text: 5.4.5
  
  Intercultureel onderwijs
  
  Volgens het beleidsplan uit 1981 zou de tweede hoofddoelstellingvan het onderwijsbeleid voor allochtonen moeten worden verwezenlijkt via het intercultureel onderwijs. In een hieraan gewijde beleidsnotitie uit 1984 wordt dit
  omschreven als een onderwijsvorm die 'leerlingen leert omgaan met overeenkomsten en verschillen die samenhangen met etnische en culturele achtergrondkenmerken. Dat omgangspatroon moet zijn gericht op het gelijkwaardig
  functioneren in de Nederlandse samenleving' Is. Met intercultureel ondenvijs
  wordt beoogd recht te doen aan de in enkele wettelijke regelingen op onderwijsgebied opgenomen bepaling die luidt: 'Het onderwijs gaat er mede van uit dat
  leerlingen opgroeien in een multiculturele samenleving' 19.
  Ondenvijskundigen verschillen van mening over de wijze waarop intercultureel ondenvijs in de praktijk gestalte zou moeten krijgen 'O. Sommigen menen
  dat met deze ondenvijsvorm in een apart vak vooral kennisoverdracht moet
  worden nagestreefd aan autochtone en allochtone leerlingen over cultuur en
  gebruiken van etnische groepen in Nederland en over hun sociale positie. Een
  belangrijke gedachte hierachter is dat meer kennis vooroordelen wegneemt en
  discriminatie tegengaat. Anderen wijzen op de geringe samenhang tussen
  iemands kennis over bepaalde groeperingen en zijn of haar houding en feitelijk
  gedrag jegens afzonderlijke leden van die groeperingen. In hun visie dient
  intercultureel onderwijs geen afzonderlijk schoolvak te zijn, maar veeleer 'een
  manier van denken en handelen door de hele school heen, ongeacht de etnische
  samenstelling van de school' ". Weer andere onderwijskundigen pleiten er voor
  intercultureel ondenvijs vooral te zien als 'anti-racistisch en emancipatorisch
  onderwijs'. Het zou er dan toe moeten dienen om allochtonen beter weerbaar te
  
  Gegevens over de huidige praktijk zijn onlangs we1 beschikbaar gekomen; zie: G. Driessen. RJungbluth en J. Louvenberg, op. cit.
  Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen. Onderwijs in eigen tool en cultuur: niet aport moor somen: lnspectierapport 27. 1988.
   Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen. Beleidsnotitie intercultureel onderwijs; Tweede Kamer 198411985, 18 709. nrs.
  1-2.
  79] Zie: artikel8, lid 3, van de Wetop het basisonderwijs en artikel I I, lid 3, van de Interimwetop het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs.
  m ] Zie hierover: Adviesraad voor het basisonderwijs, het speciaal onderwijs en her voortgezet speciaal onderwijs, 1988, op. cit..
  biz. 62-64.
  76]
  77]
  
  "1
  
  "1 H.G. Dors. Inleiding op studiedag 'Onderwijs a n culturele minderheden', 14 november 1979.
  161
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  maken tegen uitingen van racisme, en om autochtonen zich bewust te maken
  van hun latent racisme. Boos-Niinning vat de onduidelijkheid kernachtig
  samen wanneer zij stelt dat intercultureel ondenvijs als concept nog geen uitweg heeft kunnen bieden uit het dilemma tussen een praktisch onmogelijk en
  theoretisch bedenkelijk cultuurrelativisme enerzijds en het steeds aanwezige
  gevaar van een niet te rechtvaardigen etnocentrisme anderzijds 82.
  Fase en Van den Berg toonden in 1985 aan dat intercultureel onderwijs toen
  bepaald nog geen gerneengoed was geworden; sindsdien is hierin weinig verandering gekomen 83. De helft van de basisscholen besteedt systematisch aandacht aan intercultureel onderwijs, meestal in de vorm van overdracht van
  kennis over allochtone groepen in Nederland. Het betreft hier vaak scholen in
  gebieden waar veel allochtonen wonen. Vooroordelen en discriminerend
  gedrag jegens allochtonen blijken echter even vaak voor te komen op scholen
  waar we1 intercultureel onderwijs wordt gegeven, als op scholen waar dit niet
  het geval is 84. In deze zin is het intercultureel ondenvijs dus nog weinig effectief. Een veel gehoorde klacht is ook dat de beschikbare leermiddelen ontoereikend zijn.
   Hoewel lang niet altijd op blijkt te gaan dat kennis van andere culturen er automatisch toe leidt dat vooroordelen worden weggenomen, dient te worden vastgesteld dat vooroordelen en discriminatie zeker zullen voortbestaan indien
  geen inzicht in andere culturen dan die van de eigen groep en samenleving
  wordt gegeven. Intercultureel ondenvijs zou in elk geval moeten bevorderen
  dat bij alle verscheidenheid toch eenheid kan bestaan. Dit is een primaire voorwaarde voor het gezamenlijk functioneren in dezelfde samenleving.
  5.4.6
  
  Conclusie
  
  De gang van zaken rond het intercultureel ondenvijs lijkt indicatief voor de
  wijze waarop de komst van een belangrijk aantal allochtonen in het ondenvijs
  tot dusverre tegemoet is getreden. Enerzijds is getracht een kader te scheppen
  waarbinnen recht wordt gedaan aan verschillen in cultuur, anderzijds ligt een
  zwaar accent op de bestrijding van achterstanden. Duidelijker dan bij de
  meeste autochtone kinderen, komt bij het ondenvijs voor allochtonen de spanning naar voren tussen de expressieve en de instrumentele doelstellingen van
  het ondenvijs in Nederland. Met de expressieve doelstelling wordt ontplooiing
  van het kind beoogd, zo veel mogelijk in aansluiting op zijn of haar thuismilieu.
  Met de instrumentele doelstelling wordt beoogd de leerling zo goed mogelijk
  voor te bereiden op het functioneren in de Nederlandse samenleving. Een
  goede beheersing van de Nederlandse taal en het beschikken van relevante
  kennis zijn daartoe belangrijke instrumenten.
  In het Nederlandse ondenvijsbeleid is van meet af aan getracht aan allochtone
  leerlingen tegemoet te komen via enkele specifiek op hen gerichte regelingen
  en instrumenten, zoals het ondenvijs in eigen taal en cultuur, het opvangondenvijs en het intercultureel ondenvijs. De resultaten van het tamelijk
  schaarse onderzoek dat naar het rendement van elk van deze onderwijsvormen
  is verricht, wijzen op een geringe effectiviteit, vooral als gevolg van een tekort
  aan leermiddelen en gekwalificeerde docenten.
   V. Boos-Nfinning, 'Interkulturelle Erziehung-lnterkulturelles Leben?';in: Beauftragte der Bundesregierungfiirdie Integration der
  Auslindischen Arbeiter und ihrer Familienangehdrigen. Bericht '99; zur Situation der Ausldndischen Arbeitnehmer und ihrer Familien-Bestandaufnahme und Perspektiven p r die 9Oer jahre. Bonn, 2.1.( 1988).
  83] W. Fase en G. van den Berg, Thearie en praktijk van intercultureelonderwijs; 's-Gravenhage, lnstituut voor Onderzoek van het
  Onderwijs, 1985.
  Ibid.
  162
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HETREGERINGSBELEID
  
