text: Boekbespreking
  
  Maly, I., Blommaert, J. & Yakoub, J. B. (2014), Superdiversiteit en
  democratie. Berchem: EPO1
  Djiwo Weenas*12
  
  De multiculturele samenleving is niet meer. In dit boek hopen de auteurs een paradigmaverandering tot stand te brengen door aan te tonen dat multiculturaliteit geen
  juiste weerspiegeling is van de realiteit, maar dat we in een superdiverse samenleving
  leven.
  In het eerste deel van het boek wordt uitgelegd wat de auteurs verstaan onder
  superdiversiteit. In tegenstelling tot wat sommigen denken, slaat superdiversiteit niet
  enkel op het feit dat de migratie sinds de val van de Berlijnse Muur intenser is geworden en qua samenstelling is veranderd. Naast het feit dat de transportmogelijkheden
  sterk zijn toegenomen voor migranten om terug te reizen naar het land van herkomst
  of naar een volgende migratiebestemming, heeft ook het internet in die periode een
  enorme groei gekend. Door die toename van communicatiemogelijkheden is afstand
  een veel kleinere barrière geworden voor migranten om de cultuurmedia van het land
  van herkomst te kunnen volgen en om op regelmatige basis contact te houden met
  familieleden en vrienden.
  Maar de doorbraak van het internet heeft natuurlijk niet enkel voor migranten
  een sterke invloed betekend. Voor zowat iedereen biedt internet de mogelijkheid om
  zich aan te sluiten bij talloze ‘identiteitsniches’, gaande van punk tot hijabistas (een
  samentrekking van hijab en fashionistas). In de superdiverse realiteit is het hebben van
  meerdere groepsidentiteiten en het beheersen van meerdere talen de norm geworden
  in plaats van de uitzondering, zowel voor migranten als niet-migranten. Dit in tegenstelling tot het paradigma van multiculturaliteit, waarbij verschillende etnische groepen een duidelijk afgelijnde groepsidentiteit behouden. Het profiel van immigranten
  is dus veel diverser dan vroeger. Dit slaat niet alleen op een kwantitatieve verandering
  van immigratie maar ook op een diversifiëring op vlak van opleidingsniveau, taal, religie, onderwijsniveau, genderrolattitudes en politieke overtuigingen.
   Na een introductie van het begrip superdiversiteit, beschrijven de drie auteurs elk
  een wijk waarmee ze zelf vertrouwd zijn om dit begrip tastbaar te maken. De drie
  wijken die besproken worden situeren zich rond de Fortstraat in het Brusselse SaintGilles, de Wondelgemstraat in Gent en de Statiestraat in Antwerpen-Berchem. Deze
  wijken kunnen volgens de auteurs gezien worden als een blik op de toekomst: mogelijke voorbeelden van de superdiversiteit waarin we zullen leven. Migratie is na-
  
  128
  
  *
  
  djiwo.weenas@vub.ac.be
  
  1
  
  Vrije Universiteit Brussel, Vakgroep Sociologie, Onderzoeksgroep TOR
  
  Sociologos Jaargang 2014 − Volume 35 − Nummer 1/2
  
  Superdiversiteit en democratie
  
  melijk geen fenomeen dat in intensiteit zal afnemen. De wijken worden op een zeer
  leesbare en beschrijvende manier in beeld gebracht door middel van Linguistic Landscape Studies (LLS), een onderzoeksmethode uit de sociolinguistiek. “Elke ruimte is
  een machtsruimte, die gecontroleerd wordt door sommige mensen en ook sommige
  mensen controleert” (p. 10). Niet iedereen kan zomaar zijn (talige) boodschappen
  om het even waar in de publieke ruimte tonen, en LLS biedt een methode om zicht te
  krijgen op welke machtsverhoudingen zich afspelen tussen talengroepen in de publieke
  ruimte. Eerst worden de verschillende talen geteld die in de publieke ruimte worden
  gebruikt om hiermee een inschatting te maken van de talengroepen in de buurt. Een
  van de meerwaarden van LLS is dat er ook bevolkingsgroepen mee in kaart gebracht
  worden die niet in de officiële statistieken zijn opgenomen. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan de manier waarop de talige boodschappen worden aangebracht,
  om te proberen achterliggende machtsstructuren tussen taalgemeenschappen bloot
  te leggen, voornamelijk op basis van de locatie en de kwaliteit van de boodschappen
  (bijvoorbeeld: een groot reclamebord met een professionele lay-out versus een zwartwitprint op een A4-blad).
   In het tweede luik van het boek wordt onder andere aangehaald dat het huidige beleid geen rekening houdt met de superdiverse realiteit en wat de gevolgen hiervan zijn
  voor de samenleving (en de democratie in het bijzonder). Een beleid dat vertrekt vanuit een multiculturele kijk op onze samenleving is volgens de auteurs problematisch,
  omdat het voorbijgaat aan het feit dat een eentalige Vlaming net het minst aangepast
  is aan deze superdiverse realiteit. Een tweede probleem is dat het beleid geen rekening houdt met deze superdiverse realiteit, waarbij legale en niet-legale migranten
  met een niet-Belgische nationaliteit niet dezelfde rechten krijgen als mensen met een
  Belgische nationaliteit, hoewel ze de facto wel deel uitmaken van die samenleving.
  Het wordt moeilijk om jezelf een democratie te noemen wanneer een groep die deel
  uitmaakt van de bevolking minder rechten geniet.
  Wanneer de auteurs LLS gebruiken om hun eigen wijk in kaart te brengen, rijst
  soms de vraag naar de betrouwbaarheid en validiteit van de methode. Zou een andere
  onderzoeker met dezelfde methode in dezelfde wijk altijd tot dezelfde conclusies
  komen? Daarvan was ik op het einde van het boek nog niet overtuigd. Maar los daarvan
  is het na het lezen van dit boek moeilijk om niet met een andere blik te kijken naar
  de buurt waarin je woont of werkt, om niet zelf te zoeken naar sporen van superdiversiteit in het taallandschap. Voor wie vooral geïnteresseerd is in de methode van LLS:
  dit boek leest ook vlot als vervolg op een eerder boekje van Blommaert (2013), Ethnography, Superdiversity and Linguistic Landscapes: Chronicles of Complexity, waarin
  dieper wordt ingegaan op deze methode.
  Sociologos
  
  Jaargang 2014 − Volume 35 − Nummer 1/2
  
  129.
  