text: STULPMAND EN WERPNET
  DOOR
  
  JOH. F. SNELLEMAN
  Langen tijd heb ik niets van het museum te Göteborg gehoord.
  Van de hoogst merkwaardige reeks „Vergleichende ethnographische Forschungen" van Erland Nordenskiöld zond hij
  mij geregeld de nummers met een vriendelijkheidj e op het titelblad. Ziehier de serie, die van 1918 loopt tot 1930. Comparative ethnographical studies is de algemeene titel, en daarna:
  1. An ethno-geographical analysis of the material culture of
  two Indian tribes in the Gran Chaco. 2. The changes in the
  material culture of two Indian tribes under the influence of new
  surroundings. 3. The ethnography of South-America seen from
  Mojos in Bolivia. 4. The copper and bronze ages in SouthAmerica. 5. Deductions suggested bij the geographical distribution of some postcolumbian words used bij the Indians of
  S. America. 6 (Parti) The secret of the Peruvian quipus.(Part II).
  Calculations with years and months in the Peruvian quipus.
  7. (Part I ) Picture — writings and other documents bij Néle,
  Paramount chief of the Cuna Indians, and Ruben Perez Kantule,
  his secretary. Part II: by Néle, Charles Slater, Charlie Nelson
  and other Cuna Indians. 8. Modifications in Indian culture
  through inventions and loans.
  Het Rijksmuseum te Stockholm, Etnografiska Avdelning, zet
  zijn reeks Smarre Meddelanden onverdroten voort. Ziehier:
  1. Einige Details in der Ornamentik der Buschneger Surinams.
  2 Die Schleuder in Afrika und anderwarts. 3. The use of stilts,
  especially in Africa and America. 4. Fighting- bracelets and
  kindred weapons in Africa. The spiked wheel-trap and its
  distribution. 6. Further notes ou the use of stilts. 7. The use of
  the hammock in Africa. 8. Did prehistoric Egyptian culture
  spring from a Marsh-dwelling people? 9.String figures in Africa.
   10. The use of oxen as pack and riding animals in Africa; hoofd-
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:49:05AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  202
  
  STULPMAND EN WERPNET
  
  zakelijk van K. G. Lindblom. En dezer dagen kro«g ik van Lindblom n° 11. Two kinds of fishing implements: a. The plungebasket (Stülpkorb), in Africa and elsewhere. &. The circular
  cast- net in Africa, door T. Leth en K. G. Lindblom.
  De plunge- basket is wat wij de stuipmand noemen: een
  mandje zonder bodem dat wordt gestulpt, de grootste opening
  onder, over een visch die rondzwemt bij laag water; hier is bepaald bedoeld de Afrikaansche stuipmand; blijkens de kaart
  wordt het voorwerp gebruikt tot den 20en graad N. B.; noordelijker sporadisch. De meest gebruikelijke vorm gedoogt, dat de
  visscher zijn hand steekt door de boven-opening en den visch
  grijpt. Afwijkingen worden beschreven en door afbeeldingen
  toegelicht.
  Een afzonderlijk hoofdstuk voert naar de stuipmanden in
  Azië en Europa. In Azië wordt de toestel gebruikt o.a. in Soerabaya, Atjeh en de Lampongs, centraal- Celebes, Borneo, waaromtrent de catalogus van Leiden is te raadplegen. Het opstel
  brengt 2 afbeeldingen van Chineezen, visschende met de mand.
   Een slordig exemplaar uit Californië is mede afgebeeld en 2
  stuks van Nieuw-Guinea. Ik herinner mij een vlieger (Museum
  Rotterdam) waarmede men visch vangt op Flores; het vliegertouw loopt over een katrol boven in de mast van de roeiboot,
  naar den visscher; aan des vliegers staart zit een lijn vast, die
  haak en aas draagt aan haar ondereind; door de beweging van
  den vlieger is de haak voortdurend in beweging aan de oppervlakte van het water .Daarin zit meer poëzie dan in een stuipmand ; maar waarin zit meer visch ?
  En hier is de visch die zijn eigen doodsklokje luidt. In de Beneden Saramacca, en ook wel in andere rivieren, ziet men dikwijls
  stokken in de modder steken, waarboven een flesch of stoop is bevestigd; daarbinnen hangt een spijker aan een draad. Aan den
  stok is een zetlijn gebonden; komt er een visch aan de lijn, dan
  wordt de visscher in zijn huisje gewaarschuwd door het tingelen
  van den spijker tegen den fleschwand; hij behoeft niet voortdurend op de zetlijn te letten.
  Het werpnet, the circular cast-net, herinner ik mij uit mijn
  jongenstijd, toen er in Rotterdam nog kippen liepen bij de graanpakhuizen aan de havens; thans verboden. En eveneens zal wel
  zijn verboden het bevisschen van de havens met het werpnet.
  Zulk een net heeft een radius van verscheidene meters, 12 voet
  vind ik opgegeven, elders 2£ meter, heeft kleine mazen en aan
  den omtrek tallooze ringetjes. De visscher, neemt een van die
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:49:05AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  STULPMAND EN WERPNET
  
