raifin
  Duraja
  
  Namen van meisjes die geboren zijn tussen 1967 en 1973
  Marhana
  Sahara
  Alang
  Seri
  Marwia
  Biba
  Siti
  Masiara
  Bobo
  Siti Amang
  Fatma
  Milo
  Hamisa
  Mira
  Siti Hawa
  Naning
  Haning
  Siti Mina
  Hawaning
  Nanong
  Stramang
  Timung
  Nurma
  Isa
  Pati
  Tinsa
  Jemiang
  Raminong
  Jemila
  Ramlang
  Mahami
  
  Bijlage 8
  
  De honderd woordenlijst
  
  De 100-woorden lijst van Swadesh (Kridalaksana 1964:344) vertaald
  in het Indonesisch, Bajo, Bima, Manggarai en Komodo
  (zie ook onder
  7.1.2.  Indonesisch aku 2 engkau 3 kita 4 ini 5 itu 6 siapa 7 apa 8 semua 9 banyak 10 satu 11 dua 12 besar 13 panjang 14 kecil 15 perempuan 16 laki-laki 170rang 18 ikan 19 burung 20 anjing 21 kutu (kepala) 22 pohon 23 benih 24 daun 25 akar 26 kuli t kayu 27 kulit 28 daging 29 dar ah 30 tulang 31 lemak 32 telur 33 tanduk 34 ékor 35 bulu 36 rambut 37 kepala 38 telinga 39 mata 40 hidung Bajo aku kau kita itu iru sai ai mémong para dakau duangang basar taha dik i dinda lilla aha dayah mamanoq asu kutu poqong bibiq daong raga (kuliq kayu) kuliq daging laha bakas menaq antello tandoq éngko bulu (bulu tikoloq) tikoloq talinga mata uroh Bima Manggarai nahu aku nggomi hau ita ité aké hoqo édé hitu cou céi au apa ména (sanggéd) mboto do ica ca dua sua naqé mésé naru léwé toqi koé (dou) siwé iné wai (dou) moné ata rona dou ata uta ikang nasi (kaka lélap) lako acu hudu (h)utu fuqu puqu (haju) nggini wini roqo saung amu waké ropé (loké haju) huri loké hiqi nuru raqa dara toko péké mina mina dolu ruha wanga rangga kéto iko kéré wulu honggo wuk tuta ulu fiko tilu mada mata ilu isung Komodo ahu hou hité (édé) hiné séi apa (moei) wo do sa rua kodang léwah kidéq,kidiq ata winé ata moné ata ihang kaka bungga hutu pu (haju) (déi) ngolo waké (luki haju) luki isi ra toko minaq telo ungkang iko wunu woq,wuq kolo kal inga mat a ngirung Bijlage 8 Honderdwoordenlijst Indonesisch 41 mulut 42 gigi 43 lidah 44 kuku 45 kaki 46 lutut 47 tangan 48 perut 49 léhér 50 susu 51 jantung 52 hati 53 minum 54 makan 55 gigit 56 lihat 57 dengar 58 tahu 59 tidur 60 mati 61 berenang 62 terbang 63 berjalan 64 datang 65 berbaring 66 duduk 67 berdiri 68 beri 69 berkata 70 matahari 71 bulan 72 bintang 73 air 74 hujan 75 batu 76 pasir 77 tanah 78 awan 79 asap 80 api 81 abu 82 mérah 83 hijau 84 kuning 85 putih Bajo boa gigi délla kuku nai tuhu tangang bettah kelloh susu doké atai inung enta kékéq kita kalé katonang tidor matai rumangi luméah tumalang (paitu) paléaq ningkolo tinggéh bunang tinggé,yoq ellau bulang potéang,mamau boé urang batu gusoh tana lakaq umbu api abu mira moncombulo kunéh poté 86 hitam 87 malam 88 panas 89 dingin loqong sanga panas jarining 251 Bima Manggarai Komodo asa muqu komong woi ngis ngentu léra lema lema uhu wuku wuku édi waqi kéi tatuqu tuqus tuh rima limé lima loko tuka bara woqo bokak bokaq susu cucu susu hodo pucu pusu adé ati até no no inung inung ngaha hang ahang ngéngé akit wakéq tio lélo lélo ringa dengé dengi badé pecing, (bF\á) toang maru toko leku mata madé maté liwa anging nanging lélaq ngémo lélap lampa laho lako mai mai,cai mai,sai (ndoré) ndoré toko ngodoq doho lonto kidi heré hesé wiang mbéi téing nggahi taé wan a liro (mata) leso (mata) ro wura wulang wulang ntara ntala bolang waé banu