text: Werkgelegenheid en scholing 2001
  Citation for published version (APA):
  Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, ROA. (2002). Werkgelegenheid en scholing 2001:
  Statistische Bijlage. Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, Faculteit der Economische
  Wetenschappen. ROA Reports No. 007B https://doi.org/10.26481/umarep.2002007B
  
  Document status and date:
  Published: 01/01/2002
  DOI:
  10.26481/umarep.2002007B
  Document Version:
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Please check the document version of this publication:
  • A submitted manuscript is the version of the article upon submission and before peer-review. There can
  be important differences between the submitted version and the official published version of record.
  People interested in the research are advised to contact the author for the final version of the publication,
  or visit the DOI to the publisher's website.
  • The final author version and the galley proof are versions of the publication after peer review.
  • The final published version features the final layout of the paper including the volume, issue and page
  numbers.
  Link to publication
  
  General rights
  Copyright and moral rights for the publications made accessible in the public portal are retained by the authors and/or other copyright
  owners and it is a condition of accessing publications that users recognise and abide by the legal requirements associated with these
  rights.
  • Users may download and print one copy of any publication from the public portal for the purpose of private study or research.
  • You may not further distribute the material or use it for any profit-making activity or commercial gain
  • You may freely distribute the URL identifying the publication in the public portal.
   If the publication is distributed under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license above,
  please follow below link for the End User Agreement:
  www.umlib.nl/taverne-license
  Take down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us at:
  repository@maastrichtuniversity.nl
  providing details and we will investigate your claim.
  Download date: 14 Jul. 2024
  
  Statistische Bijlage
  Werkgelegenheid en scholing 2001
  
  ROA-R-2002/7B
  
  Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt
  Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde
  Universiteit Maastricht
  Maastricht, april 2002
  
  Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van
  druk, fotokopie, microfilm, of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming
  van de directeur van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt. In geval van
  overname van het datamateriaal moet telkens duidelijk als bron worden vermeld: “Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt” of “ROA”. Van publicaties waarin gebruik wordt gemaakt van gegevens uit deze Statistische bijlage ontvangen wij gaarne een exemplaar.
  Hoewel de grootst mogelijke zorg is besteed aan de inhoud van dit rapport, kan het ROA in
  generlei opzicht verantwoordelijkheid op zich nemen voor eventuele onvolledigheden of onjuistheden.
   ISBN 90-5321-335-X
  Sec02.062.doc
  
  Inhoud
  Bladzijde
  i
  
  Voorwoord
  1. Landbouw en visserij
  Tabel 1.1
  Figuur 1.1
  Tabel 1.2
  Tabel 1.3
  Tabel 1.4
  Tabel 1.5
  Tabel 1.6
  Tabel 1.7
  Tabel 1.8
  Tabel 1.9
  Tabel 1.10
  Tabel 1.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling
  veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  1
  2
  2
  3
  4
  5
  6
  6
  7
  7
  8
  8
  
  2. Voeding
  Tabel 2.1
  Figuur 2.1
  Tabel 2.2
  Tabel 2.3
  Tabel 2.4
  Tabel 2.5
  Tabel 2.6
  Tabel 2.7
  Tabel 2.8
  Tabel 2.9
  Tabel 2.10
  Tabel 2.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  11
  12
  12
  13
  14
  15
  16
  16
  17
  18
  18
  19
  
  3.  Chemie
  Tabel 3.1
  Figuur 3.1
  Tabel 3.2
  Tabel 3.3
  Tabel 3.4
  Tabel 3.5
  Tabel 3.6
  Tabel 3.7
  Tabel 3.8
  Tabel 3.9
  Tabel 3.10
  Tabel 3.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  23
  24
  24
  25
  26
  27
  28
  28
  29
  30
  30
  31
  
  4. Metaal en elektrotechniek
  Tabel 4.1
  Figuur 4.1
  Tabel 4.2
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  
  35
  36
  36
  
  Tabel 4.3
  Tabel 4.4
  Tabel 4.5
  Tabel 4.6
  Tabel 4.7
  Tabel 4.8
  Tabel 4.9
  Tabel 4.10
  Tabel 4.11
  
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  37
  38
  39
  40
  40
  41
  42
  42
  43
  
  5. Overige industrie
  Tabel 5.1
  Figuur 5.1
  Tabel 5.2
  Tabel 5.3
  Tabel 5.4
  Tabel 5.5
  Tabel 5.6
  Tabel 5.7
  Tabel 5.8
  Tabel 5.9
  Tabel 5.10
  Tabel 5.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  47
  48
  48
  49
  50
  51
  52
  53
  54
  55
  55
  56
  
