text: Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  Kroniek ondernemingsstrafrecht
  Tweede helft 2020
  
  Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.), mr. J. Boonstra, mr. dr. S.S. Buisman, mr. A.A. Feenstra, mr. K.M.T. Helwegen,
  mr. A.C.M. Klaasse, mr. dr. I. Koopmans, mr. V.S.Y. Liem, prof. mr. M. Nelemans, mr. dr. J.S. Nan, mr. dr. E. Sikkema,
  mr. dr. drs. B. van de Vorm en mr. W.S. de Zanger
  
  Inleiding
  56
  
  Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.)
  Het valt niet te loochenen dat ook in de tweede helft van
  2020 de rechtspraktijk, net als de samenleving in haar
  geheel, vooral (en soms alleen maar) in het teken van
  COVID-19 heeft gestaan. Het leidde in het parlement
  tot spoed- en noodwetgeving, tot (deels) minder fysiek
  toegankelijke zittingen, en tot telehoren en videoverbindingen tussen de rechtszaal en de in de penitentiaire
  inrichtingen verblijvende verdachten. Toch valt over de
  periode waarover in deze kroniek verslag wordt gedaan
  het nodige op te tekenen. In willekeurige volgorde vallen te noemen het in december 2020 ronduit ontluisterend rapport over de Toeslagenaffaire van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
  (commissie Van Dam) getiteld ‘Ongekend onrecht’.
  Niet ontluisterend, maar voor het Unierecht zeker
  ingrijpend, was het doek dat eind 2020 definitief over
  het Brexit-dossier viel. Een doek viel ook bij het presidium van de Hoge Raad, waar Feteris, na zes jaar presidentschap, terugkeert naar de belastingkamer, en De
  Groot per 1 november 2020 tot de nieuwe president is
  benoemd. In het persbericht werd opgemerkt dat zij de
  eerste vrouwelijke president van de Hoge Raad is.
  In het Staatsblad verschenen verder de nodige wetten,
  maar opmerkelijk weinig die voor de in het ondernemingsstrafrecht geïnteresseerde lezer van belang lijken.
   Van die laatste categorie zijn te noemen de Wet wederzijdse erkenning van bevriezings- en confiscatiebevelen,
  
  die op 19 december 2020 in werking trad,1 en de Wet tot
  uitbreiding van de Wet Bibob, eveneens in werking
  getreden op 19 december 2020.2 Voorts zijn (meer in
  algemeen strafrechtelijke zin) te noemen het
  wetsvoorstel dat in juli 2020 werd ingediend strekkende
  tot uitbreiding van het taakstrafverbod dat ook van
  toepassing moet worden bij elke vorm van geweld tegen
  politiemensen, medewerkers van de brandweer of
  ambulance, buitengewoon opsporingsambtenaren en
  andere personen met een publieke taak in het kader van
  de handhaving van de orde of veiligheid.3 In september 2020 volgde het wetsvoorstel ter versterking van de
  strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit4, en
  in december 2020 kwam een wetsvoorstel dat uitvoering
  geeft aan Verordening 2019/1148/EU van het Europees
  Parlement en de Raad van 20 juni 2019 over het op de
  markt brengen en het gebruik van precursoren voor
  1.
  2.
  3.
  4.
  TBS&H 2021 | nr. 1
  
  Wet van 1 juli 2020 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering
  en de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke
  sancties en beslissingen tot confiscatie in verband met de uitvoering van
  Verordening (EU) nr. 2018/1805 van het Europees Parlement en de
  Raad van 14 november 2018 inzake de wederzijdse erkenning van
  bevriezingsbevelen en confiscatiebevelen (PbEU 2018, L 303/1),
  Kamerstukken 35 402, Stb. 2020, 291. In het kielzog van deze implementatiewet kondigde in november 2020 een Kamerbrief de mogelijkheid aan om crimineel geld en criminele zaken afkomstig van misdrijf
  zonder voorafgaande veroordeling af te pakken (non conviction based
  confiscation). Zie daarover verder in de paragraaf ‘ontneming’ van de
  rubriek ‘financieel strafrecht’, en in de paragraaf ‘confiscatie’ in de
  rubriek ‘Europees strafrecht’.
   Wet van 1 juli 2020 tot wijziging van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur in verband met diverse uitbreidingen van de toepassingsmogelijkheden daarvan alsmede enkele
  overige wijzigingen, Kamerstukken 35 152, Stb. 2020, 278.
  Kamerstukken II 2019/20, 35 528, nrs. 1-3.
  Kamerstukken II 2019/20, 35 564 nrs. 1-3.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  explosieven. Beoogd wordt de beschikbaarheid van precursoren voor explosieven voor particulieren te
  beperken, en te bevorderen dat verdachte transacties in
  de gehele toeleveringsketen adequaat worden gemeld.5
  Eveneens in december 2020 werd een wetsvoorstel
  ingediend dat gaat over de bestrijding van betaalfraude
  ter implementatie van de Europese Richtlijn 2019/713/
  EU.6 Het voorstel wordt hieronder besproken in
  de deelrubriek ‘cybercrime’, evenals de (concept)voorstellen Wet Zerodays Afwegingsproces, en de uitvoeringswet cyberbeveiligingsverordening.
  Ondertussen wierp de naderende inwerkingtreding van
  de Omgevingswet een voor de praktijk meer dan spreekwoordelijke schaduw vooruit, deed de regering een
  actieplan het licht zien om wapengeweld onder jongeren
  te beteugelen, en kreeg de politie belangstelling voor
  ketelbouwers wier ambacht de aandacht van drugsproducenten had getrokken.
   In de tweede helft van 2020 zijn verder nog enkele
  conceptwetsvoorstellen op het gebied het ondernemingsstrafrecht bekend, die (voor zover ze hierna niet
  uitgebreider in de deelkronieken worden besproken) het
  signaleren waard zijn. Zo gingen onlangs in consultatie
  het conceptvoorstel tot wijziging van de Wet op het
  financieel toezicht ter implementatie van de Richtlijn
  (EU) 2019/1160 van het Europees Parlement en de
  Raad van 20 juni 2019 tot wijziging van Richtlijnen
  2009/65/EG en 2011/61/EU met betrekking tot de
  grensoverschrijdende distributie van instellingen voor
  collectieve belegging. Een ander concept wil dat de
  Inspectie SZW wordt aangewezen als bevoegd tot strafrechtelijke handhaving op het terrein van de Jeugdwet,
  de Wet langdurige zorg, de Wet marktordening gezondheidszorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
  en de Zorgverzekeringswet. Door deze structurele
  grondslag voor strafrechtelijke opsporing door de
  Inspectie SZW is het niet meer nodig is dat de officier
  van justitie per geval de Inspectie van SZW belast met
  opsporing. Ter verduidelijking en aanpassing van het
  wettelijke fiscale verschoningsrecht werd een conceptvoorstel ingediend dat hieronder in de deelrubriek ‘fiscaal strafrecht’ wordt besproken. Een volgend conceptvoorstel strekt tot implementatie van de richtlijn (EU)
  2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van
  23 oktober 2019 inzake de bescherming van personen
  die inbreuken op het Unierecht melden. Daarnaast
  worden enige wijzigingen in de Wet Huis voor klokkenluiders voorgesteld met het oogmerk die wet te verduidelijken. Dit voorstel wordt hieronder besproken in de
  deelrubriek ‘omkoping’.
  Uit het commune strafrecht vallen ten slotte nog te melden de (concept)wetsvoorstellen die de strafbaarstelling
  beoogt van de publicatie van beelden van personen die
  hulp behoeven of van overledenen, die strekken tot verbetering van de bestrijding van heling, die het wettelijk
  5.
  6.
  Kamerstukken II, 2020/21, 35 689, nrs. 1-3.
  Kamerstukken II 2020/21, 35 656, nrs. 1-3.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  strafmaximum van doodslag willen te verhogen naar
  25 jaar gevangenisstraf, die nieuwe strafbepalingen
  introduceren die een vrij breed scala aan voorbereidingshandelingen zelfstandig strafbaar stellen met het
  oog op het plegen van seksueel misbruik van een kind,
  die de strafbaarstellingen van seksuele en seksueel getinte misdrijven moderniseren en nieuwe seksuele misdrijven aan de wet toevoegen, en die de op een delict gestelde maximale vrijheidsstraf met een derde verhogen
  indien het delict is begaan met een discriminatoir oogmerk wegens ras, godsdienst of levensovertuiging,
  geslacht, seksuele gerichtheid of handicap.
  In algemene zin, en voor zover uit de hierna volgende
  deelrubrieken niet het tegendeel blijkt, vielen in de
  tweede helft van 2020 geen spectaculaire uitspraken van
  de Hoge Raad die het ondernemingsstrafrecht raken te
  noteren.
   Fiscaal strafrecht
  Verzorgd door mr. A.A. Feenstra & mr. A.C.M. Klaasse
  De verhouding tussen fiscale en commune
  delicten
  •
  HR 3 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1716
  In het arrest van 3 november 2020 bevestigt de Hoge
  Raad zijn eerdere jurisprudentie over de reikwijdte van
  artikel 74 AWR.7 In artikel 74 AWR wordt de toepassing van de ontnemingsmaatregel ex artikel 36e Sr uitgesloten voor fiscale delicten. De achterliggende reden
  daarvan is dat de fiscale wetgeving voorziet in eigen
  mogelijkheden om onbetaald gebleven belastingen bij de
  belastingplichtige terug te vorderen. In dit arrest was de
  verdachte een belastingadviseur die, tegen betaling, aangiften inkomstenbelasting deed voor zijn klanten. Het
  Hof Amsterdam veroordeelde de belastingadviseur
  onder meer wegens het opzettelijk doen van onjuiste
  belastingaangiften en valsheid in geschrift ex artikel 225
  lid 1 Sr. Het hof wees de ontnemingsvordering ad
  € 81.690 toe. De verdediging had aangevoerd dat het
  openbaar ministerie niet-ontvankelijk was in de
  vordering op grond van artikel 74 AWR. Het hof wees
  dit verweer af en overwoog dat de verdachte niet de
  belastingplichtige was waarop de onjuiste aangiften
  betrekking hadden. Hij was immers de belastingadviseur
  die voor anderen de aangiften indiende. Bovendien
  betrof het wedderrechtelijk verkregen voordeel geen
  belastingnadeel, maar de prijs die de belastingadviseur
  in rekening bracht voor zijn adviseursdiensten, aldus het
  hof. De Hoge Raad achtte dit oordeel, in het licht van de
  wetsgeschiedenis van artikel 74 AWR, niet onjuist of
  onbegrijpelijk.
  Wij kunnen ons vinden in dit oordeel van de Hoge
  Raad, nu het aansluit bij de ratio van artikel 74 AWR.
  7.
  Vgl. HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:693, NJ 2014/410.
   TBS&H 2021 | nr. 1
  
