text: 275 P. COSYNS en J. CASSELMAN, Gerechtelijke psychiatrie, Antwerpen, Garant, 2005, 27.
  276 Zie ook G. MEYNEN, ‘Een juridische standaard voor ontoerekeningsvatbaarheid?’, NJB 2013,
  1389-1390.
  277 Voor een uitgebreide recente analyse zie het proefschrift: M.J.F. VAN DER WOLF, TBS. Veroordeeld
  tot vooroordeel, Oisterwijk, Wolf Legal Publishers, 2012, 817p.
  278 Zie voor een pleidooi voor gecombineerde uitspraken ook K. HANOULLE en F. VERBRUGGEN,
  ‘Ivorentorenmentaliteit in de kerkers? Het problematische begrip toerekeningsvatbaarheid’, in
  F. DERUYCK en M. ROZIE (eds.), Het strafrecht bedreven. Liber Amicorum Alain De Nauw, Brugge, Die
  Keure, 2011, 330-332. Voornoemde auteurs poneren hierbij ook dat de Interneringswet enerzijds
  het verband accentueert tussen het feit en de stoornis, maar dat dit moeilijk te rijmen valt met
  de onbepaalde duur van de internering. Een maximumduur van de internering op basis van de
  wettelijke straf zou voor hen een minimumwaarborg moeten zijn.
  279 A. JEURISSEN, ‘Het morele element in hoofde van de geestesgestoorde delinquent’, NC 2011, 170.
   161
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  subcategorieën lijkt dan weer te complex te zijn. In dit verband kan worden gewezen
  op de Nederlandse situatie waar men lijkt te willen terugkomen op het vanuit de
  rechtspraktijk ontstane gradueel stelsel van vijf categorieën van (on)toerekeningsvatbaarheid (toerekeningsvatbaarheid; enigszins verminderd toerekeningsvatbaar;
  verminderd toerekeningsvatbaar; sterk verminderd toerekeningsvatbaar; ontoerekeningsvatbaar). Zo heeft de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie in 2012 een
  Richtlijn psychiatrisch onderzoek en rapportage in strafzaken280 uitgevaardigd waarbij de
  vraag centraal stond hoe zo objectief mogelijk op wetenschappelijke gronden aan
  de strafrechter kan worden gerapporteerd. De voornoemde richtlijn benadrukt dat
  de term ‘(on)toerekeningsvatbaarheid’ tot verwarring leidt, omdat het verkeerdelijk
  de indruk wekt dat het een meetbaar gegeven is. De gedragsdeskundigen kunnen
  hoogstens een advies verstrekken ten behoeve van het toerekenen waarbij inhoudelijke psychiatrische argumenten worden gegeven aan de strafrechter. Wanneer het
  tenlastegelegde feit niet ondubbelzinnig voortvloeit uit een geestesstoornis (maar
  dus ook ingegeven kan zijn door andere factoren) kan hoogstens worden vastgesteld
  dat er tot op zekere hoogte een causaal verband bestaat tussen de geestesstoornis
  en het gepleegde strafbaar feit. Er wordt benadrukt dat er nood is aan een tussencategorie en er dus van een verminderde toerekeningsvatbaarheid sprake kan zijn,
  maar de richtlijn voegt er onmiddellijk aan toe dat een geobjectiveerde classificatie
  binnen het gebied van die verminderde beïnvloeding niet mogelijk is. Aangezien
  forensisch psychiatrisch onderzoek geen wetenschappelijke basis biedt voor een
  schaalverdeling in dit verband, is er volgens de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie slechts ruimte voor drie hypothesen:
  –
  –
  –
  
  ‘Er is geen psychische stoornis die van invloed is geweest op het ten laste gelegde feit (advies:
  toerekenen).
  Er is een psychische stoornis die het ten laste gelegde feit heeft veroorzaakt (advies: niet toe­
  rekenen).
   Er is een psychische stoornis die weliswaar invloed uitoefende op het ten laste gelegde feit,
  maar daar niet als enige factor toe heeft geleid (advies: verminderd toerekenen).’
  
  Voorgaande impliceert m.a.w. dat wanneer de topic van de ontoerekeningsvatbaarheid in het vizier komt, de strafrechter best uit een palet van drie keuzemogelijkheden zou moeten kiezen: (1) er is sprake van een causaal verband tussen de
  geestesstoornis en het gepleegde misdrijf en de geestesstoornis is nog aanwezig op
  het ogenblik van de uitspraak; (2) er is geen sprake van een causaal verband tussen
  de geestesstoornis en het gepleegde misdrijf: (3) er is sprake van een pluraliteit van
  oorzaken, waaronder de geestesstoornis van de dader, en de geestesstoornis is nog
  aanwezig op het ogenblik van de uitspraak. In de laatste hypothese is een combinatie-uitspraak van internering en straf aangewezen. Voor de uitzonderingsgevallen
  waar er geen causaal verband kan worden ontwaard, omdat de geestesstoornis enkel
  maar aanwezig is op het tijdstip van de uitspraak, blijft een interneringsuitspraak
  
  280 Richtlijn psychiatrisch onderzoek en rapportage in strafzaken van de Nederlandse Vereniging
  voor Psychiatrie, 63-65 te raadplegen op www.nvvp.net/publicaties/richtlijnen.
   162
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  op zijn plaats. Dit is trouwens volledig in overeenstemming met de rechtspraak van
  het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Europees Hof ziet de rechtvaardiging voor de internering van een persoon met een geestesstoornis immers niet
  in het causaal verband tussen de stoornis en het gepleegd misdrijf, maar tussen de
  stoornis en de noodzaak tot vrijheidsbeneming.281
  
  V
  
  Causaliteit in het strafrecht: de sanctie
  
  1
  
  De spiegelstraf
  
  84. Het is maar wanneer de dader, mededader of medeplichtige een misdrijf heeft
  gepleegd dat wederrechtelijk282 en verwijtbaar283 is en hij hiervoor toerekenings­
  vatbaar284 en strafwaardig285 wordt geacht, dat de strafrechter zich zal inlaten met
  de bestraffing.286 Op het eerste gezicht is het moeilijk een causaliteitsvraagstuk te
  ontwaren op het niveau van de sanctie. Gezien het legaal karakter van de straf zal de
  strafrechter immers enkel een straf mogen uitspreken waarvan de aard en de maat
  door de wet worden bepaald. Een causaal verband is dan ook alleen maar aanwezig
  bij de spiegelstraffen waarbij de wettelijk verankerde bestraffing op een of andere
  wijze de aard van het onderliggende misdrijf reflecteert.
   In een ver strafrechtelijk verleden werd een wel erg letterlijke interpretatie gegeven
  aan de notie ‘spiegelstraf’. Tal van voorbeelden kunnen worden geciteerd waarin bij
  wijze van veroordeling het misdrijf als het ware opnieuw werd gepleegd. Zo waren
  ooit wrede lijfstraffen n.a.v. een veroordeling tot een geweldsmisdrijf schering en
  inslag. In de literatuur wordt ook gewag gemaakt van een middeleeuwse praktijk van
  
