text: 316. Nederburgh, I.A., Nederlanderschap en Naturalisatie van in Ned.-lndië geborenen, Indisch
  Tijdschrift van het recht, 1902, p. 69-73. Het betrof hier een persoon, Manupassa genaamd, die van
  de wens te kennen had gegeven om tot Nederlander te worden genaturaliseerd. De betrokken
  Minister wees het verzoek af, aangezien betrokkene als gevolg van zijn gelijkstelling met Europeanen reeds het Nederlanderschap deelachtig was geworden in de zin van de Wet van 1892 en om die
  reden het verzoek tot naturalisatie als Nederlander niet voor inwilliging vatbaar was.
  317. Zie voor de beraadslaging in de Tweede Kamer en Eerste Kamer inzake deze aangelegenheid,
  Schreuder, Wet van 12 december 1892, p.282-291.
  318. Achterberg, Nederlanders, p. 126-127.
  319. Gautama, Warganegara, p.30-31.
  ,
  •...-•• „i.-.". i;.,-.,
  320. Naar voren werd gebracht, dat personen in de koloniën of bezittingen in andere werelddelen uit
  aldaar gevestigde ouders geboren, niet tot Nederlander werden gemaakt. Slechts met betrekking tot
  één onderwerp, en als gevolg daarvan, werden krachtens artikel 83 van hel WvS met betrekking
  tot het strafrecht de hierbedoelde personen aan dezelfde bepalingen onderworpen als de Nederlan-
  
  83
  
  Naar de mening van van de Sande Bakhuysen, heeft de aanneming van het amendement
  de Beaufort dat heeft geleid tot de wijziging van de Slotbepaling van de Wet van 1892 waardoor ook zij, in de Nederlandse koloniën uit aldaar gevestigde ouders geboren, niet
  uitleverbaar waren - niettemin geen einde gemaakt aan de bestaande onzekerheid."'
  Hieraan lag mede ten grondslag, dat krachtens de toenmalige redactie van artikel 12 van
  de Wet van 1892, een ieder die de staat van Nederlander niet bezat, vreemdeling was.
   De algemene opvatting in die tijd was, dat veel meer personen tot de Nederlandse
  onderdanen behoorden dan zij die de staat van Nederlander bezaten, doch het amendement Levyssohn Norman heeft hieraan een einde gemaakt. Chalanton zegt hieromtrent
  dat "une lacune s'était ainsi formée dans la legislation en ce qui concerne la population
  des Indes néerlandaises".'" Ook Nederburgh wijst erop dat de in de Overgangsbepaling van de Wet van 1892 opgenomen uitzondering ten gevolge had, dat de nietEuropese leden van de bevolking van Nederlandsch-Indië vreemdelingen werden
  volgens de toenmalige bepaling zoals opgenomen in artikel 12 van de Wet.'" De
  behoefte aan een wettelijke regeling van de status van autochtone Indonesiërs en
  daarmede gelijkgestelden, deed zich dan ook terdege voelen.'"
  Vanuit het Indonesisch nationaliteitsrecht gezien, is de Wet van 1892 "an sich" van geen
  betekenis, aangezien deze Wet slechts de status van Nederlander volgens deze Wet
  regelde, en met de inwerkingtreding van deze Wet, autochtone Indonesiërs en daarmede
  gelijkgestelden - Vreemde Oosterlingen - van het Nederlanderschap werden uitgesloten.
  Het lijkt mij wél van belang te wijzen op het feit, dat een kleine groep van autochtone
  Indonesiërs zich krachtens genoemde Wet tot Nederlander had laten naturaliseren en
  
  320.
  -•
  ders. Aangezien deze personen niet als Nederlanders konden worden aangemerkt, kon er ook geen
  sprake van zijn dal wal hun nationaliteit betrof, het "ius soli" beginsel zou zijn gehuldigd. Schreuder, Wet van 12 december 1892, p.284-285.
   321. Van de Sande Bakhuysen, Nederlandsch Onderdaanschap, p.64, 83-84. Volgens deze auteur zou
  in het geval de Wel van 1892 uitgestrekt worden tot alle Nederlandse onderdanen, dit niet betekenen, dat de voor een bepaald ambt - naast eisen van bekwaamheid en leeftijd - geen eisen zouden
  mogen worden gesteld mei betrekking tot de landaard van de bekleder van dat ambt. Konden
  bijvoorbeeld autochtone Indonesiërs geen officier in het Indische leger worden en waren Vreemde
  Oosterlingen uitgesloten van de benoembaarheid tot administratief ambtenaar in Indië, ook Nederlanders waren in de koloniën van verschillende betrekkingen, die landsbedieningen zijn uitgesloten,
  zoals het ambt van Regent, Hoofd van de Vreemde Oosterlingen, lid van de Landraad.
  322. Chalanton, La Nationalité, p.7.
  323. Nederburgh, I.A., Nederlandsch Staatsverband en Koloniën, Rechtsgeleerd magazijn Themis, 1928,
  p. 223.
  324. Van de Sande Bakhuysen had het voorstel gedaan om de Wet van 1892 in haar oorspronkelijke
  gedaante Ie herstellen, derhalve zonder het amendement Levyssohn Norman en het amendement de
  Beaufort. Voor het gebied in Azië zou dan aanneming van het "ius soli" moeten worden aanbevolen,
  in verband met het ontbreken van een burgerlijke stand voor het merendeel van de ingezetenen van
  Nederlandsch-lndië. Naast de Wet van 1892, zou dan een wet op het onderdaanschap moeten
  worden opgesteld, waarbij de onderdanen zouden moeten worden gesplitst in Nederlanders volgens
  de Wet van 1892 en personen, die onderdaan zijn volgens een wet op het onderdaanschap van niet.:'
  
