text: Deze plechtigheid heeft op een malim- of sjamanen-feest plaats,
  dat de naam draagt van bermalim timbang doendangan, zoveel als
  „het sjamanenfeest van het wiegeliedjes zingende wegen" (v. Dongen
  1, 284—285). Verteld moet worden, dat op dit feest, evenals bij
  andere dergelijke gelegenheden, een bringin toedjoeh pangkat „waringin met zeven lagen of takken" aanwezig moet zijn. Dit voorwerp
  is „een bamboe van 5 tot 7 voet lang, waaraan en omheen op gelijke
  afstanden zeven naar boven toe kleiner wordende vierkante ramen
  van bamboe zijn bevestigd, die van onderen ongeveer 3 dm lang en
  breed, en van boven ongeveer 2 dm lang en breed zijn. Deze ramen
  zijn versierd met planten, waaraan veel stekels en doornen zitten,
  zooals rotanbladeren. Aan de uiteinden van zulke bladeren zijn bërtih(gepofte rijst-)korrels vastgekleefd, terwijl verder daartusschen allerlei bloemen zijn vastgehecht" (v. Dongen 1, 277). Dit is dus een
  imitatie-waringinboom, op de betekenis waarvan ik in de samenvatting
  aan het eind van dit opstel terugkom.
  Omtrent de bedoeling van deze plechtigheid vertelt van Dongen,
  dat de malim (doekoen) bij deze gelegenheid de betaling ontvangt
  voor de hulp en de diensten, die hij aan bruid en (of) bruigom, toen
  ze nog kleine kinderen waren, heeft bewezen, in tijden van ziekte of
  andere ongunstige omstandigheden. Dat met dit schommelen niet
  altijd gewacht wordt tot het kind volwassen is en trouwen gaat, blijkt
  uit een mededeeling van Prof. Schebesta (aangehaald bij v. Dongen
  2, 571), die van een malim-feest vertelt tot genezing van een ziek
  kind; na afloop van welke plechtigheid een weegschaal werd opgesteld
  met een schommel aan elke kant; op de ene schommel namen de
  moeder en haar zieke kind plaats, op de andere werd een mand gezet,
  waarin de kop van de geslachte geit met rijst en andere eetwaren
  waren gedaan.
   Beide schommelplechtigheden, bij huwelijk en tot genezing van een
  ziek kind, komen op hetzelfde neer: het heil, de gezondheid van het
  kind te bevorderen. Het schommelen bij de huwelijksvoltrekking is
  te beschouwen als het uitgesteld schommelen van het kleine kind: bij
  de intrede van een belangrijke levensperiode, waarin het kind, groot
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  398
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  geworden, zelf kinderen zal gaan voortbrengen, moet het verzuim of
  het uitstel worden ingehaald. Van Hasselt (124) zag bij de Koeboes
  een schommel van rotan, waarop een vrouw zat met een kind aan de
  borst, die zichzelf wiegde. Dit is dus een aanvulling van hetgeen Prof.
  Schebesta bericht.
  Ook voor de Rawa-streek vermeldt Van Hasselt de schommel: „De
  Maleische schommel.... is van een bamboestaak vervaardigd die aan
  een boomtak hangt. Maar het schijnt dat de kinderen niet veel genoegen vinden in deze beweging, te oordeelen naar de weinige malen, dat
  wij zulke schommels bij de huizen in een boom zagen hangen" (van
  Hasselt, 124). De plaat laat een bamboestengel zien die aan het ene
  eind gespleten is; daarin wordt een boomtak geklemd, terwijl boven
  de tak een houten pen door de bamboe helften wordt gedreven, waaraan de staak dus komt te schommelen. Aan het benedeneind is de
  bamboe doorboord, en door het gat is een stok gestoken, waarop men
  kan staan of zitten. Bizonderheden van het schommelen worden niet"
  vermeld.
   Voor het laatste voorbeeld, dat we op Sumatra van schommelen
  vinden, moeten we naar Bengkalis. Hier heeft het schommelen plaats
  bij gelegenheid van de troeboek-visserij, opdat deze veel profijt zal
  opleveren (Gramberg, 310—316). In 't kort komt de plechtigheid op
  .Wtf j«r»^v\ïulr IT\ATI".- JTWCVT itcsiibuu^eu zija opgenent, een te Boekit
  
  batoe, en een aan de mond van de rivier Bengkalis; ze zijn versierd
  met loof en katoen, waarvan het grootste deel geel gekleurd is. De
  hoofdpersoon is de Djindjang Radja, een vrouw van burgerlijke afkomst; deze waardigheid is erfelijk in de familie. De toenmalige leidster was een oude vrouw, Embong Edah. Vier oude dorpshoofden,
  die de titel voeren van bathin, treden op als rijksgroten van de Djindjang Radja en vergezellen haar naar de feestloods. Ze neemt plaats
  op een soort divan bekleed met gele zijde; haar hoofd is bedekt met
  een geel zijden doek; in de hand houdt zij een geel zijden doek waaraan gouden franjes, benevens een waaier met gouden rand. De vier
  bathins voeren een dans uit om haar heen, en begeven zich dan naar
  de vier hoeken van de loods, waar niemand anders een voet mag
  zetten. De Djindjang Radja wordt dan in trance gebracht door het
  branden van wierook en andere dingen, en in die toestand geeft ze
  haar aanwijzingen voor het feest.
  Het grote ogenblik is gekomen, als de Djindjang Radja te kennen
  geeft, dat moet worden opgebroken naar de riviermond om Djangi,
  de godheid van de troeboek, aan te roepen, Is het sein daartoe gegeDownloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   399
  
  ven, dan zakt men in prauwen de rivier af naar de feestloods, die aan
  de monding gereed staat. Hier zal het eindorakel gehouden worden.
  In de loods aangekomen gaat de Djindjang Radja weer op een
  gele divan zitten. In de loods is o.m. een met geel doek beklede
  schommel, dondang, behangen met gouden klokjes. De Djindjang
  Radja wordt weer bewierookt, met reukolie gezalfd, en met rijstkorrels bestrooid, totdat de geest in haar vaart. „Ook de bathins schijnen
  nu door die geestverrukking aangestoken te worden en stellen zich
  aan als bezetenen. Ze tieren, rollen zich over de grond, en slaan met
  armen en beencn".
