text: M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  EEN ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË IN 1965 (I)
  
  DE 'CARIBBEAN ARCHIVES CONFERENCE'
  IN JAMAICA
  
  Van 20 tot 27 september 1965 werd in Jamaica een archiefconferentie gehouden, georganiseerd door de University of the West
  Indies. In opdracht van de Nederlandse regering nam ik deel aan
  deze conferentie.
  Het was de eerste keer, dat in West-Indië een aantal deskundigen op dit speciale terrein samenkwam om de problemen, die aan
  de zorg voor archieven zijn verbonden, te bespreken en door uitwisseling van ervaringen een betere samenwerking te verkrijgen
  tussen al die instellingen in het Caraïbisch gebied welke zowel
  archieven als losse manuscripten onder hun beheer hebben of die
  deze stukken ten behoeve van het universitair onderwijs moeten
  gebruiken. Ook waren uitgenodigd vertegenwoordigers van archieven en bibliotheken buiten het Caraïbisch gebied, waar eveneens Westindische bronnen te vinden zijn, alsmede specialisten
  uit andere landen met een georganiseerde archiefdienst.
  Daar in West-Indië het ambt van archivaris voor de oude archieven op het ogenblik nog maar door een gering aantal personen
  wordt uitgeoefend, waren uit dit gebied zelf voornamelijk aanwezig bibliothecarissen en ambtenaren van de administraties die
  met het beheer van archieven zijn belast. Uiteraard was de University of the West Indies ruim vertegenwoordigd door haar docenten.
  Voorzitster van het Conferentiecomité was de historica Dr.
  E. V. GOVEIA, auteur van o.a. 4 sfwdy on /Ae AtstoHogra/>Ay 0/ i/te
  Deze bijdrage geeft - in enigszins verkorte vorm - de inhoud weer van
  een gestencild rapport van 61 bladzijden (d.d. 16 mei 1966) dat in 1966
  werd uitgebracht aan de Algemene Rijksarchivaris en aan de Stichting
  voor Culturele Samenwerking met Suriname en de Nederlandse Antillen
  (Sticusa). Het moge de lezer duidelijk zijn dat de beschreven toestanden
  slechts betrekking hebben op het ogenblik dat zij door schrijfster werden
  aangetroffen - te weten: herfst 1965.
   26l
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  2Ö2
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  /wrfi'es to Me end 0/ Me m'weteenM ccn/wry (1956), terwijl het vice-voorzitterschap werd waargenomen door de gouvernementsarchivaris van Jamaica, de heer C. V. BLACK, de enige
  functionaris in geheel West-Indië die over een modern geoutilleerd archiefgebouw beschikt. Van de archivarissen in het Westindische gebied die deze taak op een modern -wetenschappelijke
  wijze vervullen, waren aanwezig de reeds genoemde archivaris
  van Jamaica, de archivaris van Barbados, M. J. CHANDLER,
  auteur van ^4 Gwtrfe /o records zw Barèarfos (1965), de rondreizende
  archivaris van de University of the West Indies, E. C. BAKER,
  auteur van /l Gwïrfe /o Me recorrfs 0/ Me Leezflard /s/an^s (1965) en
  de archivaris van Guadeloupe, J. P. HERVIEU. Eveneens was
  aanwezig de nieuw benoemde archivaris van (Brits) Guyana,
  Mr P. P. DIAL, die een speciale opleiding heeft genoten.
  In de zittingen, die in een der universiteitsgebouwen op de zeer
  moderne en uitgestrekte Campus te Mona de gehele dag vrijwel
  onafgebroken plaatsvonden, werden verscheidene belangrijke
  problemen op archiefgebied aan de orde gesteld. Dank zij het
  relatief beperkt aantal deelnemers aan de conferentie, kon hierover diepgaand worden gediscussieerd en kwam men onderling
  in een nauwer persoonlijk contact dan dit in het algemeen bij
  internationale congressen het geval is. Voor mijn latere onderzoekingstocht door het Westindische gebied bleken deze contacten van grote waarde te zijn.
   Een aantal deelnemers aan de Conferentie had schriftelijke bijdragen ingezonden. Enige 'papers' waren ingediend door auteurs
  die niet op de conferentie aanwezig waren. Na een korte mondelinge samenvatting door de inleider, werden deze 'papers' in de
  zittingen besproken. Van de onderwerpen die meer in het bijzonder het beheer van archieven betroffen, kan genoemd worden het
  probleem hoe men de historische waarde van archivalia moet bepalen, en wel in het bijzonder in verband met de selectie voor de
  noodzakelijke vernietiging van stukken die voor de administratie
  hun waarde verloren hebben.
  Als zeer belangrijk werd ook de opleiding van de toekomstige
  archivaris beschouwd. Het bleek, dat men in de gebieden in WestIndië die over opgeleide archivarissen beschikken, daartoe een
  beroep doet op de z.g. 'Metropolitan Countries', dus op wat in de
  koloniale periode in het Nederlands het moederland heette. Men
  was zich echter bewust dat dit zeker geen ideale oplossing is, omdat de archiefopleiding in die gebieden natuurlijk toegespitst is op
  specifiek locale toestanden.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  263
  