  84
  
  Nederlanders, zodat kon worden geconcludeerd, dat vreemdelingen zijn alle niet-onderdanen. Dit
  heeft in feite plaatsgevonden middels de afkondiging van de Wet van 1910, gebaseerd op het "ius
  soli*. Zie voor het voorstel van van de Sande Bakhuysen, Nederlandsch Onderdaanschap, p.89-90.
   daardoor deze status bezaten vóór 27 december 1949, in casu de datum van de soevereiniteitsoverdracht door Nederland aan Indonesië. Maakten deze personen geen gebruik
  van de in het kader van de Toescheidingsovereenkomst - het onderwerp van § 5.3 geboden mogelijkheid om voor het Indonesisch staatsburgerschap te opteren, dan
  behielden zij genoemde status en bleven derhalve buitenlander. "* Ook door Djody
  Gondokusumo is de aandacht op deze aangelegenheid gevestigd; een soortgelijke
  beleidslijn werd gevolgd ten aanzien van personen vóór 1 juli 1893 - de datum van
  inwerkingtreding van de Wet van 1892 - met Europeanen gelijkgesteld."' Betrof het
  daarentegen personen, na" 1 juli 1983 gelijkgesteld, dan werden deze personen géén
  Nederlander doch bleven deel uitmaken van de groep van Nederlandse onderdanen.
  Deze aangelegenheid zal aan de orde komen in § 2.2.
  § 2 Wetfe/i/te onderveröW/ng van <fe /wo/fóng van
  Voor een goed begrip van de ontwikkelingen die uiteindelijk geleid hebben tot de
  afkondiging van de Wet van 1910 op het Nederlandsch Onderdaan schap van nietNederlanders, is het noodzakelijk om eerst in te gaan op de wettelijke onderverdeling
  van de bevolking van Indonesië in bevolkingsgroepen. De achtergrond hiervan is hierin
  gelegen, dat de bevolking van het Indonesische eilandenrijk zich kenmerkt door een
  ongekende complexiteit en diversiteit, die in de eerste plaats tot uiting komt in het naast
  elkaar bestaan van verschillende etnische groeperingen ("suku's"). Deze heterogeniteit
  werd in de loop der tijden nog ingewikkelder door de immigratie van Europeanen - niet
  alleen Nederlanders, maar ook Duitsers, Engelsen en andere Europeanen dan deze - en
  Aziaten, in de Nederlands-Indische wetgeving meestal met de term "Vreemde Oosterlingen" aangeduid, waarvan onder meer deel uitmaken, Chinezen, Arabieren en Indiërs.
   De samenstelling van de bevolking van Indonesië maakte het noodzakelijk om te komen
  tot een onderverdeling daarvan. Bedoelde onderverdeling, zoals uiteindelijk terecht
  gekomen in artikel 163 IS - de Indische Staatsregeling (IS) was in die tijd als de
  Grondwet van Nederlandsch-Indië aan te merken - is historisch zo gegroeid, is een
  erfenis van het koloniale verleden.'"
  Alvorens op genoemd artikel 163 IS in te gaan en aan de hand daarvan vast te stellen,
  welk recht voor de verschillende bevolkingsgroepen is komen te gelden, moge eerst de
  verschillende, van regeringswege ondernomen pogingen om tot een onderverdeling van
  de bevolking van Indonesië te komen, onder de aandacht worden gebracht.
  In eerste instantie kan worden gewezen op de artikelen 6,7, 8 en 10 van de Algemene
  Bepalingen van Wetgeving voor Indonesië (AB) Ind. Stb. 1847-23. Krachtens deze
  
  325. Zie het schrijven van de Minister van Justitie aan de Ministerraad n o . J . B . 3/70/23 van 28 augustus
  1954, sub ten eerste.
  326. Zie de door Djody Gondokusumo - de toenmalige Minister van Justitie - gehouden lezing voor de
  Baperki met als titel: 'Siapa termasuk Warganegara Indonesia?", gepubliceerd door de afdeling
  Voorlichting van de Centrale Baperki te Jakarta, p. 13.
  327. Gautama, Warganegara, p.37.
   85
  
  artikelen werd onderscheid gemaakt tussen Europeanen enerzijds en Inlanders anderzijds
  c.q. de met deze categorieën gelijkgestelde personen, waarbij als criterium de godsdienst gehanteerd. Zo werden met Europeanen alle Christenen gelijkgesteld, personen
  die deel uitmaakten van de Inlandse bevolking daaronder begrepen en voorts alle andere
  personen, van waar ook afkomstig mits zij de Christelijke godsdienst beleden. Met
  Inlanders werden vervolgens gelijkgesteld, alle niet-Christenen met name Arabieren,
  Moren, Chinezen en alle andere personen die Islamieten of heidenen waren."' De
  bevolking van Nederlandsch-Indië werd derhalve verdeeld in twee hoofdklassen:
  Europeanen en Inlanders en in twee nevenklassen, in casu de met genoemde groepen
  gelijkgestelden. Onder de met Europeanen gelijkgestelden, vielen onder meer ook
  personen uit Australië, Amerika en Zuid-Afrika, omdat deze personen in het algemeen
  Christen zijn. Daarentegen werden Chinezen, Arabieren en Moren beschouwd als met
  Inlanders gelijkgestelden, vanwege het feit dat deze personen Islamiet waren of geen
  godsdienst beleden. " ' Hieraan dient echter te worden toegevoegd, dat de met Inlanders gelijkgestelden van de aanvang af geen afzonderlijke groep vormden en in vele
  gevallen de regelen die voor hen golden, verschilden van die van de groep van Inlanders. Voor de groep Europeanen en de daarmede gelijkgestelden bestond dit onderscheid vrijwel niet. Dit impliceert dat er in feite drie groepen waren te onderscheiden,
  met name Europeanen, Inlanders en met Inlanders gelijkgestelden.
  De met ingang van 1 januari 1920 gemoderniseerde tekst van artikel 109 RR"° - het
  
  328. Zie Schreuder, Wet van 12 December 1892, voor een uittreksel uit de Algemeene Bepalingen van
  Wetgeving voor Nederlandsch-Indië, vastgesteld bij K.B. 1846, no. I (Ind. Slb. 1847 no. 23),
  p . 2 9 8 , opgenomen in Engelbrecht-oude stijl, p.164.
   329. Ook onder vigeur van het Regeringsreglement (RR), N. Stb. 1854-129, Ind. Stb. 1855-2, waarvan
  de inhoud van artikel 109 geheel overeenkomt met voornoemde bepalingen van de AB is de
  hierboven genoemde onderverdeling in twee hoofd- en twee nevenklassen aangehouden.
  330. Dit geschiedde met de wetten van 31 december 1906, N. Stb. nos. 346 en 347, Ind. Stb. 1907 nos.
  204 en 205 (artikel 1) betreffende wijziging c.q. aanvulling van artikel 109 RR. Uit Ind. Stb. 1919816 is voorts op te maken dat bedoelde wijziging c.q. aanvulling op 1 januari 1920 in werking is
  getreden. In Ind. Stb. 1907-205 is nog het volgende bepaald:
  Art. 2. Wanneer in bestaande algemeene en andere verordeningen, reglementen, keuren van politie
  en administratieve voorschriften wordt gehandeld over met Inlanders gelijkgestelde personen, zijn
  daaronder te verstaan zij, die krachtens art. 1 dezer Wet aan de bepalingen voor vreemde Oosterlingen zijn onderworpen.
  Wanneer in bestaande algemeene en andere verordeningen, reglementen, keuren van politie en
  administratieve voorschriften vermeld is, dat zij op Inlanders van toepassing zijn, worden zij ook
  toepasselijk geacht op hen, die krachtens art. 1 dezer Wet aan de bepalingen voor Vreemde
  Oosterlingen zijn onderworpen, ten ware hel tegenovergestelde uitdrukkelijk bepaald of blijkbaar
  de bedoeling is.
  ?•
  
