text: ONBEKENDE
  o.a.
  CASPARUS
  
  SCHILDERS,
  S M I T S,
  
  THEODORUS
  
  zich
  
  ook
  
  genoemd
  
  hebbende
  
  HARTKAMP
  DOOR
  
  DR. A. BREDIUS.
  10EN ik, in een hier volgend document
  van een schilder
  HARTKAMP las, als zijnde cen,,gerenomeert,
  THEODORUS
  en seer expert
  schilder"
  zocht ik te vergeefs
  constigh
  naar eenige gegevens omtrent dezen kunstenaar. Eindelijk
  ik bij HOUBRAKEN een heel verhaal over eenen
  I vond
  HARTKAMP "die zig in den
  I LUDOWYK SMITS anders
  1675, toen omtrent de 40 jaren out, te Dordrecht
  "jaren
  Waar
  is, weet ik niet,
  hij gebooren
  j "had neergezet.
  en woonden in dien
  zoo mij bericht is, was zijn vader een krijgsofficier,
  ,,maar
  Deze LUDEWYK SMITS te Dordboven Zutfen in Overijssel.
  "tijd te Swartewaal,
  zijnde, ging inwoonen
  bij eene JOAN KOOLS, Orgelist, wiens
  gekomen
  Het eerste konststuk
  dat hij daar maakte,
  ,,vrouw handel dreef met schilderijen.
  een rots,
  hare zonden beweenende ;
  het bijwerk verbeelde
  "was een Magdalena
  
  ,,recht
  
  "welke
  
  hij met swart
  
  ,,groen
  
  geschommelt
  
  en wit geschildert,
  daarna met bruine scheitgeel, en spaans
  en kragtig zig vertoonde;
  en
  had, dat het heel natuurlijk
  
  113
  hield hij ook omtrent zijne fruitstukjes, waarvan
  wijze van behandelinge
  "diezelve
  er
  die
  "hij
  meenigte
  willig aan de man raakten of verkogt wierden,
  maakten,
  zoude hebben, zoo zulken wijze
  .,zulks hij een stijve beurs daarmee
  overgegaart
  lang stant gehouden had: Maar zulks
  weder
  duur, wijl de gekleurde
  schilderijen
  "langen
  voor
  wert
  een
  "overzulks
  bedrieger
  gehouden ......
  doen
  
  "van
  
  "aangesproken,
  
  zoo gaf hij tot antwoord:
  het gelt dat hij daarvoor
  
  niet zijnde,
  in graauwe
  
  was dit van geen
  veranderde,
  en hij
  Wanneer
  hierover
  wert
  hij
  dat de kleuren zig noch langer hadden
  
  genoten had; want dat het al eerder
  ,,uit zijn zak was vervlogen.
   Egter hield hij zich nog al een lange wijl te Dordmaakte
  de
  die hem met geld onderen
  "recht,
  minnerij bij een Herbergierster,
  ,,steunde, totdat zijne vrouw hem op 't spoor gevolgt, te Dordrecht kwam vinden,
  "gehouden
  
  dan
  
  "waardoor
  
  hetzelve
  
  wert
  
  gestuit
  
  en hij daar
  
  van daan
  
  raakte;
  
  zonder
  
  hij vervaren
  Wij zullen
  
  ,,waar
  
  is," 1)
  zien, dat HOUBRAKEN hier, als zoo dikwijls,
  war is: de man heette CASPARUS, niet LODEWIJK SMITS.
  Waar
  
  ting
  ,Who
  
  "numbers
  "a woman
  
  to
  
  England
  of Magdalens,
  that he kept, and called
  
  A lady,
  small
  "painted
  ,,ster?)
  
  whom
  
  eens
  
  in de
  
  of painis, vertelt ons WALPOLE, in zijne "Anecdotes
  editie, 2e deel, p. 233. "GASPAR SMITZ, a Dutch painter
  soon after Restoration,
  and who, from painting great
  was called MAGDALEN SMITIi. For these penitents
  sat
  
  hij gebleven
  in England",
  nieuwe
  came
  
  weer
  
  dat ik weet
  '
  
  his wife. (Wellicht
  he had taught to draw, carried
  
  de Dordtsche
  him to Ireland,
  
  herbergierwhere he
  
  in oil, had great business and high prices. His flowers
  portraits
  "and fruit were so much admired, that one bunch of grapes was sold there for 40 I.
  a thistle on the foreground. In Painters
  he generally
  introduced
  "In his Magdalens
  
  is
  
  "Hall
  
  ?scholars,
  "standing
  
  a small
  
  Magdalen
  
  with this
  
  signature '
  