  6.  Energie
  Tabel 6.1
  Figuur 6.1
  Tabel 6.2
  Tabel 6.3
  Tabel 6.4
  Tabel 6.5
  Tabel 6.6
  Tabel 6.7
  Tabel 6.8
  Tabel 6.9
  Tabel 6.10
  Tabel 6.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  59
  60
  60
  61
  62
  63
  64
  64
  65
  66
  66
  67
  
  7. Bouw en onroerend goed
  Tabel 7.1
  Figuur 7.1
  Tabel 7.2
  Tabel 7.3
  Tabel 7.4
  Tabel 7.5
  Tabel 7.6
  Tabel 7.7
  Tabel 7.8
  Tabel 7.9
  Tabel 7.10
  Tabel 7.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  71
  72
  72
  73
  74
  75
  76
  76
  77
  78
  78
  79
  
  8. Handel en reparatie
  Tabel 8.1
  Figuur 8.1
  Tabel 8.2
  Tabel 8.3
  Tabel 8.4
  Tabel 8.5
  Tabel 8.6
  Tabel 8.7
  Tabel 8.8
  Tabel 8.9
  Tabel 8.10
  Tabel 8.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  83
  84
  84
  85
  86
  87
  88
  89
  90
  91
  91
  92
  
  9.  Transport en communicatie
  Tabel 9.1
  Figuur 9.1
  Tabel 9.2
  Tabel 9.3
  Tabel 9.4
  Tabel 9.5
  Tabel 9.6
  Tabel 9.7
  Tabel 9.8
  Tabel 9.9
  Tabel 9.10
  Tabel 9.11
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  95
  96
  96
  97
  98
  99
  100
  100
  101
  102
  102
  103
  
  10. Bank- en verzekeringswezen
  Tabel 10.1
  Figuur 10.1
  Tabel 10.2
  Tabel 10.3
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Tabel 10.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Tabel 10.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Tabel 10.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Tabel 10.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Tabel 10.8 Informatisering, 2000
  Tabel 10.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Tabel 10.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Tabel 10.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  107
  108
  108
  109
  110
  111
  112
  112
  113
  114
  114
  115
  
  11.  Horeca en zakelijke dienstverlening
  Tabel 11.1
  Figuur 11.1
  Tabel 11.2
  Tabel 11.3
  Tabel 11.4
  Tabel 11.5
  Tabel 11.6
  Tabel 11.7
  Tabel 11.8
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Informatisering, 2000
  
  119
  120
  120
  121
  122
  123
  124
  125
  126
  
  Tabel 11.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Tabel 11.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Tabel 11.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  127
  128
  128
  
  12. Kwartaire diensten
  Tabel 12.1
  Figuur 12.1
  Tabel 12.2
  Tabel 12.3
  
  Kernindicatoren
  Sectoraal risicoprofiel
  Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000
  Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten
  die trilling veroorzaken, 2000
  Tabel 12.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000
  Tabel 12.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000
  Tabel 12.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting
  het werk heeft verzuimd, 1999
  Tabel 12.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het
  werk heeft verzuimd, 1999
  Tabel 12.8 Informatisering, 2000
  Tabel 12.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998
  Tabel 12.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname)
  Tabel 12.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor
  