  Als de Djindjang Radja tot kalmte is gebracht, wordt ze „door haar
  vier staatsdames naar den schommel geleid, waarop zij onder het klingelen der gouden klokjes plaats neemt. Nu worden een voor een de
  zestien geesten opgeroepen, die met de zaak der visscherij te maken
  hebben.... Zacht schommelend spreekt nu de Djindjang Radja tegen
  die onzichtbare geesten, en daar niemand die taal verstaat, vertaalt de
  bidoe (haar helpster) hetgeen de geesten antwoorden". Elk der geesten geeft een verschillende reden op, waarom de visser! wegblijven,
  en ze openbaren ook het middel, waardoor de belemmering wordt opgeheven. Eindelijk geeft god Djangi te kennen, dat hij voldaan is, en
  dan gaat men elkaar in de prauwen bekogelen met pakjes rijst
  (ketoepat) en gebak. Daarmee is het feest afgelopen, en de Djindjang
  Radja keert als een gewone vrouw naar haar woning terug.
   Op Java wordt overal door kinderen geschommeld. Allerlei soorten
  van schommels worden gemaakt, van een enkel touw waaraan men
  zich vastklemt en heen en weer slingert, tot een keurig ingerichte
  schommel, waarop men zich op z'n gemak kan wiegen. Daar mijn
  onderzoek naar bizonderheden zich hoofdzakelijk tot het Malangse op
  Oost-Java heeft bepaald, vanwaar ik door tussenkomst van den heer
  S. S. de Vries uit verschillende dessa's inlichtingen heb ontvangen,
  kan ik alleen vandaar bizonderheden meedelen.
  Van deze streek horen we dan, dat bruid en bruigom zich wel eens
  samen op een schommel zetten en geschommeld worden; waarom dit
  gedaan wordt, kon men niet zeggen. De tijd waarin men veel schommels ziet, in en bij huis, bij de sawah, is die waarin de rijst aan het
  uitkomen is. Men zegt dan te schommelen, opdat de aren lang en
  zwaar zullen zijn, want Sang dewi Seri, de rijstgodin, is verzot op
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  400
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  schommelen. In de oude tijd schommelden ook volwassenen, als ze
  van adel waren.
  Wanneer men voor de eerste maal van de nieuwe rijst eet, mag
  men deze niet nuttigen terwijl ze nog warm is; men moet de schaal of
  pot met rijst dampend op de schommel plaatsen om een zegen van
  Sang dewi Seri te ontvangen. Eerst als de rijst op de schommel is
  afgekoeld, mag men haar eten. Er bestaat echter geen tijd waarin
  schommelen verboden is, maar terwijl men de sawahs bewerkt, is er
  geen gelegenheid voor dit vermaak.
   Men zingt bij het schommelen. Soms is het liedje van geen betekenis :
  Joen ijoenanta, tiba ra larata, bendjoek sakalapa, d.i. Schommelen,
  schommelen, als je eraf valt doet het je geen pijn, maar je krijgt een
  bult (zwelling), zo groot als een kokosnoot.
  Willen verliefde jongelui hun genegenheid voor elkaar openbaren,
  dan zingen ze: Joen bandoel, Djekoetek noenggang djaran, djarane
  mlajoe ngetan, ditoetoeti bok perawan, sangoene 'mbako idjo, lawaslawas dadi bodjo. D.i. Schommelen-schommelen. Djekoetek (gefingeerde naam voor degeen die op de schommel zit) rijdt paard, het
  paard holt naar het Oosten, wordt achterhaald door mevrouw maagd,
  wier reisvoorraad groene tabak is, op de lange duur wordt zij zijn
  vrouw.
  Wat het schommelen op Bali betreft hebben we uitvoerige berichten
  van Dr. V. E. Kom in zijn beschrijving van „de dorpsrepubliek
  Tnganan Pagringsingan". Hij vertelt dat onder de aan plechtigheden
  rijke maanden van het jaar de vijfde uit godsdienstig oogpunt de
  voornaamste is, „de dan gevierde atji sasih kalima of oesaba sambah
  (sambahf eesten-serie) is voor de Tngananners van groote beteekenis".
   „Welke die beteekenis is valt niet met zekerheid vast te stellen. Wel
  is duidelijk dat men moet denken aan een groot allerzielenfeest". Men
  heeft de gedachte, dat de meisjes door al de verrichte plechtigheden
  gereinigd worden, tot de staat gekomen zijn van satija, d.i. vrouwen
  die haar geliefde in de dood volgen. Haar optreden heet dan ook manoeroen béla. Ze moeten geheel in 't wit gekleed zijn en haar haren
  los laten hangen. Het doel van dit feest is om alle onreinheid van de
  streek (lteh djagat) op te heffen (Korn 200). Op de negende dag van
  de tweede helft van de vijfde maand kleden de maagden zich op haar
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  401
  
  fraaist; ze worden dan vergeleken met bidadari, d.i. hemelnimfcn. De
  bedoeling is dus dezelfde als die welke besloten ligt in de boea'- en
  meraoek-feesten van de Zuid-toradjas en de To Seko. Het voornaamste middel nu om de meisjes tot deze staat van reinheid, we zouden
  willen zeggen „hemelsheid", te brengen is, dat zij herhaaldelijk door
  de jongelingen (troena) worden geschommeld.
   „In deze maand worden de schommels, anjoenan of pamidang, gebezigd, vertelt Korn (188). Deze groote Turksche schommels vindt
  men in Klocngkoeng, Karangasem, Noesa Penida en elders als kermisvermaak in verschillende dorpen. In Tnganan vormen ze echter
  een stuk van de adat en den godsdienst. Van deze anjoenan, die niet
  gelijk elders zitstoeltjes hebben, worden er vijf opgericht, een voor
  elke patmon (wijk), en elk bestemd voor acht personen. Dit zijn de
  anjoenan bandoeng. De beide andere verrijzen voor de balè agoeng
  (het forum), zijn ingericht voor vier personen en heeten anjoenan
  djantra. De noordelijke van dit tweetal heet anjoenan sahat (pa sahat
  is de aanspreektitel door de troena — jongelingen — en dha — maagden — gebezigd tegenover de krama desa — gehuwde burgers). De
  zuidelijkste heet anjoenan di pakoewon". Jongens en meisjes worden
  gescheiden, doordat de jongelingen in deze maand gedurende een
  aantal dagen in hun verzamelhuis of patmon slapen.
