text: Interne controle
  Accountancy
  Accountantscontrole
  
  Lezers Discussiëren
  
  BEGRENZING WERKTERREIN
  INTERNE ACCOUNTANTSDIENSTEN
  
  De wijze waarop Frielink in het juni-nummer van mab de interne accoun­
  tantsdienst) in zijn meest uitgebreide omvang ter discussie stelt, kan men
  moeilijk anders kwalificeren dan direct en frontaal. Er blijft niets te raden
  over.
  Hoewel wij bepaald wel de neiging hadden om wat kruidnagelachtige tegenopmerkingen te maken, hebben wij toch maar besloten hieraan niet toe te
  geven. Het leek ons interessanter om - in de lijn van Frielink, maar dan in
  een geheel andere richting - eens aandacht te besteden aan de begrenzing
  van het werkterrein van de interne accountant(sdiensten). Anders gezegd:
  aan de begrenzing van het object van de controle.
  De behoefte aan accountantscontrole ten behoeve van de leiding van een
  onderneming vloeit voort uit de behoefte van deze leiding aan zekerheid
  omtrent de juistheid en de volledigheid of toereikendheid van de door
  anderen aan haar verstrekte informatie. Deze informatie kan - maar behoeft
  niet - het karakter hebben van een verantwoording. Bij een verantwoording
  is sprake van informatie over wat heeft plaatsgehad (ex post). De andere
  informatie heeft vooral betrekking op wat zeer in het bijzonder nodig zal
  zijn voor de voorbereiding van de besluitvorming (ex ante). Beide zullen
  betekenis kunnen hebben voor besturingsdoeleinden.
   De interne accountant heeft zich van oorsprong vooral beziggehouden met
  verantwoordingen en dan nog uitsluitend met die van fïnancieel-economische aard. Mede door de Amerikaanse invloeden is het werkterrein bij veel
  ondernemingen geheel of gedeeltelijk uitgebreid tot of uitsluitend gericht
  op het controleren of andere controles naar behoren functioneren, teneinde
  ten behoeve van de leiding te kunnen bepalen of:
  - de feitelijke werkwijze in overeenstemming is met het doel van de
  organisatie, haar politiek, haar procedures en haar plannen, alsmede
  met de bepalingen van de overheid;
  - er een voldoende beveiliging is tegen verlies en schade aan de stoffelijke
  en andere bezittingen van de organisatie;
  - de administratieve vastleggingen en de daaraan ontleende rapporten
  als voldoende betrouwbaar kunnen worden aangemerkt;
  3-130
  
  - er een efficiënt gebruik plaatsvindt van mankracht, grondstoffen, activa,
  financiële middelen en diensten van derden.
  Hier gaat het dus duidelijk niet om het certificeren van de jaarrekening als
  zodanig of als sluitstuk van de controle, maar vooral of uitsluitend, om vast
  te stellen of de door de leiding gegeven aanwijzingen en getroffen maatre­
  gelen worden uitgevoerd overeenkomstig de aan de uitvoering in redelijk­
  heid te stellen eisen. De meest vergaande vorm is om voor alle onderdelen
  het functioneren van de organisatie voortdurend te controleren op doel­
  matigheid en doelgerichtheid, met inbegrip van de daarbij gehanteerde
  procedures.
  In feite gaat het weliswaar nog steeds om controle op de informatieverzor­
  ging van de leiding van een onderneming, maar het werkterrein is daarbij
  uitgebreid tot de bron of basis van de informatieverzorging. De accountant
  betrekt tevens de feiten en omstandigheden in zijn object van controle. Zijn
  hier grenzen aan het object van controle?
  Bezien vanuit de leiding van een organisatie behoeven de grenzen niet te
  liggen bij objecten van financieel-economische aard. Integendeel zelfs.
   Denkbaar is dat de leiding de interne accountant ziet als een specialist in
  controleren en dan toegespitst op de - totstandkoming van - informatiever­
  zorging (in de meest ruime betekenis) binnen het verantwoordingsgebied
  van de leiding. Dat de leiding daarmee buiten de grenzen komt van de
  opleiding en de normale deskundigheid van een interne accountant, zal
  deze leiding waarschijnlijk niet als haar probleem ervaren.
  Bezien vanuit de interne accountant zullen er duidelijk wel problemen
  rijzen. Zijn huidige deskundigheid is bepaald door zijn opleiding en ervaring
  en deze beide beperken zich als regel tot de financieel-economische aspecten
  van de bedrijfsproblemen, met hier en daar wat persoonlijke uitschieters
  (automatisering, e.d.p., organisatie, management auditing, enzovoort). In
  feite moet geconstateerd worden dat zeer wel denkbaar is, dat de - poten­
  tiële - behoefte aan afgezonderde controle op het functioneren van de
  bestaande interne lijncontrole binnen een economische eenheid veel groter
  is dan waarin de interne accountant momenteel op grond van zijn bestaande
  deskundigheid kan of wil voorzien.
  Dit roept de vraag op of de interne accountant zichzelf behoort te zien als
  specialist in controle, toegespitst op een bepaald werkterrein, dan wel als
  financieel-economische deskundige met een verbijzondering naar het con­
  troleren op dit terrein. Hieraan kan tevens de vraag worden gekoppeld of
  voorgaande vraag moet worden toegespitst op de persoon van de interne
  accountant dan wel op de groep van deskundigen die onder zijn leiding en
  zijn verantwoordelijkheid staat.
   Hoewel de deskundigheid van de interne accountant als persoon verbreed
  kan worden door daarop gerichte specifieke studies en ervaringen, is uiter­
  3-131
  
