text: Op grond van art. 2 lid 1 van Verordening (EU) nr. 269/2014 van de Raad
  van 17 maart 2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking
  tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen moeten alle tegoeden en
  economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit
  zijn of onder zeggenschap staan van gesanctioneerde personen, of met
  hen verbonden natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen, worden bevroren.
  Rb. Amsterdam 6 september 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5466.
  Hof Amsterdam 29 december 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:3691.
  Rb. Rotterdam 23 juni 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:4948.
   TBS&H 2023 | nr. 1
  
  28 maart 2019 een bestuurlijke boete opgelegd van € 2
  miljoen. SBM zou volgens de AFM in de periode van
  27 maart 2012 tot 12 november 2014 viermaal hebben
  nagelaten om voorwetenschap over haar handelspraktijken in Brazilië onverwijld te publiceren. SBM is hiertegen in bezwaar en beroep gegaan. In wezen draait de
  zaak om de toepassing van de concreetheidseis in onderzoeken naar signalen van misstanden. Alvorens
  daarop in te gaan, brengen we eerst kort nog even de
  concreetheidseis in herinnering. Informatie moet concreet en koersgevoelig zijn om als voorwetenschap te
  kunnen kwalificeren. Die concreetheid kan bestaan uit
  een gebeurtenis die reeds heeft plaatsgevonden (denk
  aan het ontdekken van een groot gasveld) of een gebeurtenis waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat die zal plaatsvinden (denk aan een mogelijke
  overname die nog wordt uitonderhandeld). Nu gaan we
  naar de concreetheid van signalen van omkoping. Volgens de AFM gaat het bij het vaststellen van de concreetheid om de vraag of de vennootschap redelijkerwijs
  moet aannemen dat in de toekomst omkoping zal worden vastgesteld. SBM heeft hiertegen aangevoerd dat
  een signaal over feiten uit het verleden valt onder de
  categorie reeds plaatsgevonden gebeurtenissen. Hierbij
  geldt volgens SBM dat een gebeurtenis pas concreet is
  wanneer deze (door middel van onderzoek) wordt vastgesteld, en dat het criterium van toekomstige gebeurtenissen niet van toepassing is. De rechtbank volgt de redenering van SBM en oordeelt dat twee van de vier door
  de AFM gestelde overtredingen niet zijn komen vast te
  staan. De rechtbank voorziet zelf in de zaak door de boete te halveren.
   Op het gebied van handel met voorwetenschap zijn weer
  enkele handhavingsbewegingen waar te nemen. In een
  zaak van een beleggingsonderneming tegen de AFM
  oordeelde de voorzieningenrechter van de rechtbank
  Amsterdam op 25 oktober 2022 dat de AFM niet onrechtmatig had gehandeld door een door de AFM gedane aangifte van handel met voorwetenschap niet in te
  trekken of aan te passen.75 De AFM had naar aanleiding
  van een vermoeden van overtreding van het verbod op
  handel met voorwetenschap aangifte gedaan tegen twee
  handelaren van een beleggingsonderneming op grond
  van artikel 14 MAR.76 Het OM heeft zijn verdenkingen
  gebaseerd op deze aangifte. Tussen de eisers en de AFM
  bestond discussie of de AFM na het doen van haar aangifte nog steeds een redelijk vermoeden van handel met
  voorwetenschap kon hebben, aangezien de AFM pas na
  het doen van de aangifte bekend werd met een aantal
  ontlastende feiten, en of de AFM onrechtmatig handelde door het standpunt in de aangifte hierop niet aan te
  passen. Hoewel de AFM van mening was dat de compliance officer van de beleggingsonderneming, die op dat
  moment over een ruime set informatie beschikte, niet
  
  75
  76
  
  Rb. Amsterdam 25 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:6076.
  Verordening (EU) nr. 5962014 van het Europees Parlement en de Raad
  van 16 april 2014 betreffende marktmisbruik (Verordening Marktmisbruik), PbEU 2014, L 173.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  verwijtbaar had gehandeld door geen zogeheten STOR
  in de zin van artikel 16 lid 2 MAR te doen,77 handelde de
  AFM volgens de voorzieningenrechter niet onrechtmatig door haar standpunt ten aanzien van artikel 14 MAR
  te handhaven. De voorzieningenrechter oordeelde dat
  het niet aan de burgerlijke rechter is om een voorlopig
  oordeel te geven in een zaak die in onderzoek is bij het
  Openbaar Ministerie, dat het Openbaar Ministerie een
  eigen onderzoek uitvoert en dat het Openbaar Ministerie niet gehouden is aan de conclusie van de AFM.
   Ontneming
  In het kader van ontwikkelingen in ontnemingszaken op
  het gebied van het financieel strafrecht noemden wij in
  deze rubriek reeds het wetsvoorstel Versterking aanpak
  ondermijnende criminaliteit II.78 Dit wetsvoorstel introduceert onder meer de zogeheten non-conviction based
  confiscation (NCBC).79 De NCBC betreft een instrument
  dat voorziet in de ontneming van vermogensbestanddelen zonder een daaraan voorafgaande veroordeling.80 De
  NCBC zou vorm moeten krijgen in een nieuwe Wet confiscatie criminele goederen. Eind november 2022 is het
  wetsvoorstel Confiscatie criminele goederen voor advies
  aan de Raad van State voorgelegd.81
  Procesafspraken
  Op het gebied van procesafspraken is het afgelopen
  halfjaar het nodige gebeurd en geschreven.82 In de praktijk blijkt dat procesafspraken onder andere een rol kunnen spelen in grote complexe zaken op het gebied van
  het financieel strafrecht. De witwaszaak Cymbal, die
  hieronder aan bod komt, vormt hier een voorbeeld van.83
  77
  
