text: Zullen in afzienbare tijd de eertijds Nederlandse delen van dit grootste aller
  Indonesische eilanden hun geschiedschrijver vinden? Het valt te betwijfelen.
  In 1958 verschenen, werd dit nieuwe boek in het volgende jaar reeds herdrukt,
  zodat het blijkbaar aftrek vond, ook buiten de kring der gespecialiseerden. Dit
  behoeft niet te verwonderen, gezien de geestige en pakkende stijl, waarin het geschreven is. Een enkel voorbeeld ter toelichting! Wanneer de schrijver de kortstondige tabakscultuur in dit gebied behandelt, vermeldt hij: „Here the solitary
  and imperious Dutchmen lived gargantuan lives, topping their huge meals (rijsttafels?) with immense quantities of gin, and then labouring hard enough for a
  dozen ordinary men". Men herkent onmiddellijk de legendarische Deli-planters,
  doch de schrijver staaft zijn bewering in een voetnoot (p. 86), waarin hij verwijst
  naar een artikel in de British North Borneo Herald van 1 juni 1929, getiteld: „The
  Borneo Planter of Yore". Trouwens, het ganse werk getuigt van een degelijke en
  grondige opzet. Er is zeer veel materiaal in verwerkt; men zie de eerbiedwekkende
  bibliografie, niet alleen van boeken en artikelen, doch ook van talloze stukken,
  afkomstig uit het bij uitzondering bewaarde archief der British North Borneo
  Company te Londen. Maar de auteur schreef geen geschiedenis op een afstand,
  gelijk zo vaak het geval is bij de koloniale geschiedschrijving. Hij vond gelegenheid
  om zowel North Borneo als Serawak te bereizen en zelfs het plaatselijk archief te
  Jesselton te raadplegen. Met vele wereldlijke en kerkelijke autoriteiten werd voorts
  contact gezocht, waardoor kostbare persoonlijke herinneringen bewaard bleven.
  Ten slotte heeft de heer Tregonning het resultaat van dit uitvoerig en diepgaand
  8
  
  Cp. Bosch, l.c., p. 185.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   295
  
  onderzoek binnen redelijke afmetingen weten te houden, zodat hij alles in 222 blzn.
  kon vertellen.
  Zijn beheersing van de stof blijkt uit de overzichtelijke wijze, waarop hij haar
  over de verschillende hoofdstukken verdeelt. Na de geschiedenis der stichting van
  de kolonie en haar ontwikkeling volgen hoofdstukken over bestuursinrichting,
  economische ontwikkeling, inlands bestuur, arbeidsvoorziening, gezondheidstoestand,
  onderwijs, slavernij, plaatselijk verzet en ten slotte een hoofdstuk met de jaartallen
  1941—1946. Het eerste is dat van het begin van de Pacific oorlog, die ook voor
  Brits Noord-Borneo zo noodlottig werd, het laatste dat van de opheffing der
  Chartered Company, toen North Borneo een kroonkolonie werd. Omtrent de Japanse
  bezettingstijd vindt men hier mededelingen, die, waar onze aandacht voornamelijk
  op de gebeurtenissen in Ned.-Indië gericht was, ten onzent weinig bekend zijn.
  Hieruit blijkt, dat dit meest naar Japan gerichte deel van Borneo in de dagen
  van Pearl Harbour de komende gebeurtenissen vrij zorgeloos en optimistisch heeft
  te gemoet gezien, tót de invallers er op eens waren, voordat deugdelijke vernielingen
  van waardevolle objecten hadden plaats gevonden of zelfs vrouwen en kinderen
  waren weggevoerd. Ook hier traden de Japanners ruw en meedogenloos op. Gevolg:
  een krachtig illegaal verzet van Chinezen en Sulunezen, dat bloedig onderdrukt
  werd op de Japanse manier, die wij uit Nederlands Borneo kenden. Ook elders
  vielen slachtoffers. Nog in de laatste dagen bezweken van 2000 Australische krijgsgevangenen allen op 6 na. Een sprekend voorbeeld van de wijze, waarop Dai Nippon
  het land achterliet geeft de dubbele foto van Sandakan in 1940 en 1945.
  Onder het hoofdstuk Education vallen ook Kerk en Missie, die ditmaal behoorlijk
  aan hun trekken komen, hetgeen niet steeds het geval pleegt te zijn. De hoofdpersonen, echt negentiende-eeuwse figuren, komen goed uit de verf en van twee
  hunner worden foto's gegeven. Men zou meer van dit afbeeldingenmateriaal wensen.
   Ook voor de culturele aspecten van zijn onderwerp heeft de schrijver oog en
  hij zou geen Brit zijn, als hij niet opmerkte, dat thans „pony racing" verdrongen
  is door „tennis and sea-bathing". Doch niet alleen de kolonisators trekken zijn
  belangstelling; hij betrekt er ook de inheemsen ruimschoots bij, zelfs als zij de
  wapens tegen het Westen op nemen, b.v. het hoofd uit de binnenlanden Mat Salleh,
  die in 1894 zijn verzet begon, dat pas in febr. 1900 met zijn sneuvelen eindigde.