oi urang ura usang watu wadu watu laing kelaing seraé tana tana dan a ri ru rewung tai anging obu nus nuh api afi api kerawo (kalabu) rawuk rara kala wara jao taqa jac monca monca léros lanta popo bakok (kain) , bura (badan) méqé neni,miteng muréng ai mangadi wié wiang panah pana kolang busi menes,ces ngentéq néos Komodo 252 Indonesisch 90 penuh 91 baru 92 baik 93 bulat 94 kering 95 tidak 96 bunuh Bajo penno baG alaq buntar toho nggai bonD Bima bini bou taho mbolo mango wati hadé 97 terbakar 98 jalan 99 gunung 100 (nama) tatunu la lang belluq arang mudu ncai doro ngara Manggarai penong weru diqa mbo long masa dango toé mbelé,ala, paki muntung sa lang poco ngasang Komodo wuja wou réhéng bolong mara wita peraté muntung lalang ntodoh ngarang Noten van de bijlagen Bijlage 1 Voor de aanduiding van persoonsnamen door middel van Ama, 'de vader van', zie bijlage 7. 2 De hoogte en ligging van 'Gunung Arab' op de kaarten was nogal
  verwarrend. De 'aeronautical' kaart van de Army Map Service, 1961
  geeft als hoogte 823 meter aan, een Britse stafkaart, waarvan ik
  alleen een gefotokopieerd stukje bezit, geeft 830 meter. Ehrat
  daarentegen geeft weer 510 meter aan. In juni 1982 beklom ik zelf
  de beboste top - die helaas geen enkel uitzicht gaf - en mat met
  een betrouwbare hoogtemeter ongeveer 755 meter.
  3 Woh is de naam van een boomsoort. Wat voor bijzonderheid de oorzaak van deze naam was, kon ik niet achterhalen.
  4 Het water van dit beekje is bitter (paiq).
  5 Op deze berg ligt volgens Abdulrajab een stenen mortier (bedih).
  6 Op kaap Kodang is, naar men zegt, door de Hollanders eens een
  vlag geplant. Wellicht vormt Lolo Bendéra een gedeelte van de
  enorme kaap, en is de naam als zodanig nog in gebruik.
  7 Dit is een nieuwe naam. Hetis een verbastering van Sun Go Ang, de
  naam van een Chinees, die hier enige jaren geleden is verdronken.
  8 Over de dood van de Dalu van Nisar zie hoofdstuk 111, het verhaal
  "Mori Manggarai".
  9 Voor ina, 'de moeder van', zie bijlage 7.
  10 De 'Moeder van Mata Réa' had overspel bedreven. Zij vluchtte,
  maar werd achterhaald door haar echtgenoot die haar het hoofd
  kloofde. Ze bond de helften met blad van pandanus (r0a) aaneen,
  en werd even verder met haar kind op de rug tot steen. Deze steen
  is nog te zien op ongeveer een kilometer uit de kust, aan de
  helling van het beekje Banu Mata Réa.
   11 Dit is wel de gewone naam. Hij wordt verklaard als de 'rivier met
  de adem van de zee', omdat het water daar in het binnenland
  vroeger zout was. Rasi verdedigt de naam 'Kelaing Tasiq' , 'zand
  van de zee', omdat er zeezand wordt gevonden.
  12 Genoemd 'De Berg van de Hut(ten) der Vrouwen', omdat bij de
  komst van zeerovers de vrouwen en kinderen zich hier verborgen.
  13 Vlak bij Majéra stroomt een riviertje met bitter water, terwijl
  honderd meter van het riviertje verwijderd een put met zoet water
  aanwezig is.
  14 Voor 'Het Eiland van de Geesten' zie bladzijde 13.
  15 Bero moet een soortnaam zijn, maar de betekenis heb ik niet kunnen vinden. Zie ook Banu Bero Kalo.
  16 Hoogerwerf geeft de naam 'Nggulung' aan een zuidelijke 'zijrivier' van de Walu Liang. Als ik goed geinformeerd ben, heet de
  bovenloop Walu Nggulung en de ben,',l,'nloop \valu Liang, en is er
  
