text: 565
  Uitspraken als deze reiken natuurlijk verder dan tie terreinen,
  waar men rubber tapt en sliit. Prof. Mees heeft het gevoeld en de
  algemeene toepassing erbij gegven: ,,Evenmin als her m.i. juist
  is, dat iedere arbeid recht heeft op een normale belooning, mag
  men zeggen, dat elk kapitaal recht heeft op een normale rente of
  winst. Onnut aangewende arbeid of kapitaal behooren, in het
  belang eerier overvloedige productie, niet beloond te worden ;
  door helder inzicht te juister plaatse en op het juiste tijdstip
  aangewende arbeid en kapitaal hebben daarentegen aanspraak op
  ruime belooning . . . . Laten wij niet uit sentilnent voor den kapitalist, die een verkeerd beleggingsobject heeft gekozen in dezelfde
  four vervallen als waarin onze samenleving is geraakt ten opzichte
  van de positie van den arbeider. Ook te dien aanzien heeft men
  door zijn gevoel te laten spreken en ziin verstand her zwijgen op
  te leggen een toestand geschapen, die op den duur ook voor hem,
  wien men wilde te hulp komen, allerminst voordeelig is. Vergeten
  worde nimmer dat zoowel kapitalist als arbeider tevens zijn consument. Wie her algemeen belang wil dienen, diene in tie eerste
  plaats den consument. Ook daar ligt een ruim terrein voor gevoelsbevrediging".
  Een homogeen-verklaring met deze beschouwingen woord voor
  woord ligt in hare aanhaling niet besloten. Van andere zijde soortgelijk vraagstuk naderend, kwam ik echter (bl. 447 v. van dezen
  jaargang) tot een slotsom, welke in beginsel zich dekt met die
  van mr. Mees.
  Zijn betoog moge in het rubber-geding den invloed erlangen,
  dien her verdient !
  D. VAN BLOM.
  Die englische Wirtschaft, yon Prof. Dr. Hermann
  Levy (Technische Hochschule Berlin); Teubner,
  
  Leipzig-Berlin, 1922.
   Onder leiding van den bonnschen hoogleeraar dr. W. Dibclius,
  is een ,,Handbuch tier englisch-anmrikanischen Kultur" bezig te
  verschijnen. Het genoemde boekje van Levy (van ruinl 150
  bladzijden) is een van de deeltjes ervan; andere handelen of
  zullen handelen over het godsdienstige en kerkelijke leven in
  Engeland, over engelsche kunst, geschiedenis, wijsbegeerte en
  
  567
  brachten uit de stad juist die conlmercieele eigenschappen mee,
  welke het nieuwe agrarisch kleinbedrijf voor zijn afzet noodig
  heeft als brood (bl. 97).
   Had deze waarschuwing tegen generalisatie intusschen niet
  ook den schrijver zelven tot meer bedachtzaamheid in sommige
  zijner uitspraken moeten nopen, in uitspraken nog wel die bedoeld
  zijn als slotsommen uit het geheel ? Het boekje is te goed van
  bouw en van inhoud dan dat men hier van een pijnlijk contrast
  zou mogen spreken, maar contrasteeren met zijn agrarische bladzijden, waar hij de strekkingen en de tegenstrekkingen van grooten kleillbedrijf zoo kllap ontleedde, doen toch wel die uitspraken
  (van bl. 117--123, 130 v. en 149 v.), waar hij in het modernste
  Engeland de wcdergeboorte ziet van den protectionistischen beambtenstaat uit den tijd der mercantilisten. Hier zit een stuk
  waarheid in; de staatsbemoeienis met het bedrijfsleven is in
  Engeland sterk toegenomen en de protectie heeft er de laatste
  jaren weer haar intree gedaan; maar eensdeels hebben we hier
  niet een nieuw verschijnsel voor ons: de fabriekswetgeving is in
  Engeland al betrekkelijk oud, otider dan o19 het vasteland, eenvoudig doordat bet fabriekswezen daar eerder was dan hier, met
  zijn excessen die om wettelijke breidels vroegen; en andersdeels
  is het protectionisme er van zoo jongen datum en ook hog zoo
  partiOel, dat het gevaarlijk is, reeds nu zijn groei- en levenskracht
  vast te stellen als sterk en blijvend. Bovendien zijn er in Engeland
  verschijnselen in groei - - de Whitley-cotmcils en wat daaromheen zich groepeert, waarvan Levy op bl. 103 v. wel wat meer
  had mogen vertellen - - die in juist omgekeerde richting dan in
  die van verambtelijking van het bedrijfsleven wijzen en heeft men
  er aanstonds na wapenstilstand eta vrede veel oorlogsbemoeienis
  met deze takken van welvaart weer laten varen; men leze op dit
  laatste maar de eenzijdige, doch knap gedocumenteerde klacht
  van Sir Leo Chiozza Money o) ha.
