text: So much for de journalist als serieuze gesprekspartner van dit geleerde, gespecialiseerde
  gezelschap. En — dit terzijde misschien vraagt u zich nu af hoe dat dan met mij zit: welnu, niet
  
  778
  
  IX De Journalist en archief vernietiging
  
  veel beter. Ik heb niets gestudeerd. Ben na de middelbare school in de journalistiek gegaan
  omdat het mij leuk leek overal vooraan te mogen staan en heen gestuurd te worden. Net twee
  weken bij de krant en dan al tijdens de sinterklaasviering voor gehandicapte kinderen in de
  Prinses Irenekazeme in Wezep de chocolademelk aangereikt krijgen door de commandant
  persoonlijk, die ook met warmte naar het welbevinden van de meneer vaiï de pers informeert.
  Dat er bij terugkeer op de redactie ook een stukje van mij werd verwacht, was een onaangename
  verrassing waarover ik eerlijk gezegd nooit ben heengekomen.
  Is het met de theorie dus belabberd gesteld, wellicht, zo hebben de organisatoren gehoopt, kan
  de omgang met de rauwe praktijk de journalisten tot grensverleggende inzichten inzake het
  archiefbeheer en -gebruik hebben gebracht. Weer mis. Het feit dat de meesten van u weleens het
  pad van een journalist zullen hebben gekruist, neemt niet weg dat journalisten in principe niets
  met archieven te maken hebben. De journalist is bezig met het heden, het archief gaat over
  gisteren, zo simpel is dat. En gisteren, doen wij in de kattebak of wikkelen wij om de gekochte
  kabeljauw.
   De meeste kranten en tijdschriften vinden spitten in het verleden een luxe, die tijd- en
  geldrovend is en die daarom maar mondjesmaat beschikbaar wordt gesteld. Als een journalist
  het heeft over 'even naar het archief gaan' bedoelde hij tot voor kort — nu is het bij sommige
  kranten gecomputeriseerd — het raadplegen van een stapeltje beduimelde kranteknipsels, vaak
  ook nog alleen uit de eigen krant geknipt, over het betreffende onderwerp. Er zijn collega's die
  zelfs deze minimale research al het maximum vinden.
  Een collega, ik kan zijn naam niet noemen, want hij vervult nu een vooraanstaande functie bij
  een omroep, placht allerlei politici 's nachts om half twee op te bellen met de vraag: 'Ontkent
  u het gerucht dat u bij de Waffen SS hebt gediend'? Mocht er eens iemand ja zeggen, dan
  scheelde het een hoop vruchteloos gezoek in archieven, zo vertrouwde hij mij eens toe, en het
  was een mooie primeur.
   Ook ik heb pas veertien jaar geleden—ik was toen toch al 32—het algemeen rijksarchief voor
  het eerst van binnen gezien, en dat was in de journalistiek geen schande. Deze onbekendheid met
  het fenomeen 'archief' wordt weerspiegeld in wat journalisten erover schrijven — want een
  archief is vooreen journalist, net als alles trouwens, niet alleen een potentieel stuk gereedschap,
  maar ook een onderwerp. Dat doen ze zelden. Ja, als het om het BVD-archief gaat. Maar de reden
  daarvoor kan iedereen bedenken: het geurt er naar spanning en sensatie, naar chantage en
  Weibergeschichten en spionage. Waarom verdronk de Duitser Friedrich Schallenberg na de
  tweede wereldoorlog in een Haagse vijver waarin maar drie centimeter water stond? Dat soort
  dingen. Maar als zou uitlekken dat de Amsterdamse Kamer van koophandel van zins was haar
  archief bij nieuwe maan in het IJ te dumpen, zou Het Parool er misschien op de stadspagina een
  verveeld eenkolommertje voor over hebben.
  Nee, als journalisten zich werkelijk bij een archief betrokken zouden voelen, dan waren er al
  lang her en der in kranten — dus niet in vakbladen — stukken verschenen over de steeds hoger
  worden kosten voor onderzoek en kopiëren die door menige archiefinstelling worden gevraagd.
  Of over het probleem dat steeds meer correspondentie en memoranda per computer worden
  uitgewisseld en daardoor voor het nageslacht verloren gaan. Of over het onderwerp waarvoor
  we hier bij elkaar zijn.
  Betekent dit neerslachtig makende tableau de la troupe nu dat ik een soort nepgeneraal zonder
  leger ben of, zo u wilt, een zichzelf ontmaskerende kapitein van Koepenick? Niet helemaal, al
  moet u mij meer zien als een onzeker voortschuifelende verkenner dan als vertegenwoordiger
  van een beroepsgroep die hier een duit van specifieke deskundigheid in dit zakje komt doen.
   Discussiedossier
  