  281 EHRM 24 oktober 1976, Winterwerp/Nederland, § 39: ‘except in emergency cases, the individual concerned
  should not be deprived of his liberty when he has been reliably shown to be of “unsound mind”.’ EHRM
  23 februari 1984, Luberti/Italië, § 27 en EHRM 24 oktober 1997, Johnson/Verennigd Koninkrijk, § 60:
  ‘(…) an individual cannot be considered to be “unsound mind” and deprived of his liberty unless the following
  three minimum conditions are satisfied: firstly, he must reliably be shown to be of unsound mind; secondly, the
  mental disorder must be of a kind or degree warranting compulsory confinement; thirdly, and of sole relevance
  to the case at issue, the validity of continued confinement depends upon the persistence of such a disorder (…)’.
  282 Bij gebreke van wederrechtelijkheid is er sprake van rechtvaardigingsgronden. Rechtvaardigingsgronden zijn door de wet of het recht erkende omstandigheden waardoor de wederrechtelijkheid van de gestelde daad opgeheven wordt en waardoor deze daad geoorloofd is of gerechtvaardigd wordt. Valt de wederrechtelijkheid weg, dan is er geen misdrijf meer.
  283 Bij gebreke van verwijtbaarheid is er sprake van schuldontheffingsgronden. Schuldontheffingsgronden zijn omstandigheden door de wet of door het recht bepaald waardoor de dader van het
  misdrijf geen verwijt treft wegens de concrete situatie waarin hij de wettelijke delictsomschrijving stelt, al blijft die wederrechtelijk.
   284 Zo kan de grond van niet-toerekeningsvatbaarheid van de geestesstoornis leiden tot de inter­
  nering. Het is en blijft een misdrijf, het element van de verwijtbaarheid blijft bestaan, maar er is
  geen toerekeningsvatbaarheid.
  285 Bij gebreke aan strafwaardigheid is er sprake van strafuitsluitende verschoningsgronden.
  Strafuitsluitende verschoningsgronden kunnen na de rechtvaardigingsgronden, de schuldontheffingsgronden en de gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid de laatste contra-indicatie
  zijn waardoor de dader van een misdrijf aan bestraffing ontsnapt.
  286 M.b.t. de bestanddelen van het misdrijf en de tegenindicaties van de bestraffing zie o.m. A. DE
  NAUW, Inleiding tot het algemeen strafrecht, Brugge, die Keure, 2006, 37-40.
  163
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  het levend koken van de valsemunter, omdat deze voor het misdrijf het metaal had
  doen koken. Een spiegelstraf was in die tijd tevens de vuurdood die aan de brandstichter werd opgelegd.287 Zelfs in het Napoleontisch Strafwetboek van 1810288 kan
  een treffend voorbeeld worden gevonden. Zo werd de oudermoordenaar niet alleen
  veroordeeld tot de doodstraf (onthoofding door guillotine), maar werd eveneens
  voorafgaand aan de executie de rechterpols van de dader afgehakt. Op die manier
  werd duidelijk gemaakt dat de bloedband was doorgesneden. Meer ­algemeen moet
  ook de doodstraf289 voor een levensdelict onder de noemer ‘spiegelstraf’ worden
  geplaatst.
  85. Vandaag kan de notie spiegelstraf alleen nog maar worden gebezigd wanneer
  de aard van de uitgesproken straf in causaal verband staat met het strafbaar feit
  zonder dat er hieraan een talio-principe of ‘oog om oog tand om tand’-principe ten
  grondslag ligt.
   Het uitgangspunt is dat de strafrechter bij de straftoemeting over een grote appreciatiemarge beschikt en hij binnen de door de wet vooropgestelde voorwaarden in
  eer en geweten een aan het feit en de dader aangepaste sanctie kiest. Slechts bij wijze
  van uitzondering zal de uitgesproken straf vandaag als spiegelstraf kunnen worden
  aangemerkt. Men zou kunnen stellen dat wanneer de strafrechter bij de schuldigverklaring aan een vermogensmisdrijf voor een geldboete opteert, dit een spiegelstraf is. De keuze voor de geldboete kan evenwel ook omwille van andere redenen
  zijn ingegeven. De motivering van de straf en strafmaat – hoewel deze soms heel
  vaag blijft – zou hierin meer inzicht kunnen geven.290
  Het etiket spiegelstraf geldt vandaag wel ten volle bij het verval van het recht tot
  sturen, daar deze sanctie – of deze nu als straf of als beveiligingsmaatregel wordt
  aangemerkt – enkel kan worden uitgesproken wanneer aan de veroordeling een
  wegverkeersmisdrijf ten grondslag ligt.291 Parlementaire initiatieven strekkende om
  het verval van het recht tot sturen los te koppelen van de verkeersmisdrijven, hebben nog geen weerklank gevonden.292 Een uitzondering betreft het gegeven dat de
  
  287 J. MONBALLYU, Zes eeuwen strafrecht. De geschiedenis van het Belgische strafrecht (1400-2000), Acco,
  Leuven, 2006, 146. Zie ook J. MONBALLYU, ‘Spiegelstraffen in het Brugse strafrecht in de eerste
  helft van de 16e eeuw’, Handelingen van het Genootschap voor geschiedenis te Brugge, vol. 143, 2006, 164186.
  288 Meer bepaald in het art. 13.
   289 Hoewel de doodstraf al geruime tijd niet meer werd tenuitvoergelegd, werd de doodstraf maar
  in België met de Wet van 10 juli 1996 tot afschaffing van de doodstraf afgeschaft (wet tot afschaffing van de doodstraf en tot wijziging van de criminele straffen, BS 1 augustus 1996). De grondwettelijke bepaling m.b.t. de doodstraf werd evenwel maar afgeschaft met de wet van 2 februari
  2005 tot herziening van titel II van de Grondwet om er een nieuw artikel in te voegen betreffende
  de afschaffing van de Grondwet, BS 17 februari 2005.
  290 Zie over de motivering van de straf en strafmaat J. ROZIE en C. VANDEUREN, ‘De motivering van
  de straf en strafmaat. Komt de huidige motiveringspraktijk tegemoet aan de door de strafwetgever vooropgestelde doelstellingen?’, NC 2012, 131-149.
  291 Zie art. 38-49 Wegverkeerswet (wet 16 maart 1968 betreffende de politie over het wegverkeer, BS
  27 maart 1968).
  292 Parl.St. Kamer 2008-2009, nr. 1489/001.
  164
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  strafrechter in het raam van het misdrijf familieverlating (art. 391bis Sw.) bij wijze
  van facultatieve bijkomende straf het verval van het recht tot sturen kan uitspreken.293
  Een spiegelsanctie kan ook worden gezien in de sanctie van de bijzondere verbeurdverklaring of confiscatie. De verbeurdverklaring is immers een rechterlijke
  beslissing die het eigendomsrecht over zaken die te maken hebben met het plegen
  van het misdrijf aan de veroordeelde ontneemt en toekent aan de Staat, de burgerlijke partij of de belanghebbende derde. De verbondenheid of m.a.w. het causaal verband tussen het te verbeurdverklaren goed en het misdrijf lijkt dus cruciaal te zijn.
  De sanctie van de bijzondere verbeurdverklaring zal dan ook centraal staan in deze
  bijdrage.
   2
  
