text: GERBIER
  
  BALTHAZAR
  DOOR
  DR.
  M.
  G.
  DE
  
  BOER.
  deese hooghe eer vercreegr? hij door Pictuur,
  Doch hij oock meester was in d'eel Archi'.ectuur,
  In Mathematica en in Gheometrie
  Seer fraai in Perspectief en oock Cosmographie,
  En in Geographie een wonder inseigneur
  Jae in veel consten meer een geestigh inventeur".
  ..
  OEN CORNELIS DE BIE in zijn ,,Gulden Cabinet
  de verdiensten
  van BALTHAZAR GERBIER bezong,
  had hij aan bovenstaande
  van
  opsommin?;
  en ander kunnen
  Wat
  Begonnen
  
  als
  
  schilder
  
  was
  
  's mans
  
  voortreffelijkheden
  nog gerust het een
  te kort te doen.
  zonder
  waarheid
  de
  toevoegen,
  
  GERBIER in zijn veel bewogen leven al niet geweest ? a
  der "edele penneconst",
  voelde hij weldra
  
  en beoefenaar
  
  voor tde diplomatie
  en vertegenwoordigde
  den Engelschen
  roeping
  jarenlang
  aan
  het
  Brusselsche
  ruimschoots
  vindend om toe
  koning
  hof, daarbij
  gelegenheid
  te geven aan zijn zucht tot intrigeeren.
  Na zijn ontslag als diplomatiek
  agent
  was het de sociale questie, die zijn aandacht
  en
  de
  trachtte
  o.a.
  hij
  belangen
  trok,
  en die van zijn eigen
  der armen
  beurs door het oprichten
  van banken van
  naar VANDIJCK.
  i) Antwerpen 1661, pag. 248, met portret van GERBIER
  - -- ,,
  ,
  
  ,-
  
  130
  te behartigen.
  Toen zijn plannen mislukten,
  wendde hij het fluks over
  leening
  een anderen boeg en richtte een hoogeschool
  waar
  op,
  hij de meest uiteenloopende
  als de stuurmanskunst,
  de cosmografie
  als de
  vakken, zoowel de welsprekendheid
  men hieraan
  doceerde.
   versterkingskunst
  Voegt
  toe, dat hij nog op 67jarigen
  en een kolonie in Guyana ging stichten en
  leeftijd een goudmijn wilde ontginnen
  zich ten slotte op de architectuur
  neemt. men
  toelegde,
  daarbij in aanmerking,
  dat
  
  temidden
  
  hij
  
  van zooveel
  over
  
  de
  
  tijd vond voor het schrijven van
  beslornmeringen
  en
  over
  over de lakenhelsche
  machines,
  haringvangst
  en
  van
  over politick
  over het stelsel
  COPERNICUS, dan
  
  verhandelingen
  nering en de bouwkunst,
  dat men hier van een welbesteed
  zal ieder mij toestemmen,
  levcn zou kunnen
  ons
  dertien ongelukken"
  spreken, als niet het spreekwoord :
  "tcvaalf ambachten,
  waarschuwend
  voor den geest stond 1).
  1592 te Middelburg
  gesedert
  kort
  De
  ouders
  zich
  hadden.
  waar
  boren,
  gevestigd
  kwellingen,
  zijn
  waaraan de Hugenoten
  tijdens de insluiting van Parijs door HENDRIK VAN NAVARRE
  BALTHAZAR GERBIER
  
  werd
  
  in het
  
  voorjaar
  
  van
  
  ANTOINE GERBIER deen
  hadden
  blootstonden,
  zijde der Katholieken
  en
  in
  de
  van
  te
  verlaten
  zich
  besluiten de hoofdstad
  Republiek te vestigen2).
  Frankrijk
  als woonplaats
  koos. Reeds
  Het was geen toeval, dat hij zich Middelburg
  van
  
  de
  
  in
  
  den
  
  aanvang
  
  der
  
  16de eeuw
  
  had
  
  eveneens ANTOINE
  zijn grootvader,
  zijn dochter ISABEAU was daar in 1 $3$
  
  daar
  
  handel gedrevcn ;
  aanzien1ijken
  geheeten,
  naar
  met PlERRE DE MOUCHERON, pas uit Normandie
  in het huwelijk getreden
  Toen echter ANTOINE kort na het huwelijk
  van Zeeland gekomen
  de hoofdstad
  zoo bezwaard, dat zijn wcduwe huiverig
  inboedel
  bleek
  zijn
  zijner dochter overleed,
  
  De zoon, de vader
  op de kist legde.
  en
  verliet
  keerde
  van bovengenoemden
  ANTOINE,
  daarop Middelburg
  vermoedelijk
  kort
  daarna
  zaak naar
  DE
  MOUCHERON
  naar Frankrijk
  verplaatste
  zijn
  terug.
  vooral
  onder
  waar
  BALTIIAZAR
  het
  handelshuis,
  het snel opkomende
  Antwerpen,
  was de erfenis
  
  te aanvaarden
  
  DE MOUCHERON, tot grooten
  
  en de sleutel
  
  bloei
  
  kwam.
   1) Deze studie heeft zijn ontstaan te danken aan een opmerking van wijlen Prof. FRUIN,die mij na
  het verschijnen mijner dissertatie schreef: ,oudt ge geen lust hebben, nu ge U al zooveelmet GERBIER
  voorbeeld van het leven van een toen?
  bemoeid hebt, zijn gansch avontuurlijkleven eens te beschrijvenAls
  maligen diplomatielen avonturicr zou het niet van belang ontbloot zijn", en mij een aantal aanteekeningen
  ten gebruike afstond. Dat deze aanteekeningen mij van groot nut waren, behoeft geen betoog. Ook van
  andere zijde ondervond ik bij het verzamelender zeer verspreide bouwstoffenvriendelijkehulp, in 't bijzonder
  en Prof. C. H. TH. BUSSEMAKEI?;
  daarvoor mijnhartelijkendank.
  Prof. H. BRUGMANS
  van Dr. A. A. B1:EL)IUS,
  in de Diet. Nat. Biogr. Met de letters K. B.
  Veel nut had ih verder van het uitnemende artikel over GERBIER,
  gaf ik aan, dat de geciteerde pamflettenin de Kon. Bibl, aangetroffenworden.
  2) Wanifestedu Chevallier Lalth. Gerbier: Thysiana 2258. Sainsbury: Original Papers of Rubens,316.
  waren vermoedelijkuit dezelfde
  Balthazar de Moucheron.13. Ook de GERBIERS
  3) DE STOPPELAAR:
  streken afkomstig ; nog lar.g daarna leefde te Rennes een familie van dien naam.
  131
  Toen
  
  .i:
  
  ten
  
  een lid der familie GERBIER zich te Middelburg
  de MOUCHERONS weer in deze stad teruggekeerd,
  daar de
  
  tweeden
  
  male
  
  waren
  ging vestigen,
  van
  verder verblijf in die
  door PARMA hun als Protestanten
  inneming
  Antwerpen
  ook al hadden de Zeeuwen den weg naar
  stad onmogelijk
  zou hebben gemaakt
  niet afgesneden.
  De vluchtelingen
  den doop van hun zoontje, welke den
  
  zee
  
  trad
  
  vond,
  werd,
  
  werden
  12en Maart
  
  BALTHAZAR DE MOUCHERON, naar
  
  als getuige op.
  Evenmin
  als zijn
  
  wien de jonggeborene
  
  genoemd
  
  en
  die zich als zijdewever
  Bij zijn dood in 't jaar 1598
  
  werd
  
  grootvader
  de fortuin
  
  hen gastvrij ontvangen;
  bij
  a 5c)2 in de Waalsche kerk plaats
  
  door
  
  ANTOINE,
  
  door
  vestigde,
  begunstigd.
   koopman
  bleek het, dat hij aanzienlijl;e
  sommen zoowel aan voorgeschoten
  geld als voor
  aan zijn verwanten
  Naar alien schijn is de
  goederen
  geleverde
  schuldig was.
  familie
  
  kort
  
  ouderen
  jaren
  
  daarna
  
  broeder
  
  de kleine
  
  uiteengespat;
  
  naar
  
  Zuid-Franhrijl?
  
