text: K. Reksonegoro
  Kartini: De feiten
  In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 122 (1966), no: 2, Leiden, 283-289
  
  This PDF-file was downloaded from http://www.kitlv-journals.nl
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  KORTE MEDEDELINGEN
  Het artikel van Dr. Vreede-de Stuers in de Bijdragen van het vorige jaar
  (Kartini, Feiten en ficties, Bijdr. 121, p. 233-244) heeft tot enkele reacties en
  aanvullingen aanleiding gegeven die de redactie hieronder gaarne een plaats geeft.
  Allereerst volgt een artikel dat ontvangen werd door bemiddeling van Mevrouw
  Prof. Dr. E. M. Allard te Nijmegen, en dat geschreven is door een zuster van
  Kartini, Mevrouw Kardinah Reksonegoro te Salatiga. De door schrijfster bijgevoegde stamboom laat wat betreft de kinderen van de regent van Djapara een
  feitelijk verschil zien met de door Dr. Vreede gepubliceerde stamboom, nl. de
  verwisseling van de nummers 6 en 7. Overigens wijkt de stamboom slechts af
  in details van titulatuur en namen.
  Op de vergissing in de volgorde van de stamboom zoals Dr. Vreede die
  publiceerde is in een brief aan haar ook gewezen door de Heer Tjondronegoro
  te Salatiga. De Heer Tjondronegoro heeft ook de titulatuur zoals die voorkomt
  in de eerst gepubliceerde stamboom vervolledigd en gepreciseerd; zijn aanvullingen
  volgen na het artikel van Mevrouw Kardinah.
  Tenslotte ontving de redactie, alweer via Mevrouw Vreede, van de Heer A. van
  Marie te Amsterdam, enkele passages zoals die voorkomen in de onlangs gepubliceerde Ambtelijke Adviezen van C. Snouck Hurgronje, waarin de positie
  van de raden aju in de Javaanse wereld op verhelderende wijze beschreven is;
  ook deze passages mogen tenslotte hier een plaats vinden.
  KARTINI: DE FEITEN
  1. Belangstelling voor Kartini.
   De publieke belangstelling in Indonesia en Nederland voor Kartini
  is nog steeds levendig. Richtte de belangstelling zich vroeger in de
  eerste plaats op Kartini's idealen en denkbeelden over de emancipatie
  van de Javaanse (Indonesische) vrouw en de opvoeding van de kinderen,
  later werden haar brieven bestudeerd om kennis te verwerven over de
  ontwaking van de nationale bewustwording van den Indonesiër. Kartini
  werd van den beginne gerekend tot het nationale kamp.
  Die beide aspecten van Kartini's idealen, haar strijd voor vrouwenemancipatie en die voor nationale verheffing, werden respectievelijk
  gereleveerd tegelijk met de ontwikkeling van de Indonesische maatschappij.
  Nu is de Indonesische vrouw geëmancipeerd en Indonesia een zelfstandige nationale staat. Nu staat Indonesia voor de grote problemen
  van de modernisering van het maatschappelijk en staatkundig leven.
  Dit proces doet andere vragen stellen aan het verleden. Vandaar dat
  het interessant zou zijn, indien een onderzoek zou worden ingesteld
  en een hoofdstuk zou kunnen worden geschreven over Kartini als
  introductrice van de modernisering in Indonesia.
  Daartoe dient een grondig sociologisch onderzoek te worden geëntameerd betreffende levenshouding en mentaliteit, maatschappelijke en
  culturele veranderingen, in Kartini's tijd op Java en in Indonesia.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  284
  