  In de vroege morgen van de negende dag van de feestmaand zijn
  de jonge mannen begonnen de pamidang bandoeng op te stellen. Over
  dit werk wordt drie dagen gedaan, gedurende welke tijd de jongelui
  door hun palak, d.i. vroegere leden van de jongelingsbond, onthaald
  worden. Op de 10e en lie dag worden de anjoenan sahat en de
  anjoenan di pakoewon opgericht. Op de 12e dag brengen de jonge
  mannen in de door hen opgerichte schommels de houten ramen aan,
  waarin de meisjes gaan zitten, wanneer ze rondgedraaid worden
  (Korn 190).
   Wanneer nu de schommels gereed zijn, worden ze gewijd door een
  offer. Dit offer is de banten komaligi, dat samengesteld is uit bestanddelen van alle gewassen, geschikt in een vierkant houten bakje, in het
  midden waarvan een lampje staat. Eerst wordt dit offer naar de balè
  agoeng (forum) gebracht, en vandaar door vijf personen naar de
  schommels, vijf, voor elk één, dan in de schommel gezet, die daarop
  door den laagstgezeten troena of j.ongeling rondgedraaid wordt, driemaal heen en driemaal terug. Is de lamp weer beneden gekomen, dan
  zet zich de jonge man voor het offer op de mat op de grond, waarna
  hij met een stukje katoen gedrenkt in de olie van het lampje, de verDownloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  402
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  schillende bestanddelen van het offer bestrijkt, en tenslotte de lamp
  uitdrukt. Volgens mededeling van den Idjeng is de lamp een voorstelling van de ziel, het driemaal ronddraaien dient om de ziel de
  marga tiga, de drie wegen die ze bij het vrijkomen van het stoffelijk
  lichaam na overlijden van den mens kan kiezen, te leren kennen
  (Kom, 191).
  Wanneer de komaligi teruggebracht is. begeven de meisjes zich met
  haar leidsters naar de verzamelloods der jongelingen om zich door hen
  te laten schommelen. Voor elke patmon of afdeling worden ze vijfmaal rondgedraaid. „Dit schommelen geschiedt aldus, vertelt Korn.
   In elk der beide palen waartusschen de as van den molen is bevestigd,
  klimt een troena, die met den voet telkens een flinken trap geeft op
  elke spaak waaraan een schommel hangt". Dit is dus de eerste maal,
  dat de meisjes geschommeld zijn, en van nu afaan beginnen de troena
  met in hun vergaderloods (patmon) te slapen.
  Een belangrijk punt in het feest is dat voor elke vergaderloods der
  jongelingen vruchtbomen worden geplant, waaronder een pinangboom, een aren en een kokos. In de middag van dezelfde dag gaan
  ook alle desavrouwen, fraai uitgedost, in optocht bezoeken afleggen
  in de drie patmon, en laten zich door de jongelingen schommelen.
  Op de 2e dag van de tweede helft der maand kleden de jongelingen
  zich bizonder fraai aan; ze dragen een kris met het zwart, wit en
  rood gekleurde koord (bnang tridatoe), en opgerold pisangblad (soebeng) in en bloemen achter het oor. De meisjes komen dan weer
  naar de patmon, en vragen om geschommeld te worden. In iedere
  patmon houdt dan, alvorens aan dit verzoek voldaan wordt, een
  troena een toespraak, waarbij hij een spaak van de schommel vasthoudt. Hij brengt de regelen van het ganse feest, de oesaba sembah,
  in herinnering.
  Het feest is een aaneenschakeling van allerlei plechtigheden: optochten, dansen, wassingen, offeranden, maaltijden. Al deze handelingen worden afgewisseld door het schommelen van de meisjes, en
  dit gaat zo voort tot het eind van het feest, d.i. op de eerste dag van
  de zesde maand.
   Een paar handelingen op het feest dienen nog vermeld te worden,
  teneinde de betekenis ervan te kunnen bepalen. In de tweede helft
  van de maand nam. heeft herhaaldelijk stelen van vlees, afkomstig
  van de geslachte dieren, plaats. De troena stelen het uit de balé
  agoeng, en dan wordt het weer teruggestolen door de pangloedoehan,
  d.z. zij die nog niet lang geleden gehuwd zijn. Telkens worden de
  
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  403
  
  dieven vervolgd, en als ze gepakt worden, naar de verzamelplaats der
  jongelingen of naar de balé agocng gebracht.
  „Van de gevangenen (bebandan) worden de twee jongste troena
  in de balé agoeng en de twee jongste pangloedoehan in de tmoe klod
  gekneveld met vleeschbanden om armen en hals; zij krijgen een
  stroowisch om het voorhoofd, een kleedje van pisangbladeren aan,
  een karbouwenstaart achter in den gordel, een stuk karbouwenhuid
  als baard om de kin en een karbouwenpenis met twee varkensblazen
  als afzichtelijk groot scrotum tusschen de beencn. Als kris dragen ze
  op stokjes geregen stukjes vleesch. Zóó toegetakeld worden ze door
  het dorp gevoerd". Dan worden ze naar het vergaderhuis (soebak)
  der meisjes gebracht, waar ze om djadjan bedelen. Ze worden rijkelijk
  op koekjes onthaald, keren terug naar de patmon en de balé agoeng,
  en gaan dan naar huis; de vleeskledij mogen ze houden (Korn, 199).
  Het tweede dat vermeld moet worden is de prang pandan, het
  vechten met pandan-bladeren, het gboeg of maèndé. Dit heeft plaats
  op de 7e dag van de tweede helft der feestmaand. In de morgen worden verscheiden tempels gereinigd, waar men bidt, en dan heeft in
  de middag het gevecht plaats.