  BALTHAZAR werd
  
  gebracht,
  
  waar
  
  althans
  
  hij te Bordeaux
  
  door
  
  een
  
  een aantal
  
  doorbracht
  
  'l.
  niet, wanneer de jonge GERBIER weer in ons land teruggelseerd
  is
  ons
  iets bekend over zijn opvoeding
  Misschien
  en leermeesters.
  evenmin
  is,
  zou men uit het feit, dat hij na den dood van GOLTZIUS een hoogdravend
  ter eeren van den lofwecrdighen,
  ende gheconstrijcken
  "Eer- ende claghtdicht
  We weten
  
  leerden
  
  schilder, plaetsnijder
  dat er tusschen
  opmaken,
  
  hebben
  
  ende
  
  meester
  
  GERBIER
  
  en
  
  van de penne"
  GOLTZIUS een
  
  in het licht gaf, kunnen
  nadere betrekking
  zou
  
  de vraag, of GERBIER misschien
  onder GOLTZIIJS' leiding
  het
  geeft
  gedicht geen antwoord 2),
  ons enkele
  Bij enkele
  geeft het gedicht
  nuttige
  aanwijzingen.
  zooals
  zoo vele
  vindt men het vermoeden
  dat
  schrijvers
  GERBIER,
  uitgesproken,
  andere schilders,
  een reis naar Italie zou hebben ondernomen.
  In het Eer- ende
  bestaan.
  Op
  
  heeft gestaan,
  Toch
  
  Claghtdicht
  
  waarschuwt
  
  hij
  
  echter
  
  jonge
  
  kunstenaars
  
  bepaaldelijk
  
  om Italie
  
  te
  
  zal vermoedelijkook in verband gestaan hebben met de slagen, die in
  1) Het vertrek der GERBIERS
  dit tijdperk de MOUCHERONS
  tzoffen (zie DE STOPPELAAR
  t. a. p. aanteekeningen26). Het juiste tijdstip is
  dat hij 6 jaren oud naar Bordeauxging
  niet bekend. In 't pamflet uit de Thysiana 2258 zegt GERBIER,
  elders (Sainsbury 316) spreekt hij van 8jarigen leeftijd. Daar hij ook mededceltin 't jaar 1600 te Middelburg
  en FREDEIUK
  HENDRIK»dien onoverwinnelijckenMars ende dien Phoenixder
  te zijn geweest, toen MAUKITS
  helden uit den heerelijckenslag in Vlaanderen" terugkeerden, schijnt mij de tweede opgave het meest waarschijnlijk (Aenmerckingeende doen van Keysers, Koninghen enz. Hs. Oranje-Nassauboekerij in de Kon.
  Bibl. No. 170).
   2) Het gedicht, waarvan het eenige mij bekende exemplaar in de stedelijke bibliotheek te Haarlem
  berust, is in 1620 te 's Gravenhagegedrukt. G. klaagt daarin zeer over de onverschilligheidder Haarlemmers
  aangaande GOLTZIUS;zij hadden diens lijk ,in de aerde ghedouwt sonder dat yemant lesen kan, waer hij
  leyt." Het lofdicht, waarvoor hij te Haarlem geen uitgever kon vinden, werd ook pas twee jaar later in
  's Gravenhagegedrukt. Zijn eigen dichterlijke gaven schatte hij overigens niet hoog : ,De studie van andere
  c.onstenmyn soo te werck stellen, dat ick geen tijdt en hebbe om op den bergh der musen te climmen".
  132
  bezoeken,
  
  waaraan
  
  men volgens
  
  hem
  
  gewoonlijk
  
  veel te groote
  
  waarde
  
  toekent,
  
  /,die een esel gaet, niet licht weer keert een peert".
  Alleen
  
  de Tiber
  
  in Italic
  
  herinnert
  
  volgens
  
  hem
  
  nog aan de Oudheid :
  
  "al wat in Romen staet syn hout' en steenen baken,
  Die onse konstenaars doen op een doolwegh raecken.
  0 ghy leergierge jeught
  Slijt niet dijn duren tijt om dees afgoon te prijsen!"
  dat GERBIER, die zoo prat gaat op alles
  aanmerking,
  wat hij beleefde,
  nergens van een rcis naar Italie spreekt, dan kunnen we deze
  der bedoelde auteurs stellen.
  gerust op rekening van de verbeeldingskracht
  Uit een andere passage blijkt, dat GERBIER groote bewondering
  voor de
  voor ANNA,
  dochters van ROEMER VISSCI3ER gevoelde,
  Neen
  
  we
  
  nu
  
  in
  
  De bloem van Nederland, wiens naem niet sonder roemen
  En can syn uytghedruckt
  en voor ,?jouffrou.
  TESSEL SCIIAE,
  
  Godtheyts schepsel reyn en spieghel van de Deught;
  TESSEL en ANNA twee nymphen sijn in 't kort
  In wie de Hemel heeft de gratien al ghestort."
  GERBIER vernemen, is, dat hij
  stellige bericht, dat wij omtrent
  in
  was
  van
  Prins
  MAURITS.
   dienst
  1615s
  Volgens sommigen zou hij
  door zijn kennis der versterkingskunst;
  hebben
  aandacht
  mij
  getrokken
  in
  dienst
  van
  dat
  eerst
  MAURITS
  het daarentegen
  voor,
  hij
  waarschijnlijker
  Het
  
  eerste
  
  omstreeks
  diens
  komt
  
  welke hij in later jaren
  opdeed,
  is
  Waarschijnlijk
  hij gewoon als klerk of schoonqualiteit althans voelde
  schrijver bii MAURITS in dienst geweest, in laatstgenoemde
  Zooals
  om
  GOLTZIUS
  te
  een matroos het
  zich
  beoordeelen.
  ook
  bevoegcl
  hij
  meeste verstand heeft van zeilen,
  '
  ,,soo spreeck ick dan met recht.
  Dat ick van jonckheyt af de Penn heb leeren mennen
  En die daer in mijn tiidt sich med' gheoeffent heeft
  Veistaet oft ick wel weet, wat arbeyt dat sij gheeft
  Om d'allerhoochste vaen van haren top te haelen."
  noties
  
  die
  
  oppervlakkige
  zocht
  productief
  
  te
  
  . Pen-kunstenaar
  seer
  
  van
  
  de
  
  krijgskunde
  
  hij
  
  zich
  
  makeo.
  toonde
  metter
  
  heeft
  
  hij in 1615 ,,Syn Excellentie
  dat
  Voor het exemplaar,
  afgetrocken."
  hem een vereeringe
  van honderd guldens
  ook,
  
  toen
  
  henne
  pertinentelijck
  zond, werd
  hij aan de Staten-Generaal
  geschonken
  1). In denzelfden tijd zou hij ook een medaillon-portret
  
  1) Resolutionder Staten-Generaal,21 Febr. 1615, bij Dodt: Tijdschrift VI 363.
  van den Prins
  
  133
  voorkwam, maar
  hebben, dat enkele jaren geleden op een verkooping
  geschilderd
  is
  onbekend
  waarvan het tegenwoordig
  verblijf mij
  gebleven
  1).
  in i6y
  GERBIER is echter slechts kort in dienst van den Prins gebleven ;
  de
  Staatsche
  te
  nam hem, wellicht op diens aanbeveling,
  gezant
  Londen, NOEL
  waar hij ook aanvankelijk
  als calligraaf schijnt
  naar Engeland,
  kerk te Londen
  zoo vervaardigde
  te zijn opgetreden ;
  !1ij voor de Hollandsche
  naar 't schijnt de aandacht op hem werd gevestigd 2).
  waardoor
  de Tien Geboden,
  te komen
  met GEORGE
  had GERBIER het geluk in aanraking
  Weldra
  
  DE CARON, mede
  
  DE VILLTERS, hertog
  
  De prachtlievende
  van Buckingham.
   gunsteling van JACOBUS I
  als GERBIER, die zich op allerlei gebied wist te bewegen, in
  
  juist iemand
  dienst
  hij werd belast
  gebruiken ;
  zijn
  en gemaskerde
  feesten ;
  voorstellingen
  
  kon
  
  de
  
  kunstverzame1ingen
  die hem
  den hertog,
  
  van York-house.
  met het maken
  verder
  
  van plannen voor tooneelwerd hem de zorg opgedragen voor
  
  Weldra
  
  stond
  
  hij zeer in de gunst
  
  voor vertrouwelijke
  herhaaldelijk
  zendingen
  of the horse" meenam op de bekende reis naar
  hem als master
  hij voor den jongen KAREL de hand der Infante ging vragen.
  gebruikte
  
  bij
  en
  
  Spanje,
  
  waar
  
  van miniaturen,
  waarin
  legde hij zich toe op het schilderen
  Tegelijkettijd
  schilderde
  Herhaaldelijk
  hij zijn betoonde 3).
  hij zich weldra zeer bekwaam
  in
  der
  ook
  diens
  o.
  a.
  verblijf
  Spanje op verlangen
  hertogin;
  schermer,
  tijdens
  der
  Infante geschilderd.
  South Kenheeft hij daar voor JACOBUS I het portret
  in grisaille van KAREL I ; het
  o. a. een miniatuur-portret
  Museum een met de pen op perkament 4), beide van de hand van GERBIER.
  had hem natuurlijk ook met den Prins van Wales
  De reis naar Spanje
  die weldra als KAREL I den troon beklom. De kunstlievende
  in aanraking
  gebracht,
  
  sington
  Britsch
  
  Museum
  
  bezit
  
  p. 181 No. I, waar van een
  1) Zie de Catalogus van boeken van VANDAM VAN N00iiDELOOS,
  aan Bt·cKtrrGmthz,
  dat
  g e s c h i 1 d e r dportret sprake is. In strijd daarmee is de verklaringvan GERBIER
  hij zich eerst in Engeland op de schilderkunst had toegelegd : "Je jure devant Dicu. que jamais je ne fus
  peintre, avant que de m'etre place sous votre patronage en quittant le prince d'Orange (Hookham CarVANDIJCKetc. op gezag van GOODMANLa: cour de
  penter : Memoires et documents inedits sur ANTOINE
  II 397).
   St. James, uitgegeven door BREWER
  Anecdotes of Painting i. v. Gerbier, waar men een citaat uit SAtVDFxSOx's Graphice
  2) Zie 'vV ALPOLE:
  vindt. Hier wordt G. genoemd : "a simple penman, who pensiled the dialogue (lees decalogue)in the Dutch
  Church, his first rise of preferment."
  Gulden Cabinet (Antwerpen, 1661) schrcef van GEIŒIER"il a faict merveille fn
  3) Reeds DE
  illuminature". Naar aanleiding van een manuscript te Cambridge : Robes, manteaux,armes d'empereurs, roy;,
  papes, princes, ducs et comtes, blasonnes et eslumincspar B. GEIŒIER,zegt 1"PTIS(t. a. p. I 233) "dat het
  stuk bewijst a quel haut degre il porta la delicatesse du pinceau". Dr. BREDIUS
  spreekt ook van een prachtig
  miniatuur-portretdat met G.'s naam gemerkt iias (Nederl. Spect. 20 Jan. igoo). Van zijn vaardigheid met de
  pen getuigen nog vele handschritten,waarvan de Kon. Bibl. er een enkel bevat.
  and cabinets of arts. Suppl. 42. Het portret van den Winterkoning wordt
  :
  4) Zie WAAGENGalleries
  beschreven als 7in an oval form with tasteless decorations,extremelydelicate but somewhat stifflydone".
  et documentsinedits sur ANTOINE
  CARPENTERMemoires
  :
  VAN
  RUBENS
  etc.
  Zie verder HOOKHA:vI
  59.
  (1845)
  