   Deze aanmerking raakt een hoofdptmt in zoo verre zij Levy's
  eigen slotsommen raakt; zij laat evenwel al datgene wat aan
  die slotsommen voorafgaat en waaruit het den lezer vrij blijft
  andere voorzichtiger geformuleerde conclusies te trekken dan hij,
  zij laat heel die beknopte, fraaie schets van Engeland's sociale
  geschiedenis der laatste eeuwen in voile waarde.
  ") The triumph of nationalization; Cassel and Co., London, 1920.
  569
  er een zeer gelukkige afwisseling mee bereikt; een volle week
  bedrijfsorganisatie en radenstelsel is voor den oprechtsten liefhebber te veel en elkeen moet het, behalve leerrijk, ook aangename
  verpoozing geweest zijn, bijvoorbeeld pater Kleyntjens te hooren
  over ,,de kerk bij de keerpunten der geschiedenis" (het onderwerp
  dat wel het verst buiten het kacler viel), en dr. Schmutzer over
  ,,solidarisme in lndi~", mr. Tepe over ,,deelneming in de winst
  en actionariaat" en dr. van Gorkom over ,,het publiekrechtelijk
  karakter der middeleeuwsche gilden". Het is waar, bespreking
  van modern-koloniale vraagstukken als dat der participatie bij
  de suikercultuur op Java vermag over west-europeesche problemen
  van bedrijfsorganisatie al evenmin licht te gieten als oud-koloniale
  onderwerpen van HandeI-Maatschappij en cultuklrstelsel, als
  vroeg-europeesche van hoven, gilden en steden hiertoe in staat
  zijn, maar als over deze oncterwerpen instructiefs wordt medegedeeld (gelijk hier het geval was), clan is de eraan bestede
  tijd toch niet verloren.
  Voor her overige kan niet worden gezegd, dat deze achtste
  sociale week nieuwe uitzichten heeft geopend of nieuwe inzichten
  verschaft over het vraagstukkencomplex van bedrijfsorganisatie en
  radenstelsel, dat middenpunt der belangstelling had te blijven.
   Ook niet over dat vraagstuk uit het complex, dat een der actueelste
  mag heeten: de publiekrechtelijke bedri]fsorganisatie, waarover
  mr. cir. J. Beuns S. J. in op een na de laatste der veertien voordrachten handelde. Na de oudere literatuur (toch nog maar enkele
  jaren oud), na de praeadviezen en debatten van ,,Staathuishoudkunde en Statistiek" uit 1921, heeft de spreker nieuws niet gebracht. Zelfs treft, hoe zorgw~ldig hij polemiek met prof. Veraart
  uit den weg ging.
  Bevestiging van reeds bestaande over~uigingen, ziehier war
  zooal niet her doel (dat, zoo er een bestond, in elk geval niet is
  verklapt), dan toch de werking van deze voordrachtenweek moet
  zijn geweest. Monstering der troepen met hun wapentuig op een
  halteplaats. Met order daarop van voorwaarts marsch, maar onder
  stil verbod van den looppas.
  D. VAN BLOM.
  