  131
  132
  132
  133
  134
  135
  136
  137
  138
  139
  140
  140
  
  13.  Het observatorium-karakter van dit rapport wordt weerspiegeld door het grote aantal indicatoren
  dat de revue passeert. Deze kengetallen hebben steeds als doel opvallende factoren of
  ontwikkelingen te signaleren. Deze Statistische Bijlage beoogt op dit punt wederom te fungeren
  als een naslagwerk, waarin op systematische wijze een totaaloverzicht wordt gegeven van de in
  het hoofdrapport besproken indicatoren.
  Uitgangspunt van zowel het hoofdrapport als deze Statistische Bijlage is dat informatie wordt
  gegeven over de verschillende groepen werkenden in een bepaald beroep of met een bepaalde
  opleidingsachtergrond werkzaam binnen een bepaalde bedrijfssector. In deze Statistische
  Bijlage wordt de informatie gepresenteerd naar bedrijfssector. Per bedrijfssector wordt eerst
  ingegaan op een aantal kernindicatoren die betrekking hebben op de sector in haar geheel.
  Vervolgens wordt door middel van het risicoprofiel voor de betreffende bedrijfssector in beeld
  gebracht in hoeverre bepaalde risicofactoren binnen de desbetreffende sector zich voordoen en
  in hoeverre er scholing wordt aangeboden om kwalificatieveroudering te voorkomen c.q. te
  beperken. Daarna wordt voor de verschillende beroeps- en opleidingssectoren binnen de
  desbetreffende bedrijfssector aangegeven in hoeverre de diverse risicofactoren voor deze
  specifieke groepen werkenden een rol spelen. Ten slotte wordt aangegeven welke groepen
  werkenden binnen een sector tot de doelgroepen voor het scholingsbeleid gericht op behoud
  van werk behoren.
  De gepresenteerde indicatoren worden telkens ook kwalitatief getypeerd, uiteenlopend van ‘erg
  laag’ tot ‘erg hoog’. De typeringen die daarbij worden gebruikt zijn gebaseerd op de gemiddelde
  score voor de totale werkzame bevolking. Dit om de vergelijkbaarheid tussen de werkenden in
  de verschillende sectoren mogelijk te maken. De “trends” die voor een aantal indicatoren worden
  vermeld hebben telkens betrekking op de periode 1998-2000. Wanneer niet kan worden voldaan
  aan de ondergrens voor publicatie of wanneer het gegeven onbekend is, wordt dit in de tabellen
  aangegeven met een -.
   De projectleiding van het WSO is in handen van prof. dr. A. de Grip. Drs. J.B. van Loo en drs.
  J.M.A.F. Sanders speelden een centrale rol bij de uitvoering van het onderzoek en de
  totstandkoming van de rapportage. Aan het rapport is verder meegewerkt door R. Leclercq en S.
  Dijksman. Onze dank gaat bovendien uit naar de leden van de begeleidingscommissie bij het
  Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, te weten: drs. L. Bastiaansen, dr. E. Josten,
  drs. J. Ruitenberg en drs. F. Straatjes.
   i
  
