text: BAPA PALOI IN MODERNE VERSIE
  Toen Bapa Paloi ongeveer vijftig jaar oud was, was hij blind, omdat
  hij een oogziekte had gehad en niet naar de dokter was gegaan. Daarom bleef hij altijd maar thuis zonder te werken; hij zat en lag, at en
  dronk. Hun zoon Paloi, die bij andere mensen woonde waar hij werkte
  en zo de kost verdiende, kon zijn ouders niet helpen. Dus was het
  Indu Paloi die er op uitging om te werken en inkomsten te zoeken
  voor het levensonderhoud van zichzelf en Bapa Paloi, die thuisbleef.
  Daarom had Indu Paloi het zwaar en haar verdiensten waren niet
  genoeg om eten te kopen. Van haar inkomsten kon ze alleen rijst, zout
  en trasi kopen. Vis en groente kon zij niet kopen, omdat zij niet genoeg geld had. De groente haalde zij zelf van haar land. Maar soms
  was de groente van het bouwland op; dan zocht ze iedere dag bladeren van een eetbare slingerplant uit het bos om als bijgerecht te dienen.
  Bapa Paloi, die thuisbleef, had steeds meer aanmerkingen; hij vroeg
  altijd lekkere bijgerechten als het etenstijd was; en hij wou dat Indu
  Paloi hem liefkoosde en masseerde, zoals het een vrouw betaamt haar
  man te doen. Maar omdat Bapa Paloi blind was, kon Indu Paloi noodgedwongen juist toen niet veel thuis zijn, omdat ze voor eten voor hen
  beiden moest zorgen. Maar Bapa Paloi begreep dat niet. Iedere dag,
  als het etenstijd was, mopperde hij luid dat er geen lekkere bijgerechten waren.
   Hij zei: "Wat een vrouw, die Indu Paloi; ze kan niet eens een bijgerecht maken. Elke dag alleen maar gekookte blaadjes van bosplanten
  met een stukje tras i nog niet zo groot als een pinangvrucht. Was ik
  vroeger maar met een Javaanse vrouw getrouwd, dan zou ik nu niet
  aldoor moeilijkheden hebben. Javaanse vrouwen kunnen bijgerechten
  maken, geroosterde zeevis met sambal van trasi. Zij doen het niet
  zoals Indu Paloi, die onverschillig en hardvochtig is."
  Indu Paloi zweeg maar als Bapa Paloi zulke dingen zei, want ze
  wist wel dat Bapa Paloi al kinds begon te worden en dat zijn verstand
  niet erg helder meer werkte door zijn blindheid. Maar omdat Bapa
  Paloi voortdurend dagelijks zo sprak, werd ze tenslotte toch woedend.
  Ze zei tegen Bapa Paloi: "Vooruit, ik zal je naar een boot brengen,
  om naar die Javaanse vrouw te gaan waar je het over hebt." Bapa
  Paloi was blij en stond op om, geleid door Indu Paloi, naar de aanlegsteiger te gaan; hij stapte in de roeiboot en ging zitten. Toen nam
  Indu Paloi een stuk hout en tikte daarmee tegen de rand van de boot,
  zodat het klonk of iemand roeide, en van tijd tot tijd liet ze de boot
  
  A. Klokke-Coster, A.H. Klokke, and M. Saha - 9789004287105
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 10:42:15AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  118
  