   „Voor dit gboeg zijn de mannen en jongelieden uit Ngis verplicht
  over te komen. Zij worden uitgedaagd tot een tweegevecht, waarbij
  een jonge man van Tnganan, gewapend met een schild (èndé of
  presian) en een bundel gedoomde pandanbladeren, tandakkend en
  onder hoongebrul te kennen geeft, dat hij bereid is den strijd aan te
  binden met een geschikt tegenstander. Dan treedt, terwijl de slonding
  een opwindende muziek laat horen, een jonge man uit Ngis te voorschijn, die zich ook voorziet van een schild en pandanbladeren, en
  door het volbrengen van eenige bevallige danspassen te kennen geeft,
  dat hij de uitdaging aanneemt. Wordt hij een niet te zwaar tegenstander geoordeeld, dan gaat het tweegevecht door en probeeren beide
  jonge kerels elkaar de huid open te halen met de gedoomde bladeren
  (nganggèt anggèt), waarbij de aanvallen met het schild afgeweerd
  dienen te worden. Acht de uitdager den tegenstander een te zware
  partij, dan kan hij zich zonder schaamte terugtrekken en neemt een
  dessagenoot van zwaarder gewicht zijn schild en wapen over. Wie
  den eersten haal toebrengt heeft den strijd gewonnen en keert met
  triomfantelijk gezicht en sierlijk dansend den overwonnen strijder
  den rug toe
  Afgezien van de bloedende schrammen, waaruit men
  onverwijld de dorentjes gaat peuteren en die met een gele pastei
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  404
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  worden bestreken, maakt deze strijd een vroolijken indruk en het
  publiek leeft dan ook juichend mee" (Korn, 201).
  m '/ oo.rte/yè cfce/ wn tfe
  Ofschoon het in de literatuur niet opzettelijk vermeld wordt, mogen we toch aannemen, dat schommelen althans als vermaak van kinderen op de kleine Soenda-eilanden en in de Molukken bekend is.
   De meeste woordenlijsten van de daar gesproken talen geven woorden op voor „schommel" en „schommelen". Door eigen onderzoek
  kwam ik te weten, dat een schommel van touw of rotan op Rote
  leleoek heet, en wanneer men hiervoor een afhangende boomtak
  bezigt, aan welks uiteinde men zich vastklampt om zich zó heen en
  weer te schommelen, heet dit boboik. Schommelen wordt alleen door
  kinderen gedaan. Op een schommel zetten zich soms twee of drie
  kinderen tegelijk. De heer Ngefak deelde mij mede, dat men onder
  het schommelen zingt: Lèlèoe doko, temoe te mai; lèlèoe doko, boso
  pesi, boso monoe „Sprinkhaan-schommel (d.i. schommel die het
  vermogen heeft in de hoogte te springen als een sprinkhaan), heen
  en weer; sprinkhaan-schommel, glijd er niet af, val niet op de grond".
  Ook bij het schommelen aan een boomtak zingt men: Boboi beba lati
  dèlè lama koka. Boboi beba tona oefa tasi pena, wat vrij vertaald
  betekent: Schommelen als zittende op een bladschede van een palm,
  en als een prauw die op het schuim der golven zonder ophouden op
  en neer gaat.
  ' tin!
  Van een schommel wordt melding gemaakt in de folklore van Rote.
  Men vertelt namelijk, dat ziekten en kwalen op een schommel liggen,
  die in de hemel heen en weer bewogen wordt; nu en dan valt een
  ziekte van de schommel af; de bewoners van de streek waar de
  ziekte neerkomt, worden dan krank.
   Omtrent de Rokka's van Midden-Timor hebben wij de volgende
  mededeling: „Bij de geboorte van het eerste kind geeft men na twee
  dagen het géoe-noeké-feest, waarbij oen of meer varkens worden
  geslacht. Géoe noeké wil zeggen de deurpost, noeké, wiegen, dit is
  een handeling die de moeder moet verrichten, alvorens na haar bevalling het huis te mogen verlaten, en deze gaat soms met een feest
  gepaard" (v. Staveren, 144). Nadere toelichting hoe dit toegaat, wordt
  niet gegeven.
  Zelfs bij de Papoeas op Nieuw-Guinea vinden wij een voorbeeld
  van ritueel schommelen. Van de Kai-papoeas in het voormalig Duits
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN ÏN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  403
  
  Nieuw-Guinea vertelt Keysser: „Von Bedeutung für ein geddhliches
  Wachstum der Feklfrüchte siiid nach Meinvmg der Eingebomen verschiedene Spiele, die deshalb nur in den Zeit nach der Feldbesteüung
  gespielt werden dürfen. So soil das Schaukeln an einetn langen spanischen Rohr, welches man an einem Raumast befestigt, von gtiten
  Einfluss auf die frisch gepflanzten Jams sein. Geschaukelt wird deshalb von alt und jung, von Mann und Weib. Keiner, der ein Interesse
  an dem Gedeihen seiner Saat im Feld hat, lasst die Schaukei unbenutzt. Beim Hin- und Herschwingcn singt man Schatikeilieder. Dieselben enthalten vielfach nur die Namen der ausgepfianzten Jams und
  den in verschiedenen Abarten wiederholten, fröhlichen Enteruf: „Ich
  habe eine schone Frucht gefunden!" Beim Abspringen von der Schaukei stösst man den Ruf aus: „Kukulili!" Durch Kufen ihres Namens
  will man die Keime der Jams aus dem Erdboden herausziehen" (Neuhauss III, 125).
   Tenslotte moeten wij nog even buiten de Indische Archipel gaan,
  en wel naar Annam. Ook hier treffen wij het schommelen aan, wel
  is waar geheel als spel, maar uit de trekken, die eraan verbonden zijn,
  blijkt duidelijk, dat het een dieperen zin heeft dan alleen als spel.
  Nguyen van Huyen beschrijft nam. enkele spelen, waardoor de jongelui van beide geslachten nader met elkaar in aanraking komen.
  Deze spelen worden gehouden bij gelegenheid van feesten, die in de
  lente en in de herfst plaats hebben. Het toneel van deze spelen is het
  grote dorpsplein. Ieder mag er bij tegenwoordig zijn. Bij alle spelen
  komen een man en een vrouw te pas, die tegenover elkaar staan;
  meestal zijn ze ongehuwd.
