text: ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  door
  
  M. DESITTERE
  A. OPGRAVINGEN EN VONDSTEN : I)E IJZERTIJD.
  Voor deze vierde aflevering van de archeologische kroniek houden wij
  het voorlopig nog bij de oude administratieve indeling van voor de fusie
  van de gemeenten.
  Net als voor de voorgaande periodes beschikken we hoofdzakelijk over
  toevalsvondsten. Een belangrijke uitzondering hierop wordt nochtans gevormd door de archaeologica uit Destelbergen. Deze zijn ons bekend door
  de systematische opgravingen door het Seminarie voor Archeologie te
  Gent. Het ijzertijdmateriaal is vrij eenzijdig en bestaat vooral uit aardewerk. Metalen voorwerpen die met zekerheid aan de ijzertijd kunneri toegeschreven worden werden in het hier behandelde gebied vrijwel niet
  gesignaleerd. Toch moet men er rekening mee houden dat ciöor .h un ongunstige conservatiev.oo!1Vaarden vele ijzeren :voorwerpen kunnen verteerd zijn
  of door hun gekórrodeerd voorkomen vaak niet als prehistorisch kunnen
  herkend geweest zijn. Anderzijds ·moet eraan berinnerd ·worden dat een
  aantal types van b.çonzen· voorwerpen nog in omloop waren in de 7e eeuw,
  d.w.z. na de aanvang van de ijzertijd. We verwijzen irt dit verband naar
  wat in onze vorige kroniek (Desittere 1975, p. 122) over de Armorikaanse
  huisbijlen werd gezegd.
  In deze aflevering wordt ook een opsomming gegeven van de Keltische
  munten die in het Gentse wer·den gevonden ongeacht of ze dateren uit de
  tijd voor of na de verovering door Caesar van onze gewesten.
  1. Destelbergen
  
  Over de begraafplaats uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd, gelegen
  op de plaats Eenbeekeinde, hebben wij het reeds vroeger gehad (Desittere
  1974, pp. 143-144). Een aanvullend verslag over 12 graven die tijdens de
  opgravingscampagnes van 1970 en 1973 te voorschijn kwamen vinde men
  in O.O.V.O. VII, 1976, pp. 21-30. Tot het urnenveld pehoren ook een
  zestal vierhoekige greppelstrukturen. In . de vulling van strukturen nrs. X,
  XV, XVI en XXXIII werden ijzertijdscherven aangetroffen (o.c. p.
   27-30).
  2. Destelbergen
  
  Behalve het urnenveld ( cfr. supra) werden op de plaats Eenbeekeinde
  nog andere sporen van voorromeinse bewoning aangetroffen. Deze die
  
  L
  
  104
  
  M. DESITTERE
  
  (2)
  
  afkomstig zijn van opgravingsvlak A werden systematisch behandeld in
  O.O.V.O. VII, pp. 30-33. Het gaat in de eerste plaats om eenvoudige
  strukturen (greppels en kuilen) die weliswaar geen dateerbaar materiaal
  bevatten maar waarvan de stratigrafische ligging boven het urnenveld en
  onder de Romeinse lagen, erop kan wijzen dat ze in de ijzertijd of ten
  laatste in de vroeg-Romeinse periode werden aangelegd. Verder werden
  in de onderste lagen van opgravingsvlak A 130 ijzertijdscherven gevonden.
  Belangrijk is dat daaronder voor het eerst ook scherven voorkomen uit de
  late ijzertijd of La Tèneperiode.
  3. Drongen
  a. Op de plaats Regenboog.
  b. Wandscherf met donkerbruine, gepolijste buitenwand ; klei verschraald
  met schervengruis. Datering : late bronstijd of vroege ijzertijd.
  c. Bewaarplaats : BijJokemuseum Gent (inv. nr. 10.327).
  4. Drongen
  a. Op de plaats Regenboog, samen met archaeologica uit andere periodes,
  verzameld door majoor De Poorter in 1924.
  b. Lichtbruine besmeten wandscherf verschraald met schervengruis.
  c. Bewaarplaats : Museum voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit
  Gent (inv. nr. 234). Gift majoor De Poorter.
  d. Bibliografie: brief van M. Maertens de Noordhout aan de directeur
  van het Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde,
  gedateerd op 27-4-1925 en bewaard in het archief van het Museum
  voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit Gent.
  5. Drongen
  a. Op de plaats Regenboog.
  b. Fragment van zogenaamde "parasolschaal" uit de late ijzertijd ; de
  buitenwand draagt een plastische versiering, die door uitknijpen met
  de vingertoppen werd bekomen.
  c. Bewaarplaats: verzameling E.P. Jezuïeten, Leuven, nr. 0569.
  d. Bibliografie :
  - Mariën 1970, pp. 109-112, 230, fig. 40,10.
  - Mariën 1971, pp. 228, 240.
  - Leman-Delerive 1973, p. 422, pl. VII, fig. 9.
   Opmerking: volgens Mariën ( - 1970) is de schaal afkomstig uit een nederzetting;
  verdere gegevens hierover ontbreken nochtans, tenzij de vondst deel zou hebben
  uitgemaakt van de verzameling scherven die in 1919 door Plancquaert ( - 1924)
  werden bijeengebracht. Van deze scherven bestaan geen afbeeldingen ; over hun
  datering en plaats van bewaring is ons niets bekend.
  (3)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  105
  
