text: 6.5
  
  Knelpunten
  Een 'activerend scholingsbeleid' - zoals het in hoofdstuk 1 is genoemd - biedt
  werklozen en herintreedsters de mogelijkheid zich door middel van scholing
  een betere positie op de arbeidsmarkt te verwerven.Wat dit betreft, kan het een
  belangrijk bestanddeel zijn van een activerend arbeidsmarktbeleid. Voorts
  biedt het activerend scholingsbeleid als bestanddeel van het integratiebeleid
  alle allochtonen, dus ook degenen die niet op de arbeidsmarkt participeren
  maar we1 gebreken kennen op het punt van basiseducatie edof kennis van de
  Nederlandse maatschappij, een leerrecht. Dit brengt tot uitdrukking dat een
  bepaald kennisniveau zo onontbeerlijk wordt geacht voor het functioneren in
  de-~ederlandse
  maatschappij, dat de overheid niet alleen jongeren, maar ook
  volwassenen in de gelegenheid stelt hiertoe gratis onderwijs te verkrijgen. Het
  leerrecht zou zich ten minste moeten uitstrekken tot het recht op het kosteloos
  deelnemen aan een nader te bepalen aantal cursussen op het niveau van de
  basiseducatie. Vanwege dezelfde redenering zou het activerend scholingsbeleid - via de basiseducatieplicht en het daadwerkelijk toepassen van sancties
  indien uitkeringsgerechtigden passende arbeid, scholing of werkervaring weigeren - ook een minder vrijblijvend karakter moeten krijgen dan momenteel
  het geval is met de scholing in het kader van de arbeidsvoorziening.
  Uitgaande van de aanbeveling om een activerend scholingsbeleidte institutionaliseren als onderdeel van zowel een activerend arbeidsmarktbeleid als van
  een integratiebeleid ten behoeve van allochtonen, zijn er de volgende knelpunten in de structuur en het functioneren van de volwasseneneducatie aan te
  wijzen.
  Capaciteit
  
  Reeds nu is de capaciteit van de basiseducatie niet groot genoeg. Gelet op de
  wachtlijsten bij veel instellingen, en met name die instellingen, die intensieve
  
  "1 R.A. Belderbos. C.N. Teulings, Kansen ap werk; een analyse van verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt; Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam. september 1988.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  cursussen verzorgen, de permanente doorverwijzing vanuit het circuit van de
  Primaire Beroepsgerichte Volwasseneneducatie(PBVE) en de arbeidsbureaus
  of samenwerkingsverbanden GAB-GSD, is er in tal van gemeenten een
  opvangtekort van vele honderden cursistenplaatsen. Vooral in de grote steden
  in de Randstad is dat het geval. Hierbij kan worden opgemerkt dat instellingen
  met een wachtlijst niet meer actief zullen werven, waardoor de wachtlijsten
  nog een geflatteerd beeld geven. De meest voorkomende gevraagde activiteit
  op de wachtlijst is Nederlands als tweede taal, op ruime afstand gevolgd door
  alfabetisering en algemene basiseducatie. Wat alfabetisering betreft, is ook
  extra capaciteit nodig ten aanzien van de 'intake' en de begeleiding van docenten en cursisten. De capaciteit dient niet alleen toereikend te zijn voor de
  bestaande behoefte, maar ook voor de opvang van de nieuwkomers.
  Certificaten
  Aan het voltooien van onderdelen van de basiseducatie zijn geen landelijk
  erkende certificaten verbonden. We1 geven afzonderlijke instellingen soms certificaten. Landelijk erkende certificaten voor de onderdelen taal- en rekenvaardigheid hebben echter een aantal voordelen. Voor cursisten bevorderen zij
  de motivatie en stimuleren zo de inspanningen. Het behalen van een certificaat betekent immers dat aan bewaalde eisen is voldaan. Bovendien kunnen
  certificaten dan een functie krijgen bij de toelating tot vervolgopleidingen en
  bij sollicitaties.
   Nederlandse tau1
  Het dag-Iavondonderwijs zou ten behoeve van allochtonen een belangrijke
  functie kunnen vervullen indien een groter aanbod van versnelde cursussen
  Nederlands en cursussen functioneel Nederlands aanwezig is. Dit past ook in
  een beleid dat dit onderwijs een bijdrage wil laten leveren aan de schakeling
  naar werk of beroepsopleidingen. De genoemde cursussen kunnen met name
  voor allochtonen die in hun land van herkomst reeds een zekere opleiding hebben genoten, van belang zijn om snel aansluiting te vinden bij de Nederlandse
  manier van leren en werken. Om deze reden is in hoofdstuk 1van dit rapport
  dan ook aanbevolen om het dag-Iavondonderwijs middelen toe te kennen om
  hiertoe meer ruimte en faciliteiten te scheppen.
  Bedrijfsleven
  De geringe betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de beroepsgerichte scholing van werkzoekenden is eveneens een knelpunt. Immers, juist hier is men
  niet alleen bekend met de kwalificaties waarnaar vraas- OD
  - de arbeidsmarkt
  bestaat, maar wordt ten dele ook de scholing verzorgd waarmee in deze kwalificaties kan worden voorzien. De betrokkenheid van het bedrijfsleven kan op
  verschillende, elkaar niet uitsluitende manieren worden vergroot. Een manier
  is het openstellen van interne en externe bedrijfsopleidingenvoor werkzoekenden. De financiering van deelname door werkzoekenden is via de arbeidsbureaus reeds mogelijk op pond van de Kaderregeling Scholing.
  Baangarantie
  Een tweede manier, die de vorige zelfs kan versterken, is het bieden van enigerlei vorm van baangarantie aan deelnemers van scholingscursussen. Dit wil
  zeggen dat degenen die de scholing met goed gevolg voltooien, uitzicht wordt
  geboden op een baan. Wanneer zo'n combinatie van scholing en baangarantie
  ALLOCHTONENBELEID
  