  archiefvernietiging
  
  779
  
  Laten we ervan uitgaan dat in de toekomst de journalist een steeds frequentere bezoeker van
  de archieven, ook die van de overheid, zal worden. Deze veronderstelling is gebaseerd op de
  volgende extrapolatie. Wij zien in de consumptie van media, en dan heb ik het in het bijzonder
  over de gedrukte media, een steeds dramatischer kloof ontstaan tussen zij die lezen en zij die niet
  lezen. Vraag mij nu even niet wat de sociologische, economische of psychologische oorzaken
  daarvan zijn. Ik weet daar niet snel een mooi sluitend antwoord op, en bovendien valt dat
  antwoord enigszins buiten het bestek van mijn onderwerp. Laten we het houden op de
  constatering dat vroeger, laten we zeggen vijftien tot twintig jaar geleden, de hoger opgeleiden
  goed geïnformeerd wilden zijn, de minder hoog opgeleiden wat minder, en de lager opgeleiden
  een beetje. Een glijdende schaal van informatie-gretigheid zogezegd.
  Tegenwoordig zien we in snel tempo een polarisering ontstaan tussen enerzijds potentiële
  krantenlezers die geen enkele informatie-gretigheid meer tentoonspreiden—en die dus, minder
  deftig geformuleerd gewoon geen krant meer lezen ('Ik kijk wel naar het journaal van RTL4')
  en anderzijds een groep die juist steeds hogere eisen aan haar informatiemedia stelt. Dat is de
  groep die de nu al jaren onafgebroken groeiende landelijke kwaliteitsdagbladen leest. Dat is ook
  de groep consumenten waarop de regionale dagbladen voor hun voortbestaan hun hoop hebben
  gevestigd; voor het aangaan van die concurrentiestrijd willen ze in hun journalistieke produkt
  investeren. Dat wij van die concurrentieslag om de informatie-elite nog niet veel méér merken
  dan een golf van fusies van regionale bladen en concerns, mag een wrange ironie heten, maar
  alle betrokkenen zeggen dat het een reculer pour mieux sauter is.
   Dat betekent onder andere dat de journalistiek meer de diepte zal ingaan, en daar zal, het
  verbaast u niet, archiefbezoek bij horen. Op dat moment zal deze trend de wind in de zeilen
  krijgen door de omstandigheid dat op elke kranteredactie wel een paar zonderlingen rondlopen
  die het leuk vinden in het — altijd betrekkelijk recente, want het blijven journalisten tenslotte
  — verleden te graven. Nu moeten ze hun hobby, als ik het zo noemen mag, grotendeels zonder
  speciale prikkels van hun baas of opdrachtgever uitleven.
  Zo kent u allen ongetwijfeld het voorbeeld van die enthousiaste journalisten van het Haarlems
  Dagblad die onder vele andere kwesties een paar jaar terug het onderzoek naar de toedracht van
  de dood van de verrader King Kong nieuw leven inbliezen. Nog onlangs verzekerde hun
  directeur mij — en ik moet erbij zeggen in een héél andere context en zonder specifiek op deze
  journalisten te doelen — dat het probleem van het maken van een regionale krant is dat de
  journalisten eigenlijk bij een landelijk dagblad hadden willen werken.
  Maar zoals gezegd, dat gaat dus veranderen. Bovendien zullen we steeds vaker zien—ook dat
  is een uit ervaringen te extrapoleren trend—dat journalisten onderzoek dat ze eerst ten behoeve
  van hun krant hebben verricht en dat is uitgemond in een of meer stukken, zullen willen uitdiepen
  tot een boek. Daarvoor is dan weer aanvullend onderzoek vereist.
   Nu gaat de journalist met andere doeleinden en oogmerken een archief in dan een genealoog,
  een rechtzoekende burger of een historicus. De genealoog en de burger openen de dozen om een
  heel rechtstreeks, zeer particulier belang na te jagen. De historicus daarentegen dient een
  volstrekt tegenovergesteld geaard belang: het is breed, het is vaag — 'de geschiedwetenschap',
  'de behoefte om te weten'. Het onderzoeksonderwerp is soms betrekkelijk willekeurig 'mijn
  promotor kwam ermee en ik wist niks beters' of 'ik kreeg mijn aio-plaats op voorwaarde dat ik
  dit of dat deelterrein van een groter onderzoek zou bestrijken en daar ben ik toen maar op
  doorgegegaan' of 'mijn ouders hadden een plantage in Indië en daarom werk ik nu aan de
  geschiedenis van de VOC'.
  De journalist zit ergens tussen de burger en de historicus in. De journalisten komen niet voor
  
