text: Webrecensie BMGN – LCHR 126:4 (2011)
  
  Arntz, Frederic, Endstation Niederlande. Eine Untersuchung zur Integration
  der Molukker seit den 1950er Jahren (Niederlande-Studien. Kleinere
  Schriften 11; Münster, [etc.]: Waxmann, 2010, 154 blz., ISBN 978 3 8309 2427
  2).
  Het is altijd interessant als buitenlandse onderzoekers een kritische blik
  werpen op Nederlands onderzoek. De Duitse Frederic Arntz belooft dat in
  zijn Endstation Niederlande. Eine Untersuchung zur Integration der
  Molukkers seit den 1950er Jahren ook te doen (13). Arntz studeerde aan het
  Zentrum für Niederlande-Studien aan de Wilhelms Universiteit in Münster en
  de Radboud Universiteit in Nijmegen. Endstation Niederlande, is zijn
  afstudeerscriptie, uitgekomen in de reeks Niederlande-studien kleinere
  schriften.
  In zijn boek kijkt Arntz naar het integratieproces van Molukkers op
  basis van de hierover bestaande literatuur. Daarbij richt hij zich op sociaaleconomische factoren als arbeid, scholing en huisvesting. Logischerwijs
  spelen daarom beleidsmaatregelen als de invoering van de zelfzorgregeling
  in 1956 (tot dan toe kregen Molukkers een volledige verzorging), de
  overgang van de woonoorden naar de woonwijken, en het 1000 banenplan
  in 1986, een belangrijke rol.
  Na een korte inleiding schetst Arntz in het tweede hoofdstuk de
  koloniale geschiedenis. Deze laat hij lopen van de oprichting van de VOC in
  1602 tot het begin van de Japanse bezetting in 1942. Uiteraard zoomt hij
  daarbij in op de positie die Molukkers gaan innemen als loyale soldaten van
  het KNIL. Het derde hoofdstuk behandelt de dekolonisering van Indonesië.
  Hierin schetst Arntz welke keuzes Molukkers maken op het moment dat de
  federale staten van Indonesië worden omgevormd in een eenheidsstaat,
  met als gevolg het daaropvolgende onvrijwillige vertrek naar Nederland.
   De geschiedenis van de Molukkers in Nederland wordt vervolgens door
  Arntz in de hoofdstukken vier en vijf besproken. De eerste periode laat hij
  lopen van 1951 tot 1980 en eindigt met de heroriëntatie onder Molukkers,
  eind jaren zeventig en begin jaren tachtig, waarbij zij de oorspronkelijke
  idee van een tijdelijk verblijf in Nederland loslaten en zich gaan richten op
  een permanent verblijf. Arntz laat zien hoe in deze periode de trotse
  militairen van de eerste generatie worden opgevolgd door radicale
  jongeren van de tweede generatie. Ook laat hij zien hoe overheidsbeleid
  niet leidt tot integratie van Molukkers. De eerder genoemde maatregelen
  van zelfzorg en overplaatsing naar woonwijken leiden niet tot integratie
  omdat Molukkers zich verzetten, aldus Arntz.
  De periode 1980 tot 2009 wordt in het vijfde hoofdstuk besproken.
  Daarin staat de langzame integratie van Molukkers centraal die in het begin
  van 2000, toen er een bloedig conflict op de Molukken speelde, bleek te
  zijn gestokt. In dit hoofdstuk laat Arntz zien hoe een in eerste aanzet
  moeizaam verlopend 1000 banenplan, zich tot een belangrijke motor voor
  integratie zou ontwikkelen. Dat ging helaas gepaard met een terugslag aan
  het begin van het huidige millennium, nadat de aandacht voor de sociaaleconomische positie van Molukkers was verslapt. In het zesde en
  concluderende hoofdstuk trekt Arntz de lijnen bij elkaar. Hij concludeert
  dat het integratie-proces dat was ingezet met de invoering van de Zelfzorg
  in 1956 en de overgang naar de wijken, vervolgens in de jaren zestig en
  zeventig werd belemmerd door de opleving van de RMS-politiek, om in de
  jaren tachtig weer op gang te komen.
   Helaas maakt Arntz zijn belofte om kritisch naar de Nederlandse
  literatuur te kijken niet echt waar. Het is vooral een beschrijvende studie
  geworden. Dat ligt niet aan Arntz begrip van het Nederlands of de
  Nederlandse situatie, maar aan de beperkingen van een master thesis. Het
  meeste materiaal over Molukkers in Nederland is in het Nederlands
  verschenen. Daardoor kunnen buitenlandse onderzoekers niet gemakkelijk
  kennis nemen van de in sommige opzichten unieke Molukse geschiedenis.
  De opvang in woonoorden en later in de wijken, de politieke aspiraties die
  