  Onder deze spelen nu wordt ook het schommelen genoemd, dat in
  de landstaal „Du dói" heet. De Schrijver geeft er de volgende beschrijving van: „Le „Du dói" consiste en une balanqoire montée sur
  quatre piquets de bambou réunis en pyramide. Au sommet de la
  pyramide est attachée une barre portant des primes consistant en
  souliers, serviettes, sapèques, eventails, soie, etc. Un couple, un
  homme et une femme, est demandé par le gardien du jeu; ce gardien
  est nommé par le domité des fêtes. Un homme s'avance dans l'enceinte de la balanqoire. On crie: une femme! une femme! Parfois le
  jeune homme fait un petit discours ou récite quelques vers demandant une compagne pour aller se promener comme des immortels.
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  406
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   Après quelques hesitations, une femme s'avance. On a ainsi un couple,
  lis se balancent debout sur Ie plateau, face a face, tout en chantant
  ensemble un couplet connu, ou bien en s'interrogeant, l'un l'autre,
  comme dans les fêtes des chants alternés. Il faut que la balanc,oire
  monte, monte toujours, jusqu'a ce que la femme ou l'homme puisse
  atteindre l'un des objects. Chacun d'eux ne peut prendre qu'un seul
  object. Si Ie couple reste trop longtemps sur l'escarpolette sans pouvoir arracher un object, il est expulsé par Ie gardien. Mais s'il chante
  bien, on l'autorise a y rester plus longtemps. Dans Ie cas oü il est
  expulsé, il pourra reoommencer après avoir laissé passer quelques
  autres couples. Le jeu continue jusqu'a ce qu'il ne reste plus aucun
  object sur la barre. Il y a des endroits oü l'on ne donne des primes
  qu'a ceux qui chantent bien en se balanqant sur l'escarpolette. Il y a
  oü l'on ne donne aucune prime. Les autorités ne font que dresser
  plusieurs balangoires sur plusieurs places publiques. Sans enjeu, les
  couples chantent aussi longtemps, gaiement" (Nguyen van Huyen,
  p. 208, 209).
  m
  
  Schommelen komt in een mythe voor, die over heel de Archipel
  bekend is. Het is het verhaal van de schoone prinses die door haar
  jaloerse zusters op zulk een wijze geschommeld wordt, dat zij in zee
  valt, en daarin verdwijnt. Voor Midden-Celebes tekende ik het op
  onder de To Rampi' en de To Tobakoe. Voor Java kreeg ik de lezing
  zoals die in het Malangse bestaat. Loeb (99—101) geeft het verhaal
  op Mentawai, en Schwartz (67—69) voor de Minahasa. Ik geef de
  vijf lezingen hier in 't kort weer om de verschillen erin te doen uitkomen.
   In Rampi' luidt het verhaal aldus: In de oude tijd was er een meisje
  dat zeer geliefd werd door haar ouders. Dezen stonden haar niet toe
  buitenshuis te komen. Dit meisje werd genoemd: ana' nilëlea „het
  kind dat goed wordt verzorgd". Deze lieden woonden te Lowa. Op
  een goede dag kwam het meisje op de voorgalerij van het huis en
  ging daar schommelen. Toen kwam daar een slechte vrouw, die
  buiten het dorp woonde, en de naam droeg van Tohanëneka. Deze
  vrouw gaf de schommel zo'n harde zet, dat het meisje weggeslingerd
  werd naar Tokoroniho, een plek in de Leboni-rivier, waar deze een
  grote bocht maakt en een draaikolk vormt, stroomaf van het dorp
  Bone. Het meisje ging dadelijk in het diepe water onder. Eerst de
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  407
  
  volgende morgen vonden de mensen, die haar waren gaan zoeken,
  haar. Ze bevond zich toen niet meer in 't water, maar ze zat op de
  kant; ze maakte garen van boomschors en pruimde bladeren van de
  poromama (een plant waarvan de onwelriekende bladeren gepruimd
  worden, dadelijk na het uitslaan der tanden bij de meisjes). Ze had
  zoveel boomschors en poromama-bladeren bijeen, dat het een bergje
  geworden was, dat tot op de huidige dag de naam draagt van Biri
  poromama „poromama-berg". Het meisje werd naar Lowa teruggebracht, en daar maakte men een feest voor haar terugkeer.
   In Towoeloe, een dorp in Tobakoe van de Koro-groep der Westtoradjas hoorde ik het volgende: Een ouderloos echtpaar verlangt
  naar een kind, „al hadde het slechts de gedaante van een varken". Ze
  krijgen er een, dat slechts de kop van een varken is, en daarom Woo
  Wawoe „varkenskop" genoemd wordt. Deze Woo Wawoe huwt met
  de zevende dochter van den vorst. Zijn vrouw heeft daarover heel wat
  te horen van haar zes zusters, die het een schande vinden een varkenskop tot zwager te hebben. Als de zwager later in een schonen
  prins veranderd is, trachten zijn schoonzusters hem te verleiden, maar
  hij wil alleen iets van zijn vrouw weten. — Eens zei Woo Wawoe
  fot zijn vrouw: „Ik ga voor tweemaal zeven dagen op reis, zorg
  ervoor dat je zusters je geen kwaad doen. Hier heb je een pinangnoot
  en een ei, die zullen je beschermen". Toen hij was heengegaan, liet
  zijn vrouw zich overhalen om met haar zusters te gaan schommelen.
  De schommel waarop ze plaats nam, was van rotan, maar deze was
  half doorgekapt. Toen ze erop gezeten was, gaven de zusters de
  schommel een flinke zet, zodat de rotan brak en de vrouw in zee viel,
  en tot op de bodem neerzonk. Maar op hetzelfde ogenblik schoot de
  pinangnoot op tot een hoge boom, en het ei brak, en er kwam een
  haan uit, die op de top van de pinangboom naar boven gevoerd werd.
  Na veertien dagen keerde Woo Wawoe in zijn schip naar huis terug.
   De haan kraaide hem uit de verte toe: „Kukeleku! Je vrouw ligt
  dood op de bodem van de zee". Toen haastte Woo Wawoe zich naar het
  strand. De schoonzusters stelden weer alles in 't werk om hem te verleiden, maar hij wilde niets van haar weten. Hij nam zeven flessen
  olie, en ging op de pinangboom zitten. Deze schrompelde ineen tot op
  de bodem van de zee. Daar vond Woo Wawoe zijn vrouw; hij maakte
  haar met de olie weer levend, en ze was weer even mooi als tevoren.