  780
  
  IX De Journalist en archiefvernietiging
  
  een onderwerp dat uitsluitend voor henzelf van belang is zoals dat bij de rechtzoekende burger
  of de genealoog het geval is. De journalisten zijn aan de andere kant ook niet vrij in de keus van
  hun onderwerp zoals de historici dat in principe zijn. Hun onderzoeksdoel wordt gedicteerd door
  de actualiteit en daarmee door de belangen van hun lezers die over die actualiteit willen worden
  voorgelicht. En aangezien u allemaal ook een krant leest — of is hier ook al een groeiende
  neiging het na vijven bij RTL 4 te laten? — komen de journalisten ook namens u!
  Dames en heren archivarissen, als u een journalist op bezoek krijgt, krijgt u uzelf op bezoek.
  Dus wees aardig! U denkt dat ik dit zeg om ook eens een spitsvondigheidje te debiteren, maar
  ik bedoel het wel degelijk serieus! Dat lezersbelang valt namelijk nader te definiëren.
   Als we brave folklore even terzijde laten, zoals het onderzoeken van de geschiedenis van een
  straat ter gelegenheid van haar feestelijke herprofilering — ik noem maar wat — leiden de
  criteria actualiteit en lezersbelang tot een specifiek genre onderwerpen: gebeurtenissen of
  situaties namelijk die hun oorsprong in het verleden hebben, maar waarvan de effecten
  doorwerken in het heden en/of de nabije toekomst. In negen van de tien gevallen hebben we het
  dan over een controle op de macht: hoe zijn ooit bepaalde beslissingen tot stand gekomen, wie
  hebben ze genomen en waarom niet anderen? Daar komt het in het kort op neer. Leg deze
  definitie naast een aantal willekeurige resultaten van journalistiek speurwerk in archieven en u
  zult zien dat ze van toepassing is. Dat geldt voor in principe alle WOB-zaken, het geldt voor de
  dood van King Kong. Een eigen betrekkelijk recente ervaring in dat opzicht is mijn onderzoek
  naar de dood van NSB-leider Rost van Tonningen, waarvan ik het resultaat in NRCHandelsblad
  van december 1990 heb gepubliceerd. Ik begon niet aan dat onderzoek omdat het mijn enige
  alternatief was voor verveeld rondhangen op een straathoek. Het actuele gegeven was dat de
  weduwe Rost van Tonningen net haar memoires had gepubliceerd waarin ze als 'onthulling'
  opnieuw de beschuldiging uitte dat wijlen haar man in 1945 in de Scheveningse gevangenis was
  vermoord. Bovendien was opnieuw de publieke discussie rondom de rechtmatigheid van haar
  verzetspensioen opgelaaid en zij die haar dat pensioen betwistten, zouden toch zwakker staan
  als de weduwe gelijk had. Wat mijn conclusie was, namelijk dat de weduwe met aan zekerheid
  grenzende waarschijnlijk volstrekt ongelijk heeft, is interessant, maar doet verder voor dit
  betoog niet ter zake. Het gaat om de reden waarom een journalist in de archieven belandt. En
  een onderzoek naar de dood van een NSB-leider is in feite een onderzoek naar de manier waarop
  de machthebbers met hun macht zijn omgegaan.
   Een ander voorbeeld dicht bij huis, bij mijn huis dan, is de serie artikelen die mijn naaste collega
  Paul Koedijk begin vorig jaar in het weekblad Vrij Nederland publiceerde over de geschiedenis
  van de Nederlandse tak van de ondergrondse anticommunistische organisatie Gladio. Ook deze
  serie vond haar oorsprong in de actualiteit: de onthulling namelijk dat Gladio tot voor heel kort
  in heel West-Europa actief was. Controle op de macht, reconstructie van de machtsuitoefening:
  zo ben ik toch weer terug bij het cliché van de journalist als waakhond van de democratie. Mag
  ik dus eindelijk eens iets positiefs over mezelf en mijn vakgenoten zeggen.
  Deze toch betrekkelijk specifieke invalshoek van de journalist stelt ook bepaalde eisen aan de
  inhoud van de archieven. Zo zullen journalisten niet in de eerste plaats op zoek zijn naar
  archiefmateriaal waaruit blijkt hoe een bepaalde overheidsdienst — ik parafraseer nu even de
  nota van Paul Klep — in Grossen und Ganzen heeft gefunctioneerd. Ze willen materiaal over
  de manier waarop cruciale beleidsbeslissingen tot stand zijn gekomen of hoe beleidsmakers in
  their finest — of worst hours — hebben gewerkt, en die manier willen ze helemaal kunnen
  reconstrueren. Daarom willen ze de kladjes, de concepten en de minuten kunnen raadplegen, de
  losse krabbels op aangehechte vodjes. Toevallig zijn dit nu juist allemaal historische attributen
  die, als ik de nota van Klep goed heb begrepen, nu allemaal dreigen te worden weggesaneerd
  
