text: 526
  
  Recensies
  
  welvaart en het belang voor de hele stad. Ook werd er dus, al was het maar om oproer in de
  kiem te smoren, gekeken naar de armen en werklozen. Van wat minder historisch belang,
  maar leuk voor de bewoners van Haarlem en ook voor diegene die wel eens door Haarlem
  heeft gewandeld, zijn de door het hele boek verweven verwijzingen van aan de textielnijverheid
  gekoppelde straatnamen.
  Hoewel het boek er goed verzorgd uitziet, vooral de kaft is mooi vormgegeven, zijn de
  inconsistente spelling en de schrijf- en zetfouten storend. Het boek sluit af met een
  notenapparaat, literatuurlijst en een register.
  Lianne Damen
  
  A. M. J. A. Berkvens, A. Fl. Gehlen, G. H. A. Venner, ed., 'Flittich erforscht und
  gecolligeert...'. Opstellen over Limburgse rechtsgeschiedenis (Maastricht: Werkgroep
  Limburgse rechtsgeschiedenis, 1995, 250 blz., ISBN 90 802668 1 7).
  Wat ieder verstandig wetenschapsman weet, maar wat nog niet tot departementale
  beleidsambtenaren wil doordringen, is dat het geesteswetenschappelijk onderzoek slechts
  optimaal gedijt in een klimaat van vrije ontplooiing, van inventiviteit en creativiteit. Eén van
  de talloze studiegroepen die deze bewering kunnen staven, is de Werkgroep Limburgse
  rechtsgeschiedenis. In 1980 gesticht onder leiding van de Nijmeegse rechtshistoricus O.
   Moorman van Kappen, bestaat zij uit personen die beroepshalve of uit pure nieuwsgierigheid
  geïnteresseerd zijn in de rechtsgeschiedenis: ware amateurs maar geen dilettanten. Ter
  gelegenheid van het derde lustrum verscheen opnieuw een bundel. (De eerste werd uitgegeven
  in 1990, recensie in BMGN, CVII ( 1992) 311.) Ze is het resultaat van met liefde, enthousiasme
  en deskundigheid bedreven historisch onderzoek. Wat wil men nog meer?
  Twaalf facetten van het rijkgeschakeerde palet der Limburgse rechtsgeschiedenis worden
  getoond over een periode van de middeleeuwen tot en met de negentiende eeuw. Geografisch
  gesproken betreffen drie bijdragen 'Maastricht'. A. Fl. Gehlen, oud-voorzitter van de
  werkgroep, behandelt een gecompliceerde casus inzake 'grondroering', namelijk
  inbeslagneming door de heer van Argenteau van een in 1700 op de Maas in zijn gebied
  vastgelopen schip; een zaak met interjurisdictionele aspecten (appèl op commissarisseninstructeurs te Maastricht? of op de Raad van Brabant te Brussel?) en met
  intemationaalrechtelijke aspecten (9-21). P. J. H. Ubachs geeft in 'Particulier, niet singulier'
  een behartenswaardige uiteenzetting over 'middeleeuwse neutraliteit en de stad Maastricht'
  (23-41) waarin hij vooral aandacht schenkt aan de relatie met het Luikerland. G.-R. de Groot
  wijdt een informatief opstel aan de Maastrichtse jurist Godefroid Stas (1802-1876), een
  Belgische magistraat die uit dankbaarheid aan zijn vaderstad zijn prachtige juridische
  bibliotheek aan Maastricht legateerde; thans is de collectie een waardevolle kem van de
  Universiteitsbibliotheek ter stede (43-54). Met grote kennis van zaken toont P. P. J. L. van
  Peteghem het historische belang dat keizer Karel V terecht hechtte aan de terugkoop van het
  vorstelijk domein Kerpen-Lommersum (55-75). Grensverleggend onderzoek heeft G. H. A.
   Venner gedaan voor zijn artikel over schepenakten en schepenen in Zuid-Oost-Nederland,
  toegespitst op de overdracht van onroerend goed in de dertiende eeuw (77-104). In haar
  korte bijdrage constateert raw. M. J. H. A. Lijten dat er verschillen hebben bestaan tussen
  