  57
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  Toch wringt dit uiteindelijke oordeel met de feiten. Dat
  houdt verband met de onderliggende problematiek,
  namelijk de kwalificatie van de valsheid als het opmaken
  van een vals geschrift als bedoeld in artikel 225, eerste
  lid, Sr en de vervolgingsuitsluitingsgrond van artikel 69,
  vierde lid, AWR. Op grond van artikel 69, vierde lid,
  AWR is strafvervolging wegens artikel 225, tweede lid,
  Sr (het opzettelijk gebruik maken van een vals geschrift)
  uitgesloten voor zover die feiten belastingdelicten ex
  artikel 69, eerste of tweede lid, AWR betreffen. De ratio
  van deze bepaling is erin gelegen dat vervolging van een
  belastingdelict op grond van artikel 225, tweede lid, Sr
  geen recht doet aan de bijzonderheden van het fiscale
  strafrecht. Dat betekent dat als de valse geschriften worden gebruikt in het kader van de fiscale verplichtingen
  en niet tevens zijn gebruikt ten overstaan van anderen
  dan de fiscus, vervolging op grond van artikel 225, tweede lid, Sr is uitgesloten.
  58
  
  In de onderhavige zaak had de belastingadviseur de aangiften opgemaakt en vervolgens ingediend. Het doel van
  het opmaken van aangiften is het uiteindelijk indienen
  bij de Belastingdienst. Zoals de rechtbank in deze zaak
  overwoog: ‘Het valselijk opmaken van deze aangiften ging
  noodzakelijkerwijs vooraf aan het gebruik maken daarvan
  door deze onjuiste aangiften, nota bene met één druk op de
  knop, bij de Belastingdienst in te dienen.’ Het voelt dus
  enigszins kunstmatig aan om het opmaken en indienen
  van de aangiften te kwalificeren als het opmaken van valse geschriften in plaats van gebruik maken van een vals
  geschrift. Voorkomen moet worden dat artikel 74 AWR
  een dode letter wordt.
   •
  HR 10 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1758
  De vervolgingsuitsluitingsgrond van artikel 69, vierde
  lid, AWR was aan de orde in het arrest van de Hoge
  Raad van 10 november 2020. Het Hof Den Haag had de
  verdachte onder meer veroordeeld wegens het feitelijk
  leidinggeven aan 1) het opzettelijk doen van onjuiste
  aangiften omzetbelasting, en 2) valsheid in geschrift. In
  cassatie werd geklaagd dat de verdachte was vervolgd
  wegens valsheid in geschrift, nu twee van de facturen uit
  de administratie daadwerkelijk zijn gebruikt, namelijk
  door de facturen ter beschikking te stellen aan een
  medewerker van de Belastingdienst. Met andere
  woorden, door het feit onder 2 aan te merken als het
  opmaken van valse geschriften, is de vervolgingsuitsluitingsgrond ten onrechte omzeild. A-G Paridaens concludeerde dat het middel faalde en dat de zaak kan worden afgedaan met artikel 81, eerste lid, RO. Dat werd
  gevolgd door de Hoge Raad. Het arrest van Hof Den
  Haag is helaas niet gepubliceerd, zodat niet kan worden
  nagegaan of de valse facturen zijn opgemaakt om te voldoen aan de administratieplicht. Dat de vervolgingsuitsluitingsgrond van artikel 69, vierde lid, AWR enkel van
  toepassing is op het tonen van valse bescheiden ter uitvoering van een fiscale verplichting, wordt geïllustreerd
  door het arrest van Hof Amsterdam van 4 november 2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:2976. In die zaak
  had de belastingplichtige verdachte valse facturen aan
  