  6. Gent
  a. Samen ( ?) gevonden in de omgeving van Gent.
  b. Twee gouden Keltische munten.
  c. Bewaarplaats : in 1808 deel uitmakend van de verzameling van kanunnik M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1808, p. 32, Pl. I, fig. V. en VI.
  7. Gent
  
  a. In de omgeving van Gent.
  b. Een gouden Keltische munt toegeschreven aan de Nerviërs.
  c. Bewaarplaats : in 1813 deel uitmakend van de verzameling van kanunnik M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - Ghesquière, 1786, p. 35.
  - De Bast 1813, p. 191, Pl. III, nr. 14.
  - Hermand 1864, p. 169, voetnoot 1.
  - · Hermand 1865, p. 202.
  - De Witte 1888, p. 288.
  8. Gent
  
  a. Te Gent of omgeving.
  b. Een Keltische munt toegeschreven aan de Morini.
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - Hermand 1865, p. 205.
  9. Gent
  a. Tijdens de havenwerken uitgevoerd in 1914-1918 op het Parmanplein
  (Port-Arthur).
   b. Talrijke scherven uit de ~ijzertijd ; alhoewel ze overwegend behoren tot
  de late ijzertijd of La Tèneperiode kunnen enkele randscherven nog
  tot de HallstaUperiode of vroege ijzertijd opklimmen ; de meest voorkomende versiering is deze bekomen door vingertopindrukken ; lijn-,
  kam- en ingestoken versieûng komen eveneens voor; onder het dikwandige aardewerk komen zowel scherven met geëffende als met besmeten buitenwand voor ; zorgvuldig gegladde waar vindt men daarentegen vooral onder de harder gebakken, dunwandige schaaltjes met
  geknikte wand ; tot de verzameling behoren eveneens enkele zogenaamde slingerkogels en een drietal spinschijfjes uit aar.dewerk.
  c. Bewaarplaats : Museum voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit
  Gent.
  Opmerking: in de catalogus van het Gentse universiteitsmuseum worden geen ijzer-
  
  106
  
  M. DESITTERE.
  (4.)
  
  tijdscherven uit Gent (Port-Arthur) vermeld, wel neolithisch aardewerk (Maertens.
  de Noordhout 1938 b, p. 48, nr. 1800-bis). Vermits er echter geen _scherven uit
  de late steentijd in het universiteitsmuseum aan:wezig zijn; dje van deze vindplaats
  zouden afkomstig zijn, mag men veronderstellen dat het materiaal door . Maertens
  de Noordhout foutief werd geïnterpreteerd.
  10. Gent
  