  de Slimme en de Domme
  
  ling djukung. Dia pire katahie limbah te ie mimbit Bapa Paloi lompat
  batang tinai dan koae: "Has ikau lompat kapal hai dimpah laut
  Djawa, karana tuh itah djari sampai Bandjarmasin. Buah2 ih ikau
  hung kapal, riak hai oloh tau bisa luntus tagal galombang hai." Te
  ie mimbit Bapa Paloi lompat sudur (djukung korik) idje aton indjarat
  hung batang ewen te kea. Limbah Bapa Paloi lomp at te koan Indu
  Paloi: "Keleh menter ih mangat ela babusau." Bapa Paloi menter
  hung sudur te, maka Indu Paloi manggaling djukung sudur te paham
  toto, sampai kanatek danom tame mambisa Bapa Paloi idje menter
  intu huang. Bapa Paloi mangkeme djete kilau manjuro galombang hai
  dan hamauh: "Hakajah kahai galombang laut Djawa tuh!" Tapi
  ombet katahie Indu Paloi mandjudju su dur te akan sare manintu saran
  tiwing petak. Palus Indu Paloi mandjarat su dur te intu sare dan hamauh basa Melaju dengan Bapa Paloi: "Mari2 bang sajang, naik kerumah; kasihan lama dilaut tjape." Ie maninting Bapa Paloi mamaluk
  ie kilau gawin bawin oloh kota dengan kabalie. Te koan huang Bapa
  Paloi: "Beken kea angat idje kawin dengan bawin Djawa!" Indu
  Paloi mampundok ie hung amak dan mantjumbu ie hapan basa Melaju.
   Limbah te ie pakasak panginan palus mamapui kiwak dapur petak dan
  hamauh: "Abang suka panggang ikan tenggiri? Hari ini kita beroleh
  ikan tenggiri untuk kawan nasi kita." Tawe 2 Bapa Paloi manjeneh
  auh te dan dia mingat Indu Paloi tinai, karana tuh ie akan mangkeme
  kamangat. Indu Paloi manata danum pire 2 kali hundjun kiwak dapur
  idje imapui dan auh menjar 2 kilau auh enjak lauk bakehu. Mahining
  auh te Bapa Paloi sasar handjak dan kenang 2 dengan kuman panggang
  lauk tenggiri. Te koae hung atei: "Menjak kea lauk tenggiri idje
  imanggang awi kabalingku tuh. Tapi kilen dia ati ewau."
  Limbah bari djari masak tuntang kare balut beken kea djari tatap,
  Indu Paloi manjarongan Bapa Paloi bari dengan luntuh sajur kangkung
  dengan sambal tuntang kiwak dapur kil au gantin panggang tenggiri,
  taloh idje ingenang awi Bapa Paloi bara sawae bawin oloh Djawa te.
  "Ini panggang tenggirinja bang!" koan Indu Paloi mandjudju kiwak
  dapur hundjun piring. Te Bapa Paloi manjingkap djete marak kabute
  dan mamangkit mado kumae. Kiwak dapur puna batekang maka kasingan Bapa Paloi idje djari bakas bakiwak-kiwak kea manggarudan
  
  A. Klokke-Coster, A.H. Klokke, and M. Saha - 9789004287105
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 10:42:15AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Bapa Paloi
  
