text: SCHULDEN IN VERBAND MET EEN DODE
  
  Een derde, traditioneel hoogetepunt In het onderlinge ruilcontact is de
  abol-min (lett. hoofd-dingen), het innen en betalen van schulden naar aanleiding van een sterfgeval. De draagwijdte en het ceremonieel karakter is aan
  grote variatie onderhevig. Belangrijke factoren hierbij zijn de leeftijd van de
  gestorvene, de woonplaats van de verwanten en de activiteit die de gestorvene
  zelf tijdens zijn leven op handelsgebied heeft ontplooid. Enerzijds hebben de
  naaste verwanten recht op het innen van de schulden, die op het moment van
  sterven aan de overledene nog niet waren voldaan en recht op een
  schadevergoeding van degenen, die voor deze dood verantwoordelijk kunnen
  worden gesteld; anderzijds hebben derden het recht van de naaste verwanten van de overledene te eisen dat zij de nagelaten schulden van de
  overledene zullen voldoen en recht op een schadevergoeding in zover de
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  300
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  dood van de overledene voor hen een winstderving inhoudt.
   Bij de dood van een kind blijft het innen en betalen van schulden tot een
  kleine kring beperkt. Zoals reeds vermeld, ontving Tuki Uropmabin bij de
  dood van zijn oudste zoon van zijn naaste buren varkensvlees (p. 90v.). In
  zekere zin konden zij voor de dood van dit kind verantwoordelijk worden
  gesteld (p. 229). Een gedeelte van dit vlees werd gebruikt om de mannen te
  betalen, die de taak op zich hadden genomen het lijk bij te zetten; in zoverre is
  het juister hier niet van voldoen van schulden doch van prestatieloon te
  spreken. Dat Tuki aan zijn vader Aserbir op diens verzoek het hart van het
  varken gaf, mag binnen het kader van ahoi-min worden gezien als vergoeding
  voor winstderving. Hetzelfde geldt voor de verdeling van het ribstuk onder de
  mensen die voortdurend aan de dodenwacht hadden deelgenomen, onder wie
  de moeder van zijn vrouw.
   Toen een kinderloze vrouw een dochter van Eninki Nalsa en Alutkur
  Uropmabin bij het oversteken van een rivier in het water had laten vallen, zodat
  het kind verdronk (pp. 40 en 69), betaalde de echtgenoot van deze kinderloze
  vrouw, Kangfungmut Uropmabin, aan de moeder van het verdronken meisje,
  zijn halfzuster Alutkur, twintig snoeren nassa-schelpjes en het kopstuk van
  een varken. Door in naam van zijn vrouw te betalen bekende Kangfungmut in
  zekere zin voor de dood van dit kind verantwoordelijk te zijn. De moeder op
  haar beurt deelde van dit varkensvlees mee aan haar volle broer en zuster; zij
  hadden hier recht op, omdat door de vroegtijdige dood van dit meisje hen hun
  aandeel in de in de toekomst nog te innen bruidsprijs ontvallen was. Dit
  proces van innen en betalen voltrok zich zonder naar buiten op te vallen; de
  dode was zelf nog niet buiten de beperkte kring van haar naaste verwanten
  getreden.
  In geval van een volwassen dode blijkt de ahoi-min gecompliceerder te zijn.
  Primair doet de factor zich gelden, waar de overledene verbleef toen hij ziek
  werd; door de belanghebbenden kunnen de omwonenden verantwoordelijk
  worden gesteld. Omweng Kaladana was uxorilocaal getrouwd. Toen hij stierf,
  vroeg zijn moeder aan haar schoondochter een big en vijftien snoeren nassaschelpjes en aan haar schoondochters broer Kondakan Sitokdana, die een
  zuster van Omweng had getrouwd, een levend varken en twee varkenspoten.
  Omdat Ibilweng Sitokdana ziek geworden was tijdens zijn verblijf in het dorp
  Iburbakon, eisten zijn verwanten bij wijze van ahoi-min schelpen van de clan
  Uropmabin; door Kangfungmut is aan deze eis voldaan (p. 260v.).
   Van de andere kant kunnen derden hun eisen stellen aan de naaste
  verwanten, niet alleen op grond van nog niet voldane schulden van de
  overledene, doch ook op grond van winstderving. Voordat zijn schoonzoon
  Baman Uropmabin aan het betalen van de tena-sihi voor zijn tweede kind is
  toegekomen (p. 299), is Talarweng Kasipmabin gestorven. Baman achtte zich
  gerechtigd aan diens zoon Weripki ahoi-min te vragen; hij heeft echter van dit
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  301
  