  MEDEDELINGEN.
  Dat onderzoek zou wellicht kunnen worden uitgevoerd in samenwerking tussen instanties in Nederland en Universitas Kristen Satya
  Watjana, in Salatiga, waar schrijfster dezes woont.
  Intussen is de belangstelling van Kartini's denkbeelden, sedert Dr. H.
   Bouman „Meer licht over Kartini", verschoven naar de figuur en het
  leven van Kartini zelf. Dr. H. Bouman stelde zich ten doel een biografie
  van Kartini te schrijven, met het oog op „de geschiedschrijving van
  Indonesia", waarvoor „grote waarde gehecht dient te worden aan alle
  gegevens welke een licht kunnen werpen op de wijze, waarop zich
  nationale en nationalistische gevoelens in Indonesia begonnen te ontwikkelen." (pagina 2). Hij moest echter toegeven, dat de hem ter
  beschikking staande gegevens hem niet in staat stelden zulk een
  levensbeschrijving van Kartini te leveren.
  Deze draad van Bouman werd opnieuw opgevat door Pramoedya
  Ananta Toer in „Panggil aku Kartini sadja" I, II (Noem mij maar
  Kartini), waarin hij gepoogd heeft de figuur van Kartini en haar leven
  te schilderen als een kind van het volk. Kartini wenste inderdaad niets
  anders dan een kind van haar volk te zijn, maar Ananta Toer heeft
  in zijn tendentieuze poging, de historische feiten soms geweld aangedaan.
  De belangstelling en waardering van het Indonesische volk bereikten
  hun toppunt met het Presidenteel Besluit van No. 108/2 Mei 1964,
  dat Kartini verhief tot „nationale heldin".
  2. De feiten.
  Na al deze uitingen van onverminderde interesse voor de figuur van
  Kartini, doet het zeer aangenaam aan kennis te mogen nemen van het
  artikel van Dr. Cora Vreede-De Stuers: „Kartini: feiten en ficties", in
  Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde, deel 121 (pag. 233/244)
  geschreven naar aanleiding van Ananta Toer's publicatie.
   Dit artikel van Mevrouw Cora Vreede-De Stuers is mij door tussenkomst van Mevrouw Dr. E. Allard, hoogleraar te Nijmegen, ter hand
  gesteld. Als blijk van mijn waardering voor het artikel wens ik in het
  ondervolgende de feiten omtrent de figuur van Kartini in het licht te
  stellen. Voor het gemak van de lezer laat ik hierbij gaan onze, naar
  mijn weten, volledige stamboom. Het eenvoudigste voor mij is het
  artikel van Dr. Cora Vreede-De Stuers van kanttekeningen te voorzien.
  Op pagina 234 Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde
  deel 121 (Kartini: feiten en ficties) wordt uit „Meer licht over Kartini"
  van Dr. Bouman, de zin geciteerd, dat Kartini „in werkelijkheid niet
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MEDEDELINGEN.
  285
  
  de dochter was van de Raden Aju, de vrouw van de Regent, hoewel
  zij deze in haar brieven „Moeder" noemde."
  Deze zin kan ik volledig bevestigen. Inderdaad bedoelde Kartini
  met „Moeder" „de Raden Aju", de „garwa Padmi", de „first lady",
  van haar Vader.
  In de tijd van Kartini hadden de Regenten en de Javaanse adel in
  het algemeen meer dan één vrouw. De vrouw, die van dezelfde adellijke
  stand was, en sociaal op de voorgrond trad, was de „garwa Padmi".
  De anderen waren „garwa Selir". Hier moet wel worden verklaard,
  dat de garwa selir ook wettig getrouwd was en in geen geval concubine.
  Op pagina 235 staat: „Kartini's moeder was geen concubine, maar
  de eerste wettige echtgenote van de regent van Djepara. Maar Ngasirah
  was niet van adel." Hibu Ngasirah was „garwa Selir", wettig getrouwde bij vrouw.
   Zij was nog zeer jong toen Vader haar huwde, 14 jaar oud. Ze was
  dus de eerste wettige echtgenote van Vader. Zij was niet van adel,
  een volkskind. Voor een uitvoerige beschrijving verwijs ik gaarne naar
  mijn werk, thans ter perse, „Kartini (het klaverblad) van Djepara".
  Later trouwde Vader de Raden Aju, de first lady. Toen had Hibu
  Ngasirah reeds drie zoons.1
  De Raden Aju, „Hibu" zoals we haar noemden, was een dochter
  van de voormalige regent van Djepara die door Vader vervangen werd
  toen hij afgetreden was.
  „Hibu" was een dochter van Hembah Handojo, de dochter van een
  kamponghoofd van Semat, Djepara. Zij was een wettig getrouwde
  bijvrouw van Hibu's Vader, de afgetreden regent van Djepara. Kartini
  schaamde zich in geen geval voor haar eigen afkomst van moederszijde.
  In haar brieven was zij hierover wellicht niet duidelijk, omdat zij al
  haar aandacht concentreerde op haar idealen, de emancipatie van de
  vrouw en de vooruitgang van ons volk. Daarvoor ontzegde zij zich
  bijna alles, Kartini was de eenvoud en nederigheid in persoon.
  Pagina 237: Bouman veronderstelt, dat de moeder, die Kartini niet
  begreep, de Raden Aju was. Inderdaad was het „Hibu" die haar niet
  begreep, omdat „Hibu" zelf geboren was in de zware feodale tijd en
  als kind opgesloten zat in de Kabupaten (regentswoning) van Djepara.
  Zij ontving alleen godsdienstonderwijs. Later onderwees Vader haar
  het Indonesisch (toen Maleis), gaf haar dagbladen in die taal, die
  1
  