  Zeer urgent in een tropisch klimaat is ook een goede conservering van de stukken. Ook hierover werden de ervaringen uitgewisseld.
  Bij al deze onderwerpen was er van de zijde van de beheerders
  van archivalia in het Westindisch gebied een duidelijk verlangen
  naar informatie over de ervaringen van landen met een reeds
  lang bestaande, goed georganiseerde archiefdienst.
   Over de taak van de archivaris in het Westindische gebied werd
  zelfs een soort forum gehouden. Hieruit resulteerde een voorstel
  van de archivaris van Guadeloupe om een historische vereniging
  voor geheel West-Indië te stichten. Van deze vereniging, de
  'International Caribbean Historical Association' zal iedere
  historicus en ieder die in zijn functie met archivalia te maken heeft,
  lid kunnen worden. Op gezette tijden zal men samenkomen, terwijl ook aan de uitgave van een vaktijdschrift wordt gedacht.
  Een eigenlijke vakvereniging van archivarissen kan men deze
  Association echter niet noemen; daarvoor is het ambt van archivaris in West-Indië nog te schaars. Het accent ligt nog sterk op
  de bestudering van de geschiedenis, de bevordering van Westindische historische studies, de onderlinge contacten en uitwisseling van onderzoekers, de vorming van een historisch documentatiecentrum en de organisatie van cursussen en conferenties voor
  de geschiedenis van het gebied. Archiefproblemen zullen in deze
  vereniging dus nog een min of meer marginaal karakter hebben.
  De grote afstanden tussen de eilanden en slechte communicaties
  zullen bovendien geregelde samenkomsten bezwaarlijk maken.
  Waarschijnlijk zal de uitgave van een tijdschrift nog het meest
  practische nut blijken te hebben.
  Een zeer omvangrijk en kostbaar project om de Westindische
  archieven in Europa te gaan verfilmen ontmoette kritiek. Gelukkig
  bleek men te beseffen, dat eerst hoognodig de verwaarloosde archieven in West-Indië zelf onder goed beheer moeten worden gesteld, vóór men tot ambitieuzer plannen overgaat.
   Naast de bovengenoemde meer algemeen archieftechnische
  onderwerpen waren een aantal nuttige overzichten van publieke en particuliere archieven ingediend. Deze betroffen de voormalige Brits-Westindische gebieden (Jamaica, Barbados, Trinidad & Tobago, Virgin Islands), Frans West-Indië (Guadeloupe
  en Guyane). De deelnemers uit Europa gaven overzichten van
  Westindische archivalia in Engeland, Frankrijk, Spanje en Nederland. In het overzicht dat ik voor Nederland opstelde: /!
  o/ tóe arcAwes />ertommg <o tóe fo'sfory o/
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  264
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  ^4n2t7fes and Swn'nam tn /Ae Genera/ 5/ate /4rc/»wes
  moest ik mij door de voorgeschreven beperkte omvang van de
  bijdrage, beperken tot de openbare archieven die op West-Indië
  betrekking hebben. Een lijst van stukken die aanwezig zijn in
  Denemarken en afkomstig van de voormalige Deense bezittingen
  in West-Indië (sinds 1916 de U.S. Virgin Islands) vestigde de
  aandacht op dit niet zo bekende materiaal.
  Hoe zelfs zulk een droog onderwerp als archiefbeheer met nationalistisch sentiment geladen kan worden, bleek uit een zeer emotioneel voorgedragen betoog van een der deelnemers, die archieven wilde doen dienen
  als bewaarplaats voor folklore. Hiertegen rezen terecht ernstige bedenkingen, daar dit de taak van de archivaris zwaar zou belasten en hij voor
  de bewaring, presentatie en bestudering van dit materiaal noch over de
  vereiste deskundigheid, noch over de nodige ruimte beschikt. Folkloristische voorwerpen horen in musea thuis, welke overigens in West-Indië
  slechts op enkele plaatsen aanwezig zijn. Bij deponering in een archief
  dreigt bovendien het gevaar, dat het accent teveel op dit materiaal komt
  te liggen. Stellig moeten de folkloristische bronnen niet verloren gaan.
   Zij spreken de bevolking uiteraard veel meer aan dan de geschreven
  bronnen, afkomstig van de blanke kolonisator; te weinig echter wordt in
  West-Indië nog beseft hoe belangrijk ook deze archivalia voor de eigen
  geschiedenis van de gekleurde bevolking zijn.
  De resultaten van de conferentie werden samengevat in een aantal aanbevelingen bestemd voor de regeringen in West-Indië. Als
  een van de voornaamste wensen kan worden genoemd de vestiging van een goed georganiseerde archiefdienst in al die landen die
  hierover nog niet beschikken. Hulp en raad bij de inrichting hiervan zouden kunnen worden verleend door reeds bestaande archieven. Sterk werd aangedrongen op een verantwoorde selectie van
  die archivalia welke bestemd zijn om te worden bewaard.
  In het geval dat openbare archiefbewaarplaatsen aanwezig
  zijn, zullen deze ook plaats moeten bieden aan particuliere archieven in bruikleen of als schenking. Zelfs werd een suggestie
  toegevoegd om stukken die zich nog in particulier bezit bevinden,
  te inventariseren.
  Grote aandacht dient te worden gegeven aan de opleiding van
  de toekomstige archivarissen en aan een behoorlijke bezoldiging
  van geschoold archiefpersoneel, dat in West-Indië over het algemeen nog onderbetaald wordt als gevolg ongetwijfeld van het
  geringe aanzien dat een archivaris daar geniet.
  Ten aanzien van de archieven zelf werd openbaarheid en grotere toegankelijkheid bepleit, hetgeen door een goede inventarisatie kan worden bereikt.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  265
  
  In het algemeen werd aangedrongen op meer samenwerking
  tussen de verschillende gebieden. Men dacht hierbij aan de uitwisseling van documentatiemateriaal en inventarissen, aan gezamenlijk overleg bij het vervaardigen van microfilms van archiefstukken, terwijl in deze aanbevelingen ook de uitgave van
  een vaktijdschrift voor geheel West-Indië werd bepleit.
   Het was vreemd, dat aan een wettelijke regeling van het archiefwezen tijdens de zittingen geen bespreking was gewijd. Integendeel meende ik hiertegen een zekere weerstand te bespeuren.
  Als uiteindelijk doel van de zorg voor de archieven ziet men
  het schrijven van een samenvattende geschiedenis van het gehele Westindische gebied en dan niet alleen beperkt tot de
  politiek-staatkundige gebeurtenissen, maar een weergave van de
  gehele historische ontwikkeling van de Westindische maatschappij in al haar economische en sociale facetten. Men is zich daarbij
  terdege bewust van de grote verschillen in culturele achtergrond
  tussen de gebieden onderling, gevolg van de verschillende nationaliteit van de voormalige kolonisatoren. Zoals een van de autoriteiten het bij de openingsspeeches uitdrukte: een Westindische geschiedenis in Engelse, Franse en Nederlandse versie.
  Hoewel het zeer intens en lang vergaderen slechts weinig tijd overliet
  voor andere activiteiten, waren niettemin een paar excursies ingelast.
  In de eerste plaats werd een bezoek gebracht aan het moderne archiefgebouw in het regeringscentrum Spanish Town, op enige afstand van
  Kingston gelegen. De archivaris had een kleine tentoonstelling samengesteld. Bovendien kregen de deelnemers een goed inzicht in de werkmethoden en de technische outillage van de restauratie- en reproductieafdelingen. Een belangrijk probleem is ook voor dit archief de vernietiging. Men beschikt echter over een 'intermediate repository'. Hier worden
  de stukken, die door de administratie zijn afgestoten, vóór zij definitief
  in de archiefbewaarplaats worden opgenomen, voorlopig gesorteerd, van
  stof en ongedierte ontdaan, terwijl de gehavende stukken naar de restauratieafdeling worden verwezen.
   Het archiefgebouw, gelegen achter Old King's House, bevat twee
  etages, terwijl het in de toekomst met nog twee verdiepingen kan worden
  uitgebreid. Over dit archief heeft de heer BLACK een boekje samengesteld,
  O«r j4rc/itues (1962), dat de tekst bevat van zes door hem voor de radio
  gehouden voordrachten. Ook aan het Institute of Jamaica in Kingston
  was een excursie gewijd, waar zich een belangrijke verzameling handschriften bevindt, die slechts ten dele is geïnventariseerd. Helaas bestaat
  op de vrij omvangrijke collectie kaarten geen enkele ingang.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  266
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  DE TOESTAND VAN DE OPENBARE ARCHIEVEN IN
  DE NEDERLANDSE ANTILLEN EN SURINAME IN 1965
  ALGEMEEN
  