  254
  
  Komodo
  
  geen 'zijrivier' van betekenis
  17 Aan deze Paraplusteen zouden de voorouders van de clan Ambon hun
  prauw hebben gemeerd.
  18 Dit is de Bajonaam van een rots in zee aan de ingang van Soq
  Liang. Said, die drie jaren met Bajo's ter visvangst ging, kent
  geen Komodonaam.
  19 'De berg met het cementblok' dat als triangulatiepunt dient.
  Dit werd ongeveer in 1960 geconstrueerd.
  20 Magu verzekert mij dat het woord voor zeestraat sela luidt, en
  niet selag. Men vergelijke Nusa Selaq Torong Koi.
  21 De naam 'Taguta', welke voor een bepaalde bergrug wordt gebruikt
  door Auffenberg 1981, kunnen mijn informanten niet thuis brengen.
  Dit is ook het geval met de naam Soro Masalong.
  22 Deze naam betekent waarschijnlijk 'Het Eiland waar Bonéng zijn
  Arm brak'. De baai waarin het eiland ligt heet Soq Tepo Lima
  Bonéng.
   23 De term golo, voor 'berg' is op een of andere manier uit het WestManggarai op Lalamentiks kaart (1919) terechtgekomen.
  24 De term loh wordt als afkorting gebruikt op de kaart van Leroux,
  en is aldus bij vergissing als naam voor 'baai' in Proposed
  National Park Komodo,en een enkele maal bij Hoogerwerf terechtgekomen. De invloed van de kaart in Proposed National Park Komodo
  is zo groot dat ik in 1982 steeds van 'Loh Liang' hoorde spreken,
  waar men Loho Liang of eigenlijk de plek Liang bedoelde.
  Loho is wellicht een 'ver-bima-sering' van het Bajo lohok of
  lohog, 'baai'. Auffenberg (1981:Appendix 10,278) geeft het de
  betekenis 'valley', en legt zijn loho op de kaart tot ver in het
  binnenland, evenals een enkele maal zijn so (sog).
  25 Toro is wel bedoeld als weergave van het Bj toroh, 'kaap'. Het
  Kmd equivalent daarvan is 1010. Het etymoLogisch verwante Kmd
  torong heeft de heel andere betekenis van 'rotsen aan de kust'.
  Het zijn plekken of kusten waar speciale soorten weekdieren gevonden worden, d.w.z. andere dan aan het zandige strand (kelaing)
  en op de koraalbanken (taka) . Men vergelijke de namen in bijlage
  3. Dat ook kapen wel eens als torong bestempeld worden is dus
  toevallig. Het is echter ook mogelijk dat soms van een 'bajoisme' sprake is.
  26 De herkomst van de term soro, 'baai',kan ik niet vinden.
  27 Aldus deze Indonesische, blijkbaar nieuw gevormde, naam: 'Het
  Diamanteiland' op de kaart in Proposed National Park Komodo.
  28 Zie noot 37 van hoofdstuk II.
  29 Zie hiervoor noot 21 van deze bijlage.
  30 Het heeft er de schijn van dat men 'Batu Moncong' heeft willen
  vere,:mvoudigen tot 'Moncong'. Men zie de kaart in Proposed National Park Komodo.
   31 Deze naam vind ik op de kaart van Ratman en Yasin uit 1977. Doro~
  'berg', is Bimataal, maar de betekenis van otota kan ik niet
  achterhalen.
  32 Said (zie noot 18) gebruikt Pakélor en patugas. Ik vermoed dat
  di t Pa een vel'bastering is van het Bajose 'Pulau', 'Eiland'.
  33 De juiste naam is Pui Jarang, 'Vastbinden van het Paard'. Rasi
  houdt vast aan Pua Jarang.
  34 Hoogerwerf heeft de naam 'Saärap' van Lalamentiks kaart verkeerd
  overgeschreven. Daardoor is waarschijnlijk 'Sadrap' ook op de
  
