text: In het eerstvermelde nummer noemt de aap, die erbij is gaan
  zitten, hem //den put mijner Meesteres//, hoewel bet een groot
  meer is, waarin de reus graag wil baden, wat op zijn dood uitloopt; n" II/" verhaalt van een put met eene wijdte van ongeveer
  zeven vadem , dien de daarbij zittende aap den zelfden naam geeft als
  in n° l i c , en waarin de reus — wien, tengevolge van zijn vroeger
  kenbaar gemaakt verlangen om evenals de aap roode billen te
  hebben, door dezen een roodgloeiend ijzer in zijn zijde is gestoken
  (RdV. I v. 1376/7 wordt ook de wolf geschroeid!) — wil baden , doch
  als het ijzer dan gaat sissen, omkomt; n° III komt — behalve
  dat met het bilsehroeiverhaal nog dat van de oliepers wordt vereenigd — geheel met het vorige overeen; ook in zoover dat er de
  reus voor leniging van de schroeipijn naar het water schijnt te snakDownloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  ZEVEN DIERENVERHALEN.
  325
  
  ken, hierin zich aansluiteud: bij de antilope in PT. n« I , die om
  van de bijen bevrijd te raken, te water gaat; het hertzwijn in datzelfde verhaal, dat evenzoo doet, na door den aap bedrogen, spaansdie
  peper te hebben gegeten; en den beer in .RdV. 1 v. 781, die ontveld
  en geranseld een gunstig oogenblik te baat neemt om , ter ontkoming
  aan meer leed, de rivier in te springen en weg te zwemmen.
  De vier putverhalen in K. I n" 9 , K. II n° 3 , P. 1 n° 2 en
  P. I I u" 2 hebben van allen de sterkste overeenkomst met het mijne.
   Uit blijkt liet best door opnoeming der voornaamste trekken van
  dit laatste: de k a n t j i 1 begeeft zich in den put om er den tijger
  in te krijgen; hij beweert dat het einde der dingen nabij is, als
  wanneer de aarde omgekeerd zal worden; hij gebruikt den tijger
  als tusschensport om er zelf weer uit te komen; daarna jouwt hij
  van boven af den tijger uit; en de tijger komt in den put om.
  In dit verhaal als in de volgende vier is de put een droge.
   Volgens K. I en II resp. n« 9 en 3 valt het dwerghert er onwillens
  in; verkondigt het den toevallig er bij komenden dorstigen olifant,
  resp. b a n t e n g : den een aanstaanden hemelval en raenscheuverplettering, den ander aanstaande aaneensluiting van hemel en aarde;
  komt het er v i a den rug van elk dezer diereu weer uit, en jouwt
  elk hunner van boven af uit; olifant noch b a n t e n g komen
  echter om. In P. I en I I , beide n° 2, wordt de put met voordacht door het dwerghert gegraven — met behulp zelfs van den
  te bedriegen reus —; uadat het dien, in het eerste verhaal, verlokt
  heeft door het oproepen van vrouw en kinderen en het wijzen op
  de zich voortbewegende wolken om zich voor den aanstaanden
  hemelval te bergen; en, in het andere verhaal, door de voorspelling
  dat de wereld vergaan zal, op welken dag een reus van zijn naam
  tot hem zou komen; de reus komt dan alleen in den put, zoodat
  het uitspringen van den p e l an d o e k vervalt; voor het uitjouwen
  komt dan in de plaats de oproep der geiten en tijgers — van het
  hoofd des reuzen gedaan — om den reus te slaan, wat zij doen,
  hem tevens bevuilende; de reus komt dan in deii put om, in P.
  I I n° 2 verdrinkende in het tijgers- en geitenvuil, — waardoor de
  put hier meteen te beschouwen is als het tusschen-type der in de
  dierfabel voorkomende droge en natte putten.