  78
  79
  80
  81
  
  82
  
  83
  
  Artikel 16 lid 2 MAR bepaalt dat iedere persoon die beroepshalve transacties met betrekking tot financiële instrumenten tot stand brengt of uitvoert, doeltreffende regelingen, systemen en procedures instelt voor de
  opsporing en melding van verdachte orders en transacties, en deze onderhoudt. Wanneer die persoon een redelijk vermoeden heeft dat een order of transactie met betrekking tot enigerlei financieel instrument, al dan
  niet op een handelsplatform geplaatst of uitgevoerd, mogelijk handel met
  voorwetenschap, marktmanipulatie of een poging tot handel met voorwetenschap of marktmanipulatie inhoudt, moet die persoon de bevoegde autoriteit daarvan onverwijld in kennis stellen.
  H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Eerste helft 2022’,
  TBS&H 2022, p. 257.
  H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Tweede helft 2021’,
  TBS&H 2022, p. 60.
  H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Eerste helft 2021’,
  TBS&H 2021, p. 281.
  ‘Crimineel vermogen harder aangepakt’, Rijksoverheid 25 november 2022,
  te raadplegen via: www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-justitieen-veiligheid/nieuws/2022/11/25/crimineel-vermogen-harder-aangepakt.
   Zie bijvoorbeeld V.J.C. de Bruijn, ‘Hoge Raad accepteert procesafspraken
  en geeft eerste kaders’, TBS&H 2022, p. 371-377; L.J.J. Peters, ‘Procesafspraken in strafzaken. Bespreking van actuele experimenten en in het bijzonder de vonnissen uit Limburg en Rotterdam’, NTS 2022/2; L.D. Lubrano, ‘Wettelijke normering van procesafspraken: noodzaak, nuttig of nodeloos?’, TS&O 2022/4/5; P.P.J. van der Meij, ‘De rafelranden van
  procesafspraken’, BSb 2022/4; J. Janssen & A.H.T. de Haas, ‘Overeenstemming en afstemming in het strafproces met oog voor ieders belangen. Een
  kwestie van doen’, BSb 2022/4; C.J.D. van den Hazel, A.S. van de Stouwe
  & M. Tiebosch, ‘Over procesafspraken en de zoektocht naar het gedeelde belang, BSb 2022/4.
  Hof Arnhem-Leeuwarden 2 december 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:10370
  en ECLI:NL:GHARL:2022:10371, maar zie bijvoorbeeld ook Rb. Overijssel 15 september 2022, ECLI:NL:RBOVE:2022:2611, een accijnsfraudezaak waarin procesafspraken werden toegestaan.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  Op dit moment ontbreekt een specifieke wettelijke regeling voor procesafspraken. Wel heeft de Hoge Raad op
  27 september 2022, naar aanleiding van een cassatie in
  het belang der wet,84 een kader geschetst waarbinnen
  procesafspraken gemaakt kunnen worden.85 Deze uitspraak heeft alleen betrekking op procesafspraken
  waarbij een gezamenlijk ‘afdoeningsvoorstel’ van het
  Openbaar Ministerie en de verdediging over de bewezenverklaring en/of de strafoplegging aan de strafrechter wordt voorgelegd. De Hoge Raad oordeelt dat
  procesafspraken tussen het Openbaar Ministerie en de
  verdediging toelaatbaar zijn indien de wettelijke regeling en de eisen van het recht op een eerlijk proces in
  acht worden genomen. Wel stelt de Hoge Raad dat de
  totstandkoming van procesafspraken geen afbreuk mag
  doen aan de eigen positie van de strafrechter.86 Indien
  het afdoeningsvoorstel tot een uitkomst zou leiden ‘die
  niet in redelijke verhouding staat tot de ernst van de zaak’,
  zal de strafrechter van het afdoeningsvoorstel moeten
  afwijken.87 Naar aanleiding van deze uitspraak heeft de
  minister van Veiligheid en Justitie aan de Tweede Kamer
  aangegeven dat deze uitspraak meegenomen zal worden
  bij de voorbereiding voor een OM-Aanwijzing over procesafspraken.88 De minister van Veiligheid en Justitie
  heeft eveneens aangegeven dat zij voornemens is in het
  nieuwe Wetboek van Strafvordering een regeling over
  procesafspraken op te nemen.89
  Het hof Arnhem-Leeuwarden is op 2 december 2022,90
  na een eerdere afwijzing van de rechtbank,91 akkoord
  gegaan met procesafspraken in de witwaszaak Cymbal.
   Volgens het hof was het ‘swipen’ van geld in Curaçao,
  waarbij vreemde valuta worden omgewisseld tegen bijvoorbeeld dollars via een creditcard, een algemeen bekend verdienmodel en werd het gedoogd door de centrale bank en plaatselijke banken.92 Ook achtte het hof van
  belang dat de belangen van de Belastingdienst en een
  benadeelde bank de procesafspraken niet in de weg
  stonden. Afsluitend nam het hof in overweging dat de
  verdachten volledig hadden meegewerkt en hiermee het
  Openbaar Ministerie hadden ondersteund bij het contacteren van de overige betrokken personen en organisaties.93
  