  Centraal in het Nederlandse onderwijsbeleidstaat een benadering waarbij het
  onderwijs aan allochtone kinderen wordt geplaatst in het meer algemene
  kader van het onderwijs aan kinderen in achterstandssituaties. De wijze
  waarop de extra gelden voor allochtone leerlingen op de meeste scholen worden
  gebruikt, is in dit verband symptomatisch. Duidelijk blijkt hoe een speciaal ten
  behoeve van hen getroffen maatregel geleidelijk is 'verwaterd' tot een niet of
  nauwelijks herkenbaar onderdeel van het beleid dat vermindering beoogt van
  alle onderwijsachterstanden in Nederland. Het onderwijsvoorrangsbeleid is in
  de praktijk onvoldoende effectief in de aanpak van specifiekeproblemen waarmee allochtone kinderen in het Nederlandse onderwijs te maken krijgen. Ook
  als de symptomen van achterstand voor autochtone en allochtone kinderen vergelijkbaar zijn, behoeft dat nog niet te betekenen dat de oorzaken van die achterstand gelijk zijn 85. Het onderwijsbeleid zou dan ook meer mogelijkheden
  moeten bieden om daadwerkelijk rekening te houden met de specifieke situatie waarin allochtone kinderen in Nederland verkeren.
  "1 Zie bijvoorbeeld: P Tesser. Achterstand en cultureel verschil; een dilemma in het onderwijsvoorrangsbeleid';jeugd en sornenleving, februarilmaart 1989. 19e jaargang nr. 213, blz. 189-201.
   163
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Volwasseneneducatie
  6.1
  
  Inleiding
  Het terrein van de volwasseneneducatie wint steeds meer aan belang. De toenemende kennisintensiteit van de samenleving, de door technische en wetenschappelijke ontwikkelingen veroorzaakte snelle veroudering van kennis en
  kunde, en de hiermee samenhangende veranderingen in het sectorale patroon
  van de werkgelegenheid en de beroepenstructuur nopen velen er toe zich ook
  na het voltooien van hun initiele opleiding geregeld nieuwe kennis eigen te
  maken, in de vorm van om-, her- en bijscholing. Deze noodzaak wordt nog versterkt door demografische ontwikkelingen. Aangezien er minder jongeren tot
  de beroepsbevolking toetreden zullen er ook minder 'nieuwe' kwalificaties door
  hen worden ingebracht. Ouderen zullen zich deze dan ook eigen moeten gaan
  maken. De emancipatie van vrouwen gaat gepaard met een hogere deelname
  aan de arbeidsmarkt. De veelal onvoldoende of verouderde kwalificaties van
  herintreedsters, alsook van die van langdurig werklozen, maken in veel gevallen educatieve activiteiten noodzakelijk. Het gaat daarbij niet alleen om
  beroepsvaardigheden in enge zin, maar ook om kennis van de samenleving en
  de vaardigheden die als 'redzaamheid' zijn samen te vatten.
  De immigratie impliceert een voortdurende stroom nieuwkomers, die in veel
  gevallen - ook als zij hier a1 langer verblijven - onvoldoende kennis en kunde
  bezitten om zich in de Nederlandse samenleving te kunnen handhaven. Een
  groot probleem is de gebrekkige vaardigheid in de Nederlandse taal van veel
  allochtonen. Dit is niet alleen een probleem voor deelname aan de arbeidsmarkt, maar ook voor hun integratie in de Nederlandse maatschappij. Veel
  allochtonen hebben we1 een vaardigheid in 'huis-, tuin- en keuken-Nederlands', maar missen voldoende functionele taalvaardigheid in het Nederlands.
  Dit wil zeggen dat zij zich in situaties waarin abstracter taalgebruik nodig is op school, in hun werk of op een door hen geambieerde arbeidsplaats - onvoldoende mondeling enlof schriftelijk in het Nederlands kunnen uitdrukken.
   De zwakke arbeidsmarktpositie van de allochtone minderheden hangt in
  belangrijke mate samen met de door hen gevolgde opleidingen. Veel volwassen
  allochtonen ontberen een initiele enlof beroepsopleiding; een relatief groot
  aantal van hen heeft een in Nederland begonnen beroepsopleiding niet voltooid. Van de pas aangekomen migranten heeft een aanzienlijk deel niet het
  niveau van het Nederlandse basisondenvijs, laat staan dat zij een beroepsopleiding hebben genoten. De immigranten die in eigen land we1 een beroepsopleiding volgden, vinden vaak geen aansluiting bij de in Nederland gevraagde
  kwalificaties.
  Volwasseneneducatie vormt daarom de derde pijler van het in dit rapport voorgestelde integratiebeleid. Volwasseneneducatie kan voor volwassen allochtonen een belangrijk middel zijn om hun weg te vinden in de Nederlandse maatschappij en om een zwakke arbeidsmarktpositie te versterken. Dit vergt echter
  een infrastructuur die voldoende capaciteit heeft voor zowel het opvangen van
  de a1 in Nederland woonachtige allochtonen, als voor die nieuwkomers die uit
  het oogpunt van integratie tekortkomingen in hun opleiding hebben. Voorts
  moet het educatief aanbod aansluiten op de kenmerken en mogelijkheden van
  de beoogde allochtone deelnemers. Bij deze deelnemers gaat het niet alleen om
  degenen die op volwassen leeftijd naar Nederland zijn gekomen, maar ook om
  degenen die hier Cjeugd)onderwijshebben gevolgd. Zoals bekend zijn onder hen
  veel voortijdige schoolverlaters.
   Scholing vormt een belangrijk onderdeel van de volwasseneneducatie. Hieronder worden, met uitzondering van het hoger onderwijs, alle beroepsgerichte
  ALLOCHTONENBELEID
  
  educatieve activiteiten en faciliteiten voor volwassenen begrepen '. De scholingssector bestaat uit interne en externe bedrijfsopleidingen,de bekostigde of
  gesubsidieerde sector en schriftelijk of mondeling particulier onderwijs. Het
  leerlingwezen kan, gezien het duale karakter ervan (het kent een praktijk- en
  een theoriecomponent) en gegeven de leeftijd van de deelnemers (16 jaar en
  ouder), eveneens tot de scholingssector worden gerekend. Het leerlingwezen is,
  hoewel in principe onderdeel van het reguliere onderwijs,meer en meer tweede
  kans beroepsondenvijs geworden. Dit is tegelijkertijd een voorbeeld van de
  overlappingen van scholing van volwassenen en beroepsonderwijs voor jongeren. De scholing van volwassenen is vaak mogelijk door het benutten van de
  infrastructuur van het reguliere onderwijs.
  De volwasseneneducatie omvat, behalve beroepsgerichte educatieve activiteiten (scholing), ook het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (dag-1
  avondondenvijs), de basiseducatie en het vormings- en ontwikkelingswerk.
  Het hoger onderwijs (Open Universiteit, hbolwo-instellingen, postacademisch
  onderwijs) wordt doorgaans niet tot de volwasseneneducatie gerekend; de
  Memorie van Tbelichting van de Invoeringswet Kaderwet Volwasseneneducatie noemt het hoger ondenvijs een aanverwant beleidsterrein van de volwasseneneducatie 2.
  De volwasseneneducatie vormde lange tijd een versnipperd veld 3. In de loop
  van de jaren tachtig is er echter a1 veel veranderd. Het laat zich aanzien dat bij
  uitvoering van thans bestaande plannen in de komende jaren een samenhangend stelsel van volwasseneneducatie zal ontstaan. In het beleid is voorts
  gaandeweg een steeds groter gewicht toegekend aan de betrekkelijk specifieke
  doelstelling van op kwalificatie georienteerde educatie en minder aan de bredere doelstelling van individuele ontplooiingsmogelijkheden, waarop voorheen het accent lag 4.
   In het kader van dit rapport staat de vraag centraal wat de volwasseneneducatie, mede gegeven het proces van voortgaande immigratie, kan betekenen voor
  de integratie van allochtonen in de Nederlandse maatschappij. Een belangrijk
  onderdeel hiervan betreft de vraag hoe scholing kan bijdragen aan de verbetering van de arbeidsmarktpositie van allochtonen. Alvorens in paragraaf 6.4 op
  deze vragen in te gaan, wordt eerst aandacht besteed aan de bestaande infrastructuur van de volwasseneneducatie en de deelname hieraan van allochtonen (par. 6.2). Voorts worden de veranderingen beschreven die er in het beleid
  op de verschillende deelgebieden van volwasseneneducatie op stapel staan
  (par. 6.3).'Ibt slot worden de belangrijkste knelpunten beschreven (par. 6.5); de
  aanbevelingen in hoofdstuk 1vloeien hieruit voort.
  6.2
  