  1662.
  MAUBERT and one GAUDY from Exeter.
  particulary
  his success, he died poor in Ireland,
  
  He had several
  
  However,
  
  notwith.
  ..
  Uit de hier volgende acten, uit het Dordrechtsche
  en Haagsche
  Notarieel
  denkbeelden
  laat volgen, blijkt, dat hij zeer geavanceerde
  Archief, die ik chronologisch
  over den godsdienst
  had en geen vriend was van de gelikte kunst van MIERIS
  en
  
  SCHALCKEN. Ik veronderstel,
  meest een klein kreeftje,
  waarop
  Museum
  
  te Berlijn,
  
  waar
  
  III. 67-68.
   1) HOUBRAKEN,
  
  dat
  
  zeer fraaie stilleventjes,
  gemerkt T. SMITS,
  van zijne hand zijn. Zulke stukken zijn in het
  men SAUTS las, en een dergelijk te Madrid, dat duidelijk
  
  '
  
  114
  T. SMITS gemerkt
  gezien te hebben.
  is ; ik meen
  
  er ook een in de Verzameling
  
  Het
  
  document
  
  is
  
  schilder
  
  oudste
  
  was niet goedkoop.
  van
  
  het
  
  HOUBRAKEN vertelt
  
  SCHLOSS te Parijs
  
  Onze
  is een leerlingscontract.
  dat REMBRANDT van ieder van
  
  eischte f 250.100.– 's-jaars
  genoot. Deze obscure kunstschilder
  leerlingen,f
  schilderen.
  Het
  al
  zou
  van
  en
  bovendien
  de
  helft
  wat
  zijn leerling
  op de hand,
  is zeer secuur opgesteld.
  contract
  
  zijne
  
  t 2en September
  1675 compareerde...
  Jouffe ELISABETH
  van d'Hr Doctor JOHAN GEVAERTS za: ter eenre; Ende
  en seer expert
  HARTCAMP, gerenomeert
  constigh schilder
  
  den
  Op huyden
  VAN RAVESTEYN, Wede
  Monsr
  
  THEODORUS
  
  te sijn
  geaccordeert
  te
  in de schilderconst,
  doen
  leeringe en promotie
  bij desen over d'onderwijsinge,
  in soodaniger
  en presteren
  aen JACOBUS GEVAERTS, zone van d'eerste comparante,
  
  binnen
  
  deser
  
  Stede
  
  ter andere
  
  zijde,
  
  ende
  
  verclaerden....
  voegen, dat hij tweede comparant aengenomen heeft.... den voorn. JACOBUS GEVAERTS
  in en over alles 't geene deselve
  na vermogen
  't onderwijsen,
  leeren en instrueren
  conste concerneert, en alle misteryen daerinne residerende, ofte daervan dependerende,
  hem naeckt en claer open te leggen en in te scherpen,
  ten eynde hij GEVAERTS
  in de voorsz.
  soo haest doenlijck,
  een goet, bequaem
  en volkomen
  meester
  schilderkonst
  en insonderheyt
  die Mrs.
  wesen sal, en dat iedereen,
  diegeene
  in
  
  de
  
  conste
  
  die
  schilder,
  alle 't welcke
  
  sijn, sullen oordeelen,
  oock op deselve conste
  alsoo
  
  te doen
  
  dat hij voor een goet Mr. en wel geoeffent
  Voor
  subsisteren
  kan, sal mogen passeren.
   en genereuselijck
  en in allen deelen punctuelijck
  te
  
  aen den voorn. Monsr HARTCAMP belooft heeft en
  sij Jouffe comparante
  presteren,
  belooft bij dezen te voldoen en te betalen de somme van 500 car: guldens d'eene
  als 't gunt
  helft van dien gereet nevens 't passeren deses, ende de wederhelfte
  voorsz. is, bij hem Monsr HARTCAMP aen de voorn. JACOBUS GEVAERTS effective
  sal wesen gepresteert,
  sullende deselve wederhelfte
  alsdan binnen tweemael xxiiij
  uyren
  