  84
  85
  86
  87
  88
  89
  90
  91
  92
  93
  
  Concl. A-G Bleichrodt, ECLI:NL:PHR:2022:566, bij HR 27 september 2022,
  ECLI:NL:HR:2022:1252.
  HR 27 september 2022, ECLI:NL:HR:2022:1252, r.o. 5.2.2.
  Ibid.
  Ibid.
  Kamerbrief van de minister van Justitie en Veiligheid, ‘Procesafspraken
  in strafzaken’, 26 oktober 2022.
  Ibid.
  Hof Arnhem-Leeuwarden 2 december 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:10370
  en ECLI:NL:GHARL:2022:10371.
  Rb. Overijssel 4 september 2019, ECLI:NL:RBOVE:2019:3103.
  Hof Arnhem-Leeuwarden 2 december 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:10370
  en ECLI:NL:GHARL:2022:10371.
  Ibid.
   TBS&H 2023 | nr. 1
  
  41
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Milieustrafrecht
  Verzorgd door mr. dr. I. Koopmans
  Recente ontwikkelingen
  Op het terrein van de verschillende rapporten waarover
  in de vorige edities is gerapporteerd, is wederom weinig
  te melden. Wel interessant is het advies van de Strategische milieukamer over de fraude- en bewuste-niet-naleef-risico’s van salderen. Dit is als bijlage gevoegd bij de
  kabinetsbrief aan de Tweede Kamer van 25 november 2022 over het stikstofbeleid. In het advies is de gevoeligheid voor fraude en andere vormen van bewuste
  niet-naleving bij salderen geanalyseerd door middel van
  een deskresearch naar openbare informatie over het instrument salderen. Niet onderzocht is of, en zo ja in welke mate, fraude en andere vormen van bewuste niet-naleving zich voordoen in de praktijk. De in het advies
  geconstateerde frauderisico’s zijn onder te verdelen in
  twee thema’s: ten eerste de verantwoordelijkheden van
  initiatiefnemers en bevoegde instanties en ten tweede
  de informatievoorziening over het instrument salderen
  en het gebruik van AERIUS hierbij.
  42
  
  Bij salderen zijn verschillende verantwoordelijkheden te
  onderscheiden voor zowel initiatiefnemers als bevoegde
  instanties. De initiatiefnemer bepaalt zelf op basis van
  een voortoetsing of het project significant negatieve effecten kan veroorzaken op Natura 2000-gebieden. Indien daar sprake van is kan de initiatiefnemer intern
  salderen of op basis van extern salderen een vergunning
  aanvragen, die door het bevoegd gezag wordt getoetst.
   In het advies signaleert de SMK met name frauderisico’s
  ten aanzien van het feit dat de initiatiefnemers zelf verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van de voortoetsing, de toepassing van intern salderen zonder toets
  door het bevoegd gezag en het aanleveren van gegevens
  en bewijsstukken voor een vergunningaanvraag op basis
  van extern salderen. Daarnaast ziet de SMK de gefragmenteerde verantwoordelijkheid voor de toepassing van
  het instrument extern salderen als een frauderisico.
  De minister acht deze risico’s echter niet zo groot, getuige zijn opmerking dat ten aanzien van de eigen verantwoordelijkheid voor correcte aanvragen ervan uitgegaan
  mag worden dat de initiatiefnemers dit zorgvuldig en
  naar waarheid doen. Hetzelfde geldt voor de toetsing
  door bevoegde instanties. Dit is natuurlijk een dooddoener van jewelste. Immers, als iedereen zijn aanvragen en
  belastingaangiften zorgvuldig en naar waarheid zou invullen, bestond er geen fraude. Het probleem is nu juist
  dat mensen dat niet doen en de huidige invulling van de
  salderingsregeling, waarbij er dus weinig of geen controle is, nodigt uit om te frauderen. Dat zien we immers
  op elk terrein waar dit soort of type regelgeving aan de
  orde is. Daar stapt de minister echter gemakshalve maar
  even overheen.
  Ten aanzien van het extern salderen merkt de SMK op
  dat nu de saldogever verantwoordelijk is voor het tijdig
  
