text: PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University
  Nijmegen
  
  The following full text is a publisher's version.
  For additional information about this publication click this link.
  http://hdl.handle.net/2066/143175
  
  Please be advised that this information was generated on 2024-06-29 and may be subject to
  change.
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Jurisprudentieoverzicht
  Mr. E.M.A. van Amersfoort*
  
  December 2014
  Februari 2014
  Beheer en aansprakelijkheid executeur
  
  • Rb. Den Haag 19 februari 2014, ECLI:NL:RBDHA:
  2014:14870
  Deze uitspraak ziet onder meer op de beheersbevoegdheid en aansprakelijkheid van de executeur. De rechtbank oordeelt dat de verdeling van de nalatenschap niet
  tot de beheersbevoegdheid van de executeur behoort.
  Dit is slechts anders als de bevoegdheden van de executeur zijn uitgebreid door hem ook te benoemen tot testamentair bewindvoerder over de goederen van de nalatenschap (art. 4:153 van het Burgerlijk Wetboek, BW).
  In een volgend geschilpunt oordeelt de rechtbank dat in
  de situatie dat een ontbonden huwelijksgemeenschap in
  de nalatenschap valt, de executeur bij de uitoefening van
  zijn beheerstaak ook niet zelfstandig bevoegd is tot de
  verdeling van deze ontbonden huwelijksgemeenschap.
  De verplichting van de executeur om de schulden van
  de nalatenschap te voldoen is beperkt tot de schulden
  die tijdens zijn beheer uit de goederen van de nalatenschap moeten worden voldaan. Als de nalatenschap nog
  niet zuiver is aanvaard en de mogelijkheid nog openstaat
  dat de nalatenschap beneficiair wordt aanvaard, is het
  niet duidelijk wanneer het beheer van de executeur eindigt. Als de executeur in deze periode overgaat tot de
  afgifte van de legaten, dan valt dit volgens de rechtbank
  onder zijn eigen verantwoordelijkheid. Als later blijkt
  dat de nalatenschap niet toereikend is en de erfgenamen
  hebben de nalatenschap beneficiair aanvaard, dan zal de
  executeur de nalatenschap schadeloos moeten stellen.
   *
  
  Uitleg begrip ‘waarde’ in legaat
  • Rb. Den Haag 31 december 2014, ECLI:NL:RBDHA:
  2014:16725
  Erflater laat zijn tweede echtgenote (X) en drie kinderen
  uit zijn eerste huwelijk achter. De nalatenschap van erflater bevat een woning. Erflater heeft zijn kinderen tot
  erfgenaam benoemd en heeft aan X een bedrag gelegateerd, vrij van erfbelasting, dat gelijk is aan 50 procent
  van het verschil tussen de waarde van de woning en een
  bedrag van € 74.874, af te geven vijf jaar na zijn overlijden of de eerste werkdag nadat de woning is geleverd.
  Ook krijgt zij gelegateerd het levenslange zakelijk recht
  van gebruik en bewoning van de woning. Na het overlijden van erflater hebben X en de drie kinderen een overeenkomst gesloten waarin is afgesproken dat X maximaal vijf jaar gebruik zal maken van het recht van
  gebruik en bewoning. Daarnaast is afgesproken dat het
  legaat van X wordt bepaald op basis van de werkelijke
  verkoopwaarde van de woning.
  In geschil is welke betekenis toekomt aan de begrippen
  ‘waarde’ in het testament en ‘werkelijke verkoopwaarde’
  in de daarna gesloten overeenkomst. X interpreteert
  deze begrippen als de ‘verkoopsom’ zonder aftrek van
  makelaarskosten en de helft van de hypotheekschulden
  en de kinderen interpreteren deze begrippen als de
  ‘overwaarde’.
  De rechtbank oordeelt dat X in de onderlinge draagplicht voor de helft moet bijdragen voor de hypotheekschulden die op naam van erflater en X staan en waarvoor zij hoofdelijk aansprakelijk waren. De helft van
  deze hypotheekschulden komt in mindering op de waarde van de woning bij het vaststellen van de omvang van
  het legaat. De makelaarskosten komen voor rekening
  van de nalatenschap.
  Rubriek verzorgd door Netwerk Notarissen onder verantwoordelijkheid
  van de hoofdredactie.
   doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  55
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Januari 2015
  Executeur
  • Hof Den Haag 13 januari 2015, ECLI:NL:GHDHA:
  2015:424
  Twee familieleden vorderen ex artikel 6:162 jo. artikel
  6:106 BW schadevergoeding van de executeur, omdat
  hij hen niet had geïnformeerd over het overlijden en de
  uitvaart van erflater. Het hof overweegt dat uit de uiterste wil van erflater volgt dat het de taak van de executeur was de uitvaart te verzorgen. De executeur kan de
  erfgenamen en nabestaanden raadplegen over de uitvaart, maar het blijft zijn eigen verantwoordelijkheid om
  invulling te geven aan de uitvaart van erflater. Bij het
  einde van zijn taak moet de executeur wel rekening en
  verantwoording afleggen aan de erfgenamen. Dit is in
  deze zaak niet aan de orde, omdat de procederende
  familieleden geen erfgenaam zijn.
  Het niet informeren van een familielid over het overlijden en de uitvaart van een overledene is volgens het hof
  geen overschrijding van de maatschappelijke zorgvuldigheid. Zeker omdat erflater geen enkele nadere
  instructie had gegeven over zijn uitvaart. Zonder overschrijding van een zorgvuldigheidsnorm kan ook geen
  sprake zijn van schade. De vordering wordt afgewezen.
  Verdeling nalatenschap; geen bewijsstukken
  omtrent waarde
  56
  