  gereet
  
  bevoorwaert,
  ten proffijte
  ende
  als:
  
  proffijte
  d'eerste
  
  moeten
  
  en
  sijn. Des soo is ten desen mede expresselijck
  bedongen
  dat den voorn. JACOBUS GEVAERTS de helfte des tijts sal schilderen
  van den voorn. HARTCAMP ende d'ander helfte des tijts ten behouve
  van
  maent
  
  de
  
  voorn.
  voor
  
  van maent tot maent
  sijne moeder verwisselende
  mr
  en
  de
  voor
  sijn
  sijn moeder ende alsoo
  volgende
  tot maent. Gelijck dan wijders mede bedongen
  is, dat
  
  van maent
  successivelijck
  de
  Monsr HARTCAMP mochte comen 't overlijden,
  voorn.
  voor en alleer
  ingevalle
  't gunt voorsz. is bij sijn E. mochte wesen gepresteert,
  in sulcken geval den tijt
  der gedane onderwijsinge
  sal werden gereeckent
  tegens 12 gls 12 st: ter maent,
  
  115
  sullende
  
  de
  
  somme
  
  die
  
  men
  
  sal
  
  van de tijt
  advenante
  werden
  en
  250 guldens
  affgetrocken
  van den voorn. Heer HARTCAMP aen haer
  
  bevinden
  
  alsdan
  
  ten
  
  betaelde
  
  te sijn, van de gereede
  verleert
  't overige van dien bij d' erffgenamen
  edoch soo 't selve meerder als
  werden
  gerestitueert,
  Jouffr. GEVAERTS moeten
  daervan
  sal zij
  d' voorsz. gereede, betaeYde 250 gls. mochte comen te bedragen,
  Jouffr.
  GEVAERTS geene
  
  uytreyckinge
  
  ofte betalinge
  
  behouven
  
  te doen. Aldus enz. 1)
  
  1675 onderteekent
  1674 en ook nog gedurende
  27 December
  vele acten van
  JACOBUS GEVAERTS, telkens met deze eigenaardige
  handteekening
  notaris
  DE WITH als getuige. Hij voegt er geregeld
  Schilder.
   bij:
  Reeds
  
  '
  
  O.a. is hij getuige
  LEEUW (27 Dec. 1674).
  bij het testament
  
  van den schilder
  
  PIETER VAN DER
  
  . =.
  den 13 September
  d'eersame
  Srs.
  Op huyden
  1675 compareerden.....
  en ABRAHAM SCHROTEN, backer, Borgeren deser
  ABRAHAM COOLS, Organist,
  ende verclaerden
  ter instantie van d'Heeren
  stede....
  ALEXANDER SMITS, Licenen THEODORUS HARTCAMP, Mr Schilder alhier, requiranten,
  dat zij getuygen
  in de voorl. maent
  sijn geweest op de groote
  Augustii....
  zael in de Cloveniers
  Doel binnen dese stadt, int geselschap
  van de voorn, requiranten
  ende anderen
  in hare compie sijnde, ende dat te dier tijt aldaer mede
  
  tiaet
  
  in de Rechten
  
  in de Munte alhier ende
  TRAPPENTIER (DRAPPENTIER) Isersnijder
  quamen....
  met
  PIETER VAN DER LEEUW, mede schilder binnen dese stadt, vergeselschapt
  noch eenige andere
  mans en vrouwspersoonen,
  alwaer gebeurde,
  dat de voorn.
  Heere
  HARTCAMP een glas wijn aan de voorn.
  Heere SMITS bracht met die
  1) Prot. Not. G. DE WIRTH,Dordrecht.
  116
  in specie: Mijn Heer! ten aensien van d'ondergehadt hebben, sal ick mf
  linge
  wij soolange met malkanderen
  te drincken,
  en snet eenen van alle die geene
  d'eer geven van Uw E. gesontheyt
  die 01lS goet gunnen,
  en die 't niet en doen, dat se fotsen lecken en beter sinnen
  
  conditie
  
  woorden
  
  en bijgevoegde
  die
  vruntsclaap
  
  glas wijn bij den voorn. Heere SMITS geaccepteert,
  met de bijgevoechde
  conditie alsoo
  wiert, werdende
  ten laetsten
  in
  hant
  van
  de
  gecomen sijnde
  capiteyn NICOLAES
  