  Noten van de bijlagen
  
  255
  
  kaart in Proposed National Park Komodo terechtgekomen.
  Overigens kan mij niemand vertellen hoe de iedereen volkomen
  onbekende naam 'Saärap' zou kunnen worden verklaard.
  35 Wanneer men aanneemt dat 'Salah' identiek is met Bj 'Sella' of
  'Salla', 'zeestraat', dan is de naam 'Laut Salah' voor het noordelijk gedeelte van de straat Linta (Salah Sié) uiterst vreemd.
  Ik vind ze op de kaart van het Direktorat Geologi (1975).
  36 De term Telok Slawi is waarschijnlijk afkomstig uit de door
  Hoogerwerf vermelde Zeemansgids. 'Slawi' zal wel een verkeerd
  gehoord en begrepen 'Soq Lawi' zijn.
  37 Nusa Sobu is 'Nestjes-eiland'. Op dit eiland worden eetbare
  vogelnestjes verzameld, evenals in de grotten van Sobu Lolo
  Kodang. (Zie blz. 6.) De echte Kmd naam zou echter Nusa Dongéq
  luiden.
  De Bimanaam (sobu) voor dit handelsartikel werd gemakkelijk
  overgenomen, zoals de naam 'sarang burung' van de Maleis sprekende handelaars door de Manggaraiers; via selemburung werd dat
  verbasterd tot semburung (Verheijen 1963:704).
  38 De naam (Toro) Tantaro is op de -oude kaarten één kaap te ver naar
  het zuiden aangegeven.
  Bijlage 5
  
  2
  
  3
  
  4
  
  Zie het verhaal "Amina" in hoofdstuk III en noot 15 van dat
  hoofdstuk.
   Mori-urang, 'Heer van de regen', heet hij wel, omdat hij juist
  in de regentijd opvallen actief is, en dan vecht met kraaien,
  bij welke hij een broedparasiet is. Elders heeft de reuzenkoekoek, Scythrops novaehollandiae, de naam van 'regenvogel'.
  Bungga (of Bengga) Sétang, 'Hond van geesten (of spoken)' heet
  deze grote hier overwinterende uil uit Siberië of Japan. Zijn
  roep is ook in Manggarai zeer gevreesd (Verheijen 1963:684,
  noot 61).
  Kesiq wordt in het algemeen gebruikt voor alle kleine vogels.
  Bijlage 7
  
  Ik dank deze naam aan de onderwijzer, de heer Mh. Masir. Men had
  in 1981 geen eerste klas aangenomen. De vijfde klas bestond uit
  slechts vijf leerlingen, en een zesde klas was er nog niet.
  Nabeschouwing
  
  Getalsmatig gezien vormt het volk van Komodo in Indonesië, met nog
  geen zeshonderd inwoners, een te verwaarlozen minderheid. Het eiland
  is dan ook alleen maar bekend om de zeldzame Varanus komodoensis,
  waarvan de naam als 'komodo' is opgenomen in de Indonesische woordenschat.
  Toch betreft het hier een volk dat een uitgesproken eigen taal
  en ook eigen cultuur bezit, en een geschiedenis van zo'n 2000
  jaren. Wellicht is die niet begonnen op Komodo; ik denk aan een
  mogelijk verband met de beschaving van Warloka op West-Flores aan
  de Straat Molo. Deze voor Flores unieke cultuur moet, gezien de
  vondsten van munten en aardewerk in uitgebreide grafvelden, bestaan
  hebben tussen de elfde en de zestiende eeuw.
   Uit taalkundige gegevens is op te maken dat de oorspronkelijke
  Komodomensen een kustbevolking waren, die voor een zeer belangrijk
  deel van zee- en strandprodukten heeft geleefd. Uit de taalschat
  blijkt verder dat naar het eiland veel Manggaraiers zijn geïmmigreerd, die hun stempel hebben gedrukt op de landbouw, het verzamelen van bosprodukten en de jacht. Men krijgt de indruk dat deze
  infiltraties al sinds vele eeuwen, in uiteenlopende tijden en waarschijnlijk in kleine van elkaar onafhankelijke groepjes, hebben
  plaats gevonden.
  Het zeer grote aantal leenwoorden uit de Bimataal kan niet worden
  verklaard uit immigraties, ofschoon de Bimanezen zeker sinds de
  zeventiende eeuw de heersers over Komodo zijn geweest. Wanneer men
  echter in aanmerking neemt, dat de inwoners van Komodo in de eerste
  helft van de negentiende eeuw een tijdlang zijn uitgeweken naar
  Bima, wordt het voorkomen van die leenwoorden goed verklaarbaar.
  De in de overleveringen vermelde komst van voorvaders uit Sumba
  en Ambon zullen wel enige geschiedkundige waarheid bevatten, maar
  de invloed daarvan in de taal is nauwelijks naspeurbaar. Wel duiden
  bepaalde voorrechten van de 'clans' Sumba, Ambon, Munting, Wélak en
  Sape op een oorspronkelijk zelfstandige macht van deze clans.
  De mensen van Komodo hebben een eigen zelfstandige taal die onverstaanbaar is voor alle buurvolken. Blijkens vergelijkingen op
  het gebied van de etymologie, morfologie en syntaxis, en op grond
  van lexicostatistische uitkomsten is deze taal het meest verwant
  met de Manggaraise Taalgroep. Wel is het duidelijk dat de uitspraak
  van het Komodo in verschillende opzichten nog niet geheel is vastgelegd.
  Dit bijzondere volkje, dat tot nu toe zeer geïsoleerd heeft geleefd, gaat een nieuw tijdperk in. Het eiland wordt opengelegd voor
  het toerisme, en het is zeer te vrezen dat toeristenjagers en handelaars van buiten zullen trachten zich in de gemeenschap te dringen.
   Wellicht nog grotere invloed op de taal en de cultuur zal een
  vrij uitgebreide nederzetting hebben van een aantal mensen die tot
  