  De verbeurdverklaring: algemeen kader
  
  86. Volgens het Strafwetboek wordt de bijzondere verbeurdverklaring toegepast op
  de zaken die het voorwerp van het misdrijf uitmaken, en op die welke gediend hebben of bestemd waren tot het plegen van het misdrijf, wanneer zij eigendom van
  de veroordeelde zijn (art. 42 lid 1 Sw.); op de zaken die uit het misdrijf voortkomen
  (art. 42 lid 2 Sw.) en op de vermogensvoordelen die rechtstreeks uit het misdrijf zijn
  verkregen, op de goederen en waarden die in de plaats ervan zijn gesteld en op de
  inkomsten uit de belegde voordelen (art. 42 lid 3 Sw.). Niets belet dat bijzondere
  strafwetten een afwijkende reglementering kennen inzake verbeurdverklaring.
  Deze specifieke bepalingen krijgen ingevolge artikel 100 Sw.294 een volledige geldingskracht, zelfs indien de bijzondere wet zonder voorbehoud verwijst naar de
  bepalingen van Boek I van het Strafwetboek.
  Volledigheidshalve moet ook melding worden gemaakt van de verbeurdverklaring
  als beveiligingsmaatregel. Wegens de gevaarlijke, de schadelijke of de verboden aard
  van zekere voorwerpen en de noodzakelijkheid deze aan de omloop te onttrekken,
  kan de verbeurdverklaring de gedaante krijgen van een beveiligings- of politiemaatregel. Voorbeelden zijn de verbeurdverklaring van verboden wapens,295 de verbeurdverklaring van eetwaren of dranken welke stoffen bevatten die de dood kunnen
  veroorzaken of de gezondheid zwaar kunnen schaden,296 de verbeurdverklaring van
  verdovende middelen297 en de verplichte verbeurdverklaring van onrechtmatig ver-
  
  293 Art. 12 van de wet van 12 mei 2014 houdende wijziging van de wet van 21 februari 2003 tot oprichting van een Dienst voor alimentatievorderingen bij de FOD Financiën en tot wijziging van het
  Gerechtelijk Wetboek, met het oog op een effectieve invordering van onderhoudsgelden, BS
  30 mei 2014.
   294 Art. 100 Sw. bepaalt: ‘Bij gebreke van andersluidende bepalingen in bijzondere wetten en verordeningen,
  worden de bepalingen van het eerste boek van dit wetboek toegepast op de misdrijven die bij die wetten en
  verordeningen straf baar zijn gesteld, met uitzondering van hoofdstuk VII en van artikel 85.’
  295 Art. 24 van de Wet van 8 juni 2006 houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens, BS 9 juni 2006.
  296 Art. 457 Sw.
  297 Art. 4 § 6 van de Wet van 24 februari 1921 betreffende het verhandelen van de giftstoffen, slaapmiddelen en verdovende middelen, ontsmettingsstoffen en antiseptica (BS 6 maart 1921) bepaalt
  enkel ‘Onverminderd de toepassing van de artikelen 42 en 43 van het Strafwetboek, kan de rechter de ver-
  
  165
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  deelde toegangsbewijzen zelfs indien deze geen eigendom zijn van de veroordeelde.298
  De verbeurdverklaring kan tenslotte een gemengd karakter vertonen wanneer zij
  tegelijkertijd een straf is en bovendien strekt tot het civielrechtelijke herstel van de
  schade die een derde, hetzij de Staat, hetzij een particulier heeft ondergaan.299 In
  dit verband kunnen worden geciteerd de verbeurdverklaring van de opbrengst van
  inbreuken op de auteursrechten,300 de verbeurdverklaring inzake namaak en piraterij van intellectuele eigendomsrechten301 en de verbeurdverklaring inzake douane en
  accijnzen302 (sommigen zien in deze vorm van verbeurdverklaring terecht eerder een
  straf met zakelijk karakter).303
  De verbeurdverklaring is gericht tegen de delinquent die in voorkomend geval
  afstand zal moeten doen van het eigendomsrecht of het bezit op de n.a.v. het
  gepleegde misdrijf besmette goederen. De aard en mate van besmetting (of m.a.w.
   de vraag naar causaliteit) is determinerend om te kunnen achterhalen of het betrokken goed al dan niet vatbaar is voor verbeurdverklaring. Het uitgangspunt is dat
  de verbeurdverklaring wordt gekenmerkt door een ruime causaliteitsbenadering.
  Nochtans zullen bepaalde regels een verbeurdverklaring kunnen hypothekeren
  zelfs wanneer er een causaal verband aanwezig is.
  3
  
  Uitgangspunt verbeurdverklaring: ruime causaliteitsbenadering
  
  87. Het wettelijk scala aan te verbeurdverklaren goederen toont aan dat de wetgever
  het uitgangspunt is genegen dat criminaliteit niet zou mogen lonen. Van zodra een
  goed door de strafwetgever als besmet goed wordt aangemerkt, komt de verbeurdverklaring om de hoek loeren.
  beurdverklaring bevelen van voertuigen, toestellen en instrumenten of zaken die hebben gediend of bestemd
  waren om de in de artikelen (2, 2°) 2 bis en 3 omschreven misdrijven te plegen of die er het voorwerp van uitmaken, zelfs indien ze niet het eigendom zijn van de veroordeelde’, maar uit art. 1 van diezelfde wet volgt
  dat de regering de taak heeft om op te treden in het kader van de openbare veiligheid, waardoor
  de verbeurdverklaring van verdovende middelen ontegensprekelijk als beveiligings- of politiemaatregel kan worden bestempeld.
  298 Zie art. 40 van de Wet van 21 december 1998 betreffende de veiligheid bij voetbalwedstrijden,
  BS 3 februari 1999. De ratio legis van deze verbeurdverklaring is het zwartemarktcircuit terug te
  dringen. Volgens de memorie van toelichting zou het onlogisch zijn de toegangsbewijzen terug
  te geven, daar dit het risico zou inhouden dat ze opnieuw in omloop gebracht worden. Teneinde
  het winstoogmerk te sanctioneren, is het nodig dat de toegangsbewijzen systematisch worden
  verbeurdverklaard (memorie van toelichting bij het wetsontwerp betreffende de veiligheid bij
  voetbalwedstrijden, Parl.St. Kamer 1997-1998, nr. 1572/1, 26).
  299 A. DE GEEST, Verbeurdverklaring, in APR, Brussel, Larcier, 1971, 59.
   300 Art. 82 van de Wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en de naburige rechten, BS 27 juli
  1994, err., BS 5 november 1994, err., BS 22 november 1994, err., BS 8 augustus 1995.
  301 Art. 13 § 1 van de wet van 15 mei 2007 betreffende de bestraffing van namaak en piraterij van
  intellectuele eigendomsrechten, BS 18 juli 2007.
  302 Art. 221 e.v. van het KB van 18 juli 1977 tot coördinatie van de algemene bepalingen inzake
  douane en accijnzen, BS 29 september 1977.
  303 P. WAETERINCKX, ‘Twee recente ontwikkelingen van belang voor het ondernemingsstrafrecht’,
  in Strafrecht in breed spectrum, Brugge, die Keure, 2014, nr. 17, ter perse.
   166
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  3.1
  