  134
  koning deed hem zelfs de eer aan met zijn gemalin een bezoek aan zijn woning
  te brengen, teneinde daar eenig schilderwerk te bezichtiger.? dat volgens de beschrijonzer panoramas
  zou kunnen gelden. Volgens WALPOLE,
  ving als een voorlooper
  berichten
  echter onder voorbehoud
  dienen te worden gebruikt, zou GERBIER
  een
  dat hem wel duizend Pond kostte.
  den
  toen
  souper hebben aangeboden,
  koning
  Ook op een ander gebied bewees GERBIER een bruikbaar
  dienaar te zijn.
  Toen BUCKINGHAM met een Engelsche
  vloot La Rochelle, dat door een Franschen
  te ontzetten,
  GERBIER plannen
  voor
  trachtte
  vervaardigde
  koning werd belegerd,
  wiens
  
  een helsche machine,
  met de zee afsneed,
  
  van La Rochelle
  hij den dijk, die de verbinding
  Naar het schijnt hebben hem daarbij de
  vernielen.
   Tot uitvoering is het echter
  voor den geest gestaan.
  waarmede
  wilde
  
  van Antwerpen
  vuurschepen
  daar BUCKINGHAM, op't punt staande om met de vloot te vertrekken,
  niet gekomen,
  de geheele onderneming
  tverd.
  door Felton werd vermoord,
  waardoor
  opgegeven
  voor GERBIER om zich op een ander gebied
  Weldra kwam er echter gelegenheid
  te bewegen, dat meer met zijn neigingen overeen kwam. Het afwijzen vanhethuwelijksmet Spanje ; de zaak van La Rochelle
  in oorlog gebracht
  aanzoek had Engeland
  
  In gewone tijden zou het den koning reeds
  met Frankrijk geleid.
  hiervan
  met het parlement waren
  de
  echter
  moeilijk gevallen zijn
  kosten te dragen ;
  zoodat den koning. geen gelden werden toegestaan.
  Het
  moeilijkheden
  uitgebroken,
  had tot een krijg
  
  was daarom noodig
  van onderhandelingen
  
  zoo spoedig mogelijk vrede te sluiten
  bleel; GER.BIER weldra een geschikt
  
  en bij het aanknoopen
  te zijn.
  werktuig
  Reeds in 1625 maakte GERBIER, toen nog kortweg ,.,the duke's servant" genoemd, te Parijs kennis met een anderen schilder, die zich gaarne op het veld der
  diplomatie
  bewoog, met RUBENS, die toen het portret van BUCKINGHAM schilderde.
  en kocht o. a. voor zijn meester een
  correspondentie
  collectie
  oudheden
  en rariteiten,
  wellce RUBENS bijeen gebracht
  had.
  prachtige
  Er wass echter
  die
  als
  zeer
  ter
  een andere zaak,
  RUBENS zoowel
  GERBIER
  harte
  Hij
  
  bleef
  
  niet
  
  met
  
  dezen
  
  in
  
  hun positie als schilder,
  een vrede tusschen Engeland
  
  beiden
  
  als diplomaat
  en Spanje tot stand te brengen.
  te maken door
  brieven werden. tusschen hen gewisseld 1) ; het treffen van een regeling
  ?Verschillende
  was echter niet gemakkelijk,
  daar KAREL zich verplicht
  achtte de Pfalz aan zijn
  te doen teruggeven,
  wat Spanje niet op zich kon
  zwager, den Winterkoning,
  ging ;
  naam
  
  tevreden
  
  met
  
  zochten
  
  nemen ; ook had Engeland
  pas een verbond met de Republiek
  dus in den vrede zou moeten betrekken.
   Onze schilders gaven evenwel den moed niet zoo licht
  
  gesloten,
  
  die men
  
  op en in Juli van
  
  1) Zie voor deze briefwisselingSainsbury: Original Papers of Rubens (London 1858),passim.
  135
  1627 ontmoetten
  het jaar
  zij elkaa in Holland 1), waar zij onder het voorwendsel
  van over kunstzaken
  te spreken en schilderijen
  op te koopen, te samen een aantal
  en ook conferenties
  hadden met den Engelschen
  Hollandsche
  steden bezochten,
  Reeds
  
  streelden
  
  zich
  
  hoop hun doel te zullen
  beider groote ergernis het bericht in de Nederlanden
  kwam,
  en
  dat Frankrijk
  er
  dus
  en Spanje zich nauw aaneengesloten
  hadden,
  gecn slprake
  van was, dat de eischen van KAREL I ingewilligd zouden worden.
  Diep teleurCARLETON,
  toen tot
  bereiken,
  gezant
  
  zij
  
  met
  
  de
  
  GERBIER eindelijk in October 1627 naar Engeland
  terug.
  In het volgend jaar
  trof hem een zware slag door den dood van zijn beschermer
  keerde
  
  gesteld
  
  BUCKINGHAM,
  
  dien
  
  daarna
  
  roemde
  
  als
  
  een
  
  volmaalst
  
  edelman,
  hoffe1ijk en vrijgevig,
  edelmoedig en dapper, "esprit généralement capable
  choses nobles, amateur de toutes les sciences et le Mecenne des vertueux." 2)
  Daar hij inmiddels
  en spoedig
  met een talrijk gezin gezegend was 3)
  gehuwd
  kwam hij nu in groote moeilijkheden.
  Nog in het volgende jaar klaagde hij, dat
  dan een jaargeld,
  het oude
  hij als loon voor zijn diensten, niets had gekregen
  hij
  
  nog
  
  jaren
  
  minzaam,
  de toutes
  
  huis
  
  en zijn post in York-house,
  "ecn soort dienstbaarheid"
  hij woonde
  voordeel?l1 verbonden waren, terwijl,
  volgens hem geen noemenswaardige
  
  waarin
  
  waaraan
  
  van BUCKINGHAM hem ook
  wat het ergste was, de executeurs
  van het testament
  het eenige, wat cieze hem geschonken
  onder voorwendsel
  had, wilden ontnemen,
  kon
  laten
  dat hij als vreemde1ing
  rechten
  gelden.
  geen
  Nog in den zomer van
  Gelul;kig nam de koning hem in zijn bescherming.
   een wetsvoorstel
  tot naturalisatie
  van GERBIER
  1628 legde hij aan het Parlement
  daar deze als dienaar van BUCKINGHAM
  voor, dat niet zonder heftigen tegenstand,
  veel vijanden had, werd aangenome:l.
  De kansen op vrede waren inmiddels weer grooter geworden.
  deden
  die Spanje
  in de jaren
  1628 en '29 had ondervonden,
  hellen
  
  tot
  
  een
  
  vertegenwoordiging
  
  vrede
  
  met Engeland,
  in zijn
  zoodanig
  
  terwijl
  politiek
  
  KAREL I door
  gehinderd
  
  De zware slagen,
  Philips IV over-
  
  de twisten
  
  werd,
  
  dat
  
  met zijne
  hij begreep
  
  eerst een reis naar Frankrijk ondernomen om daar den
  11 In den aanvang van dat jaar had GERBIER
  toestand te verkennen. Hij wordt ons dan nog beschreven als ,a Frenchman of the name of GERBIER,
  of
  too ordinary a station and of too little authority", om iets te kunnen bereiken. (list. Man. Comm. Xlth th
  Rapport App. 1. 105).
  2) Les effets pernicieuxdes mechans favoris (den Haag, 1653) K. B. In dit geschrift, waarop ik later
  terug kom, wijst hij ook op minder gunstige eigenschappenvan zijn beschermer "facile à se laisscr tromper
  par des donneurs d'avis creux, extrêmementamoureux, passion qui luy procura de grands ennemis dedans et
  dehors Ie royaume. G. schijnt hier het oog tc hebben op cen passie van B. voor Anne d' Autriche en hierin
  een oorzaak voor den oorlog met Frankrijk te zien.
  KIP of VANKIP en was 15 Sept. 1601 gedoopt in AustinFriars Church
  2) Zijn vrouw heette DEBORAII
  p.10ens: Marriage, baptismal and burial registers of the Dutch reformed church of Austin Friars.) In 1627
  was hij reeds gehuwd; in 1628 werd bij afwezigheidvan GERBIEReen hem toekomend bedrag aan Mr. KI
  zijn schoonvader,uitbetaald. Later spreekt G. nog herhaaldelijlcvan my father-in-law KIP,
  
