text: DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE
  TE DELFT.
  Doon
  
  DR. C. TE LINTUM.
  De titel boven dit opstel zal menigeen verbazen. Immers, onze
  gewone school- en handboeken der geschiedenis hebben jaren lang
  verkondigd, dat de West-Indische Compagnie slechts vijf kamers
  heeft bezeten, namelijk die van Amsterdam, van Zeeland, van de
  Maas, van het Noorder-Kwartier en van Groningen, welker kantoren
  gevestigd waren in Amsterdam, Middelburg, Rotterdam, Hoorn en
  Groningen. Ja, een standaardwerk op het gebied van den Indischen
  handel, van Rees' //Geschiedenis der Staathuishoudkunde in Nederland'/ heeft geen andere afdeelingen genoemd dan deze, 't geen
  trouwens wel de geheime oorzaak van de bedoelde tekortkoming
  der leerboeken zal wezen. De Vaderlandsche Geschiedenis van Dr.
   J. A. Wijune, die jaren lang gegolden heeft als het vademecum
  voor onderwijzers en leerlingen, bant zelfs Delft nog nadrukkelijker
  weg uit de sfeer van den West-Indischen handel dan de anderen,
  want, terwijl zij in Zeeland, het Noorderkwartier en Groningen
  geen bepaalde stad als zetel aanwijst, voegt zij achter de Kamer
  van de Maze de uitlegging «d. i. Rotterdam.//
  </W«M«<?,J Z)<? 7/fl<?£, die in 1644- zijne bekende //Historie ofte
  jaerlyx verhael van de verrichtingen der Grootmogeude West-Indische
  Compagnie// uitgaf, heeft zich om de juiste plaats der Kamers
  weinig bekommerd, aangezien 't hem alleen te doen was, om de
  verdiensten der Compagnie op den Oceaau en elders zoo sterk
  mogelijk in 't licht te stellen, opdat haar octrooi niet zou ingetrokken worden; hij geeft voor de Kamers niets anders dan eene
  lijst van bewindhebbers tot het jaar 1636 ; daarbij nu prijkt de Kamer
  van de Maze wel is waar met negen en twintig namen, tien voor
  Dordt, tien voor Delft en negen voor Rotterdam, maar er blijkt
  volstrekt niet uit, dat deze drie steden ieder ee« «#«« /fcawfoor beDownloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  94-
  
  DE KAMEB. DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  zaten: integendeel, wie de lijst ziet, moet eerder denken, dat er
  één kantoor aan de Maas bestond (b.v. te Rotterdam) en dat de
  directeuren daarvan benoemd werden en woonachtig waren in Dordt,
  Delft en Rotterdam.
   i'VawHiM i/atft&yow eindelijk, die in onze dagen de treffende geschiedenis van Willem Usselinx beschreveu heeft en daarbij natuurlijk
  ook nog eens de West-Indische Compagnie, asschepoester bij de
  historici, is gaan bestudeereu, spreekt niet anders dan terloops
  over //the eife.» on the Maas//, • die eene Kamer zouden krijgen
  volgens Usseliux' plan van 1606,'t geen dus geheel i n ' t midden laat,
  of bij de werkelijke oprichting, vijftien jaar later, deze Maasstedeu
  ééne Kamer verkregen hebben dau wel twee of drie of nog meer.
  Zoo is dan, mag men wel zeggen, alles gedaan, om op het gebied van den West-Indischen handel het aandeel van Delft, zoowel
  als dat van Dordt, in 't vergeetboek te breugen, wat maar al te
  goed gelukt is. Alleen de trouwe stadsbeschrijvers, die in de 17"
  en 18" eeuw ook in Delft en Dordt hun stillen, doch vruchtbareu
  arbeid verrichtten, hebben getracht, de herinneriug vast te
  houden; van Bleiswijk vertelt van het /^e*^-/«rfwc/<e /««'*, dat in
  zijn lijd op de Geer stond, zoodat het artilleriemagaziju van Holland
  aan beide zijden uitzag op Indische kantoren. Boitet vermeldt (in
  1729) dit gebouw ook nog, maar het 19 dau reeds lang verlaten en
  iugericht voor plateelbakkerij terwijl de bewindhebbers niet anders meer
  hebben dan //een vergaderkamer ten huyze vau hunnen kommys op
  het marktveld'/. Evenzoo heeft de ijverige Balen niet verzuimd, te
  Dordrecht een enkel woord aan het West-Indische huis te wijden.
  Maar de boeken dezer ijverige werkers zijn helaas zoodanig ingericht, dat zij meer voor naslaan clan voor doorlezen geschikt zijn.
  Daarom ziju hunne aanwijzingen omtrent de W. I. C. vrijwel zouder
  uitwerking gebleven, want hij, die iets zocht over deze maatschappij,
  kwam niet te Delft of te Dordt, en hij, die studiëu ging maken van
  Dordt of Delft, dacht niet aan de West-Indische Compagnie.
   Schrijver dezes zou zeker ook geen uitzondering op dezeu regel
  gemaakt hebbeu, indien hij niet verplicht ware geweest, in 't
  Rotterdamsch archief naar stukken over 't West-Indische huis aldaar
  te zoeken; hier vond hij een spoor, dat hem al spoedig naar Delft
  leidde, terwijl een ander naar Dordt wees.
  Toen eenmaal de aanduiding gevonden was, moest de verzuchting
  J. Frankliu Jameson, Willem Usselinx,
  1887,07/13/2024
  blz. 33. 04:35:17PM
  DownloadedNow-York
  from Brill.com
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  95
  