  119
  
  schommelen. Na een poosje liet ze Bapa Paloi weer aan wal gaan en
  zei: "Kom, ga nu aan boord van het grote schip dat de Javazee oversteekt, want we zijn al in Bandjarmasin. Wees voorzichtig op het
  schip; de golven zijn hoog en je zou doornat kunnen worden door die
  hoge golven." Toen leidde ze Bapa Paloi naar een nog kleinere roeiboot, die ook aan hun steiger vastgebonden lag. Nadat Bapa Paloi was
  ingestapt, zei Indu Paloi: "Ga maar liggen, anders word je nog zeeziek." Bapa Paloi ging in de boot liggen en Indu Paloi liet hem erg
  schommelen, zodat van tijd tot tijd het water binnenkwam en Bapa
  Paloi, die er in lag, natmaakte. Op Bapa Paloi maakte dat de indruk
  alsof hij door hoge golven ging, en hij zei: "Wat zijn die golven van
  de Javazee hoog!"
  Na een hele tijd echter duwde Indu Paloi het bootje in de richting
  van de oever van de rivier. Meteen legde Indu Paloi het bootje vast
  aan de wal en ze zei in het Maleis tegen Bapa Paloi: "Komaan, lieve
  man, kom in huis; wat zielig dat je zo moe bent van die lange zeereis." Zij leidde Bapa Paloi gearmd, zoals de vrouwen in de grote
  steden dat met hun man doen. Toen zei Bapa Paloi in zichzelf: "Dat
  is wel wat anders, getrouwd te zijn met een Javaanse vrouw." Indu
  Paloi liet hem op een mat zitten en sprak in het Maleis vleiende woorden tegen hem. Daarna kookte zij het eten; ze roosterde een scherf
  van de aardewerken vuurpot en zei: "Man, houd je van zeevis?
  Vandaag krijgen wij zeevis om bij onze rijst te eten." Bapa Paloi
  glimlachte toen hij dat hoorde en hij dacht niet meer aan Indu Paloi,
  omdat hij nu iets lekkers zou proeven. Indu Paloi besprenkelde de
  scherf die ze in het vuur hield verschillende keren met water en het
  siste zoals het vet van de vis sist als die in het vuur geroosterd wordt.
   Steeds vrolijker werd Bapa Paloi toen hij dat hoorde, steeds meer
  verlangend om geroosterde zeevis te eten. Hij zei in zichzelf: "Die vis,
  die door mijn vrouw geroosterd wordt, is wel vet. Maar wat vreemd
  dat ik niets ruik."
  Nadat de rijst gaar was en alle andere bijgerechten gereed waren,
  zette Indu Paloi Bapa Paloi rijst voor met gekookte kangkung als
  groente, met sambal en met een scherf van de aardewerken vuurpot
  in plaats van geroosterde zeevis, het eten dat Bapa Paloi van zijn
  Javaanse vrouw verwachtte. "Hier is de geroosterde zeevis, man!"
  zei Indu Paloi nog steeds in het Maleis, terwijl ze de scherf op Bapa
  Paloi's bord legde. Bapa Paloi greep deze vast, omdat hij blind was,
  en beet erin met de bedoeling hem op te eten. De aardewerken scherf
  was natuurlijk hard, zodat de tanden van Bapa Paloi, die aloud waren,
  
  A. Klokke-Coster, A.H. Klokke, and M. Saha - 9789004287105
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 10:42:15AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  120
  
  de Slimme en de Domme
  
  ki wak dapur idje inahae panggang tenggiri. Te koae hung atei:
  "Arnon mat jam tuh radjur 2 te kasingangku akan lepah barempang.
  Ampie lauk tenggiri tuh dia mangat, batekang sama kilau batu dia
  akan djadi kapatuh itah kumae." Genep andau Indu Paloi kil au bawin
  Djawa manjarongan ie dengan panggang kiwak dapur idje injewut
  akan Bapa Paloi lauk tenggiri.
   Kadjariae Bapa Paloi peda dan tarakenang Indu Paloi; taraingat
  djuhu kalakai idje injewut dia mangat amon ie mamander masakan
  bawin Djawa. Maka sinde andau ie balaku agah buli akan ekae, manangguh Indu Paloi. Te sawae idje bawin Djawa te mimbit ie tinai
  akan ba tang lompat djukung dan mengkak lawak djukung, palus
  menggaling djukung dan manipuk danum isut kanatek buah Bapa
  Paloi. Bapa Paloi mangira ie djari mahurui laut dan galombang hai.
  Ombet katahie Indu Paloi mandjudju djukung te akan sare manintu
  saran petak tin ai. Indu Paloi lompat akan hundjun helo bara Bapa
  Paloi tap i limbah te mohon tinai bara huma palus balait paham:
  "Kilen ikau buli tinai? Kueh sawam te bawin Djawa idje radjur 2
  inaram amon wajah ikau kuman omba aku?"
  Bapa Paloi suni bewei dan ininting awi Indu Paloi akan huma.
  Hete Indu Paloi manjewut kahumung, kapaleng, handak manggau taloh
  mangat tapi dia kasene kasusah idje buah ie. Indu Paloi manarang
  akae, idje ie handak kea mawi taloh mangat akan kinan tap i bara
  kueh duit akan mamili te. Kalote kea Indu Paloi handak ih idje
  mahaga ie kil au bawin oloh kota dengan kabalie, pasut parut genep
  andau, tap i Indu Paloi djaton panan dan tolak bagawi manggau ongkos belurn.
  Harun Bapa Paloi harati arep tinai dan tuh ie marak babute omba
  kea bagawi, ie halaliai mandjawet kare buwu tampirai akan manggau
  lauk. Djete imasang awi Indu Paloi dan man dino lauk sukup akan
  balut ewen dan tengah belah indjual akan mamili taloh beken akan
  ramon dapur. Bara katika djete pambelom ewen aton sanang sanang
  isut bara helo, kuman dia baja balut luntuh kalakai radjur 2 genep
  andau.
   A. Klokke-Coster, A.H. Klokke, and M. Saha - 9789004287105
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 10:42:15AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Bapa Paloi
  