  Deze figuur werd zelfs de held in een Engelse roman.
  Bovendien bezit dit werk overzichtelijke kaarten en een uitstekend register. Wij
  mogen de Universiteit van Malaya met deze publicatie gelukwensen.
  H. J. DE GRAAF
  
  KARL ERIK LARSSON, Fijian Studies. Etnologiska Studier,
  25. Göteborg, 1960. 147 pag., 65 ills. Prijs Kr. 24.—.
  Het materiaal dat in de beide afzonderlijke studies van deze publicatie — respectievelijk handelend over mensenfiguren en schelptrompetten van Fidzji —
  gepresenteerd wordt, is door de auteur met grote speurzin en volharding verzameld
  uit 19e eeuwse documenten en museumcollecties. Het is slechts een gedeelte van
  zijn gegevens over de materiële aspecten van de cultuur van Fidzji. Over andere
  onderwerpen, met name de techniek van de boombaststof vervaardiging, het pottenbakken, huizen en huizenbouw en bijltypen, kunnen dan ook nog studies tegemoet
  gezien worden (p. 6). Al dit werk geschiedt in het kader van de typering en
  afgrenzing van verschillende cultuurgebieden in de Fidzji archipel (p. 5).
   Het artikel over de mensenbeelden moet volgens de schrijver als een „by-product"
  worden beschouwd (p. 6). Ondanks de vele vaak zeer interessante gegevens die
  het biedt, brengt het ons dan ook niet dichter bij de oplossing van het gestelde
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  296
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  probleem. De studie over de schelptrompetten is in dit opzicht stellig meer relevant.
  Toch blijkt ook hier, zoals de schrijver aan het slot zelf moet toegeven, dat de
  gegevens ontoereikend z\jn om te komen tot vastomlijnde, voor geheel Fidzji geldende
  conclusies aangaande de localisering van bepaalde -— technologische en functionele
  — verschillen die bij de schelptrompetten geconstateerd werden (p. 146).
   Men krijgt dan ook, het geheel van het werk overziende, sterk de indruk dat
  het de schrijver in de eerste plaats om presentatie van het door hem verzamelde
  materiaal te doen is geweest. De wijze waarop deze presentatie geschiedt, is echter
  in vele gevallen wel erg onsystematisch. Zo begint de verhandeling over de mensenfiguren met het noemen en citeren van een aantal auteurs — zendelingen, zeelieden
  en reizigers — wier geschriften waardevolle bronnen van kennis zijn van de situatie
  in Fidzji in de periode van 1840 tot 1865. (p. 13-21). Daarna volgt pas een —
  overigens zeer nuttig — overzicht van de drie perioden die kunnen worden onderscheiden in de geschiedenis van de aanraking van Fidzji met het Westen, nl. de
  tijd van de bezoeken der sandelhout en „bêche de mer" schepen ( ± 1800— ± 1830),
  de tijd van de eerste Christenzendelingen ( ± 1840), en de periode van de Britse
  bestuursinvloed ( ± 1875 beginnend) waarin ook de reizen plaats vonden van verzamelaars als Theodor Kleinschmidt en Anatole von Hügel (p. 22-23). Dit overzicht
  is nodig om de hiervoor genoemde figuren te kunnen „plaatsen" en het zou dan ook
  voor de hand hebben gelegen het betreffende hoofdstuk hiermee te laten beginnen.
   Node mist men ook een lijst van de door de schrijver geraadpleegde bronnen. Deze
  vindt men alleen vermeld in de noten onderaan de bladzijden. Soms echter geschiedt
  de opgave in de tekst en is dan niet geheel volledig zoals op p. 73 waar een artikel
  van Schuyler Camman genoemd wordt maar waar als naam van het tijdschrift
  slechts „University Museum Bulletin" gegeven wordt maar de plaats van uitgifte —
  Philadelphia — onvermeld blijft. De auteur zelf spreekt van zijn boek als van „a
  work with paste and scissors" (p. 6). De vraag worde echter gesteld of zelfs deze
  schsar-en-Uimkwast methode niet in een publicatie van een meer coherent karakter
  had kunnen resulteren.
  Tot scherpomlijnde conclusies in het raam van de in de aanvang gestelde vragen
  is het dus niet gekomen, noch wat de mensenfiguren, noch wat de schelptrompetten
  van Fidzji aangaat. Evenmin lieten schrijvers gegevens blijkbaar het maken van een
  duidelijk onderscheid tussen de mensenbeelden van Fidzji en Tonga toe. Het is
  echter te betreuren dat hij in dit verband geen geargumenteerde weerlegging geeft
  van het hem overigens wel bekende artikel van T. T. Barrow, Human figures in
  wood and ivory from Western Polynesia, Man, LVI (1956), no. 192, waarin aan de
  hand van mensenfiguren van hout en walvistand in het University Museum of
  Archaeology and Ethnology te Cambridge een eigen Fidzjiaanse stijl wordt onderkend en getypeerd die veel meer Melanesische trekken vertoont dan de stijl van de
  Tongaanse plastieken die in wezen Polynesisch is.
