text: Recensies
  
  217
  
  zij (evenals Scholten) als lid van de begeleidingscommissie zelf partij was en medeverantwoordelijk voor de uiteindelijke beslissingen, zal de lezer in het achterhoofd moeten houden. In een
  afsluitende brief aan de toekomst maakt zij duidelijk die verantwoordelijkheid niet te willen
  ontlopen. Het betekent wel dat het verslag niet gezien moet worden als een afgewogen oordeel
  over de uitgevoerde restauratie. Dat zal elders, door anderen en vooral door de tijd worden
  geveld.
  In het hoofdstuk 'Reputatie' laat Scholten zien hoe het graf vanaf het begin vooral bij
  buitenlandse bezoekers bewondering opriep. Dat is nog steeds zo. De meeste bezoekers van de
  Nieuwe Kerk zijn buitenlanders voor wie Delft behoort tot de verplichte nummers van drie
  dagen Holland. Relatief weinig Nederlanders kennen dit vaderlandse Top 100-monument, dat
  behoort tot de absolute hoogtepunten van de zeventiende-eeuwse Nederlandse kunst. Moge
  De prins en De Keyser bijdragen tot een grotere bekendheid van het praalgraf en tot een beter
  begrip van de complexe vragen die de restauratie van een dergelijk kunstwerk met zich meebrengt.
  Jeroen Westerman
  
  H. Jamin, Kennis als opdracht. De Universiteit Utrecht 1636-2001 (Utrecht: Matrijs, 2001,
  224 blz., ISBN 90 5345 188 9).
  Kennis als opdracht verschijnt op het moment dat de Universiteit Utrecht haar 365ste verjaardag
  viert. Het boek is bedoeld als een introductie op de geschiedenis van deze universiteit, en
  vormt de opmaat van een reeks publicaties die zullen verschijnen tot aan 2011, het jaar waarin
  de universiteit 375 jaar bestaat. Dit universitaire geschiedenisproject wordt begeleid door een
  commissie geschiedschrijving Universiteit Utrecht en is ingebed in het programma van het
  onderzoeksinstituut voor geschiedenis en cultuur.
   Jamin heeft zich, onder meer door tijdgebrek, bij het schrijven van deze publicatie beperkt tot
  de bestaande literatuur. In de inleiding geeft de auteur aan dat zijn studie vele hiaten kent door
  met name het ontbreken van detailstudies. Latere publicaties zullen dan ook meer op specifieke
  onderwerpen gericht zijn. Deze studie biedt in die zin dus geen verrassende nieuwe inzichten.
  Het boek is vooral geschreven voor een breed publiek en tracht in vogelvlucht de geschiedenis
  van deze universiteit weer te geven.
  De auteur behandelt in een viertal delen achtereenvolgens de voorgeschiedenis van de Universiteit Utrecht (circa 700-1636), de periode tussen 1636 en 1815, de periode tussen 1815 en
  1940 en de naoorlogse periode. In het korte eerste hoofdstuk (11-28) beschrijft Jamin het
  moeizame proces van de oprichting van een universiteit voor de stad Utrecht. De behoefte aan
  een universiteit nam toe met het groeiende stedelijke bewustzijn en de stijgende vraag naar
  hoogopgeleiden. Uiteindelijk kreeg Utrecht in 1636 een academie binnen de stad.
  Het tweede hoofdstuk (29-104) over de stedelijke academie, behandelt de periode 1636-1815.
  Had de academie in haar beginfase, mede doordat de hoogleraren vaak van Duitse afkomst
  waren, nog een internationaal karakter, rond 1750 kwam daar verandering in en zien we tevens
  hoe de samenstelling van de studentenbevolking een steeds sterker Utrechts en Nederlands
  karakter kreeg. Ook het doel van de studie veranderde in de loop van de zeventiende en achttiende
  eeuw. De algemene academische vorming verloor haar aantrekkingskracht, het merendeel van
  de studenten ging studeren om toegang te krijgen tot een bepaald beroep of tot de patricische
  elite. Hoogleraren hielden zich niet meer alleen met 'zuivere' wetenschap bezig, maar het wetenschappelijk onderwijs ging zich als geheel tevens steeds meer richten op de maatschappij.
   218
  