  door bedrijven en particuliere scholingsinstituten wordt aangeboden, past dit
  bij de idee van een scholingsmarkt. De arbeidsbureaus zouden dit financieel
  extra moeten kunnen honoreren onder de noemer van outputfinanciering.
   Baangaranties zijn in verschillende vormen mogelijk.Zij kunnen aan alle deelnemers of aan een bepaald percentage van de deelnemers aan de scholing worden geboden. Het kan vaste of tijdelijke banen betreffen. Het kan een garantie
  zijn van een afzonderlijk bedrijf of van een branche in een regio. Baangaranties
  kunnen worden aangeboden door belanghebbende bedrijven of branches, dan
  we1 worden uitgelokt door een RBA of worden afgesproken in een CAO.
  Baangarantie blijkt de motivatie tot het deelnemen aan en het voltooien van
  beroepsgerichte scholing sterk te bevorderen. Momenteel vormt het geringe
  aantal scholingsmogelijkheden met enigerlei vorm van baangarantie een
  belangrijk knelpunt in het arbeidsvoorzieningsbeleid. Een getripartiseerde
  arbeidsvoorziening zou dit soort impulsen aan de scholing vanuit het bedrijfsleven sterk kunnen bevorderen.
  Maatwerk
  In onder meer de herorienteringsgesprekken wordt de ervaring opgedaan dat
  de scholing van langdurig werklozen maatwerk vereist. Dit geldt te meer voor
  die allochtonen, die gebreken vertonen in hun vaardigheid met de Nederlandse
  taal. Het volgen van Ben enkele cursus is slechts zelden voldoende om kansrijk
  op de arbeidsmarkt te worden. Voor langdurig werklozen, onder wie veel
  allochtonen, is veelal een zeer gericht scholingstraject noodzakelijk, bij voorkeur in combinatie met een werkervaringsplaats.
  Maatwerk is in feite makelaarswerk. Met een werkloze moet zijn of haar perspectief op een baan en de hiervoor benodigde scholing onderzocht worden.
   Tegelijkertijd moet 'de makelaar' de mogelijkheden op de scholingsmarkt kennen. Deze makelaarsfunctie wordt momenteel, zij het nog weinig professioneel, vervuld door degene die de herorienteringsgesprekken voeren, de scholingsmedewerkers van arbeidsbureaus en in sommige gemeenten via medewerkers van PBVE-locaties. Hierbij wordt het steeds duidelijker dat er voor
  velen scholingstrajecten ontworpen moeten worden, zodanig dat deze en perspectief bieden op de arbeidsmarkt en bij de deelnemers passen. Het scholingsaanbod bestaat momenteel nog te veel uit op zich zelf staande cursussen. De
  scholingsmakelaars zouden veel meer in scholingstrajecten moeten bemiddelen, waarvan ook cursussen uit de basiseducatie deel uit kunnen maken.
  -
  
  -
  
  Een tot dusverre vrij uitzonderlijk voorbeeld van een professionele 'trajectmakelaar' is het Centrum voor Beroepseducatie (CBE) in Amsterdam, een
  PBVE-locatie.Het verbeteren en diversifieren van het scholingsaanbod wordt
  hier als een belangrijke opgave beschouwd. Daarbij gaat het er om:
  dat er mogelijkheden worden aangeboden die afgestemd zijn op de specifieke
  behoeften van volwassenen en die daarom geen kopie zijn van de opleidingsmogelijkheden voor jongeren;
  dat er een aanbod tot stand wordt gebracht dat inhaakt op de ontwikkelingen
  op de arbeidsmarkt;
  dat met het scholingsinstrumentarium kan worden verwezenlijkt dat werklozen aan een baan geholpen worden.
  De door het CBE ontwikkelde scholingstrajecten - leerroutes genoemd moeten aan de volgende eisen voldoen.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  De opleiding moet toeleiden naar op de arbeidsmarkt voorkomende functies.
  De opleiding moet toegankelijk zijn voor doelgroepen met een laag opleidingsniveau.
  De te behalen kwalificatie moet in de bedrijfstak algemene bekendheid hebben
  (veelal zal het om het leerlingstelsel gaan).
  Scholing moet zoveel mogelijk in de bestaande infrastructuur worden gerealiseerd. Voorkomen moet worden dat met incidentele middelen (bijv. PCGgelden) 10s van de bestaande infrastructuur opleidingen worden gecreeerd.
  De leerroute omvat altijd de fasen specifieke orientatie, schakeling en kwalificatie.
   Het concept-curriculum wordt voorgelegd aan de instellingen die de cursusonderdelen verzorgen.
  De door het dagelijks bestuur van het CBE goedgekeurde leerroutes worden
  geimplementeerd in overleg met de samenwerkende instellingen 32.
  Het CBE tracht, zo blijkt hieruit, een makelaarsfunctie te vervullen: op verzoek van scholen, bedrijven en instellingen kunnen scholingsinitiatieven worden ontwikkeld en geherstructureerd. Ook kunnen expertises worden verricht
  over de kwaliteit en de kosten van de aangeboden opleidingen. Tegelijkertijd
  worden de mogelijkheden en beperkingen van de beoogde cursisten nauwlettend in het oog gehouden. Er worden scholingstrajecten ontworpen die aansluiten bij de mogelijkheden van de doelgroepen. Het CBE doet niet aan trajectbegeleiding.
  Scholingstrajecten
  
  Gelet op het hardnekkige karakter van de langdurige werkloosheid en de
  voortgaande immigratie, is het ontbreken van een duurzame institutionalisering van de scholingstrajectontwikkeling, vergelijkbaar met het Amsterdamse
  voorbeeld, in Nederland een duidelijk gemis. Immers, officieel zijn de herorienteringsgesprekken, waar vaak ad hoc en in beperkte mate aan trajectontwikkeling wordt gedaan, tijdelijk beleid. Bovendien werken de herorienteerders
  op een tijdelijk contract, met als gevolg een betrekkelijk groot personeels- en
  dus deskundigheidsverloop. Door arbeidsbureaus wordt, voor zover bekend, in
  het geheel niet aan scholingstrajectontwikkeling gedaan. PBVE-locaties,ten
  slotte, missen hiervoor in de meeste gevallen de middelen.
   Begeleiding
  
  Een ander duidelijk gemis is het ontbreken van begeleiding van degenen die
  een scholingstraject doorlopen. De deelnemers aan een scholingstraject, dat
  kan bestaan uit cursussen van verschillende instellingen, hebben in geval van
  begeleiding een vaste persoon die zij kunnen aanspreken in geval van moeilijkheden. De trajectbegeleider kan helpen voorkomen dat een individu te lang bij
  Ben instelling blijft hangen of geen vervolg vindt bij een andere instelling. Ten
  slotte kan een trajectbegeleider ook zelf initiatief nemen, indien de voortgang
  stagneert of de scholingvoortijdig wordt beeindigd. In het kader van een activerend scholingsbeleid zou het GAB of een samenwerkingsverband van GAB en
  GSD voor dit soort trajectbegeleiding de aangewezen instantie zijn.
  Vanaf het begin van de jaren tachtig zijn de langdurig werklozen in Nederland
  veelal geruisloos in de kaartenbakken van de arbeidsbureaus 'verdwenen'.
  Met de herorienteringsgesprekken is er weer enige aandacht voor en begelei-
  
  "1 Centrum v o o-~Beroepseducatie. Amsterdam doet het met elkaar; beleidsnotitie 198711988; uitgave Centrum voor Beroepseducan. november 198%
  tie, Amsterda~
  
  181
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  ding van langdurig werklozen gekomen. 'Maatwerk' in de vorm van scholingstrajectontwikkeling en -begeleiding zou hiervan het complement kunnen zijn.
  Nieuwe immigranten
  De bovengeschetste structuur volstaat evenwel niet voor de opvang van pas
  aangekomen immigranten. In hoofdstuk 1van dit rapport heeft de raad betere
  opvangfaciliteiten aanbevolen voor volwassen nieuwe immigranten. Het uitvoeren van deze aanbeveling vergt de institutionalisering van een opvang- en
  begeleidingsstructuur. Nodig is dan bijvoorbeeld een gemeentelijk 'Bureau
  opvang' dat immigranten opvangt, hen wijst op de a1 dan niet verplichte educatieve voorzieningen en zorg draagt voor begeleiding 'ondenveg' en een eventuele verdere toeleiding naar het arbeidsbureau of samenwerkingsverband
  GAB-GSD.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Andere terreinen van
  overheidsbeleid
  7.1
  