  van 't hart: eigenlijk hadden we dat toch wel kunnen deuken en
  daar wat eerder zoeken!
  Waar de West-Indische Compaguie feitelijk opgericht is van
  staatswege en niet anders dan met inspanning van alle regeeringskrachten haar beslag heeft kunnen krijgen, kon men immers moeielijk
  verzuimen, steden als het rijke üordt en het aanzienlijke Delft er
  mee in te halen. Bij de Merwe-stad zou hoogstens nog als bezwaar
  hebben kunnen wegen het feit, dat ze niet meegedaan had aan den
  handel op Oost-Indië, • bij Delft was er niets van dien aard te
  bedeuken.
   Delft, de vriendelijke, bekoorlijke stad der lichtgebogeu lijnen,
  had iu 't gebied der Maas altijd mee vooraan gestaan. In den
  roemrijken opstand tegen Spanje had het een schoouc rol gespeeld,
  wijkplaats eerst voor Prins Willein en de Staten, later ook nog
  voor Oldenbarueveldt en Maurits! Zijne ligging zoo dioht bij den
  Haag, die in onze dagen door menig Delftenaar beklaagd wordt,
  was toen van groot voordeel geweest, terwijl de nabijheid der Maas
  aan de andere zijde nog de gelegenheid had geboden, een haven voor
  zeeschepen te bezitten. Daar had, naast de koopvaardij, vooral de
  haringvisscherij gebloeid, zoodat de stad Delft al spoedig was opgetreden onder de zetels der Groote Visscherij en dat zelfs de
  vergaderingen van de Gedeputeerden ter haringvangst altijd op 't
  stadhuis of den Doelen van Delft werden gehouden. Toen de manhafte tochten naar liet verre Oosten begonnen waren, had deze stad
  daaraan dan ook even goed deelgenomen als Rotterdam, ja veel
  meer zelfs; bij het oprichten der Vereenigde Oost-Indische Compagnie
  bezat ten minste de kamer van Delft bijna driemaal zooveel kapitaal
  als de Rotterdamsche.
  Wel is waar had Delft met zijn haven vrijwat getobd en gesukkeld èn door de woede der Spanjaarden èn door de //precysheit//
  van 't eigen stadsbestuur, dat altijd vreesde, den Piraeus aan de
  Maas te zien groeien boven het Athene in den polder, maar
  daartegenover was het weinig geteisterd door de Arminiaansche
  beroeringen. Toen dan ook, in 1621, de Engelsche MerchantAdventurers hun factorij van Zeeland naar Holland gingen verplaatsen , kozen ze uit de Maassteden niet Rotterdam, maar Delft.
  //Rotterdam//, zoo beweerden ze, //leverde bezwaren op, wegens
  Arminianen en garnizoenen//; bewijs genoeg, dat Delft dit geluk
  ' Ofschoon Dordt toch nog wel enkele pogingen gedaan had, om er deel
  aan te krijgen.
   Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  96
  
  DE KAMEtt DEK WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  te danken had aan zijne kalme houding in den partijstrijd, maar
  buitendien ook aan zijne veilige ligging en aan de goede kansen,
  die het als stapelplaats bood.
  Van het eerste oogenblik af, mogen we zeggen, dat door Willem
  Usselitix het plan eener West-Indische maatschappij was opgeworpen,
  was dan ook aan Delft gedacht, meer nog dan aan Rotterdam en
  aan Dordt; de gezamenlijke Maassteden hebben den ouderneinenden
  Vlaming steeds voor oogeii gestaan, al was 't eerst in de derde
  plaats; hij meende zelfs, in zijne zucht, om overal de belangstelling
  voor zijne Compagnie wakker te roepen, dat Schiedam en den
  Briel mede in aanmerking mochten komen.
  En later, bij den aanvang der walvischvangst aau de kusten van
  Spitsbergen c. a. had Delft zelfs de tf«!««fe plaats ingenomen in de
  Noordsche Compagnie, ver boven Rotterdam.
   Al hebben nu de Staten-Generaal ten slotte de voorstellen van
  Usselinx niet in allen deele overgenomen, ten opzichte der propaganda schijnen ze er toch niet ver van te zijn afgeweken. Ze
  bleven trouwens nog tot in 1622, toen het octrooi al lang verleend
  was, met Usseliux in onderhandeling en wilde hem b. v. gebruiken,
  om kapitaal te zoeken voor de nieuwe onderneming. — Intusschen
  schreven ze zelf brieven naar links en naar rechts, om de magistrateu
  en de gerechtshoven en in de steden aan te sporen, dat ze //met
  courageuse en liberale toekeuning de ingezetenen zouden voorgaan.// —
  En ofschoon we niet met volkomen zekerheid kunnen zeggen, welke
  de hier bedoelde steden waren, zoo staat het toch wel vast,
  dat Dordrecht, Delft en Rotterdam werden behouden. Toen dan
  ook, op aandringen der Staten van Holland, op vele plaatsen
  commissies van directeuren benoemd werden, tot het bijeenbrengen
  der benoodigde kapitalen, bleef Rotterdam niet achter, doch Dordt
  en Delft evenmin.
  't Is waar, dat die commissies in de twee laatstgenoemde steden
  moeite gehad hebben, om geld te krijgen, maar dat was overal
  het geval. Zelfs te Amsterdam moesten de directeuren laten aanplakken, dat de inschrijving opengesteld werd voor iedereen van binnen
  en van (Wfew: //princen, heeren, republieken, edele en particuliere
  personen, zoowel binnen- als buitenslands'/. ' Zeker eeu ongewone
  manier in die dagen. Wat Rotterdam betreft, dit heeft zóó geweldig te
  tobben gehad, dat het inleggers uit Utrecht, Arnhem en den Haag
  op de lijmroede ging vangen met beloften van bewindhebberschap
  ' Zie Van Reos, Gesoh. dor Staathuishoudkunde. II. p. 12t(.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KAMEE DElt WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
   97
  