  Discussiedossier archiefvernietiging
  
  781
  
  uit de archieven. Dat is dus allemaal heel ernstig, en des te ernstiger omdat 'de journalistiek' op
  dit moment nog gelukzalig voortdommelt, nog niet wetend hoeveel bot zij gaat vangen als zij
  straks de geest krijgt om archieven te betreden.
   Bovendien dreigt er vanuit journalistiek oogpunt bezien nog een ander gevaar. Reconstructie
  van de machtsuitoefening is in laatste instantie immers een zaak van mensen, van individuen.
  Daarnaast moet ik noemen — ik ben tenslotte journalist — dat schrijven over mensen met hun
  hebbelijkheden en hun rotstreken altijd leuker is en prettiger wegleest dan schrijven over
  abstracta zoals 'de regering' of 'het beleid' of 'de stroming'. Ik kan er wel een chic verhaal
  omheen hangen, maar zo ligt het nu eenmaal. Vandaar weer die journalistieke belangstelling
  voor de B VD-archieven: persoonlijker, menselijker, individueler kan het haast niet. U weet nog
  wel: 'Aan namen heb ik niets, rugnummers moet ik hebben', sprak de sportcommentatorTheo
  Koomen toen hij hoorde dat Wim van Est tijdens de Tour de France in een ravijn was gevallen.
  Maar dat moeten de zenuwen zijn geweest. In de journalistiek zijn namen en alles wat daaraan
  vast zit alles, rugnummers zijn niets.
  De journalisten hebben uitdien hoofde nog veel meer rechtstreeks belang erbij dat persoonlijke
  archieven worden geacquireerd en toegankelijk gemaakt dan de geschiedwetenschap in het
  algemeen dat al heeft. Weliswaar is de huidige studiedag gewijd aan de vernietiging van
  overheidsarchieven en niet aan die van particuliere collecties, in de praktijk hangen beide
  categorieën nauw samen. Dat komt doordat het meestal overheidsinstellingen zijn zoals het
  ARA of gemeente-archieven die zowel overheids- als particuliere archieven verzamelen en
  beheren. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat door de noodzaak om die Himalaya aan
  papier die op de archiefinstellingen afkomt, te bergen, die instellingen gaan bezuinigen op het
  acquireren van persoonlijke collecties. Daarnaast is het schrikbeeld denkbaar dat van particuliere collecties rigoureuzer materiaal wordt vernietigd dan tot dusver.
   Een zo'n schrikbeeld kwam mij meteen voor de geest toen ik hieraan dacht, en dat spookte in
  het rijksarchief Noord-Brabant in Den Bosch, waarvan nog maar enkele jaren geleden enkele
  archivarissen op onvolprezen wijze de particuliere collectie van oud-premier Jan de Quay
  toegankelijk hebben gemaakt. Ik geef het maar als een voorbeeld. De correspondentie in die
  collectie bevat ontelbare op zichzelf onbeduidende kattebelletjes waarin oud-ministers uit het
  kabinet laten weten of ze wel of niet op een komende kabinetsreünie zullen komen. Stel dat de
  archivarissen uit ruimtegebrek zouden hebben moeten beslissen om van bijvoorbeeld iedere
  minister maar één zo'n briefje te bewaren... Dan zouden latere generaties nooit hebben kunnen
  weten hoezeer Nederlandse kabinetten ook decennia na hun aftreden nog met Bisonkit aan
  elkaar geplakt kunnen zitten zoals na afloop van dergelijke studentikoze ontmoetingen de boter
  soms tegen het plafond kon zitten; een interessant inzicht in de machtscircuits zou hun