  Inleiding
  De drie hoofdstukken die aan dit laatste hoofdstuk zijn voorafgegaan, behandelden achtereenvolgens de sectoren arbeid, ondenvijs en volwasseneneducatie. Zoals in hoofdstuk 1uiteen is gezet, kent de raad aan elk van deze sectoren
  een cruciale plaats toe binnen het integratiebeleid. Vanzelfsprekendzijn er ook
  nog andere sectoren van de samenleving, en daarmee andere terreinen van
  overheidsbeleid, die met de aanwezigheid van allochtonen worden geconfronteerd. Aan de belangrijkste hiervan wordt in dit hoofdstuk aandacht geschonken. Achtereenvolgensworden behandeld: huisvesting (par. Z2), justitiele aangelegenheden (par. 7.3) en gezondheidszorg en welzijn (par. Z4).
  Uit het feit dat dit hoofdstuk beknopt is, mag men afleiden dat de raad de hier
  beschreven beleidsterreinen in vergelijking met de eerder behandelde van
  secundair belang acht. In veel gevallen geldt dat bij een effectief integratiebeleid in de sectoren arbeid, ondenvijs en volwasseneneducatie veel problemen
  die in dit hoofdstuk aan de orde komen kunnen worden vermeden. Daarom
  heeft de raad in zijn analyses en in zijn aanbevelingen zo sterk het accent
  gelegd op juist die drie sectoren.
  Voorts geldt dat, behalve waar justitie en voor een deel gezondheidszorg aan de
  orde is, de beleidsvoering op alle in dit hoofdstuk behandelde terreinen primair
  tot de cornpetentie van de lokale overheid behoort. Dientengevolge kan de feitelijke situatie in deze sectoren vrij sterk varieren van gemeente tot gemeente.
  De hier gepresenteerde analyses dragen ook hierom noodzakelijkenvijs een
  vrij globaal karakter. Hetzelfde geldt voor de in hoofdstuk 1 gepresenteerde
  aanbevelingen die, zoals men van de WRR mag verwachten, zijn gericht aan de
  regering en niet aan lagere overheden.
   Bij de analyse van de situatie van allochtonen in de meeste hier te behandelen
  sectoren is het de raad opgevallen dat, zeker in verhouding tot de sectoren
  arbeid en ondenvijs, slechts betrekkelijk weinig feitelijke informatie voorhanden is. Dit geldt bijvoorbeeld voor het gebruik dat allochtonen maken van
  bepaalde voorzieningen.Hierdoor is, zoals zal blijken, het doen van stellige uitspraken lang niet altijd mogelijk. Een oorzaak van het gesignaleerde informatietekort kan zijn dat registratie van de etnische herkomst van clienten en
  gebruikers weinig plaatsvindt, met name in de welzijnssector. In die sector is
  verhoudingsgewijs ook weinig sociaal-wetenschappelijk onderzoek verricht.
  Dit verbaast te meer omdat hier veel eerder dan op andere terreinen de problematische situatie waarin allochtonen kunnen verkeren, is onderkend. In
  hoofdstuk 1stelde de raad in meer algemene zin dat registratie van voorzieningengebruik door minderheden - en van de resultaten hiervan - een voorwaarde is voor een effectief en controleerbaar beleid.
  7.2
  
  Huisvesting
  In de navolgende beschrijving worden enige recente ontwikkelingen in de huisvesting van allochtonen belicht. Hierbij wordt zowel aandacht besteed aan hun
  vestigingspatroon als aan hun woonsituatie. Vervolgens komen beknopt
  enkele aspecten van het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid aan de orde.
  Ten slotte worden enige ontwikkelingen aangestipt die op handen zijn in het
  beleid van de centrale overheid.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  Veel van de feitelijke gegevens die aan de tekst ten grondslag liggen, zijn ontleend aan een kort na dit rapport te publiceren studie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) l. De studie vormt een bewerking van het Woningbehoefte-onderzoek (WBO) 198511986. Het bevat de jongste algemene gegevens
  over de woonsituatie van allochtonen, met name van lhrken, Marokkanen,
  Surinamers en Antillianen. Molukkers, vluchtelingen en asielzoekers nemen
  in de sector huisvesting een bijzondere positie in en krijgen hier verder geen
  aandacht.
   Vestigings- en spreidingspatronen
  
  Het vestigingspatroon van allochtonen kenmerkt zich door concentratie. liveederde van hen woont in niet meer dan twintig gemeenten. Veertig procent
  woont in de vier grote steden, tegenover dertien procent van de totale bevolking. Ook binnen de gemeentegrenzen, en zelfs binnen wijken, bepaalt concentratie het beeld.
  In 1980 zijn er in de vier grote steden in totaal tien wijken waar meer dan dertig
  procent van de bevolking uit allochtonen bestaat. Vanaf die tijd blijft het aantal van dergelijke wijken groeien; in 1985 zijn er in dezelfde steden reeds dertig. In de oorspronkelijke concentratiewijken stabiliseren zich de percentages
  allochtonen. In het algemeen neemt de concentratie weinig meer toe in intensiteit, maar ze breidt zich uit over een groter areaal. In grote lijnen doet de hier
  geschetste ontwikkeling zich voor in elk van de steden '.
  De spreidingspatronen binnen de gemeenten lopen voor de verschillende
  allochtone groepen uiteen. De aanvankelijke oververtegenwoordiging van
  mediterrane groepen in de 'city' is in de jaren tachtig geleidelijk overgegaan in
  een ondervertegenwoordiging. Hun oververtegenwoordiging in 19e eeuwse
  wijken houdt nog stand, maar ook deze is aan daling onderhevig. In de vooroorlogse wijken met een lage status daarentegen vertoont de reeds bestaande oververtegenwoordiging een stijgende tendens, terwijl zich intussen tevens in de
  eerste naoorlogse wijken een duidelijke toename van het concentratieniveau
  aftekent. Hoewel zij zich ook a1 wat vaker in de wijken van dejaren zestig vestigen, blijven mediterranen hier nog sterk ondervertegenwoordigd.Dit laatste
  geldt ook voor de allernieuwste wijken.
   De verdeling van Surinamers en Antillianen over de stad komt meer overeen
  met die van de totale bevolking. Zij zijn minder sterk oververtegenwoordigd in
  de oude wijken dan mediterranen. Zowel in de 19e eeuwse als in de vooroorlogse wijken daalt hun aandeel in de bevolking. De sterke concentratie van
  Surinamers en Antillianen in de nieuwste wijken is opmerkelijk. Deze is niet
  alleen veel groter dan van mediterrane groepen, maar in Amsterdam en Rotterdam ook groter dan van autochtone Nederlanders 3. Er zijn geen ontwikkelingen die erop wijzen dat het hier geschetste vestigingspatroon van allochtonen spoedig doorbroken zal worden.
  Hoewel de woningdistributie grotendeels bepaald wordt door factoren van
  vraag en aanbod op de woningmarkt, is ze hiervan niet uitsluitend afhankelijk. Er doen zich ook beleidsmatige invloeden gelden. Van groot belang voor
  allochtonen is de woningtoewijzing door gemeenten en corporaties. Deze blijkt
  aan te sluiten bij het geschetste vestigingspatroon. De wijze van toewijzing
  heeft in diverse gemeenten echter ook een versterkend effect op segregatie.
  '1 C.S. van Praag. De woonsituotie van etnische minderheden; een analyse van het Woningbehoefie-onderzoek 1985186;Sociaal en Cultureel Planbureau. voorlopige rapportage. april 1989.
  1' C.S. van Praag. De woonsituatie von etnische minderheden, ontwikkelingen 1980-1985; Sociaal en Cultureel Planbureau, Stukwerk
  