  D e infrastructuur en de deelname van allochtonen
  Binnen de volwasseneneducatie zijn vier deelterreinen te onderscheiden:
  basiseducatie, vormings- en ontwikkelingswerk, het voortgezet algemeen volwassenenondenvijs (dag-Iavondonderwijs)en scholing.
  '1 E.A.W. Crince le Roy, 'Scholing', lnleiding tot de volwosseneneducotie; B. van Gent. A.L.T. Notten (red.), MeppelIAmsterdam.
  Boom. 1988, blz. 4 1-54.
  '1 lnvoeringswet van de Kaderwet Volwasseneneducatie. alsmede wijzigingswet (Invoeringswet KVE). Tweede Kamer, vergaderjaar
  1987- 1988,20 645, nrs. 3-4, blz. 20.
  '1 WRR, Herwaardering von welzijnsbeleid; Rapporten aan de Regering nr. 22, f-Gravenhage, Staatsuitgeverij 1982, blz. 206 e.v.
  1' Zie ook: J. de Vries, 'Volwasseneneducatie', Onderwijs: Bestel en beleid 3; Onderwijs in ontwikke1ing;J.A.van Kemenade e.a. (red.),
  Groningen. Wolters-Noordhoff, 1987.
  R. Hajer, 'Beleid'; lnleiding tot de volwosseneneducatie;op. cit.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  De basiseducatie kent sinds 1986 haar grondslag in een rijksregeling 5. Gedurende de jaren tachtig is op het terrein van de volwasseneneducatie voorrang
  gegeven aan groepen die in een achterstandssituatie verkeren. Dit resulteerde
  onder meer in een aantal ontwikkelingsprojecten. De huidige basiseducatie is
  hiervan BBn van de uitvloeisels.
   De Rijksregeling basiseducatie structureert de verscheidenheid van initiatieven en projecten tot een nieuw institutioneel geheel. De regeling biedt een
  beleids- en bekostigingskader, brengt de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid voor de basiseducatie tot uitdrukking en beoogt een evenwicht aan te
  brengen tussen de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid voor de verdere
  opbouw, ontwikkeling en kwaliteit van de basiseducatie enerzijds en de lokale
  verantwoordelijkheid voor de vormgeving van het aanbod en de uitvoering
  anderzijds '. De regeling geeft geen voorschriften voor de feitelijke inhoud,
  vormgeving, werkwijze en organisatie.
  De basiseducatie omvat die activiteiten die volwassenen in staat stellen kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen te venverven, die ten minste nodig
  zijn om in het persoonlijke en maatschappelijke verkeer te kunnen functioneren. Het programma-aanbod is gericht op het verwerven van taalvaardigheid
  (alfabetisering), rekenvaardigheid en sociale vaardigheid. Analfabete allochtonen kunnen ook taalonderwijs in de - officiele - landstaal krijgen, ten einde
  gemakkelijker Nederlands te leren. Nederlands als tweede taal, elementair
  Engels, evenals beroepenorientatie zijn eveneens onder de basiseducatie
  begrepen. De basiseducatie wordt geheel uit de openbare kas bekostigd.
  Het percentage allochtone deelnemers aan cursussen in de basiseducatie is
  hoog, namelijk ruim 40 procent van de circa 65 a 70.000 deelnemers (cursusjaar 1987188) ? Tweederde van de deelnemers aan de basiseducatie is vrouw.
  Van de allochtone deelnemers is 58 procent vrouw; onder de Marokkanen
  bevinden zich relatief veel mannen (54%)en onder de SurinamersIAntillianen
  relatief veel vrouwen (75%).
  Het verzuim aan de cursussen door vooral allochtonen en werklozen is hoog.
  Het verzuim van allochtone vrouwen hangt vaak samen met ontbrekende kinderopvangvoorzieningen. Voor werkloze mannen hangt het verzuim vaak
  samen met de aanvaarding van tijdelijk werk of het werken in ploegendienst.
  Hoewel het verzuim hoog is, is de uitval, dat wil zeggen het voortijdig staken
  van de deelname aan een cursus, laag.
   De vraag naar plaatsen in de basiseducatie overtreft het aanbod. Van de circa
  300 instellingen die cursussen op het terrein van de basiseducatie verzorgen,
  kent 45 procent een wachtlijst. Bij circa een derde van de instellingen met een
  wachtlijst staan er meer dan 25 personen op. Een enkele instelling heeft een
  wachtlijst met meer dan 100 personen. In die gevallen gaat het vooral om
  Nederlands als tweede taal. Voor deze cursus wordt ook het meest frequent een
  wachtlijst gehanteerd. Hiernaast bestaan er wachtlijsten voor de meeste
  andere taalonderdelen en voor de meer algemene onderdelen. Geografisch
  gezien komen de meeste wachtlijsten voor in de Randstad en met name in de
  grote steden. Recent leveren vooral de herorienteringsgesprekken een grote
  vraag op naar plaatsen in de basiseducatie.
  '1 Rijksregeling basiseducatie;Besluit van 18 augustus 1986. Stb. 433.
  6]
  
  7]
  
  167
  
  Vgl. Nota van toelichting; Rijksregeling basiseducatie.
  C. D0ets.T. Huisrnan. De basiseducatie in cijfers; uitgave SVE. Arnersfoort 1988
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Vormings- en ontwikkelingswerk
  Het vormings- en ontwikkelingswerk telt zeer uiteenlopende activiteiten.
  Doe1 is dat volwassenen 'hun kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen verder ontwikkelen edof zich meer bewust worden en meer betrokken voelen bij
  de vormgeving van maatschappelijke en culturele verbanden in eigen woon-,
  werk- en leefsituatie' '.
  Een belangrijk onderdeel betreft hetplaatsellJk vormingswerk. Hieronder valt
  het werk met bijzondere doelgroepen als vrouwen, ouderen, gehandicapten,
  baanlozen en allochtonen, het werk van de volksuniversiteiten, de creativiteitscentra en het buurt- en clubhuiswerk '. De inhoudelijke grenzen tussen
  vormings- en ontwikkelingswerk enerzijds en basiseducatie en primaire
  beroepsgerichte educatie van volwassenen anderzijds zijn in veel gevallen
  vloeiend. Het vormingswerk, en met name het buurthuiswerk, heeft ook een
  toeleidingsfunctie naar de andere terreinen van de volwasseneneducatie.
   Naast het plaatselijk vormingswerk is er ook vormingswerk in internaatsverband. Los van de dagelijkse beslommeringen worden er onder deskundige leiding trainingen of cursussen verzorgd. Hieronder vallen kadercursussen voor
  allochtonen.
  Het vormings- en ontwikkelingswerk is nagenoeg geheel gedecentraliseerd.
  De financiering verloopt via rijksbijdragen aan de gemeenten; de laatste hebben een grote vrijheid bij de besteding van deze middelen. In de jaren tachtig is
  er zeer sterk op dit werk bezuinigd. Sedert 1986 is de basiseducatie geheel toevertrouwd aan O&W, terwijl het vormings- en ontwikkelingswerk tot het
  beleidsgebied van WVC behoort. Om die reden komt het nu vaak voor dat een
  deel van de werkzaamheden van een instelling gefinancierd worden door O&W
  op grond van de Rijksregeling basiseducatie, terwijl een ander deel van de,
  soms nagenoeg dezelfde, werkzaamheden afhankelijk is van financiering door
  de gemeenten.
  Naast het vormingswerk voor volwassenen is er ook vormingswerk voor partieel leerplichtige jeugdigen. In de praktijk wordt het vooral bezocht door voortijdig schoolverlaters, onder wie veel allochtonen, en 'ontheven' 14-jarigen.Het
  vormingswerk biedt orienterende en schakelende programma's; voor allochtonen zijn er taalcursussen. Voor de jongeren is het vormingswerk een voorbereiding op de maatschappij. Het wordt gegeven in vormingsinstituten. Hoewel dit
  vormingswerk volgens de criteria van de Invoeringswet Kadenvet Volwasseneneducatie niet tot de volwasseneneducatie gerekend wordt, is vermelding
  hier toch relevant. Door hun positie van werkende of werkloze kunnen de jongeren die aan dit vormingswerk deelnemen evengoed jong volwassenen worden genoemd. Bovendien kan dit vormingswerk, hoewel het voor velen eindonderwijs is, de deelnemers helpen zich te orienteren op de volwasseneneducatie.
   Het vormingswerk voor jeugdigen leerde als eerste de problemen kennen die
  veel allochtonen hebben met het reguliere onderwijs in Nederland. Het wist
  ook als eerste oplossingen te vinden voor sommige problemen (bijv. 'manvrije
  ruimtes' voor Marokkaanse meisjes). De deelname van allochtonen is relatief
  hoog. Alleen a1 het landelijk percentage 'anderstalige' deelnemers, in de zin
  van niet voldoende aanspreekbaar in het Nederlands, bedroeg in 198611987 5,5
  procent lo.
  '1 Invoeringswetvan de Kaderwet Volwasseneneducatie,alsmede wijzigingswet(Invoeringswet KVE);Tweede Kamer,vergaderjaar
  1987- 1988.20 645.
  '1 ].M.]acobs, 'Vorming';Inleiding tot de volwassenenedocatie: op. cir., blz. 54-69.
  lo]
  