  onthouden blijven...
  Wat moet er gebeuren? Wat moeten we met deze vaststellingen? Ik wil daar kort over zijn, niet
  alleen omdat ik u al lang genoeg heb bezig gehouden, maar ook omdat ik het niet precies weet.
  Alleen al mijn betrekkelijke hulpeloosheid tegenover dit vernietigingsvraagstuk typeert de
  afstand die de journalistiek nu nog heeft ten opzichte van de geschiedwetenschap in het
  algemeen en het archiefbeleid in het bijzonder. Er zijn wat mij betreft slechts een paar duidelijke
  conclusies.
  Ten eerste heb ik uit wat de vorige sprekers hebben gezegd en uit wat ik heb gelezen, niet de
  indruk overgehouden dat er concrete, algemeen geldende richtlijnen kunnen worden opgesteld
  voor het behoud van cultureel belangrijk archiefmateriaal. Daaruit volgt dat alleen beoordeling
  in de praktijk van het materiaal, in eerste instantie per archief, uitsluitsel zal geven. Misschien
  is veel later daaruit een algemeen toepasbare set criteria af te leiden.
   782
  Ten tweede houd ik staande dat, hoezeer ook in die praktijk de belangen van de journalist
  parallel zullen lopen met die van de historici, er ook nog een apart belang ligt. Dat belang,
  controle op de macht en leesbare geschiedenis, is niet alleen een belang van een bepaalde
  beroepsgroep, maar is tevens een algemeen belang en moet daarom serieus genomen worden.
  Ten derde kan behartiging van dat belang alleen maar vorm krijgen doordat ook een journalist
  deel zal kunnen uitmaken van de commissies die zich, waarvoor allerlei mensen zich sterk
  hebben gemaakt, in de toekomst met de beoordeling van archiefmateriaal dat voor behoud in
  aanmerking komt, gaan bezig houden. Dat zal niet permanent hoeven te zijn. Na een paar keer
  weten archivarissen en archiefinspecteurs wel wat de journalist wil.
  Blijf ik nu met het probleem zitten dat, voor de journalisten beseffen dat er een probleem is,
  er nog heel wat moet gebeuren. Uit zichzelf zullen journalisten nu niet snel handelen naar het
  inzicht dat er een belang van hen op het spel staat. Ik vrees dat historici en archivarissen het
  voortouw moeten nemen en de media moeten lokken. Hoe?
  Er schijnen inderdaad journalisten naar dit symposium te zijn gekomen. Wij weten niet of zij,
  mijn collega's dus, er iets mee zullen doen. Misschien komen ook zij alleen voor de chocolademelk.
   Als u geachte archivarissen en historici, met het onderwerp dat vandaag op de agenda staat,
  geheid de voorpagina's had willen halen, dan had u de journalisten die u wel kent van tevoren
  iets moeten influisteren. Ik zie de kop al: 'Lubbers tracht verleden uit te wissen. Honderden km
  archiefmateriaal verdwijnen spoorloos'. Niet netjes, vindt u? Maar wel effectief. In één klap was
  het onderwerp op de journalistieke agenda geplaatst. En wat de methode betreft: in de
  journalistiek gaat de mare hoe de CPN-journalist Friedl Baruch, redactiechef bij De Waarheid,
  zich in die eerste naoorlogse jaren, toen De Waarheid nog een journalistiek medium van
  betekenis was, zich over koortsachtige aan primeurs tikkende collega's boog en hen toesnerpte:
  'Schneller, schneller, rektifizieren kunnen wei alteid noch'! Onthou dat nu eens!
  