  7
  184
  
  nr. 36. Rijswijk. 1986, blz. 48 en verder.
  M.J.A. Penninx, Minderheidsvormingen emoncipatie; Samsom, Alphen aan den Rijn, 1988, blz. 134.
  C.S. van Praag. 1986. op. cit.. blz. 51.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  Het komt namelijk nogal eens voor dat bepaalde wijken bij de plaatsing van
  allochtonen buiten schot blijven, of dat allochtonen juist nadrukkelijk naar
  bepaalde wijken of buurten worden gedirigeerd 4.
   Doordat de woonsituatie een afgeleide is van de inkomenssituatie, is een
  zekere mate van segregatie onontkoombaar. Door de relatief grote omvang van
  de sociale sector zal deze in Nederland overigens niet snel gepaard gaan met
  gettovorming, zoals in andere westerse landen we1 het geval is 5. Op de markt
  voor (goedkope)huurwoningen worden allochtonen in de jaren tachtig nauwelijks meer als groep uitgesloten of anders behandeld 6 . Waar dit nog we1 in hun
  nadeel gebeurt, biedt de huidige wetgeving in de sector huisvesting mogelijkheden om langs juridische weg tot een oplossing te komen.
  Woonsituatie
  
  Door verschillende auteurs is vastgesteld dat de positie van allochtonen op het
  gebied van huisvesting gedurende de afgelopen tien jaar verbeterd is. De resultaten van het WBO 198511986geven aan dat de tendens naar verbetering doorzet voor alle allochtone groepen, maar niet steeds in gelijke mate.
  Allochtonen zijn in aanzienlijk mindere mate dan autochtonen gehuisvest in
  eengezinswoningen;men treft hen vooral aan in etage-, flat- en portiekwoningen. Zoals hiervoor a1 bleek zijn mediterranen hierbij oververtegenwoordigd in
  de vooroorlogse bouw, terwijl Surinamers en Antillianen juist opvallen doordat
  hun woningen naar verhouding zo vaak tot de bouwjaarklasse vanaf 1975
  behoren.
  Uit de SCP-analyse van het WBO 198511986 blijkt dat de woning- en kamerbezetting in het algemeen een dalende tendens vertoont, ook onder allochtonen.
  Niettemin zijn er nog altijd verschillen; vooral bij Turken en Marokkanen is de
  woning- en kamerbezetting nog hoog en blijft de daling achter bij de algemene
  trend. Bij Surinamers en Antillianen daarentegen is de daling van de gemiddelde woningbezetting opmerkelijk. Deze is gedaald tot een niveau dat weinig
  meer afwijkt van het Nederlandse gemiddelde. Waarschijnlijk zal ze daarmee
  spoedig geheel overeenkomen.
   De kwaliteit van de woning is voor alle minderheidsgroepen, maar vooral voor
  de mediterranen, lager dan voor de totale bevolking. De studie van het Sociaal
  en Cultureel Planbureau laat zien dat de achterblijvende woningkwaliteit bij
  Surinamers en Antillianen nagenoeg geheel voor rekening komt van sociale
  kenmerken als hoogte van het inkomen, huishoudensomvang en gemeentegrootte. Hun woningen zijn met andere woorden van ongeveer dezelfde kwaliteit als die van autochtonen met een vergelijkbare sociaal-economischepositie.
  Voor Turken en Marokkanen ligt dit anders: hun woningen zijn van mindere
  kwaliteit dan op grond van hun sociaal-economische positie verwacht zou
  mogen worden. Mogelijke oorzaken hiervoor zullen nog ter sprake komen.
  Leden van allochtone groepen wonen vooral, en in toenemende mate, in woningen die zij huren van een corporatie of van de overheid. Wanneer de groep eigenaar-bewoners niet wordt meegerekend, geldt dat mediterranen ruim twee
  keer zo vaak een gemeentewoning huren als de totale bevolking. Zij zijn ongeveer evenredig vertegenwoordigd in corporatiewoningen. Voor Surinamers en
  Antillianen geldt het omgekeerde: zij zijn juist oververtegenwoordigd in corpo-
  
  '1 Ibid, blz. 63.
  '1 M. Cross. H.B. Entzinger (eds.). Lost Illusions, Caribbeanminorities in Britainondthe Netherlands; London. Routledge. 1988, blz. 24.
  6]
  
  185
  
  M.J.A.Penninx. 1988, op. cit.. blz. 153.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  ratiewoningen. Alle minderheidsgroepen zijn ondervertegenwoordigdin particuliere huurwoningen, vooral als het woningen van particuliere instellingen
  betreft ? Het duidelijkst wijkt hun positie echter af bij het eigen woningbezit;
  leden van minderheidsgroepen bezitten veel minder vaak een eigen woning
  dan de totale bevolking. Bij de allochtone woningbezitters gaat het bovendien
  voor een deel nog om zogenaamde 'noodkopers', a1 is hun aantal sinds 1981aanzienlijk gedaald.
   Wat betreft de woonlasten laat het WBO 198511986zien dat de huurprijzen voor
  alle groepen zijn gestegen ten opzichte van vijf jaar eerder. Bij allochtonen is
  sprake van een zekere inhaalmanoeuvre. Hun gemiddelde basishuur is wat
  sterker gestegen dan die van de totale bevolking, waarbij deze huurstijging bij
  hen echter in grotere mate wordt opgevangen door (het toenemend gebruik
  van) individuele huursubsidie.
  Ondanks de hier gesignaleerde ontwikkeling hebben mediterrane groepen nog
  altijd lagere basishuren dan de huurders onder de totale bevolking, terwijl ook
  de bedragen die resteren na aftrek van de individuele huursubsidie (de netto
  huren) lager liggen. Vergeleken met de totale bevolking betalen 'hrken en
  Marokkanen relatief het geringste deel van hun inkomen aan huur. Niettemin
  is dit deel, de zogenaamde huurquote, voor hen sinds 198111982 sterker gestegen dan voor andere groepen. Turken en Marokkanen hebben derhalve in aanzienlijke mate deel in de algemene tendens van stijgende huurquoten. Het percentage huurders dat individuele huursubsidie ontvangt, is sinds 1981 intussen eveneens in het bijzonder onder de mediterrane groepen scherp gestegen;
  in het WBO 198511986 komt dit percentage overeen met dat voor de totale
  bevolking. Dit laat onverlet dat er bij mediterranen nog altijd sprake is van
  ondergebruik van de huursubsidieregeling.
   Surinamers en Antillianen betalen in tegenstelling tot mediterranen juist
  hogere basishuren dan de totale bevolking. Doordat velen van hen gebruik
  maken van individuele huursubsidie liggen de netto huren echter lager. Ook
  bij de Surinamers en Antillianen heeft een grote toename van het aantal ontvangers van individuele huursubsidie plaatsgevonden. Bovendien is het
  gemiddelde bedrag per ontvanger bij hen het hoogst. Waar eerder a1 bleek dat
  de kwaliteit van de woningen van Surinamers en Antillianen overeenkomt
  met die van autochtonen in een vergelijkbare sociaal-economischepositie, blijken ook hun woonlasten niet meer af te wijken. De huurquoten van Surinamers en Antillianen zijn gelijk aan die van de totale bevolking '.
  In de periode tussen het WBO 198111982en het WBO 198511986 lag het percentage verhuizingen bij allochtonen aanzienlijk hoger dan bij de totale bevolking. Verhuizers kan men onderverdelen in starters (huishoudens die voor het
  eerst zelfstandig de woningrnarkt betreden) en doorstromers. Onder allochtonen is ruim de helft van de verhuizers starter, onder de totale bevolking iets
  minder dan de helft. Waar in het algemeen geldt dat Turkse en Marokkaanse
  verhuizers minder in naoorlogse huunvoningen terecht komen dan andere
  groepen, komen 'hrkse en Marokkaanse starters we1 in gelijke mate in deze
  woningen terecht als de overige starters. Het valt voorts op dat juist deze starters veel gebruik maken van individuele huursubsidie. In het algemeen tekent
  zich bij allochtonen een inhaaleffect af waar het gaat om doorstroming naar
  grotere, duurdere en naoorlogse woningen, en naar woningen van corporaties.
  Zij blijven echter achter waar het gaat om doorstroming naar eigen woningen.
  'Furken en Marokkanen hebben bovendien nauwelijks deel aan de doorstroming naar eengezinswoningen.
  '1 C.S. van Praag, 1989,op. cit.. blz. 35 e.v.
  '1 Ibid., blz. 39.
   WETENSCHAPPELIJKE RAADVOORHETREGERINGSBELEID
  