  voor 't leven, ja zelfs bij erfelijkheid! Eu met al die moeite, met
  al dat kunst- en vliegwerk schijnt het toch nauwelijks meer dan
  2 ton bijeen gekregen te hebben '.
  Dordrecht maakte aan de Maas verreweg het beste figuur: de
  kapitalisten aldaar wilden blijkbaar het verzuim inhalen, begaan
  bij de Oost-Indische compagnie; zonder dat van vreemde inleggers
  gesproken was, hadden de Dortsche directeuren reeds 4 ton, toen
  Rotterdam nog niet aan zijn 2 ton was.
  Te Delft wilde de zaak daarentegen zóó weinig vlotten , dat nog
  in 't begin van 1623 te Rotterdam in de vroedschap meegedeeld
  werd: '/Delft heeft geen kamer geformeerd// - en dat Dordt zich
  kort daarop aangorddc, om //de portie van Delft// mede binnen zijne
  muren te trekken '.
  Of misschien de aanzienlijke sommen, in de Oost-Indische en de
  Noordsche Compagnie gestoken, de Delftsche geldmanucu hebben
  teruggehouden, dan wel, of de groote opofferingen bij de komst
  der Engelsche Court in deu weg gezeten hebben, is niet goed uit
  Ie maken. Zeker is het intusschen, dat de toestand na de Meimaand
  van 1623 spoedig veranderd is. Toen op 3 Augustus van datzelfde
  jaar de eerste vergadering der Negentieiien te Amsterdam bijeenkwam, was daar een Delvenaar aanwezig, namelijk y/dWff«M -PO»
  <fer GW*, vertegenwoordiger van de kamer van Delft, ja zelfs op
  dien dag óénig vertegenwoordiger van de gansche Maze *. En toen
  't. er op aankwam, volgens artikel 2 van den beschrijvingsbrief,
  opgave te doen van de ingeteekende kapitalen, bleef deze Delvcnaar
  niet achter, al moeten we tot onzen spijt bekennen, dat zijne cijfers
  voor ous verborgen zijn gebleven, evenals die van zijne collega's'".
   Zelfs bleek hij in de gelegenheid te zijn, bij de vraag naar de
  reeds gestorte gelden, het woord te voeren voor Dordt, dat al
  60 of 70000 gulden in kas had gekregen en daarvoor een uitzending op de kust van Guinea gedaan had. Hierbij moest hij evenwel
  i Zie Rott. vroedsehapsresolutiën, 25 Jan. 1623.
  '- Zie Rott. vroedschapsrcsolutiën, 20 April 1624.
  ' Idem ii Mei 1023. Van Roes overdrijft waar hij beweert, dat Dord,
  naijvorig op Rotterdam, de geheele kamer op de Maas verlangde te hebben.
  Zie Gesch. der Staathuishoudkinde. II. p. 75.
  * Zie de Notulen der Negentieiien, 24 Juli 1623 tot 21 Dec. 1624 op het
  Alg. Rijksarchief.
  * Idem. vergadering van 3 Aug. Juist wanneer men verwacht de opgaaf
  der kapitalen te vernemen, wordt men hier teleurgesteld door stippeltjes en
  verwijzing naar de voowte .notulen, die - niet meer aanwezig zijn.
  7* Volgr. IX.
  7
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  98
  
  DE KAMKIl DEll WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  voor zijne eigen kamer erkennen, dat ze nog geen enkele storting
  ontvangen had, evenmin trouwens als die van Rotterdam.
  Bewindhebber was van der Goes nog niet, doch den 1"° September
  1623 werd hij door Burgemeesteren van Delft daartoe benoemd
  naast vier anderen, nl. den burgemeester Autonie van den Heuvel en
  de vroedschapsleden Hendrik van Hillegum, Jacob Maartensz.
   Hogenhoek en Gerrit Vockestaert. In October vinden we dan ook
  //bewindhebber// vau der Goes in plaats van directeur van der Goes
  in de vergadering der Negentienen; naast hem zit nn echter een
  ander vertegenwoordiger van //de Maze/, een man van grooter gaven
  en beroemder naam : Jacöi rf<? /fetó van Dordt. '
  Eu het spreekt vanzelf, dat deze nu het woord voert voor Dordt,
  Delft en Rotterdam samen, die immers in deze vergadering altijd
  voor één lichaam gerekend bleven. Aangezien hij nu evenwel begonnen is met zeer uitvoerige vertogen over een kwestie van vertegenwoordiging, duurt het nog lang, vóórdat we iets naders over de
  beteekenis der Delftsche Kamer op zichzelve vernemen. Jacob de
  Witt heeft namelijk al dadelijk met kracht van redenen en zelfs
  met dreigen eu dringen voorgesteld, aan //de Maze// drie in plaats
  van twee vertegenwoordigers in de Kamer der Negeutieneu te geven,
  niet ten behoeve van grooteren invloed, maar enkel, om beter op
  de hoogte te blijven : de drie afgevaardigden zouden tevreden zijn
  met de twee door 't octrooi toegekende stemmen; ze verlangden
  alleen, met zijn drieën de vergaderingen bij te wonen, juist, omdat
  ze ieder voor een eigen lichaam zoudeu opkomen, namelijk voor de
  Kamers, of, als men wilde, onderafdeelingen, van Dordt, Delft
  en Rotterdam.
   Nadat de Witt over deze kwestie verscheidene malen gesproken
  heeft en meer dan eens met twee collega's van Delft en Rotterdam
  in de vergadering verschenen, doch er weer uitgezet is, heeft hij
  den strijd moeten opgeven: den 25'° Maart 1624 werd beslist, dat
  men zich zou houdeu aan twee vertegenwoordigers van de Maze
  eu meer niet. De drie heeren, die aanwezig waren, moesten nu
  zelf maar kiezen, wie er zouden blijven. Nadat ze met zijn drieën
  eenige oogenblikken //buytengestaan// hadden, zag men de Witt
  weer binnenstappen met den Rotterdammer van der Veen; de
  Delftenaar was dus uitgevallen voor het oogenblik. *
  ' In do vroegere vergaderingen is wel als lid der Negentienen genoemd
  Dirk Pst. van der Veen van Rotterdam, doch alleen als „absent".
  - Zie de notulen van de Negentienen, 25 Maart 1624.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KAMEE DEK WEST-INDISCHÏ! COMPAGNIE TE DELFT.
  90
  