  Dit kan niet juist zijn, ook blijkens de stamboom moet gelezen worden: twee
  zoons (aant. Dr. C. Vreede-de Stuers).
  Dl. 122
  19
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  PRABU BROWIDJOJO
  
  — RADJA
  
  MADJAPAHIT
  
  PENEMBAHAN BROMO
  LIMBU NIRSOJO
  ADIPATI PUGER
  MENAK SIMBAR
  ADIPATI BLAMBANGAN
  MENAK SOEMENDO
  ADIPATI BABADAN
  MENAK GADROE
  ADIPATI TOPOSONO
  MENAK WERDATI LUMADJANG TENGAH
  SINUWUN REBUT PAJUNG
  MENAK LUMPAT BLAMBANGAN
  SINUWUN WAWANGALUN
  PANGERAN KEDAWUNG BLAMBANGAN
  KJAHI BRONDONG
  LANANG DANGIRAN
  PANGERAN ONGGODJOJO
  
  Ji
  
  TEMENGGUNG TJONDRONEGORO
  (bupati Surabaja)
  ADIPATI ARIO TJONDRONEGORO
  (bupati Pati)
  
  s
  
  ADIPATI ARIO TJONDRONEGORO
  (bupati Kudus)
  PANGERAN ARIO TJONDRONEGORO IV
  (bupati Demak) + Raden Aju Pangeran Ario Tjondronegoro
  GARWO PADMI:
  
  R. M. A. A. SOSRONINGRAT
  (bupati Djepara)
  
  R. Aju A. Ario Sosroningrat
  (R. Adjeng Moerjam)
  (Puteri R. M. T. Tjitrowikromo (Madura) dan dilahirkan dari
  garwa-ampil: Mas Adjeng Hembah Handojo, puteri Petinggi
  (desahoofd) Semat-Djepara).
  3. R. Aju Soelastri Tjokrohadisosro— geb. 9-1-1877 (Kudus).
  6. R. Aju Roekmini Santosa
  — geb. 4-7-1880 (Kudus).
  8. R. Aju Kartinah Dirdjoprawiro — geb. 3-6-1883 (Salatiga).
  No. 8 nog in leven R. Aju Kartinah Dirdjoprawiro in Salatiga.
  s
  o
  
  GARWO AMPIL:
  
  Ibu M. A. Ngasirah
  (Puteri Kjahi Modirono dan Njai Hadji Siti Aminah particulier di
  Teloekawoer-D j epara).
  geb. 15- 6-1873 — 1. R. M. Slamet Sosroningrat (Semarang).
  geb. 11- 5-1874 — 2. Pangeran Ario Sosro Boesono (bupati Ngawi).
  geb. 10- 4-1877 — 4. R. M. Pandji Sosro Kartono (Bandung).
  geb. 21- 4-1879 — 5. R. Aju A. A. Kartini Djojohadiningrat (Rembang).
  geb. 1- 3-1881 — 7. R. Aju A. Ario Kardinah Reksonegoro (Salatiga).
  geb. 26-12-1885 — 9. R. M. Sosro Moeljono (Djakarta).
  geb. 11- 3-1888 — 10. R. Aju Soematri Sosrohadikoesoemo (Salatiga).
  geb. 15-10-1592 — 11. R. M. Sosrorawito
  (Semarang).
  Downloaded
  from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  No.
  7 nog
  in leven
  Reksonegoro
  Salatiga. under the terms
  via Open
  Access.
  This Kardinah
  is an open-access
  articlein
  distributed
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MEDEDELINGEN.
   287
  