  136
  van de Pfalz aan zijn zwager te
  althans
  zijn eisch tot restitutie
  voorloopig
  honden de onderhandelaten varen.
  moeten
  Onder
  omstandigheden
  dergelijke
  worden.
   Nog altijd stond GERlingen met uitziclnt op succes weer aangeknoopt
  die altijd geneigd
  in
  en
  de
  Vlaamsche
  BIER
  relatie
  tot RUBENS
  schilder,
  was het palet voor de pen te laten rusten, stond aanstonds
  gereed om naar
  London
  
  over
  nam
  
  intrek
  
  te
  bij
  
  van 1629 aankwam en zijn
  steken, waar hij in den voorzomer
  waarmede
  hij
  GERBIER.1) Deze hoopte, dat de onderhandelingen,
  worden
  aan
  hem
  en
  verder
  zouden
  ook
  opgedragen
  gemaakt,
  
  begin had
  toen deze geheel buiten hem omgmgen
  en hem alleen
  zich zeer geergerd,
  toonde
  to
  be
  RUBENS".
  de eer beschoren
  the inkeeper
  was "to
  Hoe hij toen reeds zichzelf overschatte,
  blijkt uit een brief aan een der
  een
  
  ministers,
  baarheid
  
  dat hij in trouw en betrouwhij zijn beklag deed en verzekerde,
  niemand
  achter
  stond en dat het onbillijk was om hem alleen de
  
  waarin
  bij
  
  De koning had van hem een ring
  te doen dragen.
  onderhandeling
  dien hij RUBENS ten geschenke
  wilde geven ; ook had hij een belangrijke
  gekocht,
  som voor diens huisvesting
  te vorderen : "God knows when GERBIER will be paid".
  dat hij ditmaal te zwaartillend
  was geweest;
  drie dagen na
  Het bleek echter,
  der
  
  lasten
  
  het verzenden
  
  van dezen
  
  brief kreeg hij niet alleen betaling voor de huisvesting
  van RUBENS, maar ook voor de kostbaarheden,
  die de koning van hem gekocht
  had om aan RUBENS te schenken,
  te zamen tot een bedrag van 628 Pond.
  GERBIER niet, zooals hij hoopte, met staatkundige
  nog schijnt
  te
  de
  hem vooral voor onderhandelingen
  zendingen
  zijn ;
  koning gebruikte
  in conover aankoop van kunstwerken;
  wordt zijn naam genoemd
  herhaaldelijk
  tracten
  tot levering
  van schilderijen
  of beeldhouwwerk.
  Met RUBENS sloot hij
  in deze dagen een innige vriendschap,
  welke hem later van groot nut is geweest.
   Ook
  
  nu
  
  belast
  
  Ook
  
  met
  
  VAN DIJCK, die door
  
  den koning naar Engeland
  was geroepen, was hij
  bevriend ;
  volgens sommigen heeft deze omstreeks
  1630 een familiestuk
  geschilmet
  GERBIER
  vrouw
  en
  kinderen
  derd, waarop
  zijn
  negen
  afgebeeld its').
  KAREL
  
  In het jaar 163 werd
  een lang gekoesterde
  I benoemde
  hem tot zijn vertegenwoordiger
  
  wensch
  
  van GERBIER vervuld;
  aan het hof der Infante te
  
  Mei 1629 wachtte RUBENSte Duinkerken op een pas; daar hij "mychitelyaffrayit of the
  1)
  Hollanders" was, durfde hij alleen op een Engelsch schip de zee oversteken.
  2) De familiegroep, waarvan het origineel te Windsor hangt, wordt te onrechte met de namen van
  RUBENSot VAN DYCKin verbinding gebracht, al plaatste WILLIAMWALKERden naam van den tweede
  onder de gravure die hij in r766 van het stuk maakte, en al had JAMESMc. ARDELLin 1755 onder een
  fraaie zwartekunstprent,waarin alleen de linksche groep, de vrouw met vier kinderen, laten drukken "The
  in the Collectionof SAMSON
  GIDEON
  original Picture by Sr. PETERPAULREUBENS
  Esqr at Belviderein Kent".
  Een dergelijkegroep werd in 1902, als voorstellendede famiiievan den HertogvanBuckinghamgeschilderddoor
  door Mevr. HANBURY
  VANDIJCKheeft echter
  op de Winter-Exhibitionte Londeningezonden.ANTH0NIE
  RUBENS,
  in 1634 GERBIER
  toch geschilderd,blijkens de prent die PAULUS
  PONTiusnaar dit portret gesne?3en
  heeft.- Red.
  137
  bekwaamOt hij dit deed uit vertrouwen
  op GERBIERS diplomatieke
  de
  dan
  met
  Vla1msche
  wel
  om
  schilders
  heden,
  partij
  bij zijn onder handelingen
  te kunnen trekken van GERBIERS relaties en vahhennis,
  waag ik niet te beslissen ;
  Brussel.
  een
  
  feit
  
  is
  
  het
  
  dat een belangrijk
  deel van GERBIERS werkzaamheden
  van
  Niet altijd waren deze bemoeiingen
  hadden.
  op kunstzaken
  betrekking
  en
  een
  financier
  hield
  KAREL
  I
  was
  nu
  eenmaal
  slecht
  aard.
  bij
  aangenamen
  evenwel,
  
  Zoo had hij
  niet altijd rekening
  met den staat van zijn kas.
   aankoopen
  in
  RUBENS'
  den
  kunstenaar
  opdracht
  gegeven
  tijdens
  verblijf
  Engeland
  grooten
  in
  voor het vervaardigen
  ter versiering der "Bal1quetting-Hall"
  van schilderijen
  Deze warren den I Aug. 1634 gereed gekomen, maar de koningzag
  White-liall.
  Zonder geld leverde
  3000 Pnd bijeen te krijgen.
  geen kans om de vastgestelde
  zijn
  
  RUBENS ze evenwel
  
  GERBIER op, die er zeer ol?tstemd over was,
  daar de zaak
  Toen eindelijk in den zomer van
  opwekte.
  het volgende jaar geld beschikbaar
  de schilderwerken
  bleek
  het
  was,
  onmogelijk
  af te leveren,
  Eerst in
  daar ze door het langdurig
  waren.
  oprollen beschadigd
  niet af, merkte
  algemeen de ltchlust
  
  ze worden overgezonden
  en toen liet weer de betaling, die
  ?63 5 konden
  Sept.
  in termijnen geschiedde,
  Eerst 21§ jaar na de voltooiing
  nog lang op zich wachten.
  van iiijn werk zag RUBENS zich tin het bezit der volle som
  Een al;deren keer gold het de versiering van het kabinet der koningin te
  Greenwich,
  
  hij aan
  aanbevolen.
  RUBENS
  
  wilde
  
  Beiden
  
  achtte
  
  realisme
  
  van
  
  tvellie
  
  JORDAENS werd
  met het
  gingen
  
  anderc
  
  terwijl van andere zijde
  opdragen,
  clat zij niet mcde
  hij in zooverrehoog,
  
  schilders
  
  niet hun
  
  kracht
  
  zochten
  
  in
  
  druncken-headed
  boistrous,
  ,,robustrous,
  Imaginary Gods.'' \;Vaar echter Joi<DAENS
  en RUBENS ongeveer
  vend hij RUBENS het meest aangelijk
  prijzen vroegeil),
  his landskippes more
  bevelenswaardig :
  ,,the most gentiiest in his representations,
  rare and all other circumstances
  more proper".
  Evenvel,
  voegthijopschalksche
  van de Banquetting-hall,
  wijze toe, zinspelende
  op de geschiedenis
  "painters pencilys
  move not without
  musíck".
  werd toch aan JORDAENS gegeven,
  De opdracht
  omdat zijn prijs ten slotte slechts de heltt van die van RUBENS bleek
  misschien,
  te bedragen 2)..
  ,
  Zijn ambt te Brussel gaf GERBIER echter tevens een uitstckende
  gelegenheid om toe te geven aan zijn behoefte tot intrigeeren.
  De tijdsomstandigheden
  leenden zich daartoe bijzonder.
   der Spanjaarden,
  het plunderen
  Het wanbestuur
  der
  
  onbetaald
  
  die onbekw'1am bleken om het land tegen de
  gebleven
  troepen,
  van
  FREDERIK
  van Spanjaarden
  HENDRIK
  te
  wapellen
  verdedigen, de
  begunstiging
  boven
  den inheemschen
  der Zuidelijke Nederlanden
  tot
  adel, had de bevolking
  t. a.
  - p. : I April 1634, 10 Juni, 17, 31 Juli 3, 5 en 28 Sept. 1635.
  J) SAINSBURY
  t. a. p. 23 Jan. 1640.
  2) SAINSBURY:
  Dud-Hollalld, 19°3.
  18
  
  138
  dat bij den dood der reeds
  gebracht.
  Daarbij kwam het vooruitzicht,
  wanhoop
  verloren scheen te zullen gaan.
  ;:eer bejaarde Infante elke zweem van zelfbestuur
  enkele
  edelen
  kwamen
  vergrooten
  grieven de ontevredenheid
  Bij
  nog persoonlijke
  en in het begin van 1632 traden graaf HENDRIK VAN DEN BERG en de graaf
  met den vijand, om, toen F REDERIK
  VAN WARFUSEE in geheime onderhandeling
  de Maas zuidwaarts
  HENDRIK met zijn troepen
  langs
  rulcte, openlijk van de
  de
  van
  Prins
  af
  te
  vallen
  en
  den
  in
  de hand te werken.
  plannen
  Spanjaarden
  en Roermond
  gingen reeds na enkele dagen over ; in vertrouwen
  op den
  het
  VAN
  DEN
  BERG
  HENDRIK
  FREDERIK
  beleg voor
  graaf
  sloeg
  