  De bijzondere verbeurdverklaring van het voorwerp van het misdrijf, van
  de zaken die uit het misdrijf voortkomen en van de instrumenten van het
  misdrijf
  
  88. Een restrictievere invulling is aanwezig bij de verbeurdverklaring van het voorwerp van het misdrijf (art. 42 lid 1 Sw.) en van de zaken die uit het misdrijf voort­
  komen (art. 42 lid 2 Sw.). Onder ‘zaken die het voorwerp van het misdrijf uitmaken’ wordt
  het ‘corpus delicti’ begrepen. Dit is het voorwerp waarop het misdrijf materieel gezien
  werd gepleegd zoals de gestolen en geheelde zaken, vervalste akten,304 met bedrog
  verkochte koopwaar, het geld dat door de oplichting werd verkregen en witgewassen vermogensvoordelen.305 De omstandigheid dat bepaalde goederen evenwel
  slechts ‘verband houden’ met een misdrijf impliceert niet noodzakelijk dat er een causaal verband aanwezig is en dat deze goederen dus als het ‘voorwerp’ van dat misdrijf
  moeten worden beschouwd.306 ‘De zaken die uit het misdrijf voortkomen’ (art.42
  lid 2 Sw.), zijn de producten van het misdrijf.307 Het zijn zaken die worden voortgebracht door het misdrijf, zoals de nagemaakte bankbiljetten, de vervalste eetwaren,
  enz. Zaken die de dader zich echter wederrechtelijk heeft toegeëigend door middel
  van het misdrijf en datgene dat in de plaats is getreden van het door het misdrijf
  verkregen goed, vallen in principe wel buiten schot.308
  89. Een ruime actieradius wordt dan weer toebedeeld aan ‘de zaken die gediend hebben of bestemd waren tot het plegen van het misdrijf’ (art. 42 lid 1 Sw.) of m.a.w. de
  instrumenten van het misdrijf. Niettemin kunnen alleen misdaden en wanbedrijven
  worden geviseerd (dit is ook het geval bij de verbeurdverklaring van het voorwerp
  van het misdrijf (art. 42 lid 1 Sw.) en van de zaken die uit het misdrijf voortkomen
  (art. 42 lid 2 Sw.)). De instrumenten moeten evenwel niet noodzakelijk werkelijk
  gediend hebben om de misdaad of het wanbedrijf te plegen. Het volstaat dat de
  dader ze had meegebracht om het misdrijf te plegen en het is onverschillig of hij
  deze instrumenten nodig heeft gehad of de gelegenheid heeft gehad ze te gebruiken. Deze voorwerpen moeten van hun normale bestemming worden afgewend,
  zoals het moordwapen, de valse sleutel, het voertuig waarmee iemand wordt ontvoerd, enz.  305 Art. 505 Sw. schrijft evenwel geen eigendomsvoorwaarde voor.
  306 Cass. 11 april 2000, T. Strafr. 2001, 20, noot G. STESSENS: zo maken de vernielde, weggemaakte
  of verborgen goederen of voorwerpen niet het voorwerp uit van het misdrijf zoals bedoeld in
  art. 490bis Sw.
  307 A. DE GEEST, Verbeurdverklaring, in APR, Brussel, Larcier, 1971, 37.
  308 J. SIMON, Handboek van het Belgisch strafrecht, Brussel, Bruylant, 1948, 191; Pandectes belges, v° Confiscation, nr. 106.
   167
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  uitvoeringshandelingen van het misdrijf, maar ook de daden worden begrepen die
  tot voorbereiding of voltooiing van het misdrijf strekken. De notie ‘bestemd om het
  misdrijf te plegen’ moet immers worden uitgelegd als ‘bestemd om het misdrijf dienstig te
  zijn’. Een bepaalde strekking is nochtans voorstander van een restrictieve interpretatie, waarbij enkel de concrete uitvoeringsdaden geviseerd worden. Volgens deze
  opvatting kunnen de zaken die tot het verrichten van voorbereidende handelingen
  hebben gediend of bestemd waren, en die welke gediend hebben na de voltooiing
  van het misdrijf niet verbeurdverklaard worden.309 Deze strekking strookt evenwel
  niet met de heersende rechtspraak en rechtsleer, zeker nu aan de notie ‘voltooiing
  van het misdrijf’ een veelomvattende invulling wordt gegeven. In dit verband kan
  worden gewezen op een recent cassatiearrest van 11 februari 2014310 waaruit volgt
  dat tot de in artikel 42 lid 1 Sw. bedoelde zaken onder meer de zaken behoren die
  gediend hebben of bestemd waren voor de voorbereiding of de voltooiing van het
  misdrijf. Onder die zaken is ook het voertuig begrepen dat de dader van de diefstal
  gebruikt om de goederen die hij zich reeds heeft toegeëigend, te vervoeren uit de
  plaats waar zij zijn ontvreemd. Dat vervoer behoort immers tot de voltooiing van dat
  misdrijf. Wanneer de toepassingsvoorwaarden vervuld zijn, spreekt de strafrechter
  de verbeurdverklaring uit ongeacht de waarde van het betrokken goed.311 Er zijn niettemin dissonante geluiden terug te vinden: zo houdt een van de geestelijke vaders
  van het Strafwetboek312 voor dat er geen reden is om over te gaan tot verbeurdverklaring wanneer het betrokken goed een uiterst geringe waarde heeft (zoals de veer die
  werd gehanteerd om een valsheid in geschriften te plegen).
   3.2
  
  De voordeelsontneming
  
  90. Causaliteitsverbanden zijn in de meest rekbare vorm aanwezig bij de bijzondere
  verbeurdverklaring van artikel 42 lid 3 Sw., ook de zogenoemde voordeelsontneming genoemd. Het voordeelsbegrip of ‘lucra sceleris’ strekt zich immers uit over
  drie niveaus, ook wel de primaire vermogensvoordelen, de vervangingsgoederen en
  de inkomsten uit de belegde voordelen genoemd (‘vermogensvoordelen die rechtstreeks
  uit het misdrijf zijn verkregen, de goederen en waarden die in de plaats ervan zijn gesteld en de
  inkomsten uit de belegde voordelen’).313
  91. Met primaire vermogensvoordelen worden de vermogensvoordelen bedoeld
  die de dader rechtstreeks uit het misdrijf bij het plegen ervan heeft verkregen, en
  die zich nog in natura in zijn vermogen bevinden, bv. de gestolen goederen, het
  bedrag van de levensverzekering dat de dader van een doodslag door die misdaad
  
