text: HET LANDSCHAP LAIKANG
  DOOR
  
  J. TIDEMAN
  
  Geschiedkundig Overzicht.
  Vóórdat de tegenwoordige regentschappen Biuamoe eu Bangkala
  bij het reclitstreeksch GouveniPmentsgebied werden ingelijfd, 't geen
  in 1863 geschiedde, maakte Laikaug met die landschappen ée'n
  geheel uit nl. de Toerateialanden. De 3 radja's vormden een bondgenootschap ; het z.g.n. Toerateiaverbond legde hen de onderlinge
  verplichting van hulp eu bijstand in voorkomende gevallen op. Van
  dat bondgenootschap heette Binamoe het oudst en voornaamst eu
  Laikang het jongst en 't minst. Tot iu 't begin der 17''" eeuw stonden
  de Toerateialanden onder de heerschappij van Gowa, waarvan zij
  vrij kwamen toen de Makassaarsche macht op Celebes door de OostIndische Compagnie gefnuikt werd.
  In 1667 sloten zij zich aan bij het Bonggaaisch contract, waarna
  zij in de oorlogen van de Oost-Indische Compagnie tegen het
  Makassaarsche Rijk .steeds aan 's Compagnie's zijde stonden. Ook
  in den strijd tegen den pseudo Batara-Gowa, Saugkilang, op 't
  eind der IS*** en in 't begin der 19"** eeuw bewezen de Toerateiers
  onder aanvoering van Kraeng Binamoe goede diensten.
  In 1824 traden de 3 landschappen tot het vernieuwd Bonggaaisch
  contract toe eu reeds in 1825 bewezen ze door 't leveren van hulptroepen tegen Boni goede diensten.
  In 1836 bezwoer de nieuw opgetreden Bestuurder van Laikang
  het vernieuwd Bonggaaisch contract, terwijl in 1819 de contracten
  met dit landschap en met Bangkala werden aangevuld met eenige
  artikelen omtreut zeeroof, 't stranden van vaartuigen en dergelijke.
  Tot zoover dus is van geen slechte verstandhouding tot het Gouvernement sprake. In 1852 kwam daarin echter verandering, toen
  ' Uittreksel uit eene van het Departement van Koloniën ontvangen nota.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
   649
  
  zich in de afdeeliug Takalar oulusteu voordeden eu wel in 't regentschap Polombangkeng, alwaar de Regent Daeug Madjaroengi- 3
  weerspannige kampongs in zijn gebied eigener autoriteit tuchtigde.
  De bevolking, eerst gevlucht, verdreef daarna den regent, die hulp
  zocht en vond bij de Toerateiers.
  Wegens schending van het Gouveruements grondgebied werd voldoening gevraagd en eerst na een aanmaning in 1853 gegeven,
  nadat de hoogbejaarde Bestuurder van Laikang I Mahadjeri overleden en door zijn jongeren broeder Daeug Riboko in Juli van dat
  jaar vervangen was.
  De schuldigen kwamen in September 1853 naar Makassar om
  vergiffenis te vrageu en betaalden toen de gevorderde schadevergoeding van f3000.—
  Den 6'''" September d.a.v. werd Daeng Riboko als Bestuurder
  van Laikang bevestigd en werd met hem een nieuw contract gesloten.
  In datzelfde jaar ontvingen de radja's van Toerateia bila-bila's—
  uitnoodigingen om zich gezamenlijk tegen 't Gouvernement te verzetten — van Boni, doch zij weigerden daaraan gehoor te geven.
  De reeds gcruimen tijd bestaande spanning tusschen Daeug Riboko
  en zijn Rijksbestierder Kraeng Lolo ging in 1860 tot een openlijken
  strijd over, waarbij laatstgenoemde door vele anakraengs (adellijken)
  en het volk van Bangkala gesteund werd.
  In September van dat jaar werd de verzoening door bemiddeling
  van den Controleur van Takalar tot stand gebracht.
  In Juli 1861 overleed Daeng Riboko en werd door zijne dochter
  I Madina Daeng Baoe opgevolgd, die den 10^" Februari 1862 iu
  't bestuur bevestigd werd en een nieuw contract sloot.
   Rooverijen en veediefstallen, moord op Gouvernementsdienaren en
  strandroof werden in Binamoe eu Bangkala in die tijden onophoudelijk gepleegd, zonder dat de schuldigen gestraft werden of
  schadevergoeding werd gegeven, 's Gouverneurs brieven bleven voor
  het meerendeel onbeantwoord. In Juli 1863 ontving de Gouverneur
  Kroesen machtiging de Toerateialandeu na een ultimatum van 8
  dagen te onderwerpen en in te lijven. In October van dat jaar vertrok een militaire expeditie onder bevel van den Gouverneur derwaarts, waarna de Toerateialanden bij de Zuiderdistricten van 't
  Gouvernement Celebes en Onderhoorighedeu werden ingelijfd, met
  uitzondering echter van Laikang, dat door onzijdig te blijven en
  zich welgezind jegens 't Gouvernement te betoonen zijn onafhankelijkheid wist te bewaren.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  650
  