   Aan deze verhalen moeten er nog een paar worden toegevoegd,
  waarin ook het putmotief als reddingsmiddel van den bedrieger is
  gebruikt. Vooreerst dat van RdV. II bl. 169 vlgg.: Keinaart is door
  in den eenen van een met een ketting over een katrol saamverDownloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  326
  
  ZTOVEN DIERENVEKHALEN.
   bonden paar emmers van een waterput te gaan zitten daarin afgedaald
  eu lokt nu — voorgevende dat het daarbeneden droog is en
  vischrijk — de wolvin in den anderen emmer, waardoor zij zakt,
  hij stijgt; en bevrijd zijnde lacht hij haar dan uit. Dan dat van
  K. I I n° 6: de tj eleng-jongkjes door den k a n t j i l gedood zijnde,
  spoort hun moeder dezen op en vindt hem bij eeu put zitten,
  alwaar de zeug hem te lijf wil, doch — zegt de k a n t j i l —
  neem liever mijn jonger broertje in den put. "De t j e l e n g springt
  er in; zoodat de guit weer vrijloopt." Ten slotte luidt de omschrijving van Pk. u" 20: "De olifantvorst iu den put (geheel anders
  dan het gelijknamige verhaal in Jav.)", enz. Onder //Jav.// is hier
  te verstaan de beide javaansche k a n t j il-boeken. Op de episode
  van Reinaart en de wolvin wees reeds de vorengenoemde aankonkondiger in Indische Gids 1890. Bij De la Fontaine wordt ook
  verhaald, in fabel 5 van boek 3 , hoe de in een put terecht gekomen
  vos door list den bok bij zich weet te lokken, dien hij dan met
  horens en al als ladder bezigt om zelf verlost te raken, hem daarna
  uitjouwend van den bovenrand. Dr. W. G. C. Bijvanck had de
  vriendlijkheid hierop mijn aandacht te vestigen.
  Reeds werd het oog gericht op den trek dat de k a n t j i l na
  zich ten koste van den tijger bevrijd te hebben, dezen uitjouwt.
   Evenzoo doet RdV. I Reinaart: den beer als die in den honingeik
  geklemd zit (v. 664- vlgg.), en als hij hem afgepijud aan den
  stroomkant terugvindt (v. 851 vlgg.), den kater als die gestropt is
  (v. 1106 vlgg.), de pastoorsvrouw als haar man half ontmand is
  (v. 1177 vlgg.), en de aan haar achterpooten ontschoeide wolvin
  (v. 2629 vlgg.); RdV. I I bl. 116/7 den wolf wanneer die een trap
  beet heeft van 't zwaar beslagen paard; K. I k a n t j i l den b a j a ' s
  na hen als een brug over het gezwollen water te hebbeu gebruikt
  (n° 6), en een hunner na door een bedrieglijk praatje aan diens
  s c r o t u m - b e e t te zijn ontkomen (n° 7); de aap het vrouwtje van
  den k i d a n g , dat door zijn toedoen in den strik is geloopeu
  (n° 12c); en^GF. n° 1 de zelfde de kaailui over wier rug hij de
  rivier over kwam.
  De profetische aanmatiging van het dwerghert is, behalve in
  de bovengenoemde fabelen, ook een motief in de volgende:
  Gï\ n» 3 , waar de aap het nabijzijnd einde der wereld jegens den
  reus als fopmiddel toepast; terwijl het dwerghert in P . I en P.
  I I , beide n° 1 , tegenover de in veete levende levende geiten
  en'tijgers zich daarvan bedient (het aldaar in den p a n t o e n —
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  ZEVEN DIERENVERHALEN.