  aard duidelijk dat de grenzen aan de deskundigheid bij een groep veel
  ruimer kunnen liggen dan bij een enkeling. Dit spreekt nog des te meer als
  met name verbijzonderde technische deskundigheden - in de ruimste zin
  van het woord - in de interne accountantsdienst worden opgenomen. Wel­
  licht roept dit weer de vraag op of de interne accountant controleverantwoordelijkheid - en daarmee verantwoordelijkheid voor de eventueel gege­
  ven mededelingen - kan dragen voor zaken ten aanzien waarvan zijn eigen
  deskundigheden te kort schieten. Waarschijnlijk zal de interne accountant
  dit meer als een probleem ervaren dan de leiding van de onderneming.
  Van belang is dat aan deze problematiek bijzondere aandacht wordt besteed,
  omdat zeer wel denkbaar is dat daarmee in de toekomst steeds meer de
  bestaansbasis binnen een economische eenheid van een interne accoun­
  tantsdienst gemoeid zal zijn. Bij het groter en ingewikkelder worden van de
  organisatie van of binnen een economische eenheid zal de leiding steeds
  meer behoefte hebben om buiten alle lijnfuncties om te weten te komen of
  de zaken zo verlopen als wordt of mag worden verwacht; dus niet alleen op
  financieel-economisch terrein, maar ook ten aanzien van technische, tech­
  nologische en soortgelijke zaken.
   Zal de interne accountant(sdienst) op deze probleemstelling inspelen of zal
  deze zich daaromtrent sterke beperkingen blijven opleggen, om daarmee de
  kans te lopen aan interne betekenis te verliezen en anderen - met waar­
  schijnlijk minder controledeskundigheid - de kans te geven het gat in de
  verzorging van controle op informatie op te vullen. Enkele interne accoun­
  tantsdiensten hebben voor zichzelf op deze vragen kennelijk reeds een
  antwoord gecreëerd door technische specialisten in de gelederen op te
  nemen en door het werkterrein uit te breiden buiten het financieel-econo­
  misch werkterrein.
  De interne accountant kan zich concentreren op grensgeschillen met de
  openbare accountant. Voorlopig zal dit nog wel een dankbaar onderwerp
  voor de discussie blijven. Evenwel moet dezelfde interne accountant niet
  vergeten dat er binnen de onderneming nieuwe controlebehoeften kunnen
  ontstaan, wellicht buiten zijn normale deskundigheidsterrein. Maar wat zou
  dat? Het inspelen op deze laatstbedoelde controlebehoeften staat gelijk aan
  het inpolderen van nieuw land, waar men niemand in de weg loopt en
  waarvan bovendien vaak nog iets moois te maken is. Vindingrijkheid levert
  meestal meer op dan spitsvondigheid.
  Mr. Drs. Ing. H. H. Smit RA
  
  3-132.
  