  a. Tijdens de opgravingen door J. ·Maertens . de Noordhout in 1934 en
  1935 ondernomen in de binnentuin van de St.-Baafsabdij.
  b. Twintigtal scherven uitgevoerd in prehistorische techniek en die·. mogelijks tot de voorromeinse ijzertijd kunnen opklimmen. Sommige hebben een besmeten, andere, waaronder een randscherf (fig. 1), hebben
  een geëffende buitenwand.
  c. Bewaarplaats: Bijlokemuseum ·Gent.
  d. Bibliografie :
  - Maertens de Noordhout 1935, p. 41.
  - Maertens de Noordhout 1938a, pp. 9, 22.
  - Mariën 1971, p. 225.
   ·
  Opmerking: ruim 984 scherven uit de vroege- en de late ijzertijd woid~n door
  Maertens de Noordhout vermeld (- 1938 a, p. 22). De auteur heeft het bovendien over een "niveau de l'äge du fer" met scherven ·èn dierenbeenderen~ · Een dergelijke hoeveelheid voorromeins materiaal is in het Bijlokemuseum niet voorhanden.
  We vermoeden dat de auteur weinig inzicht had in de chronologie van ·. de door
  hem verzamelde scherven. Bij de beschrijving van zijn ijzertijdmateriaal verwijst
  hij inderdaad naar foto's van scherven ( - 1938 a, pp . . 9·10, fig. 6,2) die duidelijk
  jonger blijken te zijn. Bovendien zijn de weinige door ons weerhouden en hier·
  boven vermelde scherven weliswaar in prehistorische techniek uitgevoerd maar is
  het met uitzondering van één enkele randscherf (fig. 1) niet met zekerheid uit te
  maken dat het wel degelijk om ijzertijdmateriaal gaat en niet eerder om inheems
  Romeinse waar.
  11. Gent
  
  a. Materiaal dat rond 1925 en in 1935 door J. Maertens werd verzameld
  uit een zandige hoogte gelegen op de vroegere gemeente Sint-KruisWinkel.
  b. Enkele fragmenten verbrande huttenleem waaronder één met twijgafdruk en 22 scherven uit ·de late ijzertijd. Deze laatste zijn · in verschillende technieken uitgevoerd ; sommige hebben een geëffende of
  besmeten, licht- tot roodbruitie buitenwand (fig. 2-6, 9-10), andere
  (fig. 7-8) zijn harder gebakken en hebben een licht- tot donkerbruine,
  geëffende tot glad gepolijste buitenwand. Enkele scherven zijn versierd
  met vingertopindrukken bovenop de rand . (fig. 2,9), andere dragen
  lijnversiering op de buitenwand (fig. 8).
  c. Bewaarplaats : Bijlokemuseum Gent (inv. nr. 9952).
  d. Bibliografie :
  - Maertens 1927, pp. 51, 55.
  - Maertens de Noordhout 1935, p. 36.
  (5)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  107
  
  Opmerking :. over de . .vèrkeerde toewijzing van deze vondsten tot de · bronstijd zie
  Desittere 1975, p. 117, nr. 30.
   12. Gentbrugge
  
  a. In 1867 of 1868 gevonden tijdens werken uitgevoerd voor de aarileg van de ringspoorweg aan de Neder-Schelde, vermoedelijk ter hoogte van de Heernisbrug.
  b. Aardewerkbekertje daterend uit de aanvangsfaze .van de late ijzertijd ;
  de beker heeft een stand.i:ing, een bikon!sch lichaam, cylindervormige
  hals en wijd uitstaande bovenrand ; buik, hals en bovenrand zijn van
  elkaar gescheiden door een horizontale groeflijn, het halsveld is bovendien versierd met lijnen die een gèometrisch motief · vormen ; donkerbruine tot zwarte, goed gepolijste buitenwand.
  c. Bewaarplaats : Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel (inv.
  nr. B 479).
  d. Bibliografie :
  De Loë 1931, p. 172, fig. 79.
  - Marien 1945, p. 19.
  13. Oostakker
  
  a. Vermoedelijk gevonden op de plaats Meuleke.
  b. ·Acht . scherven uit de late ijzertijd vervaardigd in verschillende. technieken; twee zijn dikwandig met besmeten buitenwand, één randscherf
  draagt vingertopindrukken bovenop de rand (fig. 11) en hèeft een
  geëffende, lichtbruine buitenwand ; 4 harder gebakken scherven hebben een lichtbruine, gepolijste buitenwand ; 1 daarvan is versierd met
  cirkelvormige, ingestempelde depressies (fig. 12).
  c. Bewaarplaats: Bijlokemuseum Gent (inv. nr·. 10319-10326). Gift J.
  Maertens de Noordhout
  ·
  Opmerking : er is ons geen litteratuur over deze vindplaats bekend. De scherven
  bevinden zich, samen met postromeinse keramiek, in het Bijlokemuseum onder de
  aanduiding: Oostakker-Meulestede. Daar de wijk Meutestede volledig op het grondgebied Gent gelegen is en op behoorlijke afstand van de westgrens van de gemeente Oostakker vermoeden we dat het hier gaat om de plaats Meuleke.
  14. Sint-Denijs-Westrem
  
  a. In juni 1907 gevonden op het voormalige Oefenplein, thans vliegveld
  (kad. Sie A, 259 p.).
   b. Dertigtal scherven van ruwwandig tot fijn geglad aardewerk uit de
  late ijzertijd ; daaronder twee randfragmenten (fig. 13, 15) met donkerbruine, geëffende buitenwand, een donkerbruin wandfragment met
  pseudo-kamversiering (fig. 16) en een dikwandig (14 mm) lichtbruin
  wandfragment met onregelmatig geplaatste vingertopindrukken (fig.
  14).
  108
  