  Hiermee was echter de fiere Jacob de Witt nog niet uit het
  Veld geslagen : hij kwam den 26"' Maart reeds wederom met andere
  eischeu, bij gelegenheid, dat men nog eens weer over de opgave
  der ingeteekende kapitalen te spreken had.
   De Dordtsche burgemeester deelde toen mede — zonder de
  geheimhouding in de secrete notulen te verlangen — dat Dordt
  zich wilde verbindeu tot een kapitaal van een half millioen, mits
  liet dan ook voor zich alleen een few&par^ van de geheele equipage
  zou krijgen eu gelijk gezag in de directie als de andere kamers. '
  Tevens gaf hij te kennen, dat te ZW/Ï ré<?& wor 3 tó« «ca* iw^«tói?terf, doch dat men daar eveneens zijn eigen verlangens had,
  namelijk //equipage naar advenant van den inleg.// Hier vinden we dus voor 't eerst een opgave van het Delftsche
  kapitaal, een opgave, die zeker den Rotterdamschen afgevaardigde
  van der Veen niet aangenaam in de ooren zal geklonken hebben,
  want ze was ruim de helft hooger dan degene, die hijzelf te doen
  had. Hij kon zich eu zijne committenten alleen troosten met de
  gedachte, dat Delft ook al evengoed hulp buiten zijne muren had
  moeten zoeken als Rotterdam, maar in zijne binnenkameren zal hij
  toch ook in dit opzicht tot de erkentenis hebben moeten komen,
  dat zijn eigen stad niet het beste figuur maakte van de twee. Uit
  geen van de Delftsche berichten blijkt namelijk, dat daar Geldersche,
  Utrechtsche of andere deelhebbers zijn binnengesleept met levenslange bewindhebbersrechten of dergelijke lokmiddelen. Alleen Hagenaars
  vinden we vermeld en wel in zoo grooten getale, dat in de residentie
  een ow(fer«/'fefó«^ van de Delftsche Kamer is gesticht, die later
  den naam van //i/aa^c/w .soczV;^// verkreeg. Men moet hierbij
  intusschen geenszins denken aan eene filiale met eigen handel en
  uitrusting, doch alleen aan een afzonderlijk lichaam van hoofdaandeelhouders, dat twee bewindhebbersplaatsen hielp vervullen
  in de Delftsche Kamer. *
  
  ' Notulen der Negentienen, 26 Maart 1G24.
   * De Delftenaren hebben dus eeno soort f ritsf formatie voor den geest gehad,
  die echter niet in do bedoeling van het octrooi der W. I. C. lag (zie de zeer
  interessante dissertatie van Mr. E. J. J. van der Heyden over „de ontwikkeling
  der naaml. vennootschap in Nederland", blz. 90).
  ' De Haagsche hoofdparticipanten maakten namelijk twee voordrachten;
  uit de cene koos het Hof van Holland tezamen met de rogeering van den
  Haag, uit de andere kozen do. gezamenlijke hoofdparticipanten van Delft en
  den Haag, zoodat de benoeming aan ingewikkeldheid niets te wenschen liet.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  100
  
  DE KAMEE. DEB. WKST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  Aangezien nu de hoofdparticipanteu te Delft zelf de voordrachten
  opmaakten voor #?//ƒ bewindhebbers (te kiezen door Burgemeesteren),
  kan men gerust aannemen, dat binnen de Slad Delft alleen wel
  twee derde van het kapitaal der gansche kamer zal ingeteekend
  zijn, dus op zichzelf al meer dan in de geheele Kamer van Rotterdam. Dit wordt nog waarschijnlijker, als men ziet, dat den
  27" Maart 1624 Jacob de Witt nogmaals het woord neemt en
  verklaart, dat Delft zelfs boven de drie ton zal inschrijven.
   We komen dus, voor zoover dwars door de nevelen der geheimzinnigheid is waar te nemen, tot de verrassende conclusie, dat Rotterdam
  allerminst de zetel, ja niet eens de hoofdzetel der Kamer van de
  Maze geweest is: tó foe/ï ?'« r/e« i^Mjwe, wa^ £o£)t'laal ietf/e/ï è«
  Natuurlijk hebben de Rotterdammers, volgens de gewoonte van
  joug-opkomende menschengroepen, door vermetelheid (of, als men
  wil, brutaal optreden) trachten te vergoeden, wat ze aan bezit ten
  achter waren; — dit is hun ook werkelijk gelukt, in zooverre,
  dat, na vele disputen, het bedrijf, voor de Maze bestemd, gelijkelijk verdeeld is tusschen de drie steden, die dus ieder welgeteld
  ^V deel kregen van den handel en de uitrustingen der Geoctroyeerde
  West-Indische Compagnie '.
   Indien het nu waar is — wat door Luzac, Laspeyres en van
  Rees eenstemmig beweerd wordt, maar door ons nergens in de
  bronnen aangetroffen is — dat de geheele eerste inschrijving ruim
  7 millioen gulden bedragen heeft, dan is dus aan Rotterdam 50 pCt. te
  veel toegekend, want zijn kapitaal bedroeg slechts ,L deel van 't
  geheel. — Delft daarentegen heeft iets te weinig ontvangen : .,'y in
  plaats van ^ , maar Dordt is er, in spijt van zijn hoogen rang
  onder de steden en van zijn scherpzinnigen afgezant bij de Negentienen, bijzonder kaal afgekomen; het had bijna -,'j deel van 't
  kapitaal en kreeg maar ruim /*«//' zoo t»ee£ van het bedrijf!
  Hieruit volgt meteen, dat de Maze als geheel genomen eenigszius
  stiefmoederlijk behandeld is: dit komt nog te beter uit, als men
  verneemt, dat de Kamer van Hollands Noorderkwartier (Hoorn en
  Enkhuizen) slechts een /<«/ƒ millioen in de eerste iuteekeniug wist
  ' Dit is door de stodtm onderling uitgemaakt, buiten medewerking der
  Negentienen, in denzelfden tijd, dat ook de drie Zeeuwsche plaatsen
  Middelburg, Vlissingen en Veere hun contract sloten, waarbij de vfirdeeling
  echter mcf gelijkmatig uitviel (zie van Brakel „Ned. Handelscomp. dor
  17e eeuw", 143).
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  101
  