  309 J. SIMON, Handboek van het Belgisch strafrecht, 191; Pandectes belges, v° Confiscation, nrs. 48 en 51, 914915.
  310 Cass. 11 februari 2014, NC 2014, 218.
  311 Cass. 21 oktober 1836, Pas. 1836, 332.
  312 J. NYPELS, Le code pénal interprété, I, Brussel, Bruylant, 1867, 74.
  313 Zie hierover uitgebreid J. ROZIE, Voordeelsontneming. De wisselwerking tussen de toepassingsvoorwaarden en het rechtskarakter van de verbeurdverklaring van illegale vermogensvoordelen, Antwerpen,
  Intersentia, 2005, 195-261.
   168
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  heeft opgestreken, het fiscaal voordeel dat men genereert door de niet-aangifte van
  bepaalde inkomsten, enz. Artikel 42 lid 3 Sw. bepaalt uitdrukkelijk dat de vermogensvoordelen rechtstreeks uit het misdrijf moeten zijn verkregen. Dit impliceert
  m.a.w. de vereiste van een causaal verband tussen het tenlastegelegde misdrijf en
  het genoten voordeel.314 Alle misdrijven (misdaden, wanbedrijven, overtredingen;
  opzettelijke en onopzettelijke misdrijven, enz.) komen hiervoor in aanmerking zonder onderscheid. Telkenmale zal wel een causaal verband moeten kunnen worden
  bewezen; niet alle misdrijven genereren dus ipso facto vermogensvoordelen.315 Zodra
  een misdrijf een onrechtmatig voordeel genereert – van welke aard ook – kan het
  betrokken goed worden verbeurdverklaard. De vermogensvoordelen die een mededader of medeplichtige uit zijn deelneming aan het misdrijf heeft verkregen zijn
  uiteraard ook vermogensvoordelen die uit het misdrijf zijn verkregen.316 De twijfel
  die er ooit heerste m.b.t. de vraag of kostenbesparingen als vermogensvoordeel
  kunnen worden aangemerkt, lijkt definitief beslecht te zijn door de rechtspraak.317
  Het louter opbouwen van een fictieve schuld318 of een schuld die onbetaald is gebleven met het oogmerk om het faillissement van een vennootschap uit te stellen is
  evenwel geen vermogensvoordeel.319
  92. Aangezien oorspronkelijke goederen en waarden vaak worden omgeruild, omgevormd en verdeeld teneinde ieder spoor ervan te doen verdwijnen, heeft de wetgever
  geoordeeld dat ook de vervangingsgoederen kunnen worden verbeurd­verklaard,
  bv. goederen die met het gestolen geld werden aangekocht of nog het geld dat door
  de verkoop van de gestolen goederen werd verkregen. Wel dient steeds het laatste
  gesubstitueerde goed of waarde in aanmerking te worden genomen.320 Stel dat A
  met drugsgeld een riante villa koopt die hij even later aan B – die volkomen te goeder trouw is – doorverkoopt, dan zal het vervangingsgoed niet langer het onroerend
  goed zijn, doch wel de verkoopprijs die A ervoor heeft ontvangen. Dit uitgangspunt
  