  • Rb. Den Haag 14 januari 2015, ECLI:NL:RBDHA:
  2015:318
  Erflaters zijn door een ongeval overleden. Hun kinderen, dochter A en de zonen B en C, hebben de nalatenschap zuiver aanvaard. A vordert onder meer dat de
  rechtbank de verdeling van de nalatenschappen vaststelt
  met de hoogte van ieders erfdeel. De rechtbank oordeelt
  dat A, B en C geen noodzakelijke en behoorlijke bewijsstukken en onderbouwingen van hun stellingen hebben
  ingebracht en gaat over tot een verdeling op grond van
  feitelijke en praktische redenen.
   De rechter buigt zich over de verdeling van onder meer
  twee registergoederen, gouden sieraden en de bankrekeningen. Registergoed 1 wordt toebedeeld aan B, omdat
  hij sinds het overlijden van zijn ouders het feitelijke
  genot en beheer van dit registergoed heeft en sindsdien
  ook de inkomsten en uitgaven van dit registergoed heeft
  ontvangen en betaald. Bij gebreke aan bewijsstukken
  neemt de rechtbank voor de verdelingswaarde per 2008
  als uitgangspunt de (relatief hoge) WOZ-waarde van
  2009. Ook mag B de vanaf 2008 genoten inkomsten en
  voordelen uit dit registergoed behouden. Daartegenover
  staat dat hij alle uitgaven ten behoeve van dit registergoed over deze periode voor zijn eigen rekening moet
  nemen. Registergoed 2 wordt toebedeeld aan C met
  dezelfde overwegingen.
  De grote hoeveelheid gouden sieraden bestaat uit
  damessieraden en twee gouden herenhorloges. Om de
  toedeling van de registergoederen aan B en C betaalbaar
  te houden, worden de damessieraden aan A toebedeeld
  en verkrijgen B en C ieder een herenhorloge. Omdat
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  betrouwbare gegevens ontbreken, schat de rechtbank de
  waarde van de sieraden op € 36.000, de gemiddelde
  waarde van de schatting van A en B, verminderd met de
  geschatte waarde van de herenhorloges.
  Conform het verzoek van A en het feitelijke beheer van
  de financiën door C wordt het saldo van de bankrekeningen en spaarrekeningen toebedeeld aan C. Omdat C
  met deze rekeningen de schulden van de nalatenschappen heeft voldaan, moeten A en B ieder een derde deel
  van de betaalde gemeenschappelijke schulden terugbetalen.
  Verdeling nalatenschap; ontbreken
  boedelbeschrijving
  
  • Rb. Overijssel 28 januari 2015, ECLI:NL:RBOVE:
  2015:1012
  Een man en zijn echtgenote overlijden kort na elkaar.
   Hun vijf kinderen A-E aanvaarden beide nalatenschappen zuiver. Tot de nalatenschappen behoort een
  woning. Zoon A vordert onder meer dat de woning aan
  hem wordt toebedeeld tegen een waarde van € 56.000 en
  verdeling van drie bankrekeningen. B en C vorderen in
  reconventie verdeling van de gehele nalatenschap en
  toedeling van de woning aan een van hen. Daarnaast
  vorderen zij een meerwaardeclausule als de woning wel
  wordt toebedeeld aan A.
  De rechtbank overweegt dat zij de verdeling van de hele
  nalatenschappen moet beoordelen, omdat B en C dit in
  reconventie hebben gevorderd. Alleen bij gewichtige
  redenen kan de rechtbank zich beperken tot de woning
  en de bankrekeningen. Duidelijk is dat alle kinderen een
  gelijk deel van de nalatenschap verkrijgen op grond van
  het versterferfrecht. De omvang en waarde van de boedel zijn onduidelijk, omdat na drieënhalf jaar nog steeds
  geen boedelbeschrijving is opgemaakt. De rechtbank
  kan daarom niet overgaan tot verdeling van de nalatenschappen. Het opmaken van een boedelbeschrijving is
  de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de erfgenamen.
  De rechtbank houdt de zaak aan, zodat de kinderen alsnog kunnen overgaan tot het maken van een behoorlijk
  onderbouwde boedelbeschrijving. Zij wijst de erfgenamen erop dat de rechtbank nadelige gevolgen kan verbinden aan het nalatig blijven van informatieverstrekking. Bovendien kan zij bevelen tot verkoop van de
  woning als de kinderen geen overeenstemming bereiken
  over de toedeling daarvan.
   Februari 2015
  Legitieme portie; in aanmerking te nemen giften
  • Hof Den Haag 3 februari 2015, ECLI:NL:GHDHA:
  2015:431
  Erflaatster laat haar dochter en zoon achter als erfgenamen. De dochter doet een beroep op haar (aanvullende)
  legitieme portie. In geschil is of erflaatster tijdens leven
  giften aan de zoon heeft gedaan door de woning aan hem
  
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  te verkopen tegen de waarde in bewoonde staat en het
  verlenen van een renteloze lening.
  Erflaatster en de zoon woonden zowel vóór als na de
  verkoop van de woning samen in deze woning. De volgende passage was in de notariële akte opgenomen: ‘Het
  verkochte wordt aanvaard in de feitelijke staat, waarin
  het zich ten tijde van het sluiten van de koopovereenkomst bevond, in gebruik bij zowel verkoper als koper.’
  Erflaatster heeft na de verkoop nog acht jaar met de
  zoon in de woning gewoond, voordat zij verhuisde naar
  een verzorgingshuis. Het hof leidt hieruit af dat het bij
  de verkoop van de woning de bedoeling was dat erflaatster en zoon samen in de woning zouden blijven wonen.
  De woning moet in dat geval in bewoonde staat worden
  gewaardeerd. Er is geen sprake van een gift.
  Het hof ziet in de renteloze lening van erflaatster aan de
  zoon ook geen gift. De lening was direct opeisbaar, erflaatster en zoon hebben met elkaar gewoond totdat erflaatster in het verzorgingshuis werd opgenomen en de
  zoon behoort tot de sociaal zwakkeren in de maatschappij. Erflaatster heeft geprobeerd de toekomst van haar
  zoon zo veel mogelijk te borgen. Onder deze omstandigheden beschouwt het hof het niet betalen van rente niet
  als gift.
   Eigendom woning bij vervallen verklaard legaat
  