  121
  
  begonnen af te brokkelen toen hij ze over de scherf raspte waarvan
  hij meende dat het geroosterde zeevis was. Toen dacht hij bij zichzelf:
  "Als het altijd zo is, zullen mijn tanden helemaal afbreken. Deze zeevis is blijkbaar niet lekker, maar hard als een steen, niet zoals wij ze
  gewend waren te eten." Iedere dag bood Indu Paloi, als Javaanse
  vrouw, hem een geroosterde scherf van de vuurpot aan, waarvan ze
  tegen Bapa Paloi zei dat het geroosterde zeevis was.
   Na enige tijd kreeg Bapa Paloi er genoeg van en hij verlangde naar
  Indu Paloi; hij dacht aan de groentesoep van wilde groenten, waarvan
  hij gezegd had dat ze niet lekker was, als hij placht te spreken over
  de kookkunst van Javaanse vrouwen. Daarom vroeg hij op zekere dag
  om weer teruggebracht te mogen worden naar zijn woonplaats om
  Indu Paloi te ontmoeten. Toen bracht zijn Javaanse vrouw hem weer
  naar de steiger, ging aan boord van de boot en maakte het touw van
  de boot los; terstond liet ze de boot schommelen en ze sprenkelde van
  tijd tot tijd wat water over Bapa Paloi. Bapa Paloi dacht, dat hij over
  de zee en de hoge golven ging. Na lange tijd richtte Indu Paloi de boot
  naar de oever en bracht hem weer aan wal. Indu Paloi ging aan wal
  vóór Bapa Paloi; ze kwam daarna weer uit huis en begon meteen erg
  te schelden: "Wat, ben jij weer terug? En waar is je Javaanse vrouw,
  waar je het steeds over had, toen je nog bij mij at?"
  Bapa Paloi zei maar niets en werd door Indu Paloi het huis binnengebracht. Daar vertelde Indu Paloi hem hoe dom en beperkt van inzicht het was, dat hij lekkere dingen wou hebben maar niet dacht aan
  de moeilijkheden die zij had. Indu Paloi maakte hem duidelijk, dat
  ook zij graag lekkere bijgerechten voor het eten wilde maken, maar
  waar moest ze het geld vandaan halen om die te kopen? Evenzo zou
  Indu Paloi hem wel willen verzorgen zoals de stadse mevrouwen hun
  echtgenoot verzorgen, iedere dag liefkozen en masseren, maar Indu
  Paloi had daarvoor nu eenmaal geen gelegenheid: zij moest er op
  uitgaan om hun levensonderhoud te verdienen.
   Toen pas kwam Bapa Paloi weer tot zichzelf; en toen hielp hij mee
  met het werk, al was hij ook blind. Heel bewonderenswaardig vlocht
  hij fuiken en manden om vis mee te vangen. Indu Paloi zette ze uit
  en zij vingen genoeg vis voor hun maaltijden; een gedeelte kon nog
  worden verkocht, zodat andere dingen, die nodig waren voor de
  keuken gekocht konden worden. Vanaf die tijd was hun leven wat
  prettiger dan vroeger. Ze hoefden niet meer elke dag alleen maar
  wilde groenten als bijgerecht te eten.
  A. Klokke-Coster, A.H. Klokke, and M. Saha - 9789004287105
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 10:42:15AM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  