  ii
  
  1.  Landbouw en visserij Tabel 1.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 27 33 67 14 43 hoog erg hoog erg hoog erg laag erg laag Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 7 1 gemiddeld erg laag Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 8 7 5 14 9 6 38 12 12 8 6 10 5 3 8 6 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,02 3.900 0,07 7.600 0,14 10.100 0,15 9.500 0,17 12.100 67 33 3 2 - 3 2 1 3 2 1 4 2 2 4 2 2 4 9 21 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 39 40 30 35 59 81 16 Uitstroomrisico, 1994-1998* 6,4 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* -2,1 Flexibele arbeid, percentage 2000 22 trend dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 2 typering erg laag Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 - Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 1 Risicoprofiel Figuur 1.1 Sectoraal risicoprofiel Landbouw en visserij Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 1.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 werknemers 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 23 27 - gemiddeld hoog gemiddeld erg hoog sterk stijgend constant sterk stijgend - Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 27 - hoog erg hoog erg laag erg hoog gemiddeld erg laag erg laag sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 57 41 - gemiddeld erg hoog gemiddeld laag erg laag laag erg hoog laag erg hoog gemiddeld erg laag erg laag sterk stijgend sterk stijgend stijgend sterk stijgend sterk dalend stijgend stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 2 Tabel 1.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 werknemers 10 tot 20 20 tot 100 36 29 34 erg hoog erg hoog erg hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 34 - erg hoog erg hoog laag laag gemiddeld laag laag sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 31 33 59 - erg hoog hoog erg hoog gemiddeld laag erg hoog erg hoog hoog hoog hoog laag laag sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 3 Tabel 1.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 werknemers 10 tot 20 20 tot 100 77 61 60 erg hoog hoog hoog sterk stijgend stijgend sterk stijgend Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 70 - erg hoog hoog erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg hoog sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 63 61 71 81 - erg hoog hoog erg hoog erg hoog hoog erg hoog erg hoog hoog erg hoog laag erg laag gemiddeld sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 4 Tabel 1.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 werknemers 10 tot 20 20 tot 100 42 42 58 erg laag erg laag gemiddeld stijgend dalend sterk stijgend Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 41 - erg laag laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag constant stijgend sterk stijgend stijgend sterk dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 46 45 45 - erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag laag erg laag erg laag erg laag gemiddeld laag laag sterk stijgend sterk stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend constant dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend Bron: EBB (CBS) 5 Tabel 1.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 6 - gemiddeld erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 14 18 33 6 21 - erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) Tabel 1.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 1 - erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 13 13 - erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 6 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 1.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 werknemers 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 33 - erg laag erg laag laag erg hoog erg laag constant sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend - Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 8 74 - erg laag erg laag erg laag erg laag hoog erg hoog gemiddeld constant sterk dalend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 22 - erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag laag erg laag laag laag erg hoog erg hoog gemiddeld dalend stijgend stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 1.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 6,1 4,0 6,9 20,0 gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO 4,5 11,1 14,9 0,0 3,9 9,1 gemiddeld hoog erg hoog gemiddeld hoog Bron: SEP (CBS) 7 Scholingsinspanningen Tabel 1.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen - erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag dalend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel - erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag sterk stijgend sterk dalend constant - Bron: EBB (CBS) Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 1.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep - Opleiding - Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep Economische administratieve beroepen Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding Bron: ROA 8 VMBO theorie (MAVO) VMBO landbouw en techniek 2. Voeding Tabel 2.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 42 17 40 56 55 erg hoog gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 7 7 gemiddeld hoog Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 25 28 8 10 8 7 21 26 16 9 23 21 8 7 9 9 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,47 79300 0,54 82100 0,82 118200 0,91 129200 0,95 131500 19 13 16 13 - 16 14 5 22 19 4 24 20 6 25 21 8 12 13 21 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 182 234 192 188 180 230 5 Uitstroomrisico, 1994-1998* 5,7 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 0,8 Flexibele arbeid, percentage 2000 11 trend dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 5 typering laag Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 43 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 11 Risicoprofiel Figuur 2.1 Sectoraal risicoprofiel Voeding Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 2.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 41 44 - erg hoog erg hoog - sterk dalend dalend dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 62 24 - erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld erg laag gemiddeld erg laag dalend sterk stijgend dalend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 58 57 66 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld erg laag erg laag constant sterk dalend constant sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend dalend dalend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 12 Tabel 2.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 24 14 hoog gemiddeld sterk stijgend sterk stijgend constant Beroep Pedagogische beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 27 - laag laag hoog hoog laag laag laag laag hoog laag stijgend sterk stijgend sterk stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 28 - hoog erg hoog hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld erg hoog laag gemiddeld laag laag laag sterk stijgend sterk stijgend constant sterk stijgend stijgend - Bron: EBB (CBS) 13 Tabel 2.