  314 G. STESSENS, ‘De verbeurdverklaring’, in XXXIIste Postuniversitaire cyclus W. Delva Straf- en
  strafprocesrecht 2005-2006, Mechelen, Kluwer, 2006, 349-350; P. WAETERINCKX, ‘Het onroerend goed als vermogensvoordeel’, in J. ROZIE (ed.), Het onroerend goed in het straf(proces)recht, Antwerpen, Intersentia, 2012, 65-66.
   315 P. WAETERINCKX, ‘Leveren alle misdrijven vermogensvoordelen op in de zin van artikel 42,3°
  Sw?’, RABG 2012, 800-809.
  316 Cass. 2 oktober 2007, Pas. 2007, 1679.
  317 Cass. 22 oktober 2003, A.R. P.03.0084.F (FJF 2004, afl.1, 25; JLMB 2004, 336, noot F. ROGGEN;
  JT 2004, 362, noot E. BOIGELOT; Journ.proc. 2003, afl.471, 18, noot Ph. T.; RCJB, noot M.-A. BEERNAERT; RGCF 2005, 101, noot H. LOUVEAUX; RW 2004-2005, 416, noot A. DE NAUW; Rev.dr.pén.
  2004, 277; T.Strafr. 167, noot G. STESSENS; TBH 2004, 199, noot O. CREPLET; TFR 2004, 139, noot
  J. SPEECKE; Fiscoloog 2003, nr. 911, 1, noot G. STESSENS; De Juristenkrant 2003, nr. 78, 5, noot
  P. WAETERINCKX en S. DE MEULENAER); Cass. 30 januari 2007, NC 2006, 64, noot J. ROZIE,
  ‘Over voordeelsontneming in fiscalibus’.
  318 Cass. 10 januari 2012, A.R. P.11.0938.N.; RABG 2012, 896.
  319 Cass. 6 februari 2013, A.R. P.12.1129.F.
  320 J. ROZIE, Voordeelsontneming. De wisselwerking tussen de toepassingsvoorwaarden en het rechtskarakter
  van de verbeurdverklaring van illegale vermogensvoordelen, Antwerpen, Intersentia, 2005, 202; P. WAETERINCKX, ‘Het beslag in (fiscale) strafzaken’, in M. MAUS en M. ROZIE (eds.), Actuele problemen
  van het fiscaal strafrecht, Antwerpen, Intersentia, 2011, 574; P. WAETERINCKX, ‘Het onroerend
  goed als vermogensvoordeel’, in J. ROZIE (ed.), Het onroerend goed in het straf(proces)recht, Antwerpen, Intersentia, 2012, 65-66.
   169
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  maakt dat de causaliteitsketen oneindig lang kan worden. Als het ware moet men de
  ketting volgen tot de laatst vindbare schakel. Niettemin moet er een duidelijk identificeerbare band aanwezig zijn tussen het vervangingsgoed en het illegaal vermogensvoordeel.321 De enige voorwaarde om als vervangingsgoed te kunnen worden
  aangemerkt is dat het goed op legale wijze in de handel verkrijgbaar moet zijn. Werd
  bijvoorbeeld met het gestolen geld een verboden wapen of drugs aangeschaft, dan
  zal de verbeurdverklaring verplicht moeten worden uitgesproken niet als straf maar
  als beveiligingsmaatregel.322
  93. Onder de ‘inkomsten uit de belegde voordelen’ moeten de bankrenten, dividenden en opbrengsten van allerlei aard die voortvloeien uit de primaire vermogensvoordelen of de vervangingsgoederen worden begrepen. De doctrine kan worden
  bijgevallen waar ze poneert dat de bewijslast m.b.t. dergelijke inkomsten problematischer wordt naargelang de band met het primaire vermogensvoordeel zwakker
  wordt.323
  94. Het dient nochtans te worden benadrukt dat het Hof van Cassatie het causaal
  verband tussen het bewezen verklaarde misdrijf en het waardeerbaar voordeel ruim
  interpreteert.324 Het Hof325 verduidelijkt immers dat een vermogensvoordeel rechtstreeks uit het misdrijf is verkregen indien er een causaal verband bestaat tussen
  dit misdrijf en het vermogensvoordeel. Het begrip ‘rechtstreeks’ wijst niet op een
  beperking van de verbeurdverklaring tot de voordelen die zonder enige tussenschakel zijn verkregen uit het misdrijf. Een eventueel rechtstreeks causaal verband
  tussen het vermogensvoordeel met een latere verrichting doet het causaal verband
  tussen dit vermogensvoordeel en het voordien gepleegde misdrijf niet verdwijnen.
   Deze invulling van het voordeelsbegrip congrueert ontegensprekelijk met de equivalentietheorie. Het causaal verband bij de voordeelsontneming ex artikel 42 lid 3
  Sw. mag immers middellijk zijn als ze maar noodzakelijk is. De vraag rijst dan ook
  of de term ‘rechtstreeks’ uit artikel 42 lid 3 Sw. nog bestaansreden heeft. De ruime
  causaliteitsbenadering bij de voordeelsontneming impliceert immers – net zoals bij
  de equivalentietheorie – dat ver verwijderde (dus zowel rechtstreekse als onrechtstreekse) oorzaken in aanmerking komen. Elke schakel van de causaliteitsketting
  komt dus in het vizier.
  321 P. WAETERINCKX, ‘Het beslag in (fiscale) strafzaken’, in M. MAUS en M. ROZIE (eds.), Actuele
  problemen van het fiscaal strafrecht, Antwerpen, Intersentia, 2011, 573; P. WAETERINCKX, ‘Het
  onroerend goed als vermogensvoordeel’, in J. ROZIE (ed.), Het onroerend goed in het straf(proces)
  recht, Antwerpen, Intersentia, 2012, 66.
  322 J. ROZIE, Voordeelsontneming. De wisselwerking tussen de toepassingsvoorwaarden en het rechtskarakter
  van de verbeurdverklaring van illegale vermogensvoordelen, Antwerpen, Intersentia, 2005, 203.
  323 M. DE SWAEF, ‘De bijzondere verbeurdverklaring van de vermogensvoordelen uit misdrijven’,
  RW 1990-91, 492; A. VANDEPLAS, ‘De bijzondere verbeurdverklaring van vermogensvoordelen’,
  in Liber Amicorum M. Chatel, Antwerpen, Kluwer, 1991, 393.
  324 A. DE NAUW, ‘Hoe algemeen is het bijzonder strafrecht? Over de invloed van leerstukken van het
  algemeen strafrecht op de misdrijven van gemeen recht?’, NC 2014, nr.33, 269.
  325 Cass. 18 oktober 2011, A.R. P.11.0201.N; T.Strafr. 2011, 441, noot B. MEGANCK; Cass. 10 januari
  2012, A.R. P.11.0938.N.
   170
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  De strafrechter oordeelt op onaantastbare wijze of een vermogensvoordeel al dan
  niet uit een misdrijf is verkregen.326 De notie ‘voordeel’ krijgt etymologisch gezien
  onvermijdelijk een positieve weerklank en duidt op iets ‘gunstigs’ of ‘nuttigs’ al dan
  niet in vergelijking met iets anders. Het Hof van Cassatie327 vereist evenwel niet dat
  de vermogensvoordelen in het vermogen van de veroordeelde zijn getreden noch
  dat hij zich heeft verrijkt. Een vermogensvoordeel is volgens het Hof dus niet noodzakelijk een verrijking; de verbeurdverklaring kan worden uitgesproken ongeacht
  het voordeel dat men uit het misdrijf heeft gehaald of de bestemming die men later
  aan de vermogensvoordelen heeft gegeven. Het volstaat dat het vermogensvoordeel
  ‘waardeerbaar’ is.328 Het Hof van Cassatie omschreef eerder al de notie vermogensvoordeel als ‘zowel goederen als waarden als elk economisch voordeel’.329 De toevoeging door het Hof van Cassatie in zijn recente rechtspraak330 van niet vereiste
  van verrijking is nochtans verwarrend, temeer daar in vroegere rechtspraak331 werd
  geponeerd dat artikel 42 lid 3 Sw. op elke winst doelt die door het plegen van het
  misdrijf wordt verkregen. Wanneer in het burgerlijk recht gewag wordt gemaakt van
  een verrijking zonder oorzaak, wordt onder de term verrijking het verkrijgen van
  een (zakelijke of zedelijke) waarde, of de bevrijding van een last, voor zover ze beide
  schatbaar zijn, begrepen.332 De term ‘verrijking’ congrueert hier dus wel degelijk
  met de term ‘waardeerbaar’.
   95. Het uitgangspunt dat vermogensvoordelen waardeerbaar moeten zijn, speelt
  ten volle bij de verbeurdverklaring bij equivalent of de waardeconfiscatie van artikel 43bis lid 2 Sw. Indien de zaken niet kunnen worden gevonden in het vermogen
  van de veroordeelde, raamt de rechter de geldwaarde ervan en heeft de verbeurdverklaring betrekking op een daarmee overeenstemmend bedrag. Er bestaat geen
  optierecht: het is enkel wanneer de vermogensvoordelen in de letterlijke zin van het
  woord opgesoupeerd werden dat een waardeconfiscatie mogelijk is. Artikel 43bis
  lid 2 Sw. viseert dus enkel de situatie van de beklaagde die het gerealiseerde voordeel heeft opgemaakt en niet van de beklaagde die zijn buit heeft ondergebracht in
  andermans vermogen noch die van de situatie van de niet-individualiseerbaarheid
  van de vermogensvoordelen. Uit de literatuur vloeit voort dat er bij een waardeconfiscatie sprake is van vermogensvoordelen zonder relatie tot de strafvordering. Het
  
