text: 91
  Dat bij den phytopathologischen dienst nog niet alles zoo
  is, als het moet worden, stem ik gaarne toe. Maar men vergete
  niet, dat her nog geen jaar geleden is dat de nieuwe regeling
  tot stand kwam. tk twijfel niet of 6n door de medewerking
  der Regeering, door her aanstellen van meer personeel, waar
  dat noodig is, ~n door de medewerking van den kant der
  belanghebbenden, ~n door den ijver en het tactvol optreden
  van allen, die bij de uitoefening van den phytopathologischen
  dienst een rol te spelen hebben, zal deze dienst weldra hier
  te lande zich zeer belangrijk ontwikkelen, tot hell van onze
  bodemkultuur.
  Van welke beteekenis de algemeene phytopathologische dienst
  kan worden, ook wanneer eene bepaalde ziekte plotseling het
  hoofd opsteekt, is in den zomer vail 1909 gebleken bij de
  bestrijding van den Amerikaanschen krtlisbessenmeeldauw. De
  kruisbessenteelt is in verschillende streken van Nederland eene
  ho~gst belangrijkc ktlttuur, waarvan de ondergang voor die
  streken noodlottig zou ziin ; en de Amerikaanschekruisbessenmee!dauw is cene ziekte, die ~_m de bessen aaniast en bederft,
  On de aangetaste sf.ruiken, wauueer niet tijdig wordt ingegrepen,
  na twee ~ drie jarel~ waarde!oos maakt, daar z i j h u n d e n g r o e i
  beneemt en de b!oem- en vruchtvorming allengs sterk doet
  verminderen en eindclijk doet ophouden.
  De verbreidhl!~ van den Amerikaanschen kruisbessep.meeldauw kan op verschillende wijze,1 geschieden, n.l.:
  1°, gedureude bet voorjaar en den z o m e r
  a, doordat de kiemen der zwam, die de ziekte veroorzaakt,
  door de~ wind, aan de kleeren van lnenschep,, door vogels
  of insekten naar tot dusver cmbesmette struiken (resp.
   l~.aar tot dtlsvcr onbesmette percee!en) worden overgebrac ht ;
  b. doordat dezc kiemen der zwam met de geoogste vruchten
  
  92
  en met het verpakkingsmateriaal, dat voor deze heeft
  gediend, naar elders worden getransporteerd;
  2 °. gedurende den verzendtijd der struiken en stekken (herfst,
  winter, 't vroege voorjaar): doordat de overwinteringstoestand van den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw
  van uit boomkweekerijen naar bessentuinen wordt gebracht met door de eigenaars van deze bessentuinen
  aangekochte struiken en stekken.
  Het ligt in den aard der zaak, dat pogingen werden aangewend ~n om den meeldauw, waar hij eenmaal zich had gevestigd, te vernietigen, ~n om de verbreiding daarvan 11aar
  andere streken te voorkomen.
  Daartoe was in de eerste plaats noodig te maken dat zoo
  mogelijk ieder belanghebbende de verschijnselen en den aard
  der ziekte leerde kennen. Hiervoor dienden 1o. voordrachten
  over den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw, waarbij natuurlijk scheuten en vruchten in verschillende stadi~n van
  aantasting werden vertoond; 20. populaire artikelen in allerlei
  vakb]aden, in grootere dagbladen en in plaatselijke couranten;
  3 o. tentoonstelling van praeparaten op formaline van door de
  ziekte aangetaste kruisbessenscheuten en struiken, met een
  daarbij opgehangen karton, vermeldende het meest belangrijke
  omtrent de ziekte, hare wijze van verbreiding, hare voorkoming
  en bestrijding. Laatstbedoelde praeparaten werden op 74 plaatsen in Nederland gedeponeerd; in de allereerste plaats in de
  belangrijkste centra van kruisbessenteelL in veilingslokalen, in
  schoolgebouwen, waar tuinbouwcursussen worden gegeven, in
  sommige herbergen, in stationswachtkamers, op veerponten, kortom op allerlei plaatsen, welke k0nden worden geacht, door de belanghebbende practici veelvuldig te worden
  bezocht.
   Verder was her noodig, dat door nauwgezette controleurs werd
  vastgesteld, waar de ziekte voorkwam. Naast de twee con-
  