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 64 53 33 erg hoog hoog gemiddeld constant sterk dalend dalend Beroep Pedagogische beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 57 73 15 44 - erg laag erg laag hoog erg hoog erg laag laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag constant dalend dalend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 45 53 51 62 - gemiddeld hoog hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld erg hoog laag gemiddeld laag erg laag gemiddeld sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 14 Tabel 2.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 54 58 erg laag laag gemiddeld stijgend sterk dalend constant Beroep Pedagogische beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 54 58 59 42 - erg laag hoog laag gemiddeld erg laag gemiddeld erg hoog erg hoog erg laag erg laag dalend constant dalend stijgend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 48 55 61 56 65 - laag erg laag gemiddeld erg hoog erg laag erg laag gemiddeld gemiddeld erg laag hoog hoog laag erg hoog dalend sterk dalend dalend sterk stijgend sterk dalend sterk dalend constant constant sterk dalend dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 15 Tabel 2.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 6 - erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 31 19 - erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag Bron: POLS (CBS) Tabel 2.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 7 - erg laag hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO (Para)medisch 16 19 - erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 16 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 2.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 26 72 - erg laag laag hoog erg hoog erg laag sterk stijgend dalend sterk stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 50 76 - erg hoog laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 67 63 94 98 - laag laag laag laag laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog stijgend dalend sterk dalend sterk stijgend dalend sterk stijgend stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 17 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 2.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 3,4 0,0 6,3 14,3 15,6 gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO 10,3 27,3 2,5 16,7 5,3 0,0 hoog erg hoog laag erg hoog gemiddeld - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 2.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen - erg laag erg hoog gemiddeld laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag sterk dalend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg laag erg laag laag erg laag erg laag erg laag erg hoog hoog erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg laag constant stijgend constant dalend sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 18 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 2.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep - Opleiding Basisonderwijs Psychische belasting Beroep - Opleiding VMBO theorie (MAVO) Informatisering Beroep - Opleiding HO landbouw en techniek Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep Verzorgende en dienstverlenende beroepen Opleiding VMBO theorie (MAVO) Bron: ROA 19 3. Chemie Tabel 3.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 39 22 34 77 60 erg hoog hoog gemiddeld hoog gemiddeld Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 10 - hoog erg laag Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 17 11 6 12 9 8 21 7 9 13 7 27 6 5 6 8 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,35 46900 0,45 59400 0,85 63700 0,91 58600 1,00 60000 30 6 17 14 - 16 15 4 19 17 6 20 18 7 21 19 9 5 9 29 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 859 826 819 834 823 884 1 4 - 0,8 7 trend sterk dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 9 typering erg hoog Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 59 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Uitstroomrisico, 1994-1998* Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 23 Risicoprofiel Figuur 3.1 Sectoraal risicoprofiel Chemie Geen scholing Verzuim w erkdruk* Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico * geen betrouwbare informatie beschikbaar voor deze risicofactor Arbeidsomstandigheden Tabel 3.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 34 40 erg hoog erg hoog dalend dalend Beroep Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 53 - erg hoog gemiddeld gemiddeld laag laag erg laag erg hoog erg hoog sterk dalend sterk dalend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 58 56 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld gemiddeld erg laag erg laag stijgend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 24 Tabel 3.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 23 hoog hoog sterk dalend constant Beroep Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 32 - erg hoog gemiddeld erg hoog laag laag laag erg hoog erg hoog dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 32 - hoog hoog erg hoog erg hoog laag gemiddeld erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld gemiddeld laag laag sterk stijgend sterk dalend sterk dalend stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 25 Tabel 3.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 48 31 hoog gemiddeld stijgend dalend Beroep Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 48 - hoog gemiddeld laag erg laag erg laag erg laag erg laag hoog dalend sterk dalend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 66 48 - erg hoog gemiddeld hoog erg hoog hoog erg laag hoog laag gemiddeld laag erg laag erg laag erg laag dalend dalend sterk dalend sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 26 Tabel 3.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 57 62 - gemiddeld gemiddeld - sterk dalend dalend dalend sterk dalend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 60 65 - erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag laag gemiddeld erg hoog gemiddeld erg laag gemiddeld dalend sterk dalend sterk dalend dalend sterk stijgend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 58 57 69 80 - erg laag gemiddeld laag hoog erg hoog hoog gemiddeld gemiddeld gemiddeld hoog erg hoog erg hoog erg hoog dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend constant stijgend sterk dalend constant Bron: EBB (CBS) 27 Tabel 3.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Technische en Industrieberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen 16 - erg hoog erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 35 64 6 - erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag gemiddeld erg laag erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag Bron: POLS (CBS) Tabel 3.