  X De tekst van het door het bestuur van het NHG uitgebrachte advies
  Aan de rijkscommissie voor de archieven
  Postbus 5406
  2280 HK Rijswijk
  t.a.v. mr. L. Lieuwes
  
  Den Haag, 14 december 1993
  
  Zeer geachte heer Lieuwes,
  Uw brief van 25 maart 1993, kenmerk RCBII-93-040, met de nota Archieven bewaren.
  Cultureel investeren in de toekomst heeft onze bijzondere belangstelling getrokken. Het bestuur
  acht de richting waarin de selectieproblematiek — in het bijzonder de zogenaamde PIVOT-methodiek— zich ontwikkelt inderdaad een kritische reflexie en naar buiten gericht optreden
  waard. Zoals u weet heeft onze vorige voorzitter, professor dr. P. W. Klein, reeds in 1991 in zijn
  jaarrede ernstige waarschuwingen laten horen. De reactie van de algemene rijksarchivaris was
  van dien aard, dat het NHG zich gestimuleerd mocht weten verder commentaar te leveren.
   De leden van het genootschap kregen begin april in de Bijdragen en mededelingen betreffende
  de geschiedenis der Nederlanden een bijdrage van professor dr. P. M. M. Klep onder ogen,
  waarin zij werden opgeroepen na te denken over de selectieproblematiek. De tekst is te uwer
  informatie bijgevoegd. Het bestuur kreeg hierop opvallend veel reacties.
  Spoedig volgden brieven van leden, waarin steeds grote bezorgdheid over de PIVOTwaarderingsgrondslagen doorklonk en een zogenaamde parallelle selectiemethodiek werd
  bepleit. Het bestuur achtte het raadzaam de wetenschappelijke bijeenkomst die elk jaar ter
  gelegenheid van de jaarvergadering wordt gehouden aan de selectieproblematiek te besteden.
  Gezien de termijn van antwoord die u had genoemd is de jaarvergadering daartoe vervroegd
  georganiseerd op 24 september j.1.
  De convocatie van deze wetenschappelijke bijeenkomst voegen wij bij. Een zevental sprekers
  heeft zich over de verschillende aspecten van de archiefselectie gebogen. De teksten van hun
  uiteenzettingen zal men aantreffen in de laatste aflevering van de BMGN van dit kalenderjaar.
  U zult binnenkort een exemplaar van dit discussiedossier ontvangen. Zoals u weet vond het
  actualiteitenprogramma NOVA het de moeite waard om zendtijd aan de selectieproblematiek
  te besteden, terwijl ook in NRC-Handelsblad enkele bijdragen verschenen.
  Het bestuur volgt hierna uw vragen
  (l) en (2)
  Het bestuur acht de nota Archieven bewaren. Cultureel investeren in de toekomst een document
  dat voor de discussie over de grondslagen van en in acht te nemen criteria bij de selectie en
  vernietiging van archiefbescheiden als positief en fundamenteel kan worden beschouwd. Het
  bestuur ziet de methodiek die gericht is op een selectie uitgaande van het handelen van de
  overheid als principieel en praktisch te zeer verengd om als zodanig voldoende recht te kunnen
  doen aan het historisch belang.
   Een uitgangspunt van PIVOT lijkt te zijn dat de belangrijkste handelingen van de overheid ook
  de historisch meest interessante neerslag vormen. Het bestuur weet echter dat historisch
  materiaal van puur uitvoerende diensten uit vele takken van de geschiedwetenschap niet valt
  weg te denken. Het is inderdaad zoals de raad voor het cultuurbeleid in advies 404 opmerkt: dat
  niet primair het handelen van de overheid maar de waarde van de opgeslagen informatie in het
  geding is. De PIVOT-methodiek is vanuit dit oogpunt niet de aangewezen methodiek.
  784
  
  X De tekst van het door het bestuur van het NHG uitgebrachte advies
  