   Een tekortkoming is verder dat het boek toch niet geheel beantwoordt aan wat
  als zajjn primaire doel moet worden gezien, nl. de confrontering van de lezer met
  het materiaal, i.c. de museumstukken. Foto's van bepaalde belangrijke stukken
  ontbreken. Zo is een uit walvistand gesneden ophanghaak (Museum Cambridge,
  No. 55.247) die ± 1870 in het bezit is geweest van Sir Arthur Gordon, de gouverneur van Fidzji, niet afgebeeld en dit ondanks de bijzonder interessante documentatie afkomstig van de vroegere bezitter, die op p. 27 geciteerd wordt. Evenmin
  wordt de plaats gegeven, nl. Barrow's bovenaangehaald artikel, waarin het voorwerp
  — als Plate Ld — getoond wordt.
  Op zichzelf is dit boek weinig bevredigend. De zin van zijn verschijnen in deze
  vorm is niet duidelijk. Het is te hopen dat het een zinvollere plaats zal krijgen in
  het ruime kader van de te verwachten publicaties over de andere onderwerpen de
  „materiële cultuur" van Fidzji betreffende.
  S. KOOYMAN
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  297
  
  HANS KAHLER, Ethnographische und linguïstische Studiën
  über die Orang darat, Orang akit, Orang laut und Orang
  utan im Riau-Archipel und auf den Insein an der Ostküste von Sumatra. Veröffentlichungen des Seminars
  für Indonesische und Südseesprachen der Universitat
  Hamburg. Band 2. Berlin 1960. VI -f 294 pp.
   In dit boek geeft Kahler ons opnieuw een van de vruchten van z\jn, langzamerhand
  wel zeer produktief gebleken, verblijf in Indonesië vóór de oorlog. Het materiaal
  verzamelde hij in twee bezoeken aan de in de titel genoemde eilanden, elk van
  enige maanden, in de loop van 1939. Het heeft betrekking op een vijftal zeer kleine
  bevolkingsgroepjes. Na enige korte etnografische aantekeningen volgt een uitvoerige
  taaibeschrijving, allereerst van de Orang darat, dan ook, vergeleken daarmee en met
  het Maleis, van de andere groepen. Dan volgen enige, helaas niet zeer lange teksten,
  met vertaling. Tenslotte komen twee uitvoerige woordenlijsten, Orang darat —
  Duits en Duits — Orang darat.
   Er is alle reden Kahler dankbaar te zijn voor het feit dat hij dit materiaal destijds
  verzameld heeft, en thans door uitgave beschikbaar gemaakt. Zoals hijzelf terecht
  opmerkt is het geheel onzeker of van deze groepjes mensen nog iets is overgebleven,
  thans, ruim 20 jaar later; en in elk geval is een vermeerdering van onze nog zo geringe
  kennis der Maleise dialecten waardevol. Dat de door Kahler behandelde talen Maleise dialecten zijn is niet voor bestrijding vatbaar. Er zijn een aantal fonetische,
  morfologische en syntactische bijzonderheden die on-Maleis aandoen; de algemene
  indruk van deze talen, zeker ook van hun woordenschat, is stellig Maleis. Kahlex
  vermoedt dat deze volkjes Testen zijn van een pre-Maleise bevolking, door de
  Maleiers grotendeels verdrongen en/of daarin opgegaan, en hij meent ook in hun
  taal nog „ganz vereinzelt" woorden te vinden, die corresponderen met woorden van
  niet-Maleise talen op het Maleise schiereiland. Blijkens de woordenlijst doelt hij op
  de woorden bayogën, schouder; buag, pad; këlobag, vlinder; maya', demon; onal)1,
  voor blaaspijl gebruikt bladrib; beide laatste correspondenties zijn overigens gezien
  het door Blagden gegeven materiaal2 toch wel zeer dubieus. Daarnaast zijn er dan
  nog een drietal woorden, die overeenstemmen met woorden, door Riedel genoteerd
  bij een dgl. bevolkingsgroepje op Belitung (Billiton), de Orang Sekah, t.w. alah,
  kunnen; amagën, mens; kenüj, nu. „Trifft das zu (nl. dat deze lexicale overeenstemmingen bestaan), so darf man den Schluss ziehen, dass sie einstmals zu den auf
  Malakka ansassigen Völkerschaften gehörten" (p. 1). Helaas is Kahler op dit probleem niet nader ingegaan. Aan de ene kant moet men constateren dat de basis
  voor dit vermoeden zeer zwak is: tegenover de overweldigende meerderheid van
  Maleise woorden staan slechts deze enkele, ten dele dubieuze niet-Maleise woorden;
  en bovendien wordt het vermoeden van Kahler niet versterkt door het feit dat deze
  correspondenties niet een taal of enkele zeer nauw samenhangende talen van het schiereiland betreffen, maar zeer uiteenlopende. Aan de andere kant vertonen de onderzochte