  • Rb. Rotterdam 11 februari 2015, ECLI:NL:RBROT:
  2015:991
  Erflater Y laat een vrouw (Z) en vijf kinderen achter als
  erfgenamen. Erflater heeft vlak voor zijn overlijden in
  1987 zijn testament gemaakt, waarin een OBV is opgenomen en de woning is gelegateerd aan zijn oudste zoon
  tegen inbreng van f 200.000. De zoon heeft het legaat
  geaccepteerd en hij verkrijgt in 1989 het recht op levering onder de verplichting tot gelijktijdige betaling van
  f 200.000. Z en de zoon spreken af dat Z het vruchtgebruik verkrijgt. Z verlaat in 2000 de woning en de zoon
  wordt verzocht de f 200.000 te voldoen. Kort daarna
  wordt de zoon door de andere vier kinderen (X c.s.) en
  Z gedagvaard. Volgens hen moet de uiterste wilsbeschikking van erflater Y vervallen worden verklaard en
  de zoon worden bevolen de woning in de nalatenschap
  van erflater Y in te brengen. Dit verzoek wordt in een
  vonnis bij verstek toegewezen.
  Z overlijdt in 2002. Ook in haar testament is de woning
  aan de zoon gelegateerd. In 2013 overlijdt de zoon. Zijn
  kinderen vorderen een verklaring voor recht dat zij als
  erfgenamen van de zoon eigenaar zijn van de woning.
  De rechtbank overweegt dat in het verstekvonnis de
  uiterste wilsbeschikking van erflater Y vervallen is verklaard, zodat de titel voor levering ook is komen te vervallen. Maar de zoon is vanaf 1989 bezitter te goeder
  trouw van de woning. X c.s. hebben de zoon pas in 2000
  aangeschreven, zodat niet binnen de verjaringstermijn
  van tien jaar een stuitingshandeling heeft plaatsgevonden. De zoon (en na zijn overlijden zijn erfgenamen)
  heeft (hebben) op grond van artikel 3:99 BW de rechten
  op de woning verkregen.
   De rechtbank overweegt ten overvloede dat de erfgenamen van de zoon ook zonder verjaring de eigendom van
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  de woning zouden hebben. Door de vervallenverklaring
  van de uiterste wilsbeschikking van erflater Y is niet
  alleen het legaat vervallen, maar ook de OBV. Dit betekent dat de woning niet geheel in het vermogen van erflaatster Z is gekomen, maar slechts voor zeven twaalfde
  deel (de helft krachtens huwelijksvermogensrecht en een
  twaalfde deel krachtens erfrecht). Z heeft de woning geldig aan de zoon gelegateerd, ondanks dat zij slechts
  deels tot deze woning was gerechtigd (art. 4:950 BW
  (oud)). Door het overlijden van Z heeft de zoon het
  legaat van de woning verkregen en daarmee een vorderingsrecht ten aanzien van de delen van de woning die in
  eigendom van X c.s. zouden zijn geweest.
  Koopoptie
  • Rb. Rotterdam 18 februari 2015, ECLI:NL:RBROT:
  2015:1088
  Bij de scheiding tussen erflaatster en haar echtgenoot
  wordt de woning in juni 2006 toegedeeld aan erflaatster.
  Omdat erflaatster de woning niet alleen kan financieren,
  wordt dezelfde dag de helft van de woning geleverd aan
  dochter A. Bij notariële akte verleent erflaatster aan
  dochter X de koopoptie om na haar overlijden haar aandeel in de woning te kopen. De koopprijs wordt gesteld
  op 61,6 procent van de waarde van de onverdeelde helft
  van de woning op het moment van uitoefenen van de
  koopoptie. Erflaatster en dochter A wonen tot aan het
  overlijden van erflaatster samen in de woning. Erflaatster overlijdt in 2012 en laat vier kinderen als erfgenamen achter. Tot de nalatenschap behoort de onverdeelde helft van de woning. Dochter A oefent haar koopoptie uit.
   In geschil is of artikel 4:4 BW van toepassing is op de
  koopoptie. De rechtbank is van mening dat de koopoptie
  erflaatster niet belemmerde in haar vrijheid om haar
  uiterste wil te herroepen (art. 4:4 lid 1 BW). Nu de
  koopoptie slechts op de woning ziet en niet op de gehele
  nalatenschap is ook geen sprake van een overeenkomst
  strekkende tot de beschikking over een nog niet opengevallen nalatenschap (art. 4:4 lid 2 BW). De koopoptie is
  rechtsgeldig gesloten.
  Verzoek van executeur tot opheffing conservatoir
  beslag door legitimarissen
  