  Nu keerde hij met haar naar huis terug en joeg zijn schoonzusters
  de deur uit.
  Van Oost-Java werd mij het verhaal meegedeeld door den heer
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  Deel 97via Open Access. This is an open-access article distributed under
  27 the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  408
  
  HËT SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   Arban Mariatin, toenmaals onderwijzer te Melaten: Er waren drie
  prinsessen van Mesir (Egypte), die gewend waren aan de oever van
  de zee te schommelen. Ze heetten Gading, Kenanga en Melati, alle
  namen van bloemen. Gading en Kenanga hielden niet van Melati,
  omdat zij de fijnste en de mooiste van haar drieën was; daarbij de
  zachtmoedigste en bescheidenste, en de eerbiedigste tegenover oude
  mensen. Daarom kwamen veel prinsen naar haar hand dingen. Op
  zekere dag haalden de zusters Melati over om mee te gaan schommelen aan de oever van de zee. Ze schommelden beurt om beurt. Toen
  Melati geschommeld werd, zongen de zusters: „Schommelen, schommelen, Bok Melati wordt tot midden in de zee geschommeld". Tegelijkertijd gaven ze de schommel een hevige zet, zodat Melati eraf
  schoot, in zee viel, en daarin verdween. Toen zag men een duif uit
  de zee opwaarts vliegen: dewi Melati was een vogel geworden. Deze
  volgde altijd Gading en Kenanga. En wanneer een prins om de hand
  van een harer kwam vragen, zong de vogel: „Doedoe ikoe, dekoekoe
  doedoe ikoe, karo demen padoe, dekoekoe-koe-koe", d.i. „haar niet,
  dekoekoe (koekeroe), haar niet, want ze houdt van ruzie" (vert, van
  Prof. Berg).
   Op Mentawai bevalt een vrouw van een kat. De moeder vraagt
  voor het dier een van de drie zusters ten huwelijk; alleen de jongste
  verklaart zich hiertoe bereid. Als de kat zich in een schonen jongeling
  veranderd heeft, zijn de zusters jaloers. Toen Kat op een morgen uit
  vissen ging, waarschuwde hij zijn vrouw om niet met haar zusters te
  gaan schommelen. Ze deed het toch, en toen ze aan het schommelen
  was, brak het touw en viel ze in het water. Ze kwam op een verlaten
  eiland terecht, waar ze door haar toverkracht haar huis en haar huisraad bij zich liet komen, en ze ging koken. Kat was in zee aan 't vissen. Hij zag de rook van het haardvuur en hij begreep dadelijk, dat
  dit zijn vrouw was. Hij ging erheen en bracht zijn vrouw naar huis
  terug. Hij verborg haar onder een zonnehoed (turok) toen hij aan
  land kwam, zodat de zusters haar niet konden zien. Thuisgekomen
  verbood Kat de zusters ooit meer in zijn huis te komen (Loeb, 99—
  101).
  Het verhaal in de Minahassa luidt aldus (Schwartz, 67—69): Een
  ouderpaar krijgt een zoon, die niet meer dan een stomp is, Si Koesei,
  een mensengedaante zonder armen en benen. Deze laat zich naar den
  koning brengen, en vraagt hem een zijner negen dochters ten huwelijk. De ouderen weigeren allen den Stomp tot man te nemen; alleen
  de jongste stemt toe in het huwelijk. Wanneer dan later het „Stompje"
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   409
  
  zich in een schonen jongeling ontpopt en het jonge paar zich in weelde
  baadt, zijn de zusters jaloers. Als de Stomp dan eens op reis is gegaan, „maakten hare acht zusters met elkaar een geheime afspraak
  tegen zijn vrouw, dat zij door haar in 't ongeluk zou gestort worden,
  omdat zij haar benijdden, dewijl zij door den Stomp was gehuwd.
  Daarom noodigden hare oudere zusters de Vrouw van Stomp uit en
  zij gingen schommelen op een schommel aan den oever der zee. Naar
  hare afspraak zouden zij de jongste, als deze aan het schommelen was,
  met kracht in zee duwen, en zoo zou zij verdrinken. Toen zij dan
  gingen schommelen, ging de oudste het eerst en de anderen volgden
  haar op, tot aan de jongste toe. Toen de Jongste schommelde, duwden
  ze haar met kracht naar de zee, zoodat zij om genade smeekte, maar
  ze duwden haar des te krachtiger. Aldus werd de vrouw van den Stomp
  naar een eiland toe geslingerd, dat niet door menschen bewoond was".
  Het vervolg is dan weer, dat haar man haar vindt, naar huis brengt,
  en de zusters voor haar wandaad straft.
  Bij de Oost-toradjas heb ik dit verhaal niet gevonden. We hebben
  hier klaarblijkelijk met een maanmythe te doen. De smalle sikkel van
  de bijna verdwenen maan is de schommel, waarmee de prinses in zee
  wordt geslingerd. In Voor-Indië komt de schommel nog voor in verband met de maan. Prof. J. Ph. Vogel te Leiden maakte mij opmerkzaam op een plaats in Annual Report of the archaeological Survey of
  India for the year 1903—4-, waar Dr. Theodoor Bloch op bl. 125 zegt:
  „The great festival of the vernal fullmoon on Phalguna, the modern
  Holi, is still called dol-jatra or „swing-festival" in Bengal".
  Samenvatting.