  talen misschien op fonetisch gebied eigenaardigheden, die weer steun kunnen verlenen aan Kahler's vermoeden. Ik denk hier speciaal aan de wgze waarop Maleise
  slotnasalen in deze dialecten veelal gerepresenteerd worden: mal. bulan = buladën,
  mal. orang = oyagën, dalara = dalabëm. Blagden bespreekt tamelijk uitvoerig deze
  wat hij noemt „disintegrated nasals" (p. 772 vlg.), die in allerlei talen van het
  schiereiland voorkomen en waarvan hij zegt: „Etymologically these disintegrated
  nasals usually represent the Malay and Mon-Khmer ordinary nasals".  Cf. Blagden, in W. W. Skeat en Ch. O. Blagden, Pagan races of the Malay
  Peninsula, London 1906, dl. II.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  298
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  tuurlijk mogelijk, dat in dialecten secundair dgl. ontwikkeling van de nasaal optreedt; maar het vermoeden ligt toch wel voor de hand dat er historisch verband
  tussen deze bijzonderheid van de taal der Orang darat en de pre-Maleise bewoners
  van Malaya bestaat.3 In dit verband zou men ook nog kunnen wijzen op de stemhebbende occlusieven aan het eind van woorden die veelal met de Maleise stemloze
  corresponderen; molud = mal. mulut, kapag = mal. kapak, idub = mal. hidup.
  Blagden zegt van de talen van het schiereiland: „The sonants g, d, b, . . . which
  cannot be finals in Standard Malay, are often finals in the aboriginal dialects..."
  (p. 771), al blijkt uit het door hem gegeven materiaal niet, dat eindocclusieven van
  Mal. woorden in deze talen regelmatig stemhebbend worden, integendeel: gevallen
  als aneg, kind (Blagden C 106), en gëneb(b), genoeg (mal. anak, genap) zijn
  tamelijk zeldzaam. Niettemin blijft ook deze bijzonderheid een zij het zwakke
  indicatie voor Kahler's vermoeden.4 Dat geldt misschien ook voor de zeer onregelmatige correspondentie van de Maleise klinkers in de taal van de Orang darat, die
  zou kunnen wijzen op een substraat-taal met nogal afwijkend vocaalsysteem. Overigens
  moet men juist met de fonetische bijzonderheden van dialecten van dgl. kleine
  groepjes mensen uiterst voorzichtig zijn: secundair kunnen daarin allerlei onregelmatigheden en curiositeiten van individuele sprekers normatief en dus normaal
  geworden zijn, waardoor juist het fonetisch beeld van zo'n dialect sterk van de
  algemene taal kan gaan afwijken.
   Opmerkelijk on-Maleis, hoewel misschien niet uitzonderlijk voor de Indonesische
  talen als zodanig, is op grammaticaal gebied vooral een werkwoordelijke constructie
  van het volgende type: jödi' liad cina', jödi' böli' cina' makanfia'. jödi' bayaë cina'a
  tujuh yerjged sëtötjah (p. 166), getransponeerd in het Maleis dus: djadi
  lihat tjina, djadi beli tjina makannja. djadi bajar tjina-itu tudjuh ringgit
  setengah. Grondwoordelij ke vormen van het werkwoord dus, zonder enig affix,
  onmiddellijk gevolgd door de agens: De Chinees nu zag hem, de Chinees nu kocht
  hem en at hem op. Deze Chinees nu betaalde 7J/a r. Ik kan niet beoordelen in
  hoeverre ook deze afwijking van de Maleise constructie nog steun aan Kahler's
  vermoeden t.a.v. de relatie van deze taal met die van de pre-Maleise bevolking van
  Malaya kan leveren.
  Is er dus alle reden, Kahler dankbaar te zijn voor de publikatie van dit interessante materiaal, minder gelukkig ben ik met de wijze waarop hij de taal heeft
  beschreven. Hü is afgestapt van het Dempwolffse schema, dat hij in vroegere taaibeschrijvingen nauwkeurig volgde (bv. zijn Grammatik der Bahasa Indonésia, 1956,
  en Die Sichule-Sprache auf der Insel Simalur. . . ., 1955, hier onlangs besproken,
  BKI 115, 1959, p. 397). In plaats daarvan koos hij zich als voornaamste leidraad
  Jespersens Philosophy of Grammar, een boek dat inmiddels ook al weer 35 jaar
  oud is, en bij alle verdiensten die het destijds gehad heeft, thans toch nauwelijks
  meer bruikbaar is als uitgangspunt voor een taaibeschrijving. Voor zijn behandeling
  der woordgroepen was Fokkers Inleiding tot de studie van de Indonesische syntaxis
  de auteur „in mancher Hinsicht sehr nützlich". En: „Als Vorbild für die Darstellung der Transpositionsmöglichkeiten diente mir E.M. Uhlenbecks Aufsatz über
  „The Study of Wordclasses in Javanese" (Lingua III, 1953).