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Technische en Industrieberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen 3 - erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie HO Landbouw en techniek HO Economie HO (Para)medisch 27 - erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 28 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 3.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 58 82 - gemiddeld gemiddeld hoog hoog constant dalend - Beroep Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 73 82 - hoog gemiddeld erg hoog hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog constant dalend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 81 89 88 96 - gemiddeld gemiddeld laag hoog erg laag erg hoog hoog hoog gemiddeld hoog erg hoog erg hoog erg hoog sterk stijgend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 29 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 3.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 4,0 0,0 5,3 11,1 gemiddeld gemiddeld erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO overig MBO HBO WO 0,0 0,0 5,1 4,8 0,0 gemiddeld gemiddeld - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 3.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 11 - erg hoog erg laag erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag erg hoog constant sterk stijgend stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg laag gemiddeld hoog erg hoog erg laag erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag hoog erg hoog erg laag erg laag sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend stijgend constant sterk dalend constant - Bron: EBB (CBS) 30 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 3.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Opleiding VMBO landbouw en techniek VMBO theorie (MAVO) Psychische belasting Beroep - Opleiding Basisonderwijs Informatisering Beroep Economisch- administratieve beroepen Opleiding - Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep - Opleiding - Bron: ROA 31 4. Metaal en elektrotechniek Tabel 4.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 45 32 43 58 54 erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld laag Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 14 3 erg hoog erg laag Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 18 17 14 17 9 7 22 13 10 9 9 12 6 5 8 7 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,66 92800 0,66 149500 0,65 160100 0,70 168800 0,76 172100 4 17 24 21 - 24 22 6 26 23 7 28 25 9 29 26 12 5 5 26 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 1301 1425 1445 1564 1510 1742 6 Uitstroomrisico, 1994-1998* 4,7 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* -0,2 7 trend constant Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 7 typering hoog Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 55 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 35 Risicoprofiel Figuur 4.1 Sectoraal risicoprofiel Metaal- en elektrotechniek Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 4.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 45 50 43 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog sterk dalend stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 59 47 20 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog erg laag erg laag erg laag constant sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 62 37 57 54 21 13 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld hoog erg hoog gemiddeld erg hoog laag gemiddeld erg hoog - stijgend dalend dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend stijgend sterk dalend sterk dalend constant sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 36 Tabel 4.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 58 36 27 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog constant constant stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 45 7 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld laag laag laag constant sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 28 53 38 - erg hoog gemiddeld erg hoog erg hoog erg hoog hoog erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld laag gemiddeld sterk dalend sterk dalend stijgend sterk dalend sterk stijgend constant dalend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 37 Tabel 4.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 61 49 37 - erg hoog hoog gemiddeld hoog sterk dalend stijgend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 56 51 17 - gemiddeld gemiddeld hoog hoog gemiddeld laag erg laag erg laag erg laag laag constant dalend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 66 46 67 45 - erg hoog gemiddeld erg hoog hoog hoog gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld erg laag erg laag laag sterk stijgend stijgend stijgend sterk dalend dalend stijgend constant sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 38 Tabel 4.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 42 56 62 53 erg laag gemiddeld gemiddeld laag sterk dalend constant dalend sterk dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 58 52 60 64 - erg hoog erg hoog hoog gemiddeld laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog laag laag sterk dalend dalend sterk stijgend sterk dalend dalend constant sterk stijgend stijgend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 50 61 50 58 61 54 79 73 - laag gemiddeld laag laag erg laag gemiddeld gemiddeld laag erg laag erg hoog erg hoog erg hoog erg laag constant stijgend dalend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend constant dalend sterk dalend constant constant sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 39 Tabel 4.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen 18 33 5 - erg laag erg hoog erg hoog erg laag gemiddeld erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 35 26 13 53 17 13 4 - erg hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog erg hoog erg hoog laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog Bron: POLS (CBS) Tabel 4.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen 4 - erg laag laag erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 2 47 17 5 - erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg hoog gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 40 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 4.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 29 51 65 - laag gemiddeld gemiddeld laag stijgend sterk stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 45 37 89 97 - gemiddeld erg hoog gemiddeld laag erg laag hoog erg hoog erg hoog hoog gemiddeld stijgend sterk stijgend sterk dalend constant stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 26 53 33 71 60 85 98 97 - laag gemiddeld laag erg laag erg laag hoog gemiddeld hoog laag erg hoog erg hoog gemiddeld sterk stijgend constant sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend constant dalend dalend sterk dalend Bron: EBB (CBS) 41 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 4.