  't voorsz.
  Daerop
  en voortgebracht
  gedroncken
  
  crijgen.
  ende
  voortgebracht,
  alsdoen de voorn. PIETER VAN DER LEEUW, alhoewel hij op
  LESIER (LESIRE)...
  sooverre van haer deponenten
  de voorsz.
  zael met sijn geselschap
  gesepareert
  dat
  
  (was)
  wiert,
  
  hij
  
  de
  
  conditie
  
  en
  
  mede
  
  't voorsz.
   glas wijn voortgebracht
  haer
  in hun geselen
  bij
  getuygen
  toetrat,
  en wat is dat te seggen ? a
  die conditie ingestelt,
  
  waerop
  hooren, echter
  
  conde
  
  naulijcx
  wie heeft
  quam, seggende:
  Heere
  HARTKAMP antwoordde:
  dat hij d'voorsz.
  conditie ingede
  voorn.
  daerop
  niemant getoucheert
  stelt en daermede
  hadde, daerop den voorn. Heere SMITS
  wat hij daervan
  hebben
  hem VAN DER LEEUW vragende,
  wilde, denselven
  schap
  
  aenstonts
  en seer schielijck vatte het gevest van 't
  VAN DER LEEUW daerop...
  van
  den
  voorn.
  Heere
  meenende
  't selve sijn E. 't ontweldigen,
  SMITS,
  rappier
  VAN
  DER LEEUW hem Heere SMITS
  edoch dat niet cunnende
  effectueren,
  hij
  int haer taste, schietende
  DRAPPENTIER en desselffs
  tegelijck...
  daerop geweldich
  broeder mede toe, vattende denselven Heere SMITS met alle force en gewelt van
  in 't hair, treckende
  achteren
  sijn E. met hulp der wijven van haer geselschap
  de zael en onder de voet, slepende en slaende
  seer verre mettet
  hair langhs
  op een seer
  breeckende
  stucken
  
  wreede
  
  hem
  
  en
  
  HARTKAMP
  
  toetredende
  
  toeschoten
  
  en
  
  krabbelden
  verstaen
  
  hem
  
  en tyrannicque
  manier, sijn rapier aen sijn sijde aen
  den voorsz. Heere
  van 't lijff ruckende,
  daerop
  om te scheyden,
  TRAPPENTIER's broeder en de wijven
  
  hem
  
  en schendich
  in 't aengesicht
  dapper aenvielen
  't welcke
  alsoo wel gehoort, gesien,
  zij getuygen
  
  HARTKAMP
  
  alle
  en sloegen,
  en onthouden
  hebben
  
  &c.l)
  
  '
  1676. De Heer THEODORUS HARTCAMP huurt een tuin
  daerop buiten de St. Jorispoort
  voor f 63.(te Dordrecht)
  
  18 Maart
  timmeragie
  
  Mooi geteekend:
  24
  dagelijcx.
  Maart
  onder
  
  1676.
  Alsoo
  
  eerlijcke luyden
  
  met een
  's-jaers.
  T. HARTKAMP. 2)
  
  CORNELIS JANSZ. VAN PERSIJN hem niet ontsiet,
  als off Sr. THEODORUS HARTCAMP met
  te divulgeren,
  
  1) Prot. Not. G. DE WITH,Dordrecht.
  2) Prot. Not. J. VANDERHoop, Dordrecht.
   '
  
  117
  en cleyne estime
  soude gesproken hebben van de schilderexpression
  verachtelycke
  conste van Srs. DOUw, MIERES en SCHALCKEN die hun dagelijcx in deselve conste sijn
  HARTCAMP noyt gedacht, veel min uytbij denselven
  is, en bij (de) voorn: SCHALCKEN, Douw en MIERES niet sonder redenen
  gesproken
  aen welcke
  soude kunnen worden opgenomen,
  voor een onverdiende
  lasteringe
  gemelte HARTCAMP int minste niet verschult
  wesende, hem oock niet te lijden staet
  oeffenende,
  