  93
  troleurs, die vast aan den phytopathologischen dienst zijn
  verbonden, werden door de Regeering, op mijn verzoek met
  het onderzoek van kweekerijen en kruisbessentuinen belast
  zeven leeraren aan verschillende Rijkslandbouw- en Rijkstuinbouwwinterscholen, en verder hog de tuinbaas aan den Pomologischen ruin te Tiel. Alvorens tot de inspecties over te
  gaan, werden deze ambtenaren naar Wageningen ontboden en
  nauwkeurig met de verschijnselen, den aard etl de verbreiding,
  alsmede met de bestrijding van den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw op de hoogte gebracht.
  In de Over-Betuwe, waar de intusschen benoemde commissie van advies zeer actief optrad, en inzonderheid de Voorzitter, de Heer van Lennep, geen moeite ontzag, werd het werk
  grootendeels aan de genoemde commissie overgelaten, welke
  bovendien voor haar district een afzonderlijken coatroleur voor
  de inspecties in dienst had genonlen, hi. een ambtenaar der
  Nederlandsche Poln~logische vereeniging, die door den Directeur dezer vereeniging gedurende hetgeheeleinspectie-seizoen
  ter beschikking der c¢~minissie werd gesteld.
  Er werden in 1909 in Nederland in 't geheel 254 boomkweekerijen en 1105 bessentuinen ge/nspecteerd; en onderscheidene van deze kweekerijen en tuinen werden meer dan
  E6nmaal bezocht. Het spreekt van zelf dat de uoodige maatregelen werden genomen o m t e voorkomen, datdecontroleurs
  de kiemen der ziekte aan hunne kleeren overbrachten naar
  onbesmette tuinen en terreiuen.
  Werd de Amerikaansche kruisbessenmeeldauw in eenen
  bessentuin geconstateerd, dan werd den eigenaar aangewezen
  wat hi] te doen had, ul. 1' alle aangetaste scheuten afsnijden
  en verbranden of in kokend water ontsmetten, en 2 o de aangetaste bessen plukken en insgelijks met kokend water behandelen. Slechts ingevalleu van zeer ernstige besmetting werd
  aanbew~len, de aan,~etaste struiken te rooien en vernietigen.
   94
  Verder werden de noodige aanwijzingen gegeven omtrent
  tlet plukken en verzenden der geoogste gezonde bessen, en werd
  raad gegeven, hoe te handelen met het verpakkingsmateriaal. - Bij het bezoek van boom!cweelceHjenwerd bij geringe besmetting insgelijks aanbew)len, de aallgetaste scheuten af te
  snijden en te ontsmetten. Maar hier is het vee] eerder noodig, over te gaan tot rooien en verbranden van de aangetaste
  struiken. En dit om twee redenen: Wmreerst toch is her
  aanwezig zijn van de ziekte in boomweekenjen hog veel
  gevaarlijker dan hare aanwezigheid in bessentuinen; want de
  boomkweekers leveren hunne struiken naar alle streken van
  het land en zelfs naar her buitenland, en zouden bij verzending
  van besmet materiaal de ziekte heinde en ver verbreiden. Ten
  tweede heeft men in 't algemeen bij de boomkweekerste doen
  met veel kleinere struiken dan die, welke men iii de bessentuinen aantreft, veelal ook met gewortelde stek; en bij insnijden, zooals men bij de grootere struiken doer, zouden deze