  In verband met mijn aanwezigheid in het Caraïbische gebied ter
  bijwoning van de 'Caribbean Archives Conference', kreeg ik van
  de Stichting voor Culturele Samenwerking met Suriname en de
  Nederlandse Antillen een aanvullende opdracht een onderzoek
  in te stellen naar de aanwezigheid van historische bronnen in het
  Caraïbische gebied, die van belang kunnen zijn voor de geschiedenis van de Nederlandse vestigingen in West-Indië en de relaties
  van die vestigingen met andere eilanden aldaar in het verleden.
  Door een betere kennis van de historische documenten in het
  Caraïbische gebied zou men kunnen nagaan in hoeverre deze
  stukken het historisch bronnenmateriaal van de Westindische
  archieven in het Algemeen Rijksarchief aanvullen, n.l. van die
  archieven, die deel uitmaken van de Eerste Afdeling, waarover
  ik het beheer voer. Dit zou het geven van inlichtingen door deze
  afdeling ter beantwoording van de steeds groter wordende stroom
  van vragen van wetenschappelijke onderzoekers vergemakkelijken, hoewel men dan wel moet kunnen verwijzen naar archieven,
  die onder deskundig beheer staan.
   Bovendien sloot mijn onderzoek in opdracht van de Sticusa min of
  meer aan bij een dergelijk onderzoek, dat in Nederland door een van mijn
  medewerkers, drs M. P. H. ROESSINGH, chartermeester aan het Algemeen
  Rijksarchief, wordt verricht, ten behoeve van een door de International
  Council of Archives onder auspiciën van de Unesco opgezet project tot
  samenstelling van een Gids voor de bronnen voor de geschiedenis van
  Latijns Amerika, waarin ingesloten is het Caraïbisch gebied. In een aantal
  Europese landen en in de Verenigde Staten zijn daartoe onderzoekingen
  gaande, voorzover het de bronnen voor Latijns Amerika betreft die in
  die landen aanwezig zijn. De heer ROESSINGH is speciaal belast met de
  samenstelling van het gedeelte dat de bronnen in Nederland zal bevatten.
  Voor dit onderzoek komen zowel de overheidsarchieven, de kerkelijke
  archieven als die van bedrijven en particuliere personen in aanmerking.
  Deze Gwirfe /o <Ae sources in <Ae Afc//ier/an<fs /or <A« Atsfory 0/ Laft'n America
  (General State Archives, The Hague, 232 pp.) werd in april 1968 gepubliceerd.
  Helaas bleek het echter, dat mijn onderzoek in de Nederlandse
  Antillen en Suriname wel zeer werd bemoeilijkt door de soms
  verregaande staat van verwaarlozing, waarin speciaal de overheidsarchieven zich bevinden, met over het algemeen de gunstige uitzondering van de diensten van het Kadaster en Hypo-
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  267
  
  theekbewaarder, Domeinkantoor en de Burgerlijke Stand, hoewel ook daar de registers soms in een zeer slechte staat verkeren
  door veelvuldig gebruik, de slechte kwaliteit van papier en inkt,
  en de verwoestingen door insecten aangericht. Restauratie van
  vele van deze registers zou daarom zeer gewenst zijn en in ieder
  geval microverfilming, opdat althans de inhoud bewaard blijft.
  Voor de uitoefening van de taak van deze diensten zijn de oude
  registers echter onontbeerlijk. De kerkelijke autoriteiten, en dan
  wel meer speciaal de katholieke, hebben over het geheel meer
  besef voor de historische waarde van de onder hen berustende
  stukken.
  De toestand van de overheidsarchieven laat veel te wensen over.
  Getraind personeel dat een speciale opleiding heeft genoten voor
  het beheer van oud-archief (waarvoor een heel andere opleiding
  wordt vereist dan voor nieuw- of lopend-archief) is nergens aanwezig. Er is geen algemene archiefwetgeving die het archiefbeheer
  aan vaste regels bindt, waarbij wordt vastgelegd welke organen
  verantwoordelijk zijn voor de zorg van de archieven en wie de
  supervisie heeft.
  Er zijn noch in Suriname noch in de Nederlandse Antillen
  waarborgen, welke onbevoegden verhinderen de overheidsarchieven als jachtterrein te gebruiken. Speciaal op de kleinere eilanden
  van de Nederlandse Antillen is hierdoor een heilloze verwarring
  aangericht en moeten zelfs gedeelten van de overheidsarchieven
  in particuliere handen zijn geraakt. Van enige controle op de
  overheidsarchieven is geen sprake. Noch de oude archieven, noch
  die van de lopende administratie zijn aan een gereglementeerde,
  op vaste tijden plaatsvindende inspectie van overheidswege onderworpen. In de Nederlandse Antillen wordt de inspectie van
  de lopende archieven ingevolge de Gouvernementsbeschikking
  van 12 oktober 1945, no. 153 door het hoofd van het Centraal
  Bureau voor Registratuur en Archiefzaken verricht. Zijn werkzaamheden te Willemstad laten echter niet toe dat hij zich geregeld naar de andere eilanden begeeft.
   Wat de uitlening van archiefstukken betreft, moge ik wijzen
  op de zeer strenge voorschriften die daarvoor in de Europese
  landen gelden. Uitlening van archiefstukken kan alleen geschieden wanneer de nodige waarborgen aanwezig zijn voor een goede
  brandvrije bewaring en uitsluitend aan instellingen, die onder
  deskundig beheer staan. Nooit echter kunnen archiefstukken aan
  particulieren worden uitgeleend.
  Regels voor de opname van de niet meer door de lopende dienst
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  268
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  gebruikte stukken worden noch in Suriname noch in de Nederlandse Antillen nageleefd, ook al door het gebrek aan opneemruimte van de archiefbewaarplaatsen. Geen vaste regels zijn
  vastgesteld volgens welke de overheidsadministraties hun overtollige papieren moeten vernietigen. Bij de afwezigheid van getrainde archivarissen kunnen deze ook niet bij die vernietiging
  als adviseurs worden ingeschakeld, waardoor historisch belangrijk materiaal zeer groot gevaar loopt te verdwijnen tengevolge van onoordeelkundig vernietigen door ambtenaren van de
  administratie van wie geen historische scholing kan worden verwacht. Voor Aruba bestaat een Zt/'s< van voor vermdzgrng m aanwer£m£ &ome«rftf steden (vastgesteld bij Besluit Bestuurscollege
  12 mei 1959, no. 167). Deze lijst heeft betrekking op stukken,
  dagtekenende van na de invoering van het registratuurstelsel
  (1939). Bij enkele categorieën, hierin opgesomd, wordt het criterium 'historisch belang' aangelegd.
   Door de huidige beheerders, die hiervoor ook niet zijn opgeleid,
  worden de meest elementaire regels voor het ordenen en beschrijven van archieven niet toegepast. Alleen toch door het opstellen
  van inventarissen kunnen de archieven toegankelijk worden gemaakt, zowel voor het historisch onderzoek als voor de administratie zelf. Ook deze inventarissen behoren te worden opgemaakt
  volgens een uniform systeem met als leidend beginsel van ordening de oorsprong der stukken, volgens welke de archivalia
  moeten blijven onder het beheer van de bestuurslichamen of
  ambtenaren die ze ambtshalve hebben samengesteld of ontvangen,
  en wel op hun oorspronkelijke plaats in de betreffende archieven.
  Deze orde moet ook, wanneer zij in het oud-archief zijn opgenomen, worden gehandhaafd.
  Een centraal archief, dat ruimte, accomodatie en uitbreidingsmogelijkheden heeft voor de opname van de door de lopende administraties niet meer gebruikte stukken, ontbreekt in de Nederlandse Antillen. Zulk een Centraal archief zou bovendien, behalve aan de overheidsarchieven, opneemruimte kunnen verlenen aan verzamelingen van particulieren, bedrijven en kerkelijke
  instellingen, waarvan vooral de beide eersten door gebrek aan
  belangstelling of ondeugdelijke behuizing dreigen verloren te
  gaan.
  In de Nederlandse Antillen is geen centraal fotografisch atelier, waar de belangrijkste stukken, of die waarvan de toestand
  slecht is, kunnen worden gereproduceerd. Evenmin is er een
  restauratie-inrichting, waar de documenten, die door inwerking
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  269
  