  TBS&H 2021 | nr. 1
  
  de Belastingdienst overgelegd. De verdachte had
  bezwaar gemaakt tegen naheffingsaanslagen omzetbelasting en had ter onderbouwing van het bezwaarschrift
  valse facturen overgelegd. Omdat de valse facturen
  enkel ter onderbouwing van het bezwaar dienden en niet
  waren overgelegd naar aanleiding van een verzoek van
  de fiscus, was artikel 69, vierde lid, AWR niet van
  toepassing. Het is wat ons betreft nog wel even de vraag
  hoe deze rechtspraak zich verhoudt tot het arrest van de
  Hoge Raad (HR 3 oktober 2017, ECLI:NL:HR:
  2017:2542, NJ 2018/270 m.nt. Reijntjes), waarin is
  overwogen dat aan een tegen een belastingaanslag
  gericht bezwaarschrift (met als bijlage een alsnog ingevulde belastingaangifte) als zodanig, voor zover dat
  bezwaarschrift ertoe strekt het bedrag van de aanslag tot
  een bepaald bedrag te verminderen, in het maatschappelijk verkeer niet een zodanige betekenis voor het bewijs
  van de inhoud ervan pleegt te worden toegekend dat
  daaraan een bewijsbestemming in de zin van artikel 225
  Sr toekomt.
   •
  
  Hof ’s-Hertogenbosch 29 oktober 2020,
  ECLI:NL:GHSHE:2020:3367
  
  Belastingheffing is immoreel. Dit betekent dat ook
  belasting dient te worden betaald over inkomen
  verkregen met behulp van strafbare feiten. Daar waar
  artikel 74 AWR voorkomt dat zowel de Ontvanger als
  het openbaar ministerie dezelfde inkomsten ‘afpakken’,
  ontbreekt een dergelijke waarborg bij het vaststellen van
  het te ontnemen wederrechtelijk verkregen voordeel. De
  betaalde belasting over de crimineel verdiende inkomsten mag niet in mindering worden gebracht op het ontnemingsbedrag. Dat wordt bevestigd in het arrest gewezen door Hof ’s-Hertogenbosch op 29 oktober 2020 na
  terugwijzing door de Hoge Raad. Het hof oordeelde dat
  het wederrechtelijk verkregen voordeel uit handel in
  hennep van circa € 465.000 niet mocht worden verminderd met de belastingheffing over datzelfde bedrag. Het
  hof had weinig speelruimte om anders te beslissen,
  nadat de Hoge Raad in 2017 had beslist dat het oordeel
  om de belastingheffing over de inkomsten die hebben
  geleid tot de ontnemingsvordering in mindering te
  brengen op het te ontnemen bedrag, getuigde van een
  onjuiste rechtsopvatting. Wel gaf het hof twee belangrijke vingerwijzingen. De eerste is gericht aan de (lagere) wetgever, om de Aanwijzing Afpakken zodanig aan
  te passen dat geen sprake meer kan zijn van een cumulatie van sancties. Een tweede overweging is gericht aan
  de belastingplichtige, waarin het hof wees op de mogelijkheid om een verzoek tot matigen van het te betalen
  bedrag te doen op grond van artikel 6:6:26 Sv. Duidelijk
  is dat het hof het oneens is met de huidige praktijk,
  maar zich genoodzaakt ziet aan te sluiten bij het eerdere
  oordeel van de Hoge Raad
  
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  Witwassen met een fiscaal gronddelict:
  vermenging
  •
  
  HR 15 september 2020, ECLI:NL:HR:2020:1377,
  NJB 2020/2238
  
  Op 15 september 2020 wees de Hoge Raad twee arresten
  aangaande vermenging van legale en illegale inkomsten.
   In de zaak van de Hoge Raad (ECLI:1377) exploiteerde
  de verdachte meerdere seksclubs in Nederland. De
  verdachte had ongeveer de helft van de gemaakte omzet
  niet aangegeven bij de Belastingdienst, zodat te weinig
  omzetbelasting was voldaan en te weinig vennootschapsbelasting was betaald. Een deel van de contante omzet
  die niet was verantwoord, was naar Zwitserland
  gebracht. Aldaar werden leningen verstrekt en panden
  aangekocht. Het hof merkte het verstrekking van leningen en de aankoop van het onroerend goed aan als witwashandelingen. Het hof stelde dat sprake was van vermenging van legaal verkregen en illegaal verkregen
  gelden, zodat alle niet verantwoorde omzet als uit misdrijf
  verkregen kon worden aangemerkt. In cassatie werd
  geklaagd over het oordeel van het hof en werd gesteld
  dat slechts het belastingbedrag dat ten onrechte niet
  over de omzet was betaald, als uit misdrijf afkomstig kon
  worden aangemerkt. De Hoge Raad verwees naar het
  standaardarrest over vermenging uit 2010 en herhaalde
  dat de aanwezigheid in een vermogen van een bestanddeel met een criminele herkomst op zichzelf nog niet
  meebrengt dat het gehele vermogen als van enig misdrijf
  afkomstig dient te worden aangemerkt. De vaststellingen van het hof konden daarom niet de conclusie dragen
  dat alle niet verantwoorde omzet kon worden aangemerkt als ‘uit misdrijf verkregen’.
   •
  
  HR 15 september 2020, ECLI:NL:HR:2020:1414
  
  In het tweede arrest van 15 september 2020 stond het
  oordeel van het Hof Arnhem-Leeuwarden in een ontnemingszaak centraal. Aan de veroordeelde werd een
  ontnemingsmaatregel opgelegd van circa € 96.000, gebaseerd op een berekening aan de hand van een eenvoudige kasopstelling. Kort gezegd waren de uitgaven van de
  veroordeelde groter dan de legale inkomsten. De verdediging had in hoger beroep gesteld dat de veroordeelde
  elke maand € 1.250 contant aan salaris ontving, waarmee
  de grotere uitgaven konden worden verklaard. Het hof
  overwoog dat dit contante salaris, als al geloof kon worden gehecht aan de verklaring van de veroordeelde, als
  wederrechtelijk verkregen voordeel kwalificeerde ‘omdat
  hiervan niets uit de boekhouding is gebleken en het daarom
  aannemelijk is dat het afkomstig is uit de “zwarte” omzet
  van [D] B.V.’ De Hoge Raad vernietigde de uitspraak
  van het hof. Onder verwijzing naar het arrest van
  25 maart 20148 overwoog de Hoge Raad dat het feit dat
  bepaalde inkomsten niet in de boekhouding zijn verwerkt, nog niet impliceert dat het gehele vermogen als
  van enig misdrijf afkomstig dient te worden aangemerkt.
  8.
  HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:693, NJ 2014/410 m.nt. Reijntjes.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  Met name het eerste arrest is interessant voor de fiscale
  strafrechtpraktijk. De Hoge Raad brengt allereerst de
  rechtsregel uit het arrest uit 2008 in herinnering, door te
  overwegen dat vermogensbestanddelen waarover men
  beschikt doordat belasting is ontdoken, kunnen worden
  aangemerkt als uit misdrijf afkomstig. Deze overweging
  impliceert dat enkel de niet betaalde belasting uit enig
  misdrijf afkomstig is. Vervolgens herhaalt de Hoge Raad
  dat vermenging van illegaal en legaal geld niet zonder
  meer met zicht meebrengt dat de gehele geldpot ‘zwart’
  is geworden. Het is aan het openbaar ministerie om te
  bewijzen dat de specifieke feiten en omstandigheden van
  de casus maken dat de gehele niet verantwoorde omzet
  als ‘mede’ of ‘deels’ van misdrijf afkomstig is.
  Ne bis in idem
  •
  