  86
  
  Art. 3 . Wanneer in bestaande algemeene en andere verordeningen, reglementen, keuren van politie
  en administratieve voorschriften wordt gehandeld over met Europeanen gelijkgestelde personen,
  vervalt hunne bijzondere vermelding.
   Alle in Ned.-Indië gevestigde personen die, vóór de inwerkingtreding dezer Wet (1 jan. 1920), op
  grond van het vroegere art. 109 van het Reglement op het beleid der Regeering van Ned.-Indië
  
  latere artikel 163 IS - bevestigde de bestaande toestand, doordat zij de met Europeanen
  gelijkgestelden officieel als afzonderlijke groep deed vervallen en aan de met Inlanders
  gelijkgestelden de naam "Vreemde Oosterlingen" gaf. Het criterium der godsdienst
  kwam derhalve te vervallen met ingang van 1 januari 1920. In plaats van de hierboven
  genoemde artikelen AB kwam artikel 163 IS te gelden - het vroegere artikel 109 RR op genoemde datum in werking getreden."' Op grond van artikel 163 IS werd de
  bevolking van Indonesië niet langer naar godsdienst maar naar bevolkingsgroep onderverdeeld, als volgt:
  - Europeanen
  - Inlanders, alsmede
  - Vreemde Oosterlingen.
   In Artikel 163 IS was bovendien aangegeven, wie voor de toepassing van de daarin
  genoemde wettelijke regelingen, met de hierboven genoemde categorieën van personen,
  als gelijkgesteld kon worden beschouwd. Werd gesproken over met Inlanders gelijkgestelde personen, dan waren daaronder te verstaan, degenen die aan de bepalingen voor
  Vreemde Oosterlingen waren onderworpen. Indien in voornoemde wettelijke bepalingen
  was vermeld, dat zij op Inlanders van toepassing waren, werden zij ook van toepassing
  geacht te zijn op personen aan de bepalingen voor Vreemde Oosterlingen onderworpen,
  tenzij uitdrukkelijk het tegenovergestelde was bepaald of blijkbaar de bedoeling
  was.'" Werd daarentegen in bedoelde wettelijke regelingen gesproken over met
  Europeanen gelijkgestelde personen, dan verviel hun bijzondere vermelding. " '
  Met betrekking tot deze - raciale - onderverdeling naar bevolkingsgroep lopen in de
  literatuur de meningen uiteen. Zo oordeelt Blume, dat het gemaakte onderscheid is
  
  330. -*
  behoorden tot de met Europeanen gelijkgestelden benevens hunne wettige of wettelijk erkende
  kinderen en verdere afstammelingen, blijven, zoolang zij zich niet in de inheemsche bevolking
  hebben opgelost, onderworpen aan de bepalingen voor Europeanen, ook wanneer zij niet vallen in
  de termen van het tweede lid van het bij art. 1 dezer Wet gewijzigde art. 109.
  Wat betreft de wijziging van de titel •Regeringsreglement" in "Indische Staatsregeling' en het
  opnieuw afkondigen van de Indische Staatsregeling (IS) moge worden verwezen naar hetgeen
  hieromtrent reeds naar voren werd gebracht.
  331. De Wet op de Staatsinrichting van Ned.-Indië werd afgekondigd met de Wet van 2 september 1854,
  N. Stb. 1854-2, Ind. Stb. 1855-2 jo.1. Zie Engelbrecht II, p . 1 4 3.
   332. De omschrijving "met Indonesiërs gelijkgestelden" kwam ook in andere vlakken van het recht voor,
  bijvoorbeeld in het agrarische recht, zoals dat gold vóór de inwerkingtreding van de Agrarische
  Basiswet no. 5 van 1960. Ter illustratie kan worden verwezen naar het voorheen op gronden, die
  deel uitmaakten van de voormalige particuliere landerijen gelegen ten westen van de Cimanuk
  uitgeoefende "hak usaha" (een soort bewerkingsrecht, in feite een afgezwakt "hak milik" dan wel
  eigendomsrecht) voorbehouden aan de Indonesische bevolking en met deze gelijkgestelden.
  333. Het betreft hier het in artikel 2 van Ind. Stb. 1907-205 bepaalde. Zie voor de verschillen tussen de
  bepalingen AB en die van artikel 109 RR, van Mastenbroek, De Historische ontwikkeling van de
  Staatsrechtelijke Indeeling van de Bevolking van Ned.-Indië, Amsterdam, 1934, p.62.
   87
  
  gebaseerd op het verschil tussen de Westerse en Oosterse maatschappij'" en spreekt
  Wertheim van bovenschikking en van onderschikking, doch niet van nevenschikking. "* Wordt hiervan uitgegaan, dan is sprake van discriminatie, hetgeen onder
  meer tot uiting kwam in het voorheen voor Inlanders en daarmede gelijkgestelden
  geldende strafprocesrecht en in de voor deze personen vastgestelde voorschriften die op
  kleding en dergelijke betrekking hadden."' Lemaire daarentegen beschouwt bedoelde
  onderverdeling als historisch interpretatief dispositief.'" Gaat men hiervan uit, dan
  blijft weinig plaats over voor een onderverdeling, in beginsel op discriminatie, op
  raciale overwegingen gebaseerd. Dan kan zelfs van een gezonde differentiatie en niet
  van discriminatie worden gesproken, een standpunt door auteurs als Wertheim en
  Gautama verworpen. "* Alhoewel deze onderverdeling naar bevolkingsgroep was
  gemaakt, kan niet worden ontkend dat dit onderscheid tot op zekere hoogte als een
  sociaal onderscheid, als een onderscheid naar sferen, die verschillen naar de wijze van
  leven van de daaronder vallende personen, kon worden gezien. Deze raciale indeling
  bepaalde in belangrijke mate de rechts- en maatschappelijke positie van de ingezetenen
  van Nederlandsch-Indië.
   Begint in latere tijden de benaming "Inlander" aanstoot te geven, dan komt de term
  "inheems" naar voren. Sedert 1907 definieert de wet (artikel 109, later artikel 163)
  "Inlanders" als "allen, die behoren tot de inheemse bevolking van Nederlandsch-Indië
  en niet tot een andere bevolkingsgroep dan die der Inlanders zijn overgegaan, gelijk
  mede zij, die behoord hebbende tot een andere bevolkingsgroep dan die der Inlanders,
  zich in de inheemse bevolking hebben opgelost". Volgens Prins wijst deze definitie op
  een verschil tussen de begrippen "Inlander" en "tot de inheemse bevolking behorende". " ' Na de tweede wereldoorlog heten de Inlanders: "Indonesiërs". "° Wordt
  in de praktijk nog wel van "autochtone Indonesiërs" gesproken, in de Wet no. 62 van
  het jaar 1958 betreffende het Indonesisch staatsburgerschap wordt niet langer verschil
  gemaakt tussen autochtone en niet-autochtone Indonesiërs, dit in overeenstemming met
  het beleid van de Indonesische overheid om niet langer tussen genoemde groepen
  onderscheid te maken.
  334. Blume, H. A . , De toekenning van Regt op Verblijf in Nederlandsch-Indië en de Hoofdonderscheidingen in zijne Bevolking, naar aanleiding van Art. 105, 106, 107 en 109 van het Regerings-Reglement
  voor Nederl.-Indië, Leiden, 1858, p.170 e.v.
  335. Wertheim, W . F . , Herrijzend Azië, Opstellen over de Oosterse samenleving, Arnhem, 1950, p.50
  e.v.
  336. Gautama, Warganegara, p.42.
  337. Lemaire, W . L . G . , Het Recht in Indonesië, 's-Gravenhage, 1952, p.230, aantekening onder noot
  1. Zie ook Gautama, Warganegara, p. 149.
  338. Gautama, Warganegara, p.69. Als voorbeeld van discriminatie verwijs! Gautama naar het voorheen
  geldende strafprocesrecht, waarbij Nederlanders, die van de groep Europeanen deel uitmaakten, veel
  betere garanties bezaten dan de andere bevolkingsgroepen.
  339. Prins, W . F . , De gevolgen van de Souvereiniteitsoverdracht ten aanzien van Nederlandse onderdanen. Het Personeel Statuut, 1952, p.52-53.
   340. Ook ik geeft er de voorkeur aan van "Indonesiërs" te spreken overeenkomstig de huidig gehanteerde
  terminologie.
  • •
  •
  ~ •
  