  HEI' LANDSCHAP LAIKANG.
  In April 1879 overleed I Madina Daeng Baoe. Overeenkomstig
  's Landsgebruiken werd haar broeder I Tikolla door de grooten van
  Laikang tot haar opvolger aangewezen en werd met hem onder
  nadere goedkeuring van het Nederlaudsch-Iudisch Gouvernement den
  19''™ November 1879 het tegenwoordig geldende contract gesloten.
  Wetenswaardigheden omtrent Land en Volk.
  Ligging
  
  en
  
  grootte.
  Het landschap Laikang is gelegen tusschen de afdeeling Takalar en
  de onderafdeeling Toerateialauden (Zuiderdistricten) van 't Gouveruement Celebes en Oiulerhoorighedeu. De Noordelijke grens wordt gevormd door de rivier van Lengkese en de baai van Laikang, de
  westelijke en zuidelijke grens door de straat van Makassar en de
  Oostelijke door de baai van Baugkala of Toerateia, terwijl een klein
  gedeelte hier aan 't regentschap Bangkala (Toerateialauden) grenst.
   De juiste grootte is moeilijk op te geven, doch het landschap
  is veel kleiner dan het tegenwoordige regentschap Bangkala en heeft
  een bevolking van 2500 ;\ 3000 zielen, waarvau iL 600 weerbare
  
  Bestuur
  
  en a d m i n i s t r a t i e v e
  
  i n d e e 1 i n g.
  De tegenwoordige Bestuurder is Tikolla, die sinds 19 November
  1879 het bestuur voert. Naast zich heeft hij den Hadat of Rijksraad,
  bestaande uit 7 leden t.w.
  a. Kraeng Lolo, den vermoedelijken troonopvolger, 's Radja's oudste
  zoon Tjintjing, oud ongeveer 42 jaren,
  i. Den Soellewataug, met name ü i n i , een J: 70 jaar oud man,
  bijgestaan door zijn oudsten zoon, gewoonlijk genoemd Toewauna
  I Tiboe. De Soellewatang heeft meer invloed, dan de Bestuurder
  zelf, die aan den leiband zijner familie loopt.
  c. Kraeng Poenaga,
  rf. Glarrang Laikang,
  e. Kraeug Pattopokang,
  ƒ . Kraeng Paujangkalaug,
  ^. Kraeug Tjikowaug.
  De bevolking woont in kampongs, die voor 't meerendeel —
  evenals op 't overig deel van Zuid-Celebes — bestaan uit verspreid
  liggende woningen, zonder eeuige regelmaat gebouwd.
  Iu het met den tegen woordigen Bestuurder gesloten contract worden
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
  651
  