   Bij de eerdere studies van Kahler vergeleken is er zonder twijfel een methodische
  verbetering in de opzet van dit boek te constateren. Met name aan de verwarring
  3
  
  Overigens is deze representatie van eindnasalen door occlusief gevolgd door
  nasaal ook binnen de Indonesische talen niet onbekend. Coll. Uhlenbeck wijst
  mij op het Kendayan — Dajaks, zoals beschreven door P. Donatus Dunselman
  in BKI 105 en 106 (1949 en 1950).
  4
  Hiermee wil natuurlijk niet gezegd zijn dat in Indonesische talen stemhebbende
  eindconsonanten niet voorkomen. Ik herinner slechts aan het Sundaas en
  West-Javaanse dialecten.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  299
  
  van morfologie en syntaxis is goeddeels een eind gekomen. Merkwaardig is slechts
  dat de telwoorden, ook hun morfologie, pas op een vrij willekeurige plaats in het
  hoofdstuk over de syntaxis (p. 106) aan de orde komen (onder invloed van Jespersen, die niet veel voelt voor telwoorden als een aparte woordsoort ?).
   Toch schiet dit boek als taaibeschrijving n.m.m. nog steeds op een aantal punten
  fundamenteel tekort: 1. Ondanks incidentele anders gerichte opmerkingen blijft
  het primaire criterium voor de indeling der woordsoorten voor de auteur blijkbaar
  de logische categorie waartoe de door een woord betekende zaak behoort. Het
  desbetreffende hoofdstuk begint met een van Uhlenbeck overgenomen definitie van
  een woord, en enige daarbij aansluitende juiste opmerkingen over de indeling der
  woordsoorten, die moet steunen op vorm, valentie en betekenis. Maar als Kahler
  dan deze theorie gaat toepassen, blijkt een werkwoord voor hem nog steeds gedefinieerd te worden als „ein Wort.. ., das einen Prozess ausdrückt" (p. 72, cf. p. 76),
  een substantief als „ein substanzbezeichnendes Wort" (p. 72). Men zie ook p. 74:
  substantieven zijn „— von Abstrakta abgesehen (sic ! ! ! 10 regels verder ^jn
  abstracta juist een der categorieën van substantieven, terwijl „concreta" geheel
  vergeten schijnen te worden bij de indeling !) — substanzbezeichnende
  benennende Ausdrücke" (en waarom nu geen woorden? !). Zo zijn alle linguïstische
  criteria weer over boord gezet, en zijn we weer terug in de oude logicistische leer
  der woordsoorten.
   2. Ook in andere opzichten geeft schr. blijk, de werkelijke opzet en strekking
  van Uhlenbecks principiële artikel niet te hebben doorzien. Hij geeft een overzicht
  der transpositiemogelijkheden van de verschillende woordsoorten, met Uhlenbecks
  schema van het adjectief als voorbeeld. Maar hij heeft niet begrepen, dat essentieel
  daarbij juist is een indeling der grondwoorden (basic morphemes) in categorieën
  op basis van hun valentie, hun betekenis en hun morfologisch paradigma. Bij
  Kahler staan afleidingen van de meest uiteenlopende typen grondwoorden onder
  hetzelfde hoofd geklasseerd, waardoor het hele schema één grote verwarring is
  geworden. Bv. onmiddellijk bij het begin, p. 78, bij de substantiva, staan bij elkaar,
  als productieve afleidingen, „pomolog Umarmung (polog umarmen), pönamun Rauber
  (samun Straucher), pönjëmoë Trockengestell (jëmoë trockne!), pönakid... Krankheit (sakid krank) . . . . këlobihön Ueberschuss (lobih mehr)" enz. Op p. 79 worden
  „bëbuöh, Früchte tragen" en „bödöki', schmutzig", in verschillende categorieën
  ondergebracht, zonder dat er een andere reden voor blijkt te bestaan dan het irrelevante feit dat de Duitse vertalingen van beide woorden tot verschillende woordsoorten behoren. Omgekeerd had schr. op p. 72-3 als primair verschil tussen bödökt
  en bëjumpöh (mal. berdjumpa) moeten vaststellen, dat beider grondwoorden tot
  verschillende categorieën behoren (als jumpöh al een grondwoord is ! Vgl. de
  woordenlijst), zodat uit dien hoofde alleen al categoriaal verschil tussen deze
  afleidingen a priori waarschijnlijk is.