  88
  
  Naast de hierboven genoemde driedeling kende het Indische recht sedert 1924 nog een
  andere, echter alleen van belang voor het kiesrecht en als zodanig slechts op Nederlandse onderdanen betrekking hebbende."' In 1924 werden zij ingedeeld in Nederlanders, niet-Nederlanders van inheemse en niet-Nederlanders van vreemde oorsprong,
  welke terminologie het volgende jaar werd veranderd in: Nederlanders, inheemse
  onderdanen niet-Nederlanders en uitheemse onderdanen niet-Nederlanders, zoals uit
  artikel 55 IS blijkt.
  Als gevolg van het feit, dat al die verschillende bevolkingsgroepen aan verschillend
  recht - zowel geschreven als ongeschreven recht - zijn onderworpen, speelt het intergentiele recht in Indonesië nog een rol. *' Dit maakt het noodzakelijk om ook in een
  beschouwing over het Indonesische nationaliteitsrecht enige aandacht te schenken aan
  het in Indonesië vigerende intergentiele recht. Ook na het van kracht worden van de
  Wet no. 62 van 1958 die het Indonesisch staatsburgerschap regelt, kan het voor
  Indonesische staatsburgers geldende recht onderling verschillen, naargelang het autochtone Indonesische staatsburgers of staatsburgers van vreemde origine betreft. Het zijn
  van Indonesisch staatsburger biedt derhalve geen garantie dat op Indonesische staatsburgers hetzelfde recht van toepassing is.
   Gewezen kan echter worden op het unificatiestreven van de Indonesische overheid
  gericht op het bereiken van een nationale regeling op de verschillende gebieden van het
  recht. Ook de Wet no. 62 van het jaar 1958 op het Staatsburgerschap van Indonesië
  dient als een uiting van dit unificatiestreven te worden gezien, gezien de voorheen op
  dit vlak heersende rechtsverscheidenheid. Het streven naar unificatie komt voorts tot
  uiting op het vlak van het huwelijksrecht, ook voor het nationaliteitsrecht van belang,
  aangezien het van de geldigheid van een huwelijk afhangt, of daaraan nationaliteitsrechtelijke consequenties kunnen worden vastgeknoopt. **
  
  341. Zie voor het begrip 'Nederlands onderdaan', de Wet van 1910 betreffende het Nederlands
  onderdaanschap van niet-Nederlanders, het onderwerp van § 3. Zoals reeds opgemerkt, werd het
  begrip "Nederlands onderdaan" reeds vóór de afkondiging van de Wet van 1910 gebruikt.
  342. Het intergentiele recht speelt ook thans in Indonesië nog een rol. Zie Pompe, S. en de WaayVosters, C , The End of Hukum Antar-golongan?, Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde,
  deel 145, 2de en 3de aflevering, 1989. Een goede omschrijving van "intergentiel recht" is door
  Gaulama gegeven, in casu als "het geheel van rechtsregelingen en beslissingen, die aanwijzen welk
  rechtsstelsel geldt of wat rechtens is, indien de betrekkingen en gebeurtenissen tussen leden van een
  Staat in een bepaalde Staat, op een bepaalde plaats of een bepaald tijdstip, aanknopingspunten
  vertonen met naar personele en zakelijke werking verschillende rechtsstelsels en rechtsnormen". Zie
  Gouw Giok Siong (Gautama, S.), Hukum Antargolongan, Jakarta, 1956, p.30.
  343. De Huwelijkswet van 1974 beoogt tot een nationale regeling op het vlak van de huwelijken te
  komen, die de principes van dereedsop dit vlak bestaande (wettelijke) regelingen, zoals die gelden
  voor de verschillende bevolkingsgroepen in Indonesië opvangt en daaraan een wettelijke basis geeft.
   Rechtspluralisme op het gebied van het privaatrecht komt, ook n i de afkondiging van de Huwelijkswet van 1974 niettemin nog altijd voor; ook de "Mahkamah Agung" neemt het standpunt in, dat op
  het vlak van het privaatrecht nog geen zuiver uniform recht geldt. Zie Gautama, S., Mahkamah
  Agung dan Keanekaragaman Hukum Perdata, tijdschrift Hukum dan Pembangunan, 1987, p. 163.
  Zie voorts van dezelfde auteur. Aneka Masalah Hukum Perdata Intemasional, Bandung, 198S,
  p.309.
  89
  
  De grondregel van het Indonesische intergentiele recht gaat ervan uit, dat alle rechtsstelsels in Indonesië gelijkwaardig zijn, een mijns inziens belangrijk beginsel, waaruit
  voortvloeit dat het ene rechtsstelsel niet boven het andere mag worden gesteld. Bestond
  in het verleden bij enkele auteurs de neiging, om het Europese recht boven het Adatrecht te laten prevaleren, in het huidige rechtsstelsel doet zich een soortgelijke tendens
  voor met betrekking tot het naast elkaar bestaan van geschreven recht en Adatrecht,
  mede als gevolg van het streven van de Indonesische Overheid om nationale wetten in
  het leven te roepen.
  Terugkerend naar mijn uitgangspunt moge voor een goed begrip onder de aandacht
  worden gebracht, dat artikel 163 IS géén onderscheid naar nationaliteit inhoudt; het
  betreft hier een onderscheid naar bevolkingsgroep. De termen "Europeanen" en
  "Vreemde Oosterlingen" slaan uiteraard niet op het hebben van de nationaliteit "Europeaan" dan wel "Vreemde Oosterling"; het gebruik van deze termen is slechts historisch
  te verklaren, gezien de toenmalige samenstelling van de bevolking van Indonesië en had
  tot doel, het voor personen van verschillende nationaliteit - die onder de respectieve
  groepen vallen - geldende recht vast te stellen.
  2 . 1 . Het voor de bevolkingsgroepen geldende recht
  Ter beantwoording van de vraag, welk recht voor de respectieve bevolkingsgroepen is
  komen te gelden, kan het volgende naar voren worden gebracht.
  1.
   Aan de bepalingen voor Europeanen waren onderworpen:
  a. alle Nederlanders;
  b. alle personen, niet onder a. vallende, afkomstig uit Europa;
  c. alle Japanners en voorts, alle personen van elders afkomstig, niet onder a. en
  b. vallende, die in hun land onderworpen zouden zijn aan een familierecht, dat
  in hoofdzaak berust op dezelfde beginselen als het Nederlandse;
  d. de in Nederlandsch-Indië geboren wettige of wettelijk erkende kinderen en
  verdere afstammelingen van de personen als bedoeld onder b. en c.
  2.
  Aan de bepalingen voor autochtone Indonesiërs waren - uitgezonderd de bij
  ordonnantie te regelen rechtstoestand der autochtone Christenen - onderworpen
  allen, die tot de autochtone bevolking van Nederlandsch-Indië behoorden en niet
  tot een andere bevolkingsgroep dan die der autochtone Indonesiërs waren overgegaan. Van deze groep maakten voorts ook deel uit personen, die tot een andere
  bevolkingsgroep dan die der autochtone Indonesiërs hebben behoord en zich in de
  autochtone bevolking hebben opgelost.
  ,
  