  „Hibu" spoedig geheel onder de knie had. Zodoende kon zij de
  Westerse gasten te woord staan. Maar de ontwikkeling en de moderne
  begrippen, die Kartini en haar twee jongere zusters hadden miste
  Hibu absoluut.Vandaar het conflict of beter gezegd de „tijdelijke verwijdering" vanwege misverstand, „onbegrip".
  Kartini's eigen moeder Hibu Ngasirah was een kind van het volk.
  Ze kreeg noch onderwijs, noch onderricht in het een of ander, behalve
  in de godsdienstleer. Zij droeg echter alle kinderen, zoons en dochters
  hetzelfde grote, warme hart toe, doch ze begreep ons ook niet. Dank
  zij dat grote, warme hart, dat heel haar leven bezielde, was zij alles
  voor alle kinderen, die haar dan ook aanhingen en liefhadden.
  Later vond Kartini Hibu Ngasirah, en Kartini besefte ten volle
  welk een grote ziel, welk een warm rein hart de nederige Hibu Ngasirah
  had. Kartini gaf Hibu Ngasirah onderricht in de Javaanse taal, zover
  dat Hibu Ngasirah kon lezen en schrijven en later ook corresponderen
  met haar kinderen, die reeds het huis uit waren. Hibu Ngasirah was
  nooit en nimmer van ons weggegaan. Zij was altijd samen met ons
  geweest, met Vader en „Hibu", vanaf de kawedanan (district) Majong
  tot in de kabupaten van Djepara.
  Pagina 239: Onze afstamming staat vermeld in bijgaande stamboom.
  Het is niet zo, dat wij ons schamen over onze volksafkomst („plebejisch",
  vind ik echter geen mooi woord). Integendeel, wij zijn er trots op, dat
  wij, kinderen van een volksmoeder, begrip hebben gehad van de
  vooruitgang en de modernisering in Indonesië, en dat wij hebben mogen
  bijdragen in het dynamiseringsproces.
  Pagina 241: Zoals ik boven reeds vermeld heb, was Hibu Ngasirah
  nooit en nimmer uit ons huis verdwenen. Daarmee staan de beweringen
  van Ananta Toer geheel op losse schroeven.
   Pagina 234: Nadat Vader veel met „Hibu" over ons gepraat had,
  begreep „Hibu" tenslotte de gang en de eisen van de tijd.
  „Hibu" stond weer voor ons open en wij waren niet meer van
  elkaar vervreemd. „Hibu" gaf toen haar volle toestemming aan alle
  verzoeken van Kartini.
  Naar mijn idee was het een behoefte van Ananta Toer om Kartini,
  coüte que coüte, met opoffering van de feiten, uit te beelden als kind
  van het volk. Dat hoefde helemaal niet. De feiten konden feiten blijven.
  Wij zelf zijn er altijd trots op geweest, dat wij uit het volk zijn
  voortgekomen.
  Salatiga, 25 januari 1966
  
  KARDINAH REKSONEGORO
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  288
  
  MEDEDELINGEN.
  Kartini-varia
  Door de Heer Tjondronegoro verstrekte preciseringen in de stamboom van
  Dr. Vreede-de Stuers:
  enz.
  a) P. A. Tjondronegoro
  moet zijn K. P. A
  K. R. A. A. A
  enz.
  b) K. R. A. A. Sosroningrat
  „
  „
  R. M. P
  enz.
  c) 1. R. M. Slamet Sosroningrat
  „
  „
  d) 2. R. M. Boesono Sosroningrat
  „
  „
  R. M. P. Boesono . . . . enz.
  Drs. R. M. P. . . . . (later
  e) 4. R. M. Kartono
  „
  „
  [K. P. A. Sosroboesono).
  f) 5. later R. A. Djojoadiningrat
  „
  „
  K. R. A. A. A. DjojohadiningR. A. S
  enz.
  [rat.
   g) 10. later R. A. Sosrohadikoesoemo „
  „
  