  168
  
  CBS, Statistiek van het beroepsonderwijs 1986/'87: Staatsuitgeverij, k-Gravenhage 1988.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Voortgezet algemeen volwassenenonderwlJs
  
  Het dag-Iavondondenvijs of, in termen van de Invoeringswet Kaderwet Volwasseneneducatie, het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs wordt geheel of
  gedeeltelijk uit de openbare kas bekostigd. Volwassenen kunnen er algemeen
  erkende diploma's behalen, die gelijkwaardig zijn aan die van het overeenkomstige voltijdse algemeen voortgezet ondenvijs of voldoende algemene vorming
  verwerven om te kunnen beginnen aan door hen gewenste beroepsopleidingen.
  Met name deze laatste mogelijkheid trekt in toenemende mate leerlingen.
  Voorts wordt dit dag-lavondonderwijs ook steeds meer bezocht door jongeren
  die in het reguliere ondenvijs buiten de boot vallen.
  Het dag-Iavondondenvijs heeft in de jaren zeventig een sterke groei doorgemaakt. De mogelijkheid om het ondenvijs overdag te volgen, evenals de mogelijkheid om per vak te studeren en het diploma in delen te behalen (certificatensysteem) hebben hier sterk toe bijgedragen ll. 1982 vormde met bijna 120.000
  deelnemende volwassenen een topjaar. Sedertdien loopt het aantal deelnemers
  weer terug.' Het beleidsvoornemen is om het dag-Iavondonderwijs naast de
  functie van tweede kans onderwijs ook veel sterker dan thans het geval is die
  van schakeling naar andere opleidingen te laten vervullen. Er wordt dan
  gemikt op cursisten die willen voldoen aan de toelatingsvoonvaarden voor een
  voortgezette opleiding 12.
   De deelname van allochtonen aan het dag-Iavondonderwijs is gering. Hierbij
  speelt een rol dat dit onderwijs nog te weinig mogelijkheden kent om allochtonen specifieke vooropleidingen (zoals een versnelde cursus in de Nederlandse
  taal) of schakelopleidingen (cursussen functioneel Nederlands) te bieden.
  Allochtonen die in hun land van herkomst meer opleiding dan op het niveau
  van basisonderwijs hebben genoten, kunnen hier sterk bij gebaat zijn.
  Scholing
  
  Op het terrein van de scholing zijn er drie hoofdstromen te onderscheiden:
  interne en externe bedrijfsopleidingen, de door O&W bekostigde ondenvijsvoorzieningen voor volwassenen, waarvan het leerlingwezen een belangrijk
  onderdeel is, en scholing in het kader van de arbeidsvoorzieningsorganisatie 13.
  Betrouwbare deelnamecijfers van allochtonen ontbreken merendeels. We1 kunnen enige indicaties worden gegeven.
  De eerste stroom bestaat uit de interne en externe bedrlJfsopleidingen. Deze
  richten zich vooral op een verbetering van de beroepsuitoefening van zittende
  werknemers. Daarnaast spelen de bedrijfsopleidingen een rol bij de voorbereiding op de eerste functie en bij een verandering van functie of beroep. Er zijn
  twee uiterste vormen te onderscheiden: een externe, relatief langdurige en
  meer algemene beroeps- of branchegerichte kwalificering waaraan een algemeen erkend diploma of certificaat is verbonden en een interne, relatief kortdurende bedrijfs- of functiespecifieke kwalificering waaraan geen erkende
  diploma's of certificaten zijn verbonden.
  Uit een onderzoek van het CBS blijkt dat bedrijfsopleidingen een omvangrijke
  sector vormen. In 1986 was er 2,3 miljard gulden mee gemoeid, of we1 1,5 pro-
  
  "] Vgl. Herwaardering van welzijnsbeleid; op. cit.
  '1 K.D.J.M.van der Drift. 'Onderwijs', Inleiding tot de volwasseneneducatie; op. cit.
  "1 Zie ook: WRR. Activerend orbeidsmorktbeleid;Rapporten aan de Regering nr. 33, 's-Gravenhage. Staatsuitgeverij 1987, blz. 96 e.v.
   169
  
  ALLOCHTONENBELEII)
  
  cent van de loonkosten ". Voor 1981werden de kosten van bedrijfsopleidingen
  door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nog op 0,8 procent
  van de loonkosten geraamd '5.Er zijn geen representatieve gegevens over de
  deelname van allochtonen aan bedrijfsopleidingen.Wee factoren doen echter
  vermoeden dat allochtonen hierin sterk zijn ondervertegenwoordigd.lkn eerste is dat de sterke oververtegenwoordigingvan allochtonen onder de werkloZen; het aandeel van allochtonen in de actieve beroepsbevolking is kleiner dan
  het aandeel van allochtonen in de beroepsbevolking als geheel. Ten tweede
  wijst onderzoek op een relatief hoge deelname aan bedrijfsopleidingen van
  hoger opgeleide, jongere mannelijke werknemers in leidinggevende, middelbaar uitvoerende en middelbaar ondersteunende functies; dit zijn beroepsgroepen waarin allochtonen niet sterk zijn vertegenwoordigd 16.
  Binnen de O&W-stroomin de scholingssector is het leerlingwezen zeer belangrijk. Het leerlingwezen biedt een vakopleiding in de vorm van een combinatie
  van leren en werken (de theorie- en praktijkcomponent). Het zwaartepunt van
  de opleidingen ligt nadrukkelijk in de praktijk van het beroep. Een opleiding
  zonder baan is niet mogelijk; deelnemers dienen met een werkgever een leerarbeidsovereenkomst aan te gaan. Het leerlingwezen is met circa 350 opleidingen zeer gedifferentieerd.
   Deelnamecijfersvan allochtonen aan het leerlingwezen zijn er niet. Er zijn we1
  indicaties dat hun deelname onevenredig laag is. Uit een overzicht van het
  ministerie van Onderwijs en Wetenschappen blijkt dat in november 1987
  slechts 517 anderstaligen deelnamen aan het leerlingstelsel; dit is 0,9 procent
  van het totale aantal leerlingen tegenover een evenredigheidsnorm van minimaal3 procent. De laatste is samengesteld op basis van het percentage allochtone deelnemers aan het lbo en het aandeel van de 13- tot 16-jarigebuitenlanders binnen de bevolking. Onder anderstaligen worden in dit overzicht echter
  alleen allochtone leerlingen verstaan die onderwijs volgen aan een instelling
  waaraan door O&W faciliteiten zijn toegekend ter bestrijding van de onderwijsachterstand van allochtone leerlingen; hierdoor zijn allochtone leerlingen
  die meer dan vier jaar Nederlands onderwijs hebben ontvangen niet meegeteld ?' Het CBS geeft voor het cursusjaar 198611987 het getal van 910 anderstaligen in het leerlingwezen (gerelateerd aan een totaal van 64.084 leerlingen
  is dit 1,7%).Het CBS baseert deze cijfers op gegevens van de landelijke organen
  van het leerlingwezen. Anderstaligen zijn in dit verband omschreven als degenen die niet voldoende in het Nederlands aanspreekbaar zijn la.
  Het deeltijd kort-mbo (kmbo) hangt nauw samen met het leerlingwezen. Het
  biedt jongeren van 16-19jaar voor wie geen leerovereenkomst volgens het leerlingwezen is afgesloten, die niet voldoen aan de toelatingseisen van het mbo, of
  die nog geen definitieve beroepskeuze hebben gemaakt, de mogelijkheid de
  schoolse (theoretische) component van een leerlingopleiding te volgen. Vaak
  wordt dit gecombineerd met, of voorafgegaan door, vormingswerk en schakelende en orienterende programma's. Het deeltijd-kmbo heeft echter ook veel
  oudere leerlingen. In het cursusjaar 1986187 was 59 procent van de 65.742 leer-
  