  38 kampongs genoemd. Vele daarvan zijn echter niet meer dan zeer
  onaanzienlijke gehuchten, slechts uit enkele huizen bestaande.
  De voornaamste dier kampongs zijn:
  Laikang.
  Poenaga.
  Tjikowang.
  Pattopokang.
  Paiijnngknlaiig.
  Tamalaba.
  Djonggowa.
  Bontotjinde.
  Palêmba.
  Kassiboêmboe.
  Sappanga.
  Loêre, en
  Batoe lautêiang.
  Het aantal huizen in elk der bovengenoemde .kampongs varieert
  van 15 tot ongeveer 50.
  Middelen
  
  van b e s t a a n.
  De voornaamste middelen van bestaan zijn:
  Ö. landbouw (rijst en djngoengteelt).
   6. zoutaanmaak.
  c. scheepvaart en handel,
  rf. vischvangst.
  e. tripaugvangst.
  ƒ . agar-agar-wiuuing.
  a. De landbouw levert niet voldoende op voor de voeding der bevolking, zoodat er rijst wordt ingevoerd, voornamelijk van Polombangkeng (Takalar). Enkele Laikangers bezitten sawahs in het
  regentschap Bangkala (Toerateialanden).
  . £. De zoutpaunen zijn gelegen:
  1'. in Palêmba,
  2*. /' Bontotjïude,
  3'. « Batoelautêiang.
  Het • aanmaken van zout geschiedt in de maanden Juli tot en
  met September. Een schatting van het totaal van het jaarlijks
  aangemaakte zout kan niet auders dan zeer onzeker zijn. Er zijn
  ongeveer 800 sapa's (pétaks) van ieder waarvan de opbrengst 1
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  652
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
  kojang ft 40 pikol is, zoodat de totaal opbrengst vau zout in
  Laikaug op 32000 pikol per jaar kan geschat worden.
  Het. zout wordt opgeslagen in z.g. lontangs (schuren,) ieder
  in den regel inhoudende 1 ït 1£ kojang, doch voordat dit
  gebeurt, wordt op de lontang van den Bestuurder een vlag geheschen, ten teeken dat men zijn belasting eerst derwaarts moet
  brengen (vide "Inkomsten van den Bestuurder").
  Zout wordt voornamelijk aangemaakt voor den uitvoer naar de
  naburige Gouvernementslanden Binamoe, Bonthain, Ooster- en
  Noorderdistricten en verder naar Boné, Loewoe, Soembawa, Bali
  en Lombok.
  Het in Laikang aangemaakte en niet voor uitvoer bestemde
  zout mag niet aan de inwoners van het land zelf verkocht worden,
  doch alleen aan den Eadja, van wien de kleine man het dan
  weer voor hoogeren prijs moet koopen.
   c. De scheepvaart is betrekkelijk aanzienlijk. Er zijn ongeveer 10 il
  50 groote handelsprauwen en 20 kleinere. Het laadvermogen der
  grootere prauwen is ib 400 pikoel of meer (er zijn enkele prauwen
  van (i00 pikol en zelfs meer laadruimte). Dat der kleine prauwen
  is een kleine 300 pikol. In den regel zijn de prauwen bemand
  met 10 tot 15 koppen. Men vaart voornamelijk naar Bouthain,
  de Ooster-Noorderdistricten van 't Gouvernement Celebes én Onderhoorigheden, Boné, Loewoe, Soembawa, Lombok en andere plaatsen, voornamelijk zout uitvoerende. Iedere pranw die thuis komt,
  moet een paar balken van 't land, waarheen ze voer, voor den
  Bestuurder medenemen, die dat hout zelf gebruikt of verkoopt.
  rf. De zeevischvaugst is van weiuig beteekeuis. De meeste visch nl.
  wordt in bila's (bamboe vischfniken) in de monding der rivier van
  Lengkese — ook wel rivier van Laikang geheeten — gevangen.
  De visschers (pabila) bouwen doorgaans tijdelijke optrekjes, (soms
  een huis) te Poentondo, gelegen op de kust bij genoemde monding.
  De meeste visch wordt, voorzoover ze den Eadja niet toekomt
  (vide «Inkomsten van den Bestuurder") gezouten en gedroogd en
  tegen goeden prijs verkocht aan de bergbewoners van 't naburig
  regentschap Bangkala (Toerateialanden) en in Polombaugkeng
  (Takalar.)
  Het is onmogelijk te zeggen hoeveel de totaal opbrengst der
  vischvangst jaarlijks bedraagt.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
   658
  
