text: GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  IX
  SLAVERNIJ IN WEST-INDIË
  
  Jhr. mr. D. van Hogendorp, de tweede zoon van Gijsbert
  Karel, den man van 1813, schreef 12 Juli 1827 uit 's Gravenhage
  aan zijn vriend en geesterverwant mr. I. da Costa, den bekenden
  dichter:
  ,,Ik heb u overigens van hier weinig te melden. Eene bijzonderheid is er evenwel in het staatkundige, die in Gods weg met eene vernieuwing der orde van zaken en herstelling en verlevendiigng der kerke, waar wij dagelijksch om bidden, te veel in verband staat, als dat
  zij niet als wetenswaardig zoude moeten aangemerkt worden.
  Onze finantien in West Indien zijn in de war, en Z. M. heeft besloten
  er een commissaris generaal te zenden, waartoe hij benoemd heeft de
  u genoegsaam bekende generaal van den Bosch. Treffend vind ik deze
  gebeurtenis, omdat zij mij voorkomt met het aanstaand verlies van
  alle onze colonien in verband te staan. Ik houde het toch daarvoor, dat
  wij onze colonien verliezen zullen, en dat zij dan eerst (als wij ze verloren zullen hebben) voor ons voordeelig zullen zijn. Het schijnt mij
  voorts toe in verband te staan met de uitbreiding van 't Evangelie,
  dat wel gepredikt kan worden onder een vrij en nijverig volk, maar niet
  onder een volk, dat als een kudde vee behandeld wordt, naakt loopt, in
  armoede leeft en met de zweep wordt gedreven om voor vreemde Heeren te werken.
   Ik dacht juist in deze laatste weken veel over deze zaak na. Zoo wij
  slechts nagaan, hoe het op Java gesteld is, waar wij de menschen zoo
  uitmergelen, dat zij tevrede zijn met hunne droge rijst voor alle
  voedsel, met het ellendigste hutje, en voor alle kleeding met een doek
  om het hoofd en een doekje om de ergste schaamte te bedekken, en niet
  meer willen arbeiden dan voor dit in de hoogste graad onontbeerlijke,
  omdat wij haar '/,, zoo niet V4, van de vruchten van hunnen arbeid ontnemen (en zoo hebben wij altijd gedaan), dan vraag ik: hoe durft men
  onder zulk een volk zendelingen zenden, en verwachten, dat zij onder
  die uitgedoofde en moedeloos gewordene zielen iets goeds zullen uitrichten.
  In de West Indien is het noch erger. Daar is de slavernij in volle
  werking. Ik wil nu niet zeggen, dat het Evangelie niet aan slaven kan
  gepreedikt worden, maar dan moeten de meesters toch Christenen
  zijn, of althands christelijk willen zijn. Maar als deze om hunne wellusten en wellustige gedachten en verbeeldingen te prikkelen zich door
  
  — 89 —
  
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 11:25:21AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  90
  
  GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
  
  moedernaakte slavinnetjes doen bedienen (en dit geschied niet slechts
  binnenshuis, of wanneer zij ten minste alleen zijn, maar op de Heeren
  diners doen de Europeanen zich door zulke naakte vrouwen bedienen.
   Zuylen uit R. heeft mij verhaald zulk een diner te hebben bijgewoond,
  dat sommige planters aan hem en de officieren van zijn schip gaven,
  en waar zij bediend werden door 9 van de schoonste moedernaakte slavinnen), dan vraag ik, of dit land niet dat van de ergste ontucht en
  diepste verval des menschen is. En in der daad, hoe kan men zich verbeelden in zulk een land met vrucht het evangelie te kunnen prediken ?
  Waarlijk, het vrij worden van zulke colonien is eene hoogst wenschelijke zaak, en de meerdere aisance, waarin de bewooners dan zullen
  komen, zal hen vatbaarder maken voor het Evangelie, en hunne meerdere behoefte, waaraan zij ten gevolge van meerdere welvaart zullen
  kunnen voldoen, zal in ons land meerder vertier geven dan onze zweep
  en stokslagen (om van verdere mishandelingen niet eens te spreken)
  ooit hebben kunnen doen.
  Maar ik moet niet vergeten een derde oogpunt te noemen, waaruit
  mij de verwarring in onze West Indien van belang schijnt. De finantien
  in onze colonien staan onder het onmiddelijk beheer van Z. M., en
  ziedaar dat deze Groote Financier al, wat onder zijn onmiddelijk
  beheer staat, in de war gestuurd heeft! En hoe zal het hier te lande
  gaan ? Nu heeft hij de finantien even uitsluitend als in Oost en West,
  doch hij heeft ze slechts door plukharen, en gevolgelijk veel beter dan
  in Oost en West, gekregen. Mij dunkt, de voorafspiegeling hebben wij
  voor onze oogen, en de verwarring zal zoo veel te grooter zijn, als de
  geldmiddelen grooter zijn." '-)
  B.d.G.F.
  ') P. J. baron van Zuylen van Nyevelt (1775-1855), zeeofficier.
  *) De brief, waaraan dit ontleend is, bevindt zich in het.
  ter Universiteitsbibliotheek te Amsterdam.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 11:25:21AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  