  t'welck
  
  nochtans
  
  mits welcken sal den eersten Notaris...
  het divulgeren
  van de voorsz. expressien
  hem addresseren
  aen de persoon van den voorn: CORNELIS JANSZ. VAN PERSIJN
  en denselven
  affvragen off inderdaet
  waerachtig
  is, dat opgemelten Sr. HARTCAMP
  van de conste van schilderen
  der voorn. Srs
  wijse tot verachtinge
  en
  wat
  en
  MIERES
  heeft
  Douw
  gesproken
  op
  wijse sulcx bij denSCHALCKEN,
  sulcx met eenigh
  selven met woorden
  soude wesen, en off hij....
  uytgedruckt
  
  in
  
  eeniger
  
  antcathegoris
  (sic) bewijs soude konnen verifieren ; daerop t'voordere
  van het wedervaeren
  te stellen in geschrifte om den Insinuant
  in relatie
  
  sufficant
  woort
  
  te dienen.
  daer
  
  en soo behooren
  
  Ingevolge....
  dat hij voor
  
  MIERES niet
  
  en coste
  
  vermits
  gecleyneert
  woude seggen, maer
  
  sal.
  van PERSIJN luidt:
  (etc.) Het antwoordt
  de schilderkonste
  van Srs.
  sooveel
  aengingh
  
  Douw
  
  ende
  
  soude sijn veracht ende
  seggen dat die door den Insinuant
  al
  niet en
  hem sulcx
  waere vergeten,
  en dat hij daervan
  van Sr. SCHALCKEN was aengaende,
  sooveel de schilderkonste
  
  in geselschap
  heeft geseyt;
  Foutre
  dat den Insinuant
  hij geinsinueerde
  seyde
  Foutre het stuckje bij denselven SCHALCKE van "vrouwken
  SCHALCKE schilderkonst,
  woorden meer (die
  verachtende
  en veele diergelijcke
  comt ten Hove" gemaeckt,
  te hebben hooren seggen)
  uyt de eygen mont van den Insinuant
  hij verclaerde
  van de voorn: SCHALCKEN,
  tot vilipentie
  van de schilderkonst
  is
  wel te sullen bewijsen ende
  aen
  tot
  allen
  voorsz.
  hij
  tijde....
   t'geen
  de schilderkonst
  van den voorsz. SCHALCKEN
  claerlijck te toonen, dat hij Insinuant
  veracht
  Alle
  t'welck ick Notaris..
  alsoo
  heeft
  ende
  die
  etc. )
  gecleyneert.
  wijse
  op
  alle
  
  streckende
  
  nemende
  
  de bakker LEENDERT VAN RIJN in den Haag dat
  1677 verklaart
  2 jaren
  zeker schilder CASPARUS SMITS met een
  bij hem is gekomen
  geleden
  om daar te logeeren.
  waarbij
  Hij liet een groot maal aanrichten,
  Engelschman
  17 April
  
  De rekening bedroeg
  met vrouw en kind.
  nog te gast waren een schoenlapper
  de rest zou
  maar zeide! dat de Engelschman
  ruim f 14.-.
  SMITS betaalde f 7.betalen. Na lang gepraat bleek het, dat deze geen geld had, waarop SMITS een pakje
  uit zijn zak haalde,
  
  zeggende,
  
  dat daar
  
  Dordrecht.
  1) Prot. Not. A. HECKENHOUCK,
  
  goud
  
  geld in was, dat VAN RIJN zoo lang
  
  ,
  
  18
  bewaren
  vuldig
  cachet
  
  moest, tot hij over 14 dagen betaald zou hebben.
  Hij cachetteerde
  zorghet pakje met het cachet van zich en dat van den attestant
  en gaf zijn
  in bewaring
  aan den schoenlapper.
  Hierop eischte hij nog een ducaton
  
  voor den Engelschman
  om naar Rotterdam
  te gaan. SMITS liet nooit
  reisgeld
  meer iets van zich hooren.
  Toen men eindelijk het pakje opendeed,
  vond men
  die hier Silvergelt
  wilt opdoen moet het niet open doen.
  op het tweede papier:
  Verder
  
  was het in zes papieren gepakt "van dewelcke enige met scheepjes eiz andere
  beschildert
  waren"
  en in plaats van goud waren er slechts stukjes plat
  figueren
  bakker
  lood
  in.
  de
  Uw
  geklopt
  Waarop
  tegen den schoenlapper
  gezegt had:
  den
  
  zwager
  
  (denoterende
  bedriegerye !"
  1)
  Uit een paar
  
  in
  
  den
  
  35o
  
  Haag
  
  Dordrecht.
  schilder
  
  voorsz.
   SMITS)
  
  is
  
  een
  
  schelm,
  
  Siet,
  
  wat
  
  van 24 Mei 1677 2) blijkt nog dat HENDRICK SCHENK
  Gulden
  te vorderen
  had van CASPARUS SMITS, Schilder tot
  '
  actes
  