  TBS&H 2023 | nr. 1
  
  beëindigen van de saldogevende activiteit daar een risico op (tijdelijke) toename van de stikstofuitstoot en -depositie op de loer ligt wanneer dit niet tijdig gebeurt.
   Ook dit risico acht de minister niet al te groot, aangezien dit risico wordt ondervangen doordat het bevoegd
  gezag de natuurvergunning van de saldogever intrekt of
  actualiseert wanneer de activiteit is beëindigd of gewijzigd. Bovendien wordt dit risico ook via toezicht en
  handhaving geadresseerd, aldus de minister. Ook dit
  wekt toch wel wat verbazing, indachtig de eerdergenoemde rapporten van de Commissie-Van Aartsen, de
  Rekenkamer en het CCV-rapport.94 Immers, uit die rapporten komt duidelijk naar voren dat de aanpak van milieucriminaliteit en overtredingen ontoereikend is en
  dat het slecht gesteld is met het stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving.
  Met andere woorden kan de conclusie zijn dat de risico’s
  op fraude inderdaad groot zijn en dat de overheid die
  risico’s aanvaardbaar acht en niet van plan is daar iets
  aan te doen. Maar gelet op het feit dat ook de eerdergenoemde rapporten niet tot enige ‘sense of urgency’ hebben geleid bij onze overheid, verbaast dat niet.
   Rechtspraak
  Gelukkig hebben we de rechtspraak nog. Daar gebeuren
  soms wel opmerkelijke dingen. In het oog springend was
  de recente veroordeling van de bestuurders van een van
  de grootste mestadviesbureau Nederland wegens onder
  meer deelname aan een criminele organisatie. De bestuurders zochten samen met agrarische bedrijven naar
  manieren om te veel uitgereden mest op papier te laten
  verdwijnen. Daartoe werden op grote schaal documenten vervalst. Soms werden daarbij data vervalst, ook
  werd op een bouwtekening de inhoudsmaat van een
  mestsilo aangepast. Daarnaast werd er creatief omgegaan met ongebruikte percelen die werden uitgegeven
  als waren ze in gebruik met het doel meer mest te kunnen uitrijden. Soms behoorden die percelen niet eens
  toe aan het desbetreffende bedrijf. En op geen enkel moment werd er rekening gehouden met het milieu, aldus
  de rechtbank. Aangezien de wetsovertredingen zo stelselmatig waren, was er volgens de rechtbank sprake van
  een criminele organisatie, hoewel het adviesbureau ook
  wel legale activiteiten ontplooide. Echter, ‘er is over de
  loop van vele jaren een bedrijfscultuur gecreëerd. Er wordt
  meegedacht met de klant, maar niet gericht op het naleven
  van de geldende wet- en regelgeving. Het meedenken met de
  klant betekende het overtreden van de wet door middel van
  valsheid in geschrifte’, zo stelt de rechtbank in haar vonnis.95
  Een andere vermeldenswaardige uitspraak is die van het
  hof Den Haag, zitting houdende te Amsterdam op 25 oktober 2022.96 In die zaak ging het om het feitelijk lei-
  
  94
  
  95
  96
  
  ‘De markt de baas, CCV rapport, 16 september 2019, Om de leefomgeving, Cie Van Aartsen 4 maart 2021, Handhaven in het duister’, Algemene Rekenkamer, 30 juni 2021.
  Rb. Oost-Brabant 20 december 2022, ECLI:NL:RBOBR:2022:5549.
  Hof Amsterdam 25 oktober 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:3037.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  dinggeven aan het laden van een ketel- en/of tankwagen
  (wagon) met methanol in strijd met de vergunning en de
  interne procedures. In casu kon door een storing in het
  computersysteem de wagon niet worden geladen door
  middel van een laadarm met een overvulbeveiliging.
  Vervolgens is de wagon handmatig geladen met slangen.
  Tijdens het vullen van de wagon met de slangen is te
  veel methanol in de wagon gepompt, waardoor methanol in de lekbak onder de wagon terecht is gekomen.
  Deze gemorste methanol is via de waterzuiveringsinstallatie afgevoerd. Het niet lekvrij laden van de wagon
  en het niet gebruiken van een laadarm met overvulbeveiliging was in strijd met de vergunningvoorschriften.
  De verdachte was ten tijde van het incident werkzaam
  als wachtchef en in die functie leidinggevende van de
  operators, die het operationele werk uitvoerden. Hij
  werd verzocht om, gelet op de niet werkende computer,
  te helpen bij de belading van de wagon in het bedrijf.
   Zoals gezegd was het voorgeschreven om aldaar te beladen met laadarmen met overvulbeveiliging. Tijdens het
  overleg hierover heeft de verdachte voorgesteld de wagon, nu er niet geladen kon worden met de laadarmen,
  met behulp van slangen te beladen. Ondanks tegenstand van enkele operators, die aan de verdachte en terminal manager te kennen gaven dat deze manier van
  beladen buiten alle beveiligingen om met gevaar voor
  vrijkomende dampen en explosie niet veilig was, heeft
  de terminal manager de opdracht gegeven om alles in
  gereedheid te brengen voor het beladen van de wagon
  met slangen. Gelet op zijn functie wist de verdachte, althans had hij moeten weten, zeker na de waarschuwingen van zijn operators, dat het op deze manier beladen
  van de wagon in strijd was met de vergunningvoorschriften. De belading met behulp van slangen heeft
  vervolgens in het bijzijn van de verdachte plaatsgevonden. Hierbij is de belading niet automatisch gestopt. De
  overvulbeveiliging werkte niet, omdat de in de vergunning voorgeschreven laadarm niet werd gebruikt. De
  wagon is uiteindelijk overgelopen en er is methanol gelekt. Weliswaar is de methanol in eerste instantie opgevangen in een lekbak, maar uiteindelijk is deze via de
  afvalwaterzuiveringsinstallatie afgebroken en in het riool geloosd.
   Door de verdediging worden verschillende niet-ontvankelijkheidsverweren gevoerd, waarbij met name het verweer met betrekking tot het verbod van willekeur / strijd
  met het gelijkheidsbeginsel alsook strijd met de aanwijzing handhaving milieurecht interessant zijn. Ten aanzien van het eerste verweer overweegt het hof dat de
  vervolgingsbeslissing van het Openbaar Ministerie
  slechts in zeer beperkte mate inhoudelijk door de rechter mag worden getoetst, in die zin dat slechts in uitzonderlijke gevallen plaats is voor een niet-ontvankelijkheidsverklaring van de officier van justitie in de
  vervolging op de grond dat het instellen of voortzetten
  van die vervolging onverenigbaar is met de beginselen
  van een goede procesorde. Naast het geval dat bij de verdachte het gerechtvaardigde vertrouwen is gewekt dat
  