  van het tropische klimaat en door verwaarlozing in slechte staat
  verkeren, kunnen worden hersteld. (In de Nederlandse Antillen
  wordt in 1968 een begin gemaakt met de inrichting van een Centrale Archiefdienst, een Centrale Fotocopieërdienst en een Restauratie Afdeling, een en ander in samenwerking met het Algemeen Rijksarchief te 's-Gravenhage.)
  In Suriname is weliswaar een begin met centralisatie van de
  overheidsarchieven gemaakt, maar de archiefbewaarplaats is ook
  hier veel te klein en voldoet in geen enkel opzicht aan redelijke
  eisen van outillage.
  Al deze problemen vragen ook buiten de Nederlandse Antillen in het
  Caraïbische gebied om een oplossing. Hierboven is reeds aangegeven, hoe
  diepgaand deze problemen op de archiefconferentic zijn behandeld en hoe
  grote aandacht werd besteed aan de ervaringen van die landen, die reeds
  over een goed georganiseerd archiefwezen beschikken. Zeker mag tot deze
  landen ook Nederland worden gerekend, waar reeds in 1918 het archiefwezen bij de wet werd geregeld. Bovendien beschikt Nederland in het
  Handboek voor het ordenen en beschrijven van oude archieven door
  MULLER, FRUIN en FEITH (dat reeds in 1898 werd gepubliceerd) nog
  steeds over een uitstekende leidraad, volgens welke reeds enige generaties
  van Nederlandse archivarissen zijn gevormd. Een handboek trouwens,
  dat ook in andere Europese talen is vertaald en ook buiten Nederland
  ingang heeft gevonden.
  Wat de archieven in het Caraïbische gebied betreft, men heeft in het
  bijzonder in de voormalige Britse Westindische eilanden reeds een goed
  begin gemaakt. In dit verband werden ook reeds genoemd de in druk verschenen beschrijvingen volgens moderne methoden van archiefordening
  door de archivarissen CHANDLER en BAKER van de onder hun ressort
  behorende archieven.
   Van de in Parijs aan de École des Chartes opgeleide J. P. HERVIEU,
  archivaris van Guadeloupe, vernam ik dat hij zoveel mogelijk de in staat
  van verwaarlozing verkerende archieven in het Franse Westindische gebied onder zijn ressort, wil laten overbrengen naar Basse Terre, waar zich
  het Centraal archief voor de prefectuur Guadeloupe bevindt, om deze te
  laten desinfecteren, restaureren en vervolgens te doen ordenen en beschrijven.
  Een vergelijking met de Britse en Franse Westindische eilanden valt voor de Nederlandse Antillen, die op ander terrein (om
  slechts te noemen de sociale en economische toestanden) een vergelijking met hun buurlanden glansrijk kunnen doorstaan, zeker
  in hun nadeel uit. In de Nederlandse Antillen is nog niet het
  eerste begin voor een verantwoord archiefbeheer gemaakt, terwijl de toestand van de oude bestuursarchieven zo rampzalig is,
  dat wanneer niet op korte termijn wordt ingegrepen, al deze
  bronnen over niet al te lange tijd totaal verdwenen zullen zijn.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  270
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  Hiermede gaat dan niet alleen een cultuurgoed van de Antilliaanse bevolking verloren, maar verdwijnen ook de bronnen voor
  een verantwoorde geschiedenis van het Antilliaanse gebied volgens moderne wetenschappelijke methoden.
   NEDERLANDSE ANTILLEN
  BENEDENWINDSE EILANDEN
  
  Curacao
  De berging van een gedeelte van het ow^-arcA/e/ Dan ie
  gowwraemen/ssecr^am (tot 1939) voldoet aan redelijke eisen,
  hoewel de ruimte slechts gedeeltelijk van air-conditioning is voorzien (op het ogenblik dat dit rapport in druk verschijnt is de
  ruimte geheel air-conditioned). De stukken zijn in stalen kasten
  opgeborgen, maar de ruimte is veel te klein, zodat men geen enkele uitbreidingsmogelijkheid heeft. Daardoor kunnen noch de
  gedeelten van het lopend archief van de gouvernementssecretarie
  die hun belang voor de administratie verloren hebben, noch de
  archieven van andere overheidsdiensten worden opgenomen. Er
  is geen fotografische apparatuur aanwezig (thans, in 1968, is er
  een Xerox-copieën-machine aanwezig), en evenmin kunnen in
  slechte staat verkerende stukken worden gerestaureerd.
  De inventarisatie van dit oud-archief is geheel onvoldoende. De
  archivaris, die reeds jarenlang hiermede bezig is, heeft het dossierstelsel volgens de code van de Vereniging van Nederlandse
  Gemeenten op dit oud-archief toegepast. Men kan dit systeem,
  volgens welke de moderne administraties hun stukken opbergen,
  echter zeker niet gebruiken voor de oude archieven van vroegere
  administraties, die volgens een geheel andere wijze zijn gevormd.
  De oorspronkelijke organische orde van het archief wordt daardoor geheel verstoord en de oude ingangen (klappers, repertoria
  etc.) worden onbruikbaar.
   De archivaris van het oud-archief is blijkbaar met dit systeem oorspronkelijk begonnen, omdat hij vragen om inlichtingen moest beantwoorden en daardoor stukken bij elkaar moest zoeken. In plaats van deze
  stukken weer op hun plaats terug te brengen, is hij integendeel nog meer
  dossiers volgens onderwerpen gaan samenstellen. Het resultaat is, dat
  alleen hijzelf nog de weg in zijn systeem weet te vinden. Heeft men toevallig stukken nodig over een onderwerp waarvoor de archivaris zelf
  belangstelling had, of waar al eerder navraag naar is gedaan, dan kan
  men in zijn inventaris of in de laden met codenummers een dossier vinden,
  maar men is dan in het geheel niet zeker dat men alle stukken over dit
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  27I
  