   Nu we alle beschikbare gegevens over schommelen in de Indische
  Archipel bijeengebracht hebben, kunnen we nagaan wat de bedoeling
  daarvan moet geweest zijn. Daartoe moeten we eerst het karakter
  bepalen van die feesten, waar het schommelen een belangrijk deel van
  de plechtigheden uitmaakt. Deze feesten zijn het merahoeng en
  ma'boea' van Pada-Seko en het oesaba sambah *) van Bali. Het verloop van deze feesten bewijst, dat we hier te doen hebben met „stamfeesten". Van het stamfeest op Midden-Celebes heb ik, naar ik meen,
  aangetoond, dat de bedoeling daarvan is de hemel (als luchtruim, uiti) Sambah, Jav. sembah, vinden wij bij de Oost-toradjas terug in mesomba,
  monjomba, waarmee speciaal bedoeld wordt het aanroepen van den Hemelheer
  bij gelegenheid van het stamfeest (KruytDownloaded
  2, 556). from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  410
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  spansel) met zijn licht, leven en kracht op aarde te brengen, of wil
  men: de aarde met haar mensen, huisdieren en gewassen in de hemel
  te brengen; in elk geval een innig verband te bewerkstelligen tussen
  het middenrijk (de aarde) en het hemelrijk.
   We zien in Pada-Seko en op Bali, dat van de meisjes en vrouwen
  veel werk wordt gemaakt. Van haar toch hangt het af, of de stam in
  aantal zal toenemen. Zij vooral zijn het die in nauwe aanraking gebracht moeten worden met het leven van de hemel. In de beschrijving
  van het stam feest op Midden-Celebes, heb ik aangetoond, dat in vele
  streken de naam van het feest „opklimmen", n.l. naar de hemel, betekent. Deze gedachte wordt gerealiseerd door de te wijden vrouwen
  en meisjes op een verhoging te doen verblijven; ze mogen geen contact hebben met de aarde, en daarom worden ze gedragen, of ze gaan
  over planken, bladeren of boomstammen, die op de grond zijn gelegd.
  We behoeven er dunkt mij niet aan te twijfelen, of het schommelen is
  mede een poging om de gedachte te verwerkelijken, dat de meisjes en
  vrouwen opstijgen naar de hemel om vandaar kracht, gezondheid,
  voorspoed te halen (verg. Kruyt 2, 579—581; 583—587).
  Er zijn nog meer aanwijzingen, die dit vermoeden bevestigen. In
  de verzamelde berichten lezen we herhaaldelijk, dat de schommel aan
  een waringinboom moet worden vastgemaakt, of dat men aan de afhangende wortels van deze boom slingert. De Koeboes hebben een
  nagemaakte waringin bij hun schommelplechtigheid. *) In meergenoemd opstel over het stamfeest op Midden-Celebes heb ik verteld
  welk een grote rol de waringin bij deze gelegenheid onder de Zuidtoradjas speelt: men maakt een platform in de takken van de boom,
  en daar verblijft men enige nachten, alsof men in de hemel ware
  (Kruyt 2, 561—563).
   Om het „hemelse" karakter van de waringin nog meer te doen kennen, wil ik hier meedelen, wat bij de West-toradjas omtrent het
  geloof in deze boom bestaat. Bij dit volk had ik gelegenheid een en
  ») Van Dongen (1, 277—78) zegt: „Wellicht stelt de bamboestok een bringin
  (waringin), een heiligen boom, d.i. een mensch, voor, met zijn 7 hoofdlichaamsdeelen, nl. het hoofd, de beide armen, de romp boven het middel, de andere helft
  van de romp en de beide beenen, waaraan tot afwering van kwade geesten de
  stekelijke versiering is bevestigd, en tot attractie van de te genezen ziel allerlei
  bloemen". — Deze „verklaring" is op zichzelf gezocht, en in verband met de
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  betekenis dieviadeOpen
  waringin
  zulke
  heeft, distributed
  overbodig. under the terms
  Access. bij
  This
  is angelegenheden
  open-access article
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  411
  
  ander zelf te onderzoeken. Ik twijfel er niet aan, of veel van het hieronder vermelde leeft ook bij andere volken in Indië.
  In de eerste plaats herinner ik eraan, dat een veel verbreid geloof
  is, dat de maanvlek een waringin voorstelt. De West-toradjas zeggen,
  dat alle waringins op aarde afkomstig zijn van een tak van de maanwaringin. De vruchten van die hemelse boom zijn rijstkorrels en
  kralen; toen nu een tak ervan afbrak, werden rijstkorrels en kralen
  op de aarde gestrooid. Bij de verhalen, die vertellen hoe de mensen
  aan rijst zijn gekomen, zijn er ook die zeggen, dat enige (meestal
  zeven) aren in een waringin werden gevonden. In Tobakoe van de
  Koro-groep laat de bevolking zich van de maan-waringin afstammen.
   Herhaaldelijk worden offers voor de geesten in de lucht bestemd,
  aan de voet van een waringin neergelegd; ook gewijde of te wijden
  voorwerpen worden er een poos lang neergezet. Dit deed men in 't
  landschap Bada' o.m. met de riddertekens, die de mannen kregen bij
  het koppensnellersfeest, wanneer ze een mens verslagen hadden. De
  tekens moesten in aanraking gebracht worden met de hemel om ze
  levensvatbaar en krachtig te maken.
  Een rechtstreekse aanwijzing, dat de waringin gedacht wordt als de
  weg tussen hemel en aarde vinden we in de verhalen van het volgende type: Een man of een vrouw huwt met een vrouw of een man.,
  die uit de hemel is neergedaald. Op een goede dag krijgt het echtpaar
  twist, en de hemelling keert boos naar het uitspansel terug. De echtgenoot wil de(n) ander volgen, en hij (zij) gaat daartoe op de top
  van een waringin zitten, die snel in de hoogte groeit, en zo de aardbewoner in de hemel brengt.
  Deze gedachte heeft vermoedelijk ook aanleiding gegeven tot de
  gewoonte, die bij enige West-toradja-stammen bestaat om op het graf
  van een overledene een waringintak te planten. Deze waringin moet
  de levensgeest van de gestorvene naar de hemel terugbrengen, vanwaar hij afkomstig is, terwijl de dodenziel naar het schimmenland
  onder de aarde gaat.
  De waringin als overbrenger van leven en gezondheid spreekt ook
  uit de gewoonte om aan de kwast waarmee bij verschillende gelegenheden levenswater gesprenkeld wordt, takjes en bladeren van deze
  boom toe te voegen.