  Venlo
  
  van
  
  steun
  
  te verwonderen,
  dat de BelgiWas het onder dergelijke omstandigheden
  er ernstig aan ging denken om door een verdrag met den vijand althans
  het behoud van de rechten des lands en van de Katholieke kerk te verzekeren
  Allerlei oorzaken
  De verwachte
  opstand bleef echter uit.
  droegen hiertoe
  het
  van
  VAN
  hoofd
  den adel, de hertog
  AERSCHOT,
  bij, het meest wel het feit, dat
  
  Maastricht.
  sche adel
  
  der Infante
  Brussel te verlaten,
  zich door de smeekingen
  op het punt staande
  steunen.
   Toch
  de
  bleef
  toestand
  liet bewegen haar te blijven
  hachelijk genoeg,
  om Maastricht
  te ontzetten
  en de stad in
  toen alle pogingen
  vooral
  mislukten,
  die
  nu
  van
  het hart
  het land bedreigde
  van FREDERIK HENDRIK viel,
  handen
  Toen de Infante,
  de Belgen opriep om zich te bevrijden.
  en in een manifest
  bevreesd
  
  voor
  
  er
  
  dit
  
  de Staten-Generaal
  uit om vrede
  aandrang
  
  eindelijk
  
  bijeen riep, ging
  met het Noorden
  krachtige
  Daar nu de Prins van Oranje
  te sluiten, het mocht dan kosten, wat het wilde.
  dat het Noorden uitsluitend met de Belgen,
  en met klem veizekerde,
  herhaaldelijk
  wilde
  was het niet ondenkbaar,
  van
  niet met den koning
  onderhandelen,
  Spanje
  dat de opstand toch nog zou uitbreken.
  had GERBIER gedurende
  den zomer van 1632 den loop
  Met belangstelling
  van
  
  algemeenen
  een
  lichaatn
  
  opstand,
  
  zijn onderhoudend
  geschreven
  depcches zijn voor
  aangezien;
  gebeurtenissen
  veel
  Maar
  van
  beteekenis.
  de kennis van dit tijdperk
  hij bepaalde zich niet tot
  en trad al spoedig in relatie tot de ontevreden
  de rol van toeschouwer
  edelen,
  
  der
  
  die
  
  na
  
  het
  
  van
  
  AERSCHOT
  
  niet
  
  durfden
  
  door
  
  te tasten.
  Volgens
  stap van de zijde der edelen gedaan zijn ; op een nacht
  was een edelman, door een masker onkenbaar
  gemaakt,
  bij hem gekomen om de
  Nederlanders
  van den Engelschen
  koning in te roepen tegenover de
  bescherining
  land
  veroveren.
  het
  te
  die
  en Franschen,
  dreigden
  beide vorsten
  Nu leefde KAREL I in vrede met PHILIPS IV van Spanje;
  Toch
  in
  de
  voorstellen
  van GERBIER
  verbonden.
  nauw
  waren zelfs
  op
  ging hij
  GERBIER
  
  terugtreden
  zou de eerste
  
  1) DE BOER.:Het verraad van graaf Hendrik van den Berg en de veldtocht langs de Maas, Tijdschrift voor Geschiedenis1898.
  139
  en hen tegenover
  nader met de edelen te onderlandelen
  gat hem volmacht
  Weldra ging
  ieder, den
  'oescherming te beloven.
   Spaanschen
  koning uitgezonderd,
  GERBIER het ontstaan van een Engelschhij echter een stap verder en machtigde
  gezinde partij in de hand te werken en niet alleen den adel, maar ook de geeste maken, die een aansluiting
  en het volk op de voordeelen
  opmerkzaam
  telijkheid
  kon meebrengen
  bij Engeland
  1). Te eerder kwam hij hiertoe, omdat PHILIPS IV
  
  en
  
  een voorstel
  
  om de Vlaamsche
  
  havens aan Engeland
  
  af te staan, waarvoor Engeland
  had afgeslagen.
  beslistheid
  
  met
  zou helpen verdedigen,
  in zijn huis hadden
  GERBIER maakte een ruim gebruik van zijn volmacht;
  der
  des
  nachts
  ontevredencn
  bijeenkomsten
  Hij ging nog
  plaats,
  herhaaldelijk
  de rest van het land
  
  zoo het heette om den Prins van Oranje over
  en wist een pas te verkrijgen
  Te Luik onderhandelde
  hij eerst met WARFUSEE en
  in opstand waren gekomen.
  Hij moedigde hen
  openlijk tegen de regeering
  
  verder
  vrede
  die
  
  te polsen.
  aan bij Engeland,
  niet bij Frankrijk
  steun te zoeken; daarna had hij in het kamp
  een samenkomst
  met Oranje.
  te Maastricht
  van GERBIER 2) is zijn houding in deze dagen
  Voor de persoon1ijkheid
  Zooals wij zagen, had hij voortdurend
  moeite gedaan
  karakteristiek.
  bijzonder
  zich aan het Noorden te onderwerpen
  te weerhouden
  en
  om de ontevredenen
  van KAREL I voorgespiegeld.
  hun daarvoor
  de ondersteuning
  Oranje daarentegen,
  tot vrede met Spanje moest doen, trachtte hij diets te maken,
  wien hij voorstellen
  een talrijke partij gereed stond om zijn zijde te kiezen,
  dat er in het Zuiden
  wanneer
  knoopen
  
  hij maar standvastig
  weigerde
  onderhandelir3gen
  en de belofte wilde afleggen Belgie als vrije staat
  
  met
  
  Spanje aan te
  te erkennen 3).
  was Oranje niet de man, om de dupe te worden van een intrigant
  Natuurlijk
  uit diens
  brieven
  moet men echter
  dat de Prins
  als GERBIER;
  opmaken,
  den schijn aannam
  GERBIERS
  te
  zullen
  Toen het
  althans
  op
  ingaan.
   plannen
  echter
  
  bleek,
  
  dat
  en
  
  omstandigheden
  het Zuiden, daartoe
  
  van
  
  een opstand
  
  niets
  
  te verwachten
  
  onderhandelingen
  knoopte
  door ISABELLA gemachtigd.
  was, handelde hij naar
  aan met de Staten-Generaal
  van
  
  is hier niet de plaats om de onderhandelingen,
  die hiervan het gevolg
  ik kan daarvcor
  naar mijn benedengenoemde
  te schetsen ;
  studie
  waren, uitvoerig
  Het
  te
  dat
  over dit onderwerp
  die
  een
  GERBIER,
  verwijzen.
  zij genoeg erop
  wijzen,
  Het
  
  voor
  
  de Republiek
  
  voordeeligen
  
  vrede niet in't belang
  
  van Engeland
  
  achtte, zooveel
  
  2) Hardwicke State Papers II:
  79 en vlg. Zie verder mijn "Friedens-unterhandlungen".Groningen 1898, pag. 39 en vlg.
  t. :a. p. 163. Hij had RUBENS
  2) Een typisch staaltje van zijn onbetrouwbaarhPidgeeft SAINSBURY
  onder eede de geheimhouding van een zaak beloofd, deelde echter alles aan den koning mee, en meende
  hicrtoe gerechtigd te zijn, daar hij ni;t beloofd had, over de zaak niet te zullen s c h r ij v e n.
  3) Zie mijn Friedens-unterhandlungenzwischenSpanien und den Niederlanden,43.
  140
  Hij bezwoer den Prins
  hij kon, het trenen van een vergelijk trachtte te voorkomen.
  na
  te
  nooit
  was
  een zaak hem zoo
  te
  Maastricht
  lzomen ; nog
  zijn belofte
  gegeven
  met den kon ing te onderhanter harte gegaan als deze ; weigerde de Republiek
  in
  elk
  dan
  was
  een
  zeker;
  delen,
  opstand
  geval moest men sommige punten,
  vooral bezwaar maakL.en, zonder voorbehoud handhaven 1).
  waartegen de Spanjaarden
  zocht
  Tegelijkertijd
  der ontevredenen.
  behoeve
  gaan, maar gaf GERBIER
  
  te
  hij zijn regeering
  KAREL I was naar
  
  bewegen
  stappen te doen ten
  het scljijiit huiverig verder te
  
  O.I1 de zaak persoonlijk
  te komen
  toetoestemming
  werd den edelen
  Het gevolg was eindelijk, dat de gezant gemachtigd
  lichten 2).
  Als
  men
  in
  kwam
  en hem cen.
  te
  beloven.
   's konings
  opstand
  bescherming
  dan zou hij een leger zenden om hen tegen ieder
  wilde afstaan,
  landing splaats
  dus ook tegen den Spaanschen
  koning, te verdedigen 3).
  excepted",
  hebben
  Aan
  invloed gehad.
  Doch ook deze beloften
  geen merkbarcn
  dan
  ooit
  Na
  te
  den
  val
  van
  Maastricht
  minder
  voren.
  de
  Belgen
  opstand dachten
  ,,none
  