  <?. Tripang wordt in deu Oostmoesson op de in de nabijheid van
  Poentondo (Laikaug) gelegen zandplaten (laïsi) gevangen, voornamelijk door de z.g.n. toeridjeue (menschen, die als 't ware op
  zee rondzwalken en bekend staan als stoute zeelieden — de oranglaoet viui Eiouw en de orang sekah van Baugka.) Deze toeridjeue
  pachten gewoonlijk de plaatsen, waar tripang gevangen wordt voor
  één Oostmoesson van den Radja (vide '/Inkomsten vau den
  Bestuurder").
  /'. In de zeeën om Laikaug wordt agar-agar gewounen, doch deze
  industrie is van weinig beteekeuis.
  I i i k o m s t e u van d e n
  
  Bestuurder.
  Behalve uit particuliere eigendommen en bezittingen trekt de
  Radja van Laikang als zoodanig verschillende inkomsten, die hij
  uit de hem toegekende ornamenten verkrijgt of die de bevolking
  hem in den vorm van belastingen moet opbrengen.
  De inkomsten die hij als Radja heeft zijn te verdeeleu in 7 groepen,
  nl. de inkomsten getrokken uit:
  ^4. de ornameiitspadiveldeu en vischvijver,
  JS. de belastingen op 't zout,
  C de belastingen den handel betrefl'eude,
  .ü. de belastingen de scheepvaart betrefl'eude,
  Ü\ de belastingeu de vischvaugst betrefteude,
  .F. inkomsten van de tripaugvangst,
  (?. diverse kleinere inkomsten.
  J . De o r n a m en t s p a d i v e l d e n en
  
  vischvijver.
  De oruamentspadivelden zijn:
  Tjampagnija
  *
  '
  •
  Batoka en
  Tanalompowa.
  De opbrengst dier velden is gezamenlijk J^ 2000 bossen padi
  ter waarde van f 400.
  De ornameutsvischvijver is pangempang lompowa genaamd en
  brengt deu Radja jaarlijks J t f 200 op.
  De meeste hoofden op Zuid-Celebes hebbeu ornamentsveldeu of
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  654
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
   -vijvers en tegen dezen vorm van bezoldiging kan geen belangrijk
  bezwaar worden aangevoerd, indien er maar op gelet wordt, dat de
  bewerking dier velden niet geschiedt ten uadeele van den landbouw,
  door den kleinen man uitgeoefend.
  _B. De b e l a s t i n g e n op 't z o u t.
  I. Van iedere sapa (zoutpau van 6 & 8 M. in 't vierkant) jaarlijks
  opbrengende gemiddeld 1 kojang van 40 pikols zout, ontvangt de
  Eadja 5 takars (een maat van 2 leêge petroleumkisten) of 5 a 6 pikol.
  In Laikang zijn ± 800 sapa's — 4 sapa's vormen 1 tonrang,
  een woord in 't Makassaarsch onbekend dus waarschijnlijk Toerateesch — met een gezamenlijke opbrengst van ongeveer 800 kojangs
  £k 40 pikol of 32000 pikol zout per jaar, waarvau de Radja dus
  4000 of 4800 pikol zeg 4500 pikol ontvangt. Aangezien een pikol
  zout op Laikaug 25 cent gemiddeld kost, maakt dit dus f 1125 's jaars.
  De cijfers hier genoemd zijn zeer globaal genomen en zijn ongeveer
  het gemiddelde van de opgaven mij verstrekt.
  Deze inkomst, berust op de aloude adat en is geheel in
  overeenstemming met de begrippen omtrent den eigendom van
  den grond.
  II. Bovendien wordt van iedere kojaug zout — men vergete niet
  dat een kojang in deze streken 40 pikol telt — die opgeslagen
  wordt, een recht vau f 0.25 geheven. Dit recht wordt betaald alvorens het zout in de lontang (bergschuur) wordt opgeslagen en
  wordt raba lontang genoemd (raba = omvallen; dit woord komt
  ook voor in de uitdrukking raba palaiarang = een belasting voor
  iederen mast, zooveel als "maststrijken").
  In Laikaug zijn ongeveer 300 lontaugs, zoodat deze inkomst op
  f75 's jaars moet worden gerekend.
   (7. B e l a s t i n g e n d e n h a n d e l
  