  Hof Den Haag 14 augustus 2020,
  ECLI:NL:GHDHA:2020:1532
  
  In de zaak van het Hof Den Haag van 14 augustus 2020
  waren de feiten als volgt. Aan de verdachte was tenlastegelegd het opzettelijk niet of niet tijdig doen van aangiften inkomstenbelasting over de jaren 2014 en 2015.
  Hoewel de rechtbank de verdachte nog veroordeelde tot
  een taakstraf, vorderde het openbaar ministerie in hoger
  beroep zijn eigen niet-ontvankelijkheid omdat het una
  via-beginsel aan strafvervolging in de weg stond. Het
  hof stelde vast dat reeds verzuimboetes waren opgelegd
  voor dezelfde feiten. Omdat geen strafrechtelijke vervolging kon volgen op eerder opgelegde boetes, verklaarde
  het hof het openbaar ministerie niet-ontvankelijk. De
  belastingplichtige kon geen tweede maal in rechte worden betrokken voor dezelfde feiten.
   Met dit arrest volgt het hof de lijn die is ingezet door
  Hof ’s-Hertogenbosch op 4 juni 2019 (ECLI:NL:
  GHSHE:2019:2120) en Rechtbank Rotterdam van
  23 juli 2019 (ECLI:NL:RBROT:2019:5997). Dit oordeel van het hof doet in onze optiek recht aan de ratio
  van het una via-beginsel. Zowel een vergrijp- als een
  verzuimboete zijn punitieve sancties, zodat een belastingplichtige na het opleggen daarvan niet nogmaals
  mag worden bestraft. Hoewel de Hoge Raad zowel de
  juridische aard als de feitelijke omstandigheden in de
  beoordeling betrekt, laat het hof de feiten hier duidelijk
  zwaarder wegen dan de juridische verschillen, zoals het
  verschil in strafbedreiging en het bestanddeel ‘opzet’ in
  de delictsomschrijving van artikel 69 AWR. Dat is overigens in lijn met jurisprudentie van de Hoge Raad.9
  •
  
  Rb. Rotterdam 23 juli 2020, ECLI:NL:RBROT:
  2020:6585 t/m 6590
  
  Juridisch interessant is ook het vonnis van Rechtbank
  Rotterdam van 23 juli 2020. Hoewel in deze zaak met
  name de integriteit van het openbaar ministerie aan de
  orde werd gesteld omdat het openbaar ministerie een
  mediacontract had gesloten voor het maken van een
  documentaire over deze strafzaak zonder de verdediging
  9.
  Zie HR 10 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:1929, NJ 2020/54 m.nt.
  Reijntjes.
   TBS&H 2021 | nr. 1
  
  59
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  60
  
  in te lichten, is de ontvankelijkheid van het openbaar
  ministerie ook om een andere reden in het geding. Uit
  het onderzoek van de FIOD bleek dat in een restaurantketen omzetbelastingfraude was gepleegd, door contante
  omzetten uit de kassa te verwijderen. Met het contante
  geld werd onder meer loon uitbetaald. Aan diverse
  bedrijfsleiders en B.V.’s van een restaurantketen was
  tenlastegelegd het opzettelijk doen van onjuiste aangiften omzetbelasting, het voeren van een ondeugdelijke
  administratie en het deelnemen aan een criminele organisatie met als oogmerk het plegen van belastingfraude
  en witwassen. Gedurende het strafrechtelijke onderzoek
  was contact ontstaan met de Belastingdienst. Dat had
  geresulteerd in een fiscale schikking, waarin niet alleen
  het fiscale nadeel maar ook boetes waren verdisconteerd,
  voor wat betreft de inkomstenbelasting, loonbelasting en
  vennootschapsbelasting. In de vaststellingsovereenkomst was echter opgenomen dat de boetes geen betrekking hadden op de omzetbelasting. De rechtbank zag
  zich voor de vraag gesteld of de boetes uit de vaststellingsovereenkomst waren opgelegd voor ‘dezelfde
  feiten’ als waarop de strafvervolging zag. Die vraag
  beantwoordde de rechtbank voor de B.V.’s bevestigend.
  Het doen van een aangifte vennootschapsbelasting is
  hetzelfde feit als het doen van een aangifte omzetbelasting. Beide feiten vallen onder de delictsomschrijving
  van artikel 69, tweede lid, AWR. Bovendien hebben de
  aangiften omzetbelasting en vennootschapsbelasting
  plaatsgevonden binnen dezelfde, tenlastegelegde periode. De boeten stonden ook in de weg aan de vervolging
  van het voeren van een ondeugdelijke administratie.
   Artikel 69, eerste lid, AWR diende hetzelfde rechtsbelang als het tweede lid van datzelfde artikel. Bovendien
  was het feitencomplex steeds hetzelfde, te weten het
  afromen van omzet uit de kassa’s. Anders luidde het
  oordeel ten aanzien van deelneming aan een criminele
  organisatie met als oogmerk witwassen. De strafbaarstelling van witwassen had immers een ander doel (te weten
  de bescherming van een integer financieel verkeer) dan
  de fiscale bepalingen.
  •
  HR 6 oktober 2020, ECLI:NL:HR:2020:1504
  De feiten in de zaak waarover de Hoge Raad zich op
  6 oktober 2020 heeft gebogen, waren als volgt. De
  verdachte was een vastgoedhandelaar die met zijn B.V.
   een aantal panden aan woningbouwvereniging Rochdale
  verkocht in 2008. De btw gemoeid met deze verkoop
  van circa € 1.500.000 was niet op aangifte voldaan. De
  verdachte stelde echter dat sprake was van een pleitbaar
  standpunt, aangezien hij (naar objectieve maatstaven
  gemeten) redelijkerwijs kon en mocht menen dat geen
  omzetbelasting was verschuldigd. Volgens de vastgoedhandelaar was er geen sprake van een factuur zoals
  bedoeld in artikel 37 Wet OB 1968, zodat de btw niet op
  grond van dat artikel was verschuldigd. Op grond van
  de toen geldende regelgeving kon worden betoogd dat
  een notariële akte niet als factuur kon worden aangemerkt. Pas met het arrest van 25 november 2016 ging de
  Hoge Raad ‘om’ en werd duidelijk dat een notariële akte
  weldegelijk als factuur kon kwalificeren. Uiteraard was
  TBS&H 2021 | nr. 1
  