  beter geworclen door den dood van den
  en energieke mannen stonden de Infante ter zijde
  van het land; het ergste gevaar was geweken.
  bij de verdediging
  tot niets zouden leiden, wendde
  GERBIER
  Toen
  inzag, dat zijn intriges
  
  was
  
  algemeene
  Zweedschen
  koning;
  
  hij
  
  het
  
  over
  
  bekwamc
  
  anderen
  
  een
  
  merkbaar
  
  toestand
  
  de
  
  boeg.
  Als
  
  zich
  
  had hij
  geacht
  verplicht
  honing
  dat hij met een talrijk
  men daa.rbij in aanmerking,
  wel eens uitbleven,
  de geldzendingen
  uit Engeland
  man als GERBIER, die tevens
  dat een onbemiddeld
  moest
  
  moeilijkheden
  een tusschenpersoon
  was
  
  had
  
  Hij
  gerahen.
  aan de Spaansche
  te doen over de
  
  van
  
  den Engelschen
  te voeren; neemt
  kr oost gezegend was
  en dat
  
  vertegenwoordiger
  een schitterenden
  
  nu
  
  dan
  
  staat
  
  is het niet te verwonderen
  
  5lecht
  
  de
  
  financier
  door
  
  was, in groote
  van
  bemiddeling
  
  laagheid,
  mede te deelen,
  der Belgische
  betrekkingen
  regeering
  
  dat hij bereid
  edelen tot de
  
  mededeelingen
  en Frankrijk.
  van de Republiek,
  Engeland
  regeeringen
  was
  de
  Voor het uitgeputte
  Spanje
  gevraagde
  geldsom, 20.000 Crusado's,
  temeer daar GERBIER de som enkel in specie wilde
  een bezwaar,
  aanvankelijk
  
  van mondelinge
  mededeeNa eenige aarzeling besloot men echter zijn eischen in te willigen; het
  lingen.
  uit de legerhas genomen;
  werd
  op een nacht kwam cen monnik, gebogen
  geld
  aan te hooren
  onder den last van het goud, bij GERBIER om zijn conhdenties
  ontvangen
  
  en
  
  zich alleen
  
  bereid
  
  toonde
  
  tot het doen
  
  7) Zic hie;over den brief aan Oranje, uitgegeven door BRILLin Kronijk Hist. Gen. 1867 en mijn
  Friedensunterhandlungen,BijlageI.
   2) Het uitvoerige verslag, dat GERBIERtoen van de geheele onderhandelir.guitbracht, is gepubliceerd
  in de HardwickePapers II 63 vlg.
  3) HardwickePapers, II 92.
  _
  4) Hij had toen vijf dochters en drie zonen.
  141
  als de regeevan GERBIER waren niet zoo belangrijk
  mededeelingen
  tot
  enkele voorvan
  toch gaven zij aanleiding
  gevangenneming
  ring vermoedde,
  name edelen als AERSCHOT en BARBANqON, die lange jaren in hechtenis bleven;
  De
  
  wisten nog tijdig te vluchten.
  de andere slachtoffers
  van GERBIER spreekt duidelijk uit zijn houding
  driestheid
  De onbeschaamde
  aan
  iemand den
  berichtte
  Zelf
  na het verraad.
  hij
  zijn regeering,
  dat blijkbaar
  met de edelen aan de Spanjaarden
  verrader had gespeeld en de onderhandelingen
  toestand worden" schreef
  zal
  dat
  een
  had overgebriefd.
  onaangename
  ,,Voor mij
  men er met mij over sprekcn, dan zal ik den storm halm over mijn
  past, die wel is waar ooren heeft
  trekken, zooals het een diplomaat
  zaak te antwoorden,
  om te hooren, mar
  tenzij zijn
  green tong om op dergelijke
  te
  ook
  Om
  verder
  hem
  zulks
  souverein
  geen argwaan
  xx,ekken, zond
  gelast "
  om geld naar Engeland, klagende
  aanvrage
  hij enkele weken later een dringcndc
  2000
  fondsen
  dat hij in 3 jaar tijds uit eigen
  Pnd., in dienst van den koning had
  
  hij.
  Mocht
  hoofd laten
  
  In
  uitgegeven.
  van het verraad
  Zijn
  even
  
  jaren trachtte
  den
  op
  Engelschen
  
  later
  
  hij zooals wij later zullen zien de schuld
  minister COTTINGTON te werpen 1).
  was trouwens
  tot de Spaansche
  niet altijd
  regeering
  Duinkerker
  van
  de
  de Engelsche
  kapers
  koopvaarders
  deed hem herhaaldelijk klachten richten tot de Infante en haar opvolgers.
  verstandhouding
  De last, die
  
  goed.
   ondervonden,
  Reeds in i632 schreef hij, dat Duinkerken op Algiers begon te gelijhen ; de kaapvaart
  der gewesten, die er finantieel bij geintedoor de gouverneurs
  toch word bevorderd
  resseerd waren. Kwam men met zijn klachten bij den rechter, dan was s het dikwijls
  om restitutie
  van het geroofde te krijgen.
  ook bij een gunstig vonnis onrnogelijk
  der Duinkerker
  De rooverijen
  kapers gaven nog in een ander opzicht tot
  De Hollandsche
  visschers waren in deze dagen gewoon
  aanleiding.
  moeilijkheden
  I paspoorten
  wateren
  Engelsche
  
  van Karel
  in
  
  te koopen, waarbij hun de vrije uitoefening der visscherij
  werd toegestaan.
  De Duinkerkers
  namen hiervan echter,
  
  in de Engelsche wateren aan. Door omkooping
  geen nota en vielen de Hollanders
  wist GERBIER ten slotte van dezen de bevan den Kardinaal-Infant
  der maitresse
  lofte te verkrijgen, dat de paspoorten door hem erkend zouden worden ; de Spaansche
  admiraal evenwel achtte zich hierdoor niet gebonden en liet de kapers hun gang gaan.
  In het jaar 1638 kreeg de Spa.ansche gezant te Londen last de terugroeping
  was echter niet genegen hierop
  van GERBIER te eischen. De Engelsche
  regeering
  onderhande,
  in te gaan, daar GERBIER juist belast was met een zeer belangrijke
  1) Zie mijn Friedensunterhandlungenpag. 148. Over de ,,none-suchCharles" en over de meening,dat
  later aan KARELI het verraad zou hebben ten laste gelegd, zie echter pag.146 van dit artikel.
  GERBIER
  Zie verder Thurloe-papers VII 275. Waddington: la Republiquedes Provinces Unies, la France et
  les Pays-BasEspagnols,I 175.
  142
  ling,
  
  die
  
  naar
  
  men
  
  tot teruggave
  hoopte
  leiden 1). Zoo tevreden
  
  de Pfalz aan den zoon van den
  was de koning toen nog over zijn
  
  van
  
  zou
  Winterkoning
  dat
  wat deze op hoogen prijs stelde
  diensten,
  hij GERBIER tot ridder
  sloeg,
  daar het hem gemakkelijker
  maakte zijn dochters uit te huwelijken.
   Maar de Spanjaarden
  lieten het er niet bij rusten. Na den slag bij Duins
  had er een scherpe woordentwist
  en GERBIER,
  plaats tusschen den Kardinaal-Infant
  waarbij de laatste zich vrij heftig uitliet. Opnieuw werd met klem op terugroeping
  van den gevolmachtigde
  aangedrongen
  3); zij hadden zijn onbeschaamdheid
  lang
  maar
  konden
  niet
  als
  te
  Brussel
  een
  Hollander
  verdragen,
  genoeg
  langer
  gezant
  dulden, dien zij als rebel beschouwden.
  uit zijn eigen omgeving
  bij de
  God pardon those, who recommend
  gemaakt werd.
  Engelsche
  regeering
  such ministers
  of state in such times as these," aldus GEORGE SHAwE in een
  brief aan Sir THOMAS ROE, ,,the State is very much afflicted at his being here."
  Een derge1ijke
  kon GERBIER natuurlijk
  niet verborgen
  blijven;
  hij
  stemming
  begon meer en meer in te zien dat zijn dagen in Brussel geteld waren ; in April
  daar hij
  eens hoopte te ontmoeten,
  164o schreef hij RUBENS, dat hij heni nog
  Daarbij
  
  kwam
  
  nog,
  zwart
  
  dat
  
  hij
  
  door
  
  lieden
  
  dacht
  
  te zullen vertrekken.
  this place, where I
  ,,1 calculate
  spoedig
  leaving
  much
  in
  them
  nine
  men
  not
  who
  do
  understand
  spent.
  years,
  misery, amongst
  It is best for me and mine tho choose another climate;
  selves, much less others.
  God the great CHARLES will grant me such a thing". Enkele maanden
  Please
  later smeelcte hij ZVINVEVANK om een plaats als postmeester;
  hij was toen "in
  need of somewhat to keep me floating."
  Tegen het eind van het jaar 1640 schijnt de Spaansche Regeering eindelijk
  einde aan de zaak te hebben
  willen maken.
  Wij weten, dat GERBIER,
  
  extreme
  een
  
  zoo voorzichtig
  alleen mondeling
  indertijd
  geweest was, de Spaansche
  regeering
  over de samenzwering
  in te lichten
  van den Belgischen
  adel.
   Zij bezat dus
  die
  GERBIER
  kon
  kwamen
  echter
  er
  zij tegen
  uitspelen ;
  geruchten
  geen bewijzen,
  had gedaan, waardoor
  omloop, dat de hertog VAN AERSCHOT mededeelingen
  alsof
  GERBIER zeer gecompromitteerd
  werd.
  hij zich daardoor
  Hij hield zich,
  to hear from
  with much devotion,
  beleedigd
  ernstig
  gevoelde ; "I am expecting,
  in
  
  the good king will give to the king my master on the
  Spain, what satisfaction
  false accusations
  of that stupid Duke of AERSCHOT", schrijft hij aan RUBENS.
  te zijn, dat hij ten slotte tot een
  zoo in het nauw gebracht
  echter
  Hij schijnt
  en brutaalweg
  de schuld van het verraad der bewuste
  stap overging
  wanhopigen
  aan GERBIER
  i). 25 Mei 1628. WINDEBANK
  (Sainsbury317).
  The fall of the MonarchyI 182.
  2). GARDINER.
  3). Clarendon State Papers II 83.
  143
  op
  samenzwering
  Lords" aanklaagde
  In
  