  te verkrijgen ' en toch haar { deel van 't bedrijf behield; wellicht
  als schadeloosstelling voor het bekende verlies van de zoutvaart.
   Vraagt men nu, of Delft en Dordt, op cenigerlei wijze een
  dergelijke achterstelling verdienden, dan meenen we dit ronduit te
  moeten ontkennen: men is er ijveriger met zijne stortingen, dus
  ook met zijne uitrustingen, geweest dan in het Noorderkwartier,
  dan in Zeeland , ja zelfs clan te Amsterdam.
  Over de diensten , door de West-Indische Compagnie in 't algemeen
  en door de kamers van de Maze in 't bijzonder bewezen aan de
  militaire en commercieele belangen des lands, zullen we hier natuurlijk
  niet uitweiden; alleen willen we even den beroemden /'Havenaar//
  Piet Heyn aanhalen, om er op te wijzen, hoeveel natuurlijker en
  eenvoudiger zijn leven past in het kader der Compagnie, wanneer
  men weet, dat zijn eigen vaderstad Delft een afdeeling daarvan
  bezeten heeft. Had hij te Rotterdam of elders in dienst moeten
  treden, dan zou hij zeker als '/vreemdeling'/ lang niet zoo snel
  zijn opgeklommen. Wonderlijk, dat zelfs zy« gevierde naam zijn
  eigen stedelijke kamer niet voor vergetelheid heeft kunnen bewaren!
  Op zuiver commercieel terrein zou er trouwens niet eens veel te vinden
  zijn omtrent liet bedrijf der Compagnie, daar ze immers den handel
  steeds op den achtergrond gehouden heeft. Reeds in 1631 — ziehier
  een feit van beteekenis — stelde zij uit eigen beweging de vaart
  op de meeste Amerikaansche gewesten open voor iederen Nederlaudschen koopman, tegen betaling van een zeker vergunningsrecht.
  't Is de moeite waard, te vermelden, dat de kamers van Dordt,
  Delft en Rotterdam zich eenstemmig hier vóór verklaard hebben,
  natuurlijk op uitdrukkelijke voorwaarde, dat ieder ook van de voordeelcn dier particuliere vaart preoics zijn deel zou krijgen. Men behoeft
  niet te vragen, of dit aanleiding kou geven tot moeilijkheden in
  't gebied van de Maze.
   Aan kwesties van allerlei aard was buitendien van 't begin af aan
  geen gebrek geweest, doch ze werden steeds erger, vooral toen
  tegen 't einde van den Spiianschen oorlog de beste inkomsten
  kwamen te vervallen.
  Er is djui_jx>k omstreeks dien tijd, namelijk bij den afloop van
  het eerste octrooi (1646) reeds sprake geweest van opheffing of wel
  van samensmelting met de Oost-Indische Compagnie, maar zoowel 't een
  als het ander is verhinderd (alweer met medewerking der Maassteden)
  Zie Notulen der Negentienen van 18 Sept. 1624.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  102
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
   en er is opnieuw octrooi verleend op dezelfde voorwaarden en voor denzelfden tijd van 25 jaar, terwijl de rijkere zuster, de Oost-Indische
  Compagnie, niet minder dan een millioen gulden aan de West-Indische
  moest ten geschenke geven. Niettegenstaande deze aanmerkelijke
  fooi ' stond deze laatste tocli in 1651 zóó slecht, dat op de Groote
  Vergadering zeer ernstig over haar toestand gehandeld werd. Mag
  men een der meest verspreide pamfletten uit dien tijd gelooven,
  het >/Vertoogh over den toestant der W. I. C. in haer begin, midden
  eude eynde met een Remedie tot redres van deselvc/, dan was
  reeds sedert 1649 het groote kwnad gezocht in den geweldigen bedrijfsomslag, het //veelhoofdig bestuur". En dat met alle recht (afgezien
  natuurlijk van den oorlog); — immers bij elke beschouwing, ook
  bij de onderhavige, blijkt meer en meer, dat het bedrijf buitengewoon verspreid was, erger nog dan bij de Oost-Indische Compagnie:
  slechts twee ongedeelde kamers, Amsterdam en Groningen daarnaast
  &0«e afdeelingen in Noord-Holland, rfn'e aan de Maas en rfrze in
  Zeeland, alles tezamen tien kantoren, ieder met eigen uitrusting,
  eigen handelsbedrijf, eigen bestuur en personeel!
  Stel u voor, dat de drie afdeelingen aan de Maze alleen elk
  een getal van 6 of 7 bewindhebbers bezaten: £«>?«(% directeuren,
  om met een kapitaal van één millioen gulden te werken !
  Een zeer radicaal plan tot vereenvoudiging moet, volgens het
  bovengenoemd pamflet, al van 1649—51 in de Staten-Geueraal
  in bespreking geweest zijn : afschaffing van «//e bewindhebbers en
  vervanging door een centraal bestuur in den Haag, een Rekenkamer
  van zeven leden, afdanking van alle ambtenaren eu beambten, behalve eeuige equipage-meesters in de kamers met de meeste uitzending.
  Ja zelfs moet er sprake van geweest zijn, ook die niet te behouden,
  doch de uitrusting eenvoudig aan de admiraliteiten over te laten.
   Was dit laatste uitgevoerd, dan zou eigenlijk toen reeds hetgansche
  beheer over de West-Indische zaken in handen van den Staat gekomen
  zijn; van de Compagnie zou niets overgebleven zijn dan de aandeelhouders met hun kapitaal, indien ze tenminste geneigd waren geweest,
  dit op deze wijze in handen der overheid te geven. In elk geval
  zou ZteZ/ï zijn West-Indisch huis wel verloren hebben, want het
  behoorde zeker niet tot de kamers met de meeste uitreeding. De
  Groote Vergadering was er intusschen niet naar gestemd, om zulke
  principiëele veranderingen door te zetten ; haar president Jacob Cats
  • Een fooi in zooverre, dat de W. I. C. bij haar zwaren strijd om octrooiverlenging hiermee voorvechters won.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KASIEK, DER WEST-INDISCHE COMI>AGNIE TE DELFT.
   103
  