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Technische en industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 3,9 11,1 7,5 0,0 15,4 gemiddeld erg hoog gemiddeld erg hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 14,9 12,5 6,3 11,1 2,7 4,9 0,0 erg hoog erg hoog gemiddeld hoog gemiddeld gemiddeld - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 4.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 8 - erg hoog erg laag erg laag hoog erg laag erg hoog laag erg hoog erg laag gemiddeld erg hoog stijgend dalend sterk dalend constant sterk stijgend sterk stijgend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 10 - erg laag erg laag gemiddeld erg laag gemiddeld erg laag erg hoog laag erg laag erg hoog laag erg hoog erg laag constant sterk dalend stijgend sterk dalend sterk stijgend sterk dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 42 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 4.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Transportberoepen Opleiding Basisonderwijs Psychische belasting Beroep - Opleiding - Informatisering Beroep - Opleiding HAVO/ VWO Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep Verzorgende en dienstverlenende beroepen Opleiding Basisonderwijs Bron: ROA 43 5. Overige industrie Tabel 5.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 38 25 42 47 54 erg hoog hoog gemiddeld gemiddeld laag Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 10 10 hoog erg hoog Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 17 12 8 8 8 9 41 18 10 14 5 18 6 6 9 7 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties Technologische ontwikkelingen 1997 1998 1999 2000 2001 1997-2001* FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) 0,48 61500 0,48 67900 0,49 66300 0,53 72400 0,57 74800 4 5 16 13 - 15 14 6 17 15 6 18 16 8 19 17 10 5 7 22 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 51 54 65 65 57 74 7 Uitstroomrisico, 1994-1998* 4,2 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* -0,9 6 trend sterk dalend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 4 typering erg laag Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 48 Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 47 Risicoprofiel Figuur 5.1 Sectoraal risicoprofiel Overige industrie Geen scholing Verzuim w erkdruk Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico Arbeidsomstandigheden Tabel 5.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 33 43 36 - hoog erg hoog erg hoog erg hoog constant stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 60 41 16 - erg laag gemiddeld gemiddeld erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog erg laag laag erg laag sterk stijgend constant constant sterk stijgend constant sterk stijgend sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 39 47 49 48 24 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog hoog laag erg hoog gemiddeld hoog gemiddeld laag laag stijgend sterk stijgend constant sterk dalend stijgend sterk dalend dalend dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 48 Tabel 5.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 29 29 21 - erg hoog erg hoog hoog erg hoog stijgend stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 29 41 8 - laag laag erg hoog erg hoog gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag gemiddeld erg hoog constant constant dalend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 28 41 31 - erg hoog gemiddeld erg hoog erg hoog hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld hoog gemiddeld hoog laag stijgend dalend stijgend stijgend sterk stijgend sterk stijgend dalend stijgend stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 49 Tabel 5.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 43 49 37 - gemiddeld hoog gemiddeld erg hoog stijgend stijgend stijgend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 48 58 50 22 - erg laag erg laag hoog hoog hoog laag gemiddeld erg laag gemiddeld erg hoog sterk stijgend dalend constant stijgend sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 48 42 62 51 46 21 - hoog gemiddeld erg hoog erg hoog hoog laag gemiddeld laag erg hoog laag erg laag erg laag constant stijgend stijgend dalend sterk stijgend sterk stijgend dalend constant sterk stijgend sterk stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 50 Tabel 5.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 500 of meer 54 58 53 - laag gemiddeld laag erg laag stijgend constant dalend - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 77 58 46 53 - erg hoog erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg hoog laag erg hoog gemiddeld erg laag erg laag sterk stijgend constant dalend dalend constant constant stijgend sterk stijgend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 36 50 46 64 65 61 74 72 78 - erg laag laag erg laag erg laag erg laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg hoog hoog erg hoog erg hoog constant sterk dalend dalend sterk dalend sterk stijgend sterk stijgend dalend dalend dalend stijgend constant stijgend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 51 Tabel 5.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 12 6 14 5 - hoog gemiddeld erg hoog erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 18 4 17 45 16 6 - erg hoog laag erg hoog erg hoog erg laag erg hoog gemiddeld erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog Bron: POLS (CBS) 52 Tabel 5.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 6 6 23 13 100 - erg laag gemiddeld hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 11 15 12 45 25 5 65 - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg laag erg hoog gemiddeld erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag Bron: POLS (CBS) 53 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Tabel 5.8 Informatisering, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 5 tot 10 10 tot 20 20 tot 100 100 tot 500 500 of meer 41 47 50 - laag gemiddeld gemiddeld gemiddeld erg laag stijgend stijgend constant - Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 14 51 21 75 63 77 100 94 erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag hoog gemiddeld hoog laag erg hoog erg hoog stijgend dalend sterk dalend stijgend sterk stijgend stijgend dalend dalend sterk stijgend sterk dalend Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel 14 51 21 75 63 77 100 94 89 erg laag gemiddeld erg laag hoog gemiddeld hoog laag erg hoog erg hoog hoog stijgend dalend sterk dalend stijgend sterk stijgend stijgend dalend dalend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend Bron: EBB (CBS) 54 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Tabel 5.9 Uitstroomrisico, gemiddeld jaarlijks