  onderwerp bij elkaar heeft. Het onderzoek zelf verder voort te zetten is
  vrijwel onmogelijk omdat men de oude klappers en indices niet meer kan
  gebruiken. De keuze van onderwerpen in de inventaris en de plaatsing
  van de stukken onder de onderwerprubrieken is geheel willekeurig en
  soms bijzonder vreemd. Ook de gedrukte werken, die in een goed geordend oud-archief niet mogen worden opgenomen, maar als een afzonderlijke verzameling gedrukte werken moeten worden beschreven, heeft
  de archivaris tussen zijn documenten gemengd, waarbij hij zeer vaak niet
  de naam van de auteur, jaar en plaats van uitgave vermeldt, zodat men
  niet weet of men met een handschrift of met een gedrukt werk te maken
  heeft. Ongeveer een derde gedeelte van het archief is op deze wijze 'bewerkt'. Hierdoor is echter ook een onderzoek in het resterende twee-derde
  gedeelte onmogelijk gemaakt.
   Hierbij dient te worden opgemerkt dat de archivaris - die inmiddels is
  gepensioneerd - bij de toepassing van het dossierstelsel op het oud-archief
  is aangemoedigd door de heer P. NOORDENBOS, eertijds directeur van het
  Registratuurbureau van de V.N.G. Bij de nieuwe ordening en beschrijving
  van het oud-archief van de gouvernementssecretarie kan evenwel een
  nuttig gebruik worden gemaakt van de gecodeerde dossiermappen (ongeveer 22 strekkende meter). De stukken moeten dan worden gelicht en op
  hun oorspronkelijke plaats in het archief teruggebracht, terwijl de gegevens in een kaartsysteem worden verwerkt. Onbruikbare codenummers vervallen, terwijl aanvulling kan worden gevonden in de onderverdeling van hoofdgetal 9 (geschiedenis) van de Universele Decimale Classificatie. Zodoende ontstaat, «aas/ de «ni;««/amsen van de verschillende
  archieven in dit depot, een soort Algemene Index, te vergelijken met de
  systematische of alfabetische ingangen, die elders wel op groepen van
  archieven (notariële- of familie-archieven b.v.) worden vervaardigd.
  Deze Index kan naar behoefte worden aangevuld met gegevens, die
  tijdens de inventarisatie beschikbaar komen. Deze nieuwe ordening en
  beschrijving is een van de belangrijkste taken voor de op te richten
  Centrale Archiefdienst van de Nederlandse Antillen.
  Anders dan in Nederland is het oud-archief in Willemstad niet
  openbaar en kan het alleen met een speciale toestemming worden
  geraadpleegd.
  Het nicMz» 0/ /o/>e«rf arcAte/ wan rfe goMwraemcnissöcretfarte is
  volgens het registratuurstelsel geordend. Men gebruikt in Curacao
  de code die ook in Nederland bij de gemeenteadministratie in
  gebruik is. Deze code voldoet echter niet geheel ten aanzien van
  de specifiek Curacaose toestanden.
   Hoewel de beheerder volgens zijn instructie de inspectie over de
  archieven van de landsadministratie heeft, kan hij deze inspectie wegens
  gebrek aan tijd niet in praktijk brengen (zie p. 267, 2* al. e.v.). Bovendien
  is het usance, dat deze inspectie alleen plaats heeft wanneer een administratie hierom vraagt. De inspectie is dus niet dwingend voorgeschreven.
  Evenmin zijn er richtlijnen volgens welke de administraties stukken
  kunnen vernietigen, die hun belang voor de lopende dienst verloren
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  272
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  hebben (zie echter p. 268, r. 3 e.v.). De personeelsbezetting van het nieuwarchief ondervindt moeilijkheden door het grote verloop onder de jong
  opgeleide krachten.
  Bij het //o/ z/aw /«s/t/ie is men op het ogenblik bezig het oudarchief te verhuizen. Een gedeelte is overgebracht naar een
  ruimte, voorzien van stalen kasten en air-conditioning. Maar een
  groot gedeelte van het archief is nog opgeborgen in houten kasten,
  die binnenkort moeten worden afgebroken. Men heeft echter geen
  ruimte om de stukken uit die houten kasten ergens voorlopig
  op te slaan. De stalen kasten, waarin dit gedeelte van het archief
  zal worden opgeborgen, zullen pas tegen het einde van 1966 aanwezig zijn. (Inmiddels - 1968- is het gehele oud-archief verhuisd
  naar de air-conditioned ruimte en aldaar in stalen kasten ondergebracht).
  Ik kreeg de indruk, dat men om plaats te winnen en de inhoud van de
  houten kasten te minderen, zeer veel stukken aan het vernietigen is.
   Deze vernietiging is opgedragen aan een jonge klerk, (thans - 1968 —
  adjunct-commies) die, mede doordat hij geen enkele archief-opleiding
  heeft genoten, werkzaamheden moet verrichten die zijn kennis en krachten verre te boven gaan. Het zou wel bijzonder te betreuren zijn als door
  deze vernietiging historisch waardevolle bronnen zouden verdwijnen.
  De jonge klerk hanteerde ook het criterium 'historisch belangrijk', maar
  hoe kan deze jonge man met zijn ontoereikende opleiding, hierover
  oordelen ?
  Behalve processtukken bevinden zich ook de dubbelen van, en de
  bijlagen bij de acten van de Burgerlijke Stand nog in de houten kasten.
  Deze moeten bewaard blijven, maar kunnen in de toestand, waarin zij
  zich nu bevinden, als hoog opgestapelde losse vellen papier, niet worden
  verhuisd. Van te voren moeten zij bijeen worden gevoegd en in omslagen
  worden gedaan. De klerk kan hiervoor zelf geen tijd vinden en krijgt
  evenmin extra hulp. (Inmiddels - 1968 - zijn de dubbelen en bijlagen
  B.S. verhuisd naar een air-conditioned ruimte en aldaar in stalen kasten
  ondergebracht. Aanwezig zijn stukken betreffende Aruba vanaf 1831,
  Bonaire vanaf 1828 en Curacao en Bovenwinden vanaf 1869). Van het
  oud-archief, voorzover het in de air-conditioned ruimte is overgebracht,
  is helaas ook de organische structuur verloren gegaan, daar men de
  delen uit de verschillende series chronologisch is gaan samenvoegen,
  waardoor de orde van de serie volkomen is verstoord. Hoewel dit systeem
  reeds dadelijk vastliep, werd deze verkeerde methode toch voortgezet.
  Ook hier zijn de oude ingangen onbruikbaar geworden.
  Bij het Hof van Justitie bevinden zich de scabinale en notariële acten
  van Curacao van 1846-1930, met een dee/ van de acten van Aruba. De
  rest bevindt zich op de andere eilanden.
   Het bureau van de Ay£o#jee£fewaar^er is in Willemstad in een
  zeer brandbaar gebouw boven een supermarket gevestigd. Er
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  273
  