  struiken toch maar weinig lneer waard zijn.
   Van groot belang was het natuurlijk, te zorgen, dat van uit
  besmelte boomkweekerijen geen kruisbessenstrtliken werden
  verkocht; want al is op zoodanige kweekerijen alwat men als
  besmet heeft geconstateerd, gerooid en vernietigd, dan istoch
  nog de kans heel groot dat er struiken zijn blijven staan, die
  de ziekte meer of rain onder de leden hebben, zonder dat dit
  is geconstateerd. Een boomkweeker, wiens kweekerij in den
  zomer 1909 in meerdere of lnindere mate besmet bleek te ziin,
  moet in het verzendseizoen 1909--1910 geene struiken of
  stekken verkoopen, al is ook it1 die kweekerij alles war besmet
  is gebleken, vernietigd. Hij moet niet weer l~ruisbessenstruiken
  of stekken afleveren v66rdat in den zomer 1910 is gebleken,
  dat de ziekte op zijne percee!en werkelijk is weggeblevenBli]kt zulks het geval te zijn, dan kan hij weer leverenin den
  verzendtijd 191011911.
  95
  Maar wij hebben hier te lande hog geen wet, die het verkoopen
  en verv¢)ercn zclfs van besmette struiken verbiedt; - - laat staan
  dan het gehecle vcrvoer van struikcu van besmette perceeleu.
   Op tie volgende wijze is d()or den phytopathol()gischen dienst
  getracilt, aa~ dit bczwaar te gemoet te komen. In een zeer
  groot aantal vakbladcll, groote dagbladen cn plaatscliike couranten en in circulaires am1 de besturen van fruitteeltmaatschappijen cl~ a u d e r c b e l a n g h e b b e n d e n , werd door het ltoofd
  van den phyl~>pathol~gischen diensl duidelijk uitgelegd, hoe
  men d~,)r v,m eiders ()ok maar ~&l cnke!en besmetten struik
  te imp~)rtecrcn, ecu uitgestrcktcn tuin kan besmctteu; e n w e r d
  dus eeu iedcr in zijn cigcn bclal~g aangcraden, m)ch kruisbesscnstruikcn m)ch stckken te koopen anders dan van zutke
  kweckcrs, dic ten cc:tificaat vail het Hoofd wm den phytopatholo~ischen ttienst kunnen overleggcn, dat ht!nnc kwcekerij
  vrij is van dc gevaarlijke zickte.
  M a a f iltl zot~ hcl zeer !Z()ed kunnen voorkomen, dat een
  kweeker, wiens kweekerij vri] van tie ziekte was bevonden,
  meet struikcll bcsteld krceg dan hij kon leveren: en dat hij
  die mecrdere struikcll kocht van cell ander, wiens kweekeri]
  w~'! besmct was.
  Om dit te v()orkomen, w c r d d o ( ) r d e i n s p e c t e e r e n d e p e r s o n e n
  nict slcchts imuwgezct Ilagegaan of de kweekerij vrij was van
  de bewuste ziektc; maar tevcns werd her aantal levcrbare
  krqisbessenstrtlike~l ,grtekt, en tie hoeveelheid opgekuilde stek
  z<nJ lmuwkeurig mogelijk ~g*eschaL Oedurende het verzendingsseizocn moest nu iederc leverantie kruisbessenstruiken of
  stckken vcrgczcld gaan vail een certificaat, in den v()rm van
  eerie briefkaart cn M'. t,~mpcld vanwege den phytopathologischeH
  dicnst, cn ingerichI z()~)als ().p de volgende bladzijde is aangegeven.
  N
  