  dat niet kenbaar noch te voorzien voor de verdachte in
  2008. A-G Bleichrodt ging mee in het verweer van de
  verdediging en concludeerde dat sprake was van een
  pleitbaar standpunt en dat het middel slaagde. Het oordeel van de Hoge Raad luidde echter anders. De Hoge
  Raad herhaalde de overwegingen uit het zogenoemde
  Credit Suisse-arrest van 21 april 201710. Het hof had
  vastgesteld dat naast de notariële akte van levering ook
  een nota van afrekening was opgesteld. Op de nota was
  een bedrag aan verschuldigde btw vermeld en de vastgoedhandelaar had deze nota ondertekend namens de
  B.V. De verdachte kon en mocht daarom redelijkerwijs
  niet menen dat geen omzetbelasting verschuldigd was.
   Vanwege een schending van de redelijke termijn
  verminderde de Hoge Raad de opgelegde gevangenisstraf van twintig maanden, waarvan acht maanden voorwaardelijk, naar achttien maanden en drie weken, waarvan acht maanden voorwaardelijk. Het is jammer dat de
  Hoge Raad niet wat meer toelichting geeft waarom in
  deze specifieke (?) casus wordt afgeweken van de duidelijke lijn in het arrest van 21 april 2017 en de op eerste
  gezicht logische conclusie van de A-G. Het laatste
  woord over het leerstuk van het pleitbaar standpunt is
  dus kennelijk nog steeds niet gezegd.
   •
  
  Hof ‘s-Hertogenbosch 4 september 2020,
  ECLI:NL:GHSHE:2020:2740
  
  Een opvallend arrest is dat van het Bossche hof van
  4 september 2020. De verdachte was door de politierechter veroordeeld wegens het opzettelijk niet doen van
  een aangifte inkomstenbelasting. De politierechter legde
  een taakstraf van 60 uren op, waarvan de helft voorwaardelijk. Als bijzondere voorwaarde werd gesteld dat
  de verdachte alsnog aangifte deed over de jaren 2015 en
  2016, en wel binnen zes maanden na het onherroepelijk
  worden van het vonnis. De verdachte stelde tijdig hoger
  beroep in, maar had geen appelschriftuur houdende
  grieven ingediend tegen het vonnis en was evenmin verschenen op zitting. De A-G had gerekwireerd tot nietontvankelijkheid van het hoger beroep, op grond van
  artikel 416, tweede lid, Sv. Het hof zag zich echter
  genoodzaakt arrest te wijzen, omdat ‘aanstonds [was]
  gebleken dat sprake is van een evident onjuist vonnis.’
  Allereerst wees het hof erop dat rechtens niet mogelijk is
  om na afloop van de gestelde termijn tot het doen van
  een aangifte inkomstenbelasting alsnog aangifte te doen,
  terwijl die verplichting wel in het vonnis was opgenomen. Bovendien kwam het hof tot een vrijspraak van
  het tenlastegelegde, omdat de verdachte nog geen
  strafrechtelijk verwijt kon worden gemaakt op de tenlastegelegde datum. Nadat de verdachte zijn aangifte 2015
  niet op 1 mei 2016 had ingediend, kreeg hij een herinnering en aanmaning toegestuurd. In die brieven werden
  termijnen gesteld van respectievelijk 28 juni en
  12 augustus 2016. Nadat ook na de aanmaning de aangifte uitbleef, werd verdachte gedagvaard. Het openbaar
  ministerie had tenlastegelegd dat ‘hij op of omstreeks
  10.
  HR 21 april 2017, ECLI:NL:HR:2017:640, BNB 2017/156 m.nt. Marres;
  FED 2017/123 m.nt. Smit.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  1 mei 2016’ geen aangifte had gedaan, zodat de aangifte
  inkomstenbelasting over het jaar 2015 niet (binnen de
  gestelde termijn) was gedaan. Het hof overwoog dat pas
  kan worden gesproken van een niet tijdig gedane aangifte nadat de belastingplichtige is herinnerd en vervolgens
  aangemaand. Geconcludeerd wordt dat de verdachte op
  1 mei 2016 nog geen strafrechtelijk verwijt kon worden
  gemaakt, maar pas na afloop van de termijn in de aanmaning, zodat vrijspraak diende te volgen. Het betreft
  een zuivere uitspraak, in lijn met de wetssystematiek en
  op de grondslag van de tenlastelegging.
   Overig
  •
  
  Wetsvoorstel ‘Aanpassing wettelijk fiscaal
  verschoningsrecht’
  
  Plannen om het fiscaal verschoningsrecht ex artikel 53a
  AWR aan te passen dateren van ruim drie jaar geleden,
  toen daarvan melding werd gemaakt in de brief van
  17 januari 2017 inzake de aanpak van belastingontwijking. In juli van vorig jaar werd het conceptwetsvoorstel
  daartoe voor internetconsultatie aangeboden. Het
  wetsvoorstel is gebaseerd op de stelling dat het inschakelen van een advocaat of notaris maakt dat fiscaal
  relevante bescheiden onder het verschoningsrecht
  komen te vallen, zodat informatieverstrekking kan worden geweigerd. Dit zou een ongelijk speelveld creëren
  en misbruik in de hand werken, omdat belastingplichtigen die bijstand krijgen van een belastingadviseur zich
  niet op een afgeleid verschoningsrecht kunnen beroepen. Bovendien zou het fiscaal verschoningsrecht een
  juiste en volledige belastingheffing belemmeren. Voorgesteld wordt daarom om het verschoningsrecht te
  beperken tot de eigenlijke werkzaamheden van een
  advocaat. De omschrijving van de werkzaamheden is
  ontleend aan de zogenoemde procesvrijstelling uit de
  Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
  terrorisme (Wwft), te weten ‘de bepaling van de rechtspositie van een cliënt, diens vertegenwoordiging en verdediging
  in rechte, het geven van advies voor, tijdens en na een
  rechtsgeding of het geven van advies over het instellen of
  vermijden van een rechtsgeding.’
  Van de mogelijkheid om te reageren werd veelvuldig
  gebruik gemaakt. Het wetsvoorstel is vanuit vrijwel alle
  beroepsgroepen bekritiseerd, waaronder de NOvA en
  KNB. Veelgehoorde kritiek is het feit dat het
  wetsvoorstel gebaseerd zou zijn op een verkeerd
  uitgangspunt. Het is namelijk onjuist dat een belastingplichtige bescheiden zou kunnen onthouden, enkel
  omdat de bescheiden zijn gestald bij of gedeeld met een
  verschoningsgerechtigde. De wijze waarop het
  verschoningsrecht in het wetsvoorstel wordt gecodificeerd, zorgt bovendien voor verwarring, aldus de
  NOvA. Aansluiting bij de Wwft doet geen recht aan de
  reikwijdte van de verschoningsrecht en de wettekst is
  indirect vormgegeven, zodat niet naar voren komt dat
  wordt beoogd dat de belastingplichtige het ter inzage
  geven van stukken niet kan weigeren door een beroep te
  doen op het afgeleide verschoningsrecht. Wij kunnen
  ons vinden in de aanbeveling van de NOvA om het
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  wetsvoorstel terug naar de tekentafel te sturen.
   Voorkomen moet worden dat het wetsvoorstel onduidelijkheid schept en onnodige beperkingen op het algemene rechtsbeginsel van het verschoningsrecht met zich
  brengt.
  •
  