   827
  
  laatsteu regel — voorkomende üjlr zal wel U.O moeten worden
  gelezen?); ook in K. II n° 13 de episode bevattende dat op
  k a n t j i l ' s voorgeven van de nadering des oordeelsdags, de slang
  zich laat binden. In K. II n« 12 had k a n t j i l jegens den k e b o d a n o e als bedriegmiddel reeds aangewend dat de komst van n a b i
  Soleman in eigen persoon te wachten stond, terwijl alweer een
  ander fopmotief van profetischen aard gevonden wordt in K. I » » 5
  en K. II n° 1 4 , te weten dat er op bevel van u a b i Soleman
  eene groote overstrooraing na op handen is. Opmerklijk is dat in
  K. II u° 15 de k a n t j i l — in dit geheele boek een wonderbaarder figuur dan in K. I — eene waarschuwing voor hem
  naderend onheil door eene stem uit den hemel ontvangt, waardoor
  zijne betrekking tot den hooge op deze plaats althans niet voorgewend maar werklijk-bestaande is.
  Evenals in mijn onderhavig verhaal de tijger omkomt, heeft in
  de fabel — ook hierin zich niet van de natuur verwijderend — vaak
  een sterfgeval plaats: ST. n° H e , I I ƒ en I I I benevens PT.
   n° 2 boden ons er al voorbeelden van in de persoon van den
  reus; RdV. I I blz. 104 in die van de ravin; en het sanskritsche verhaal van den aap en den boomstam in die van den
  aap. Het in PT. n° I zich te water begevend hertzwijn komt ook
  daarin om. Overigens wijs ik nog op de boven genoemde gevallen
  dat er jougkjes van dieren omkomen, ja zelfs een menschenkind,
  en dan — omdat dit zoo aan den inhoud van mijn verhaal in
  kwestie doet denken — op Na. n° 7 (Kalila dan Daraina ed.
  Gonggrijp bl. 78): «De ke u r e u k o ï h (verklaard als p l a n do*)
  doodt den tijger// — waar in de verwijzing naar Pk. n° 10 worde
  gelezen «u° 19'/ — en eindlijk op K. II n° 18 waariu de k a n t j i l zelf sterft. —
  En nu zij overgegaan tot het laatste mijner verhaleu. Hier treedt
  het dwerghert op met menschen, wier kost het opeet, wat aanleiding geeft dat het in een kippenben gesloten wordt, om 's anderendaags geslacht te worden , aan welk noodlot het evenwel ontkomt.
  Dat gezamenlijk optreden van menschen met dieren treft men
  ook aan in K. II n° 18, waarin k a n t j i l — hier eigenlijk een
  verkapt mensch — in gesprek komt met de egyptische koningsdochter; GF. n° 9 , waarin een slang met een meuschenhoofd
  met een mensch aan 't praten is — tegenover de menschslang hier
  heeft ST. II e en / ' een menschhaai: toteraistische uitdeuksels! —
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  328
  
  ZEVEN DIERENVERHALEN.
  ST. n° V I I I , waarin een aap en een haagdis met een vorstlijk
  gezin beurtlings gesprekken voeren; aid. n° X , waarin de garnaal
  met eene oude vrouw praat (blijkens de bijgevoegde aanteekening
  mede voorkomende onder de Sea-fabels van dr. Riedel in Tijdschr.
  Bat. Gen. dl. 17); PT. n° I I I , waarin eene vrouw en haar man
  resp. met een krokodil en een haagdis een onderhoud hebben,
  welke krokodil een menschkrokodil is, en dus als derde aan de
  beide vorige menschdieren moet worden toegevoegd; aid. n° I X ,
  waarin een raensch tegen de mieren het woord voert. Rekent men
  hiertoe ook de verhalen waarin het g e n u s menseh vertegenwoordigd
  wordt door den overmensch, als reus dan wel als se t a n , dan zijn
  er nog etlijke nnmmers aan toe te voegen.
  Overeenkomst, ook in de lijnen; trekken, heeft mijn verhaal niet
  K. I n° 4 en K 11 n" 1, waar het ook 's dwergherts verorberen
  van mensehenkost — hier echter te velde staande — is die hem,
  evenzeer om 's andrendaags geslacht te worden , in den k o e r o e n g a n
  brengt, zonder dat dit oordeel, en wel mede door tussehenkomst
  van een ander dier, aan hem voltrokken wordt. In K. i n" 1 raakt
  k a u t j i l door vastkleven aan een vogelverschrikker — zie hierbij
  P. I l n" H, waarin de krokodil gevangen wordt door vastplakken
  aan een plank — , in K. II n° 1, evenals in K. I l u" 1 8 , in een
  strik gevangen.