  Enkele citaten uit:
  E. Gobée & C. Adriaanse, eds, Ambtelijke adviezen van C. Snouck Hurgronje,
  1889-1936, drie doornummerende delen, dl. I: 's-Gravenhage, Nijhoff (RGP, kleine
  serie, XXXIII), 1957; dl. I I : (dl. XXXIV), 1959; dl. I I I : (dl. XXXV) 1965,
  resp. pp. 1-856, 857-1761, 1762-2228:
  
  (aan G.G. 9-2-1909)
  zoowel wanneer die zoon volgens een minder juist Europeesch spraakgebruik „onecht" als wanneer hij „echt" h e e t . . ..
  Ten overvloede zij er nog op gewezen, dat het verschil tusschen
  kinderen uit gelijkgradige („echte") en ongelijkgradige („onechte")
  huwelijken in de Gouvernementslanden niet overal even zeer, in de
  Noordelijke gewesten van Midden-Java het minst gevoeld wordt en
  in den later en tijd meer en meer neiging vertoont om te verdwijnen.
   Eensdeels zijn de „echte" vrouwen lang niet altijd de gelijken in rang
  of stand van hare mannen, maar danken zij hare „echtheid" voornamelijk aan de gewoonte, om slechts ééne vrouw aan de Europeesche
  buitenwereld te presenteeren. Aan den anderen kant zijn de „bijvrouwen" van regenten tegenwoordig niet meer, zooals vroeger veelal
  het geval was, eigenlijke bijzitten, maar worden zij van den aanvang
  af met hen in volkomen wettigen echt verbonden als de hoofdvrouw,
  (p. 652)
  (aan G.G. 25-1-1904)
  Enkele regenten of lagere Inlandsche ambtenaren, die nog met meer
  dan ééne vrouw van hunnen stand in den echt verbonden zijn, wonen
  toch in den regel slechts met ééne daarvan in hunne ambtelijke woning
  samen, en alleen deze wordt aan de Europeesche maatschappij als
  hunne echtgenoote voorgesteld. Zelfs waar de Inlandsche omgeving
  de overige vrouwen wegens haar hooge geboorte als raden ajoe mocht
  betitelen — en dit is lang niet altijd het geval — heeft dit toch geen
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  MEDEDELINGEN.
  289
  
  verder gevolg, want officieel is het, alsof die vrouwen niet bestaan,
  behalve ten opzichte der kinderen, die op gelijken voet met de in het
  officieele huwelijk verwekte opgevoed en behandeld worden, (p. 1962-63)
  
  Maternity and its Rituals in Bang Chan
  Modern medicine is helped when it understands the underlying
  rationale of deeply rooted traditional medical systems. It is therefore
  unfortunate that the Bijdragen could not find a reviewer for my
  "Maternity and its Rituals in Bang Chan" more conversant with the
  realities of Thai life, and sensitive to the insights that anthropology
  is giving on practical problems of contemporary life such as maternal
  and child care (Vol. 121, p. 380).
   A competent reviewer would know that ancient and modern belief
  systems co-exist in every civilized state. . . . the evil eye in parts of
  Europe, the heritage of India and animist concepts in Thailand. With
  greater knowledge of southeast Asia, he would not disbelieve that in
  this Buddhist country, "the inhabitants of Bang Chan are influenced
  by Buddhist writings". He would know that a complex ceremony such
  as the ordination, far from being a "mischmasch", has multiple levels
  of meaning. Here the world of Van Gennep is highly pertinent, and
  the findings in present-day ethnology showing the measure to which
  differing cultures shape the concept of man and woman and their
  functions. Such a reviewer would have realized that Phya Anuman's
  forty pages of, not "erschöpfende", but illuminating, documentation,
  and my pedestrian offering are correctives to DeYoung's initial field
  findings. Instead of accusing me of plagiarism, he would then be better
  able to see the reason for the quotation from the Bangkok Calendar
  of 1865, that it is a measure of the extraordinary stability of these birth
  customs; and would know that Phya Anuman's "Life and Ritual in
  Old Siam" was published in English ten years after my field work.
  The statistics so desired were not given because they had already
  been published by H. M. Hauck in no. 39, 22 and 29 of the Data
  Papers of the Southeast Asia program of Cornell University in Ithaca,
  New York.
  JANE RICHARDSON HANKS
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 09:23:06AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  