  • Rb. Overijssel (KG) 20 februari 2015, ECLI:NL:
  RBOVE:2015:1128
  Erflater heeft zes kinderen. In zijn testament heeft erflater twee zoons uitgesloten als erfgenaam en dochter X
  als executeur en afwikkelingsbewindvoerder benoemd.
  De zoons hebben een beroep gedaan op hun legitieme
  portie en conservatoir beslag gelegd op de boerderij die
  deel uitmaakt van de nalatenschap, zodat zij zekerheid
  hebben dat hun legitieme porties worden uitgekeerd. De
  executeur vordert in kort geding opheffing van het conservatoir beslag, omdat zij de boerderij wil verkopen en
  met de opbrengst daarvan de legitieme porties van de
  zoons wil voldoen.
  Volgens de voorzieningenrechter is voldoende aannemelijk dat de nalatenschap onvoldoende liquide middelen
  bevat om de legitieme porties aan de zoons uit te keren.
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  57
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  De executeur moet de boerderij verkopen om voldoende
  liquide middelen te verkrijgen. Het beslag staat de verkoop van de boerderij in de weg. Hierdoor wordt de
  executeur onevenredig zwaar in haar belangen getroffen.
  Er zijn geen aanwijzingen dat de executeur de legitieme
  porties na verkoop van de boerderij niet zal voldoen en
  er bestaat geen gegronde vrees dat vermogensbestanddelen aan het verhaal van de zoons worden onttrokken.
   Het is niet aannemelijk geworden dat de dochter haar
  taak als executeur tot dusver niet op een juiste wijze
  heeft ingevuld of dat er vrees bestaat dat dit in de verdere uitoefening van haar taak aan de orde zal komen.
  Bovendien wordt het belang van de zoons dat hun legitieme portie zo spoedig mogelijk wordt uitbetaald, ook
  gehinderd door het beslag. De voorzieningenrechter
  wijst de vordering tot opheffing van het conservatoir
  beslag toe.
  58
  
  Vordering benoeming rechter-commissaris
  • Rb. Noord-Nederland 24 februari 2015, ECLI: NL:
  RBNNE:2015:713
  De vereffenaar verzoekt de rechtbank ex artikel 4:208 lid
  1 BW een rechter-commissaris te benoemen, zodat hij
  een vast aanspreekpunt heeft. Een rechter-commissaris
  is toegankelijker dan een kantonrechter en er is een eenvoudigere, snellere en directere vorm van overleg mogelijk. De vereffenaar wijst op het belang daarvan, omdat
  aan de vereffening van de nalatenschap enige haken en
  ogen zitten.
  De rechtbank wijst het verzoek af. De vereffenaar is
  notaris en wordt geacht voldoende kennis te hebben om
  een (meer complexe) vereffening te volbrengen. Bovendien heeft de vereffenaar geen zaken genoemd die zo
  complex zijn, dat de kundigheid van een gespecialiseerde rechter zoals een rechter-commissaris wenselijk is.
  Heropening vereffening wegens uitkering
  levensverzekering
  
  • Hof Arnhem-Leeuwarden 24 februari 2015, ECLI:NL:
  GHARL:2015:1357
  Erflater is overleden in 2010. Zijn dochters A en B hebben de nalatenschap beneficiair aanvaard. X was de boedelnotaris. Wegens de geringe waarde van de baten van
  de nalatenschap is destijds opheffing van de vereffening
  bevolen. In deze zaak verzoekt de boedelnotaris de vereffening te heropenen en hem als vereffenaar te benoemen, omdat dochter A na het overlijden van erflater
  nabestaandenlijfrente heeft ontvangen. Deze uitkeringen van nabestaandenlijfrente moeten volgens X worden
  aangemerkt als een quasi-legaat (art. 4:126 lid 2 onder b
  BW) en zijn destijds niet in de vereffening betrokken.
   Het hof overweegt dat op grond van artikel 7:188 lid 1
  BW de aanwijzing als begunstigde bij een sommenverzekering wordt aangemerkt als gift, tenzij uit de aanwijzing zelf volgt dat deze plaatsvindt ter nakoming van een
  andere verbintenis dan schenking. Dochter A heeft volgens het hof onvoldoende aangetoond dat erflater haar
  heeft aangewezen als begunstigde ter nakoming van een
  natuurlijke verbintenis of zijn wettelijke onderhoudsverplichting. Erflater heeft geen reden aangegeven toen hij
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  zijn dochter als begunstigde aanwees. Dat de verzekeringspolissen spreken van ‘verzorging’ en een nabestaandenlijfrente bij uitstek is bedoeld voor de verzorging van nabestaanden, is geen concrete onderbouwing
  van deze stelling. Dat dochter B al eerder een vergelijkbaar bedrag van erflater heeft verkregen, leidt ook niet
  tot het oordeel dat sprake is van een natuurlijke verbintenis. Bovendien vervalt na overlijden van erflater de
  wettelijke onderhoudsverplichting van dochter A. Het
  hof oordeelt dat de aanwijzing van de dochter als begunstigde een quasi-legaat is. De dochter is verplicht tot
  vergoeding van de waarde van het in mindering komende gedeelte aan de gezamenlijke erfgenamen. Vergoeding van het voordeel is volgens het hof niet onredelijk,
  ook niet gezien de omstandigheid dat de uitkering in
  driemaandelijkse termijnen plaatsvindt.
  Het hof oordeelt dat de boedelnotaris voldoende heeft
  aangetoond dat er met dit quasi-legaat voldoende baten
  zijn om de kosten van de vereffening te bestrijden (art.
  4:209 lid 5 BW). Het verzoek tot heropening van de vereffening wordt toegewezen.
   Ontheffing vestiging vruchtgebruik ex artikel 4:33
  lid 2 BW
  