   Zich aansluiten bij deze javaansche k o e r o e n gan-verhalen , doch
  sterker direkt bij liet mijne, doen de verhalen in K. I n°" 124--</
  en 14#, welke onderling nagenoeg gelijk zijn. Hier wederom dat
  zich te goed doen aan moeskruid van menseheu, dat vastraken in
  den strik — in n° 12c het wijfje van den k i d a n g , in n° 14# de
  k i d a n g-zelf — , maar dan het raad ontvangen van een welgezind
  en slim dier, strekkende om zich schijndood te houden — waarbij
  gezegde raadgever hem nog zorgt te bevuilen om beter dood te
  lijken — wat de bevrijding van 't gevangen kreatuur dan eveneens
  ten gevolge heeft, en wel door den gevangeunemer-zelf. Het
  kapmes, voor de(n) k i d a n g bestemd, dat hier per slot van rekening een ander treft, herinnert aan het voor Reinaart bestemde
  tafelmes van den pastoor in RdV. I v. 1435, dat deu wolf i n ' t oog
  terecht komt, een ramp die liet slot vormt van een avontuur
  waarin beide dieren zich ook aan mensehenkost — Reiuaart bepaaldlijk aan toebereide — zich hadden vergrepen.
  Hier laat zich de vergelijking verder voortzetten : het binnengaan
  van een huis door een bovenopeuing om roof machtig te worden
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  ZEVEN DIERENVERHALEN.
   829
  
  doet er op Reinaarts aanstichting de wolf, — wat eveneens tot het
  opdagen van alle inwonenden leidt, — en een pak slaag voor den wolf
  die omlaag ploft (v. 1466—1501) — men vergelijke PT. n" 1 met
  zijn van boven zich naar beneden stortenden a a p — ; zelf blijft
  Reinaart altijd vrij van toetakeling door inenschen (en dieren), maar
  evenals in mijn verhalen de tijger en de bruid er slecht afkomen,
  zoo is dit — zij 't ook in ander opzicht — in RdV. L 't geval met
  den wolf (zie o. m. de reeds genoemde gevallen), deu beer (v. 718
  vlgg) en den ram (v. 3156); ja, ook hier weet hij, reeds geoordeeld
  zijnde, aan zijn lot te ontkomen (v. 1736—3048).
  In Pk. u" 1 schijnt in het verhaal »De p l a n d ö * , de kikvorsch,
  de tuiueigenaar en de hond", blijkens de bijvoeging '/(dergelijk in
  Jav.)w het atjehsch verhaal vervat te zijn, dat in meerdere of
  mindere mate zich bij het mijne in kwestie betrekken laat, eu is
  dat zoo dan behoort hier tevens gewezen te worden op het overeenkomstige verhaal in den t. a. p. gemelden bantenschen d o n g e n g ,
  waarin evenwel de aap de rol van den kikvorsch en den hond en
  de schildpad die van het dwerghert vervult.
   Bij ontstentenis van kennis aangaande den verderen inhoud van
  het atjehsche verhaal kan ik slechts vermoeden dat daariu de
  kikvorsch in gelijke kwaliteit als in mijn verhaal optreedt; van nog
  een paar atjehsche fabels zou ik zelfs dat vermoeden niet zoo grif
  durven uiten; deze zijn : Pk. n° 8 «De p l a n d ö ^ , de kikvorsch , de
  leguaan, het kreng, de hond, de tijger, de twee buffels, de twee
  tijgers, de olifant en de menscheu," en Na. n" 13 (Kalila dan Damina
  ed. Gonggrijp, bl. 260) "De slang en de kikvorschen.// Te wijzen
  valt echter op GP. n° 6 , waarin — gelijk al boven bleek — de kikvorsch zich doet kennen als een knap dier, een dier waar wat in
  zit, springles geven als hij daar immers doet aan den k l a b a n g.
