text: LA T EN T E BELA STIN G SC H U LD EN
  door A. F. Lafeber
  Met belangstelling heb ik gelezen hetgeen de Heer A. Nierhoff in zijn
  artikel in het Juli-nummer heeft geschreven over de „latente belasting­
  schulden en haar betekenis voor de balans”. Bij het lezen heb ik enkele
  aantekeningen gemaakt, die wellicht ook andere lezers zullen interesseren.
  1.
  De Heer Nierhoff geeft in zijn artikel een overzicht van de diverse
  fiscale reserves, die tezamen de N.O.R. vormen en komt daarna tot de
  conclusie, dat N.V .’s de claim, die de fiscus op deze N.O.R. heeft, als
  volgt moeten waarderen:
  a. op 30 % van de N.O.R. indien de belastingplichtige de bedoeling
  heeft de gehele N.O.R. vrijwillig af te kopen;
  b. op basis van 40 % voor het gedeelte van de N.O.R., dat de N.V.
  wil gaan afkopen;
  c. op basis van het huidige tarief voorzover geen voornemen bestaat tot
  vrijwillige opheffing van de N.O.R. (geheel of gedeeltelijk).
  Enige nadere precisering lijkt mij hier nodig. Mogelijkheden a. en b.
  zijn juist, indien de bedoelingen van de belastingplichtige op korte ter­
  mijn inderdaad tot afkoop leiden. Mogelijkheid c. behoeft echter niet
  steeds te leiden tot waardering op basis van het huidige tarief. De waar­
  dering hangt geheel en al af van de toekomstverwachtingen. Een N.V.
   met regelmatig hoge winsten en lage uitdelingen behoeft niet te vrezen
  voor daling van het vermogen beneden het peilvermogen. Door de regel­
  maat in de uitkomsten behoeft ook niet compensatie van verliezen met
  de N.O.R. op te treden. In dergelijke omstandigheden ligt de afboeking
  van de N.O.R. in een ver verschiet. Vrijwillige afkoop is te allen tijde
  nog mogelijk. Er is echter voorlopig geen aanleiding om hiertoe over te
  gaan. Het is alleszins te verdedigen de latente belastingschuld in een
  dergelijk geval te waarderen op zeg 25 % van de N.O.R. Dit percentage
  is dan berekend op basis van 30 %, uitgaande van de gedachte, dat
  vrijwillige afkoop steeds mogelijk is, waarbij 5 % is afgetrokken om de
  rentewinst te verdisconteren, die behaald wordt doordat de afwikkeling
  gerekend wordt op een later tijdstip plaats te vinden. Bij een rentevoet
  van 4 % betekent een aftrek van 5 % van de 30 % dat rekening gehou­
  den wordt met een uitstel van betaling van 5 jaar. Dit is niet te veel. De
  periode is daarom niet te lang genomen, omdat, zoals door de Heer
  A. Nierhoff vermeld, de minister wel eens tot gedwongen afkoop van
  de N.O.R. kan overgaan. Uiteraard is deze laatste factor practisch niet
  concreet in cijfers uit te drukken.
   Een N.V. met sterk wisselende uitkomsten, waarbij verliesjaren ge­
  makkelijk kunnen optreden zal tot een andere waardering van haar la­
  tente belastingschuld komen. Indien b.v. deze N.V. een N.O.R. heeft van
  ƒ 50.000,— en een verliesjaar in het verschiet eveneens van ƒ 50.000,—•
  met daarop volgend een winstjaar van ƒ 50.000,— of meer, dan heeft
  het bestaan van de N.O.R. tengevolge, dat compensatie van verliesjaar
  met daaropvolgend winstjaar niet mogelijk is. Het komende winstjaar
  wordt dus vol belast tegen de dan geldende tarieven, welke, uitgaande
  van de huidige tarieven, hoger liggen dan 40 %. Er is dan dus alle aan­
  leiding om de latente belastingschuld te stellen op bv. 45 %. Uit de uit­
  ma b
  