  hebben geleid tot gewelddadige acties, maken de Moluks-Nederlandse
  geschiedenis tot een ‘niet alledaagse’ migratiegeschiedenis. Om deze beter
  te begrijpen en ons inzicht in migratie- en integratieprocessen te vergroten
  is het goed om te vergelijken met andere groepen en migranten in andere
  landen. Op Europees niveau ligt het voor de hand om vergelijkingen te
  trekken met migrantengroepen die in meerdere landen vertegenwoordigd
  zijn, zoals Turken, Hindustanen of Noord-Afrikanen. Wellicht kan de studie
  van Arntz ertoe bijdragen dat Duitstalige wetenschappers op het idee
  komen om de Molukse casus als vergelijkingsmateriaal te gebruiken.
  Fridus Steijlen, KITLV
  
  Webrecensie BMGN 126
  126:1 (2011
  (2011)
  Beld, T.A.M. van den, ‘ Katholieke jongens uit den beschaafden stand’. Het
  
  Jezuïeteninternaat te Katwijk aan den Rijn, Den Haag en Zeist (1831 -1960) en
  katholiek Nederland (Dissertatie Nijmegen 2009; Nijmegen: Valkhof Pers, 2009,
  410 blz., ISBN 978 90 5625 298 4).
  In het boek Katholieke jongens uit den beschaafden stand onderzoekt auteur
  Tom van den Beld de bijdrage van het jezuïeteninternaat ‘Katwijk’ aan de
  bewustwording en emancipatie van de Nederlandse katholieken vanaf het
  begin van de oprichting van het internaat, in 1831, tot en met het jaar 1960.
   Dat heeft de auteur proberen te onderzoeken door middel van een onderzoek
  naar de opvoeding en de vorming die het instituut aan de jongens bood, en
  door middel van een prosopografisch onderzoek naar de schoolbevolking.
  De auteur plaatst de naam van het instituut consequent tussen
  aanhalingstekens. ‘Katwijk’ is een begrip, veel meer dan de officiële naam van
  het internaat: Sint Willibrordus College. ‘Katwijk’ werd gesticht te Katwijk
  aan den Rijn om te voorzien in de behoefte van katholieke ouders ‘uit den
  beschaafden stand’ aan middelbaar of ‘hoger’ onderwijs voor hun zonen.
  Voorheen waren zij aangewezen op instituten in het buitenland, wat kostbaar
  en onpraktisch was. Het internaat werd in 1842 door de jezuïeten
  overgenomen en verhuisde in 1928 naar Den Haag waar het de naam ‘Huize
  Katwijk’ kreeg. Na de Tweede Wereldoorlog tot aan zijn opheffing in 1982
  vond het internaat onder de benaming ‘Katwijk De Breul’ een onderkomen in
  Zeist. Dit betekent dat de auteur de laatste twintig jaar in het bestaan van het
  instituut onbesproken laat. Een verklaring hiervoor is dat het instituut in de
  jaren 1960 door toedoen van de secularisering en geloofsafval haar functie van
  katholieke eliteopleiding verloor.
  Het boek heeft tal van sterke punten. Het is geschreven in een heldere,
  aangename stijl en is met onder meer een namenregister en een
  becommentarieerd bronnenoverzicht erg volledig en verzorgd te noemen.
  Ook de verklarende woordenlijst, met onder meer aandacht voor Latijnse
  termen, is handig, al is het jammer dat de auteur het tegelijk, ‘omwille van het
  effect’ (37), overbodig vindt om lange Latijnse citaten te vertalen. Doordat het
  college 150 jaar heeft bestaan, langer dan enig ander jezuïetencollege in
  Nederland, heeft ‘Katwijk’ een uitgebreid archief. De auteur citeert veelvuldig
  uit archiefstukken van het internaat (dagboeken, verslagen van.
  