  Eigenaardig is het in ST. n" X I V , ten aanzien der vraag: hoe de
  kip de slang kan treffen die hare kiekens heeft opgegeten , als raadsman — en goed raadsman ook — te zien optreden de hond, hetzelfde dier dat in de javaansche k o eroengan-verhalen zich van
  zoo'n beklaaglijk domme zijde doet kennen.
  «De rol, die de Aap in de Sangireesche volksverhalen speelt, is
  die van den Kantjil in het Javaansche dierenepos, die van den
  Pëlandoek in de Maleische dierenfabel", zegt dr. Adriani, ST.
   bl. 349, en'behalve in den door hem bedoelden zin gaat dit ook
  op in zooverre dezelfde vraatzucht die in mijn onderhavig verhaal de
  k a n t j i l ten toon spreidt en in RdV. 1 en II «de felle metten roden
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  380
  
  ZEVEN
  
  DIERENVERHALüTHr.
  baerde», in ST. n°° II i , e en /-door den aap betoond wordt, die
  zich daar immers meester maakt van het eten van den reus, welke
  echter op zijn beurt de vraatzucht verpersoonlijkt in ST. u° IIT,
  K. I n° 5 , P. I n« 9 , P. I I n° 2 en GE. n° 3. In GF. bl. 194
  zegt de heer Van Baarda: «Voorts ziet men trekken van overeenkomst in de Fabelen, waarin de Aap optreedt, tusscheu de door
  ür. Adriani uitgegeven « S a n g i r e e s c h e T e k s t e n / / . . . . eu
  deze Galèlareesche . . . . / / Voor zoover den trek van des aaps
  vraatzucht betreft verwijs ik naar GF. n° 2.
   K a n t j i l legt het in mijn verhaal een oogenblik af. Zulke
  onmachtige momenten kennen K. I en K. II — gelijk wij zagen
  ook voor hem. Daarbij voegen zich in dit verband nog de verhalen
  K. I n° 8 eu K. I I n° 2 , verhalende hoe het dwerghert in slimheid
  overtroefd wordt door de slakken die den wedloop tegen hem hebben
  aangegaan, welke fabel onder de GF. voorkomt sub u°» 1 2 , 13 en
  14, resp. van het hert, het strandloopertje, eu den ijsvogel tegen
  de zeeslak, verrijkt met eene belangrijke aanteekening iu de noot
  omtrent haar voorkomen in Duitschland, bij de bakwiri's van
  Kameroen en de betjoewauen vau Zuid-Afrika.
  De list om zich schijndood te houden, door ons reeds buiten
  mijn verhaal in K. I n» 12</ en 1% aangetroffen, hebben ook:
  GF. n" 1, waarin de kaaiman haar uit eigen beweging tegen den
  aap toepast, dien hij er wil laten inloopen — wat niet lukt — ;
  en EdV. I I bl. 104, behelzende Reiuaarts toepassing van dezen
  streek, ook uit eigen vinding, tegen het ravenpaar — met gewenschten uitslag. In ST. n° VIII houdt de koning zich schijndood ,
  op raad van de hagedis, waardoor de apen in de val loopeu.
  PT. n° I I I bevat ook zulke haagdis-bijstand aan menschen — dr.
   Juynboll verwijst daarbij naar prof. Wilken's studie over dit dier
  iu Bijdr. kon. inst. deel 40 — en hieraan is toe te voegen
  ST. n° I , bl. 3 3 2 , in het midden. —
  Weggegooid worden schijnt den k a n t j i l geen kwaad te doen:
  in mijne n°' II 4 en c laat hij het zich doen, hier — in u° I I e
  — wordt hij het gedaan. Evenzoo wordt in ST. n° X het lijk der
  oude vrouw in het bosch, in RdV. I v. 1459 de lamgeslagen wolf
  in de gracht gegooid. —
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 01:33:28AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  