  blz. 349
  
  komst van deze beschouwing vloeit wel duidelijk voort, dat deze N.V.
  er verstandig aan zal doen, indien althans haar liquide positie dit toe­
  laat, de N.O.R. bijtijds vrijwillig af te kopen.
  Overigens is ook 45 % niet de enig mogelijke uitkomst van de redene­
  ring bij bovengenoemde N.V. De redenering ging er van uit, dat de
  N.O.R. compensatie verhindert van verliesjaren met daaropvolgende
  winstjaren. Indien de N.O.R. echter gevormd is uit vroeger belastingvrij
  gereserveerde winsten kan men ook stellen, dat komende verliezen op
  deze vroeger gevormde reserves worden afgeboekt. De latente belasting­
  schuld is dan dus ontstaan uit in de jaren 1946 t/m 1949 belastingvrij
  gereserveerde winsten. Toen is dus belasting uitgespaard (ondernemingsbelasting en vennootschapsbelasting, ongeveer 33-36 % van de belastbare
  winst). Redelijk is dus de latente belastingschuld te stellen op iets min­
  der dan 33-36 % (minder i.v.m. rente-winst). Tegen deze laatste rede­
  nering is aan te voeren, dat zij gebaseerd is op het historische ontstaan
  van de latente belastingschuld en geen rekening houdt met de inmiddels
  opgetreden tariefswijzigingen.
   2. Hoe komt de latente belastingschuld in de balans? Het zal dui­
  delijk zijn, dat indien, terecht, besloten is, een latente belastingschuld
  in de balans op te voeren, eveneens moet nagegaan worden ten laste
  waarvan deze belastingschuld moet worden gevormd. Deze vraag is het
  eenvoudigst te beantwoorden, indien verondersteld wordt, dat commer­
  ciële balans en fiscale cijfers parallel lopen. Voorzover de N.O.R. be­
  staat uit onbelaste reserves, gevormd onder de Wet Belastingherziening
  1947, had, zoals hierboven opgemerkt, de latente belastingschuld reeds
  in de jaren 1946 t/m 1949 moeten worden gevormd door bij de winstverdelingen van die jaren zeg 30 % van de onbelaste winst aan de latente
  belastingschuld toe te voegen. Is dit niet gebeurd, dan dient dit alsnog
  te geschieden bij voorkeur ten laste van die rekeningen, waaraan deze
  winsten 1946 t/m 1949 ten goede zijn gekomen (bv. onverdeelde winst
  oude jaren, algemene reserve).
  Bij herwaardering van bedrijfsmiddelen per 1.1/50 ligt het voor de
  hand om van de herwaarderings-,,winst” een gedeelte naar de latente
  belastingschuld over te boeken. Uiteraard biedt deze methode gevaren.
  In de meeste gevallen is hier geen sprake van winst, slechts van een
  min of meer aanpassen van de boekwaarde aan het huidige prijspeil. De
  onderneming, welke herwaardeert, zal zich moeten realiseren, dat de
  fiscus een claim houdt op schijnwinst en zal er daarom goed aan doen
  zich te realiseren, dat op deze wijze haar vermogen wordt aangetast en
  dat het daarom beter is ten laste van reële winsten vanaf 1950 het be­
  drag, nodig voor de vorming van voldoende reserve tegen deze claim,
  te reserveren.
   Gaat de onderneming bedragen toevoegen aan de N.O.R., door reser­
  vering van de boekwaarde van teloorgegane activa ten laste van de fiscale
  winst van een bepaald jaar dan zal in datzelfde jaar ten laste van de
  winstverdeling een toevoeging aan de latente belastingschuld moeten
  plaatsvinden.
  3. Onder welke naam en waar verschijnt de latente belastingschuld
  in de balans? Indien verwacht mag worden, dat de latente belasting­
  schuld spoedig tot afwikkeling zal komen, is er geen bezwaar tegen het
  bedrag hiervan te combineren met de ,,nog te betalen belastingen” d.w.z.
  ma b
  