  betreffende.
  De passer te Djonggowa — ongeveer zoo druk als die te Lengkese (Takalar) — werd vroeger om de 3 dagen gehouden, doch
  sinds de passers in de afdeeling Takalar, bij 't daarstellen van een
  markt ter hoofdplaats om de 4 dagen worden gehouden ,• is dit te
  Djonggowa op Laikang ook zoo. De Laikangsche passer wordt .op
  denzelfden dag gehouden als de zeer drukke passer te Patalassang
  (Polombangkeng-Takalar) hetgeen gedaan wordt om den trek der
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
  655
  
  passergangers uit het zuidelijk deel vau Polombangkeng uaar Djouggowa te lokken. Was toch die passer op een anderen dag dan die
  van Patalassaug, dan vreest de Radja dat het passerbezoek derwaarts zou verplaatst worden.
  Eiken passerdag wordt ongeveer van f 3 tot f a , dus gemiddeld
  f 4< opgehaald aau soessoeng-pasara, een belasting die van de meeste
  ter markt verhandelde producten wordt geheven.
  Aan soessoeng-pasara zijn onderhevig :
  sirih — f 0.25 per pikol:
  tabak — 10 ïl 20 fluiten per verkooper;
  visch — van iedere hoeveelheid verkochte visch ter waarde van
  f 1, 4 duiten ;
  vruchten — f0.25 als men veel ten verkoop aanbiedt; anders heft
  men hiervan in natura,
  aardewerk — van iederen verkooper een stuk aardewerk, enz. enz.
  Deze belasting bedraagt dus 90 X f 4 = f 360 's jaars, aangezien er in een jaar 90 passerdagen zijn.
  Van het buiten de passer verkochte wordt soessoeng (heffing) in
  natura betaald, ongeveer 10%.
   Marskramers (pagiling) betalen een vast recht per dag, ongerekend
  of zij verkoopen of niet en wel ongeveer 25 cent per dag. Ze zijn
  verplicht huu koopwaren bij den Radja op te slaan.
  Het in Laikang gekapte hout moet men aan den Radja verkoopen,
  die het-dan weer verhandelt.
  De 3 laatstgenoemde rechten berusten niet op de aloude adat.
  De soessoeng-pasara echter is een recht, dat overal in Zuid-Celebes
  overeenkomstig de adat is.
  J9. B e l a s t i n g e n
  
  de s c h e e p v a a r t
  
  betreffende.
  Van iedere kojang ladaug (voornamelijk zout) die uitgevoerd wordt,
  betaalt de prauwvoerder f 0.50 bea. Dnar er in Laikang ongeveer 40
  & 50 of Jr. 45 groote prauwen met een laadvermogen van gemiddeld 400 pikol of te zameu 18000 pikol en 20 kleinere prauwen
  van ± 300 pikol inhoud of te zamen 6000 pikol, totaal dus ongeveer 24000 pikol of 000 kojang zijn, ontvangt de Radja daarvan,
  indien die prauwen eens per jaar uitvaren 600 X f 0.50 = f300.
  Aangenomen echter, dat de prauwen gemiddeld 2 maal 's jaars uitvaren (in den Oostmoesson naar Soembawa, de Noorderdistricteu,
  Mandar enz., in den Westmoessou uaar Boné, Loewoe enz.) zou
  deze inkomst dus f600 's jaars bedragen.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  656
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
  Hoeveel vreemde prauwen uit Laikiug uitvaren is moeilijk na te
  gaan. Gesteld echter dat de Bestuurder daarvan f 100 trekt, dan
  maakt dat te zamen f700 'sjaars.
  Van iedere nieuwe prauw, die in de vaart komt, wordt f 1 geheven
  (pamalli tj;ï = koopprijs voor den tjap).
   Bovendien betaalt iedere prauw, die in de wateren van Laikang
  ankert van f 0.50 tot f 1.50 laboe batoe (ankerage).
  'De tjap- en ankerage gelden kunnen te zamen op f 100 'sjaars
  geschat worden.
  Ue heffingen de scheepvaart betreffende, dagteekeuen van zeer ouden
  datum en kunnen beschouwd worden als op de aloude adat te berusten.
  -S'. B e l a s t i n g e n de v i s c h v a n g s t
  