  Nabeschouwing
  
  257
  
  een intellectueel, economisch en sociaal superieure groep behoren.
  In Liang namelijk komen de ambtenaren van natuurbescherming en
  toerisme wonen en ook waarschijnlijk onderwijzend personeel, mensen
  van de medische dienst en wellicht nog verdere regeringspersonen.
  Er bestaat ook gevaar dat de landbouw, visvangst en het inzamelen
  op het land en aan het strand, en in het algemeen de bewegingsvrijheid van de bewoners nog sterker zullen worden beperkt. Daarmee zou
  een stuk recht op arbeid, traditie en vrij leefmilieu kunnen worden
  vernietigd. Niemand zal er mij van beschuldigen dat het me ontbreekt aan liefde voor plant en dier, maar de mens gaat boven al.
  Intussen heb ik wel de indruk dat de hoogste instanties van de natuurbescherming de rechten van de mensen op Komodo willen handhaven.
  Hoewel ik daaromtrent wel denkbeelden heb, ligt het niet op mijn
  weg, en is het hier niet de plaats, om voorstellen te doen betreffende het probleem van de mens en de natuur, die beide moeten worden beschermd. Laat ik slechts de hoop uitspreken dat men zich zo
  soepel mogelijk opstelt tegenover de huidige bewoners van Komodo.
  Bibliografie
  
  Arndt, P.
  1961
  Wörterbuch der Ngadhasprache, Fribourg.
  Auffenberg, Walter
  1980
  "The Herpetofauna of Komodo, with Notes on Adjacent Areas"
  Bulletin Florida State Museum, Biological Sciences 25(2):
  39-156.
  1981
  The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor, Gainesvilie.
  Backer, C.A. en R.G. Bakhuizen van de Brink
  1963-8 Flora of Java, 3 vols., Groningen.
  Bartsch, Paul en John T. Nichols
  1946
  Fishes and Shells of the Pacific World, New York.
  Bemmelen, R.W. van
  1970
  The Geology of Indonesia, 3 vols., 2nd ed., 's-Gravenhage.
  Buddingh, S.A.
   1861
  
  Neêrlands-Oost-Indië. Reizen over Java, Madoera ... gedaan
  gedurende het tijdvak van 1852-1857, Derde Deel, Rotterdam.
  Burger, Adolf
  1946
  "Voorloopige Manggaraische Spraakkunst", Bijdragen tot de
  
  Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië 103:15266.
  Coolhaas, W.Ph.
  1942
  "Bijdrage tot de kennis van het Manggaraische volk (WestFlores)", Tijdschrift van het Koninklijk Neder1andsch Aardrijkskundig Genootschap, 2e serie, 59(2/3) :148-177; 328-360.
  Delsman, H.C. en B.M. Adnan
  1954
  I1mu Hewan dan Manusia, Djakarta/Groningen.
  Delsman, H.C. en D.F. Hardenberg
  1934
  De Indische zeevisschen en zeevisscherij, Batavia.
  Dempwolff, Otto
  1938
  Austronesisches Wörterverzeichnis, Berlin/Hamburg.
  Encyc10paedie
  1917- Encyclopaedie van Neder1andsch-Indië, 4 delen, 's-Graven1921
  
  hage/Leiden.
  Ensiklopedia
  1954- Ensiklopedia Indonesia, 3 delen, Bandung-'s-Gravenhage.
  1956
  Esser, S.J.
  1938
  "Talen" , in: Atlas van Tropisch Nederland, blad 9b, Amsterdam.
  Heerkens, P.
  1930
  Flores, de Manggarai, Uden.
  Hoogerwerf, A.
  [1954] Rapport over een naar Komodo, Padar en Rintja (Kleine Sunda
  Eilanden) gemaakte dienstreis van 21 Mei-6 Juli 1953, Bogor,
  mimeogr.
  Bibliografie
  