  recht afgezien ten gunste van zijn vader Miminsine. Deze heeft aan Weripki
  een bijl gevraagd met het motief: 'je vader was immers een goed vriend van
  mij'. Toen de oude Bangupki Ningdana te Oktanglap gestorven was, heeft
  Baman aan diens zonen om abo/-min gevraagd. Baman verzekerde mij dat
  Bangupki bij hem geen schuld had, doch zij beiden waren steeds goede
  vrienden geweest. Baman had gevraagd om een big, doch omdat de zonen
  geen big ter beschikking hadden, was Baman accoord gegaan met een snoer
  kaurischelpen. In geval van de dood van Talarweng zou men de eis van Baman
  nog kunnen funderen op de relatie van aanverwantschap; in geval van Bangupki valt inderdaad zijn eis alleen te baseren op beider vriendschap; de
  aanwijsbare verwantschapsrelatie deelde hij met vele anderen.
   Soms zijn er zoveel eisers, dat de naaste verwanten moeilijk aan alle
  aanvragen kunnen voldoen. Daarom heeft Baman bijvoorbeeld bij de dood
  van Talarweng van zijn recht van vragen afgezien ten gunste van zijn vader
  Miminsine. In het algemeen geldt dat het eerste recht toekomt aan hen die in
  het dorp van de overledene wonen, de aip-sibi/ki, dorpsgenoten; hiertegenover
  staat dat de naaste verwanten ook op hen een beroep kunnen doen ingeval
  mensen verderop hun wensen kenbaar maken. Wanneer een oude man kan
  voorzien dat een trouwe vriend bij het regelen van de abo/-min te kort zal
  komen, kan hij hem bij zijn leven reeds doen toekomen, wat deze trouwe
  vriend bij wijze van abo/-min na diens dood aan zijn verwanten zou vragen. Zo
  gaf Damdom, woonachtig op een dag lopen afstand van de Apmisibil aan zijn
  zusters zoon Baman een big met de motivatie: 'dan hoef je hierop niet te
  wachten, wanneer ik dood ben'. Zo kan de schuldeiser ook bij het leven van
  de schuldenaar reeds een afspraak maken met diens naaste verwanten, hoe zij
  na de dood van de schuldenaar de schuld zullen voldoen. Baman Uropmabin
  bijvoorbeeld, die ooit een bijl gegeven heeft aan zijn vabrzo Aserbir, is reeds
  met diens zoon Bakonsonki overeengekomen dat deze hem na de dood van
  Aserbir in ruil voor deze bijl een kapmes of een big zal geven.
   Op mij maakte de gewoonte de nabestaanden meteen met de schulden van
  de overledene te overvallen een onaangename indruk, nog meer de eisen
  gefundeerd op winstderving, doch is deze onaangename indruk voldoende
  beredeneerd? Mijn informanten benadrukten dat het feit, dat mensen aan
  elkaar abo/-min vragen, gezien moet worden als een tastbare uiting van hun
  goede verstandhouding. Aan een dorp, waarmee het eigen dorp in onmin
  leeft, zou men geen abo/-min durven vragen. In theorie althans moet men
  bovendien een distinctie maken tussen degenen die verantwoordelijk gesteld
  worden voor een sterfgeval, bijvoorbeeld omdat de gestorvene in hun dorp is
  ziek geworden en degenen, die beschuldigd worden door toverij de dood te
  hebben veroorzaakt. Kangfungmut betaalde aan zijn halfzuster Alutkur, omdat zijn vrouw haar dochter op de schouder had, voor zij verdronk; de
  moeder van beide betrokkenen beschuldigde in haar rouwklachten de clans
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  302
  