  De meeste van de besproken ontwikkelingen laten een verbetering van de
  woonsituatie van allochtonen zien, zo kan uit de gegevens in de SCP-studie
  worden afgeleid. Of deze verbetering pas houdt met de hogere prijs die voor de
  woningen betaald wordt, is moeilijk vast te stellen en zal van huishouden tot
  huishouden verschillen. De voorzichtig gesignaleerde tendens naar verbetering draagt de volgende twee kenmerken. In de eerste plaats treedt ze op tot
  een bepaalde g e n s : veel allochtonen blijven aangewezen op huunvoningen in
  de laagste prijsklassen, c.q. op woningen die kunnen worden gerekend tot de
  onderkant van het aanbod. In de tweede plaats vindt verbetering niet voor alle
  allochtone groepen in gelijke mate plaats. De huisvestingssituatie van Surinamers en Antillianen is op een aantal belangrijke punten vergelijkbaar geworden met die van autochtone Nederlanders in eenzelfde sociaal-economische
  positie. De huisvestingssituatie van Turken en Marokkanen is minder vooruitgegaan dan die van andere groepen.
  Huidig beleid
  Juist door hun naar verhouding lage sociaal-economische positie zijn allochtonen voor wat betreft hun huisvesting in belangrijke mate aangewezen op het
  overheidsbeleid. In verband met het vestigingspatroon kwam de gemeentelijke woningtoewijzing a1 ter sprake. Hiernaast speelt ook de stadsvernieuwing een rol. Tegen de achtergrond van de bovengenoemde hoofdlijnen dringt
  zich de vraag op in hoeverre de gemeenten allochtonen gelijk behandelen aan
  de overige ingezetenen. Het antwoord op deze vraag is niet gemakkelijk te
  geven.
  Zoals opgemerkt, worden allochtonen in de jaren tachtig over het algemeen
  niet meer als groep uitgesloten of anders behandeld in het huisvestingsbeleid.
   Dit geldt zowel voor woningtoewijzing als voor stadsvernieuwing. Afgezien
  van hun sociaal-economische positie moet de achterstand van minderheden, en
  met name van Turken en Marokkanen, worden toegeschreven aan een aantal
  factoren die hun positie en kansen in de sector huisvesting op een meer indirecte wijze bei'nvloeden. Een belangrijke verklaring is bijvoorbeeld gelegen in
  de slechte afstemming tussen de aard van de woningvraag van deze groepen,
  en het aanbod. De vraag richt zich vooral op grote woningen tegen lage prijzen,
  maar juist voor grote gezinnen en goedkope huurwoningen is ook de schaarste
  het grootst. Dat allochtonen zo weinig doorstromen naar eengezinswoningen
  kan worden verklaard door hun concentratie in de steden, waar dit woningtype
  relatief weinig voorkomt. Van belang lijkt ook dat de woonambities van leden
  van minderheidsgroepen hun woonsituatie bei'nvloeden. Die ambities zijn
  lager dan die van de totale bevolking, tenvijl ze bij Turken en Marokkanen blijkens hun woonwensen weer lager zijn dan bij Surinamers en Antillianen. Op
  basis van het WBO 198511986 heeft het SCP geconstateerd dat allochtonen
  minder vaak eengezinswoningen zoeken, dat zij genoegen nemen met een
  hogere gemiddelde kamerbezetting en met-een kleinere woonkamer. Ze wensen vrijwel nooit een koopwoning en noemen bij de huur van de gewenste
  woning gemiddeld lagere bedragen dan de totale bevolking '. Vooral bij lbrken
  en Marokkanen is de wens van een lage huur opmerkelijk, hetgeen overigens
  ook als verklaring van hun lagere profijt van stadsvernieuwing kan worden
  opgevoerd. Bij Surinamers en Antillianen valt de sterke voorkeur voor nieuwbouw op. Mogelijk vormt dit bij hen juist een verklaring voor het relatief grote
  profijt van stadsvernieuwing. De feitelijke woonsituatie van de onderscheiden
  groepen sluit voor een belangrijk deel bij deze wensen aan.
   Waar de woonsituatie van allochtonen wordt bei'nvloed door een selectief
  gemeentelijk beleid, gebeurt dit op indirecte wijze, en niet op grote schaal, zo
  