  259
  
  Jonker, J.C.G.
  1893
  "Bimaneesch-Hollandsch Woordenboek", Verhandelingen van het
  Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen 48 (Ie
  stuk): 1-134.
  1896
  "Bimaneesche Spraakkunst", Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen 48 (2e
  stuk): XV + 487 p.
  1905
  "Rottineesche verhalen", Bijdragen tot de Taa1-, Land- en
  Volkenkunde van Neder1andsch-Indië 58:369-464.
  1908
  Rottineesch-Ho11andsch woordenboek, Leiden.
  Rottineesche spraakkunst, Leiden.
  1915
  Kridalaksana, Harimurti
  1964
  "Perhitungan leksikostatistik atas delapan bahasa Nusantara
  Barat serta penentuan pusat menyebaran bahasa-bahasa itu
  berdasarkan teori migrasi", Madjalah Ilmu-ilmu Sastra Indonesia (Indonesian Journalof Cultural Studies) 2:319-351.
  Maleis
  [Maleis-Manggaraise tekst in arabisch schrift (fragmenten)],
  nummer Or 404 in de collectie Oosterse Handschriften van het
  Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde,
  Leiden, 148 vel.
  Matthes, B.F.
  1859
  Makassaarsch-Ho1landsch woordenboek, 's-Gravenhage.
  1874
  Boegineesch-Hollandsch woordenboek, 2 delen, Amsterdam.
  Nooteboom, C.
  1950
  "Enkele feiten uit de geschiedenis van Manggarai (WestFlores)", in: Bingkisan budi. Een bundel opstellen aan Dr.
   Philippus Samuel van Ronkel door vrienden en leerlingen aangeboden op zijn tachtigste verjaardag, 1 Augustus 1950, pp.
  207-214, Leiden.
  Oliver, Peter
  1975
  Der Kosmos-Muschelführer, Stuttgart.
  Proposed
  1977
  Proposed National Park Komodo. Management Plan 1978/79-1982/
  83. Prepared for the Directorate of Nature Conservation,
  Directorate-General of Forestry, Republic of Indonesia by
  Nature Conservation and wildlife Management Project of the
  Food and Agriculture Organization of the United Nations,
  based on the work of J.H. Blower, A.P.M. van der Zon, Yaya
  Mulyana, Bogor, mimeogr.
  Salzner, Richard
  1960
  Sprachenatlas des Indopazifischen Raumes, 2 delen, Wiesbaden.
  Schuster, W.H. en Rustami Djajadiredja
  1952
  Loca1 Common Names of Indonesian Fishes, Bandung.
  Stresemann, Erwin
  1927
  Die Lauterscheinungen in den Ambonischen Sprachen, Berlin.
  Teeuw, A.
  1958
  Lombok. Een dialect-geografische studie, Verhandelingen van
  het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde
  25, 's-Gravenhage.
  Verheijen, J.A.J.
  1963
  "Bird-names in Manggarai", Anthropos 58:677-718.
  1967
  Kamus Manggarai I. Manggarai-Indonesia, 's-Gravenhage.
  260
  
  Komodo
  
  Kamus Manggarai II. Indonesia-Manggarai, 's-Gravenhage.
  Bahasa Rembong I. Kamus Rembong-Indonesia, Ruteng, mimeogr.
  "The Lack of Formative IN Affixes in the Manggarai Language",
  Nusa 4(5) :35-37.
  1982
  Dictionary of Manggarai Plant Names, Canberra.
  Walker, Alan T.
  1977
  " [Review of] Verheijen, Jilis A. J. Kamus Manggarai", Anthropos
  72:648-649.
  Wielenga, D.K.
  1909
  "Soembaneesche woordenlijst (Dialect van Kambera)", in:
  Schets van een Soembaneesche spraakkunst (Naar 't dialect
  van Kambera), pp. 145-336, Batavia.
  Wijngaarden, J.K.
  [1896] Sawuneesche Woordenlijst, ['s-Gravenhage].
  Zeemansgids
  1931
  Zeemansgids voor Nederlandsch Oost-Indië. Deel II. Bevattende het midden gedeelte van den Oost-Indischen Archipel,
  's-Gravenhage.
  Zollinger, H.
  1850
  "Verslag van eene Reis naar Bima en Soembawa, en naar eenige
  plaatsen op Celebes, Saleijer en Floris, gedurende de maanden Mei tot December 1847", Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen 25:5-224.
   1970
  1977a
  1977b
  