  zijn echter plannen voor een nieuw gebouw. (Deze plannen werden inmiddels gerealiseerd en het gebouw bevindt zich thans 1968 - in Fort Amsterdam).
  De hypotheekbewaarder heeft zijn registers laten microfilmen door een
  particulier fotograaf, maar dit blijkt zo weinig vakkundig te zijn geschied
  dat de films niet zijn terug te lezen in een leesapparaat. De hypotheekbewaarder wil nu zelf over een filmapparatuur beschikken, waarvoor hem
  credieten zijn toegestaan. Hij heeft op het ogenblik echter nog geen geschoold personeel. Een vijftiental hypotheekregisters is beplakt met
  plastic, een methode die in vakkringen ten sterkste wordt afgekeurd. De
  ervaring heeft geleerd dat bladzijden op een dergelijke wijze behandeld
  na een zekere tijd volkomen onleesbaar worden. Plastic kan worden gebruikt, maar dan volgens een geheel andere methode, het z.g. lamineren,
  waarvoor men speciale apparatuur dient te gebruiken. Inmiddels zijn een
  aantal registers met eigen apparatuur door deskundig personeel gefilmd.
  (Zie ook p. 269).
  Ook het hoofd van het Karfai/er in Willemstad doet moeite de beschikking
  te krijgen over een microfilmapparatuur en wel in samenwerking met de
  Burgerlijke Stand in Willemstad. Hij heeft zich zeer grondig in de technische problemen verdiept en hierover een gedegen rapport opgesteld.
   Hij beschikte reeds wel over technisch geschoold personeel dat met deze
  kostbare en verfijnde apparatuur weet om te gaan. Volgens de plannen
  zal de aan te schaffen filmapparatuur, waarvoor echter nog geen credieten
  zijn toegestaan, aan andere diensten kunnen worden uitgeleend en dan
  vooral aan die instellingen, welker archieven nu min of meer door de
  slechte toestand verloren dreigen te gaan. (Vgl. aantekeningen over een
  Centrale Fotocopieerdienst op p. 270).
  De gezaghebber van het eilandgebied Curacao oordeelde het niet
  van belang voor mij, dat ik mij oriënteerde over de vrij recente
  ei/an^sarcAïeiiew. Dat er in de ruimte waarin deze archieven
  geborgen zijn ook geen uitbreidingsmogelijkheid voor archieven
  van andere eilandsadministraties is, bewijst het feit dat het hoofd
  van 0/>£«èare WerAew van Curacao een gehele garage vol ongeordende oude stukken uit de 19de eeuw onder zijn berusting heeft.
  Deze stukken dienen te worden geordend en opgeslagen in een
  daartoe meer geëigende ruimte. Het gevaar dreigt, dat de garage
  voor andere doeleinden nodig is, en dat de stukken dan zullen
  moeten worden vernietigd. Voor de kennis van de geschiedenis
  van Curacao in de 19de eeuw kunnen deze stukken zeker belangrijke gegevens bevatten. Ook oude kaarten kunnen zich hieronder bevinden. Het zou wel zeer te betreuren zijn als ook deze
  bronnen zouden worden vernietigd. (Inmiddels - 1968 - is de vernietiging van stukken óy a//e «7awrfsd!É«sten tot nader order stopgezet).
  De öwrgw/jyAe Sfani van Curacao, ook een eilandsdienst, is
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  274
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  gevestigd in een gerestaureerd herenhuis aan het Waaigat. De
  oude registers zijn opgesteld in een air-conditioned ruimte, in
  stalen kasten. Gelden zijn aangevraagd om deze ruimte ook
  brandvrij te maken. Er is indertijd een inventaris van de oude
  registers opgemaakt. Volgens het hoofd van deze dienst zijn de
  reeksen geboorte- en overlijdensregisters volledig bewaard, met
  uitzondering van een overlijdensregister van 1832, terwijl de
  inschrijvingen van huwelijken en echtscheidingen reeds teruggaan
  tot 1817. Tevens is bij deze dienst bewaard een doopboek van de
  katholieke kerk van 1819-1832. Ook slavenregisters zijn aanwezig.
  In 1931 pas werd een bevolkingsadministratie ingevoerd. Voor
  de periode 1831-1869 zijn enige registers van burgerschap van
  grotendeels niet-Curacaose ingezetenen bewaard. Na 1869 zijn er
  in het geheel geen gegevens over de bevolking. Vele registers verkeren in een zeer slechte toestand. Zowel restauratie als microverfilming zijn dringend noodzakelijk.
  Van de overheidsdiensten in Curac.ao zijn alleen de bovenstaande,
  die alle in het bezit van oude documenten zijn, door mij bezocht.
  Wellicht zouden nog andere overheidsadministraties in Curasao
  in aanmerking komen, maar de beperktheid van mijn tijd waarin
  ik mijn aandacht ook aan de niet openbare archieven moest geven, stond mij niet toe mijn onderzoek ten aanzien van de overheidsarchieven in Curacao verder uit te strekken.
  Aruba
  Hier bezocht ik in de eerst plaats het Centraal Bestuurskantoor.
  Aangezien de archivaris niet aanwezig was, werden mij door een
  der archiefverzorgers van het nieuw of lopend archief inlichtingen
  verstrekt. De scheiding tussen oud- en nieuw-archief valt ook in
  dit bestuurskantoor bij het jaar 1939, na welk jaar de stukken
  volgens het registratuurstelsel zijn geordend. Het archief van vóór
  de invoering van het registratuurstelsel was oorspronkelijk opgeslagen in het voormalige landskantoor. Het was daar blijven staan,
  ook toen het bestuur naar een ander gebouw werd verplaatst.
   Maar in dit nieuwe gebouw heeft men blijkbaar geen ruimte voor
  oud-archiefberging uitgespaard, een vreemde handelwijze, waarmede ik eveneens op Bonaire en de Bovenwindse Eilanden kennismaakte en die de oude archieven ook daar noodlottig is geworden.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  275
  