   3. De zinsleer van Kahler zoals in dit boek uiteengezet en toegepast is al even
  onbevredigend: Het verschil tussen zin en woordgroep wordt als volgt omschreven:
  „lm Satz sind zwei „Begriffe" vorhanden, in der Wortgruppe bilden die Elemente
  e i n e n (kombinierten) „Begriff" (aanhalingstekens van K.)" (p. 86). Over die
  twee begrippen in de zin wordt verder niet gesproken, zij zijn waarschijnlijk identiek
  met de twee „Vorstellungen", die in navolging van Jespersen (ideas) op p. 104 als
  kenmerkend voor nexus worden genoemd, en die uiteindelijk bij K. natuurlijk niets
  anders blijken te zijn dan het traditionele gezegde en onderwerp. Ook de woordgroep
  wordt onlinguistisch behandeld: woordgroepen zijn „Komplexe von zwei oder mehr
  Wörtern, die begrifflich (sic!) miteinander zusammenhangen...", die dus wel
  één gecombineerd „begrip" vormen (zie boven), maar „in der Regel keinen
  kompletten „Begriff' (aanhalingstekens van K.)". Het is duidelijk dat op deze
  verwarde, onlinguistische basis geen bevredigende taaibeschrijving gebouwd kan
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  300
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  worden. De hele syntaxis hangt aan elkaar van begriffliche, maar taalkundig
  irrelevante onderscheiden en definities.
  Opnieuw moet ik dus, samenvattend, concluderen, dat wij Kahler dankbaar
  hebben te zijn voor de zorgvuldige publikatie van waardevol, wellicht uniek taalkundig materiaal; opnieuw moet ik daaraan tot mijn spijt de conclusie verbinden,
  dat de wetenschappelijke verwerking van dit materiaal, ondanks vernieuwing t.o.v.
  eerdere geschriften tekortschiet op essentiële punten. Talen laten zich nu eenmaal
  niet volgens schablonen beschrijven. Elke taal opnieuw vraagt op basis van gezonde
  algemeen-linguistische uitgangspunten om geduldig onderzoek van de feitelijke regelmatigheden en bijzonderheden, die tesamen de systematiek ervan uitmaken.
   A. TEEUW
  
  Cherita Pendek DBP. Siri Sastera DBP Bil. 2. Dewan
  Bahasa dan Pustaka . . . . Kuala Lumpur 1958. 180 pp.
  Mëkar dan Sëgar. Bunga rampai cherita2 pendek
  angkatan baru. Di-pileh dan di-bicharakan oleh Asraf.
  Oxford University Press, Kuala Lumpur 1959. XV +
  157 pp.
  HASAN BIN MUHAMMAD ALI, Musafir. Siri Sastera DBP
  
  Bil. 3
  
  Kuala Lumpur 1959. 142 pp.
  Chëpu Kënchana. Antoloji cherita2 pendek dunia.
  Pëngënalan dan anotasi oleh Derwent May. Kata pëngantar oleh Asraf. Oxford University Press, Kuala Lumpur
  1960. 196 pp.
  WILLIAM SHAKESPEARE, Romeo dan Julia, di-terjëmahkan oleh Trisno Sumardjo. Oxford University Press,
  Kuala Lumpur 1960. X + 150 pp.
  Puisi Baharu Melayu (Zaman Permulaan). Disusun
  oleh: Ali Haji Ahmad. Siri Sastera DBP. Bil. 4. Dewan
  Bahasa dan Pustaka
  Kuala Lumpur 1959. XV +
  60 pp.
  As in Indonesia, in Malaya too the political emancipation is accompanied by an
  explosion of literature. But as in the case of an iceberg, only a small part of
  what is really extant is visible: the rest is under water, hidden in portfolio» of
  writers, editors of magazines or publishers. The Dewan Bahasa dan Pustaka in Kuala
  Lumpur received 185 entries to its short story competition, 13 of which are published in the first-mentioned book. Asraf s collection contains 17 stories, written by
  9 authors, only one of whom is also represented in the former publication.
  It can hardly be doubted, that these stories stand for the best which is being
  written in Malaya today in the Malay language. But if one compares them with
  present-day Indonesian short stories, it immediately becomes clear that there is a
  difference, not of one, but of two generations. These Malay stories not only fall far
  short of the work of Pramöedya Ananta Toer, Utuy T. Sontani, Ajjip Rossidhy etc.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   301
  
  they are even pre-Pujangga Baru. Atmosphere and style are eomparable to the
  earliest Indonesian novels of the early twenties (e.g. Azab dan Sengsara). They also
  share the qualities of these books; sometimes they give attractive descriptions of
  adat situations and conflicts. But the authors do not display any imaginative or
  technical faculty whatsoever to create a story as such. These are just secondary
  school compositions, with all their clumsiness and ingenuousness. — The language
  of course is rather different from present-day Bahasa Indonesia; much more Malay,
  less westernized, rather distinct in vocabulary too from most Indonesian literature,
  and richer. — Sociologically this literature is not without interest; it is remarkable
  how often here too victims of the zaman këjajahan appear on the scène, especially
  victims in the social sense, and how fierce the criticisms and reproaches are. Or
  are the collections not representative in this respect, and does Asraf especially
  have a preference for stories on the theme of colonial cruelty and injustice?