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  hij niet (verder) zal worden vervolgd, doet zo’n geval
  zich voor wanneer de vervolging wordt ingesteld of
  voortgezet terwijl geen redelijk handelend lid van het
  Openbaar Ministerie heeft kunnen oordelen dat met
  (voortzetting van) de vervolging enig door strafrechtelijke handhaving beschermd belang gediend kan zijn. In
  het geval van een zodanige, aperte onevenredigheid van
  de vervolgingsbeslissing is de (verdere) vervolging onverenigbaar met het verbod van willekeur.
   ‘Hiervan is naar het oordeel van het Hof in het onderhavige geval niet gebleken. Het openbaar ministerie heeft
  in zijn afwegingen betrokken dat de rechtspersoon kort
  voordien strafrechtelijk voor soortgelijke feiten is vervolgd en daarvoor een zware straf opgelegd heeft gekregen, terwijl in de visie van het openbaar ministerie
  verdachte tegen de uitdrukkelijke wens van andere
  werknemers in, opdracht tot het plegen van de milieuovertreding heeft gegeven. Het openbaar ministerie
  heeft naar het oordeel van het hof dan ook in redelijkheid tot de beslissing kunnen komen de verdachte en
  niet de vennootschap te vervolgen. De aan de medeverdachte ten laste gelegde feiten zijn verjaard, hetgeen
  heeft geleid tot de intrekking van het hoger beroep tegen
  die verdachte.’
  Voorts blijkt niet dat in casu in strijd is gehandeld met
  de destijds geldende Aanwijzing handhaving milieurecht. Ingevolge de Aanwijzing dient het strafrecht in
  hoofdzaak te worden ingezet bij overtreding van kernbepalingen, zijnde bepalingen die binnen de regeling of
  vergunning waarvan zij deel uitmaken de kern vormen
  van de bescherming van de belangen waartoe die regeling of vergunning behoort. Het hof overweegt dat:
  ‘voor wat betreft de vraag of het openbaar ministerie op
  grond van de Aanwijzing tot vervolging had mogen overgaan, uitgangspunt vormt het moment dat is besloten
  tot vervolging. Het tenlastegelegde feit 5 is opgenomen
  in de als bijlage 1 bij de Aanwijzing opgenomen lijst met
  kernbepalingen en betreft derhalve een zogenaamde
  kernbepaling. Zoals hiervoor reeds overwogen, heeft het
  openbaar ministerie in zijn afwegingen betrokken dat de
  rechtspersoon kort voordien strafrechtelijk voor soortgelijke feiten is vervolgd en daarvoor een zware straf opgelegd heeft gekregen, terwijl in de visie van het openbaar ministerie verdachte tegen de uitdrukkelijke wens
  van andere werknemers in opdracht tot het plegen van
  de milieuovertreding heeft gegeven.’
  Gelet hierop komt het hof tot de conclusie dat de in de
  Aanwijzing opgenomen uitzondering voor vervolging
  bij overtreding van een kernbepaling zich hier niet voordoet en het Openbaar Ministerie derhalve niet in strijd
  heeft gehandeld met de Aanwijzing door tot vervolging
  van de verdachte over te gaan.
   Daar waar verdachte door de rechtbank Rotterdam eerder was vrijgesproken komt het hof wel tot een bewezenverklaring. Daarbij overweegt het hof dat:
  