  Leidraad Mandatory Disclosure en uitstel termijn
  meldplicht
  
  In eerdere afleveringen van deze kroniekbijdrage is al
  melding gemaakt van de meldplicht voor zogenoemde
  intermediairs van grensoverschrijdende constructies,
  voortvloeiend uit de DAC6 Richtlijn. De wijze waarop
  de verplichtingen uit de Richtlijn en de implementatiewet moesten worden ingevuld, zorgden voor veel vragen
  uit de praktijk. Met de op 30 juni 2020 gepubliceerde
  Leidraad wordt de nodige verduidelijking geboden. In
  de Leidraad worden begrippen als hulpintermediair toegelicht en worden 24 voorbeelden gegeven ten aanzien
  van de wezenskenmerken. Hoewel 24 voorbeelden veel
  lijkt, is de praktijk nog vele andere (standaard)situaties
  rijk waarop de Leidraad geen antwoord geeft. Dat ook
  het MDR-team openstaat voor aanvullingen, blijkt wel
  uit het feit dat een tweede versie van de Leidraad niet
  wordt uitgesloten.
  Door de wereldwijde coronapandemie zijn de termijnen
  voor de meldplicht opgeschoven. Daar waar constructies
  vanaf 1 juli 2020 dienden te worden gemeld, is deze
  termijn nu op 1 januari 2021 gesteld.
  61
  
  Financieel strafrecht
  Verzorgd door mr. V.S.Y. Liem en prof. mr. M. Nelemans11
  In deze paragraaf van de kroniek worden de volgende
  actualiteiten op het gebied van het financieel strafrecht
  besproken: oplichting in het digitale domein; marktmisbruik; voorkoming van witwassen; witwassen met digitale middelen; ontneming; toezicht en handhaving; en
  hoge transacties.
  Oplichting in het digitale domein
  De digitalisering van de maatschappij gaat hand in hand
  met de toename van criminaliteit in het digitale domein.
  Dit zorgt enerzijds voor het ontstaan van nieuwe delictsvormen; anderzijds verplaatsen klassieke delicten zoals
  fraude en oplichting zich veelal naar het digitale
  domein.12 In 2018 zouden zo’n 1,2 miljoen mensen
  slachtoffer zijn geworden van digitale criminaliteit.13
  Huidige maatschappelijke tendensen zoals de coronacrisis bieden eveneens gelegenheid voor dergelijke vor11.
   12.
  13.
  Wij danken Juliëtte Boeser en Marenna van Wijk voor de assistentie bij
  deze bijdrage.
  J. Rooyakkers & M. Weulen Kranenbarg, ‘Vissen met een nieuwe hengel: onderzoek naar betaalverzoekfraude’, in: M.M. Boone e.a. (red.),
  Justitiële Verkenningen. Nieuwe vormen van oplichting en fraude, Den
  Haag: Boom Juridisch 2020/2, p. 19.
  M.M. Boone e.a. (red.), Justitiële verkenningen. Nieuwe vormen van
  oplichting en fraude, Den Haag: Boom Juridisch 2020/2, p. 5.
   TBS&H 2021 | nr. 1
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  men van criminaliteit.14 Ook de Europese Bankenautoriteit (EBA) waarschuwde voor verhoogde niveaus van
  onder andere ‘cybercrime, corona-gerelateerde fraudes
  en oplichtingspraktijken gericht op kwetsbare personen
  en bedrijven’.15
  
  62
  
  •
  Fraude op online handelsplatforms
  De aanpak van fraude op online handelsplatforms is de
  afgelopen periode geïntensiveerd. Eerder merkten wij
  op dat het strafrechtelijk instrumentarium is uitgebreid
  om online handelsfraude daadkrachtiger te kunnen aanpakken.16 Daarnaast werd begin december 2020 het
  wetsvoorstel ter implementatie van Richtlijn
  2019/713/EU over de bestrijding van fraude met en
  vervalsing van niet-contante betaalmiddelen bij de
  Tweede Kamer ingediend.17 Voornoemd wetsvoorstel
  leidt tot een aanscherping van een aantal computer- en
  valsheidsdelicten. Naast wettelijke initiatieven wordt
  ingezet op de opsporing- en vervolging van online fraude. In het kader van de aanpak van ‘cybercrime as a service’, bijvoorbeeld, heeft het openbaar ministerie in
  november 2020 een verdachte aangehouden op verdenking van het faciliteren van betaallinkfraude. Het zou de
  eerste keer zijn dat een facilitator van dergelijke fraude
  in Nederland is aangehouden. De verdachte zou zogeheten phishing panels hebben gemaakt en verkocht. Door
  phishing panels worden slachtoffers via een valse betaallink doorgeleid naar de valse site van een bank. Degene
  achter het panel ziet vervolgens de door het slachtoffer
  ingevoerde gegevens, waarmee kan worden ingelogd en
  de rekening kan worden leeggehaald.18
  •
  
  Fraude via WhatsApp
  
  In onze vorige kroniek merkten wij op dat WhatsApp
  fraude, zeker in de laatste (corona)periode is toegenomen.19 Eerder dit jaar werd bekend dat het aantal meldingen van WhatsApp fraude is verviervoudigd ten
  opzichte van 2019, waarbij ruim 1 miljoen euro afhandig
  werd gemaakt. In oktober 2020 was dit aantal al verviervoudigd ten opzichte van heel 2019 en stond de teller op
  3,3 miljoen euro. Aanleiding voor de politie om per
  16 oktober 2020 een online waarschuwingscampagne te
  starten om jongeren bewust te maken van de risico’s met
  als gedachte dat zij kunnen helpen met bewustmaking
  onder de oudere generaties.20 Betaalverenging Neder14.
   15.
  16.
  17.
  18.
  19.
  20.
  Ibid.
  C. Meerts & W. Huisman, ‘Coronacrisis en fraude: vier mogelijke relaties’, in: M.M. Boone e.a. (red.), Justitiële verkenningen. Nieuwe vormen van oplichting en fraude, Den Haag: Boom Juridisch 2020/2,
  p. 12; ‘EBA statement on actions to mitigate financial crime risks in the
  COVID-19 pandemic’, European Banking Authority 31 maart 2020.
  H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Eerste helft
  2020’, TBS&H 2020/4, p. 198.
  Kamerstukken II 2020/21, 35 656, nr. 2 (voorstel van wet).
  ‘Belangrijke facilitator betaallink-fraude opgepakt’, OM.nl 5 november 2020, https://www.om.nl/actueel/nieuws/2020/11/05/belang
  rijke-facilitator-betaallink-fraude-opgepakt.
  H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Eerste helft
  2020’, TBS&H 2020/4, p. 198.
  ‘Politie begint online campagne tegen WhatsApp-fraude na enorme
  toename’, NOS 16 oktober 2020, https://nos.nl/artikel/2352515politie-begint-online-campagne-tegen-whatsapp-fraude-na-enormetoename.html.
  TBS&H 2021 | nr. 1
  