  "] CBS. Bedrijfsopleidingen in Nederland; Staatsuitgeverij. 's-Gravenhage 1988.
   Een ander onderzoek komt t o t wat hogere bedragen, die aan een overschatting van het aandeel werknemers in grote bedrijven
  en een overschatting van de scholingsuitgavenvoor werknemers in kleinere bedrijven zijn toe te schrijven: N. Suesan, M.W. Tops,
  G.J. Wijers. Bedrijfsopleidingen in de lift;Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. 's-Gravenhage 1986. Zie ook: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Rapportogearbeidsmarkt 1988; 's-Gravenhage 1988. blz. 69.
  Rapportage arbeidsmarkt 1988; op. cit., blz. 70.
  16] J. Warmerdam. J. van den Berg. Opleidingsactiviteitenin arbeidsargonisaties; Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
  's-Gravenhage 198%
  Zie voor een soortgelijke situatie in de BRD: F. Maier, Further training and lobour market policy; Wissenschaftszentrum Berlin.
  Berlijn 1986.
  Culturele rninderheden in het beroepsonderwijs. Tweede Kamer, vergaderjaar 1987- 1988.20 643. nr. 2.
  CBS. Statistiek van het beroepsonderwijs 1986/'87; op. cit.. tabel 6.
  "1
  
  "1
  ''1
  
  170
  
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HETREGERINGSBELEID
  
  lingen 19jaar of ouder 19. Aan degenen die nog geen 19jaar zijn wordt overdag
  les gegeven. Voor ouderen kan het onderwijszowel overdag als 's avonds plaatsvinden.
  De deelname van allochtonen aan het deeltijd-kmbo is relatief hoog. Het deeltijd-kmbo telde in november 1987 4,5 procent anderstaligen (volgens de hiervoor genoemde O&W-definitie).Allochtone leerlingen blijken echter vooral te
  zijn ingeschreven voor de orienterende en schakelende programma's. Het aantal allochtone leerlingen in de beroepsopleidingen zelf is veel kleiner 'O.
   De derde hoofdstroom in de scholingssectorbestaat uit de scholingsactiviteiten
  van de arbeidsvoorzieningsorganisatie.Dit betreft vooral scholing voor werkloZen of met werkloosheid bedreigden. De arbeidsvoorzieningsorganisatie heeft
  eigen scholingsinstituten - de Centra voor (Administratieve) Vakopleiding
  (C(A)W) - en kan scholingsplaatsen aanbieden in de door gemeenten
  beheerde Centra voor Beroepsorientatie en Beroepsuitoefening (CBB). Voorts
  kunnen de arbeidsbureaus hun clienten andere scholingscursussen laten volgen voor zover die in de Primaire Beroepsgerichte Volwasseneneducatie zijn
  ondergebracht. Ten slotte kunnen zij deelname aan de meest uiteenlopende
  cursussen subsidieren, ook aan die van particuliere instellingen, op basis van
  de Kaderregeling Scholing (KRS). Het doe1 van deze regeling is de (wederlinpassing of handhaving van arbeidskrachten in het arbeidsproces te bevorderen
  door scholing in bedrijven of opleidingsinstellingen. De KRS was in december
  1988 op circa 55.000 personen van toepassing, terwijl ruim 8000 personen een
  opleiding volgden in een van de C(A)W's 'I. Het aantal deelnemers aan cursussen van CBB's is veel lager; circa 3400 cursisten in 1987.
  De C(A)VV's beogen de (weder)inpassing of handhaving in het arbeidsproces
  van hun cursisten. Zij bieden scholing in dagopleiding.Het aanbod omvat circa
  50 standaardopleidingen en een varierend aantal specifieke opleidingen, die
  zowel zijn toegesneden op individuele cursisten als op regionale behoeften.
   De CBB's kunnen als orientatie- en schakelvoorzieningen aansluiten op het
  uitstroomniveau van de basiseducatie. Een groot deel van de leerlingen is
  allochtoon. De CBB7shebben een tweeledig doel: voor de een zijn zij een brug
  naar een arbeidsplaats, voor de ander een schakeling naar een reguliere vakopleiding. Een CBB-cursus omvat een basis- en een vervolgprogramma; het is
  doorgaans een voltijdse opleiding. De deelnemers behouden het recht op een
  eventuele uitkering. Het basisprogramma bestaat uit vakken als Nederlands
  als vaktaal, rekenvaardigheid, maatschappelijke orientatie, sport en dergelijke, aangevuld met algemene beroepsorientatie. In het vervolgprogramma
  wordt praktijkoefening gegeven in de bouw, metaal, administratie, verzorging,
  horeca en land- en tuinbouw. Een praktijkstage vormt, waar mogelijk, het
  sluitstuk van de leergang, die maximaall8 maanden duurt.
  De koppeling van algemeen vormend onderwijs aan beroepsorientatie en
  beroepsbeoefening vormt een sterk punt van de CBB's. Zij opereren op het
  grensvlak van basiseducatie en scholing. Zij voorzien in een behoefte die, gelet
  op de venvachting van een voortgaande immigratie, in de toekomst zeker niet
  kleiner zal worden.
  De deelname van allochtonen aan scholingsactiviteiten van de arbeidsvoorzieningsorganisatie geeft een soortgelijk beeld te zien als hun deelname aan het
  deeltijd-kmbo. Velen komen niet verder dan de orienterende en schakelende
  
  19]
  
  1'
  
  :]
  
  171
  
  CBS, Statistiek van het beroepsonderwijs 1986/'87; op. cit.
  Culturele minderheden in het beroepsonderwijs,op. cit.
  De arbeidsmarkt in december 1988; periodieke uitgave van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  programma's en stromen dus niet door naar de kwalificerende programma's,
  zoals die van de C(A)W's 22.
   6.3
  