  3 Mey 1677. PIETER VAN DER LEEUW, WILLEM BEURS, CORNELIS VAN
  hier ter stede
  PERSIJN en JOHANNES OFFERMANS, alle borgers
  [en schildersl]
  verklaren
  ten verzoeke van Capt. GERARDT VAN ALLEVRUNDEN dat sij comparanten
  diverse
  en geselschap
  van CASPARUS
  maelen
  sijn geweest in compagnie
  hebbende
  en
  nu
  deser
  die
  sich
  voor desen
  in,
  SMITS, gewoont
  stede,
  buyten
  heeft
  
  laten
  
  THEODORUS HARTCAMP, sijnde een schilder, ofte immers die
  die tegens eenige van haar comparanten
  en oock anderen
  exercerende,....
  concernerde
  gemoveert
  sommige dispuytten
  den Godtsdienst en Christelycke ,
  
  const
  heeft
  
  Religie....
  naer
  eens
  
  noemen
  
  VAN DER LEEUW en
  
  BEURS hebben
  
  hem hooren
  
  I
  
  datter
  
  zeggen...
  voor deselve meer en was, noch voor
  geen opstandinge
  de ziele geen zalicheyt ofte straffe naer de doot en was....
  en de drie laetste
  dat sij wel gehoort hebben dat eenige persoonen
  comparanten,
  getracht hebben
  denselven
  SMITS het contrarie
  van sijn gevoelen uyt de H: Schriftuyre
  aen te
  
  wijsen,
  
  menschen
  
  doch
  
  doot
  
  dat
  
  hij
  
  de authoriteyt
  
  dese
  
  bruyckende
  onbehoorlijcke
  dit niet, met diergel. ongehoorde
  .,
  
  ,
  
  ,
  
  van deselve
  
  onder anderen gedisputeerde
  ick
  en acht
  in
  de
  expressie:
  schijt
  schriftuyre
  '.
  verachtelijcke
  woorden.3)
  
  ,. - ...
  ,
  
  _
  
  Als
  19 Juli
  
  ,
  
  ,
  
  ;
  
  ,.
  _
  
  ;
  
  een paar andere
  het eerste
  van
  toegift
  nog
  schilderscontracten,
  dien
  Sr. HANS COUPLET, schilder, ter eenre, 7
  1622. Op
  dag compareerden
  
  den Haag.
  1) Prot. Not. I. BEECQMAN,
  2) Prot. Not. E. VANDERPYLL,den Haag.
  Dordrecht.
  3) Prot. Not. A. HAGOORT,
  
  ,
  I
  
  119
  HENDRICK TIELMANSZ., bierdrager
  wijff, ter andere sijde, poorteren
  contract
  seecker
  te hebben
  gegaen
  
  en
  en
  
  en TRIJNTGEN HENDRICX, te samen man
  stede (Amsterdam),
  verclarende
  aenvan bestedinge....
  te wetene die voorsz.
   deser
  
  ende HENDRICK TIELMANSZ. en TRIJNTGEN
  Sr. HANS COUPLET heeft aengenomen
  hare sone DIRCK HENRICKSZ., out twaelff jaeren,
  besteedt
  HENDRICX hebben
  te leeren de cunst van schilderen,
  den tijdt van zeven
  omme hif hem comparant
  van de voorsz. tijt sijn cost eerlijck sal connen
  jaeren, soodat hij nae 't expireren
  de
  voor
  verdienen.
  verloop van drie jaren te sterven dan zou de
  jongen
  (Kwam
  kwam hij v66r dat de zeven jaren om waren weg te loopen
  schilder f 50.- f
  