  zal zeker wel in den geest harer meerderheid gesproken hebben,
  toen hij verklaarde, dat de Oost- en West-Indische Compagnieën,
  als zijnde vde beide pilaren van den Staat'/, moesten gehaudhaafd
  blijven. Ook zou het niet bijzonder eervol geweest zijn, indien men
  in 1651 een van deze twee op de pas vermelde wijze tersluiks had
  trachten op zij te zetten, terwijl vijf jaren tevoreu haar octrooi
  voor een kwarteeuw op den ouden voet verlengd was. Het resultaat
  van de bespreking was dan ook, dat de Groote Vergndering aan
  de inrichting der Compagnie niets veranderde, maar enkel vereenvoudiging zocht in vermindering van de bewindhebbers tot op de
  helft. ' Zoo bleef dus ook de üelftsche kamer bestaan, maar ze
  behield slechts drie directeuren, 't geen zeker nog genoeg was:
  twee uit Delft en één uit den Haag. Voor Delft zelf was er weinig
  hoofdbrekens noodig, om uit te maken, wie die twee gelukkigen
  zouden zijn, want men had reeds tevoren een paar vacatures opengelaten , zoodat er niemand behoefde te worden afgedankt. - Vau
  de Hagenaars moest echter de heer Willem Schade uitvallen,
  zoodat alleen de bewindhebber overbleef, die door het Hof van
  Holland op voordracht der Hoofdparticipanten gekozen was.
   Deze inkrimping beteekeude voor de Kamer van Delft een jaarlijksche
  bezuiniging van f2226 — 17 st., daar ieder bewindhebber een tractement genoot van f742 — 5 st. en 10 p. Bovendien werd ook nog het
  salaris van 't kantoorpersoneel verminderd, 'tgeen zeker wel méér
  last en verdriet zal bezorgd hebben: de boekhouder kwam van
  f600 op f 5 0 0 en de equipage-meester moest van zijn povere f 400
  zelfs f 1 5 0 missen (terwijl hij intusschen onverkort zijn vrije woning
  behield). Alles te zamen won men dus nominaal f2476.85 per jaar
  uit, maar de toestanden der laatste jaren in aanmerking genomen,
  bedroeg de winst in werkelijkheid nog geen 1000 gulden (daar
  immers de twee bewindhebbers-vacaturen reeds eenigen tijd bestonden).
  Veel verlichting kon dus het besluit der Groote Vergadering hier
  niet geven en wanneer het elders op dergelijke wijze gegaan is —
  't geen ons op 't oogenblik niet bekend is — ' dan heeft het jaar
  ' Volgens do reeds vermelde authentieke memorie in het Delftsohe archief,
  waaruit ook het volgende geput is, nam do Grooto Vergadering dat besluit
  op 11 April 1651.
  * De twee bewindhebbers waren toen Joost van Lodensteyn en Arent van
  der Graaff.
  * De opgaven voor Delft zijn ontleend aan een „Extract uit de Resolution
  van Bewindhebbers der W. I. C. ter Gamere binnen Delft"', bewaard gebleven
  op het gemeentelijk archief aldaar.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  104
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  1651 voor dc Compagnie al even weinig verbetering gebracht als
  voor 't land zelf.
   De volgende jaren waren echter — gelijk algemeen bekend is —
  nog veul slechter: de oorlogen met Engeland en dc Portugeesche
  aanvallen in Brazilië beroofden de Compagnie van hare voornaamste
  bezitting en brachten haar financieel geheel in het verderf. Had ze
  vroeger reden gehad, den oorlog en de kaperij te prijzen, nu vond
  zij gelegenheid, oin de kwade zijde daarvan te leeren kennen.
  Deze stormen brachten te weeg, wat dc Groote Vergadering niet
  gekund of gedurfd had: aan de Maze werden eindelijk de drie
  kleine kamers-gecombineerd. Den 20*=" December 1669, dus nog
  vóórdat liet tweede octrooi ten einde liep, werd besloten, dat dc
  /i*a»fore« fe ZW<7^ <?« fe .ZW/'/ :w^<?« «Mvfew o^A&gc<?«. ' Te Rotterdam
  op het Haringvliet zou voortaan tó eeuigc kantoor van /'de Maze//
  gevestigd zijn. Toch werd de toestand nog niet dadelijk zoo eenvoudig als meu uit deze hoofdbepalingen zou opmaken; niet alleen,
  dat -te Dordt drie directeuren zouden gevestigd blijven, te Delft
  twee en in den Haag één, maar ook zouden al deze plaatsen nog
  iets van den handel en (zooveel mogelijk) van de scheepvaart moeten
  blijven genieten. Voor inkoopen van handelswaren, cquipage-artikelen,
  ammuuitie, vivres, enz. moesten alle vier steden begunstigd worden,
  terwijl de equipages met eigen of gehuurde schepen van drie tot
  drie jaar geschieden zouden te ü o r d t , Delfshaven en Rotterdam en
  de veilingen der retourwaren insgelijks om dc beurt zouden plaats
  hebben, daar de steden van uitvaart altijd bij dc thuisreis weer
  moesten opgezocht worden. Alleen was uitdrukkelijk voorgeschreven,
  dat de verkooppenningen in elk geval naar Rotterdam moesten gebracht worden, in dc //generale cassa van den Heer ontvanger van
  dc Maze//.
   Hoe noode toch de twee //groote// steden Dordt en Delft van
  huuue oude illusies afstand konden doen! Zij hadden eeumaal een
  behoorlijk aandeel genomen in de Compagnie, alleen om wat
  haudelsdruktc in hunne vesteu te krijgen, — uu moest en zou dat
  bedrijf er ook blijven, al was 't er niet goed meer op zijne plaats.
  Rotterdam met zijn gunstiger positie mocht het centrale kantoor
  met de algemeene kas hebben, van de scheepvaart en den haudel
  moest ieder zijn deel behouden.
  Is dan, zoo zal men geneigd zijn te vragen, dat verdrag van
  ' Zie het bovengenoemde „Extract".
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  105
  