  326 Zie o.m. Cass. 13 april 1999, Arr.Cass. 1999, 204; Cass. 27 september 2006, A.R. P. 06.0739.F, NC
  2008, 58, noot J. ROZIE; Cass. 12 november 2013, A.R. P.12.1744.N.
  327 Cass. 12 november 2013, A.R. P.12.1744.N.; Zie ook Cass. 9 mei 2007, Arr.Cass. 2007, 990; Rev.
  dr.pén. 2007, 953; T.Strafr. 2007, 385.
  328 P. WAETERINCKX, ‘Het beslag in (fiscale) strafzaken’, in M. MAUS en M. ROZIE (eds.), Actuele
  problemen van het fiscaal strafrecht, Antwerpen, Intersentia, 2011, 572; P. WAETERINCKX, ‘Het
  onroerend goed als vermogensvoordeel’, in J. ROZIE (ed.), Het onroerend goed in het straf(proces)
  recht, Antwerpen, Intersentia, 2012, 65.
  329 Cass. 8 november 2005, NC 2006, 126. Dit vloeide reeds voort uit de conclusie van advocaat-­
  generaal Spreutels bij het cassatie-arrest van 22 oktober 2003 (A.R. P.03.0084.F.) waarin werd
  gepreciseerd dat de notie vermogensvoordeel in de zin van artikel 42 lid 3 Sw. moet worden
  gelezen als ‘elk economisch voordeel dat uit enig misdrijf kan worden verkregen’.
   330 Cass. 12 november 2013, A.R. P.12.1744.N.
  331 Cass. 14 mei 2008, Rev.dr.pén. 2008, 1094.
  332 R. DEKKERS en A. VERBEKE, Handboek burgerlijk recht, III, Antwerpen, Intersentia, 2007, 203.
  171
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  betreft legale equivalenten van een illegaal vermogensvoordeel, maar ze zijn geen
  surrogaat van het illegale vermogensvoordeel.333 Het zou ons echter te ver leiden te
  stellen dat de conditio sine qua non-toets helemaal verdwijnt bij de waardeconfiscatie.
  Er moet immers nog altijd worden vastgesteld dat het bewezen verklaarde misdrijf
  ooit een vermogensvoordeel heeft gegenereerd.
   De waardering van de vermogensvoordelen komt – na voorzet van het Openbaar
  Ministerie met de schriftelijke ontnemingsvordering – volledig toe aan de strafrechter. De wetgever geeft echter bijna geen aanknopingspunten en plaatst alle
  begrotingsmogelijkheden (netto, bruto of ex aequo et bono ontnemen) op voet van
  gelijkheid waardoor willekeur soms troef wordt.334 Het Hof van Cassatie heeft inderdaad aanvaard dat de raming van het equivalente bedrag bij ontstentenis van nauwkeurige beoordelingsgegevens ex aequo et bono mag geschieden335 en meer algemeen
  is de rechter bij de raming van de vermogensvoordelen niet verplicht het nettobedrag ervan vast te leggen.336 Er is geen verbod op brutoafroming, maar evenmin op
  nettoafroming.337Aanvaardt men dat de voordeelsontneming er enkel toe strekt de
  toestand te herstellen zoals die bestond vooraleer het misdrijf werd gepleegd dan
  dient men de nettobegroting te onderschrijven. Kosten die dan voor aftrek in aanmerking komen, zijn de kosten die in causaal verband staan tot de voltooiing van het
  misdrijf. Kosten die naderhand tot stand zijn gekomen of er maar zijdelings verband
  mee houden kunnen niet in mindering worden gebracht. Zo dient de strafrechter bij
  de begroting van de vermogensvoordelen geen aftrek te doen van de schadevergoeding waartoe de beklaagde wordt veroordeeld.338
  96. De situatie is ingewikkelder in het raam van de verbeurdverklaring van vermogensvoordelen, ex artikel 43quater Sw. ook de verruimde verbeurdverklaring
  genoemd.339 De supplementaire vermogensvoordelen die hier kunnen worden verbeurdverklaard, zijn de zogenoemde verdere vermogensvoordelen die voortspruiten
  uit het misdrijf waarvoor de beklaagde werd veroordeeld of die voortspruiten uit
  
  333 P. WAETERINCKX, ‘Het beslag in (fiscale) strafzaken’, in M. MAUS en M. ROZIE (eds.), Actuele
  problemen van het fiscaal strafrecht, Antwerpen, Intersentia, 2011, 573; P. WAETERINCKX, ‘Het
  onroerend goed als vermogensvoordeel’, in J. ROZIE (ed.), Het onroerend goed in het straf(proces)
  recht, Antwerpen, Intersentia, 2012, 67.
   334 Cass. 27 september 2006, NC 2008, 58, noot J. ROZIE, ‘Een netto-, een bruto- of een ex aequo et
  bono-begroting van vermogensvoordelen: voor elk wat wils’.
  335 Cass. 14 december 1994, Arr.Cass. 1994, 1108.
  336 Cass. 27 september 2006, NC 2008, noot J. ROZIE; T.Strafr. 2007, 41, noot J. VAN GAEVER, ‘De
  omvang van het begrip vermogensvoordeel’.
  337 D. VANDERMEERSCH, ‘La peine pécuniaire déterminée en fonction du profit escompté de l’infraction: une peine percutante en réponse à la délinquance fondée sur le profit’, in F. DERUYCK
  en M. ROZIE (eds.), Het strafrecht bedreven. Liber Amicorum Alain De Nauw, Brugge, Die Keure, 2013,
  865.
  338 Cass. 21 april 2009, A.R. P.08.1748.N; Cass. 12 juni 2012, NC 2012, 318. Meer algemeen m.b.t. de
  problematiek van niet-aftrek van de kosten die verbonden zijn aan de realisatie van het misdrijf
  zie Cass. 29 mei 2001, T.Strafr. 2002, 37-39.
  339 Dit artikel werd ingevoerd door de wet van 19 december 2002 tot uitbreiding van de mogelijkheden tot inbeslagneming en verbeurdverklaring in strafzaken, BS 14 februari 2013. Zie hierover uitgebreid J. ROZIE, Voordeelsontneming. De wisselwerking tussen de toepassingsvoorwaarden en
  het rechtskarakter van de verbeurdverklaring van illegale vermogensvoordelen, Antwerpen, Intersentia,
  2005, 347-375.
   172
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  identieke feiten en die verworven zijn over een relevante periode. Onder bepaalde
  voorwaarden heeft de wetgever er dus voor geopteerd de vereiste graad van causaliteit tussen het misdrijf en de eruit voortvloeiende vermogensvoordelen af te zwakken. Dit heeft tot gevolg dat voor de gevallen omschreven in artikel 43quater Sw. niet
  alleen die zaken kunnen worden verbeurdverklaard waarvan de vervolgende partij
  aannemelijk heeft gemaakt dat ze afkomstig zijn van het misdrijf waarvan de veroordeelde effectief schuldig werd bevonden, doch ook die zaken waarvan aannemelijk
  werd gemaakt dat ze voortkomen uit identieke feiten340 en waaraan de verdediging
  de rechtmatige oorsprong niet geloofwaardig heeft kunnen maken. Het aantonen
  van een causaal verband tussen het bewezen verklaarde misdrijf en de vermogensvoordelen wordt hiermee op de helling geplaatst.341 De ­verbeurdverklaring van artikel 43quater Sw. kan bovendien ook een bestaand causaal verband hypothekeren.
  Het moet immers worden onderstreept dat deze verbeurdverklaring enkel betrekking heeft op de vermogensvoordelen en geen uitstaans heeft met het misdrijf zelf.
  Een identiek feit dat niet ten laste werd gelegd, maar waarbij wel het voordeel werd
  ontnomen krachtens artikel 43quater Sw. kan dus het voorwerp uitmaken van een
  nieuwe strafzaak voor zover de verjaring van de strafvordering niet is ingetreden.
  Er zal dan wel niet meer kunnen worden overgegaan tot de verbeurdverklaring van
  dezelfde vermogensvoordelen.
   3.3
  