   Talrijk zijn de verhalen van mannen die onder een waringin rusten,
  en uit de boom een stem horen, die hen uitnodigt op te klimmen. Ze
  kijken op en zien niets bizonders. Dan valt een sirihpruim naar beBrill.com
  neden en de stem zegt: „Wrijf Downloaded
  uw ogen from
  daarmee
  in".06/29/2024
  Als de 04:27:17AM
  man dit
  
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  412
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  gedaan heeft, ziet hij in de boom een schitterende woning. Hij klimt
  naar boven en bevindt zich dan in het gezin van een lucht- of hemelgeest. Als regel huwt hij clan ook met een van de dochters des huizes.
  De geest van de waringin maakt de mensen bekend met het genezingswerk der sjamanen, hoe deze middelaars tussen hemel en aarde
  leven en gezondheid voor hun zieken uit het luchtruim halen. Bij
  de opleiding en wijding van sjamanen in het landschap Bada' moeten
  de novieten herhaaldelijk offers neerleggen aan de voet van waringinbomen, waarbij duidelijk uitkomt, dat deze niet bestemd zijn voor een
  geest die in de boom woont, maar deze offers worden via de boom
  naar de leven en gezondheid gevende geesten van de lucht gebracht.
  Zo ook bijv. de offers die bestemd zijn voor het sterrenbeeld Haan (een
  combinatie van Pleiaden, Gordel van Orion en Sirius), waaraan een
  overwegende invloed wordt toegekend op het gedijen van de rijst.
   Uit het bovenstaande blijkt dunkt mij duidelijk, dat de waringin zijn
  heiligheid in de eerste plaats ontleend heeft aan de omstandigheid dat
  hij de hemelboom is, de representant hier op aarde van het rijk van
  licht en leven in de lucht. En daarom is het alleszins verklaarbaar,
  waarom men de schommel, waarin men zich naar het rijk in de lucht
  opheft, aan een waringin hangt. Eerst toen men dit niet meer verstond, is als reden voor de heiligheid op de voorgrond getreden een
  machtige en gevreesde geest, zoals men zich die in elke grote boom
  voorstelt te wonen.
  De hemel die men zich op aarde voorstelt te maken is bij de To
  Seko de woning van het stamhoofd, op Bali de bale agoeng, de hoofdtempel, het forum. Om deze gebouwen heen worden de schommels
  opgericht, als zovele ladders om de hemel te beklimmen. Dat we hier
  werkelijk aan een kosmischcn hemel hebben te denken blijkt uit het
  aantal schommels op Bali: vijf, voor elke windstreek één, en één in
  't midden, het zenith. Korn deelt geen verdere bizonderheden mede
  van de versiering van de bale agoeng bij gelegenheid van de oesaba
  sambah. Vermoedelijk zou daaruit nog een en ander zijn op te maken
  voor de identi f kering van dit gebouw met de hemel.
  Heel sterk komt dit uit bij de beschreven plechtigheid in Bengkalis.
  Hier is als hemel een loods gebouwd. De vier metgezellen van de
  hoofdpersoon, de Djindjang Radja, stellen de vier windstreken voor:
  ze gaan in de vier hoeken van de loods staan, en daar mag niemand
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
   413
  
  tot hen komen; een zwakke voorstelling van de oneindigheid des hemels. Het getal vier en zijn veelvouden, waarmee de kosmos wordt
  voorgesteld, speelt bij deze gelegenheid een grote rol. Deze hemel is
  vol licht, want alles wat erin is aangebracht, moet geel zijn, de kleur
  van het licht. In de Djindjang Radja, die geschommeld wordt, hebben
  we de verpersoonlijking van het „vrouwendom" te zien, die schommelend naar de hemel gaat, en vandaar allerlei zegeningen meebrengt.
  Ook in het beschreven feest aan het hof van Koetei is duidelijk het
  stamfeest te herkennen. Wanneer de beschrijver zegt, dat „the object
  of this was to drive satan away", kan dit alleen slaan op het indirecte
  gevolg van de plechtigheid. Het directe is gezondheid en kracht uit de
  hemel te halen. De zich voortbewegende sterrenwereld wordt voorgesteld door de seriding, de bos jonge aren- en pinangbladeren moeten,
  zoals wij uit het stamfeest op Midden-Celebes gezien hebben, de
  zonnestralen voorstellen. De bos bladeren draait, en de sjamanen
  draaien met de hemellichamen mee. En als ze moe zijn, benaderen ze
  de hemel door middel van schommelen. Het schieten met pijlen waarop
  brandende kaarsjes (in Bocks verhaal) kan wel niet anders betekenen,
  dan het neerschieten der levenwekkende zonnestralen op de aarde.
  Door het schommelen worden de zegeningen des hemels gehaald.
   Deze gedachte wordt wel heel duidelijk gerealiseerd in hetgeen we van
  Annam vernamen. Daar wordt als doel van het schommelen gesteld
  het bereiken van een verzameling geschenken, die in een stellage
  zijn opgehangen. Elke schommelaar mag één van deze voorwerpen
  grijpen, en zich toeëigenen. Meer algemeen wordt uitdelen van hemelse
  gaven gedemonstreerd in het bekogelen van elkaar met pakjes rijst en
  gebak, zoals we dit van Bengkalis hebben gezien. Dit werpen met
  etenswaren komt bij verschillende plechtigheden in Indonesië voor,
  waarbij niet geschommeld wordt; we hebben daarin steeds te zien het
  uitstorten van de goede gaven des hemels. Bij de Koeboes zullen de
  eetwaren, die op de weegschaal-schommel worden gelegd, bedoeld zijn
  als de zichtbare zegen des hemels; dit blijkt vooral dan als slechts één
  persoon wordt geschommeld.
  De beschreven feesten der To Seko, der Tngananners op Bali, en
  vermoedelijk ook dat ten paleize van den Sultan van Koetei, hebben
  de bedoeling om niet alleen de gezondheid en de vruchtbaarheid van
  de mensen te bevorderen, maar ook om de veestapel te doen toenemen,
  Downloaded from Brill.com 06/29/2024 04:27:17AM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  414
  
  HET SCHOMMELEN IN DE INDISCHE ARCHIPEL.
  en de gewassen te doen gedijen. Heel duidelijk is dit te zien op het
  feest in Tnganan. Het eerste dat op de schommel wordt geplaatst is
  een bak, waarin alle voor den mens nuttige gewassen geschikt zijn.
  