  '1 Ibid., blz. 51, 52.
   187
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  blijkt uit een studie van Prinssen en Kropman lo. Ondanks het feit dat selectief
  beleid niet altijd in het nadeel van allochtonen hoeft te werken, zijn er gemeenten waar dit we1 het geval is. Eerder kwam a1 aan de orde dat dit soms tot uitdrukking komt bij de spreiding van allochtonen over bepaalde wijken. Thssen
  gemeenten doen zich verschillen in spreidingspatronen voor die hierop wijZen ll. Ook op het schaalniveau van wijken en buurten zijn hiervan voorbeelden
  bekend. Verscheidene toewijzingsinstanties hanteren informele regels voor de
  plaatsing van allochtone minderheden. De systematiek die gevolgd wordt, kan
  samenhangen met de voorkeuren van de toewijzers en met de druk die zij van
  de kant van hun autochtone clienten ondervinden 12. Op het laagste schaalniveau gelden soms de volgende vuistregels: '.....niet meer dan een enkel gezin
  per portiek', of ‘.....bet vermijden van insluiting van autochtone Nederlanders
  door etnische buren' 13. Formeel staat de huidige regelgeving in de sector huisvesting een dergelijke werkwijze niet toe. In de praktijk is ze echter moeilijk te
  bestrijden, vooral omdat ze moeilijk aangetoond kan worden. De gemeenten
  zijn tot op grote hoogte vrij in de wijze waarop zij de woningtoewijzing gestalte
  geven en de woningbeheerders hebben hierin aanzienlijke invloed. Centrale
  registratie van inschrijvingen en toewijzing is niet verplicht. Bij inschrijving
  hoeft bovendien de nationaliteit niet te worden opgenomen. Aan de gemeentelijke rapportage over de woningverdeling, die op grond van een circulaire van
  1983 bevorderd en verbeterd had moeten worden, worden in de praktijk geen
  hoge eisen gesteld 14. 'hch lijkt een verbeterde registratie in het kader van de
  woningtoewijzing de aangewezen weg om de handhaving van regelgeving wat
  dit aangaat te bevorderen. Een goede registratie, waarbij onder meer etnische
  herkomst wordt vastgelegd, maakt het mogelijk om ongelijkheid in de woningtoewijzing langs juridische weg te bestrijden. De recente initiatieven ter actualisering van genoemde circulaire kunnen dan ook beschouwd worden als een
  stap in de goede richting.
   Het bovenstaande geeft aan dat de huisvestingssituatie van minderheden weliswaar nog is achtergebleven bij die van de totale bevolking, maar dat ze tegelijkertijd meer en meer overeenkomt met die van autochtone Nederlanders in
  een vergelijkbare sociaal-economische positie. Dit betekent dat er geen duidelijke noodzaak bestaat voor het voeren van een specifiek op minderheden
  gericht beleid in de sector volkshuisvesting. Het ligt in de lijn der verwachting
  dat sociaal-economische positieverbetering de verschillen in woonsituatie tussen allochtonen en de totale bevolking verder zal doen afnemen.
  Tbekomstig beleid
  'hekomstige ontwikkelingen in de sector huisvesting accentueren naar verwachting nog eens de urgentie van sociaal-economische positieverbetering.
  Zij kunnen echter tevens aanleiding geven tot nieuwe problemen.
  Op basis van de voornemens die zijn neergelegd in de Nota Volkshuisvesting in
  de jaren Negentig kunnen hiervoor twee redenen worden aangegeven 15. In de
  eerste plaats wordt door de bepleite veranderingen in het subsidie- en financieringsbeleid een groter beroep gedaan op het ondernemerschap van instellin-
  
  lo]
  
  J. Prinssen en J. Kropman. De huisvesting van etnische minderhedengeregeld?;Nijmegen, InstituutvoorToegepaste Sociale Wetenschappen. 1986. blz. 32.
  "1 C.S. van Praag, 1986, op. cit., blz. 51.
  ''1
  "1
  "1
  Is]
  
  188
  
  S. Musterd, 'Buurten 'gesloten' voor Mediterranen? Enkele kanttekeningen bij de Tilburgse woningmarkt'; KNAG, Geografisch
  Tijdschrift, XVlll 198414, blz. 279-284.
  CEBEON. Onbedoelde effecten van het minderhedenbeleid;Amsterdam. 1985.
  M.A.M. Schoemaker, Wonen eerlijk delen, de toewijzing van gemeentewoningen oon ollochtonen en outochtonen in Den Haog;
  Voorburg. Buro Ekosearch. 1985.
  C.S. van Praag. 1986, op. cit., blz. 58.
  Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, Circulaire M G 83- Id, Den Haag, 18 april 1983.
  Nota Volkshuisvesting in de jaren negentig: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. mei 1989.
   WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERlNGSBELElD
  
  gen met een huisvestingstaakstelling. Vooral de instellingen die zich in het
  verleden vrijwel exclusief op de sociale taakstelling hebben toegelegd, zullen
  hun aanbod en activiteiten nu wellicht in toenemende mate moeten afstemmen op de koopkrachtige vraag. Met name de woningbouwverenigingen en de
  gemeentelijke woningbedrijven in de steden worden aldus geconfronteerd met
  de noodzaak om hun beleid om te buigen. Voor mensen met een laag inkomen,
  onder wie vele allochtonen, kan het aanbod van woningen van deze instellingen verminderen. In de tweede plaats zullen diverse andere beleidsvoorstellen
  uit de genoemde nota bijdragen tot verdere woonlastenverhogingen, juist voor
  huurders in de sociale sector. Men denke hierbij onder meer aan de voorstellen
  voor een meer strikte doorberekening van de kosten van grote onderhoudsbeurten naar de consument, voor handhaving van een 'verhoogd' niveau van
  trendmatige huurverhoging, en voor versnelde huurharmonisatie 16.
  Mocht het zo zijn dat in het bijzonder ook de huisvestingssituatie van minderheidsgroepen een nadelige invloed ondergaat van de voorgestelde maatregelen, dan ontstaat in de toekomst de noodzaak van specifiek op deze groepen
  gerichte maatregelen in de sector volkshuisvesting. De raad acht het echter
  nog te vroeg om te concluderen dat dergelijke aanpassingen in het volkshuisvestingsbeleid daadwerkelijk nodig zullen zijn.
   7.3
  
  justitiele aangelegenheden
  Delinquentie
  
  Bij uitstek het justitiele apparaat wordt geconfronteerd met de negatieve
  aspecten van de multi-etnische samenleving. Dat een toenemend aantal
  allochtonen zich vertaalt in een toenemend aantal contacten met politie en justitie baart uiteraard geen opzien, hoezeer dit ook de uitvoeringssfeer voor problemen kan plaatsen. In dit rapport gaat het vooral om integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving. Slecht verlopende integratieprocessen
  zouden zich kunnen manifesteren in crimineel gedrag. Dit zou dan vooral moeten blijken uit een hoog aandeel van allochtonen in veel voorkomende criminaliteit, zoals diefstal, vandalisme en inbraak. In het algemeen zijn jongeren in
  hogere mate voor deze vormen van criminaliteit verantwoordelijk dan ouderen. In 1986 was het aandeel van minderjarigen in de geregistreerde criminaliteit 18,5 procent. Dit is naar verhouding veel omdat het hierbij gaat om de criminaliteit van minderjarigen van 12 tot 18jaar, die 10,5procent uitmaken van
  de bevolking. De verhouding meisjesljongens onder de daders is 1:7,5.
   Naar de verdeling van deze veel voorkomende criminaliteit over autochtone en
  allochtone jongeren heeft weinig onderzoek plaatsgevonden. Veel onderzoek
  naar marginaliseringsverschijnselen bij allochtonen is beperkt tot een enkele
  allochtone categorie, of tot een probleemgroep daaruit (druggebruikers, randgroepjongeren, personen die met de politie in aanraking zijn geweest). Een
  meer algemeen overzicht van de mate van criminaliteit onder allochtone jongeren is hieruit moeilijk te reconstrueren. Een onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie van
  Justitie is voor dit doe1 geschikter. Er wordt hierin een beschrijving gegeven
  van de mate waarin deviant en delinquent gedrag voorkomt onder 12- tot en
  met 17-jarigejongens uit drie allochtone groepen, namelijk Turken, Marokkanen en Surinamers. Deze worden vergeleken met representatieve steekproeven van jongens van dezelfde leeftijd uit Den Haag en Venlo en ook met een
  groep in sociaal-economisch opzicht met de allochtone jongens vergelijkbare
  groep autochtone jongens '? De overgrote meerderheid van de allochtone jon-
  