  Toekomstig beleid
  Er staat met betrekking tot de volwasseneneducatie een aantal belangrijke
  beleidsvernieuwingen op stapel. Vooralsnog gaat het om voornemens; in de
  praktijk wordt er echter a1 op vooruit gelopen. De voornemens zijn te vinden in
  de Invoeringswet Kaderwet Volwasseneneducatie 23, de Arbeidsvoorzieningswet 24 en de Wet Voortgezet Algemeen Volwassenenonderwijs. Deze drie voorstellen van wet zijn inmiddels bij de 'heede Kamer ingediend. De voorbereiding van het voorstel van Wet op het Cursorisch Beroepsondenvijs is reeds ver
  gevorderd. De vier wetsvoorstellen hangen onderling nauw samen.
  De kern van de Znuoeringswet Kaderwet Volwasseneneducatie (IKVE) is de
  planningsstructuur voor de volwasseneneducatie. Het wetsvoorstel beoogt
  samenhang aan te brengen in de planning van de vier deelterreinen van de volwasseneneducatie. Het voorstel IKVE regelt de procedures voor de activiteitenplanning op deze vier deelterreinen en de bekostigingsgrondslag van de
  basiseducatie. De activiteitenplanning kan globaal als volgt worden geschetst:
  een landelijk plan met globale en sturende betekenis, een landelijk budget dat
  op p o n d van zekere criteria wordt verdeeld, decentrale planvoorbereiding door
  een educatief overleg van de direct betrokken instellingen en groeperingen en
  decentrale vaststelling van het plan. Meer in detail is de activiteitenplanning
  echter nogal verschillend. De regionale schaal is niet voor alle deelterreinen
  dezelfde, terwijl ook de bevoegdheden van rijk, gemeenten en sociale partners
  per deelterrein verschillen.
  In het voorstel Arbeidsuoorzieningswet krijgt de tripartite arbeidsvoorzieningsorganisatie tot taak te bevorderen dat de scholing in kwantitatieve en
  kwalitatieve zin is afgestemd op de arbeidsmarkt en aansluit bij de werkgelegenheidsstructuur van de regio's. Bij deze activiteitenplanning moet rekening
  worden gehouden met sectorale ontwikkelingen.
   Het voorstel van Wet op het Cursorisch Beroepsonderwijs (WCBO) biedt een
  wettelijk kader voor de kwaliteitszorg, de instellingsplanning en de financiering van het cursorisch beroepsondenvijs (uitgezonderd de scholing in het
  kader van de arbeidsvoorzieningsorganisatie). Belangrijke doelstellingen van
  het wetsvoorstel zijn om samenhang aan te brengen tussen het reguliere
  beroepsondenvijs en de scholingssector en om de infrastructuur van het reguliere onderwijs te benutten voor de scholing. De toekomstige tripartite arbeidsvoorzieningsorganisatie wordt nauw betrokken bij de uitvoering van de
  WCBO; het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA) zal voor wat
  betreft de activiteitenplanning, met uitzondering van het leerlingwezen, de
  eindverantwoordelijkheid dragen.
  In schema 6.1 is aangeduid hoe de activiteitenplanning, besluitvorming en
  financiering op de verschillende deelterreinen van de volwasseneneducatie in
  de toekomst zullen verlopen indien het parlement de verschillende wetsvoorstellen ongewijzigd goedkeurt.
  22]
  
  "1
  2']
  
  172
  
  Th. Roelandt.]. Veenman. Minderheden in het orbeidsvoorzieningsbeleid; onderzoek uitgevoerd in opdracht van de WRR, september 1988.
  lnvoeringswet van de Kaderwet Volwasseneneducatie, alsmede wijzigingswet (Invoeringswet KVE).Tweede Kamer, vergaderjaar
  1987- 1988.20 645.
  Arbeidsvoorzieningswet, Tweede Kamer, vergaderjaar 1987- 1988.20 569.
  WETENSCHAPPELIJKE RAADVOOR HETREGERINGSBELEID
  
  Schema 6.1 Toekomstige activiteitenplanning, besluitvorming e n financiering in d e volwasseneneducatie
  -
  
  Basiseducatie
  
  --
  
  Activiteitenplanning
  
  Besluitvorming
  
  Geldbron
  
  REO-BE
  
  samenwerkende
  
  rijken
  
  viagemeenten
  
  (WGR-schaal)
  
  gemeenten
  
  gemeenten
  
  naar instellingen
  
  Relevante
  wetgeving
  IKVE
  
  Plaatselijk vormings- en
  ontwikkelingswerk
  
  REO-VenO
  
  (samenwerkende)
  
  rijken
  
  viagemeente(n)
  
  Welzijnswet;
  
  (WGR-schaal)
  
  gemeente(n)
  
  gemeenten
  
  naar instellingen
  
  IKVE
  
  Dag-lavond-onderwijs
  
  REO-VAVO
  
  samenwerkende
  
  rijk en 3e
  
  van rijk naar
  
  WetVoortgezet Ondemijs;
  
  (RBA-schaal)
  
  gemeenten
  
  geldstroom
  
  instellingen
  
  VAVO; IKVE; WCBO
  
  RE0
  
  CBAlRBA
  
  Scholing:
  
  - specifieke scholing
  
  (RBA-schaal)
  
  - deeltijd-mbo
  
  rijk(SoZaWe en
  
  van rijkviaCBA
  
  Arbeidsvoorzieningswet;
  
  O&W) en 3e geldstroom
  
  naar RB&
  
  WCBO; IKVE
  WCBO
  
  rijk (O&Wen
  
  van rijk naar
  
  SoZaWe)
  
  instellingen
  
  rijk(O&Wen
  
  van rllk naar instelllngen
  
  SoZaWe)
  
  (onderw~jscomponent)en
  
  -
  
  - leerlingwezen
  
  landelijke
  organen leerlingwezen
  
  O&W
  
  werkgevers (praktijkcomponent)
  
  Samenstelling: WRR.
  R E 0 : Regionaal Educatief Overleg.
  BE
  : Basiseducatie.
   VenO : Vormings- en ontwikkelingswerk.
  VAVO : Voortgezet algemeen volwassenenonderwijs.
  WGR : Wet Gemeenschappelijke Regelingen.
  RBA : Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening.
  CBA : Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening.
  IKVE : Invoeringswet Kaderwet Volwasseneneducatie
  WCBO : Wet op het Cursorisch Beroepsonderwijs.
  WCBO
  
  Op het terrein van de basiseducatie is, op grond van de in 1986 van kracht
  geworden Rijksregeling basiseducatie, reeds een begin gemaakt met regionale
  planning binnen een centraal kader. Deze regeling zal te zijner tijd opgaan in
  de IKVE. Op basis van de regeling is zich echter a1 een samenhangende structuur aan het ontwikkelen. Het streven is om te komen tot BBn instelline voor
  basiseducatie per regio of gemeente 25. Gemeenten of samenwerkende gemeenten hebben tot taak de basiseducatie te programmeren. Zij dienen zorg te dragen voor een 'educatief beraad'; dit moet in elk geval bestaan uit de organisaties en instellingen die bij de uitvoering van de basiseducatie zijn betrokken of
  daar anderszins belang bij hebben. Het educatief beraad maakt jaarlijks een
  ontwerp-programma, waarin is aangegeven hoe in basiseducatie zal worden
  voorzien. Bij de voorbereiding van het ontwerp-programma houdt het educatief beraad rekening met het in een landelijk overzicht vastgestelde budget en
  eventueel met een aanvullend budget van de gemeente. Uitgaande van het ontwerp-programma stelt de gemeenteraad het programma vast.
   -
  
  De activiteitenplanning en besluitvorming omtrent het plaatselijiz vormingsen ontwikkelingswerk zullen volgens de IKVE lijken op die van de basiseducatie. Volgens de IKVE bepalen gemeenten het budget en geven zij voorschriften
  voor de besteding. Een regionaal educatief overleg bereidt een activiteitenplan
  voor. Het wordt echter ook toegestaan om het ontwerp-plan per gemeente voor
  te bereiden. Het regionaal educatief overleg richt zich dan op de onderlinge
  afstemming van de voorstellen in de regio en op de afstemming met de andere
  deelterreinen van de volwasseneneducatie. De vaststelling van het activiteitenplan kan door de samenwerkende gemeenten gebeuren, dan we1 door de
  afzonderlijke gemeenten in de regio. Bij deze vaststelling kan ook worden afgeweken van het ontwerp-plan 26.
  De schaal voor de activiteitenplanning van het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs is die van de indeling van gebieden van het Regionaal Bestuur
  voor de Arbeidsvoorziening (RBA). Op grond van de IKVE zal in het landelijk
  plan volwasseneneducatie worden aangegeven welke budgetten aan de RBAgebieden ter beschikking worden gesteld. In deze gebieden stelt het educatief
  overleg een concept-planop. De gemeenten in het RBA-gebied stellen het plan
  vast. Voorwaarde is dat er ten minste opleidingen gericht op diploma's mavo,
  havo en vwo in voorkomen. De scholen stellen dan, a1naar gelang de behoeften
  van de deelnemers, de vakkenpakketten vast. Verder wordt in de regio bepaald
  welke vakken cursorisch worden aangeboden. Dit geldt ook voor het aanbod
  aan orientatie en schakeling.
   Het deelterrein scholinglcursorisch beroepsonderwt,is omvat het leerlingweZen, het deeltijd-mbo,cu~sussenvoor beroepsonderwijs en alle opleidingen die
  onder de noemer 'specifieke scholing' uit de middelen van de nieuwe (getripartiseerde) arbeidsvoorzieningsorganisatie zullen worden gefinancierd. Het toekomstige Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA) zal de eindverantwoordelijkheid dragen voor de activiteitenplanning van het cursorisch
  beroepsonderwijs; het leerlingwezen is hiervan uitgezonderd. Het Meerjarenkader en het Landelijk Beleidskader Arbeidsvoorzieningzullen de grondslag
  vormen van de activiteitenplanning door het CBA. Het Landelijk Beleidskader
  geeft de landelijke beleidslijnen, de omvang van het scholingsbudget, de inzet
  ten behoeve van sectoren, de verdeling over de RBA's en de capaciteit van
  C(A)VV's en CBB's. Binnen dit landelijk kader maken de RBA's ieder een
  beleidsplan, dat de basis vormt voor een contract met het CBA. Dit beleidsplan
  bevat een scholingsparagraaf, waarin aan de orde komen:
  