  1669 niet in hoofdzaak weer een schijnhervorming geweest evenals
  het bovengenoemde besluit der Grootc Vergadering? Is er bv. te
  Delft wel iets anders gebeurd dan een degradeering van den
  boekhouder tot //commies'/ en een nieuwe beknibbeling op het
  schamel traktement van den equipagemeester? Maakte het voor Delft
  in de praktijk wel eenig verschil, of de geldelijke opbrengst der
  verkoopingen naar Rotterdam ging, wanneer toch de winsten hun
  weg vonden naar de plaatsen, waar de aandeelhouders woonden?
  De winsten? Wie dacht hier nog aan winsten? Ferfeew waren
  immers sedert jaren regel geworden en, dit in aanmerking genomen,
  mocht het verdwijnen der bijzondere kas uit Delft eer een opluchting
  dan een oorzaak van verdriet heeten! Wil men opmerken, dat het
  toch wel verandering mocht genoemd worden, wanneer voortaan te
  Delft slechts dn'e van elke negen jaren iets van West-Indisch bedrijf was te bemerken, dan stond daar tegenover, dat Rotterdam
  en üordt toch ook maar een zelfde trieunium van verkoopingen en
  uitrustingen der Maatschappij meer kenden.
   En evenwel was de verandering van 1669 niet gering. De
  hoofdzaak zat in artikel 6 van de overeenkomst, waarbij bepaald
  werd, dat de particuliere schepen, die op recognitie aan de Compagnie voeren, voortaan konden gaan en komen waar .ze
  Het ligt voor de hand, vooral door de laatste bijvoeging, dat
  deze vaartuigen uu in den regel ook te Rotterdam gingen lossen
  en laden en dit beteekende niet minder, dan dat de eigenlijke
  handel op Amerika voortaan de havens van Delft en Dordt ging
  mijden. Immers, de Compagnie zelf, die trouwens nooit erg commercieel van aanleg was geweest, had dien haudel reeds lang bijna
  geheel aan het initiatief der bijzondere kooplui overgelaten. ' — Waar
  nu nog expresselijk aan artikel 6 toegevoegd was, dat ook de vra?»i/fe
  schepen, die direct uit Barbados, Virginia, Nieuw-Engeland, enz.
  aaukwamen, mede onder de nieuwe voorwaarden werden gebracht,
  kon het wel niet anders, of de suiker, indigo en cacao van WestIndië en de tabak van JSToord-Amerika moesten voortaan aan de
  Maas geen andere haven opzoeken dan de Rotterdamsche. •— Zoo
  wordt het begrijpelijk, dat de negen bewindhebbers, wanneer ze
  den eersten Maandag van elke maand bijeenkwamen in het Rotterdamsch West-Indisch huis, //als zijnde zeer wel gelegen en daartoe
  ' Behalve den koop en verkoop van slaven, die echter uit den aard der
  zaak in de Nederlandsche havens weinig te bemerken was.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  106
  
  DE KAMER DEB, WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELKT.
   best eu bequaemst geoordeelt//, ook in de zes jareu van stilstand
  nog wel wal anders te zien kregen dan het incasseeren der veilgelden
  uit Delft en Dordt; — regelmatig, jaar in jaar uit toch had de
  boekhouder-generaal met zijn kassier en zijn klerk werk met de
  in- en uitklaring der particuliere Transatlantische schepen.
   Indien het doel van Delft en Dordt met hun pas vermelde
  opoffering geweest is, het octrooi der Compagnie in 1671 opnieuw
  verlengd te krijgen, dan zijn ze hierin teleurgesteld. De StatenGeneraal gevoelden geen lust, om de Republiek nog langer op dezen
  vervallen pilaar //te doen rusten//; ze lieten hem los en dadelijk
  daarop kwam de ontzettende oorlog van 1672, die hem geheel
  omverwierp. — Toch werd, na den vrede van 1674, uit liet
  halfvermolmde hout nog weer een nieuwe stut gefabriceerd; de
  Tweede West-Indische Compagnie verkreeg op den 20" September
  van dat jaar een octrooi, dat wel begon met de formule: //de
  nieuwe Compagnie heeft met de oude en nu gedissolveerde geen
  gemeenschap en is niet aansprakelijk voor hare schulden//, maar dat
  toch in alle opzichten een mroHj/rwe&'e bevatte. •— Dezelfde aandeelhouders, dezelfde obligatiehouders, dezelfde kamers, ja dezelfde
  OKffero/'ffee&M^e», al bestonden de laatste ook hier en daar slechts
  in naam meer. Het eenige verschil met de vroegere Compagnie
  zat hierin , dat de obligatieschuldeu meer dan getierceerd
  werden en dat de aandeelhouders slechts 15 % van hun inleg
  meer erkend zagen (nog een buitenkansje, waar ze feitelijk met
  het volle bedrag aansprakelijk geweest waren in dezen radicaal
  faillieten boedel). — — Daar de obligatiehouders hun 30 % in
  aandcelen uitgekeerd kregen, genoten ze voortaan het voorrecht,
  ook participanten te heeten, zoodat het aantal daarvan zelfs nog
  grooter werd dan voorheen. Ook moesten ze, volgens het nieuwe
  voorschrift, 8 % op hun kapitaal bijstorten, om de maatschappij aan gereed geld te helpen (terwijl de oude aandeelhouders
  met 4 % konden volstaan).
   Als gewichtige nieuwigheid werd nog aangekondigd, dat het
  alleenhandelsgebied voortaan slechts zou omvatten //de kusten vau
  Afrika van den kreeftskeerkring af tot op dertig graden bezuiden
  de evennachtsliju en alle de tusscheu beide gelegen eilanden, alsmede
  Essequibo en andere plaatsen aan de kust van Amerika gelegen,
  eu bijzonderlijk het eiland Curagao//. ' Daar eveuwel voor al het
  * Tegenw. Staat dor Vereen. Ned. Deel I. p. 521 vlg.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  1)E KAMER DER WEST-INDISCHE COMFAGNIE TE DELFT.
  107
  