  203
  
  ringen tusschen^ zijn lippen, draait even om zijn as en slingert, angstig dicht aan den walkant staande, met een behendigen
  zwaai het net van zich af. In het water zinkt het dadelijk, het
  eerst de omtrek met de metalen ringen; of er iets in zit blijkt eerst
  bij het ophalen.
  In het Museu n te Rotterdam vindt men een uit Java afkomstigen gietvorrm voor de metalen ringen.
  Den Encycl. van West-Indië (1914—17!) vermeldt ter loops
  (bl.717 1ste kol.) een klein werpnet, dat „soms" wordt gebruikt inSuriname. Van de eilanden vind ik genoemd het werpnet (taraai),
  het meest populaire en meest gebruikte net, cirkelvormig met
  kleine mazen uit dun garen vervaardigd en in het midden aan een
  touw bevestigd, en aan den omtrek met een krans van looden
  kogeltjes bezwaard. De diameter wisselt van 2 tot 3 meter, op
  behoorlijke wijze uitgeworpen, spreidt dit net zich horizontaal uit
  en daar de kogeltjes snel naar den bodem zinken, wordt alle visch
  die zich onder het net bevindt gevangen en blijft in de mazen verward als het net voorzichtig wordt opgehaald; overal op onze
  eilanden in gebruik, ook in veel grooter afmetingen, met wijdere
  mazen voor het vangen van schildpadden (taraai di toertocca).
  Aldus prof. J. Boeke in zijn Encyclopaedie-artikel: Visscherijbedrijf op de Ned. W.I. Eilanden (719).
  In den catalogus van de Amsterdamsche tentoonstelling van
  1883 vond ik (groep I, 6de klasse) een „verzameling van Surinaam
  sche visschen nagebootst door galvanoplastiek". Inzender was M.
  R. Matthes „in Suriname". N.B. (en de waarschuwing is gepast)
  „de namen waardoor deze visschen zijn aangeduid, zijn meestal de
  Neger-Engelsche. De determinatie laat veel te wenschen over en
  vele geslachts- en soortnamen zijn door den afschrijver misvormd.
   De vraagteekens achter de Latijnsche namen zijn van den inzender, die vóór de Latijnsche namen duiden aan, dat deze zoo misvormd waren, dat de poging tot verbetering zeer onzeker is".
  Toen in 1928 te Arnhem een tentoonstelling is ingericht met o.a.
  een West-Indische afdeeling heb ik daarover geschreven in de
  October-afIe vering van dezen Gids, bl. 275; aan het slot de opmerking, dat ik er veel belangrijks had gevonden. Zij die er waren zullen zich herinneren den „zeetuin". Wonderlijker toestel heb ik
  nooit aanschouwd: al die heen en weer schommelende visschen en
  andere gedierten waren rechtaf vermakelijk. Was het dezelfde
  collectie die in 1883 te Amsterdam prijkte, „nagebootst door galvanoplastiek" ?
  Van Musschenbroek beweerde in '83 (Inleiding groep II 10de
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:49:05AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  204
  
  STULPMAND EN WERPNET
  
  klasse), dat er in West-Indië veel visch is te Tinden, „doch de
  visscherij zelve, op Curacao eenigszins meer ontwikkeld is in Suriname nog achterlijk". De stuipmand noemt hij (bl. 109) een „toestelletje" „geheel aan Indië alleen eigen". We weten nu beter;
  maar of deze toestel ook in ons land wordt gebruikt, heb ik niet
  kunnen vinden.
   Hoe oud is het werpnet? heb ik gevraagd. I.eth en Lindblom
  schrijven in hun opstel "Two kinds of fishing implements", bl. 45:
  "Its earliest employment in Africa was supposedly in Egypt, notwithstanding that only sparse illustrations of them are found from
  ancient Egyptian times. In our days they are used on the Nile by
  Arabs, and the same is the case on the shores of the Red Sea, the
  Palestine, and in Syria". Nu lag het toch voor de hand den Bijbel
  erop na te slaan in voce Visscherij. Hier is Mattheus 4:18 waar we
  ontmoeten „Simon, geseght Petrus, ende Andreas synen broeder,
  het net in de zee werpende (want sy waren visschers)." In een noot
  iezen we: „Deze zee was een groot binnenlandsch meir. Want de
  Hebreeuwen noemen alle grote vergaderingen van water zeen."
  En bij het woord net de annotatie, „Gr. werpnet." Verder lezen we
  over een net geworpen in de zee in Mattheus 13 : 47, in Lukas 5 : 4
  en volgende, zoo ook Johannes 21 : 6 en volgende.
  Hier is telkens het werpnet in actie; geen ander net werpt men
  in het water. Het kruisnet, de totebel, laat men zachtjes in het
  water dalen door de lijn te vieren waaraan het net is vastgemaakt.
  Er wordt mede gevischt op de pier van Scheveningen; een behendigheids-spel is't geenszins, veeleer een nogal saai nummer in de
  rubriek visch vangst.
  Een andere manier van visschen wordt in het Nieuwe Testament anders omschreven; in Matth. 18 : 27 lezen we: „gaet henen
  na de zeen, werpt den angel (uyt) ende den eersten visch die opkomt" enz.
  Voor de aanwijzing van mededeelingen betreffende het werpnet houd ik mij aanbevolen. Maar zij moeten ouder zijn dan het
  jaar nul.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:49:05AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  