  land liet in november 2020 in de media blijken dat naar
  haar inschatting mensen in 2020 gemiddeld zo’n 30 miljoen euro zijn kwijtgeraakt aan WhatsApp fraude,
  phishing en ‘spoofing’. Daarbij worden handelswijzen
  van criminelen steeds geraffineerder.21 In dat kader
  heeft de Tweede Kamer inmiddels unaniem een motie
  van de SP aangenomen om compensatie door financiële
  dienstverleners, zoals banken, voor gedupeerden
  mogelijk te maken.22 Op dit moment ontbreekt echter
  een overkoepelend beleid bij banken. Lang niet altijd
  wordt de opgelopen schade vergoed. De motie vraagt
  om een wettelijke regeling teneinde het beschermingsniveau van cliënten te verhogen tegen dit soort vormen
  van online fraude.23 Daarnaast wordt opgemerkt dat
  banken hun zorgplicht niet zouden mogen afschuiven.
   KiFiD acht een compensatie echter niet noodzakelijk;
  ‘een bank draagt geen verantwoordelijkheid voor stortingen
  tussen klanten en oplichters’.24
  Marktmisbruik
  De Cour d’appel de Paris (hof van beroep van Parijs)
  heeft onlangs prejudiciële vragen gesteld aan het Hof
  van Justitie van de EU over de Europese voorwetenschapregelgeving. Het betrof een persoon die via een
  online krant berichten publiceerde over marktgeruchten, onder andere over een marktgerucht dat LVMH
  een bod van 350 euro op de aandelen van Hermès zou
  uitbrengen.25 De Autorité des marchés financiers
  (AMF) had hem een boete opgelegd van € 40.000
  vanwege de wederrechtelijke openbaarmaking van voorwetenschap. In feite ligt de vraag voor in hoeverre informatie over een aanstaande publicatie (waarvan men mag
  verwachten dat die waarschijnlijk een significante koersinvloed zal hebben) als voorwetenschap kan kwalificeren. Het standpunt van de AMF is dat de Franse implementatiebepaling (aangezien de zaak dateert van voor de
  inwerkingtreding van de Verordening Marktmisbruik)
  ‘geen enkele beperking [stelt] aan de aard, inhoud of
  herkomst van de informatie die als voorwetenschap kan
  worden gekwalificeerd en dat het niet vereist is dat deze
  informatie van een emittent afkomstig is, maar enkel dat
  zij – rechtstreeks of middellijk – betrekking op hem
  heeft, concreet en niet openbaar is, en een gevoelige
  invloed op de koers van de betrokken financiële instrumenten kan hebben’.26 Het Hof van Justitie van de EU
  zal zich onder meer buigen over de vraag of informatie
  over de aanstaande publicatie van een persartikel concreet kan zijn, waarbij ook elementen worden meegewogen zoals de inhoud van het bericht (het noemen
  van een mogelijke biedprijs), de bekendheid van de
  21.
  22.
  23.
  24.
  25.
  26.
  ‘Banken moeten fraudeslachtoffers schadeloos stellen’, Het Financieele
  Dagblad 2 december 2020, https://fd.nl/economie-politiek/1366359/
  bank-moet-fraudeslachtoffers-schadeloos-stellen.
  Kamerstukken II 2020/21, 33 552, nr. 78 (gewijzigde motie Van den
  Berge en Van Nispen).
  Ibid.
   ‘Banken moeten fraudeslachtoffers schadeloos stellen’, Het Financieele
  Dagblad 2 december 2020, https://fd.nl/economie-politiek/1366359/
  bank-moet-fraudeslachtoffers-schadeloos-stellen.
  HvJ EU 9 juli 2020, C-302/20 Verzoek (PB).
  Samenvatting HvJ EU 9 juli 2020, C-302/20 Verzoek (PB), r.o. 42.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  journalist en het medium, en de werkelijke invloed op
  de koers. Daarnaast vraagt het Hof van Justitie zich af,
  indien voorwetenschap door een journalist openbaar is
  gemaakt ten behoeve van journalistieke doeleinden, of
  voor de beoordeling of de openbaarmaking al dan niet
  wederrechtelijk is, het vereist is om na te gaan of de
  openbaarmaking heeft plaatsgevonden uit hoofde van de
  normale uitoefening van het journalistieke beroep. Voor
  de beoordeling hiervan wil het Hof weten of de openbaarmaking van voorwetenschap strikt noodzakelijk
  voor de uitoefening van dit beroep en in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel moet zijn. Wij kijken met belangstelling uit naar deze uitspraak.
   Voorkoming van witwassen
  De wetgeving op het gebied van de voorkoming van
  witwassen (en het financieren terrorisme) blijft in beweging. Naar aanleiding van de recentelijke wetswijzigingen, te weten de implementatie van de vijfde anti-witwasrichtlijn en de invoering van het UBO-register, zijn
  ook de leidraden aangepast. In zowel de Algemene Leidraad ‘Wet ter voorkoming van witwassen en financieren terrorisme’ van het Ministerie van Financiën en het
  Ministerie van Justitie en Veiligheid27 als in de ‘Leidraad Wwft en Sanctiewet’ van de AFM28 zijn de wijzigingen inmiddels (gedeeltelijk) doorgevoerd. De belangrijkste wijzigingen zien met name op de invoering van
  voornoemd UBO-register, maatregelen met betrekking
  tot derde landen met een hoog risico, anonieme prepaidkaarten, de informatie-uitwisselingen tussen bevoegde
  autoriteiten, zowel binnen Nederland als met buitenlandse instanties en (de handel in) virtuele valuta.29
  
  Op 25 september 2020 is tevens het wetsvoorstel plan
  van aanpak witwassen door de ministerraad aangenomen. Hierin is onder meer bepaald: ‘Contante betalingen vanaf drieduizend euro voor beroeps- of bedrijfsmatig
  handelaren zijn straks niet meer mogelijk, gegevensindeling
  door banken, andere financiële instellingen en notarissen
  wordt makkelijker en er komt een wettelijke mogelijkheid
  voor gezamenlijke transactiemonitoring door banken.’30
  Naast deze maatregelen, ziet het wetsvoorstel op
  maatregelen om de integriteit van de trustsector (beter)
  te waarborgen. Met name in deze sector is gebleken dat
  de wetgeving niet volledig wordt nageleefd en integriteitsrisico’s lastig te mitigeren zijn. Dienstverlening
  waaraan bijzonder hoge integriteitsrisico’s zijn verbonden wordt met het nieuwe wetsvoorstel verboden. Er
  komt een verbod op dienstverlening waarbij derde
  landen met een hoog risico of non-coöperatieve landen
  27.
  28.
  29.
  30.
  Algemene leidraad Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
  van terrorisme (Wwft), Ministerie van Financiën en het Ministerie van
  Justitie en Veiligheid (versie 21 juli 2020).
   Leidraad Wwft en Sanctiewet. Toelichting op de Wet ter voorkoming
  van witwassen en financieren van terrorisme en de Sanctiewet 1977,
  AFM (versie 19 oktober 2020).
  Ibid., p. 8.
  ‘Ministerraad stemt in met wetsvoorstel plan van aanpak witwassen’,
  Rijksoverheid 25 september 2020, https://www.rijksoverheid.nl/
  actueel/nieuws/2020/09/25/ministerraad-stemt-in-met-wetsvoorstelplan-van-aanpak-witwassen.
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002021007001009
  