  3.
  aan de bepalingen voor Vreemde Oosterlingen waren voorts, behoudens de bij
  ordonnantie te regelen rechtstoestand van degenen onder hen, die het Christendom
  beleden, onderworpen allen, die niet vielen in de hierboven onder 1 en 2 genoemde
  bevolkingsgroepen.
  •• ••
  . :
  , ..
  ,
  i
  •. ,>•
  
  90
  
  In het belang van de rechtszekerheid was voorts bepaald, dat personen die vóór 1
  januari 1920 reeds behoorden tot de met Europeanen gelijkgestelden en hun wettige of
  wettelijk erkende kinderen en verdere afstammelingen - zolang zij zich niet in de
  autochtone bevolking hadden opgelost - ook wanneer zij niet voldeden aan het hierboven
  onder 1 bepaalde, aan de bepalingen voor Europeanen onderworpen bleven.
   Zoals uit het onder 1 gestelde blijkt, vormde de groep van Europeanen géén homogene
  groep; hieronder vielen niet alleen Nederlanders en andere uit Europa afkomstige
  personen zoals Duitsers, Fransen, Engelsen doch ook personen krachtens bijzondere
  wetgeving als de Japannerwet * \ voorts personen uit landen zoals de Verenigde
  Staten van Amerika, Australië waarvan het familierecht overeenkomt met het Nederlandse recht, gebaseerd op het beginsel der monogamie. Onder deze groep vielen
  bovendien personen krachtens gelijkstelling, gemengde huwelijken (waarvan de man
  Europeaan is) c.q. personen uit dergelijke huwelijken geboren en krachtens erkenning
  (door een Europeaan)."' Onder de groep der Vreemde Oosterlingen vielen Chinezen,
  Arabieren, Indiërs. Het zijn van Christen had voor personen, die deel uitmaakten van
  de groepen der autochtone Indonesiërs en Vreemde Oosterlingen niet het vallen onder
  de groep der Europeanen ten gevolge; zij bleven deel uitmaken van hun oorspronkelijke
  groep.'*'
  • ,.
  In artikel 131 lid 2 IS is voorts het burgerlijk en handelsrecht voor de respectieve
  groepen als volgt geregeld:
  1. voor de groep der Europeanen werden de in Nederland geldende wetten gevolgd.
   Het betreft hier de toepassing van het concordantiebeginsel, hetgeen wil zeggen,dat
  het voor deze groep geldende recht in Nederlandsch-Indië diende overeen te
  stemmen met het recht in Nederland van kracht. Hiervan mocht zowel vanwege
  bijzondere omstandigheden in Nederlandsch-Indië worden afgeweken als om hen
  met één of meer der overige bevolkingsgroepen dan wel onderdelen daarvan aan
  dezelfde voorschriften te kunnen onderwerpen. In het laatste geval gold derhalve
  gemeenschappelijk recht;
  
  344. Opvallend is dal de gelijkstelling van Japanners aan Europeanen eerst plaatsvond bij Wet van 19 mei
  1899, N. Slb. 1899-121, derhalve ni de afkondiging van de Wet van 1892. Aan Japanners werd
  derhalve een "hogere status' toegekend dan bijvoorbeeld aan de Chinezen, die van de groep van
  Vreemde Oosterlingen deel uitmaakten. Aangezien het kon voorkomen dat laatstgenoemden door
  factoren als opvoeding, opleiding e.d. werden geacht te behoren tol de beter gesitueerden, werd dit
  vaak als een onrecht ervaren. Zie hiervoor Wertheim, W . F . , Het Rassenprobleem, De ondergang
  van een mythe, 's-Gravenhage, 1948, p.130.
  345. Prins, W.F., De bevolkingsgroepen in het Nederlandsen-Indische recht. Kol. Stud., 1923, p . 6 5 2
  en verder. Tussen de jaren 1881 en 1940 is de groep der Europeanen toegenomen middels gelijkstelling: 16.500 personen, gemengde huwelijken: 16.000 personen, geboorten uit gemengde huwelijken:
  29.000 personen en erkenningen: 48.000 personen.
  346. Utrecht, E. en Moh. Saleh Djindang, Pengantar dalam Hukum Indonesia, Jakarta, 1982, p. 168.
  91
  
  2.
   voor autochtone Indonesiërs en Vreemde Oosterlingen geldt hun Adatrecht. Maken
  de bij hen gebleken maatschappelijke behoeften het nodig, dan kon de wetgever op
  deze personen:
  a. Europees recht;
  b. gewijzigd Europees recht;
  c. gemeenschappelijk recht, dan wel
  , d. nieuw recht, met name recht dat een synthese tussen Adatrecht en Europees
  recht vormt (door van Vollenhoven "fantasierecht" genoemd) toepassen. *'
  
  Het in artikel 131 IS bepaalde - zie hierboven sub 2. ad a.,b. en c. - vormt de basis van
  rechtsoplegging door de wetgever, waarbij het voor Europeanen geldende recht van
  toepassing werd verklaard op niet-Europeanen. Dit had tot doel de geldingssfeer van
  het Europese recht uit te breiden teneinde mogelijke intergentiele geschillen te vermijden, V •-'
  ..-•- ••••,:• ••••. • •••
  '
  Hetzelfde doel werd nagestreefd door het eerst van elkaar verschillende recht om te
  vormen tot één recht, middels d e toepasselijkverklaring daarvan op alle bevolkingsgroepen. Van d e staatsbladen in dit kader van belang, kan Ind. Stb. 1924-556 worden
  g e n o e m d , dat betrekking heeft o p d e aanwijzing van gedeelten van het voor Europeanen
  geldende burgerlijk en handelsrecht - al dan niet gewijzigd - van toepassing op Vreemde
  Oosterlingen andere dan Chinezen. *" Hierbij zij opgemerkt, dat het familierecht niet
  op deze categorie van toepassing is verklaard. Met een soortgelijk doel werd met Ind.
   Stb. 1917-129, een regeling getroffen voor Chinezen, met dien verstande dat op deze
  categorie vrijwel het gehele Indonesische Burgerlijk Wetboek (IBW) - behoudens enkele
  uitzonderingen c.q. aanvullingen, onder meer betreffende de mogelijkheid tot adoptie van toepassing is verklaard. * '
  Van geheel andere aard was d e in I n d . Stb. 1917-12 jo. 528 opgenomen mogelijkheid
  voor niet-Europeanen, o m zich vrijwillig aan het voor Europeanen geldende burgerlijk
  en handelsrecht t e onderwerpen, welke mogelijkheid in artikel 131 lid 4 IS haar
  rechtsbasis vond. " ° Het betrof hier in eerste instantie de voor autochtone Indonesiërs
  en V r e e m d e Oosterlingen mogelijk gemaakte algehele onderwerping aan genoemd
  recht. *" Een tweede mogelijkheid v o r m d e d e mogelijkheid voor autochtone Indonesiërs tot gedeeltelijke onderwerping, in casu aan dat gedeelte van het voor Europeanen
  geldende privaatrecht, dat o p grond van Ind. Stb. 1924-556 - hiervoor reeds genoemd -
  