  Recensies
  
  In de tweede helft van de achttiende eeuw raakte de academie steeds meer in verval. Het studentenaantal bereikte een dieptepunt en de academie kwam zelfs aan de rand van de afgrond te
  staan, toen de Fransen haar in 1811 degradeerden tot een école secondaire (een soort 'middelbare school').
  Het derde hoofdstuk (105-176) begint in 1815, als de Utrechtse universiteit deel van een nationaal onderwijsstelsel gaat uitmaken. De universiteit zou uiteindelijk in het laatste kwart van
  de negentiende eeuw een enorme groei doormaken. Deze groei werd veroorzaakt door een
  grote toestroom van studenten zonder gymnasiale vooropleiding. Met name de medische, wisen natuurkundige faculteiten zouden van deze groei profiteren. Door de opkomst van de moderne
  natuurwetenschappen en de daarmee samenhangende professionalisering van de wetenschapsbeoefening verdween het verlicht-humanistische vormingsideaal uit het universitair onderwijs.
  Het laatste hoofdstuk behandelt de periode 1940-2001 ( 177-204). Na de oorlog veranderde er
  binnen de universiteit weinig. Door een sterke toename van het aantal studenten in de jaren
  zestig moest men uitwijken naar een plek buiten de stad: de Uithof. De studentenbeweging
  zorgde er uiteindelijk voor dat in 1971 het oude bestuursstelsel werd vervangen door een nieuwe,
  democratische vorm. De jaren zeventig en tachtig waren vooral de jaren van ingrijpende
  bezuinigingen. Ondanks die blijvende financiële krapte liet (en laat) de Universiteit Utrecht
  zich van haar ambitieuze kant zien.
  Wat duidelijk naar voren komt uit deze studie is dat de universiteit met haar onderwijs en
  onderzoek midden in de samenleving staat. De wetenschapsbeoefening is voor de ontwikkeling
  van onze samenleving een zeer invloedrijke en misschien zelfs de belangrijkste factor geworden.
   Jamin is erin geslaagd om met behulp van de bestaande literatuur een compact en duidelijk
  overzicht te schetsen. Dit helder geschreven en rijk geïllustreerde boek is dan ook een aardige
  introductie op de geschiedenis van deze universiteit en maakt nieuwsgierig naar de nog komende,
  meer gedetailleerde studies.
  Edwin Maes
  
  N. Bracke, Bronnen voor de industriële geschiedenis. Gids voor Oost-Vlaanderen (1750-1940)
  (Gent: Academia press, 2000, 424 blz., ISBN 90 382 0242 3).
  Bronnenoverzichten voor de industriële geschiedenis bestaan er voor het Nederlands grondgebied niet. Het is dan ook een aangename verrassing dat op dit terrein in België het voortouw
  is genomen. In samenwerking met het provinciebestuur van Oost-Vlaanderen heeft de vakgroep
  Nieuwste Geschiedenis van de Universiteit Gent, in de persoon van Nele Bracke, een kloek
  overzicht vervaardigd. Na een historiografisch overzicht, dat zich zoals de hele bundel naast
  enkele algemene aspecten grotendeels beperkt tot de provinciegrenzen, volgt eerst een
  uitgebreide bibliografie. De bijna 1500 verwijzingen zijn thematisch, geografisch en naar aard
  geordend, terwijl ook kruisverwijzingen per cluster gegeven zijn. Helaas is de literatuur zonder
  enige annotatie en een aanwijzing van de uitvoering en omvang weergegeven. Wat moet ik mij
  bijvoorbeeld voorstellen bij een mij onbekende titel (excuses aan de samenstellers) als Industrie, homme et paysage. Industry, man and landscape. Is dit een tweetalig werk? En beperkt de
  inhoud zich tot België of is deze ook grensoverschrijdend? Zo vind ik het wel handig en belangrijk om te weten dat de Bibliographie générale des industries a domicile 301 pagina's telt, de
  moeite waard om eens over te laten komen naar mijn bureel. Niet alleen de titels smaakten
  naar meer, ook de namen van enkele heemkundige periodieken als het Trojaans Hobbelpaard
  of Appeltjes van het Meetjesland.
  