  i 50.---- ontvangen, 1).
  ende.
  De Hr HENDRICK PELT, coopman
  
  binnen
  
  30 Juny i6g8.
  d'Hr JOANNES SEBASTIANUS VAN LOYBOS, woonende
  
  binnen
  woordig
  sijnde
  te sijn....
  en verdraegen
  
  deese
  
  ter andere
  
  ,'
  dese stadt ter eenre,
  
  zijde....
  de bestedinge
  van PIETER KLAUMAN JUNIOR
  als volgt...
  van d'Heer PIETER KLAUMAN, Commercie Raad tot Coppenhage
  voorsz.
  omme de
  JOANNES SEBASTIANUS VAN LOYBOS aenneemt....
  soone
  dat....
  stad,
  
  nopende,
  
  jaren ingaende
  JUNIOR, den tijd van vier agtereenvolgende
  te logeeren (slaepplaets,
  den ? ? July
  cost, dranck,
  1698 bij hem tot Antwerpen
  en benayen) ende
  KLAUMAN
  denselven
  bewassen
  gedurende de voorsz.
  specialijck
  PIETER
  
  vier
  
  '
  
  tot Antwerpen, jegenverclaeren
  geaccordeert
  
  te leeren
  
  jaeren
  
  ende
  
  te onderwiisen
  de teecken- ende schilderconst
  sullende de teeckeningen
  ende schilderagien,
  
  2e compt is exerceerende;
  KLAUMAN van tijd tot tijd
  behouden
  betalen
  
  '
  
  KLAUMAN
  
  te
  
  en naer
  
  sig genomen
  ieder jaar f 425.-2)
  Nog
  .,
  
  Over
  
  dezen
  
  maecken
  werden
  
  LOYBOS vond
  
  verdere
  
  die hij
  bij hem
  
  door
  
  hem KLAUMAN op sijn vertreck
  (HENDRICK PELT zal voor een en ander
  condities
  
  Get:
  
  zonder belang.
  SEBASTIANO
  VAN LOYBOS.
  JOs.
  ik nog het vnlgende :
  
  3 Nov.
  1708 compareerde...
   de Watergraafsmeer
  op den Huise
  
  Vrouwe
  
  HELENA VAN LOYBOS, wonende in
  te kennen gevende dat haar com-
  
  Rosendaal,
  VAN
  LOYBOS
  konstJOANNES
  zalr, in zijn leeven voornaam
  parantes
  schilder binnen Antwerpen,
  haar Vrouwe comparante
  over eenigen tijd herwaarts
  den
  van
  als
  van
  broeder
  hadde komen besoeken,
  Rosendaal,
  op
  Huyse
  Antwerpen,
  die sij Vrouwe comparante
  om sijn armoede en uyt bermhertigheyd
  t'sijnwaarts
  en om dat dezelve haare broeder van sijn eigene soon, woonende tot Amsterdam,
  broeder
  
  en sijne dogter,
  
  woonagtig
  
  tot Antwerpen,
  
  Amsterdam.
  1) Prot. Not. L. LAMBERTI,
  Amsterdam.
  2) Prot. Not. C. HELLERUS,
  
  wierd
  
  verstooten,
  
  verschooven,
  
  en uit
  
  '
  
  120
  den
  
  huise
  
  gekleed, gereet, en van die tijd af tot sijn overlijden
  toe
  Dat vervolgens
  haer voorsz. broeder zalr tusschen den
  gegeeven.
  eersten en tweeden November
  van deesen jare
  17o8 ter voorsz. plaetse deeser
  '
  ..
  werelt was komen te
  enz.
  doen bestellen
  maar wil niets met zijn
  Zij zal hem nu wel ter aarde
  gejaagt,
  
  hadde
  
  de kost
  
  erfenis
  
  resp.
  zijne schulden
  
  te doen
  
  hebben.1)
  
  28 Mey
  
  1623 bekent JORIS GERRITSZ. VAN LYER, Mr. Schilder (te Delft)
  te hebben
  ARYEN CORNELISZ., zoon van CORNELIS ARIENSZ.,
  aengenomen
  hem
  in de konst van schilderen naer betaemen,
  om
  te
  Glaesemaecker,
  onderwijzen
  voor 2 jaeren, met conditye dat al hetgene
  ARYEN CORNELISZ. geduerende
  de 2
  sal
  schilderen
  ten
  van
  GERRITSZ.
  sal,
  sijn
  proffijte
  JORIS
  jaeren
  . enz.) 2)
  (Voorts conditien over leerloon, kleederen,
  1) Prot. Not. E. DE HAEN,Watergraafsmeer,
  2) Prot. Not. H. VANCEEL,Delft.
  