  347. Ibid., p. 168-169. Deze auteur geeft vervolgens aan dat de onderverdeling van het recht in Indonesië
  reeds lange tijd bestaat en geeft vervolgens de geschiedenis daarvan weer.
  348. Engelbrecht p.765.
  349. Engelbrecht p.767.
  350. Zie voor bedoelde Regeling betreffende de Vrijwillige Onderwerping aan het Europees Privaatrecht,
  Engelbrecht-II p.766.
  351. Deze mogelijkheid stond niet open voor gehuwde vrouwen, mannen die een polygaam huwelijk
  hebben aangegaan, minderjarigen en onder curatele gestelden.
   92
  
  op Vreemde Oosterlingen andere dan Chinezen toepasselijk was verklaard.'" Onder
  de aandacht kan worden gebracht, dat gehuwde mannen - zowel ingeval van algehele
  als voor wat betreft de gedeeltelijke onderwerping - hiervoor toestemming dienden te
  hebben van hun echtgenote(n). Immers, de hierbedoelde rechtshandeling door de man
  verricht, had uiteraard gevolgen voor het gehele gezin. Het betreft hier een - vrijwillige - rechtskeuze van betrokkene. Ook hier beoogde de wetgever met het in leven roepen
  van dit instituut de geldingssfeer van het Europees privaatrecht uit te breiden. Het
  gevolg van de algehele onderwerping aan het voor Europeanen geldende privaatrecht
  lag hierin, dat betrokkene privaatrechtelijk "Europeaan" werd, in die zin dat op hem
  het Europese privaatrecht van toepassing werd. De vrijwillige algehele onderwerping
  aan het Europees privaatrecht was onherroepelijk, een bepaling opgenomen in het
  belang van de rechtszekerheid.
  Van genoemde algehele dan wel gedeeltelijke onderwerping aan het Europees privaatrecht is in de praktijk weinig gebruik gemaakt, anders dan de onderwerping voor een
  bepaalde rechtshandeling - slechts beperkt tot het vermogensrecht - ook in het onderhavige Staatsblad geregeld.'" Het door de wetgever beoogde doel werd echter door het
  instituut der vrijwillige onderwerping niet bereikt. Slechts door de toepasselijkverklaring - opgelegd recht - was het mogelijk om geldingssfeer van het Europese privaatrecht
  uit te breiden. Onder de aandacht kan voorts worden gebracht, dat in de praktijk het
  instituut van de intergentiele rechtskeuze bekend was, waaruit gevolgen uit de rechtskeuze voor het Europees privaatrecht voortvloeien, zonder dat daarbij een bepaalde
  formele vorm verplicht was gesteld.
   Een vrijwillige rechtskeuze kon nochthans ook vér strekkende gevolgen hebben, met
  name tot verandering van nationaliteit leiden, anders dan bij de vrijwillige onderwerping
  als hierboven genoemd. Dit is met name het geval bij instituten als "oplossing in de
  autochtone bevolking" en het "gemengde huwelijk", hierna te behandelen. "*
  Alvorens op genoemde instituten in te gaan kan de vraag worden gesteld of de artikelen
  131 IS en 163 IS thans nog geldig kunnen worden geacht. Deze vraag is met name
  hierop terug te voeren, dat krachtens artikel II van de Overgangsbepalingen van de
  Grondwet van 1945, alle aanwezige staatslichamen en regelingen van kracht blijven
  zolang deze nog niet door nieuwe volgens deze Grondwet zijn vervangen. In dit verband
  dient ook te worden gewezen op artikel 1 van de Presidentiële Regeling no.2 van het
  jaar 1945, dat onder meer inhoudt dat alle staatslichamen en regelingen die bestaan tot
  de oprichting van de Staat der Republiek Indonesië op 17 augustus 1945, zolang nog
  
  352. De uitzondering betrof in dit geval getrouwde vrouwen, minderjarigen en onder curatele gestelden.
  Ook mannen die een polygaam huwelijk hadden aangegaan konden van deze gelegenheid gebruik
  maken, aangezien het op Vreemde Oosterlingen andere dan Chinezen toepasselijk verklaarde
  Europese privaatrecht niet het familierecht betrof.
  353. De achtergrond van deze beperking ligt hierin, dat een handeling van partijen, betrokken bij een vermogensrechtelijke - verbintenis, niet de rechten van derden, die buiten de verbintenis staan, kan
  beïnvloeden. Zie Gouw Giok Siong (Gautama), Hukum Antargolongan, p . 152.
  354. Gouw Giok Siong (Gautama), Hukum Antargolongan, p.94.
   -•
  