  overige territoir van de oude Compagnie het recht van retributieheffing bleef bestaan, beteekende dit al evenmin een groote verandering als de meeste andere artikelen van dit tweeslachtige
  regceringsbesluit. Zelfs de bepaling, dat van nu aan de /uz«/fel
  hoofddoel, ja zoo goed als het eenige doel zou wezen, heeft weinig
  nieuw leven gebracht, want vooreerst was het met het militair optreden der Compagnie al lang droevig gesteld geweest en ten tweede
  heeft ze ook in haar beperkt monopolie-terrein al spoedig weer
  particulieren toegelaten. Noch voor het aanzien noch voor de welvaart vau den Staat is de reconstructie van 1674 een gelukkige
  maatregel geweest.
  Of nu bij de bezittingen, die, op taxatie aan de nieuwe Compagnie overgingen, ook nog het West-Indische huis op de Geer te
  Delft geweest is, kunnen wij niet met zekerheid zeggen, 't Is
  mogelijk, dat de bewindhebbers het reeds in 1669, bij de samensmelting der drie kamers op de Maze, verkocht hebben volgens
  artikel 7 van de toen gesloten overeenkomst, dat afschaffing van
  //alle onnutte huyzingen, wooningen, mitsgaders boekhouders, equipagemeesters en andere suppoosten van de drie leden// voorschreef.
   Zoo niet, dan heeft de nieuwe Compagnie het gebouw toch al
  spoedig van de hand gedaan : in de dagen van Boitet, die zijn
  geschiedkundige beschrijving in 1729 uitgaf, was het reeds lang
  herschapen in een platteel bakkerij; ' wanneer de Delftsche bewindhebbers nog iets te vergaderen hadden, b.v. bij 't vervullen van
  vacatures, dan kwamen ze bijeen in //een bcquame kamer ten huyze
  van hunnen comrays op het Marktveld, aan de zijde der Voldersgracht. - Zoo was dus de Delftsche afdeeling, die vroeger de Rotterdamsche in aanzien en kapitaal overtroffen had , nu teruggebracht tot
  een //kamer in letterlijken zin, zóó klein en onbeduidend, dat hare
  vergaderplaats zelfs bij de Delftsche oudheidkundigen in vergetelheid
  geraakt is. * Aanteekeuingen omtrent haar bestaan zijn nog bewaard
  gebleven over verscheidene jaren van de 18° eeuw tot 1759 toe. Ze
  bevatten evenwel weinig anders dau benoemingen van bewindhebbers
  en menigvuldige kleine kwesties over rangorde in vergaderingen,
  over inkoopen en uitrustingen, opvolging van directeuren, enz.,
  > Zie aldaar blz. 564.
  * C4edrukte oproepingen aan bewindhebbers en hoofdparticipanten zijn nog
  in het Delftsche gemeentearchief aanwezig, en spreken van het huis op de
  Voldersgracht.
  ' De juiste plaats zal trouwens mooielijk terug te vinden zijn.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  108
  
  DE KAMER DER WEST-INDISCHE COMPAGNIE TE DELFT.
  die de moeite van het opsommen niet waard ziju. • Er is geeu reden
  om aan to nemen, dat dit na 1759 anders geworden is, zoodat we
  gerust kunnen gclooven, dat de Delftsche //kamer// haar schijnbestaan
  nog heeft voortgesleept tot aan den ondergang der Compagnie in 1791.
   De gansche geschiedenis van de deelneming der bekoorlijke
  Prinsenstnd in de West-Indische Maatschappij geeft een vrij helder beeld
  van haar gehecle optreden in de groote overzeesche ondernemingen.
  Van het jaar 1600 af, toen de nieuwe sluis te Delfshaven een behoorlijken toegang naar Delft verzekerde (in plaats van de vroegere
  nauwe duikersluis) hadden de regeerders en de burgerij der stad
  met ijver (ofschoon niet zonder de "preciesheid//, die Oldenbarncveklt
  gelaakt heeft) getracht, den groothandel te lokken. Achtereenvolgens
  hadden ze deelgenomen aan de vaart op Oost-Indie, de roemruchte
  tochten naar de IJszee, den grooten handel op Engeland. Midden
  in dit bloeitijdperk was de West-Indische Kamer opgericht en had
  haar veelbezongeu goudregen mede in de stad van Piet Hein doen
  neerdalen. Na de dagen van Prederik Hendrik was het evenwel
  spoedig met de handelsgrootheid gedaan geweest, omdat men
  toch, met alle kunstmiddelen, Delft niet tot een echte zeehaven had
  kunnen maken. Alles hing hier aan papieren voorschriften.
   Toen iu 1635 de Engelsche Adventurers hun contract opzegden,
  wegens //gebrek aan retourwaren te Delft//, verdween op eens alle
  Engelsche handel; toen de Noordsche Compagnie in 1644 haar octrooi
  verloor, zag Delft als een van de eersten zijn walvischvangst wegslinken, toen de West-Indische Compagnie ging kwijnen, kon Delft
  al spoedig heel weinig Amerikaansche vaart meer bespeuren. Alleen
  de Oost-Indische handel bleef nog zeer laug aan Delft getrouw in
  rf<?.s>:e£/rtfe mate als aan Eotterdam, maar — de winsten gingen op
  den duur naar Amsterdam en elders - , waar de aandeeleu der
  Delftsche Kamer heen gedwaald waren, en de scheepvaartdrukte (der
  groote driemasters) kwam ten laatste niet verder dan Hellevoetsluis,
  daar de Delftsche haven door een booze plaat werd bedorveu. *
  ' Een moeielijkheid gaf o. a. liet foil, dat er mi 7 bewindhebbers waren
  voorgeschreven, waarvan één de bijzondere gekozen vertegenwoordiger van
  de hoofdparticipanten was (die nu oen georganiseerd lichaam vormden met
  president, vice-president, secretaris en rekenmeesters). Daardoor schoten er
  voor Rotterdum, Dordt en Delft ieder iteee bewindhebbers over, maar kwam
  den Haag mot zijn „societeyt" in 't gedrang.
  ^ Volgens hot overdrachtsboek der actiën van do Delftsche Kamer, dat
  nog in 't Algemeen Rijksarchief bewaard is.
  » Volgens de papieren van den Dolftschen bewindhebber van Vredenburg
  in het Algemeen Rijksarchief.
  Downloaded from Brill.com 07/13/2024 04:35:17PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  