  betreffende.
  De Bestuurder ontvangt van hen, die zich met de vischvangst
  onledig houden de voor hem en zijne familie benoodigde visch. Uit
  den aard der zaak is dit in den regel veel meer dan werkelijk
  noodig is.
  Bij 't geven van een feest, mag men gedurende zekeren tijd zijn
  visch, uit de bila's (bamboezen vischfuiken) verkregen, niet verkoopen, doch is alle visch daaruit voor den Radja. Zooals van zelf
  spreekt wordt op die wijze ook veel meer visch naar 's Eadja's
  woning gebracht dan werkelijk noodig is.
  Het surplus wordt gezouten, gedroogd en verkocht, waafuit den
  Bestuurder nog een aardig voordeeltje toevloeit.
  De Bestuurder zelf moet aan den vorigen Posthouder van Baugkala verklaard hebbeu ± f 1000 per jaar aan deze zaak te Verdienen.
  Deze verdiensten zijn buiten adats, doch 't opbrengen van visch
  bij feesten is volgens de aloude adat gebruik, ten einde den lladja
  in staat te stellen bij hoog bezoek zijn rang en stand behoorlijk op
  te houden. De feesten duurden in den regel maanden en ieder jaar
  werd — en zeker zijn de daaraan verbonden voordeelen niet vreemd —
  als er geen reden tot feestvieren was, er een gezocht.
  /''. I n k o m s t e n
  
  v a n de
  
  tripangvangst.
   Aan vreemdelingen, voornamelijk aan de toeridjene (vide /'Middelen
  van bestaan") worden de zaudplateu (laisi), waar de tripang gevangen wordt voor gemiddeld f 80 per jaar verpacht.
  Deze pacht berust op de adat.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET LANDSCHAP LAIKANG.
  G. D i v e r s e k l e i n e r e
  
  657
  
  inkomsten.
  I. Bij 't geveu vau feesten of 't brengen van bezoeken door den
  Radja buiten zijn gebied wordt een algemeene collecte gehouden
  (nilêle). Een ieder is dan verplicht om minsteus f 0.25 iu geld te
  betalen, bij gebreke waarvan hij met 4 realen (f8) beboet wordt.
  Hiermede zou jaarlijks ongeveer f 60 in 's Radja's kas vloeieu.
  II. Alle door den Radja opgelegde boeten wegens misdrijf en
  overtreding komen aan hem. (Ook Kraeug Lolo en Kraeng Poenaga,
  leden van den Hadat of Rijksraad hebben dit recht).
  Bij goederendiefstallen is het minimum f 4 , 't maximum f 80 boete.
  Bij veediefstallen moet het gestolen vee worden teruggegeven eu
  moet de dief' als boete evenveel vee aan den Radja afstaan, als hij
  gestolen heeft.
  Wordt een visscher tijdens een feest dat de Eadja geeft er op
  betrapt, dat hij visch uit zijn bila verkoopt, dan komt de opbrengst
  van die bila gedurende een maand aan den Radja.
  Het bedrag van die boete kan op ongeveer f 500 's jaars wordeu
  geschat.
  III. Gedurende festiviteiten is er altijd gelegenheid tot dobbelspel. Bovendien worden dan hauenklopperijen gehouden en zooals
  overal adat is komt dan eeu deel (baratoe) van alle gewonnen geld
  aan den feestgever i. c. den Radja. Deze baratoegelden kunnen op
  ongeveer f500 's jaars geschat worden.
   IV. Sinds eeu 4 tal jaren heft de Bestuurder van Laikang overvaartgelden van een ieder, die de rivier van Laikang oversteekt,
  eu wel:
  2 duiten van een voetganger die geen goederen bij zich heeft,
  5 duiten van een ieder, die goederen overbrengt,
  10 duiten voor een paard of een karbouw.
  Voor een pont of overvaartmiddel wordt echter niets gedaan; het
  bestaat zelfs niet.
  7« Volgr. V.
  42
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:41:00PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  