  M. DESITTERE.
  (6)
  
  c. Bewaarplaats: BijJokemuseum Gent (inv. . nr. 9973).· Gift van J. Maertens de Noordhout
  Een aantal sites worden in de litteratuur vermeld die vondsten uit de ijzertijd zouden opgeleverd hebben. Er zijn ons noch over de aard .noch over
  de bewaarplàats van de voorwerpen nadere gegevens bekend. · Het gaat
  om volgende vindplaatsen :
  ·
  ·
  
  Afsnee : uit ·de bibliografische · gegevens vermeld in het repertorium van
  Oost-Vlaanderen (Bauwens-Lesenne 1962, pp. 7-8) kan niet besloten
  worden dat er in 1910 te Afsnee ijzertijdmateriaal zou gevonden zijn.
  Wel werden er toen, naast archaeologica uit de late steentijd (Desittere
  1973, p. 250) en de bronstijd (Desittere 1974, pp. 141-142), ook
  aardewerkscherven gevonden. Daar zij niet meer bewaard zijn en bovendien nergens op afdoende wijze beschreven of afgebeeld zijn, tasten
  wij over hun datering in het ·duister.
  Merelbeke: diverse voorwerpen uit de ijzertijd · vermeld ~ij Vander Maelen 1863 en Bauwens-Lesenne 1962, p. 125.
  Wondelgem: site met "La Tène III" materiaal vermeld bij· Maden 1971,
  p. 240.
  Leopoldkanaal: aardewerk uit de eer5te ijzertijd zou in 1848 gevonden
  zijn tijdens de graafwerken voor het Leopoldkanaal, in de 19e eeuw ook
  bekend onder .de benaming "kanaal van Zelzate" (Schayes 1854, p.
  102, nr. 293 ; De Loë 1891, p. 156; Comhaire 1894, p. 166).
   B. VARIA EN PERSONALIA
  _, Op zaterdag 13 juni 1976 werd door de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent een archeologische dag ingericht. Professor Dr. S.J. De Laet sprak ter dier gelegenheid over de opgravingen
  te Destelbergen. Meer in het bijzonder belichtte de spreker het belang van de Galla-Romeinse vicus voor de vroegste geschiedenis van
  Gent. De .dag werd afgesloten met een bezoek aan de opgravingen.
  -
  
  Van 11 december 1976 tot 31 januari 1977 greep in de gewezen ·St.Pietersabdij te Gent een archeologische tentoonstelling plaats ·onder het
  motto "Graven naar Gents Verleden". De tentoonstelling werd georganiseerd door de Dienst Archeologie en Historische Monumenten, het
  Centrum voor Kunst en Cultuur en de Oudheidkundige Musea van
  de stad Gent, het Seminarie voor Archeologie van de Rijksuniversiteit
  Gent, diverse archeologen en heemkundige kringen uit Gent en omgeving.
  (7)
  
