text: Toen dook hij achter de krokodil aan en
  pakte hem (de schelp) vast met de voorpoten, terwijl de krokodil de andere kant
  greep. Daarop betwistten zij elkaar het
  bezit er van. Terwijl zij dat deden, raakte
  de leguaan buiten adem en moest zijn tong
  loslaten. De krokodil pakte hem op en
  liep er mee weg en ( daarom) is hij nu
  hier in de zee.
  ] ase!-Weinami.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  301
  
  152. Waar de nipahpalm en de palmwijn vandaan komen.
  Ghaiwerei Munimondai. Somaraigha bawari na rosagha ma iro
  ma ghero. Maika ruiwausara
  ghaidogha. Ruiwa gheika Ghaiwerei Munimondai iekiwa roaema. Wu somaragha urana regha.
  Maika nunggu ra we esagha, sumoio. Sumoieka suka esagha.
  Subeka ianggeina araigha. Maika raiwa maika iekawana rasagha
  we unagha iuno; unagha Beghi
  kisi Soghi kikuno. Kikuangguana
  esagha. Esa munggieka kisikiwe
  ghao uorioikio. Uoroikieka tamoieka nungguigha kikuno. Ronina kituka kikunina.
  Ghaiwerei Munimondai. De nipahpalm
  kwam van de bergen naar beneden rollen
  en dreef de rivier af. Toen haalde Ghaiwerei Munimondai hem aan met een
  bamboepikhaak. Hij pakte de nipahpalm
  en zette hem op het land.
  Toen ging die man palmwijn maken.
  Door hem af te snijden tapte hij palmwijn en deed het in een bamboekoker.
  Hij nam het mee en schonk het in een
  klapperdop en gaf het de hond te drinken.
  De honden Beghi en Soghi dronken er
  van. Zij probeerden de palmwijn en raakten onder de invloed en werden samen
  dronken en begonnen hem uit te jouwen.
  Vervolgens hebben de mensen er van gedronken en (nu) kunnen ze het goed
  tappen en drinken.
  Oude vrouw van Nubuai.
  153. Hoe de aardbevingen ontstaan.
   Inggoibini kisi Insosi kisiki oaiwa
  dighasigha. Maika kuigha kinimasaika iona iafa: "Minimasa
  rafobuara dighasi". Maika fobuarieka we dighasigha. Maika
  inawa sarama nugha ma. Maika
  kisiki oaiwa ana eugha.
  Inggoibini houdt samen met Insosi de
  wacht over de aardbevingen. En als nu
  de jongelui een grapje uithalen (waarschijnlijk is bedoeld: ongeoorloofde omgang hebben), dan zegt zij: ,,]uIIie hebben
  een grapje gemaakt en ik laat een aardbeving los". En als ze loslaten, ontstaat
  er een aardbeving. Onlangs heeft ze zich
  ook weer gericht tot ons dorp (toen was
  er namelijk een aardbeving). Zij bewaken
  met haar beiden de basis van de aarde.
  Umesi-Nubuai.
  154. Wie de framboesia verwekt.
  Mangha rinasanai Nurei we afafuro. loaina ghaidogha. Afafui-
  