  De verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel
  
  97. Waar er, met uitzondering van de verbeurdverklaring van artikel 43quater Sw.,
  bij de verbeurdverklaring-straf een causaal verband aanwezig moet zijn tussen het
  bewezen verklaarde misdrijf en het betrokken goed, is dit evenwel niet noodzakelijk bij de verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel. Deze verbeurdverklaring
  is verplicht zélfs wanneer de beklaagde of de beschuldigde wordt vrijgesproken of
  overleden is, wanneer de verjaring van de strafvordering is ingetreden of wanneer
  amnestie werd verleend. De verbeurdverklaring zal bovendien ook moeten worden
  uitgesproken wanneer het goed zich inmiddels in handen van een derde zou bevinden of wanneer de veroordeelde geen eigenaar is.342 Bij de verbeurdverklaring als
  beveiligingsmaatregel kan men m.a.w. stellen dat eens de causaliteit wordt vastgesteld tussen het betrokken goed en het misdrijf deze niet meer kan wankelen en
  dit ongeacht het lot van de strafrechtelijke procedure. Een voorbehoud moest tot
  voor kort worden gemaakt bij de bestraffingsmodaliteit van de opschorting van de
  
  340 Krachtens art. 43quater § 3 lid 3 Sw. zijn identieke feiten de feiten die behoren tot de misdrijfomschrijvingen die zijn bepaald in § 1 en die vallen onder: a) ofwel dezelfde omschrijving als het
  misdrijf dat het voorwerp uitmaakt van de veroordeling; b) ofwel een aanverwante omschrijving,
  op voorwaarde dat deze is opgenomen onder dezelfde rubriek van § 1, a), als het misdrijf dat het
  voorwerp uitmaakt van de veroordeling.
  341 Het uitgangspunt is nochtans altijd geweest dat de zaken die enkel verband houden met een
  misdrijf waarvoor het Openbaar Ministerie geen vervolging heeft ingesteld, buiten boord
  vallen (A. DE GEEST, Verbeurdverklaring, in APR, Brussel, Larcier, 1971, 62 die verwijst naar Cass.
  11 februari 1907, Pas. 1907, I, 119; Cass. 9 mei 1939, Pas. 1939, I, 231; Cass. 8 januari 1951, Pas. 1951,
  I, 279).
  342 Pandectes belges, v° Confiscation, nr. 223.
   173
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  uitspraak van de veroordeling waar de verbeurdverklaring krachtens artikel 6 lid 2
  Probatiewet343 verplicht moest worden voorafgegaan door een schriftelijke vordering
  van het Openbaar Ministerie ongeacht welke verbeurdverklaring er geviseerd wordt.
  Bovendien krijgt de verbeurdverklaring in alle gevallen een facultatief karakter.344
  De letterlijke lezing van artikel 6 lid 2 Probatiewet (‘De bijzondere verbeurdverklaring kan op schriftelijke vordering van het Openbaar Ministerie worden uitgesproken’) strookte niet met de ratio legis en kan leiden tot aberrante situaties. Niettemin
  leek de jurisprudentie uit te gaan van de primauteit van een duidelijke strafbaarstelling waardoor de ratio legis moest wijken voor de heldere bewoordingen van een
  wettekst.345 Artikel 51 van de wet van 11 februari 2014 houdende diverse maatregelen
  ter verbetering van de invordering van de vermogensstraffen en de gerechtskosten
  in strafzaken (I)346 heeft artikel 6 Probatiewet echter in die zin gewijzigd dat er van
  een verplichte vordering niet langer sprake is en dat er geen afbreuk meer wordt
  gedaan aan de verplichte vormen van verbeurdverklaring.347
  
  4
  
  Correctiemechanismen bij verbeurdverklaring ondanks causaliteit
  
  98. Het uitgangspunt is dat de verbeurdverklaring op ogenblikkelijke en onherroepelijke wijze het eigendomsrecht van de veroordeelde op de besmette goederen
  tenietdoet en dat de door de wet geviseerde goederen een ruim werkingsveld bestrijken. De strafrechter kan nochtans in een verbeurdverklaringscenario geen nattevingerwerk verrichten en is gebonden door een aantal principes zélfs wanneer het
  causaal verband tussen het betrokken goed en het misdrijf onomwonden vaststaat.
  De gehanteerde equivalentietheorie (die toch de meeste vormen van verbeurdverklaring typeert) zal m.a.w. moeten worden bijgeschaafd ten behoeve van de autonomie
  van het strafrecht, meer bepaald ten gevolge van bepaalde aan de verbeurdverklaring gerelateerde voorwaarden.
   Zo dient er in de eerste plaats rekening te worden gehouden met begrenzingen
  aangebracht door de wetgever. Het kan niet genoeg worden benadrukt dat straffen
  in de eerste plaats wettelijk moeten zijn. Dit volgt uit het legaliteitsprincipe dat tot
  uitdrukking komt in het adagium ‘Nulla poena sine lege’. Enkel die zaken mogen dus
  worden verbeurdverklaard waar de wetgever expliciet in heeft voorzien zelfs wanneer
  men een causaal verband meent te kunnen ontwaren tussen het goed en het misdrijf. Nochtans stelt men vast dat er – weliswaar in uitzonderlijke gevallen – afbreuk
  
  343 Wet 29 juni 1964 betreffende de opschorting, het uitstel en de probatie, BS 17 juli 1964.
  344 Antwerpen 21 mei 2008, NC 2008, 366, noot J. ROZIE, ‘De verbeurdverklaring bij opschorting van
  de uitspraak van de veroordeling: openbaar ministerie wees waakzaam!’.
  345 J. ROZIE, ‘Beklaagde Alwetend. Over het criterium van de redelijke voorzienbaarheid als maatstaf van het lex certa-principe in strafzaken’, RW 2012-2013, 814.
  346 BS 8 april 2014.
   347 Het nieuwe artikel 6 lid 2 Probatiewet luidt thans als volgt: ‘Wordt de opschorting gelast, dan wordt de
  verdachte, de inverdenkinggestelde of de beklaagde veroordeeld in de kosten, en zo daartoe aanleiding bestaat,
  tot de teruggave. Het onderzoeks- of vonnisgerecht kan of moet de verdachte, de inverdenkinggestelde of de
  beklaagde veroordelen tot bijzondere verbeurdverklaring overeenkomstig de op de feiten toepasselijke wet­
  geving.’
  
  174
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  wordt gedaan aan het wettelijk karakter van de verbeurdverklaring. Te denken valt
  aan de nochtans door het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof aanvaarde
  praktijk in het douanestrafrecht die de strafrechter toelaat om zonder wettekst
  naast de verbeurdverklaring krachtens artikel 221 § 1 AWDA de beklaagde eveneens
  te veroordelen tot de betaling van de tegenwaarde van de verbeurdverklaarde goederen bij niet-overlegging ervan.348 Deze gang van zaken komt de facto neer op een
  vorm van verbeurdverklaring bij equivalent. Betrokken goederen vormen nochtans
  geen surrogaat van het oorspronkelijke goed. Causaliteit lijkt bovendien hier ver
  zoek te zijn nu de oorspronkelijke goederen nog perfect verbeurdverklaard kunnen
  worden aangezien het mechanisme in werking treedt ongeacht of het object nog
  voorhanden is of niet op het ogenblik van de uitspraak, i.t.t. de waardeconfiscatie
  van artikel 43bis lid 2 Sw. die maar enkel openstaat wanneer de oorspronkelijke
  illegale vermogensvoordelen werden opgesoupeerd.
  