  Het bestuur deelt de opvatting dat het historisch belang beter moet worden gespecificeerd dan
  voorheen. De nota biedt hiertoe goede aanknopingspunten. Ook de procedurele versterking van
  het culturele belang in de voorbereiding van nieuwe en herziening van oude vernietigingslijsten
  en de eventuele nadere specificatie van selectielijsten acht het bestuur van groot belang. Het
  NHG is in beginsel bereid als aanspreekpunt terzake te dienen. Het is echter van belang dat er
  goede afspraken over een eventuele adviesfunctie van het NHG worden gemaakt.
  (3)
  Gegeven de thans reeds volop lopende uitvoering van de zeer geprofileerde PIVOT-methodiek,
  acht het bestuur het inderdaad raadzaam om vooralsnog een systeem van parallelle selectie in
  de werkwijze van de archiefdiensten te implementeren: enerzijds op basis van het handelen van
  de overheid, anderzijds op basis van de informatie bij de overheid. Op deze wijze wordt de door
  het bestuur gewenste gelijkwaardigheid van de wettelijk voorziene belangen op het niveau van
  de beginselen en de uitvoering van de selectie vooralsnog bereikt.
   (4)
  Het bestuur acht de drie voorgestelde culturele waarderingsgrondslagen (symbolische, descriptieve en analytische waarde) een adequate invulling van het historisch belang, maar onderkent
  daarbij een probleem van nadere specificatie en operationalisering. Zoals in de PIVOTmethodiek de waarderingsgrondslagen met betrekking tot het handelen van de overheid handen
  en voeten krijgen dankzij het zogenaamde institutionele onderzoek en het basisselectiedocument, zo zal het historisch belang van informatie pas goed gewaardeerd kunnen worden als er
  voorafgaande informatie-onderzoeken worden verricht en op grond daarvan bewaar/vernietig
  beslissingen worden genomen.
  (5)
  In een volgend stadium zal het bestuur deze vragen gaarne verder onderzoeken. Het lijkt
  inderdaad van belang dat een behoorlijk breed oordeel over archieven gevormd wordt. Verder
  hecht het bestuur zeer aan het reeds genoemde voorafgaande informatie-onderzoek als hulpinstrument voor beoordelaars.
  (6)
  Inderdaad heeft het NHG nogal wat opmerkingen ontvangen over vernietigde en bedreigde
  archieven. Het bestuur neemt zich voor daar later op terug te komen. In het algemeen valt op te
  merken, dat de zogenaamde administratieve basisregistraties en dossierarchieven van personen,
  organisaties en instellingen zeer bijzondere aandacht verdienen. Ook zou het nemen van
  steekproeven onder de aandacht van historici/informatici gebracht kunnen worden. Het NHG
  is bereid terzake contacten te leggen.
  (7)
  Het bestuur acht het inderdaad van groot belang dat het historisch belang in een vroeger stadium
  dan thans gebruikelijk is, op basis van een bredere oordeelsvorming en op een veel meer
  expliciete wijze aan de orde komt, niet alleen bij vernietigingslijsten, maar ook bij andere
  operaties waarbij archieven geschoond, geselecteerd of vernietigd worden.
   (8)
  Zoals reeds opgemerkt is het bestuur van het NHG bereid om ten dienste van het driehoeksoverleg en de rijkscommissie voor de archieven een adviserende rol te spelen. Het valt te hopen
  dat ook andere wetenschappelijke, maatschappelijke en culturele organisaties zich hiertoe
  bereid verklaren. Toch zal een bereidheid tot adviseren niet voldoende zijn om een adequate
  bewaring op basis van het historisch belang te verzekeren.
  Discussiedossier
  