  16]
  
  Ibid.. blz. 98- 103.
  "1 M.]unger en M. Zeilstra. Deviant gedrog en slochtofferschop onder jongens uit etnische rninderheden: deel I, WODC, januari 1989.
   189
  
  ALLOCHTONENBELEID
  
  gens is geboren in het land van herkomst. Het blijkt dat dezejongens vaker met
  politie en justitie in aanraking komen dan autochtone jongens van dezelfde
  leeftijd. Deze oververtegenwoordigingvermindert wanneer allochtonejongens
  worden vergeleken met autochtone jongens met eenzelfde sociaal-economische
  achtergrond, maar het verschil verdwijnt niet helemaal. Wordt gekeken naar
  het aantal contacten met justitiele autoriteiten, dan springen met name
  Marokkaanse jongens er in negatieve zin uit; 33 procent van hen heeft een
  geregistreerd politiecontact. Van Turkse en Surinaamse jongens is het aantal
  contacten geringer, namelijk 23 procent, zij het nog altijd hoger dan die van
  vergelijkbare autochtone jongens (15%).Beziet men de mate waarin contacten
  met de politie leiden tot een proces-verbaal, dan blijkt allereerst dat nauwelijks nog verschil bestaat tussen Tbrken, Surinamers en de met hen in sociaaleconomisch opzicht vergelijkbare autochtone jongens. Deze groepen zijn echter
  we1 vaker geverbaliseerd dan de 'representatieve' jongens. Marokkaanse jongens nemen opnieuw een ongunstige positie in.
  A1 deze gegevens betreffen door de politie geregistreerde contacten. Men zou
  kunnen vermoeden dat de overtegenwoordiging het resultaat is van ander
  gedrag van de politie ten opzichte van allochtonen dan als het gaat om autochtonen. Hiervan is echter volgens de onderzoeksters blijkens Nederlands en buitenlands onderzoek geen sprake, althans niet voor de vroege fasen van het contact.
  Naar aard van gepleegde delicten heeft het onderzoek het volgende opgeleverd.
   In vergelijking met de groep in sociaal-economisch opzicht vergelijkbare
  autochtone jongens komen bij de allochtone jongens meer lichte vermogensdelicten voor. Marokkaanse jongens plegen deze delicten vaker dan andere
  allochtone jongens; hiernaast plegen ze ook meer ernstige vermogensmisdrijven. Wat betreft geweld tegen personen, vandalisme en zedenmisdrijven zijn er
  geen verschillen tussen de allochtone groepen vastgesteld. Binnen de groep
  Surinaamse jongens plegen Creoolse, Javaanse en andere Surinaamse jongens
  wat vaker lichte vermogensdelicten dan Hindostaanse jongens. Creoolse jongens komen vaker dan andere Surinaamse jongens in contact met justitie vanwege ernstige vermogensdelicten en geweld tegen personen.
  De frequentie waarmee deze allochtone jongens in contact komen met de politie blijkt voor de verschillende groepen gelijk te zijn. Uit gegevens van de Rotterdamse jeugdpolitie bleken Marokkaanse jongens echter meer dan gemiddeld recidivist te zijn. Ook a1 bleek uit ander onderzoek dat bij het merendeel
  van de Marokkaanse jongeren geen sprake is van delinquentie, hun bovenproportioneel aandeel hierin is onmiskenbaar Is. De gegevens van het Rotterdamse onderzoek bevestigen de bevinding van het WODC-onderzoek dat de
  verschillen tussen Marokkaanse en andere allochtonejongens betrekking hebben op vermogensdelicten en niet op geweld tegen personen. In het onderzoek
  van het WODC is ook nagegaan in welke mate de delicten in groepsverband
  zijn verricht. Uit de politieregistratie blijkt dat de overgrote meerderheid van
  de respondenten, namelijk 76 procent, alle bij de politie bekende misdrijven
  alleen heeft verricht; 18 procent heeft eBn feit in groepsverband verricht, en
  slechts 5 procent heeft twee of meer misdrijven met anderen gepleegd.
   Het relatief grote aantal allochtone jongeren dat met de justitiele organen in
  aanraking komt, vormt hiervoor een grote belasting. Wanneer de huidige
  trends niet worden omgebogen,bestaat een gerede mogelijkheid dat dezejongeren binnen de justitiele voorzieningen, met name in de residentiele sector, een
  meerderheid van de populatie gaan vormen. Het percentage in de justitiele
  opvanginrichtingen en tuchtscholen opgenomen allochtone jongeren is blij-
  
  '1 F. Kernper, 'En nu is 't onze beurt!'; onderzoek noor de leefsituotie van Morokkoonsejongeren; Sarnenwerkingsverband van Marokkanen en Tunesiers, Utrecht. rnaart 1989.
  WETENSCHAPPELIJKE RAADVOOR HETREGERINGSBELEID
  
  kens opgave van het ministerie van Justitie het afgelopen decennium voortdurend toegenomen, tot 42 procent over de eerste 9 maanden van 1988. Het aandeel van de allochtone meisjes in de behandelingsinrichtingen en de justitiele
  inrichtingen is weliswaar lager, maar ook bij hen is sprake van een voortdurende stijging.
  In de penitentiaire inrichtingen is de allochtone bevolking de laatste vijftien
  jaar eveneens sterk toegenomen. In de statistische registratie wordt uitsluitend een onderscheid gemaakt tussen vreemdelingen en Nederlanders. Op
  basis van verschillende onderzoekingen kan echter worden geschat dat ruim
  vijftig procent van de totale penitentiaire capaciteit in beslag wordt genomen
  door autochtone Nederlanders, en dat van de overigen de helft behoort tot de
  doelgroepen van het minderhedenbeleid 19. Ook hier blijken allochtone minderheden dus veel sterker te zijn vertegenwoordigd dan gezien hun aandeel in
  de bevolking te verwachten zou zijn.
   Achtergronden
  
