text: Webrecensie BMGN 126
  126:1 (2011
  (2011)
  Bussière, Eric, e.a., Die Bank der Europäischen Union. Die EIB, 1958 -2008
  (Luxemburg: Europäische Investionsbank, 2008, 384 blz., ISBN 978 2 87978 073 3).
  De bancaire sector staat sinds het begin van de kredietcrisis bijna voortdurend
  in de schijnwerpers. Dat is niet het geval met de Banque européenne
  d’investissement oftewel de Europese Investeringsbank (EIB). Het is dan ook
  geen gewone commerciële bank met rekeninghouders, maar de bank van de
  Europese Unie.
  In 2008 bestond de EIB vijftig jaar. Ter gelegenheid hiervan publiceerde
  zij haar geschiedenis, geschreven door een groep van (zeven) historici, ‘… die
  sich auf dem Gebiet der Europäischen Integration verdient gemacht haben ...’
  – aldus EIB-president Philippe Maystadt in het voorwoord. Het boek is
  opgebouwd uit vijf delen, voorafgegaan door een inleidend hoofdstuk,
  afgesloten door in totaal vijftig bladzijden aan bijlagen, bronvermeldingen,
  personen- en zakenregisters en een uitvoerige lijst van gebruikte afkortingen,
  etc. Daarmee is deze jubileumuitgave ook bruikbaar als naslagwerk.
  In het inleidende deel schetsen de drie eindredacteuren de totstandkoming
  van de EIB, waarbij de naoorlogse wederopbouw in Europa een belangrijke
  drijfveer was. De nationale politieke agenda’s en belangen leidden echter tot
  langdurige beraadslagingen over de vorming van een Europees
  investeringsfonds, zoals D.U. Stikker, minister van Buitenlandse Zaken,
  voorstelde dan wel een investeringsbank, zoals die onder andere Duitsland
  voor ogen stond. Een ander belangrijk onderhandelingspunt vormde de
  verdeling van bestuursposten. De uitkomst van dit alles is bekend: met het
  Verdrag van Rome werd ook in de oprichting van de EIB voorzien. Vanaf haar
  geboorte, in 1958, is de EIB zowel de bank als een orgaan van de E(E)G, thans
  EU: Deze dubbele functionaliteit loopt als een rode draad door haar
  geschiedenis.
   De volgende drie delen behandelen rol en betekenis van de bank bij de
  Europese integratie. Het uitgangspunt was dat de voorgenomen economische
  integratie niet zou mogen leiden tot een grotere ongelijkheid tussen de meest
  en de minst geïndustrialiseerde regio’s van het Europa van de zes. De EIBactiviteiten moesten bijdragen tot de economische ontwikkeling van
  achtergebleven regio’s en versterking van sociale cohesie, maar ook tot
  herstructurering van bedrijfssectoren die als gevolg van technische
  
  ontwikkelingen niet meer rendabel waren. In het kielzog van de EEG
  ontwikkelde de EIB ook activiteiten buiten de gemeenschap. Ze verstrekte
  leningen tegen gunstige voorwaarden aan landen, waarmee de EEG een
  associatieverdrag had gesloten, zowel binnen Europa als in Afrika.
  De uitbreiding van de EEG tot tien lidstaten had gevolgen voor de
  eigendomsverhoudingen en de bestuursstructuur van de EIB, die in de
  periode 1973-1985 voor het eerst werden aangepast. In deze periode
  verruimde de bank haar werkterrein en verstrekte zij ook leningen aan
  projecten op het gebied van technische ontwikkeling en milieubescherming.
  Naderhand kwam hier onderwijs bij. Vanzelfsprekend was de EIB na 1985
  nauw betrokken bij de politieke verwezenlijking van de uitbreiding van de
  Europese Unie. Er werden vestigingen geopend. In 1994 volgde de oprichting
  van het Europees Investeringsfonds (EIF). In enkele decennia was de EIB
  uitgegroeid tot een financiële speler van formaat.
  Het vijfde deel staat in het teken van de identiteit van de bank. Dit laatste
  deel heeft het karakter van een klassieke bedrijfsgeschiedenis. Dit deel opent
  met het besluit van 2 maart 1965 om de zetel van de bank te verplaatsen van
  Brussel naar Luxemburg en beschrijft vervolgens de reacties van de
  bankmedewerkers hierop. Andere behandelde aspecten zijn huisvesting,
  personeelsbestand, bestuur en ontwikkeling van interne structuren.
   De inhoud van het boek is geen lichte kost door het samenspel van bancaire
  activiteiten, politieke en economische ontwikkeling van de Europese
  Gemeenschap. Toch heeft dit alles zich laten vatten in een gedenkboek, maar
  dan wel een met een hoge informatiedichtheid, zowel in tekst als in
  tabelvorm. Door de keuze voor een beschrijving op hoofdlijnen is het aantal
  persoonsnamen tot een minimum beperkt. Gezien het grote aantal
  betrokkenen is dit een terechte keuze. Daartegenover staat echter dat dit boek
  van de lezer veel voorkennis vergt. Zo valt op pagina 35 met betrekking tot
  conferentie van Messina te lezen: ‘Auf der Grundlage des Beyen-Plans von
  1952, der im Einklang mit dem Stikker-Plan steht, umfasst das, was die drei
  Beneluxländer vorlegen, wie angekündigt, eine ausdrückliche Bezugnahme
  auf einen europaïschen Investitionsfonds’. Kortom, dit is geen gemakkelijk
  boek, maar wel een met een schat aan informatie. Voor de liefhebber biedt het
  talloze aanknopingspunten voor onderzoek naar bijvoorbeeld de betekenis
  van de EIB voor de Nederlandse economie in de tweede helft van de twintigste
  eeuw.
  Joke Mooij, Rabobank Nederland
  