  I.SARA I
  2.TATI\wA
  
  3.PAI'AGAoM
  
  4. KUKUSAN
  ' ./"IESA
  
  D
  
  kmb
  SUMeA
  
  TALEN
  VAN DE BIMA-SUMBA TAALGROEP
  
  \
  
  \
  \
  
  \
  
  /
  
  .I
  
  Toelichting op de uitslaande kaart van Komodo
  
  B.
  Kl.
  L.
  Nt.
  N.
  S.
  T.
  W.
  al
  
  o
  t
  x
  
  738
  
  [96J
  
  (750)
  
  A
  B
  
  C
  D
  E
  
  Komodo*
  
  Indonesisch
  
  Nederlands
  
  Banu
  Boa
  Diwu
  Galong
  Kelaing
  Kiling
  Lolo
  Mboho
  Nanga
  Ntodoh
  
  air, mata air, sungai
  kubur
  lubuk dalam sungai
  dataran (tinggi)
  pasir, pesisir
  desa
  tanjung
  tempat keramat
  muara
  bukit, gunung, puncak
  
  bron, put, beek
  graf
  kolk in een rivier
  hoogvlakte
  zandstrand
  dorp
  kaap
  heilige plaats
  riviermonding
  heuvel, berg, top
  
  Nusa
  paréq
  Satah
  Sela(q)
  Soq
  
  pulau
  pegaraman alam
  pangonan
  selat
  teluk
  
  eiland(je)
  natuurlijke zoutpan
  grasvlakte
  zeestraat
  baai, inham
  
  Tana
  Tékaq
  Terah
  Terunggu
  Torong
  Walu
  Watu
  Woroq
  
  tanah, wilayah
  land, gebied
  dakian
  steile helling
  arus deras
  zware stroming
  batu karang dalam laut
  rots of klip in zee
  pantai batu, tanjung batu rotsachtige kust of kaap
  sungai kering
  (droge) rivierbedding
  batu
  steen, rots
  penurunan, landaian
  afdaling, helling
  puncak
  bergtop
  air, mata air
  bron, put
  kampung bekas
  vroegere nederzetting
  keramat tempat,
  plaats van belang voor
  bersejarah, berkebun,
  eredienst, historie,
  menjaring dsb.
  tuinieren, vissen, enz.
   meter ketinggian menurut hoogte in meters volgens
  pengukuran USA Army Ser- USA Army Service Map,
  1961
  vice Map, 1961
  meter ketinggian menurut hoogte in meters op
  Lalamentiks kaart, 1919
  pengukuran Lalamentik,
  1919
  meter ketinggian menurut benaderende eigen meting
  pengukuran dengan altimet hoogtemeter
  meter, 1982
  wilayah dar i suku Modo
  gebied van clan Modo
  wilayah dar i suku Sumba
  gebied van clan Sumba
  wilayah dari suku Wélaq
  gebied van clan \vélaq
  wilayah dar i suku Ambong gebied van clan Ambong
  wilayah dari suku Kapu
  gebied van clan Kapu
  
  *In deze opsomming zijn vier in de lijsten als soortnamen opgenomen
  termen niet opgenomen. Gili dateert waarschijnlijk nog uit de tijd
  van Majapahiten is in de betekenis van 'eiland' onbekend bij de
  Komodomensen. Pau, 'manggaboom' , loang, 'hut' en boa, 'graf', zijn
  
  Engels
  
  Termen op oudere kaarten
  
  spring, pool, creek
  grave
  eddy
  plateau
  sandy beach
  village
  cape
  sacred site
  rivermouth
  hilI, mountain, summit
  