  Een man, genaamd N urei, verwekt de
  framboesia en hij zit in de rivier. En die
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  302
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  gha kiminana kuigha we wawuaigha kuigha kidoaigha.
  framboesia. . .. als ze daar blijven met
  de kinderen, dan krijgen de kinderen
  bulten in de keel.
  Anawuri-Nubuai.
  155. Waardoor open beenwonden ontstaan.
  Anggoigha rinasanai Aiwawai
  minana rongha. Fimbo ra iana
  mama fimbo ra ma maina rongha sigha wea. Ra iangha kaiso
  ghaidoigha fimbo rirona sigha
  ma. Ra mangga kisi aifagha rinasanai Aipousi, kimaina kena
  na rongha.
  N ungguini kirasadoiengga kikafa: "Aomofanggi ako".
  Sai makoina rao, bingha Aipousi
  ra wetero. Kimaina we arogha
  wenasanai Ghaifurigha.
  Dangga kakabara wa ghoghoidogha. Masingha afa kokana wa
  kumbe ewomo. Afa ti ti ninini
  imaia na rongha ewomo. Mangga niarakai, etokuini kipero. Sora Anderiangga anana ghoigha
  minana we sigha. Dangga keamari ewomo. Keamariangga afa
  banggaini .werakai. Dangga wu
  boafa aroabo.
  Er zit een slang Aiwawai in een put.
   Eerst gaat hij eten en dan komt hij weer
  in die put zitten. Eerst gaat hij aan alle
  riviertjes eten en dan weer naar die put.
  Als hij daar komt, leeft hij met een kreeft,
  Aipousi genaamd, samen in die put.
  Toen de mensen hier hen vonden zeiden
  ze: "Wij zijn je grootouders".
  's Morgens gaan ze weer weg en de vrouw
  Aipousi gaat apart. Ze zitten in een sagobos, genaamd Ghaifuri.
  Als we daar komen, zijn we bang, want
  het is een gevaarlijke plek. En wij bukken
  niet om dat water te drinken en we mogen
  onze schaduw in die put niet zien. Anders
  zouden we onder de wonden komen en
  onze jongere broers zouden sterven. Een
  lenggoea-boom Anderi staat op die plaats,
  waar die slang zit en als we daar komen,
  mogen we er niets afbreken. Als we dat
  doen, zullen we wonden aan de handen
  krijgen. Als we daarheen gaan, verzamelen
  we alleen maar boshout.
  Rowui-Woinui.
  156. Hoe het witte strand bij Ambwni ontstond.
  Napans.
  Mangganggani Serapasanai kisiuaina rewofone. Ngganggani 1 )
  Serapasanai iyona sawaiwoni 2)
  
  De visarend en Serapasanai woonden
  samen op de achterkaap. Serapasanai gaf
  bevel aan een palmboom om met hem
  
  1) Het woord ngganggani is hier niet vertaald.
  2) Sawaiwoni is in het volgende verhaal een eigennaam.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  dakiwi ma Satawi mao. Kisikimundaruka. Mana mangganggani
  riwima Serapasanai ie iwu wima.
  Kisikitoraruko kisiuaina rewowa
  Nggondami.
  303
  
  over te buigen naar Satawi toe. Zij waren
  samen aan het vechten, want de visarend
  had een dochter en met dat meisje wilde
  Serapasanai trouwen. Ze gooiden naar
  elkaar, terwijl ze zaten op kaap Nggondami.
  Justina-Ambumi.
   157. Incest veroorzaakte de terugtrekking der Aighei.
  Napans.
  Manggenggoni iyenadawa bingga Aiwei Riwai. Aiwei Riwai
  iniamara. Weka sawaia Sawaiwoni. I yona ha dakiwio fone
  iyoare sa fono.
  Manggenggoni sliep bij zijn zuster Aighei
  Riwai en daarop werd zij beschaamd en
  toen was er een palm Sawaiwoni en op
  haar bevel zwiepte die haar naar achteren
  en zo is ze in de bovenstreek blijven
  wonen.
  H anna-Weinami.
  158. De mythische wezens, die de berg Rumborumboi gevaarlijk maken.
  Napans.
  Kisiri Oweimbara Rowei iyuaina
  Rumborumboi. Omodani Serewiawi. Ruma irinasandai Ameni.
  Haraiwoianggi Manggusi Aririeni. Sakurui Aikonda. Kisiuare we
  kawarui mino. Iyowusa we iyomoda Serewiawi.
  Justina-Ambumi.
  Kisiri Owei Umbaranowei 1) zit op Rumborumboi. Zijn kleinkind is Serewiawi,
  zijn huis heet Ameni, de palen van zijn
  haard Manggusi Aririeni, zijn wandelstaf
  Aikonda. Ze zitten daar samen een
  katjangtuin te maken, die hij gekocht
  heeft voor zijn kleinkind Serewiawi.
  159. Waarom de dorpen op Japen zich verspreidden.
  Ghoaigha kikuna esa. Maika kiwe keghangha ke rudo rowu kipaiambe. Maika inawa kipadagharori.
  Maika kinoa ma Manikorano kikafa: "Awo ma auna ariesaini".
  De Binnenlanders gingen palmwijn drinken. Toen deden ze een ringslang in een
  draagtas, die ze versierd hadden. Daarop
  bonden ze die van boven dicht.
  Toen riepen ze het hoofd van (het eiland)
  Mani (in de Ambai-Archipel): "Kom
  hier je palmwijn drinken".
  1) Wellicht is de door de vertelster gebezigde vorm van de naam door contractie en
  