  • Rb. Gelderland 24 februari 2015, ECLI:NL:RBGEL:
  2015:1469
  Erflater heeft in zijn testament zijn geregistreerd partner en kinderen onterfd. Een neef is tot enig erfgenaam
  en executeur benoemd. Tot de nalatenschap behoort een
  woning. De partner maakt aanspraak op de vestiging van
  het vruchtgebruik op de woning en inboedel (art. 4:29
  en 4:30 BW). In deze zaak verzoekt de executeur ex artikel 4:33 lid 2 BW opheffing tot medewerking aan het
  vestigen van het vruchtgebruik, zodat hij de woning kan
  verkopen, omdat de partner volgens hem geen behoefte
  heeft aan het vruchtgebruik van de woning.
  De kantonrechter overweegt dat de executeur moet stellen en aannemelijk maken dat de partner voor haar verzorging geen behoefte heeft aan een vruchtgebruik op de
  woning en inboedel. Uit de parlementaire geschiedenis
  volgt niet dat de partner haar leven ongestoord hoeft te
  kunnen voortzetten. De Hoge Raad heeft bepaald
  (ECLI:NL:HR:2007:BA2507) dat met het vestigen van
  het vruchtgebruik op grond van de artikelen 4:29 en
  4:30 BW wordt beoogd de achtergebleven partner niet
  meer dan een vangnet te bieden in de vorm van een passende voorziening indien en voor zover haar verzorging
  niet is gewaarborgd. De kantonrechter oordeelt dat de
  executeur voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de
  partner in dit geval geen behoefte heeft aan de vestiging
  van een vruchtgebruik van woning en inboedel. De
  partner heeft nog een eigen woon-/winkelpand, waar zij
  woont en een modewinkel exploiteert. Hoewel de partner regelmatig in de woning van erflater verbleef, was er
  geen sprake van een echtelijke woning. Het vruchtgebruik zou ertoe leiden dat de partner het genotsrecht
  van twee woningen heeft. Dan is er weliswaar sprake
  van een ongestoord voortzetten van het leven van de
  partner, maar dat heeft de wetgever niet beoogd met de
  wettelijke rechten.
   doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  Rekening en verantwoording tijdens leven gedane
  betalingen
  
  • Rb. Overijssel 25 februari 2015, ECLI:NL:RBOVE:
  2015:1570
  Erflater laat vier kinderen achter als erfgenamen, zoon
  X en de kinderen A, B en C. Anderhalf jaar voor zijn
  overlijden machtigt erflater B om betalingen van de
  bankrekeningen te doen. B doet voornamelijk opnames
  om schenkingen te doen. Volgens X zijn er geen aanwijzingen dat erflater toestemming heeft gegeven voor het
  doen van deze schenkingen en hebben de opnames van
  de bankrekening onrechtmatig plaatsgevonden. X vordert primair tot terugbetaling of schadevergoeding voor
  de opnames van ruim € 50.000 en doet secundair een
  aanvullend beroep op zijn legitieme portie.
  De rechtbank oordeelt dat niet is gebleken dat erflater
  voor zijn overlijden wilsonbekwaam was. Nu erflater bij
  leven geen bezwaren heeft geuit over de wijze waarop B
  zijn bankzaken regelde, kan daaruit worden afgeleid dat
  de overschrijvingen en opnames met instemming van
  erflater zijn gedaan. B is niet verplicht tot het doen van
  rekening en verantwoording. Ook is geen sprake van
  onrechtmatig handelen van B jegens erflater of X.
  Ten aanzien van het aanvullende beroep van X op zijn
  legitieme portie overweegt de rechtbank dat voor de
  berekening van de omvang van de legitieme portie niet
  alle schenkingen in aanmerking worden genomen (art.
   4:67 en 4:69 BW). De gebruikelijke giften – voor zover
  deze niet bovenmatig zijn – worden niet in aanmerking
  genomen. De rechtbank laat alle bedragen van € 50 of
  lager buiten beschouwing. Daarnaast komt de schenking
  aan twee Molukse kerken en familieleden in Ambon niet
  voor de berekening in aanmerking. Dit leidt ertoe dat
  slechts € 25.000 van de schenkingen in aanmerking
  wordt genomen bij het vaststellen van de omvang van de
  legitieme portie en dat de legitieme portie lager uitvalt
  dan wat X al heeft ontvangen bij de verdeling van de
  nalatenschap van erflater.
  Maart 2015
  Vordering tot inbreng (materiële) schenking
  • Hof Den Bosch 3 maart 2015, ECLI:NL:GHSHE:
  2015:684
  Erflaters hadden een agrarisch bedrijf. Dit bedrijf is tussen 1969 en 1983 in gedeelten overgedragen aan zoon Y,
  die het bedrijf heeft voortzet. De man overlijdt in 2002,
  de vrouw in 2003. Het testament van de man bevat een
  OBV. De zes kinderen zijn erfgenaam voor gelijke
  delen. In geschil is de verdeling van de nalatenschap van
  erflaatster. Dochter X stelt dat materiële schenkingen
  hebben plaatsgevonden aan Y doordat het agrarische
  bedrijf voor een te laag bedrag aan Y is verkocht, doordat de koopsommen niet (volledig) zijn voldaan en erflaters Y ook op andere wijzen door middel van schenkingen hebben bevoordeeld.
  Y heeft de volledige administratie van erflaters over de
  jaren 1988 tot en met 2004 in het geding gebracht en uit
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  zijn eigen administratie de notariële leveringsakten en
  betalingsbewijzen van de overdrachtstransacties. Het
  hof oordeelt dat Y hiermee redelijkerwijs aan zijn verplichting heeft voldaan om informatie te verschaffen aan
  X als mede-erfgenaam.
   De erflaters hebben aan alle kinderen een schenking van
  f 20.000 gedaan. Omdat alle kinderen dezelfde schenking hebben ontvangen, hoeven deze schenkingen niet
  ingebracht te worden. Het hof stelt voorop dat in het
  geval Y meer (materiële) schenkingen heeft ontvangen
  dan deze f 20.000, sprake is van een inbrengplicht in de
  nalatenschap van erflater (art. 4:1132 BW (oud)) en erflaatster (art. 139 van de Onteigeningswet, Ow).
  Volgens het hof leidt de bedrijfsoverdracht tegen de
  agrarische waarde op zich niet tot een (materiële) schenking. Bovendien was een deel van de overgedragen
  grond verpacht. Nu de eigendomsoverdracht zonder
  voorbehoud heeft plaatsgevonden, is Y ook niet verplicht de meerwaarde van de aan hem overgedragen
  zaken met de andere kinderen te delen. Ook de stellingen van X dat de koopsommen niet (volledig) zijn voldaan en dat erflaters Y ook op andere wijzen door middel van schenkingen hebben bevoordeeld, volgt het hof
  niet. X heeft deze stellingen onvoldoende onderbouwd,
  nu Y deze stellingen gemotiveerd heeft betwist.
  Valt uitkering levensverzekering in nalatenschap?
  • Hof Den Haag 3 maart 2015, ECLI:NL:GHDHA:
  2015:816
  De partner en kinderen van erflater zijn in geschil over
  de vraag of de uitkering van levensverzekering deel uitmaakt van erflaters nalatenschap. De rechtbank oordeelde dat deze uitkering in de nalatenschap valt, omdat de
  verzekering onlosmakelijk is verbonden met een hypotheekschuld op de woning van erflater.
  Het hof vernietigt de uitspraak van de rechtbank. Uit de
  polis van levensverzekering volgt dat de partner eerste
  begunstigde is. De uitkering van levensverzekering valt
  civielrechtelijk niet in de nalatenschap en is geen verkrijging krachtens erfrecht.
   In de hypotheekakte heeft de partner als schuldenaar
  aan de verzekeraar een volmacht verstrekt om namens
  haar de hypothecaire schuld met deze uitkering te voldoen bij het overlijden van erflater. De hypothecaire
  hoofdelijke schuld had betrekking op een woning die
  uitsluitend in eigendom aan erflater toebehoorde. Deze
  schuld behoorde in de onderlinge verhouding tussen
  erflater en de partner geheel door erflater en daarna zijn
  erfgenamen te worden gedragen. Nu de partner met
  eigen middelen de hypothecaire schuld heeft voldaan en
  deze schuld is aan te merken als een nalatenschapsschuld, heeft de partner een regresvordering op de erfgenamen.
  Beheershandelingen executeur
  • Rb. Midden-Nederland 4 maart 2015, ECLI: NL:
  RBMNE:2015:1072
  Erflaatster laat vijf kinderen als erfgenaam achter. Zoon
  A is executeur. In geschil zijn onder meer de verdeling
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  59
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  60
  