  5-
  
  z-" "-..
   voor
  
  ddn
  
  zending kruisbes
  
  uitgereikt
  
  ~=:
  
  a~
  
  ¢-o <:
  
  2
  
  5
  
  a) d o o r te halen wat niet geleverd w o r d t.
  b) aantal stekken in letters) door te halen wat
  c) aantal struiken in letters) niet geleverd wordt.
  d) zoo zij uit m e e r dan een kweekerij a f k o m s t i g
  zijn, , e n " in te vullen.
  een van b e i d e d o o r h a l e n.
  plaats van a f z e n d i n g.
  g) d a t u m van v e r z e n d i n g.
  h) o n d e r t e e k e n i n g.
  g•
  
  .......................................................... f) ........................................................... g ) .............................................................h)
  
  Ea
  
  .................................... d o o r
  
  s t e k k e n a)
  struiken '
  
  "7-
  
  aan ................................
  te
  h e t HOOFD VAN DEN PHYTOPATHOLOGISCHEN DIENST.
  V o l g n u m m e r .................. G e l d i g v a n 15 S e p t . 1909 t o t 1 A p r i l 1910.
  C t l lg T I t ' I C A A T
  
  N . B . B i j dig c e r t i I i c a a t behoo~'t e e n c o n t r 6 1 e k a a r t , z o n d e r w e l k e her n i e t g e l d i f f is.
   Ik, o n d e r g e t e e k e n d e , verklaar, dat h e d e n ..........................................................................................b)
  k r u i s b e s s t e k k e n en ....................................................................................
  c) k r u i s b e s s t r u i k e n aan U w a d r e s
  zijn v e r z o n d e n , alle afkomstig uit mijn e i g e n kweekerij ..............d), die bij i n s p e c t i e d o o r
  den a m b t e n a a r van den P h y t o p a t h o l o g i s c h e n D i e n s t o p ........................................................................
  is e)
  1909 vrij : : - bevonden van Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw.
  zion
  Ik v e r z o e k U voor contr61e n e v e n s g a a n d e kaart, i n g e v u l d en o n d e r t e e k e n d , toe te
  z e n d e n aan her Hoofd van den P h y t o p a t h o l o g i s c h e n Dienst.
  ?
  
  o.
  ontvangen
  
  kruisbesstruiken,
  .....
  a) aantal stekken in letters ) door le ha&n war
  b) aantaI struiken in letters) niet gelew~rd is.
  c) in te vullen als op het certifieaat.
  c)
  
  zijn
  
  f)
  
  verklaring,
  
  e) ..................................................
  volgens
  
  kwee-
  
  en .........................
  van bovengenoemden
  
  : d) plaats van ontvangst.
  e) datum van ontvangst.
  f ) onderteekening.
  a) .............................................
   a l l e a f k o m s t i g zijn v a n zijn e i g e n k w e e k e r i j
  
  ..................................................
  ingevuld
  
  . . . . . ..
  N".
  .....
  a a n b e t HOOt:D VAN DEN PI-IYTOPATHO-
  
  welke,
  
  heden.
  ....................................... b)
  
  heb
  
  toegezonden.
  deze CONTttOLEKAAI~T,
  
  a) k r u i s b e s s t e k k e n
  
  ondergeteekel~de
  
  wordt
  
  wanneer
  
  ker ....................................................
  Ik,
  
  DIENST.
  onderteekend,
  
  LOGISCHEN
  
  en
  
  kan alleen worden ingestaan,
  
  V o o r de g e l d i g h e i d van het C e r t i f i c a a t , u i t g e r e i k t a a n
  ..................................
  te . . . . . . . ..
  ~
  