  In het in 1988 verschenen rapport van de WRR over rechtshandhaving is geweZen op het ook door anderen vaak geconstateerde verband tussen uitval uit
  onderwijs en gebrekkige toekomstkansen in arbeid enerzijds en de omvang
  van de criminaliteit anderzijds. Dit verband geldt voor autochtone 'randgroepjongeren' en voor allochtone jongeren. De laatstgenoemden verkeren echter
  wat betreft onderwijs en arbeid in een extra ongunstige positie, wat voor een
  deel ook hun relatief iets hogere frequentie van crimineel gedrag kan verklaren ' O.
  Slecht verlopende integratieprocessen kunnen een marginalisering in gang
  zetten die uiteindeliik kan leiden tot crimineel aedraa.
  - In dit verband is vaak
  gewezen op de problematiek van de jongeren die op jeugdige leeftijd in het
  kader van gezinshereniging naar Nederland zijn gekomen. In het land van herkomst zijn ze een aantal jaren opgegroeid in een verbroken gezinssituatie. De
  gevolgen hiervan voor de verhoudingen binnen het gezin werken ook na de
  hereniging nog door. Ook het opgroeien in Nederland in een andere culturele
  situatie dan die van het thuismilieu kan tot grote spanningen leiden in de
  gezinnen. Dit geldt ook voor de hier geboren kinderen. De socialisatie in de cultuur van de ontvangende samenleving blijft gebrekkig met als gevolg een
  beperkte mogelijkheid tot succesvolle integratie. Deze factoren kunnen desorientatie veroorzaken, met als risico mogelijke negatieve spiraalprocessen in
  de richting van afwijkend en crimineel gedrag Deze omstandigheden blijven
  zich door de voortgaande immigratie ook in de komende decennia voordoen,
  zodat hier niet van een aflopend verschijnsel sprake is.
   In het hiervoor genoemde WODC-onderzoek wordt nog weinig op de achtergronden ingegaan. Dit zal gebeuren in het nog te publiceren tweede deel. We1
  zijn in het eerste deel a1 enkele relaties gelegd tussen delinquentie en enkele
  socio-demografische kenmerken. Er blijkt geen verband te bestaan tussen
  delinquentie en het opleidingsniveau van de jongens, maar bij Turken, Marokkanen en Creoolse Surinamers we1 tussen delinquentie en het a1 dan niet volgen van onderwijs. Degenen die niet meer naar school gaan, begaan vaker
  delicten. Delinquente Turkse en Marokkaanse jongens komen in vergelijking
  met niet-delinquente jongens vaker uit gezinnen waar de vader een laag
  
  191
  
  19]
  
  M. Grapendaal. 'Etniciteit en penitentiaire inrichtingen; een overzicht';justiti81e Verkenningen, jrg. 15, nr. 2. 1989.
  WRR. Rechtshandhoving;Rapporten aan de Regering nr. 35, f-Gravenhage. Staatsuitgeverij, 1988.
  2']
  
  Zie ook:W.J. Kaufman en H.T.Verbraeck, Marokkaan en versloafd; een studie noor randgroepvorming, herainegebruiken crirninalisering; Gemeente Utrecht. afdeling Onderzoek ROVU. 1986.
  ALLOCHTONENBELEID
  
  beroepsniveau heeft en eveneens vaker uit onvolledige gezinnen. Werkloosheid van de vader en lengte van het verblijf zijn niet aan delinquentie gerelateerd. Onder Surinaamse jongens komt delinquent gedrag vaker voor bij jongens uit gezinnen waar de moeder werkt, of uit onvolledige gezinnen. Autochtone jongens zijn vaker delinquent als hun vader geen beroepsarbeid verricht.
  Bij hen kan geen relatie worden aangetoond met het a1 dan niet werken van de
  moeder en de samenstelling van het gezin.
   Beleid
  Uit bovenstaande gegevens, hoe summier ook, moge duidelijk zijn dat verhoudingsgewijsveel personen die behoren tot groepen die vallen onder het minderhedenbeleid in contact komen met politie en justitie. Dit gegeven wijst op een
  tekort schietende integratie. Verbetering van het integratiepotentieel door
  ondenvijs en scholing en gunstiger perspectieven op de arbeidsmarkt zijn van
  groot belang voor een positieverbetering op langere termijn. Dit geldt zowel
  voor allochtonejongeren als voor de autochtone 'randgroepjongeren'. Als positieverbetering op deze gebieden uitblijft, moet rekening gehouden worden met
  een verdere toeneming van het aantal personen dat in contact komt met politie
  en justitie.
  Afgezien van de verantwoordelijkheid van justitie voor het voorkomen van discriminatie van allochtone minderheden, is er een bijzondere verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke rehabilitatie. Dit betekent meestal het verzorgen van onderwijs en het vergroten van de kans op arbeid voor veroordeelden
  tijdens, na of in plaats van strafrechtelijke sanctietoepassing. Blijkens het
  Actieprogramma Minderhedenbeleid 1989 heeft het ministerie van Justitie de
  afgelopen jaren extra aandacht besteed aan activiteiten gericht op rehabilitatie, door cursussen te verzorgen op het gebied van de Nederlandse taal en orientatie op de Nederlandse samenleving. Naast deze 'tertiaire' preventie wordt
  door de justitiele jeugdbescherming voorts een stimulerende rol gespeeld naar
  de vrijwillige jeugdhulpverlening door aandacht te vragen voor potentiele justitiele clienten. Ook de reclassering streeft naar rehabilitatie. Men probeert de
  toegankelijkheid van de reclassering voor allochtone minderheden te vergroten door deskundigheidsbevordering van reclasseringswerkers, door het aanstellen van allochtone werkers, door voorlichting en door contacten op te bouwen met organisaties van allochtonen.
   De preventiemogelijkheden zijn echter nog niet uitgeput. Zo blijkt dat veel jongeren die met de politie in aanraking komen, geen of nauwelijks contact hebben gehad met niet-justitiele hulpinstellingen ". De druk op de justitiele
  jeugdbeschermingsinstellingen is mede zo groot omdat deze jongeren onvoldoende, en vaak in een te laat stadium, worden bereikt door de allochtone zelforganisaties of door de ambulante hulpverlening. Door deze tekort schietende
  preventie moeten door Justitie zelf taalprogramma's en vakopleidingen worden georganiseerd.
  Het is daarom dat in hoofdstuk 1door de raad een intensivering van de eerstelijnshulpverlening aan allochtonen is voorgesteld. Het omgaan met allochtone
  probleemjongeren vereist veelal specifieke deskundigheid. Dit pleit ervoor
  speciaal hiervoor toegeruste instellingen met de uitvoering van deze hulpverlening te belasten.
  22]
  
  192
  
  Ibid., blz. 89-96.
  WETENSCHAPPELIJKE RAAD VOOR HET REGERINGSBELEID
  
  7.4
  
  Gezondheidszorg en welzijn
  
  7.4.1
  
  Gezondheidszorg
  
  Een algemene vergelijking tussen de lichamelijke en geestelijke gezondheidstoestand van allochtonen en die van autochtonen kan om verschillende redenen niet getrokken worden. Onderzoek dat hiervoor de basis zou moeten leveren wordt bemoeilijkt door de lastige keuze van de indicatoren en door gebrekkige registratie 23.Bovendien zouden voor een zuiver beeld de, onvolledig
  bekende, verschillen in sociaal-culturele en sociaal-economische omstandigheden moeten worden verdisconteerd.
  Onderzoek dat de laatste jaren is uitgevoerd naar bepaalde aspecten van de
  gezondheidssituatie van allochtonen, soms beperkt tot bepaalde doelgroepen
  van het minderhedenbeleid, levert we1 aanwijzingen op voor de constatering
  dat zich op een aantal betrekkelijk ondergeschikte punten verschillen voordoen. Zij kunnen niettemin voor de gezondheidszorg relevant zijn.
  