  "1 ActiviteitenoverzichtVolwasseneneducatie 1988; Briefvan de Minister van Onderwijsen Wetenschappen, Zoeterrneer. 22 rnaart
  16]
  
  1988.
  Mernorie van Toelichting bij de lnvoeringswet van de Kaderwet Volwasseneneducatie.Tweede Karner, vergaderjaar 1987- 1988.
  20 645, nrs. 3-4. blz. 30.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  - de scholingsbehoefte in de verschillende economische sectoren van de regio;
  -
  
  -
  
  de doelgroepen en in het bijzonder de scholingsbehoefte/-noodzaak van de geregistreerde werkzoekenden:
  de scholingsinstrumenten (raming van budgetten en deelnemersaantallen);
  het uitvoeringsplan: de opdrachten die men aan de scholingsinstituten in de
  regio wil verstrekken en de voorziene concrete projecten.
   Volgens de procedure voor het opstellen van het uitvoeringsplan vraagt een
  RBA de scholingsinstituten binnen het Regionaal Educatief Overleg (REO)
  een voorstel te doen. Het RBA kan instellingen die niet aan het RE0 deelnemen eveneens een offerte vragen. Het RBA beoordeelt de offertes op prijs, kwaliteit en levertijd en bepaalt vervolgens van welk scholingsaanbod gebruik
  wordt gemaakt. Daarna wordt het uitvoeringsplan vastgesteld
  u
  
  Een gevolg van de hiervoor beschreven procedure is dater in de regio marktbeginselen op het terrein van de scholing worden gei'nstitutionaliseerd. Van een
  'echte' scholingsmarkt kan ook dan nog niet worden gesproken. Immers, veel
  scholingsinstituten behouden een autonome financiering. Het deeltijd-mbo
  wordt rechtstreeks gefinancierd door O&W; de CBB's door de gemeenten (op
  basis van rijksmiddelen); de C(A)W's maken deel uit van de arbeidsvoorzieningsorganisatie. Wanneer zij ingaan op het aanbod van scholingscursussen
  van het reguliere ondenvijs en particuliere instituten en op een eventueel aanbod van scholingsplaatsen door (interne en externe) bedrijfsopleidingen kunnen de RBA's we1 marktovenvegingen doen gelden. Naarmate zij dit ook werkelijk gaan doen, krijgen de geheel of gedeeltelijk autonoom gefinancierde scholingsinstellingen indirect met de werking van een scholingsmarkt te maken.
  Het zou de effectiviteit van het scholingsbeleid ten goede komen indien RBA's
  de beoordelingscriteria prijs, kwaliteit en levertijd vertalen in het effect van
  een scholingscursus op de arbeidsmarktpositie van de deelnemers. Dit zou aanbieders van scholing kunnen stimuleren tot het organiseren van cursussen of
  scholingstrajecten die concreet uitzicht bieden op zo'n effect. Scholing in combinatie met enigerlei vorm van baangarantie is hiervan een goed voorbeeld. Dat
  verschillende vormen van baangarantie mogelijk zijn wordt reeds nu bewezen
  door uiteenlopende scholingsprojecten in verschillende steden en regio's in
  onder meer de bouw, de electrotechniek en de kantooradministratie. Het moet
  uiteraard nog worden afgewacht i n hoeverre de nieuwe tripartite arbeidsvoorzieningsorganisatie een op marktbeginselen gebaseerd scholingsbeleid zal
  gaan voeren.
   Het leerlingwezen is vooralsnog buiten de activiteitenplanning door het CBA
  gehouden. Nieuw is het door de minister van Onderwijs en Wetenschappen ontworpen actieplan om het leerlingwezen toegankelijker te maken voor allochtonen. De kern van het actieplan is het wegnemen van vaktaalbelemmeringen in
  lesstof en examens, voor zover de gebruikte uitdrukkingen niet relevant zijn
  voor de toekomstige uitoefening van het beroep. Daarnaast behelst het actieplan het aanpassen van het schoolklimaat aan de aanwezigheid van allochtonen, het bestrijden van discriminatie en het aanpassen van de didactische en
  pedagogische begeleidingsmodellen. De (na)scholing van docenten, praktijkleermeesters en consulenten wordt nader bezien op aspecten die voor het
  omgaan met allochtonen van belang zijn. De eerste activiteiten in dit kader
  zijn in 1987 gestart in Rotterdam
  De diverse wettelijke regelingen, die hiervoor aan de orde kwamen, strekken
  er toe de doelgerichtheid van de volwasseneneducatie te versterken, meer
  samenhang tussen de vele activiteiten aan te brengen en de verantwoordelijk-
  
  '1
  1'
  
  Directoraat Generaal voor de Arbeidsvoorziening,Meerjorenkoder 1989-1992
  stel Arbeidsvoorzieningswet.Tweede Kamer; vergaderiaar 1987- 1988.20 569.
  Culturele minderheden in het beroepsonderwijs,op. cit.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  + Londelijk Beleidskoder 1989. Zie ook het voor-
  
  heden te verduidelijken. Deze veranderingen zijn in overeenstemming met het
  belang van volwasseneneducatie. Zoals in de inleiding werd gesteld, leiden tal
  van ontwikkelingen er toe dat educatieve inspanningen op latere leeftijd een
  noodzakelijk en normaal verschijnsel worden. Het educatief aanbod dient hiermee naar omvang en structuur in overeenstemming te zijn.
   Het gaat bij dit alles nog grotendeels om voornemens. Als de plannen door het
  parlement worden goedgekeurd, zal de implementatie nog enkele jaren in
  beslag nemen. Voor de integratie van allochtonen bevat de voorgestelde structuur een aantal knelpunten die in paragraaf 6.5 aan de orde komen. Dit neemt
  niet weg dat deze structuur een aantal kenmerken heeft die voor allochtonen
  van bijzonder belang zijn. De voorziene decentralisatie maakt het mogelijk bij
  het educatief aanbod rekening te houden met de kenmerken van belangrijke
  allochtone subgroepen, zoals taalbeheersing, het niveau van beroepskwalificatie, islamitische vrouwen, en dergelijke. De onderlinge afstemming van de
  voorzieningen maakt in principe zinvolle scholingstrajecten mogelijk, die zijn
  afgestemd op individuele kenmerken. Het verschijnsel van de 'scholingsnomaden' - personen die de ene na de andere cursus volgen zonder dat van een cumulatie van kennis en vaardigheden sprake is - kan dan tot het verleden gaan
  behoren. Het veel sterker dan nu het geval is betrekken van het arbeidsmarktperspectief bij deze scholingstrajecten, is van groot belang. De veel voorkomende ervaring dat scholingsinspanningen niet uitmonden in werk, maar
  weer in nieuwe werkloosheid, werkt zeer ontmoedigend. Ten slotte kan de
  introductie van marktelementen in het scholingsveld, waardoor de door scholingsinstellingen met hun clienten behaalde resultaten een grotere rol gaan
  spelen bij de allocatie van de middelen, bewerkstelligen dat het scholingspotentieel van allochtonen beter dan thans wordt benut.
   6.4
  