  Webrecensie BMGN 126:2
  126:2 (2011)
  Buys, Ruben, De kunst van het weldenken. Lekenfilosofie en volkstalig
  
  rationalisme in de Nederlanden ( 1550 -1600) (Dissertatie Rotterdam 2009,
  Bibliotheca Dissidentium Neerlandicorum; Amsterdam: Amsterdam University
  Press, 2009, 311 blz., ISBN 978 90 8964 143 4).
   Met het boekje De constantia van 1584 schreef de Leidse hoogleraar Justus
  Lipsius een uiterst populair boekje in het Latijn. Deze bestseller deed het ook
  in allerlei volkstalen goed. Nog in hetzelfde jaar publiceerde de beroemde
  Antwerpse drukker Plantijn een Nederlandse editie, vertaald door zijn
  schoonzoon, Jan Moerentopf. Het boekje beschreef een geschikte houding van
  ‘standvastigheid’, in de stoïcijnse zin van je niet van de wijs laten brengen, te
  midden van allerlei rampspoed. En rampspoed zagen Lipsius en zijn lezers
  voldoende. De Opstand was uitgebroken, religieuze en politieke
  tegenstellingen hadden zich verscherpt, en de inquisitie had ketters op de
  brandstapel gebracht. In die ellende, zo houdt de wijze humanistische
  kanunnik Carolus Langius Lipsius in een dialoog voor – geheel in de trant van
  de dialogen van Cicero is De constantia gesitueerd in het verleden, 1572 – ‘en
  moet ghy u Vaderlandt niet verlaten, maer veel eer u begeerlijckheden, ende u
  herte alsoo onderrichten ende bevestigen, dat ghy mocht geherust wesen int
  midden van alle beroerten, ende peys vinden int midden der wapenen’ (18).
  Dit voorbeeld toont hoe zestiende-eeuwers, zowel intellectuelen als ‘gewoon’
  geletterden die alleen Nederlands lazen, omgingen met de
  wereldproblematiek. Ze wilden hun eigen visie en houding wijzigen, om met
  de moeilijke tijden om te kunnen gaan. Ze maakten gebruik van de rede, het
  grootste ‘cieraat’ dat God de mens had gegeven, om met een filosofie van
  redelijkheid de omstandigheden te lijf te kunnen gaan. In zijn proefschrift
  waarmee hij de Praemium Erasmianum Studieprijs heeft gewonnen,
  analyseert Ruben Buys deze lekenfilosofie. Zonder het heel expliciet te
  zeggen, bedoelt Buys met leken hier niet de niet-geestelijken, maar de nietintellectuelen: burgers en stadsbewoners. Dat die toch een vrij goede scholing
  gehad moeten hebben om teksten in het Nederlands te kunnen lezen, werpt de
  vraag op hoe ‘leek’ een leek was.
   Het vertrekpunt van deze studie is het werk van de Amsterdammer Dirck
  Volckertsz Coornhert (1522-1590). Buys begint met een historisch overzicht.
  