  =
  
  g~
  
  Q
  
  E-. _=.
  >
  
  -M
  
  98
  Her geheel zag er dus uit als een briefkaart met betaald
  antwoord.
  Daar ons bekend was hoeveel leverbare kruisbesstekken en
  -struiken ieder der boomkweekers bezat, wiens terreinen
  vrij waren bevonden van den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw, zoo was her ons langs dezen weg mogelijk, na te
  gaan, of de bedoelde kweeker ook meer afleverde, dan hij aan
  leverbare waar voorradig had.
  De resultaten van den bovenvermelden maatregel kunnen
  hog niet geheel worden overzien; maa.r het komt mij voor,
  dat zij het gewenschte resultaat hebben opgeleverd.
   Zeer vele afnemers - - ook enkele buitenlanders - - hebben
  gebruik gelnaakt van de hun aangeboden geiegenheid, kruisbessenstruiken of -stekken te koopen, waarvan met zekerheid
  bekend was, dat zij vrij waren van den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw. Geen enkele kweeker heeft getracht, meer
  materiaal aan den man te brengen dan hi] beschikbaar had:
  lets wat trouwens ook dadelijk te onzer kennisse zou zijn gekomen. Sommige kweekers, wier terreinen besmet waren,
  hebben de kruisbessenstruiken e n - s t e k k e n uit hunne prijscouranten voor dit jaar geschrapt.
  Natuurlijk bestaat niet de zetcerheid, dat toch niet gekocht
  is bij kweekers, wier terreinen besmet waren; dit kan trouwens
  niet worden voorkomen zoolang eene Rijkswet niet her verkoopen en vervoeren van besmet lnateriaal verbiedt. Maar het
  laat zich niet verwachten, dat velen de hun aangeboden gelegenheid hebben laten voorbijgaan om zekerheid te hebben,
  dat bet door hen gekochte materiaal vrij was van de gevreesde
  ziekte. ~)
  t) Her bleek, dat bij de gezamenlijke boomkweekers, die her recht kregen
  om m,Aer certificaat kruisbessenstruiken en stekken te verzendeib verkrijgbaar waren I48.413 struiken en 39.000 stekken: werkelijk een voldoend aantai; zoodat wel niemand bij personen nlet besmette perceelen
  behoefde te gaan om in zijne behoefte aan struiken en stekken te voorzien.
   99
  Ten zeerste is het echter gewenscht, dat binnenkort eene
  wet op de bestrijding van den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw tot stand kome, waardoor de toepassing van de
  door de ambtenaren van den Phytopathologischen dienst in kruisbessentuinen en-boomkweekerijen aangegeven bestrijdings- eu
  ontsmettingsmethoden wordt verplicht gesteld, en het verkoopen,
  ten verkoop in voorraad hebben en vervoeren van besmette kruisbessenstruiken, -stekken en vruchten wordt verboden. Moge
  zoodanige wet niet te lang op zich laten wachten!
  Het werk van den Phytopathologischen dienst zal daardoor
  meet vruchtdragend worden. En ik mag de gegronde hoop uitspreken, dat her bij tijdige invoering van zoodanige wet aan de
  krachtige werkzaamheid van onzen Phytopathologischen dienst
  gelukken moge, weldra den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw weer geheel uit ons land te barmen. - - Her Koninklijk
  Besluit van 28 Juli 1909, waarbij de in- en doorvoer uit alle
  landen van kruisbessen, roode en witte aalbessen, zwarte aalbessen en frambozen of van deelen dier heesters verboden is,
  kan dan maken, dat de plaag voor goed buiten onze grenzen
  blijft. Natuur,lijk zal echter steeds groote activiteit van de
  zijde van den Phytopathologischen dienst noodig blijven, om
  dadelijk - - bij de eerste wederverschijning van de ziekte, - krachtdadig te kunnen i n g r i j p e n . In het bovenstaande heb ik aan den in het afgeloopen jaar
  gevoerden strijd tegen den Amerikaanschen kruisbessenmeeldauw duidelijk gemaakt, van hoe groote beteekenis de algemeene phytopathologische dienst kan zijn bij de bestrijding
  van plantenziekten ; en hoe deze dienst daardoor kan meewerken
  tot verheffing van de produktiviteit van den bodem.
  Het ligt in den aard der zaak, dat de algemeene phytopathologische dienst later, waar het noodig mocht blijken te zijn,
  op gelijksoortige wijze tegen andere gevaarlijke ziekten en
  ernstig schadelijke dieren zal optreden.
   100
  Het was een goed denkbeeld van onze Regeering, den phytopathologischen dienst te verbinden aan het Instituut voor
  phytopathologie. Want de plantenteler moet niet stechts weten,
  dat eene of andere ziekte of schadelijk dier zijne gewassen bedreigt; hij moet ook weten, wat hij kan doen om het kwaad
  te voorkomen en te bestrijden. En aan bet onderzoek van die
  maatregelen en aan dat van den aard van tot dusver niet of
  onvoldoend bekende ziekten en schadelijke dieren wijdt zich
  bet Instituut voor phytopathologie.
  De nieuwe regeling van den phytopathologischen dienst bestaat
  nog geen jaar, en her Rijks Instituut voor phytopathologie werd
  eerst vddr vier jaren opgericht. Alles verkeert dus nog meer of
  min in wording. De Staat zal zich nog velerlei geldelijke opoffering moeten getroosten, bn om het personeel voor de beide takken
  van dienst uit te breiden ~n om lokalen te doen bijbouwen en
  de hulpmiddelen van onderzoek te vermeerderen. De vele beslommeringen van den contrBledienst en van den inlichtingsdienst
  hebben bovenmatige inspanning van bet personeel geeischt,
  en hebben tot dusver het kalme wetenschappelijke phytopathologisch onderzoek reel te veel in den weg gestaan. Maar daaraan
  kan door uitbreiding van personeel worden te gemoet gekomen.
  Wanneer door onze Regeering successievelijk in alle behoeften
  wordt voorzien, - - en ik twijfel er niet aan dat dit zal geschieden, - - dan kunnen het Instituut voor phytopathologie en
  de daaraan verbonden phytopathologische dienst van steeds
  grooter beteekenis worden voor alle takken van bodemkultuur
  in ons land, en aan de afnemers onzer tuinbouwartikelen in her
  buitenland de zekerheid geven, dat zij steeds onbesmette waar
  ontvangen.
  J. RITZEMA BOS.
  