  Juli
  in staat
  
  was niet
  
  den
  
  minister
  
  ').
  16q.? werd
  
  COTTINGTON
  
  de zaak
  
  wierp
  
  en dezen
  
  bij de "House
  
  of
  
  behandeld
  en GERHIER
  Hoogerhuis
  waar te maken, daar twee zijner voornaamste
  Het gevolg was natuurlijk,
  dat hij niet in zijn
  voor
  
  het
  
  zijn beschuldiging
  in
  den
  steek lieten.
  getuigen
  en in de grootste moeilijkheden
  kwam.
   GERBIER
  ambt kon worden gehandhaafd
  nor money, schrijft zijn gewezen secretaris uit Brussel
  can get neither countenance
  naar Londen en deelt verder mee, dat hij zoo diep in de schulden zat, dat hij niet
  hem
  
  and must
  eens zijn familie kon laten weggaan. ,,Poor GERBIER is in bad predicament
  moeten vertrekken,
  brooke it best, he may." Zijn familieleden zullen langzamerhand
  al naar er geld komt om de schulden te betalen : "they shall creep away bij degrees.',
  nu nog bleef de koning, hoewel hij zeer ontevreden
  was, dat GERBIER,
  met
  aanklacht
  COTTINGTON
  verlof
  te
  voor den
  zonder
  daartoe
  de
  tegen
  vragen,
  en benoemde hem tot "Master of Ceremonies",
  dag gekomen was, hem beschermen
  Ook
  
  lang te voren schijnt te zijn toegezegd 2).
  van den koning kon hem echter weinig baten. De omivenDe bescherming
  als gunsteling
  van den koning
  stond
  uit
  te
  breken en het was gevaarlijk
  teling
  Dit ondervond
  bekend
  te staan.
  GERBIER, toen in Sept. 1642 zijn huis door
  welk
  
  ambt
  
  hem reeds
  
  het
  
  volk
  
  werd
  
  verborgen
  inhumane
  
  dat hij er katholieken priesters
  hield.
  hij een pamflet uit: ,,a wicked and
  Verontwaardigd
  vaardigde
  Balthazar
  waarin hij betoogde,
  Sir
  dat hij een
  Gerbier",
  plot against
  aangevallen,
  
  Daar
  
  omdat
  
  men meende,
  
  hem
  
  evenwel
  
  wijze het verblijf in
  op dergelijke
  wist
  te
  werd gemaakt,
  hij vergunning
  krijgen om het land
  Engeland
  onmogelijk
  te verlaten en vertrok naar Frankrijk,
  voorzien van een brief van KAREL I aan
  toen
  GERBIER
  in Mei 1643 te Calais aan wal'
  die evenwel,
  LOI?EWIJK XIII,
  
  trouw
  
  Protestant
  
  was.
  stapte,
  
  reeds
  
  was.
  ?ich nu tot de regentes
  toen hij vocr
  ontvingen,
  
  overleden
  
  Hij richtte
  schijnt, welwillend
  
  _
  en tot MAZARIN, die hem, naar het
  den dag kwam met plannen, die hem
  
  In de Spaansche
  in Engeland
  Nederlanden
  bezig hadden gehouden.
   bekend
  was hij van nabij, wellicht ook door persoonlijke
  geworden met
  ervaring,
  I
  aan
  KAREL
  had
  van banken van leening ;
  de werking
  inrichhij voorgesteld
  ook
  
  tingen
  lijke
  mee
  
  reeds
  
  op te richten, waarvan evenwel niets
  deed hij nu aan de Fransche
  regeering ;
  eener
  met
  het
  bestaan
  rijke goudmijn
  zijn
  
  van dien aard
  aanbieding
  te
  bekend
  
  gekomen was. Dergebovendien
  deelde hij
  
  in oostelijk Guyana,
  een
  ontevreden ambtenaar zou
  welk geheim hem tijdens zijn verblijf in Spanje door
  Nu
  trok
  in
  mate de
  deze
  juist
  dagen Guyana in bijzondere
  zijn medegedeeld.
  1) Mededeelingenover het proces in de Cal. of State Papers,Dom.1641p. 36 e.v. Zie ook 1640:618,265.
  2) Cal. of State Papers. Dom. Ser. i5 5 Juli 1641.
  144
  aandacht
  
  der Franschen.
  naar
  emigranten
  
  Een
  
  van Rouaansche
  die reeds
  kooplieden,
  compagnie
  Guyana had gezonden, zond in Augustus 1643 andermaal
  
  vroeger
  een driehonderdtal
  de belangstelling
  
  der regeering
  
  daar
  
  niet
  
  MAZARIN
  
  derwaarts.
  GERBIER
  
  dus hopen, dat zijn voorstellen
  hij werd echter teleurgesteld,
  opwekken ;
  
  zouden
  
  mocht
  
  en hem zelfs machtigde
  zich tot
  op zijn plannen
  inging
  dat, zooals GERBIER voorgegeven
  had, een aanziwnlijhe som
  
  te wenden,
  Spanje
  voor het geheim had geboden.
  Wel ging hij in op het andere
  Van verschillende
  oppositie openbaarde.
  een sterke
  zich daartegen
  dat
  men
  aan
  een ketter
  zijden betoogde men,
  niet zulk cell belangrijke
  opdracht moest geven ; zijn vijanden uit Brussel werkten
  hem ook hier tegen, terwijl de Engelsche
  bezorgd dat hij door
  gezant in Paris,
  voorstel,
  
  hoewel
  
  GERBIER, verdrongen
  
  zou worden, zijn handelingen
  met argwaan gadesloeg 1).
  Met groote handigheid
  wist GERBIER aanvankelijk
  deze bezwaren te boven
  Il een aantal
  te komen.
   vlugschriften
  2) zette hij de werking der leenbanken
  wier
  nut
  hem
  alleen
  de woekeraars
  in twijfel kon worden
  door
  volgens
  uiteen,
  Een groot voordeel was het voor hem, dat hij enhele der voorna amste
  getrokken.
  edelen
  
  voor zijn plannen won en zelfs den hertog van Orleans en den prins van
  Conde wist te bewegen zich ain de onderneming
  Zoo scheen hij zich
  verbinden.
  dan weer een schitterende
  verworven
  te
  in
  het
  hebben;
  positie
  jaar 1645 begaf
  hij zich naar Holland
  Niet minder
  brengen.
  om te trachten
  
  daar
  
  een aantal
  
  dan 60 banken
  
  aandeelen
  
  aan de markt
  
  te
  
  worden opgericht, welken
  van leening
  als
  onder zijn leiding
  zouden staan en verschillende
  "surintendant-general
  contracten,
  in onze Notarieele
  Arcllieven bewaard, spreken nog van GERBIER' S werkzaamheid
  Zeer
  
  onverwacht,
  hebben
  
  naar
  
  het schijnt,
  
  zouden
  
  vielen
  
  al deze schoone
  
  plannen
  
  in dingen.
  om
  vijanden
  gebruik
  gemaakt van zijn afwezigheid
  Hoe
  de
  zaak
  is
  niet
  zich
  heeft
  bekend ;
  brengen.
  toegedragen,
  van GERBIER hadden Engelsche
  vooral
  een
  meededeeling
  uitgew?ekenen,
  
  Waarschijiilijk
  hem ten val
  
  zijn
  
  te
  
  volgens
  dat GERBIER niet de
  zekere VVILL CRAFT of CROFT, het gerucht uitgestrooid,
  vader zijner dochters was en deze met geweld tot het Protestantisme
  had gebracht,
  Drie zijner dochters werden daarop in het Engelschen nonnenklooster
  Sion te Parijs
  gebracht;
  hij zell moest zijn plannen opgeven en het land verlaten en zou zelfs
  II Addition: 265,
  :
  1) EVELYNMemoirs
  2) Manifeste du Chevallier Balth. Gerbier (TIIYSIANA
  4254 cn 4255). Remonstrancetres humble. , ...
  touchant le mont de piete et quelques mauvaisbruits que nombre d'usuriers s?ment contre ce pieux, utile
  et neeessairectablissement(i6-).3).
  Zieverderin DANjou:Archivescurieusesde l'histoirede France I ieScrie,Tome 6.
  Justification particuliere des intendants des mont-de-piete.
  Expositionsur 1'establissementdes monts-de-piete
  Amsterdam.
   3) O. a. 6 Juni, 18 Aug. 1645, Not. VANNIEUWLAND,
  VANDERVEN,
  10 Juni
  ,,
  20 Juli, 12 Aug. ,,
  Leiden. (volgensmededeelingvanDr.BREDIUS.)
  II VANSWANENBURGH,
  