  In a sense Hasan bin Mtxhammad's novel marks a new beginning in Malay
  literature. To be sure, in Malaya since many years books have appeared, which from
  a formal point of view could and should be called novels. But these books, always
  printed in jawi (Arabic characters), actually never were anything but entertainment
  or sensation stories. Hasan's book is already different because it is printed in rumi
  (Latin characters). In a novel competition it was selected as the best amongst 48
  rivals, and the fact that it has been published in the Literature Series of the Dewan
  Bahasa dan Pustaka still adds to its literary pretensions. The book tells the story
  of a Malayan of Chinese descent, who comes to live in a Malay community, and who
  becomes a Muslim himself. His life consists of a long series of accidents and he
  goes through all kinds of vicissitudes; poverty and wealth, happiness and unhappiness, abuse and praise fall to his share, untill finally this musafir, wanderer through
  life, finds a kind of ultimate quietude, materially as well as spiritually. According to
  our literary standards this novel is very weak. The author describes such a multitude
  of accidents, with so little intrinsic coherence, that there is neither unity nor probability in his story. The clumsiness and naivety, which I mentioned already ior
  the short stories, are still more annoying in this long story.  The Chépu Kënchana contains stories of the great masters of world literature:
  De Balzac, Poe, Tolstoj etc. It is hardly fair to use them as a Standard for measuring
  the work of the young Malay authors which appeared in the same series. But in
  any case the active Oxford University Press in Kuala Lumpur is doing good work
  in producing such books, and the translations (by different translators) give the
  impression that these stories are now really accessible to the Malay reader who
  does not have the command of a western language.
  Whether the same can be said of Shakespeare's Romeo and Inliet seems doubtful,
  for several reasons. First of all, there can be little doubt that Shakespeare is more
  difficult to understand than 19th and 20th century short story writers. In any case
  he is more difficult to translate; the present translation, though trustworthy, sounds
  rather dull and flavourless, in comparison to the original — but this is hardly
  meant as a criticism! Finally Trisno Sumardjo, who already before translated
  Hamlet and The Merchant of Venice (Hamlet, Pangeran Denmark, and Saudagar
  Venezia, Pembangunan, DJakarta 1950), rendered this play too into Bahasa Indonesia, not into Malay; and although a daftar kata is added for Malay readers to
  explain Indonesian words in the text, its Indonesian tinge will prove an extra
  handicap to them. Nevertheless the experiment must be considered a felicitous one,
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  302
  
  BOEKBESPREKINGEN.
  and it is to be hoped that it will have enough success to encourage translater and
  editor to continue their efforts.
   Finally Ali bin H. Ahmad's collection of poems is to be welcomed as a useful
  effort to save the early beginnings of modern Malay poetry in Malaya from oblivion.
  37 poems by 20 authors of the period 1934-41 are republished in this attractive
  booklet. Again one should not expect literary surprises. Apparently there has been
  no Amir Hamzah, not even a Sanusi Pané or Rustam Effendi in pre-war Malaya.
  Still this poetry is the first daybreak of a new literature; pantun and sha'er are
  abandoned, and form as well as contents, although in many respects still conventional, are more free and personal than had been the case for centuries in Malay.
  As the author remarks, it is difficult to say how far Indonesian infuence has been
  at work here, although some influence seems very probable. It is to be hoped that
  more volumes of this kind will soon enable us to follow the further development
  of modern Malay poetry.
  A. TEEUW
  
  s. KOOYMAN, The Art oj Lake Sentani. Museum of
  Primitive Art, New York 1959. 64 pp., 117 ills., Price
  $ 3.50.
  The Museum of Primitive Art's exhibition of works of art from the Lake Sentani
  district of northern Dutch New Guinea is the first to be arranged on an international scale. Apart from the high aesthetic quality of the finest pieces, the art
  is in some respects basically unlike that of neighbouring regions and is almost if
  not quite obsolete, so this exhibition of notable pieces from museums and private
  collections in Europe and the United States — especially from Dutch Museums —
  is of great importance.
   The book under review is both a catalogue of the exhibition and a valuable
  essay on this art, beautifully illustrated by notable pieces, a few of which, for
  example the two fine house finials at Basel, are not included in the exhibition.
  Dr. Kooyman's text is necessarily short; allowing for the space occupied by textfigures it runs to about twelve pages. In this space he first gives a brief but balanced
  survey of New Guinea cultures and environmental factors. Here generalization is
  inevitable, and one must not carp at individual points; but the implication (certainly
  unintentional) on p. 11 that head-hunting was confined to the Asmat and Sepik
  areas should perhaps be mentioned. Some of the most gruesome trophies come from
  the Marind-anim and from the tribes between the western Papuan Gulf and the
  border of Dutch New Guinea. This section is followed by an admirable summary
  of Lake Sentani culture, its history before and since European contact, its
  distinctive features and its present state.