  van een bedrijfswoning en de kosten gemaakt door A in
  zijn hoedanigheid van executeur.
  De rechtbank overweegt dat de kinderen de woning
  hebben geërfd met alle daartoe behorende kenmerken,
  waaronder het feit dat A, die daar zijn bedrijf uitoefent,
  de woning tegen kale huurprijs huurt, en dat er eventuele gebreken zijn door gebrekkig onderhoud en mogelijk
  vervuilde grond. De rechtbank oordeelt dat deze waardedrukkende factoren niet door de verdeling tenietgaan
  of alleen voor rekening van A komen, omdat hij de afgelopen jaren alleen het genot van de woning heeft gehad.
  De woning kan niet aan A worden toegedeeld, omdat hij
  onvoldoende financiën heeft. De andere kinderen zijn
  niet geïnteresseerd in de overname van de woning. De
  rechtbank oordeelt daarom dat de woning moet worden
  verkocht in verhuurde staat, waarbij partijen zich moeten richten naar het advies van de makelaar voor wat
  betreft de vraag- en laatprijs.
   Ten aanzien van de kosten die A heeft gemaakt in zijn
  hoedanigheid van executeur overweegt de rechtbank als
  volgt. De executeur is bij uitsluiting van de andere erfgenamen aangewezen om de nalatenschap te beheren.
  De executeur heeft een ruime bevoegdheid om naar
  eigen inzicht het beheer te voeren. De rechtbank oordeelt dat de reparatie van de beschoeiing – volgens A
  noodzakelijk voor het behoud van het perceel – onder
  beheershandelingen valt. Ook de advocaatkosten voor
  een bestemmingsplanprocedure die A heeft gevoerd om
  de bestemming ‘bedrijf’ te behouden, vallen onder
  beheershandelingen. A was niet verplicht de andere erfgenamen daarbij te betrekken.
  Uitvoeringsperikelen verdeling nalatenschap;
  verrekenen overbedelingsschuld
  