percentage, 1994-1998 % typering Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en industrieberoepen Transportberoepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en dienstverlenende beroepen 0,0 0,0 4,9 3,4 4,3 0,0 7,7 9,1 gemiddeld gemiddeld gemiddeld hoog hoog Opleiding Basisonderwijs VMBO theorie VMBO overig HAVO/VWO MBO HBO WO 6,4 2,7 4,9 6,3 3,6 2,4 0,0 gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld gemiddeld laag - Bron: SEP (CBS) Scholingsinspanningen Tabel 5.10 Deelname aan bedrijfsopleidingen, 2000 (momentopname) % typering trend Beroep Pedagogische beroepen Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 5 - erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog laag erg laag erg laag sterk stijgend stijgend sterk dalend stijgend sterk dalend constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg laag gemiddeld erg laag erg laag erg laag laag laag erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag sterk stijgend constant sterk dalend sterk stijgend stijgend constant sterk stijgend sterk stijgend sterk dalend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 55 Doelgroepen voor scholingsbeleid Tabel 5.11 Risicogroepen binnen de sector per risicofactor Lichamelijke belasting Beroep Transportberoepen Opleiding Basisonderwijs Psychische belasting Beroep Opleiding Informatisering Beroep Opleiding Transportberoepen Economisch- administratieve beroepen MBO dienstverlening en gezondheidszorg HAVO/ VWO Culturele beroepen HO economie HO landbouw en techniek Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Beroep Verzorgende en dienstverlenende beroepen Opleiding - Bron: ROA 56 6. Energie Tabel 6.1 Kernindicatoren Arbeidsomstandigheden Belastende arbeidsomstandigheden % typering Lawaai Trilling Kracht zetten Beeldschermwerk Tijdsdruk 22 22 28 83 63 gemiddeld hoog gemiddeld hoog gemiddeld - erg laag erg laag Verzuim vanwege lichamelijke belasting, percentage 1999 Verzuim vanwege de hoge werkdruk, percentage 1999 Technologische en organisatorische ontwikkelingen Organisatorische ontwikkelingen 1992-1994* 1994-1996* 1996-1998* 1992-1998* 4 5 19 17 6 2 67 60 1 1 44 67 2 1 22 24 2001 1997-2001* 4,43 4,64 4,68 951700 1010200 1032200 -3 2 Kleine veranderingen Intensieve veranderingen Veranderingen in positie Interne reorganisaties 1997 1998 5,23 940700 4,42 945800 147 135 - 141 134 58 135 127 61 139 131 74 139 134 82 -1 0 12 1994 1995 1996 1997 1998 1999 1994-1999* 97 103 64 135 167 99 0 Uitstroomrisico, 1994-1998* 3,6 - Verwachte uitbreidingsvraag, 2001-2006* 0,3 6 trend sterk stijgend Deelname aan bedrijfsopleidingen, percentage 2000 (momentopname) 8 typering hoog Cursusparticipatie, percentage 1998-2000 62 Technologische ontwikkelingen FTE's ICT-personeel Reële automatiseringskosten (euro) Aantal PC's** Aantal PC's in netwerk** Aantal internet-PC's** (verandering 1998-2001) Reële R&D uitgaven 1999 2000 Ontwikkelingen in de structuur van de werkgelegenheid Flexibele arbeid, percentage 2000 Scholingsdeelname Bron: K&E, POLS, Automatiseringsstatistieken (allen CBS), Arbeidsaanbod- en arbeidsvraagpanel (beiden OSA), POA (ROA) * ** Gemiddelde jaarlijkse percentages Aantal per bedrijf 59 Risicoprofiel Figuur 6.1 Sectoraal risicoprofiel Energie Geen scholing Verzuim w erkdruk* Technologische ontw ikkelingen Verzuim lichamelijke belasting* Organisatorische veranderingen Uitstroomrisico * geen betrouwbare informatie beschikbaar voor deze risicofactor Arbeidsomstandigheden Tabel 6.2 Percentage werkenden dat wordt geconfronteerd met lawaai tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 19 gemiddeld sterk stijgend sterk dalend Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 46 - erg laag erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog sterk dalend sterk stijgend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 37 - erg laag erg laag erg hoog erg hoog erg laag laag erg hoog gemiddeld erg hoog gemiddeld erg laag erg laag erg laag dalend dalend stijgend - Bron: EBB (CBS), bewerking ROA 60 Tabel 6.3 Percentage werkenden dat gebruik maakt van gereedschap of apparaten die trilling veroorzaken, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 20 tot 100 20 hoog constant Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 50 - laag laag erg hoog laag laag laag laag laag laag constant - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 42 - laag laag erg hoog erg hoog laag laag erg hoog laag laag gemiddeld gemiddeld laag laag dalend stijgend sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 61 Tabel 6.4 Percentage werkenden dat kracht moet zetten tijdens het werk, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 27 gemiddeld sterk dalend dalend Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen 58 - erg laag erg laag hoog erg hoog erg laag erg laag gemiddeld erg laag gemiddeld constant sterk dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 53 - laag laag hoog erg hoog erg hoog erg laag hoog erg laag erg laag laag erg laag erg laag erg laag dalend sterk dalend sterk dalend - Bron: EBB (CBS) 62 Tabel 6.5 Percentage werkenden dat onder hoge tijdsdruk werkt, 2000 % typering trend Bedrijfsgrootte 10 tot 20 20 tot 100 63 gemiddeld stijgend sterk dalend Beroep Culturele beroepen Agrarische beroepen Technische en Industrieberoepen Transportberoepen Medische en Paramedische beroepen Economisch-administratieve beroepen Informaticaberoepen Sociaal-culturele beroepen Verzorgende en Dienstverlenende beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 60 70 - erg laag erg hoog gemiddeld hoog erg laag hoog gemiddeld erg laag erg laag erg laag sterk dalend sterk dalend stijgend dalend - Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch 60 69 - erg laag gemiddeld erg laag hoog erg hoog erg hoog gemiddeld erg hoog erg laag hoog erg hoog erg hoog erg laag sterk dalend dalend sterk dalend sterk dalend dalend constant sterk dalend sterk dalend constant sterk stijgend - Bron: EBB (CBS) 63 Tabel 6.6 Percentage werkenden dat als gevolg van klachten door lichamelijke belasting het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen - erg laag erg laag erg laag erg laag Opleiding Basisonderwijs VMBO Theorie VMBO Landbouw en techniek VMBO Economie VMBO Verzorging HAVO/ VWO MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg hoog erg laag erg laag erg laag erg laag erg laag erg hoog erg hoog Bron: POLS (CBS) Tabel 6.7 Percentage werkenden dat als gevolg van problemen met de werkdruk het werk heeft verzuimd, 1999 % typering Beroep Culturele beroepen Technische en Industrieberoepen Economisch-administratieve beroepen Openbare orde- en Veiligheidsberoepen 20 - erg laag erg laag erg hoog erg laag Opleiding MBO Landbouw en techniek MBO Economie MBO Dienstverlening en gezondheidszorg HO Landbouw en techniek HO Economie HO Onderwijs en sociaal cultureel HO (Para)medisch - erg laag erg hoog erg laag erg laag erg laag - Bron: POLS (CBS) 64 Technologische en organisatorische