  W, Vai, Waé, Wai
  
  island, islet
  natura I saline
  grassy plain
  strait
  bay, inlet
  land, territory
  steep slope
  strong current in the sea
  cliff or rock in the sea
  rockey coast, rocky cape
  (dry) riverbed
  stone, rock
  descent, slope
  sumrnit
  spring, pool
  former settiement
  sacred, historic, gardening,
  fishing site etc.
  Galo
  K, Kampung
  T, Tg, Tandjung, Toro
  
  G, Nt, Doro, Golo, Goenoeng, Ntodo,
  Todo
  P, Poelau, Gili, Nisa, Eiland
  
  Salah, Selat, Straat, Strat
  L, Tk, Labu, Lehok, Loho, So, Soro,
  Telok, Loh.
   Batu, Toko, Toekoh
  K, Kali
  
  height in meters on 1961 map
  by USA Army Map Service
  height according to the 1919
  map by Lalamentik
  approximate height by own
  measuring with altimeter in
  1982
  territory of the clan Modo
  territory of the clan Sumba
  territory of the clan Wélaq
  territory of the clan Ambong
  territory of the clan Kapu
  geen echte aardrijkskundige soortnamen en staan eigenlijk niet geheel terecht in de eerste kolom van de lijsten. Ten overvloede
  wordt voorts opgemerkt dat alle op de kaart voorkomende namen staan
  gerangschikt in de eerste lijst van bijlage 1.
  -r"
  
  ~1I0~02~2/_ _ _ _ _1~____~~2S~I____~2~______r-____~3~~o~I__~______~4______~____,3~5J-=5______
  
  KOMODO
  1 :100.000
  
  a
  
  LOLO umASlI
  .LonASII 00
  
  SOG
  
  LOHAS
  
  _ _ _JO
  
  lr>
  
  o
  
  9_ __ _ _ ------.----jf------------f.~:t_+t_\J_-----------___1
  
  1',.
  o
  Cf>
  
  b
  
  ~. BU(j1S
  
  ffi
  
  V \ :(DIQ
  
  O
  
  N.BU61.S
  
  ®
  
  1<lJ ])"''''6
  
  dJ
  
  3D '
  
  N/.PAMÉ
  
  ~
  
  Et>
  
  .," ~--
  
  OG.
  ~
  I
  
  tr
  
  NUSA
  
  ttAJffFIA
  
  c
  
  '-
  
  o IJ. PÉ!<A
  
  N.t1ANGKIlSIlR.
  o
  
  \
  
  -'s';.N~~1
  2lIWG/<A \
  
  lyAIt<! , __1+',6
  
  -rA KU iE
  Gl III f9
  
  I
  
  I
  I
  \
  
  i
  
  \
  
  ,
  
  \
  \
  
  e>
  
  ' ~,
  
  t9
  
  A
  
  ~tJUSA
  
  g
  
  E
  
  l<ERAW6ANG
  
  -- _,.,- - - _ ....
  \
  \
  
  1'fT. sOkÉ
  
  d
  
  EB
  
  \iJ
  @
  ~
  
  ffJ [317J
  
  liJ --- __
  
  G! 0 t;,.;U
  
  Sflt1131 '[
  
  ~'"
  KAL
  
  $ .- .........~-- "r::-:o"'-'-'~~
  
  \
  \
  
  \
  
  - -
  
  NU-'~
  
  -0
  
  ~/ -
  
  j ~rO
  
  / / S.sOiNIlNG
  
  -
  
  -" 8fRO /lELÉUl
  
  + El> $
  E9 '
  
  e
  ~ N. LAWAN6
  
  -.r kODAN6
  
  WW
  
  NMU
  
  s'
  
  O~ ,
  - - . . -N. 1.D4é---·--Nt~/·-- -..- ..
  i
  +--M~ ' t.t ~
  
  SOLOH
  
  ~4
  
  N. Cl NGGOANG
  
  f
  
  o
  
  soa..
  "'.sONGI<O O
  
  IV/A
  
  NI"6éLAÉ
  
  0
  
  NWAJU~
  
  o
  
  \,,:,\,USA
  
  RONDO NG
  
  o
  
  [PIIAAA S 7EeJ]
  
  9
  
  LOi.O
  'IING1r
  
  /<.
  000
  N.LOLO
  
  h
  
  I<ODAfII6
  
  oL----~--~~2----~3~---+.---~5-----------l-----------t10km.
   25 '
  
  30'
  
  35'
  
  ..-_. --.
  