  ARCHEOLOGISCBE KRONIEK
  
  109
  
  LIJST DER AFBEELDINGEN
  Aardewerk
  1. Gent, St.-Baafsabdij.
  2-10. Gent, St.-Kruis-Winkel.
  11-12. Oostakker.
  13-16. St.-Denijs-Westrem.
  BIBLIOGRAFISCHE AFKORTINGEN
  Bauwens-Lesenne 1962 = M. Bauwens-Lesenne, Bibliografisch repertorium der 'oudheidkundige vondsten. in Oost-Vlaanderen, Oudheidkundige Repertoria II,
  Brussel, 1962.
  Comhaire 1894 = Ch.-J. Comhaire, Les premiers áges de métal dans les bassins
  de la Meuse et de 1' Escaut, Bulletin de la Société d' Anthropologie de Bruxelles 13, 1894, pp. 97-226.
  De Bast 1808 = M.J. De Bast, Recueil d'antiquités romaines et gauloises trouvées
  dans la Flandre proprement dite, Gent, 1808.
  De Bast 1813 = M.]. De Bast, Reetteil d' antiquités romaines et gauloises, second
  supplément, 1813.
  de Loë 1891 = · A. de Loë, Quelles sont les découvertes relatives à l'áge du bronze.
  et au premier age du fer qui ont été faites jusqu'ici en Belgiqtie et quelles
  sont les conséquences à en tirer? Annales de la Fédération Archéologique et
  · Historique de Belgique, 7e congrès, Brussel, 1891, I, pp. 131-157.
   de Loë 1931 = A. de Loë, Belgique Ancienne. Catalogue descriptif et t·aisonné.
  II. Les áges dtt métal. Brussel, 1931.
  Desittere 1973 = M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 27, 1973, pp. 249-252.
  Desittere 1974 = M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 28, 1974, pp. 141-158.
  Desittere 1975 = M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 29, 1975, pp. 117-127.
  De Witte 1888 = A. De Witte, Etat actuel de la numismatique nervienne, Annales
  de la Fédération Archéologique et Historique de Belgique IV, 2, 1888,
  pp. 275-293.
  J. Ghesquière, Mémoire sur trois points intéressans de I' hisGhesquière 1786
  toire monétaire des Pays-Bas, Brussel, 1786.
  Hermand 1864 en 1865 = A. Hermand, Numismatique Gallo-belge de l' histoire
  monétaire des Atrébates, des Morins et des nations galla-belges en général,
  Revue de la numismatique beige, 4e r, II, 1864, pp. 149-201 ; III, 1865,
  pp. 177-209.
  Leman-Delerive 1973 = G. Leman-Delerive, La coupe à bords ourlés, chronologie,
  utilisation et répartition à /' époque de La T ène, L' Antiquité Classique 42,
  1973, pp. 406-426.
  Maertens 1927 = ]. Maertens, Identification de parties de la voie romaine d' Anvers
  vers la mer du nord, Bulletijn der Maatschappij van Geschied- en Oudheidkunde te Gent 35, 1927, pp. 45-57.
  Maertens de Noordhout 1935 = ]. Maertens de Noordhout, Nouvelles fouilles dans
  la Plandre Orientale, Bulletijn der Maatschappij van Geschied- en Oudheidkunde te Gent 42-43, 1934-1935, pp. 36-42.
  Maertens de Noordhout 1938 a = J. Maertens de Noordhout, Fouilles exécutées à
  I' Abbaye de Saint-Bavon à Gand, Bulletijn der Maatschappij van Geschieden Oudheidkunde te Gent 46, 1938, pp. 5-24.
  =
  
  110
  
  M. DESITTERE.
   (8)
  
  Maertens de Noordhout 1938 b = ]. Maertens de Noordhout, Catalogue du musée
  des antiquités de l'université de Gand, St.-Amandsberg 1938.
  Mariën 1945 = M.E. Mariën, Note sur mze bouterolie de /' age du bronze, découverte à Gmtbrugge, Bulletin des Musées royaux d' Art et .d'Histoire, 3e reeks,
  17, 1945, pp. 19-21.
  Mariën 1970 = M.E. Mariën, Le Trou de /' Ambre au Bois de W érimont Eprave,
  Monograpbies d'Archéol~gie Nationale 4, Brussel 1970.
  Mariën 1971 = M.E. Mariën, Tribes and Archaeological groupings of the La Tène
  period in Belgium : some observations. The European Community in Later
  Prehistory, Studies in Honour of C.F.C. Hawkes, London, 1971, pp. 211-241.
  O.O.V.O. VII = Oudheidkundige Opgravingen en Vondsten in Oost-Vlaanderen
  VII, Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, Bijdragen, Nieuwe reeks 2, 1976.
  Plancquaert 1924 = R.P. Plancquaert, A propos de quelques découvertes faites dans
  la Flandre Orientale, Bull. Soc. d'Anthrop. de Bruxelles 39, 1924, pp. 191·
  194.
  Schayes 1854 = A.G.B. Schayes, Catalogue du Musée royal d' Armures, d' Antiquités
  et d' Ethnologie, Brussel, 1854.
  Vander Maelen 1863 = J. Vander Maelen, Carte archéologique, ecclésiastique et
  nobiliaire de la Belgique, Brussel, 1863.
  1
  
  2
  
  3
  
  5
  
  6
  0
  
  7
  Scm
  
  8
  
  9
  
  0
  
  Scm
  
  (11)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  113
  
  12
  
  13
  
  14
  
  16
  
  15
  0
  
  5cm.
  