  blz. 350
  
  schulden, welke binnen korte tijd door betaling van aanslagen zullen
  aflopen. Is niet een spoedige afloop te verwachten, dan zullen deze
  belastingschulden afzonderlijk in de balans moeten blijken, teneinde het
  inzicht in de financiële positie te behouden. Een algemeen gangbare
  benaming is er naar mijn beste weten voor de latente belastingschulden
  nog niet.
  4.
   De problemen worden ingewikkelder zodra men zich realiseert,
  dat in vele gevallen fiscale vermogensopstelling en commerciële balans
  niet parallel lopen. Hierbij zal blijken, dat niet alleen de N.O.R. be­
  slist over de hoogte van de latente belastingschuld. Stel een N.V. heeft
  fiscaal haar bedrijfsmiddelen geheel of grotendeels afgeschreven. Er is
  geen N.O.R. Commerciëel staan de bedrijfsmiddelen te boek voor ver­
  vangingswaarde. De komende jaren zullen dus resultatenrekeningen te
  zien geven, waarin terecht afschrijvingen zijn verwerkt. De fiscale
  winstberekening zal deze afschrijvingen missen. Er zal dus belasting
  worden betaald over het bedrag van de afschrijvingen. De toekomstige
  winstverdelingen zullen dus onredelijk zwaar belast worden met belas­
  tingen. Dit vloeit voort uit de huidige afwijking tussen commerciële ba­
  lans en fiscale vermogensopstelling. Die afwijking kan veroorzaakt zijn
  door vroegere extra-afschrijvingen, welke toen dus belastingbesparing
  hebben opgeleverd, of wel doordat de prijsstijging de vervangingswaar­
  de heeft doen stijgen. Wil de N.V. m.i. nu alle consequenties van de
  prijsstijging in haar balans tot uitdrukking brengen dan zal zij niet
  kunnen volstaan met de vervangingswaarde van de bedrijfsmiddelen
  op te voeren, maar zal zij tevens de geschatte contante waarde van de
  op de genoteerde schijnwinst te betalen belastingen onder de passiva
  moeten opvoeren. Deze latente belastingschuld zal dan in de loop van
  de jaren geleidelijk aan, parallel lopend met de commerciële afschrijvin­
  gen, verdwijnen ten gunste van de jaarlijks op aanslagen te betalen
  bedragen. Hier ontstaat dus een latente belastingschuld, welke niet haar
  oorzaak vindt in de N.O.R.
   Ook het omgekeerde geval kan zich voordoen. Vele N .V .’s hebben
  hun bedrijfsmiddelen in hun commerciële balans sterk afgeschreven,
  dikwijls tot op ƒ 1,.—. Fiscaal staan deze bedrijfsmiddelen nog voor een
  bepaald bedrag te boek. Stel nu dat de N.V. fiscaal gaat herwaarderen,
  commerciëel echter niet. Er ontstaat een N.O.R. met een bijbehorende
  belastingschuld. Moet nu deze N.V. in het jaar, waarin zij meent een
  fiscaal voordelige maatregel te treffen, haar winstverdeling belasten
  met de reservering van een bedrag voor een latente belastingschuld?
  M .i. is dit niet nodig. Tegenover de latente belastingschuld staat het
  voordeel, dat de N.V. in de komende jaren belasting betaalt over com­
  merciële winst minus fiscale afschrijvingen. M.i. kan derhalve volstaan
  worden met jaarlijks ten laste van de winst van dat jaar een bedrag te
  reserveren (ongeveer overeenkomende met belastingpercentage maal
  bedrag fiscale afschrijvingen) en op deze wijze een reserve voor latente
  belastingschulden aan te kweken. Dat men hierbij aan de veilige kant
  moet reserveren met het oog op eventuele gedwongen afkoop van de
  N.O.R. spreekt vanzelf.
  Tenslotte nóg een geval, waarin de latente belastingschuld geen ver­
  band houdt met de N.O.R. Indien een N.V. gebruik maakt van de mo­
  gelijkheid van i / 3 extra-afschrijving en deze afschrijving commerciëel
  m ab
  
  blz. 351
  
  niet toepast is het gewenst in het jaar van extra-afschrijving (dus een
  jaar met lage belastingen) een bedrag te reserveren voor de relatief
  hoge belastingen in de komende jaren, omdat dan het belastbaar bedrag
  hoger ligt dan de commerciële winst.
  Uit het bovenstaand blijkt wel, dat de bepaling van de latente belas­
  tingschulden niet altijd even gemakkelijk is.
  Een algemene regel is practisch niet aan te geven. Vandaar dan ook,
  dat in het bovenstaande voornamelijk met voorbeelden is gewerkt.
  ma b
  
  blz. 352.
  