  TBS&H 2023 | nr. 1
  
  43
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  44
  
  ‘pas nadat is vastgesteld dat de verboden gedragingen
  aan de rechtspersoon kunnen worden toegerekend en
  kan worden vastgesteld dat rechtspersoon de desbetreffende handelingen opzettelijk heeft verricht, aan de orde
  komt of kan worden bewezen dat de verdachte daaraan
  feitelijke leiding heeft gegeven. Bij de beoordeling daarvan dient niet uitsluitend te worden betrokken de juridische positie, maar ook de feitelijke positie van de verdachte bij de rechtspersoon en het gedrag dat de
  verdachte heeft vertoond of nagelaten op grond waarvan hij geacht moet worden aan die verboden gedraging
  feitelijke leiding te hebben gegeven. De rechtspersoon in
  casu is een bedrijf dat zich ten tijde van de tenlastegelegde feiten bezighield met de opslag en het transport
  van chemicaliën. Hieronder viel ook het beladen van onder andere (trein)wagons. Het beladen van de wagon
  met methanol op 14 oktober 2009 valt daarmee in de
  sfeer van de rechtspersoon. Bij het beladen van wagons
  diende te worden voldaan aan de regels opgenomen in
  de aan de rechtspersoon afgegeven milieuvergunning,
  maar ook aan de eigen werkinstructies van de rechtspersoon. Uit het dossier en het verhandelde ter terechtzitting blijkt dat op het moment dat op 14 oktober 2009
  de beladingscomputer niet werkte door en hierop geacteerd moest worden. De methanol moest immers zo snel
  mogelijk in de wagon worden geladen zodat deze kon
  vertrekken naar de klant. Uiteindelijk werd gekozen voor
  een oplossing die in strijd was met de afgegeven milieuvergunning en de eigen werkinstructies van het bedrijf.
   Door op deze wijze te handelen heeft het bedrijf opzettelijk de vergunningvoorschriften overtreden.
   De verdachte was ten tijde van het incident werkzaam
  als wachtchef en in die functie leidinggevende van de
  operators, die het operationele werk uitvoerden. Hij
  werd verzocht om, gelet op de niet werkende computer,
  te helpen bij de belading van de wagon. Voorgeschreven
  was om aldaar te beladen met laadarmen met overvulbeveiliging. Tijdens het overleg hierover heeft de verdachte voorgesteld de wagon met behulp van slangen te
  beladen. Ondanks tegenstand van enkele operators, die
  aan de verdachte en terminal manager te kennen gaven
  dat deze manier van beladen buiten alle beveiligingen
  om met gevaar voor vrijkomende dampen en explosie
  niet veilig was, heeft de terminal manager de opdracht
  gegeven om alles in gereedheid te brengen voor het beladen van de wagon met slangen. Gelet op zijn functie wist
  de verdachte, althans had hij moeten weten, zeker na de
  waarschuwingen van zijn operators, dat het op deze
  manier beladen van de wagon in strijd was met de vergunningvoorschriften. De belading met behulp van slangen heeft vervolgens in het bijzijn van de verdachte
  plaatsgevonden. Hierbij is de belading niet automatisch
  gestopt. De overvulbeveiliging werkte niet omdat de in
  de vergunning voorgeschreven laadarm niet werd gebruikt. De wagon is uiteindelijk overgelopen en methanol is gelekt. Weliswaar is de methanol in eerste instantie opgevangen in een lekbak, maar uiteindelijk is
  deze via de afvalwaterzuiveringsinstallatie afgebroken
  en in het riool geloosd. Gelet op de gedragingen van de
  TBS&H 2023 | nr. 1
  
  verdachte en zijn positie binnen het bedrijf kan wettig en
  overtuigend worden bewezen dat de verdachte feitelijk
  leiding heeft gegeven aan het opzettelijk overtreden van
  de vergunningsvoorschriften 20.9, 20.11 en 20.16 door
  de rechtspersoon.’
  Het mooie aan deze uitspraak is dat het hof stap voor
  stap de drijfmestcriteria ten aanzien van het daderschap
  van de rechtspersoon afloopt, om vervolgens pas daarna
  invulling te geven aan het feitelijk leidinggeven.
   Ten slotte is er nog een uitspraak van de rechtbank Rotterdam waarbij de strafmaatoverwegingen mij opvielen.
  In casu ging het om een EVOA-overtreding inzake de illegale overbrenging van afvalstoffen, in casu naar Nigeria, waarbij de verdachte via zijn onderneming een
  MAN-truck, waarin zich een afgedankte en gebruikte
  bestelbus van het merk Nissan, een afgedankte personenauto van het merk Honda Civic, een accu voor een
  personenauto en televisietoestellen bevonden, heeft
  willen exporteren. De Honda Civic had geen achterruit,
  was volgestopt met elektrische toestellen en lag op zijn
  zijkant in de oude Nissan bestelbus. Daarnaast heeft
  verdachte een Volvotruck, geladen met 68 gebruikte
  koelkasten en diepvriezers, waarvan zeven met een
  afgeknipte kabel, willen exporteren. Er waren van de
  elektrische en elektronische apparaten uit beide bovengenoemde transporten geen geldige test- of controlerapporten aanwezig waaruit de functionaliteit van deze
  goederen bleek.
   De rechtbank komt tot een bewezenverklaring van de
  tenlastegelegde feiten en overweegt ten aanzien van de
  strafmaat: ‘gelet op de ernst van de feiten is in beginsel de
  oplegging van een onvoorwaardelijke geldboete een passende sanctie. De rechtbank ziet hiervan af op grond van de
  persoonlijke omstandigheden van de verdachte.’
  In casu ging het om een first offender, maar belangrijker
  is dat de verdachte financieel zwaar is getroffen door de
  gevolgen van de bewezenverklaarde strafbare feiten en
  bestuurlijke interventie. De kosten in verband met de
  retourzendingen van beide transporten zijn aan hem
  doorbelast. Verder is de verdachte zijn onderneming
  kwijtgeraakt en is hij achtergebleven met flinke schulden. Echter, wat mij betreft is met name de overweging
  dat ‘het de rechtbank ter terechtzitting gebleken dat de verdachte onvoldoende in staat is geweest de complexe milieuwetgeving omtrent het overbrengen van afvalstoffen te
  doorgronden en dat zijn handelen niet zo zeer ingegeven
  lijkt te zijn door verkeerde intenties, maar dat dit voortkwam uit een tekort aan kennis en inzicht’, opmerkelijk.
  Het is eigenlijk een beetje een omgekeerde ‘garantenstellung’ en dat kom je niet zo heel vaak tegen. Vervolgens legt de rechtbank een voorwaardelijk geldboete op
  omdat die er tevens toe dient de verdachte er in de toekomst van te weerhouden om opnieuw strafbare feiten
  te plegen.97
  