  assimilatie ontstaan.
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  304
  
  WAROPENSE TEKSTEN
  
  Maika wo nde. Wo ndeika kikafa: "Aghoai ghei iato ambeauo
  na esaghaika aghuno".
  Maika kiwe esabaraigha ioare
  iekawai iuno. Iungha mobeka kikafa: "Aupapisa rowugha ato
  awu arisabaku".
   Maika saraghaika keghangha
  iafamio. Fenina. Maika iinggasa
  nu rauo. Maika ghare amoma
  Arieipi ghare amoma Mariadei.
  Toen gingen ze aan land. Vervolgens
  zeiden ze: "Ga zitten, dan zullen we je
  palmwijn te drinken geven".
  Daarop gaven ze een kalebas met palmwijn en hij bleef zich maar inscheppen
  en drinken. Na het drinken zeiden ze:
  "Doe die draagtas open, dan kun je je
  wat tabak nemen".
  Toen hij de hand er in stak, beet de
  ringslang hem dood. Hij heeft de dorpen
  aan zee gesplitst. Sommigen zijn gevlucht
  naar Ariepi en anderen naar Mariadei.
  Jonge man van Nubuai.
  XVII. VERSCHILLENDE DIER VERHALEN.
  160. Het gevaarlijk karakter der sacrale dieren.
  Noisigharei. Maika ko kiparako.
  Bimbogha kisi mambogha kiwo
  parabeka kiwoura rinagha. Rina
  we ado mambogha iandoromi.
  Ianieka kitasari kiwei naina ghaghaika kirawuari.
  Rinagha rawarieka iotaradakisi.
  Rinagha we nunggue wu kanagha rad aki wa munggi na anagha. Maika bimbogha ianitau
  sirio. Maika rinagha iafa: "Mitiafuraika mimunda wea. Raighaidoaika ram ai na".
  Maika kikafa: "Atipaboauo. Awe
  adogha angganauo".
  Maika rinagha wewa ianggi na
  kanagha. Maika kikona kikafa:
  
  Noisigharei. Eens ging men vis schieten.
  Daarbij omsingelden een zuster en een
  broer een rina (sacrale vis), die de gedaante had van een vis, en de broer schoot
  hem aan de pijl. Vervolgens vilden ze hem
  en legden hem neer in de prauwen gingen
  weg.
  Maar de rina ging op hen af en stond op
  om hen achterna te gaan. De rina veranderde in een mens, nam een boog en
  liep hen achterna om ze op het land te
  doden. De zuster keek naar buiten en
  herkende hem. De rina zei: "Hoewel
  jullie mij voor het eerst zagen, hebben
  jullie mij toch maar gedood. Het was
  mijn water, waar ik in zat".
   "Wij zagen U voor iets anders aan",
  zeiden ze. "U waart een vis en toen hebben wij U bepijld".
  De rin a wilde hen met zijn boog bepijlen. Maar zij zeiden: "Ga naar be-
  
  Dr G. J. Held - 9789004286429
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 05:29:45AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  