  93
  
  geen nieuwe bestaan volgens de Grondwet nog van kracht zijn, voor zover zij niet
  hiermede in strijd zijn. *" Gezien het in genoemde Regeling gehanteerde criterium
  "voor zover niet in strijd met de Grondwet" een rekbaar begrip is, is het niet altijd
  eenvoudig om vast te stellen of een regeling al dan niet in strijd met de Grondwet kan
  worden geacht te zijn.
   Alhoewel artikel 163 IS in de huidige constellatie van de Republiek Indonesië zeker niet
  meer op zijn plaats kan geacht te zijn, ligt het belang van dit artikel voor het nationaliteitsrecht in eerste instantie in het feit, dat de daarin opgenomen onderverdeling van de
  Indonesische samenleving in bevolkingsgroepen doorwerkte in de vóór de afkondiging
  van de Wet no. 62 van het jaar 1958 geldende nationaliteitswetgeving. Bedoelde
  onderverdeling is namelijk in de Wet van 1910 betreffende het Nederlands onderdaanschap van niet-Nederlanders en in de Toescheidingsovereenkomst, eveneens op genoemde onderverdeling gebaseerd, ook in de Wet no. 62 van het jaar 1958 - met name in
  artikel 1 sub a en de toelichting daarop - terug te vinden. Hiernaast geeft bedoeld
  artikel - hetgeen ook geldt voor artikel 131 IS - een beeld van het vooralsnog in
  Indonesië heersende rechtspluralisme. Van belang is voorts, dat de status van personen
  krachtens artikel 163 IS verkregen c.q. het recht dat op deze personen van toepassing
  is ex. artikel 131 IS gehandhaafd is gebleven, al worden geen nieuwe gevallen op basis
  van genoemde artikelen aan de reeds bestaande toegevoegd. Toegelicht met een
  voorbeeld houdt dit in, dat in het geval van een Indonesiër die op basis van artikel 163
  IS is gelijkgesteld, hij de hierdoor verkregen status zou blijven behouden, betrokkene
  derhalve onderworpen zou blijven aan het - voorheen - voor Europeanen geldende
  privaatrecht, zoals vastgesteld in het IBW, een aangelegenheid waarbij de nodige
  vraagtekens kunnen worden gesteld!
  Genoemde artikelen zijn echter niet meer in overeenstemming te achten met de huidige
  omstandigheden, nu de Wet no. 62 van het jaar 1958 is komen te gelden en de raciale
  onderverdeling van de bevolking niet langer noodzakelijk is. Bovendien is met de
  Instructie van de Voorzitter van het Presidium van het Kabinet van 27 december 1966
  verklaard, dat in afwachting van een nationale regeling inzake de Burgerlijke Stand, de
  onderverdeling van de ingezetenen van Indonesië als gebaseerd op artikel 131 en 163
  IS niet langer bij de kantoren van de Burgerlijke Stand in geheel Indonesië wordt
  gebruikt. "* Genoemde kantoren staan open voor alle ingezetenen van Indonesië.
   Onderscheid zal slechts worden gemaakt tussen Indonesische staatsburgers en buitenlanders. ' "
  
  355. Zie voor deze Presidentiële Regeling, Engelbrecht p.S.
  356. Het betreft hier de Instructie van de Voorzitter van het Presidium van het Kabinet no.
  3 1 / U / W 1 2 / 1 9 6 6 van 27 december 1966.
  357. Hieraan is echter toegevoegd, dat dit geen afbreuk doet aan de bepalingen inzake huwelijk, erfenis
  en andere burgerrechtelijke aangelegenheden. Voor het huwelijksrecht is echter reeds een wettelijke
  regeling getroffen, met name de Huwelijkswet no. I van 1974, die evenwel niet alle aangelegenheden die het huwelijk betreffen, omvat.
  94
  
  2.2. Gelijkstelling aan Europeanen
  
  •
  
  '
  
  Aangezien in het voorafgaande verschillende keren het instituut "gelijkstelling aan
  Europeanen" is genoemd, zal eerst op dit instituut worden ingegaan. Zoals uit hetgeen
  in § 2 is uiteengezet kan worden afgeleid, werd de status "Europeaan" als van hogere
  rang, als superieur aangemerkt, in vergelijking met Vreemde Oosterlingen en
  Indonesiërs. De gelijkstelling aan Europeanen waar artikel 163 lid 5 IS van spreekt,
  werd dan ook als een "gunst" beschouwd, welke status lang niet aan een ieder werd
  verleend die daarom verzocht. Werd aanvankelijk in het jaar 1884 de voorwaarde van
  "volkomen geschikt" om in de Europese samenleving te worden opgenomen gesteld,
  waaraan in 1894 de voorwaarde van het zijn van christen werd toegevoegd, eerst in
  1913 werden de rechtsbehoeften van betrokkene op de voorgrond geplaatst. "* De
  gelijkstelling gold van rechtswege mede voor de daarna geboren, wettige of wettelijk
  erkende kinderen van betrokkene en had voor de betrokken personen belangrijke
  gevolgen, zowel op privaatrechtelijk als op publiekrechtelijk terrein.
   Onderscheid kon worden gemaakt tussen de formeel-wettelijke gelijkstelling - gebaseerd
  op het hierboven aangehaalde artikel 163 lid 5 IS - en de informeel-rechtelijke gelijkstelling, niet gebaseerd op een geschreven regel. In het laatstbedoelde geval diende aan
  de hand van sociale factoren, levenswijze, naamsverandering, eventueel huwelijk met
  een Europese vrouw - kortom, maatschappelijke positie en uiterlijke staat - te worden
  vastgesteld of al dan niet van "gelijkstelling" kon worden gesproken, alvorens daaraan
  rechtsgevolgen konden worden verbonden. Dat ook de mogelijkheid der informele
  gelijkstelling voor belanghebbenden openstond, bleek hieruit, dat indien geen staatsblad
  kon worden overgelegd, genoegen kon worden genomen met een vóór l juli 1893
  afgegeven verklaring van onder meer de Resident, waaruit bleek dat de betrokken
  persoon als Europeaan werd beschouwd of zelfs met een verwijzing naar de lijst van
  Europese inwoners.'" Indonesische rechtbanken gingen er traditioneel vanuit, dat
  personen die aan bepaalde vereisten voldeden ook als gelijkgesteld met Europeanen
  konden worden aangemerkt, ook al was geen besluit van de Gouverneur-Generaal, in
  het staatsblad gepubliceerd - bedoelde personen werden om die reden vaak staatsbladEuropeanen genoemd - voorhanden. In dit verband kan een geval uit de jurisprudentie
  dat zich in 1855 heeft voorgedaan worden genoemd, waarin het Hooggerechtshof de
  uitspraak deed dat een man, A.M. van der Z. genaamd, alhoewel geboren uit een nietEuropese vader, Europeaan was omdat hij een Europese naam droeg, als ambtenaar
  werkzaam was in een toezichthoudende positie, in de samenleving nooit anders dan als
  Europeaan werd beschouwd en gehuwd was volgens de procedure van het Westers
  recht. *»
  
  358. Gautama, Warganegara, p.41 -42. In de wettekst wordt gesproken van de toepasselijkverklaring van
  het voor Europeanen geldende burgerlijk recht op personen niet daaraan onderworpen. Deze term
  wekt echter verwarring met de in artikel 131 IS geregelde toepasselijkverklaring, zodat de vóór 1
  januari 1920 gehanteerde term "gelijkstelling" wordt gehandhaafd.
   359. Prins, De gevolgen, p.59.
  360. Gautama, S. en Homick, R.N., An Introduction to Indonesian law, Unity in diversity, Bandung,
  1973, p. 15-16.
  95
  