  archiefvernietiging
  
  785
  
  Wat het cultuur-historisch belang betreft zouden twee concrete stappen van de rijkscommissie
  en de rijksarchiefdienst van groot belang kunnen zijn.
  In de eerste plaats zou het erg positief werken indien in de ambtelijke en beleidssfeer opnieuw
  aandacht wordt geschonken aan het historisch belang als een zelfstandig, gelijkwaardig en
  belangrijk criterium. Het bestuur is geschrokken van bepaalde passages uit Omslag in opslag
  waar het historisch belang als 'speculatief' wordt gekwalificeerd. In de PIVOT-methodiek
  wordt de waardering van informatiewaarde als 'subjectief' afgedaan. Vele ambtenaren worden
  soms al in de opleiding doordrongen van de regel dat routinematig materiaal dat niet van belang
  is voor beleid vernietigd kan worden. De informatie waarde van archiefmateriaal dient opnieuw
  in ere hersteld te worden. Politieke en ambtelijke duidelijkheid kan hier veel onheil voorkomen.
  Ten tweede bepleit het bestuur nogmaals met enige nadruk om, alvorens een uitspraak
  'bewaren' of 'vernietigen' te (laten) doen, een onderzoek in te laten stellen naar de structuur en
  kwaliteit van de informatie die het desbetreffende archief bevat. Anders is een behoorlijk
  gefundeerde waarderingsuitspraak van niet-betrokken archivarissen of-ambtenaren praktisch
  onmogelijk. Dit geldt des te meer nu de nieuwe lijsten in de eerste plaats 'handelingen'
  beschrijven en niet langer 'categorieën van documenten' (waarvan de informatie-inhoud
  trouwens ook niet altijd duidelijk kon zijn).
   Het bestuur beseft dat er thans met PIVOT een selectiebeweging op gang is gekomen die
  moeilijk te stoppen valt. Het zou echter onjuist zijn om met een beroep op deze ontwikkeling
  de zogenaamde basisselectiedocumenten toch maar goed te keuren. Het moet mogelijk zijn op
  basis van een bijkomend informatie-onderzoek het historisch belang van de in het geding zijnde
  informatie te wegen.
  Met vriendelijke groet,
  
  Prof. mr. C. Fasseur,
  voorzitter van het NHG.
  