  • Hof Arnhem-Leeuwarden 10 maart 2015, ECLI: NL:
  GHARL:2015:1703
  Deze uitspraak ziet op de verdeling van de nalatenschap
  van erflater, die al in 1980 is overleden. De pleegzoon en
  de huishoudster van erflater zijn ieder erfgenaam voor
  de helft, onder de last de tot de nalatenschap behorende
  woning slechts met beider toestemming te verkopen. De
  huishoudster woonde vanaf 1970 samen met erflater in
  deze woning. Na zijn overlijden heeft de huishoudster
  deze bewoning voortgezet en de vrijgekomen kamers
  verhuurd. In 2002 wordt een procedure gestart over de
  verdeling van de nalatenschap. De huishoudster is in
  2008 overleden en haar erfgenamen A c.s. zetten de procedure voort. In 2009 oordeelt hof Arnhem – het cassatieberoep wordt verworpen – dat A c.s. medewerking
  moeten verlenen aan de overdracht van de volledige
  eigendom van de woning aan de achterneef. Daarna zijn
  meerdere procedures gevoerd.
   Thans is tussen de achterneef en A c.s. een geschil over
  de uitvoering van dit arrest uit 2009. Hof Arnhem buigt
  zich onder meer over de vraag of A c.s. aan de achterneef een bedrag moeten betalen wegens (1) onrechtmatige verhuur van de woning waardoor ontruiming noodzakelijk was, en (2) de extra notariskosten die noodzakelijk waren wegens de onrechtmatige handelingen met
  betrekking tot de hypotheken die zijn verstrekt. Het hof
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  oordeelt dat A c.s. onrechtmatig hebben gehandeld door
  de verhuur van de woning en dat zij verplicht zijn de
  schade die daardoor is ontstaan, te vergoeden. De achterneef was op grond van artikel 3:171 BW bevoegd een
  ontruimingsprocedure te voeren. Deze vordering wordt
  toegewezen. Het meewerken aan het vestigen van een
  hypotheek is volgens het hof geen onrechtmatige daad.
  Door mee te werken aan dit hypotheekrecht wordt de
  verdeling conform het arrest van Hof Arnhem weliswaar
  bemoeilijkt, maar het is toegestaan een hypotheekrecht
  te vestigen op een aandeel in een woning. Deze vordering wordt afgewezen.
  Tot slot gaat het hof in op de vraag of de achterneef zijn
  schuld wegens overbedeling (deels) heeft voldaan door
  de verrekening van deze schuld met zijn vorderingen op
  A c.s. De vordering met betrekking tot de overbedeling
  ontstaat op het moment van de verdeling. Volgens het
  hof is de overbedelingsschuld tenietgegaan door verrekening met de in het arrest vermelde vorderingen van de
  achterneef op A c.s. Aan de voorwaarden van verrekening is voldaan (art. 6:127 BW), omdat de achterneef
  heeft verklaard zijn vorderingen op A c.s. te verrekenen
  met zijn overbedelingsschuld. Dat de overbedelingsschuld op het moment van deze verklaring nog niet
  bestond, doet daar niet aan af, omdat deze verrekeningsverklaring ook onder een opschortende voorwaarde of
  tijdsbepaling mag plaatsvinden (art. 6:38 BW).
   Faillissementspauliana geen vernietigingsgrond
  voor verwerpen nalatenschap
  
  • Hof Arnhem-Leeuwarden 17 maart 2015, ECLI: NL:
  GHARL:2015:1935
  Als erflaatster overlijdt, verwerpt haar zoon X de nalatenschap in het zicht van zijn faillissement. Zijn drie
  dochters treden uit hoofde van plaatsvervulling op als
  erfgenaam in de nalatenschap van erflaatster en aanvaarden deze nalatenschap beneficiair. Na het faillissement
  van X doet de curator een beroep op de vernietiging van
  deze verwerping op grond van de faillissementspauliana
  (art. 42 van de Faillissementswet, Fw).
  Het hof oordeelt dat vernietiging van de verwerping op
  grond van de faillissementspauliana niet mogelijk is,
  omdat in artikel 4:190 lid 4 BW is bepaald dat een aanvaarding of verwerping niet op grond van dwaling of
  benadeling van één of meer schuldeisers kan worden
  vernietigd. De wetgever heeft hiervoor gekozen in verband met de rechtszekerheid. Voor de bescherming van
  de schuldeisers van X wegens verwerping staat artikel
  4:205 BW open.
  Rekening en verantwoording door
  gevolmachtigde aan erfgenamen
  
  • Hof Den Haag 17 maart 2015, ECLI:NL:GHDHA:
  2015:820
  Erflaatster laat haar vijf kinderen als erfgenaam achter.
  Zoon A heeft erflaatster de laatste drie jaar op basis van
  een volmacht met haar bankzaken geholpen en is nu
  belast met de afwikkeling van de nalatenschap. De andere kinderen vorderen verstrekking van erflaatsters bank-
  
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  afschriften, omdat A zich zou hebben gedragen als ‘heer
  en meester’.
   Het hof wijst het verzoek af, omdat noch gesteld, noch
  gebleken is dat erflaatster niet zelf beslissingen heeft
  genomen over haar bankzaken. Bovendien heeft erflaatster bij leven geen bezwaren geuit over de wijze waarop
  A haar bankzaken regelde en zijn volmacht heeft
  gebruikt. Erflaatster heeft bij leven aan A niet gevraagd
  verantwoording af te leggen over de wijze waarop hij
  met zijn volmacht is omgegaan. Uit rechtspraak van de
  Hoge Raad volgt dat alleen als een volmachtgever om
  verantwoording heeft gevraagd, de erfgenamen ook
  daartoe gerechtigd zijn.
  Vordering van de nalatenschap op erfgenaam
  • Hof Arnhem-Leeuwarden 24 maart 2015, ECLI: NL:
  GHARL:2015:2126
  Drie kinderen zijn deelgenoot in de nalatenschap van
  hun moeder, ieder voor een derde deel. Tot de nalatenschap behoort een vordering uit geldlening van erflaatster op haar dochter A en haar echtgenoot. De rechtbank heeft onder meer bepaald dat deze geldlening met
  de contractuele rente van 4 procent per jaar vanaf het
  overlijden van erflaatster geheel opeisbaar is en in de
  nalatenschap moet worden ingebracht. Het hof oordeelt
  echter dat dochter B niet ten behoeve van de gemeenschap een vordering tegen A kan instellen die strekt tot
  de betaling van A aan de gemeenschap (art. 3:171 BW).
  De vordering van de gemeenschap op een deelgenoot
  komt pas aan de orde bij de verdeling van de gemeenschap (art. 3:184 en 3:185 BW). Bij een nalatenschap
  kent artikel 4:228 lid 1 BW eenzelfde regeling. Dit betekent dat A niet verplicht is de vordering uit geldlening
  in de nalatenschap in te brengen. Bij de verdeling van de
  nalatenschap kan – op verzoek van B of het andere
  kind – deze vordering uit geldlening wordt toegerekend
  aan A.
   April 2015
  Overdracht onderneming ex artikel 4:38 BW
  • Rb. Midden-Nederland 2 april 2015, ECLI: NL:
  RBMNE:2015:2592
  Echtgenoten en hun zoon X zijn vennoten in een door
  een maatschap gedreven agrarisch bedrijf. Erflaatster
  overlijdt en in haar testament is bepaald dat het versterferfrecht van toepassing is. X wil het agrarische bedrijf
  voortzetten en wil na het overlijden van erflaatster het
  aandeel van zowel erflaatster als zijn vader overnemen.
  In deze zaak wordt de kantonrechter verzocht op grond
  van artikel 4:38 BW te beschikken dat X de onderneming overneemt tegen een bepaald bedrag, dat minder
  dan een vijfde van de waarde in het economische verkeer bedraagt. De erfgenamen en de vennoten van de
  onderneming zijn het eens over de voorgestelde overname. Het verzoek ex artikel 4:38 BW wordt ingediend om
  voor de Belastingdienst vast te laten stellen dat dat
  bedrag een redelijke overnameprijs is en dat de over-
  