  145
  tusschen
  
  Rouaan
  
  en
  
  door
  
  Dieppe
  
  een aantal
  
  ruiters
  
  van zijn geld en papieren
  
  beroofd zijn.
  Ik meen
  
  evenwel, dat er reden is om aan de juistheid dezer mededeelingen
  die wat al te veel aan het melodrama
  De dochters van
  herinneren.
  te twijfelen,
  
  GERBIER, die in katholieke
  ving achtergebleven
  waren,
  den vader laten bekeeren.
  gevolg is van deze zaak en of dit niet veeleer moet worden toege's mans geringe
  is voor mij niet
  bekwaamheid
  op dit gebied,
  De geheele houding van GERBIER draagt overigens
  niet den stempel
  
  het
  
  mingen
  schreven
  
  en in een geheel katholieke omgeopgegroeid
  van
  hebben zich vermoedelljk
  tijdens de afwezigheid
  In hoever het mislukken
  zijner fina.ntieele onderne-
  
  streken
  
  aan
  
  twijfelachtig.
  van oprechthcid ;
  
  om weer in 't bezit zijner dochters gesteld
  krachtige
  pogingen
  te worden, schijnt hij niet te hebben aangewend.
  \Ve1 is waar gaf hij verschillende
  over
  deze
  zaak uit, maar de titel van deze : "dernières
  admonitions
  vlugschriftcn
  de messire
  Balth. Gerbier, chevallier,
  a ses filles Elisabeth
  et Susanne"
  bewijst,
  dat
  
  De ,,1armes" op den
  hij zich al dadelijk bij het feit zelf heeft neergelegd.
  band van een dezer handschriiten
  een
  offeren
  aan
  de
  mode geweest zijn,
  moge
  ook in andere opzichten krijgt men de overtuigir?g,
  dat er in de droefheid
  van
  
  GERBIER
  
  een
  
  tot poseerer? niet te miskennen
  valt.
  In elk geval heeft
  neiging
  niet teruggehregen ;
  die
  hij zijn dochters
  nog in 1653 spreekt hij van pogingen,
  daartoe
  wilde
  aanwenden
  hij
  1).
   Het was ?,vaarschijnlijls
  een dezer meisjes, die wij enkele jaren later als
  "fille d'honneur"
  een belangrijke
  1650 had
  
  jaar
  
  en die tijdens de Fronde
  bij de prinses VAN CONDf aantreffen
  rol in de romantische
  In het
  vlucht der prinses heeft gespecld.
  MAZARIN den prins VAN CONDE en den hertog VAN LONGUEVILLE
  
  De burgeroorlog
  brak daarna
  met nieuwe w oede uit; de
  genomen.
  door
  Franschen
  trokken
  de
  Spanjaarden,
  geholpen,
  grens over en het stond te
  vreezen, dat de prinses VAN CONDT, die zich te Chantilly
  bevond, zich aan het
  hoofd der ontevredenen
  in 't Zuiden zou stellen, waarom MAZARIN haar verzocht
  naar Parijs
  te komen.
  Men bracht
  de bode bij mejuffrouw GERBIER, die zich
  gevangen
  
  in
  
  het
  
  bed
  
  reizen.
  De
  
  "brune,
  
  harer
  
  meesteres
  
  had
  
  dame, ons
  jonge
  d'une
  taille agreable
  
  begeven
  door een
  
  et
  
  als6e,
  
  te ongesteld
  te zijn om te
  als
  harer bewonderaars
  2) beschreven
  les yeux vifs, la bouche belle, pleine
  en veinsde
  
  1) De geheele zaak is mij niet recht duidelijk. GERBIERgeeft het tijdstip dcr ontvoering zeer verschillend aan; in 't eene geschrift spreekt hij van 1644, e:ders v;m 1646. Op grond eener mededeelingin een
  pamflet van r6¢6, dat de dochters in April a64< reeds 9 maanden van hcm vcrwijderdwaren, kwam ik er echter toe als datum Juli 164s aan te nemen, wat met zijn verblijfin Holland overeensternmenzou. Vreemd is
  het ook, dat G. in enkele geschriften van twee, elders van drie dochters spreekt. Misschienis 66n spoedig uit
  het klooster bevrijd.
  2) Memoires de PIERRELENET, Procurcur-g6n6ralall parlement de Dyon et conseiller d'EtAt (edit.
  Petitot) LVIII, p. 191 e. v.
  146
  Zoo volmaakt
  bootste
  speelde hare rol voortreffelijk.
   d'esprit et de gentillesse",
  en haar klachten
  tranen
  over de
  zij haar meesteres
  na, met haar geveinsde
  de
  MAZARIN
  en
  den
  dat
  van
  zendeling
  geen oogenblik twijkardinaal,
  koningin
  felde, vooral toen men hem bij het zoontje van den tuinier bracht, dat men de
  kleeren
  doende
  juffrouiv
  
  De prinses had zooden hertog VAN ENGHIEN had aangetrokken.
  en
  zich
  naar
  Bordeaux
  te begeven, waar
  om te ontvluchten
  gelegenheid
  GERBIER zich later bij haar voegde.
  van
  
  het wordt tijd dat wij tot GERBIER terug keeren. Na het mislulcken zijner
  zal hij in moeielijke omstandigheden
  verkeerd hebben; als gunsteling
  onderneming
  ook
  niet
  in
  van Karel I was het
  Engeland
  geheel veilig voor hem, zoodat hij meest in
  het buitenland
  schijnt te hebben vertoefd ; zoo werd bij zijn afwezigheid een huiszoeDoch
  
  king bij hem
  werd gelegd
  
  bij welke gelegenheid beslag op een gedeelte zijner papieren
  het proces van den koning te dienen; later werden deze
  lijkt het mij, dat deze papieren,
  gegeven. Niet onvfaarschijnlijk
  
  gehouden,
  om voor
  
  terug
  gedeeltelijk
  den grondslag
  moest
  hebben gevormd voor
  die hij later mondeling
  toelichten,
  I
  none-such
  waarin de overleden
  Karel
  het beruchte pamflet tegen
  "the
  Charles",
  en beschuldigd
  wordt het geheim der
  wijze uitgemaakt
  op de laagste
  koning
  in
  en
  met
  de
  1632
  1633 aan delandvoogdes
  Belgische grooten
  onderhandelingen
  te
  
  hebben
  
  verraden.
  zou zijn handelwijze
  te moeten betwijfelen
  De rustelooze
  
  Mocht
  
  het vlugschrift
  veroordeeld
  
  niet genoeg
  
  werkelijk van GERBIER zelf zijn, dan
  kunnen worden; ik meen het echter
  
  ').
  had al spoedig nieuwe middelen bedacht om
  plannenmaker
  te voorzien. Karel I had in zijn rustige jaren een inrichting van
  in zijn onderhoud
  het "Museum
  Minervae, dat in de stormen der omwenteling
  onderwijs
  opgericht,
  GERBIER nu een uitvoerig
  In het jaar 1648 verspreidde
  was teniet gegaan.
   for forrain languages
  eener "Academye
  etc., dat in verschillende talen
  prospectus
  stuk trachtte
  voor te stellen
  In dit curieuze
  werd uitgegeven.
  hij de onderneming
  Het
  was
  de
  liefde
  tot
  het
  aard.
  zuiver
  als van
  Engelschen volk, die
  patriottischen
  tot volhad. Hoe verkeerd was het toch, de jongelieden
  hem daartoe
  gebracht
  1) De volledigetitel is: The none-such Charles, his character extracted out of divers originallTransactions, dispatches etc. Londen, 1651. Ik trof een exemplaar aan in het Britsch Museum.Aanvankelijl:helde ik
  vooral op gezag der Dict. of Nat. Biogr. tot de oveituiging over, dat het vlugschriftincierdaadvan GERBIPR
  afkomstig zou zijn. Bewijzenhiervoor zijn mij evenwelniet bekend geworden; de stijl is verder anders dan die
  van zijnandere geschriften; er komen bovendien verschillendefouten in voor, die hij niet zou hebben gemaakt,
  Welk doel kan hij verder met dit ano n y m geschrift hebben gehad? Scl?reefhij het in opdracht of met
  onderteekendc
  medewetender regeering, waarom zou deze dan niet, toen enkele jaren later een door GERBIER
  verheerlijking vande Stuarts verscheen, (zie pag. 26) den sluier hebbenopgelicht ?Hij zelfspreektin later tijd van
  het pamflet als afkomstig van Hugh Peters, Cromwell'sveldprediker,wat, al is in 't algemeen op GERBIER'S
  beweringen weinig staat te maken, in dit geval niet geheel te verwerpenis. In elk geval blijkt duidelijk, dat
  door het hof als de schrijvervan het pamflet werd beschouwd,maar
  reeds dadelijk na de restauratie GERBIER
  dat hij dit zelf bestreed. (Cal. of State Papers, Counsel of State 1661p. 78.).
  147
  hunner
  tooiing
  bleek dan niet
  
  te laten reizen. Bij hun terugkomst
  hot vasteland
  dat
  enkel
  zij
  geleerd hadden zich op uitheemsche
  wijze
  zelden,
  Hoe licht
  terwijl hun taal van vloeken en godslastering
  samenhing.
  