  In 1958 kwamen op verzoek van het eilandsbestuur uit Nederland twee
  registratoren om te assisteren bij het nieuw of lopend archief. Deze heren
  hebben zich toen op verzoek van het eilandsbestuur eveneens met het
  oud-archief bemoeid, dat toen nog op het oude landskantoor stond. Zij
  hebben van deze stukken een uiteraard zeer summiere lijst opgesteld.
   Het gebouw echter waar deze stukken stonden moest circa 2 jaar geleden
  geheel worden ontruimd. Men heeft toen het gehele oude archief op een
  hoop in een oude schuur gegooid. Op mijn aandringen kreeg ik ook de
  inhoud van deze schuur te zien; ik was toen wel zeer ontzet, te meer daar
  dit mijn eerste ervaring van een dergelijke meer dan schandelijke verwaarlozing was. De schuur heeft een plaatijzeren dak, de muien reiken
  echter niet tot dit dak, zodat wind, regen, stof en insecten al twee jaar
  lang vrij spel hadden. Ook andere diensten beschikken over sleutels van
  de schuur en maken er gebruik van om hun overtollige papieren neer te
  werpen, waarschijnlijk ook soms stukken, die wel vernietigd kunnen
  worden, met het gevaar, dat dan tegelijk het waardevolle materiaal
  wordt opgeruimd. Volgens de lijst van de registraturen moeten zich, behalve het gehele archief van de gezaghebber, ook alle notariële acten
  vanaf 1849, zelfs stukken vanaf 1816, in deze hopen door insecten aangevreten oud papier bevinden. Behalve deze hopen lagen ook enige eveneens door insecten aangevreten oude koffers verspreid op de grond. Uit
  één daarvan trok ik eveneens igde-eeuwse brievenboeken van de gezaghebber, echter over de jaren die niet op de lijst van de registratoren voorkwamen. Blijkbaar dus een gedeelte van het archief dat die heren niet
  gezien hadden. Op dat ogenblik was het onmogelijk ook maar een enkel
  stuk uit deze hoop oud vuil te traceren. Een bijzonder ergerlijke toestand,
  die ik eveneens op St. Eustatius en op Saba zou aantreffen. Het schijnt
  bovendien dat het door onvoldoende controle mogelijk is geweest, dat
  hele stukken van dit archief in het bezit van particulieren zijn geraakt.
   (Eind januari 1968 zijn alle stukken uit de schuur overgebracht naar een
  klein air-conditioned depot met stalen rolkasten, in het nieuwe bestuurskantoor. De stukken, geïnventariseerd door de registratoren zijn verpakt
  en bevinden zich over het algemeen in goede staat. Er is een klein aantal
  niet verpakte stukken aanwezig, deze zijn veel meer beschadigd. De
  totale hoeveelheid liet zich moeilijk schatten bij een bezoek van drs.
  ROESSINGH in februari 1968, doch zijn indruk was dat er heel wat verloren is gegaan).
  Over de andere overheidsarchieven op Aruba kan ik kort zijn.
  Het &ao!#ster en de Ay^otó^tawaanter zijn in éénzelfde gebouw
  ondergebracht, met een gemeenschappelijke air-conditioned kluis
  voor de hypotheekregisters. Bovendien is een particulier archief,
  afkomstig van de laatste rooimeester, hier eveneens gedeponeerd.
  Het hoofd van het kadaster ondervindt echter moeilijkheden
  door het ontbreken van de oude notariële acten om de eigenaren
  van de gronden te kunnen vaststellen, acten, die zich waarschijnlijk in de hopen oud papier in de bovenvermelde schuur bevinden,
  zo zij niet reeds zijn vergaan.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  276
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  Het dom^w&aMfoor heeft geen andere stukken of kaarten dan
  van 1918 af, toen het eiland in kaart werd gebracht.
  De fi«rger/ï)^e Stawd op Aruba is gehuisvest in een niet-airconditioned ruimte. De registers zijn wel in stalen kasten geborgen. Verscheidene zijn echter in een zeer slechte staat. Er is geen
  inventaris van de registers. Volgens het hoofd van deze dienst
  zouden er geen hiaten in de registers zijn, maar men kon mij geen
  nauwkeurige opgave verstrekken.
  Mij ontbrak helaas de tijd nog andere overheidsadministraties
  te bezoeken.
   Bonaire
  Het arcAie/ van Aetf e*7a«is&£s<M«r blijkt uit drie gedeelten te bestaan. Het lopend archief bevindt zich van 1955 af in het huidige
  bestuurskantoor. Een gedeelte van het oud-archief, van circa
  1846 tot circa 1930 staat nog steeds in het oude gebouw, dat niet
  meer als kantoor wordt gebruikt maar waarin sinds kort een
  aquarium is gevestigd ter bevordering van het toerisme.
  De stukken zijn geplaatst op planken, vlak achter de niet geheel afgesloten ruimte van het aquarium, dat een gedeeltelijk onder water staande
  vloer heeft, waarboven zich de bakken met vissen bevinden. Deze vochtige, tropische ruimte is natuurlijk fataal voor de oude stukken; bovendien kan men gemakkelijk bij deze oude stukken komen. Van dit gedeelte
  van het oud-archief is kort geleden een lijst opgemaakt omdat de autoriteiten in Bonaire dit archief graag naar Willemstad hadden willen laten
  overbrengen. De archivaris op Curacao zou echter tegen dit overnemen
  bezwaar hebben gemaakt. Ook hier zouden door onbevoegden grote
  stukken uit het archief zijn gelicht. Hetgeen van dit oud-archief is overgebleven - circa 15 strekkende meter - zal binnenkort echter toch naar
  de Centrale Archiefdienst in Willemstad worden overgebracht.
  De /ty/>oMee££ei£>aanfer, die tezamen met het ^arfas/er in éénzelfde gebouw huist, verzekerde mij, dat het kadaster niet de
  beschikking over oude kaarten heeft. De hypotheekregisters zijn
  bewaard vanaf 1869, maar geborgen in een niet-brandvrije, niet
  van air-conditioning voorziene ruimte. Verscheidene registers verkeren in een slechte toestand.
  Ook defiMrger/y&eSfanrfsregisters zijn niet brandvrij opgeborgen. Volgens de informatie die ik kreeg, zouden zij van 1831 af
  zonder hiaten zijn bewaard. Men liet mij echter niet zien in welke
  toestand deze registers verkeren. Later bleek mij dat deze toestand veel te wensen overliet.
  Volgens de ontvanger, die in Bonaire tevens als notaris dienst doet.
   Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  277
  
  zijn er van vóór 1951 geen financiële stukken bewaard, daar alle stukken
  naar Willemstad werden opgestuurd. De notariële acten zijn in stalen
  kasten in een air-conditioned ruimte geborgen. Ik vernam echter niet of
  deze stukken van 1869 af zonder hiaten aanwezig zijn. Het gedeelte
  1846-1869 zou zich in de Griffie van het Hof van Justitie in Willemstad
  bevinden. (Drs. ROESSINGH trof ze daar echter begin 1968 niet aan.)
  DE BOVENWINDSE EILANDEN
  