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004
  
  dracht van de goederen van de onderneming uit de nalatenschap plaatsvindt in verband met de bedrijfsopvolgingsregeling (art. 35b van de Successiewet 1956, SW
  1956).
  De kantonrechter wijst het verzoek af. Artikel 4:38 BW
  is alleen van toepassing als sprake is van een geschil. Het
  is in dit geval aan de Belastingdienst om een oordeel te
  vormen over de waarde van de goederen van de onderneming in het licht van de bevoegdheid van X om met
  een beroep op artikel 4:38 lid 1 BW aanspraak te maken
  op overdracht tegen een redelijke prijs.
   Rechtskeuze
  • Rb. Rotterdam 8 april 2015, ECLI:NL:RBROT:
  2015:2465
  Erflater en zijn echtgenote zijn gehuwd in gemeenschap
  van goederen. Zij wonen samen met hun twee kinderen
  in Portugal. Na het overlijden van erflater ontstaat tussen de kinderen en hun moeder het geschil welk recht
  van toepassing is op de vererving van erflaters nalatenschap. Erflater heeft zijn echtgenote tot enig erfgenaam
  benoemd. Het testament van erflater – opgemaakt in
  Portugal – bevat ook de volgende passage: ‘And he concludes his will, declaring that his personal law, which is
  the Dutch law, gives him the capacity to dispose of his
  goods.’ Volgens het Internationaal Juridisch Instituut
  (IJI) volgt uit deze passage geen uitdrukkelijke rechtskeuze voor Nederlands recht. De rechtbank volgt de
  conclusie van het IJI en neemt daarbij in aanmerking dat
  het Portugese recht in beginsel niet de mogelijkheid
  kent tot het doen van een rechtskeuze.
  Omdat Portugees recht van toepassing is, mag erflater
  niet vrijelijk beschikken over twee derde deel van de
  nalatenschap, de zogenaamde legitieme portie. Dat
  gedeelte vererft volgens de ab-intestaatregels. Dit
  brengt mee dat de kinderen ieder recht hebben op een
  direct opeisbare legitieme portie van twee negende deel
  (een derde van twee derde) van de nalatenschap.
  Inbreng (materiële) schenkingen
  • Hof Den Bosch 21 april 2015, ECLI:NL:GHSHE:
  2015:1479
  Erflaatster overlijdt in 2003. Zij laat negen (klein)kinderen achter als erfgenaam, waaronder dochter A en zoon
  B. Erflaatster woonde tot aan haar overlijden samen met
  B in de ouderlijke woning. Zij heeft B (blanco) gemachtigd geld van haar bankrekening te halen. B heeft in de
  jaren 1999 en 2000 (de periode dat hij gemachtigd was)
  bedrag X van de bankrekening gehaald. A is van mening
  dat erflaatster bedrag X aan B heeft geschonken en vordert inbreng van deze schenkingen in de nalatenschap.
   Het hof overweegt dat erflaatster na de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht is overleden, maar dat oud
  recht van toepassing is op de vraag of de schenkingen
  moeten worden ingebracht (art. 4:1132 BW (oud)). Nu
  erflaatster geen testament heeft opgemaakt, zijn de erfgenamen niet vrijgesteld van de inbrengverplichting van
  schenkingen zoals die vóór 2003 gold. Echter, het hof is
  van mening dat geen (materiële) schenkingen van erflaatster aan B hebben plaatsgevonden. Uit een blanco
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  61
  
  Dit artikel uit Tijdschrift Erfrecht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441
  
  volmacht en de instemming van erflaatster voor opnames en betalingen volgt niet zonder meer de bedoeling
  van erflaatster om B te verrijken. Een volmacht kan
  worden verleend zonder schenkingsbedoeling. Erflaatster stond in een familierelatie met B, voerde een
  gemeenschappelijke huishouding en niet duidelijk is
  waaraan het opgenomen kasgeld is besteed. Voor het
  aannemen van een schenking zijn bijkomende omstandigheden nodig die betrekking hebben op de bestemming van de kasopnamen en het doel dat erflaatster voor
  ogen stond.
  62
  
  TE juni 2015 | nr. 3
  
  doi: 10.5553/TE/187416812015016003004.
  