  97
  
  Rb. Rotterdam 8 december 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:11221.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Omkoping
  Verzorgd door mr. J. Boonstra
  Inleiding
  Het afgelopen halfjaar heeft zich het nodige voorgedaan
  op het gebied van corruptie. In dit onderdeel van de kroniek wordt achtereenvolgens ingegaan op de volgende
  onderwerpen: (i) ambtelijke corruptie; (ii) schending
  ambtsgeheim; (iii) Belastingdienst; (iv) Isala; (v) Vanguard; (vi) OPL245-zaak; (vii) verschoningsrecht; (viii)
  interne onderzoeken; (ix) klokkenluidersbescherming;
  en (x) varia aan wetgeving.
  Ambtelijke corruptie
  Qua ambtelijke corruptie in Nederland lijkt het, als je de
  rechtspraak grondig in de gaten houdt, schering en inslag. Het afgelopen halfjaar speelden er tal van zaken
  met een groot aantal veroordelingen als uitkomst.
  Tegen een voormalige werkvoorbereider bij de gemeente Amsterdam is door het Openbaar Ministerie begin
  augustus een gevangenisstraf van zeven maanden geeist.98 De man zou zich jarenlang door aannemers hebben laten ‘trakteren’ en vertrouwelijke informatie hebben gedeeld. Volgens het Openbaar Ministerie heeft hij
  zichzelf en zijn omgeving voor meer dan € 80.000 verrijkt. Het onderzoek is gestart na een TCI-tip in 2015.
   Ruim een jaar later kwamen ook anonieme brieven bij
  de Rijksrecherche binnen met informatie over corrupte
  ambtenaren.99
  Deze en andere TCI-informatie heeft ook geleid tot de
  veroordeling van ambtenaar van de gemeente Amsterdam die in drie jaar tijd bijna € 13.000 aan giften had
  aangenomen van aannemers, die als doel hadden om
  met hun bedrijven een voorkeursbehandeling te krijgen
  bij het verstrekken van werk bij de gemeente Amsterdam.100 De verdachte is veroordeeld tot een taakstraf
  van 180 uur, waarvan 60 uur voorwaardelijk. Interessant
  aan deze uitspraak is dat de rechtbank ingaat op het juridisch kader van passieve ambtelijke omkoping en de
  wetswijziging per 1 januari 2015 op dit vlak. De ten laste
  gelegde feiten 1 en 2 bestrijken namelijk de periode
  1 april 2013 tot en met 8 maart 2016. Voor 1 januari 2015
  was passieve ambtelijke omkoping geregeld in artikel 362 en 363 Sr, waarbij artikel 362 Sr het oog had op
  doen of nalaten van de ambtenaar zonder daarbij in
  strijd met zijn plicht te handelen en artikel 363 Sr op
  doen of nalaten in strijd met zijn plicht. Omdat dit onderscheid in de rechtspraak weinig betekenis had, is het
  per 1 januari 2015 uit de wet gehaald. Daarnaast zijn per
  1 januari 2015 de strafmaxima voor ambtelijke omkoping verhoogd.
  www.om.nl/actueel/nieuws/2022/08/03/zeven-maanden-geeist-tegenvan-corruptie-verdachte-oud-ambtenaar.
  99 www.om.nl/actueel/nieuws/2022/08/03/zeven-maanden-geeist-tegenvan-corruptie-verdachte-oud-ambtenaar.
  100 Rb. Amsterdam 20 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:6003.
   De rechtbank Noord-Holland101 heeft in september 2022
  een man veroordeeld voor het aannemen van giften. Dat
  gebeurde toen hij als ambtenaar bij de gemeente Bergen
  werkte. De man krijgt een taakstraf van 200 uur opgelegd. Daarnaast is een ontnemingsvordering toegekend
  tot een bedrag van ruim € 35.000. De verdachte was
  werkzaam als projectleider bij de gemeente Bergen. Tijdens een project is hij bevriend geraakt met de directeur
  van een bepaalde vennootschap. Van deze leende de
  verdachte, voor de aankoop van zijn woning, een geldbedrag tegen zeer gunstige voorwaarden. Het rentepercentage lag lager dan het destijds gemiddelde rentepercentage voor langlopende leningen en werd halverwege
  de looptijd met terugwerkende kracht gehalveerd (van
  4% naar 2%). Jarenlang hoefde de verdachte ook geen
  rente en aflossingen te betalen. De vennootschap heeft
  na het verstrekken van de hypothecaire geldlening een
  grondpositie aangekocht in een van de projecten die de
  verdachte begeleidde. De rechtbank oordeelt dat de verdachte door het sluiten van de hypothecaire geldlening
  giften (een voordelig rentepercentage en uitgestelde aflossingen en rentebetalingen) en een dienst (de lening)
  heeft aangenomen. De verdachte heeft hiervan voordeel
  gehad. Er is overigens geen bewijs dat de vennootschap
  een concrete tegenprestatie van de verdachte heeft verlangd of dat deze daadwerkelijk door de verdachte is bevoordeeld in een van de projecten.
   Een zaak waarin wel de ruilrelatie duidelijk is geworden,
  is een zaak waarin drie voormalig medewerkers van de
  gemeente Amsterdam zijn veroordeeld voor ambtelijke
  corruptie.102 Een van de verdachten, een 56-jarige man,
  verkreeg in minder dan vier jaar tijd meer dan € 65.000
  voordeel via verschillende aannemers. Het doel hiervan
  was om een voorkeursbehandeling te krijgen bij de vergunning van gemeentelijke opdrachten. Zo liet hij op
  kosten van verschillende aannemers onder meer de woning van zijn partner verbouwen. Ook accepteerde hij
  kostbare luxegoederen zoals televisies, een Rolex en een
  Apple Watch, en liet hij zich fêteren. Als tegenprestatie
  bevoordeelde hij de bedrijven ook daadwerkelijk. Alle
  drie de verdachten worden veroordeeld tot geldboetes
  plus terugbetalen van het verkregen voordeel.
  Schending ambtsgeheim
  Schending van ambtsgeheimen gaat vaak hand in hand
  met ambtelijke omkoping, aangezien het in veel gevallen gaat om ambtenaren die een tegenprestatie in het
  vooruitzicht wordt gesteld in ruil voor informatie. Ook
  het afgelopen halfjaar kwamen de nodige zaken hierover voorbij.
  Zo is een politieambtenaar door de rechtbank Overijssel
  veroordeeld tot een gevangenisstraf van dertig maanden voor schending van zijn ambtsgeheim, ambtelijke
  omkoping en computervredebreuk. Hij zocht twee jaar
  