  Ter voorkoming van misverstand dient niettemin te worden benadrukt, dat de regeling
  inzake de gelijkstelling niet als een regeling betreffende nationaliteit dient te worden
  gezien. Bedoelde regeling is slechts beperkt tot de onderverdeling van de bevolking ex
  artikel 163 IS.'*' Zoals in § 1.4 naar voren gebracht, is hierop één uitzondering:
  personen, die deel uitmaakten van de groep van Indonesiërs die vóór 1 juli 1893, in
  casu de datum van inwerkingtreding van de Wet van 1892, met Europeanen waren
  gelijkgesteld, waren Nederlander en bleven die nationaliteit behouden, indien zij niet
  in het kader van de Toescheidingsovereenkomst voor het Indonesisch staatsburgerschap
  opteerden. Had bedoelde gelijkstelling echter plaatsgevonden n£ de datum 1 juli 1893,
  dan werden deze personen géén Nederlander, doch bleven deel uitmaken van de
  categorie van Nederlandse onderdanen. *"
  2.3. Oplossing
  Aanknopend bij de in artikel 163 lid 3 IS opgenomen omschrijving "zich in de inheemse
  bevolking hebben opgelost" kan de vraag worden gesteld, wanneer een niet-Indonesiër
  zich in de Indonesische bevolking heeft "opgelost", een vraag die ook gezien de
  intergentiele aspecten verbonden aan het "van de ene bevolkingsgroep overgaan naar
  de andere" van belang kan worden geacht. Waar het in feite om gaat is dat een nietIndonesiër op deze wijze Indonesiër werd.
   Wanneer kon worden vastgesteld dat de hierbedoelde "oplossing" zich heeft voltrokken
  c.q. welke criteria konden ter beoordeling van dit geval worden gehanteerd? Duidelijk
  is dat deze aangelegenheid met de nodige voorzichtigheid dient te worden benaderd,
  vanwege de daaraan verbonden juridische consequenties, teneinde mogelijk misbruik te
  voorkomen, bijvoorbeeld indien het betrokkene erom te doen was "adat milik"-rechten
  (eigendomsrechten volgens het Adatrecht) op de grond te verkrijgen. Wettelijke criteria
  ter beoordeling van een als hierbedoeld geval zijn niet voorhanden. Dit impliceert, dat
  afgegaan diende te worden op de feitelijke omstandigheden en ieder geval "an sich" zal
  moeten worden beoordeeld. Hierbij konden factoren als onder meer levenswijze in
  overweging worden genomen, waaruit zou kunnen worden geconcludeerd, dat de
  persoon in kwestie zich gedroeg als "Indonesiër onder Indonesiërs". Van de andere
  factoren, die hierbij in aanmerking konden worden genomen kan worden genoemd, het
  aannemen van de Islamitische godsdienst - een factor zeker als belangrijk aan te
  merken, alhoewel "an sich" niet doorslaggevend - en voorts, het aannemen van een
  
  361. Dat gemakkelijk misverstand op dit vlak kan optreden moge blijken uit het feit, dat McNair een
  gelijkgestelde persoon als zijnde genaturaliseerd aanmerkt. Zie McNair, The Chinese Abroad,
  Shanghai, 1924, p. 107.
  362. Dit is benadrukt in het schrijven van de Ministervan Justitie aan de Ministerraad no. J.B. 3/70/23
  van 28 augustus 1954 sub ten eerste. Ook door Djody Gondokusumo, Siapa termasuk Warganegara,
  is een overeenkomstige uitleg gegeven.
   96
  
  Indonesische naam, het huwen met een autochtone Indonesische vrouw en andere
  uiterlijke kenmerken.'"
  Volgens Nederburgh had ook de oplossing van een Nederlander in de Inheemse
  bevolking het verloren gaan van het Nederlanderschap ten gevolge. '** In deze wijze
  van het verloren gaan van het Nederlanderschap was echter niet voorzien in artikel 7
  van de Wet van 1892, dat vijf oorzaken van het optreden van het verlies van het
  Nederlanderschap opsomt. Deze auteur twijfelt eraan of men zich in het algemeen ervan
  bewust was dat deze zesde oorzaak bestond. Hij acht deze aangelegenheid van des te
  meer gewicht, omdat de onderhavige oplossing in de Indonesische bevolking - waarvoor
  de wet geen bepaalde kenmerken aangaf - een vaag begrip was, vatbaar voor een zeer
  uiteenlopende toepassing. Het al dan niet zijn van Nederlander werd zodoende in dit
  opzicht iets zeer onzekers.'"
  Speelden de problemen aan de "oplossing" verbonden voorheen een rol, ook thans lijkt
  het mij niet uitgesloten, dat op deze wijze wordt getracht in het bezit van bepaalde
  rechten te komen. Dit wordt door de praktijk gestaafd, zoals onder meer uit de in § 9
  behandelde jurisprudentie zal blijken.
  2.4. Het gemengde huwelijk ex Ind. Stb. 1898-158
  Aangezien in het hierboven uiteengezette herhaaldelijk sprake was van het maken van
  een rechtskeuze zal thans aandacht worden besteed aan de Regeling op de Gemengde
  Huwelijken (afgekort RGH), opgenomen in Ind. Stb. 1898-158.'** Het belang van
  deze Regeling is mede gelegen in de nationaliteitsrechtelijke consequenties van de daarin
  geregelde gemengde huwelijken en is bovendien ook uit het oogpunt van hel intergentiele recht gezien, als belangrijk aan te merken.
   Alhoewel niet met zoveel woorden in de onderhavige Regeling bepaald, kan gezegd
  worden dat ook hier sprake is van het doen van een rechtskeuze, met name door de
  vrouw. In artikel 2 is in casu bepaald dat de vrouw die een gemengd huwelijk aangaat,
  staande huwelijk, publiek- en privaatrechtelijk de staat van haar man volgt. Dit houdt
  mede in, dat alle door de man verrichte rechtshandelingen óók voor de vrouw komen
  te gelden. Hierop aansluitend kan worden gewezen op artikel 6 van deze Regeling, dat
  
  363. Als voorbeeld van de aan de "oplossing' verbonden juridische consequenties kan het geval van een
  Indonesisch staatsburger van Chinese afkomst worden genoemd, die naast het Indonesisch staatsburgerschap ook dat van de Chinese Volksrepubliek bezat. Indien werd vastgesteld dat betrokkene zich
  in de Indonesische bevolking heeft opgelost, werd hij niet langer geacht een dubbele nationaliteit
  te bezitten en was derhalve niet tot het maken van een keuze verplicht.
  364. In herinnering zij het derde lid van artikel 163 IS gebracht, dat onder meer stelt dat "Aan de
  bepalingen voor Inlanders
  onderworpen (zijn)....zij die behoord hebbende tot een andere
  bevolkingsgroep dan die der Inlanders, zich in de inheemsche bevolking hebben opgelost". Het gaat
  hier om iedere andere bevolkingsgroep dan die der Indonesiërs, hetgeen derhalve niet is beperkt tot
  een bepaalde andere bevolkingsgroep.
  365. Nederburgh, Nederlandsen Staatsverband, p.223.
  366. De Regeling op de Gemengde Huwelijken is opgenomen in Engelbrecht p . 8 2 0.
  97
  
  inhoudt dat de voltrekking van een gemengd huwelijk geschiedt volgens het voor de
  man geldende recht, behoudens de toestemming van de aanstaande echtgenoten, die
  steeds wordt vereist. Dit betekent dat de vrouw die een gemengd huwelijk aangaat, weet
  wat de juridische consequenties daarvan zijn, dat haar toestemming in feite een rechtskeuze is voor het recht, dat voor de man geldt.
  