  St. M a a r t e n
  Het &estowrsa7-c/»V/ van St. Maarten ontbreekt geheel, met uitzondering van een aantal journalen van de gezaghebber van circa
  1883-1950, die in de kamer van de gezaghebber worden bewaard.
  In een kast in een ander gebouw, dat nu door een andere dienst
  wordt gebruikt, bevinden zich een aantal bundels met correspondentie uit de 20-er jaren van deze eeuw. Deze bundels vullen
  niet meer dan twee kleine planken.
  Volgens informatie, die ik pas kreeg nadat ik St. Maarten weer had verlaten, was er enige jaren geleden naast het bestuurskantoor een garage
  waar het oud-archief werd bewaard. Deze garage is verdwenen en op die
  plaats bevindt zich nu een modern winkelpand. Dit oud-archief zou naar
  Willemstad zijn gezonden. Het oud-archief, met stukken vanaf 1830
  blijkt zich te bevinden in een kamer van het pand tegenover het bestuurskantoor. Het gedeelte tot 1939 zal naar Willemstad worden overgebracht (circa 15 strekkende meter).
  De iJwger/tyAe S^aM^sregj'sters in St. Maarten zijn opgeborgen
  in een houten gebouw en verkeren in een heel slechte toestand.
   Ik heb de boeken op orde gezet en een lijst opgemaakt. Zowel de
  geboorten- als huwelijksregisters zijn bewaard van 1816 af, de
  overlijdensregisters van 1850 af. Behalve een register van vrijgemaakte slaven van 1863, bevindt zich bij deze delen ook een
  register van burgerschap uit 1863, met alle mogelijke gegevens
  over in de kolonie gevestigde personen in dat jaar, waarbij ook
  de plaats van herkomst wordt vermeld, ongetwijfeld van grote
  historische betekenis. Van de klapper op dit burgerschapsregister
  waren echter nog slechts onleesbare restanten over, die in stof
  uiteenvielen.
  In het Stadhuis van Philipsburg is de griffie gevestigd. De ontvanger fungeert ook als notaris. Hij toonde mij repertoria van de
  wotan'ëfe actew, teruggaande tot 1800. Repertoria dus gedeeltelijk
  op acten, die zich in het Algemeen Rijksarchief in Den Haag bevinden en op de acten na 1845, die nu in het kantoor van de hypotheekbewaarder, hoofd van het kadaster, berusten.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  278
  
  M. A. P. MEILINK-ROELOFSZ
  
  Deze notariële acten bevinden zich in een verre van bevredigende toestand, men had ze beter in de air-conditioned van het Hof van Justitie in
  Willemstad kunnen laten, waar zij oorspronkelijk hebben berust. Het gaat
  hier om 34 delen acten, verleden voorde functionarissen belast met de waarneming van het notarisambt in St. Maarten en aanverwante stukken van
  1830 tot 1869. Idem 30 delen acten verleden in St. Eustatius i828-i8yoen5
  delen in Saba, 1825-1866. De scheiding van de stukken bij de zending naar
  Nederland is dus veel vroeger dan 1846 voor die welke in de kolonie achterbleven.
   Op verzoek van de hypotheekbewaarder heb ik een gedetailleerde
  inventaris van deze stukken gemaakt. Een 25-tal delen bevindt zich in
  een zeer slechte toestand, zodat het gebruik hiervan, voordat deze
  registers zijn hersteld, zeker is af te raden. Maar deze registers zijn juist
  naar St. Maarten teruggezonden ter bestudering ten behoeve van de
  kadastrering. Vóór men hiertoe overgaat zouden deze registers moeten
  worden hersteld en de inhoud gemicrofilmd, hetgeen wellicht op het
  Algemeen Rijksarchief in Den Haag zou kunnen geschieden. (Vergelijk
  echter p. 269, i« alinea).
  De notariële acten na 1869 zijn in het stadhuis opgeborgen in
  stalen kasten, maar in een houten gebouw. De ontvanger-notaris
  beschikt niet over oud-archief in zijn functie van
  In het archief van de griffie van Philipsburg zijn de
  s<w&£en van 1920 af bewaard; het algemeen register van 1919 af
  en in- en uitgaande stukken en verbalen van 1920 af; de laatste
  vertonen echter grote lacunes. V an 1953 at worden de stukken door
  de rechter naar Curacao medegenomen. De rechterlijke stukken
  verkeren in een slechte toestand wegens aantasting door insecten.
  Saba
  Op dit eiland is de toestand van het 6es<«z/rsrarcAze/ eveneens
  meer dan treurig. Dit archief bevindt zich in het niet meer gebruikte oude bestuurskantoor, dat binnenkort zal moeten worden
  afgebroken. Volgens unanieme verklaringen van de ambtenaren
  stond dit archief oorspronkelijk in mappen op planken. Maar ook
  hier is door onbevoegden met historische belangstelling weer
  ergerlijk huisgehouden en ligt het oud-archief nu als waardeloos
  papier op een hoop. De administrateur van het eiland, die pas
  vrij recent in dienst is, heeft alles in deze staat laten liggen, bevreesd om wat er nog aan orde over mocht zijn te verstoren. Hij
  hoopt dat hij spoedig een kracht met kennis van zaken krijgt om
  deze chaos te laten ordenen.
   Hetto^wirfarcAj'e/, dat zich in het huidige bestuurskantoor bevindt, is vrij recent, voornamelijk na circa 1920. Dit archief is
  opgeborgen in een aantal houten kasten waarin termieten huizen.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 07:02:48AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARCHIEFREIS IN WEST-INDIË
  
  279
  
  Bovendien is er vrijwel geen uitbreidingsmogelijkheid. Er zijn
  echter plannen de houten kasten door stalen te vervangen.
  In dit gebouw zijn ook defi«rger/iy*<;Stan^sregYsters geborgen,
  die dringend restauratie behoeven. Zij zijn in een bijzonder slechte
  toestand, terwijl ze geregeld moeten worden gebruikt voor het
  geven van uittreksels, met het gevaar dat zij geheel onleesbaar
  worden en uiteenvallen. Geen van de registers gaat verder terug
  dan 1871 (huwelijken van 1871 af, geboorten en overlijden van
  1876 af). Er zijn enige copiën van oude registers van 1852.
  De Ay/)o//tee*regts/ers gaan niet verder terug dan 1876. Blijkbaar is de registratie op Saba pas in dat jaar en niet reeds in 1869
  ingevoerd. De registers van inschrijving beginnen pas in 1879, en
  in 1884 werd begonnen met de dagafsluitingen.
  De noiarrè/e «c/en zijn eveneens in het huidige bestuurskantoor
  bewaard van 1869 af, weliswaar in een stalen kast maar op primitieve wijze als losse vellen opgeborgen. Slechts één ingebonden
  deel over de periode 1865-1872 is aanwezig. Repertoria beginnen
  in 1884 en lopen verder door tot op heden, echter met hiaten. De
  notariële acten van vóór 1869 bevinden zich in het hypotheekkantoor in Philipsburg.
  Op Saba zijn geen recAter/i/A:e s^M&Aew bewaard, daar de rechters
  de stukken medenemen naar Willemstad.
  De stukken, die de administrateur in zijn functie als orctoawger
  opmaakt, of ontvangt, bevinden zich in zijn lopend archief, voorzover zij niet naar Willemstad worden opgezonden.
  