  MANNEN IN HET DRAAGNET
  
  aan de overkant van de Okbi het kind met een kapmes te hebben geslagen
  (p. 69). Hiertegenover staat dat Kangfungmut na ahoi-min te hebben gegeven
  aan de verwanten van Ibilweng Sitokdana, omdat deze in het dorp Iburbakon
  ziek was geworden, nadien beschuldigd werd door toverij in diens dood de
  hand te hebben gehad (p. 261). De gedupeerde familie, die de schulden van de
  overledene behoort in te lossen, kan hierbij een beroep doen op verwanten.
   Hier moet men bedenken dat degenen die zouden weigeren mee te doen,
  gevaar lopen beschuldigd te worden de gedupeerde familie niet welgezind te
  zijn en 'dus' misschien wel de hand te hebben gehad in de dood van de
  overledene. Bovendien is ahoi-min een middel om via jongeren terug te
  ontvangen wat door ouderen onder een zekere dwang ontnomen is. Baman
  Uropmabin, die nog een bijl heeft uitstaan bij de veel oudere vabrzo Aserbir,
  is moreel niet in staat hiervoor van Aserbir zelf iets terug te eisen, maar wel na
  diens dood via zijn zoon Bakonsonki.
  Het systeem van de ahoi-min lijkt mij primair een hanteerbaar middel om
  de op zich ongrijpbare onderlinge banden van bloed- en aanverwan tschap
  opnieuw te formeren. Door een sterfgeval ontstaat een gat in de kern van het
  web van de in elkaar grijpende relaties. Het belangrijkste is dat de draden in
  het centrum van het web worden hersteld: enerzijds hebben de naaste
  verwanten de eerste rechten, anderzijds mag op hen het eerst een beroep
  worden gedaan om aan de eisen van verdere verwanten en vrienden tegemoet
  te kunnen komen.
   DE DRAAGWIJDTE VAN DE GROEP
  
  Aan het slot van dit hoofdstuk wil ik proberen de belangrijkste gegevens
  uit de voorafgaande beschouwingen overzichtelijk samen te vatten. Voorop
  staat het verschijnsel van groepsvorming, waar het individu zich aan onderworpen en van afhankelijk weet. De onderscheidenheid van de groepen komt
  tot uiting in de iedere groep eigen naam. In de clannamen wordt primair de
  onderlinge betrokkenheid van bepaalde groepen aangegeven op grond van een
  gemeenschappelijke oorsprong. Met betrekking tot de overige clans wordt een
  bijzondere relatie geponeerd tot de clan, waaruit de oorspronkelijke moeder
  afkomstig was. Deze relatie wordt onder meerdere beelden in de herinnering
  levend gehouden. In de praktijk heeft deze traditionele relatie tot gevolg dat
  de betrokken clans zich geremd weten in het uitleven van hun agressiviteit;
  deze remming wordt gebaseerd op het onheil, dat uit de aanraking met
  'moeders bloed' voortvloeit. Hoewel oorlog tussen clans met een gemeenschappelijke oorsprong als een anomalie wordt ervaren, blijkt dat bewustzijn
  niet krachtig genoeg te zijn om hen hiervan te weerhouden. In de oorlog laat
  de clan zich leiden door één officieel erkende leider. Hier staat tegenover dat
  
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  DE MENS IN DE GROEP
  
  303
  
  mij geen formele oorlogen bekend zijn tussen de onderscheiden groeperingen
  binnen een clan. Onderlinge onenigheid binnen de clan leidt tot splitsing van
  een bestaande wooneenheid; uitgezonderd de Uropmabin van Iburbakon
  wonen de clans in diverse groepen verspreid over meerdere nederzettingen.
   Het blijkt dat er huwelijken worden gesloten zonder dat de betrokkenen
  zichzelf actief hebben doen gelden, dat huwelijksaccoorden, die door de eerst
  betrokkenen werden veronachtzaamd, door verwanten met een vanzelfsprekendheid die ons verwondert alsnog worden nagekomen. Hoogtepunten in het
  handelscontact tussen clans zoals het verzamelen en overreiken van bruidsprijs
  en tegengift mobiliseren wel niet de hele clan, maar zij gaan boven het
  individuele niveau van de afzonderlijke leden uit. Binnen de clan mogen
  groeperingen worden verondersteld, die vrij beperkt van omvang zijn, doch
  een vastere greep uitoefenen op de leden, die zelfstandig intensieve contacten
  onderhouden met gelijksoortige groeperingen binnen andere clans. De realiteit
  van deze kleine groeperingen binnen de clan is in het dagelijks leven van
  groter invloed dan de clan. De spanning tussen de onderlinge gebondenheid en
  de zucht naar zelfstandigheid van deze onderscheiden groeperingen uit zich
  op frappante wijze in de manier van wonen.
  S. Hylkema o.f.m. - 9789004286979
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 02:49:07AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  