   Dr. Kooyman has some interesting observations concerning the relationship between the nature of a society and the spirit of its art. He suggests that the
  relative security of life round the lake, the absence of head-hunting, the conservative influence of the chiefs are reflected in the "air of equanimity and traquil
  repose" which pervade this art, contrasting it with the violent and highly charged
  art of some Sepik River tribes. The extreme dynamism of Sepik art has of course
  been pointed out previously. It would be interesting to extend Dr. Kooyman's line
  of thought to include the art of the Massim. Here too is a stable and relatively
  secure society, in which warfare was less devastating than elsewhere and chiefs had
  considerable power, and there are undoubtedly points of resemblance between
  Massim and Lake Sentani art. On one point however, Dr. Kooyman is a little
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN.
   303
  
  difficult to follow. He suggests that the reason for the almost total lack of art
  among many mountain peoples of New Guinea is that, leading a sedentary gardening
  life and not suffering from malaria or the ravages of wholesale and systematic
  warfare, their life was far less seriously threatened, and that in other regions the
  continual presence of personal danger may have stimulated artistic creativity. His
  view expressed elsewhere seems to be that the presence of danger influences the
  quality rather than the existence of art. Moreover, life in the mountains was far
  from secure in the neighbourhood of the Kukukuku, who were dreaded far and
  wide — but this dread does not seem to have stimulated creativity. But for such
  a short space Dr. Kooyman's essay is admirable; one would welcome a more
  extensive discussion of the subject from his pen.
  This is the first monograph to be published by the Museum of Primitive Art.
  It is to be hoped that there will be others, and that they will be of the same high
  Standard.
  B. A. L. CRANSTONE
  
  KORTE MEDEDELINGEN
  EEN SPELLINGKWESTIE De lezers der Bij dr. zullen zich misschien herinneren
  dat ik mij verstout heb in mijn bespreking van Bernet Kempers' Ancient Indonesian
  Art (Bijdr. 1960, afl. 3, p. 388, noot 2), n.av. het voorkomen van het woord Bali
  in de tekst, de opmerking te plaatsen dat naar het mij voorkwam de Nieuwe
  Woordenlijst der Nederl. Taal in de door haar voorgeschreven schrijfwijze Balisch
  zich op een inconsequentie laat betrappen. Immers Bali staat op één l#n met
  India, Hindoe en andere op klinker uitgaande namen en zo goed als de hiervan
  afgeleide adjectiva Indiase-Indiaas, Hindoese-Hindoes moeten worden gespeld volgens de Woordenlijst, zou er m.i. ook Balise-Balies moeten worden geschreven.
   Collega C. B. van Haeringen, Voorzitter der Woordenlij stcommissie, heeft hierop
  als volgt gereageerd:
  Het was voor mij een grappige gewaarwording die oude Balische koe uit de sloot
  te zien halen. De kwestie is namelijk terstond aan de orde gekomen toen in 1934 (!)
  onder Minister Marchant o p d e s c h o l e n (omdat de regering het nieuwe systeem niet voor haar eigen gebruik wilde aanvaarden) een vereenvoudigde spelling
  werd ingevoerd. Een van de regels daarvan was: „geen ch meer waar die niet gesproken wordt (dus tussen, vis, vissen enz.) behalve in het achtervoegsel -isch".
  Al dadelijk zijn er toen vragen losgekomen over Balisch, waarin immers niet
  het achtervoegsel -isch, maar -sch aangenomen moest worden, dus de regel
  tot Balise zou leiden. Maar hoe dan de onverbogen vorm? Balies zou juist in
  die overgangstijd een heftige weerstand gewekt hebben. De Marchantspelling was
  nl. een compromis tussen de regels van de Vereenvoudigers (de Kollewijnianen) en
  het oude stelsel. Op het punt van die -isch hadden de Vereenvoudigers moeten toegeven: zij toch schreven altijd -ies(s); prakties, praktiese, ethies of eties, et(h)iese,
  Russies, Russiese enz., spelling die altijd geweldig verzet hadden ontmoet en als
  parodiërende dwaasheden dienden om de onmogelijkheid van die hemelbestormerij
  aan te tonen. Onder die omstandigheden Balies te lanceren, en dan nog wel met een
  verbogen vorm, niet Baliese, zoals de Vereenvoudigers altijd hadden geschreven, maai
  Balise zou wel heel zonderling hebben aangedaan, juist omdat het geval zo alleen
  stond en voor de schooljeugd moeilijkheden zou hebben gegeven. Daarom is toen,
  welbewust en goed overwogen, de i n c o n s e q u e n t e spelling Balisch aanvaard,
  en dat lijkt me altijd nog een praktisch en verstandig besluit.
   Wat de Woordenlijst gedaan heeft is eenvoudig bestendigen en bekrachtigen wat
  sedert 1934 praktisch was gebleken. Het is dus niet zo dat hij zich „laat betrappen"
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:34:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  