  betrokken zijn en op het aanbieden van doorstroomvennootschappen. Een ander belangrijk speerpunt is de
  bevordering van de informatiepositie en onderlinge
  samenwerking van instellingen die onder de reikwijdte
  van de Wwft vallen, zodat zij hun poortwachtersfunctie
  effectiever kunnen vervullen.31
  Op Europees niveau beweegt men langzaam richting een
  Europese toezichthouder die zal ondersteunen bij de
  bestrijding van witwassen. Op 5 november 2020 heeft de
  Europese Raad overeenstemming bereikt ten aanzien
  van de ontwerpconclusies ter bestrijding van witwassen
  en het financieren van terrorisme.32 Deze conclusies
  moeten de Europese Commissie een richtsnoer bieden
  bij de voorbereiding van de wetsvoorstellen voor dit
  jaar. Zo staan onder meer geharmoniseerde regels middels de omzetting van de anti-witwasrichtlijn(en) in een
  verordening op het gebied van een groot deel van de
  reeds bestaande materiële regelgeving op de agenda.33
  Daarnaast heeft de Raad steun uitgesproken voor rechtstreeks toezicht op een select aantal meldingsplichtige
  entiteiten met een hoog risico. In bepaalde uitzonderlijke situaties zou de toezichthouder het toezicht van de
  nationale toezichthouder kunnen overnemen.34
  Deze ontwikkelingen zorgen ook voor kritisch noten.
   Banken en andere meldingsplichtige entiteiten hebben
  hoge administratieve lasten en de vraag is of de huidige
  aanpak effectief is. Zo zou 80% van de meldingen aan
  de FIU-Nederland in de la verdwijnen.35 Het openbaar
  ministerie kan niet precies zeggen hoeveel van de tienduizenden FIU-meldingen uiteindelijk wel tot een zaak
  hebben geleid, maar een schatting zou neerkomen op
  enkele tientallen onderzoeken in de afgelopen paar
  jaren.36 De crux zou hem met name zitten in (het gebrek
  aan) ICT-expertise.37 Uit de beantwoording van de
  Kamervragen blijkt dat de FIU zich niet in het
  geschetste beeld kan vinden. Er is in ieder geval geen
  sprake van een achterstand, noch van een onderbemande FIU. Wel wijst minister Grapperhaus op de reeds
  ingezette capaciteitsuitbreidingen en investeringen in
  het verbeteren van de technologie, zodat de meldingen
  op een effectieve manier kunnen blijven worden geanalyseerd.38 In oktober 2020 volgden opnieuw Kamervra-
  
  31.
  32.
  33.
  34.
  35.
  36.
  37.
  38.
  Ibid.
  ‘Council Conclusions on anti-money laundering and countering the
  financing of terrorism’, Council of the EU 5 november 2020, https://
  data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12608-2020-INIT/en/pdf.
  ‘Videoconferentie van de ministers van Economie en Financiën,
  4 november 2020’, https://www.consilium.europa.eu/nl/meetings/
  ecofin/2020/11/04/; ‘Council Conclusions on anti-money laundering
  and countering the financing of terrorism’, Council of the EU 5 november 2020, p. 5, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/
  ST-12608-2020-INIT/en/pdf.
  Ibid.
  Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 559.
  ‘Tienduizenden meldingen, amper strafzaken’, Trouw 27 juli 2020,
  https://www.trouw.nl/economie/tienduizenden-witwasmeldingenamper-strafzaken-soms-lijkt-het-of-het-hele-meldsysteem-voor-nietsis~b03c7f64/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F.
  Ibid.
  Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 559, p. 3.
   TBS&H 2021 | nr. 1
  
  63
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Universiteitsbibliotheek Utrecht (202441)
  
  gen.39 Ditmaal naar aanleiding van het artikel ‘Bankenautoriteit vreest dat witwasregels doel voorbij schieten’. De EBA trok afgelopen najaar aan de bel na berichten dat banken wegens de vrees voor hoge witwasboetes
  groepen complexe of risicovolle klanten zouden weigeren.40 De EBA vreest dat de anti-witwas- en terrorismeregelgeving is doorgeslagen.41 Enkele initiatieven om dit
  tegen te gaan zijn het vergroten van informatiedeling om
  de effectiviteit van de poortwachtersfunctie te verhogen
  en de gezamenlijke transactiemonitoring.42
  
  64
  
  Witwassen met digitale middelen
  Cryptovaluta zoals bitcoins winnen aan populariteit. De
  mate van anonimiteit die bij deze valuta hoort, maakt ze
  aantrekkelijk voor criminelen die illegaal vermogen willen witwassen. In de jurisprudentie wordt dit ook
  erkend. De Rechtbank Midden-Nederland oordeelde in
  2017 op basis van een verklaring ‘dat op darknet markets
  vrijwel uitsluitend in illegale goederen wordt gehandeld en
  dat op die markets een betaling in bitcoins is vereist. Op
  grond van die verklaring gaat de rechtbank ervan uit dat
  nagenoeg alle bitcoins die van darknet markets afkomstig
  zijn, een criminele herkomst hebben.’43 Volgens de Rechtbank Rotterdam is het een feit van algemene bekendheid
  dat bitcoins dikwijls worden gebruikt in het criminele
  circuit, onder meer in de drugshandel.44 Dit wordt nu
  ook tegen de facilitators gebruikt. Zo valt te lezen in een
  vonnis van de Rechtbank Rotterdam van 23 oktober 2020.45 De rechtbank oordeelde dat de verdachte
  zich samen met zijn vrouw ruim tweeënhalf jaar bezig
  heeft gehouden met het witwassen door de in- en verkoop van bitcoins te faciliteren zonder de identiteit van
  de verkopende partij te controleren, waarbij in totaal een
  bedrag van 16 miljoen euro is witgewassen. De
  verdachte (en medeverdachten) boden via internet bitcoineigenaren aan om hun bitcoins om te zetten in contanten. De bitcoineigenaren schreven de bitcoins over
  naar één van de wallets (virtuele portemonnees) van de
  verdachten en kregen de tegenwaarde (na aftrek van een
  commissiepercentage) direct in contanten uitbetaald. De
  verdachte verkochten vervolgens de verkregen bitcoins
  aan reguliere bitcoin-exchange bedrijven en ontvingen
  de verkoopprijs na aftrek van de commissie. De rechtbank oordeelt dat de verdachte de identiteit van zijn
  klanten niet deugdelijk heeft vastgesteld en vastgelegd,
  zodat daaruit niet kan blijken dat het steeds om bonafide
  bezitters van bitcoins gaat, noch dat de herkomst legitiem is.
  