  Volwasseneneducatie en integratiebeleid
  De volwasseneneducatie kan een belangrijke rol spelen bij de integratie van
  allochtonen. Het succes is afhankelijk van de mate waarin zij weet aan te sluiten bij de kenmerken en scholingsmogelijkheden van allochtonen en van de
  mate waarin allochtonen worden bereikt. Hierbij komt dat er als gevolg van de
  voortgaande immigratie in principe een voortdurende toevloed van een potentiele allochtone clientele zal zijn. In een naar verwachting steeds kennisintensievere maatschappij als de Nederlandse zal de volwasseneneducatie voor de
  integratie van allochtonen van steeds groter belang worden. De betekenis van
  de verschillende deelterreinen van de volwasseneneducatie voor de integratie
  van allochtonen laat zich als volgt schetsen.
  Bij de basiseducatie gaat het om zaken die strikt noodzakelijk zijn om zich in
  het dagelijks leven te redden, of anders gesteld om noodzakelijke voonvaarden
  voor maatschappelijke integratie. De basiseducatie is met name belangrijk
  voor de integratie van allochtonen, omdat juist in deze groepen velen de Nederlandse taal onvoldoende meester zijn edof onvoldoendebekend zijn met Nederland en de Nederlandse instellingen. Dit geldt uiteraard allereerst de pas aangekomen immigranten, nu en in de toekomst, maar ook een deel van de reeds
  langer in Nederland verblijvende allochtonen. Bovendien komen onder verschillende allochtone groepen relatief zeer veel analfabeten voor ". De basiseducatie verschaft de deelnemers technisch-instrumentele vaardigheden, die
  zowel in het arbeidsbestel als daarbuiten bruikbaar zijn. Verder heeft de basiseducatie ook een belangrijke socialiserende functie, met name via het programma-aanbod sociale vaardigheden. Hierin komt de kennis van Nederland
  en de Nederlandse instellingen direct of indirect aan de orde. Veel allochtone
  
  29]
  
  C. Gelauff-Hanzon. Cursussen voor etnische minderheden: vroag en aanbod; Centrum voor Onderzoekvan Maatschappelijke Tegen
  stellingen, Leiden 1988.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  '
  
  cursisten blijken in het bijzonder behoefte te hebben aan informatie die hun
  positie direct raakt: verblijfsvergunningen, vreemdelingenwetgeving, sociale
  voorzieningen, huisvesting, gezondheidszorg en dergelijke.
  Het uormings- en ontwikkelingswerk vervult functies op het gebied van socialisatie en zelfontplooiing. Het gaat hier veelal niet primair om het verwerven
  van kennis, maar om de ontwikkeling van attituden, waarden en normen. Het
  plaatselijk vormings- en ontwikkelingswerk kan allochtonen in dit opzicht
  behulpzaam zijn hun weg in de Nederlandse maatschappij te vinden. Verder
  heeft vooral het buurtwerk een toeleidingsfunctie naar arbeidsvoorzieningstrajecten en basiseducatie. De scheidslijn tussen vormings- en ontwikkelingswerk en basiseducatie is vaak vloeiend.
  Het vormingswerk in internaatsverband is in integratief opzicht een belangrijke voorziening, omdat het onder meer kadercursussen voor allochtonen verzorgt. Het vormingswerk voor jeugdigen biedt de deelnemers orienterende en
  schakelende programma's. Voor allochtone leerlingen wordt een sterk accent
  gelegd op taalverwerving. Naarmate dit vormingswerk beter slaagt in zijn
  orienterende en schakelende taken zal het ook minder vaak eindonderwijs hoeven te zijn; dit is thans vaak we1 het geval.
  Het dug-/auondonderwijs heeft de functies van kwalificatie en tweede kans
  onderwijs. Deze functies zouden beter dan thans ook voor allochtonen worden
  vervuld als meer wordt aangesloten bij hun behoeften en mogelijkheden. Voor
  allochtonen zijn cursussen functioneel Nederlands, ter ondersteuning van het
  dag-/avondondenvijs of als entree tot een beroepsopleiding, zeer belangrijk.
  Ditzelfde geldt voor de overige orienterende en schakelende programma-onderdelen die het dag-Iavondonderwijs biedt, of zou kunnen bieden.
  Beroepsgerichte scholing heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke intermediair van onderwijs en arbeidsproces. Scholing kan ook een substituut zijn voor
  een diploma van het reguliere ondenvijs. Scholing is niet alleen belangrijk
  voor schoolverlaters, maar ook voor werklozen, herintreedsters en pas aangekomen immigranten.
   De huidige omvangrijke werkloosheid wordt niet alleen veroorzaakt door een
  tekort aan banen, maar berust voor een deel ook op kwalitatieve discrepanties
  op de arbeidsmarkt. Deze kunnen langs de weg van scholing worden tegengegaan. Werkloosheidsbestrijding vergt, evenals werkloosheidspreventie, een
  flexibele en op de arbeidsmarkt georienteerde scholingsinfrastructuur. Dit
  betekent dat cursussen worden geboden die de deelnemers na afloop een grote
  kans op een baan geven. Voorts dient de infrastructuur te passen bij de kenmerken en mogelijkheden van de beoogde cursisten. Het eerstgenoemde aspect
  kan waarschijnlijk het beste tot stand worden gebracht door het institutionaliseren van marktbeginselen op het terrein van de scholing. Het tweede aspect
  vraagt scholingstrajecten op individuele maat en begeleiding van de deelnemers. Een goed gekwalificeerde beroepsbevolking, waaraan door een goede
  scholingsinfrastructuur in belangrijke mate kan worden bijgedragen, heeft
  bovendien een additioneel positief effect op de omvang van de werkgelegenheid 30.
  Voor allochtone minderheden is scholing in het bijzonder belangrijk om in een
  periode van omvangrijke werkloosheid een positie op de arbeidsmarkt te verwerven. Belderbos en Teulings vonden in een analyse van data van de Arbeidskrachtentellingen 1979-1985 dat, hoe lager het opleidingsniveau is, des te
  meer de kans op werk wisselt met de economische conjunctuur. Dit wordt
  
  IO]
  
  177
  
  Vgl. Activerend arbeidsmarktbeleid, op. cit.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  verklaard door een verdringing van lager door hoger opgeleide werknemers.
  Voor allochtonen heeft dit tot een snelle verslechtering van de kansen op de
  arbeidsmarkt geleid. In 1979 vonden allochtonen in vergelijking tot autochtonen eerder sneller dan langzamer werk. In 1983 heeft een allochtoon echter een
  ruim vier keer zo kleine kans op werk als een autochtoon met gelijke relevante
  kenmerken. In 1985 is dit weinig anders. De discriminatie op de arbeidsmarkt,
  aldus de onderzoekers, blijkt dus sterk samen te hangen met de vraag- en aanbodverhoudingen op de arbeidsmarkt 31.
   De betekenis van een samenhangend en decentraal beleid inzake de volwasseneneducatie, zoals dit zich momenteel aan het ontwikkelen is, is wellicht voor
  allochtone minderheden nog groter dan voor autochtonen. Vooral het streven
  naar meer samenhang is voor hen belangrijk, indien dit de aansluiting van cursussen die tot verschillende deelterreinen van de volwasseneneducatie behoren vergemakkelijkt. Het gaat dan vooral om combinaties van cursussen
  Nederlands, orientatie, schakeling en beroepsgerichte scholing. De decentralisatie is belangrijk omdat de allochtonen in een beperkt aantal steden zijn
  geconcentreerd. Een decentraal beleid inzake de volwasseneneducatie maakt
  het mogelijk de scholingsinfrastructuur zodanig in te richten dat deze aansluit
  bij de kenmerken en scholingsmogelijkheden van de allochtone deelnemers.
  Ook kan ervoor gezorgd worden dat deze voor wat de beroepsgerichte scholing
  betreft adequaat is afgestemd op de regionale arbeidsmarktsituatie.
  