  Recensies
  
  527
  
  voogdgeding en jaargeding, voorzover dit blijkt uit de praktijk in het Gelders Overkwartier
  rond 1615(105-113). Het personeel van de Gelderse Rekenkamer onder het Spaanse bestuur
  in de zeventiende eeuw is het sujet van de Franstalige bijdrage van mw. Anne Vandenbulcke
  (115-135). Dankzij zijn naspeuringen in de archieven van de Oostenrijkse Geheime Raad
  kan A. M. J. A. Berkvens aantonen dat het huidige beeld in de historiografie als zouden de
  hervormingspogingen van het strafstelsel in de Zuidelijke Nederlanden in het midden van de
  achttiende eeuw alleen de rechterlijke instellingen en het procesrecht hebben aangegaan,
  correctie behoeft: de adviezen van het Hof van Oostenrijks Gelre zijn daar om aan te tonen
  dat ook het materiële strafrecht direct in het geding was — tortuur, brandmerk, doodstraf
  voor verbreking van verbanning, frauduleus bankroet enz. kwamen toen in bespreking ( 137171). Oud-voorzitter O. Moorman van Kappen stelt een niet-alledaagse rechtsvraag aan de
  orde: 'Receptie van het Gelders-Overkwartierlijke land- en stadrecht van 1619 in Nijmegen?'
  ( 173-185), naar aanleiding van een erfscheidingstwist ter plaatse in de jaren 1857 tot 1859.
   A. M. J. A. Berkvens, W. J. H. M. van de Pas en G. H. A. Venner tekenen voor een zeer
  nuttige institutioneel-historische en bibliografische bijdrage over 'De overheidsinstellingen
  van Spaans en Oostenrijks Gelre (1543-1795)' (187-225), bedoeld als een voorschot op te
  zijner tijd te verschijnen supplementen bij E. Aerts, e. a., ed., De centrale overheidsinstellingen
  van de Habsburgse Nederlanden (1482-1795) (Brussel 1994); de paragraaf van Van de Pas
  en Venner over ' De Gelderse Rekenkamer (1559-1681)' — hier 209-217 — is trouwens een
  herdruk uit die Belgische publikatie. J. F. A. Wassink sluit de bundel met twee studies,
  respectievelijk over een optekening van het marktrecht te Weert (227-230) en over leen- en
  laathoven in Weert in de zeventiende en achttiende eeuw (231 -248). Jammer genoeg ontbreken
  indices op personen en plaatsnamen die een bundel als deze pas optimaal toegankelijk kunnen
  maken.
  A. H. Huussen jr.
  C. M. Hogestijn, Schrei niet bedrukte wees. Geschiedenis van het Deventer weeshuis en
  kinderhuis (Deventer reeks; Nieuwegein: Arko, 1994, 176 blz., ƒ39,90, ISBN 90 72047 23
  0).
  Men kan de geschiedenis van de wezenzorg zien als een voortdurende aarzeling tussen opvang
  bij pleegouders of verzorging in een tehuis. Tot de zestiende eeuw belandden wezen in het
  algemeen in gezinnen die ze tegen een zekere vergoeding opvoedden — in opdracht van
  danwei een charitatieve instelling, danwei familieleden van de wezen. In de loop van de
  zestiende eeuw ontstonden in Nederland in betrekkelijk korte tijd in vele steden speciale
  instellingen waar wezen gezamenlijk werden opgevoed: weeshuizen. De oorzaak voor deze
  omslag is omstreden; de Deventer ervaring wijst enigszins in de richting van verslechterende
  economische omstandigheden.
  In Deventer richtte de magistraat in 1560 een weeshuis in voor de kinderen van grootburgers.
   De stichtingsakte vermeldt geen motieven, maar zij suggereert dat opvang door familieleden,
  en betaald uit de erfenis van de overleden ouders, in de moeilijke tijd die de zestiende eeuw
  voor Deventer was in veel gevallen te kostbaar werd. De erfenis die de kinderen kregen
  verviel aan het weeshuis, en een wees (of liever gezegd zijn voogd) kon zich wanneer een
  nieuwe erfenis een andere vorm van opvang mogelijk maakte laten ontslaan uit het weeshuis.
  