  98
  
  doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  101 Rb. Noord-Holland 28 september 2022, ECLI:NL:RBNHO:2022:8602 en
  ECLI:NL:RBNHO:2022:8603.
  102 Rb. Amsterdam 10 oktober 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5709, ECLI:NL:
  RBAMS:2022:5710 en ECLI:NL:RBAMS:2022:5711.
   TBS&H 2023 | nr. 1
  
  45
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  lang veelvuldig informatie op over specifieke personen
  en kentekens in de politiesystemen. Tegen betaling
  deelde hij deze informatie vervolgens met een of meer
  personen die hij kende van vroeger. Degene die de politieambtenaar giften en/of geldbedragen zou hebben geboden in ruil voor informatie, is vrijgesproken. Volgens
  de rechtbank was er onvoldoende bewijs in het dossier
  voor een veroordeling.103
  
  46
  
  Dit soort zaken, waarbij politieambtenaren worden vervolgd na het raadplegen van de systemen en delen van
  informatie daaruit, spelen veelvuldig. Vaak vallen daarin
  weinig kansrijke verweren te voeren. Uitzondering is de
  zaak waarin de rechtbank Gelderland uitspraak deed op
  15 november 2022.104 De verdachte in deze zaak betreft
  ook een politieambtenaar die werd vervolgd na het
  raadplegen van de politiesystemen. Wat was echter het
  geval: de verdachte deed dit op verzoek van het Team
  Criminele Inlichtingen van de politie (TCI). De verdachte was benaderd door het TCI met de vraag of hij informatie kon verstrekken over de criminele activiteiten in
  Culemborg. Hem werd gevraagd om alert te zijn en de
  politie in te lichten als hij opmerkelijke zaken aantrof.
   Om die reden heeft verdachte vaker het systeem geraadpleegd om verbanden te kunnen leggen tussen personen
  en incidenten. Dat de TCI, dan wel een andere afdeling
  van de Politie Eenheid Oost-Nederland, hem dit heeft
  gevraagd blijkt ook uit e-mailberichten die de verdachte
  voorafgaand aan de zitting heeft ingebracht en die door
  de rechtbank aan het dossier zijn toegevoegd. De rechtbank past het door de Hoge Raad gegeven kader105 toe
  voor beantwoording van de vraag of sprake is van schending van het ambtsgeheim. In deze zaak komt de rechtbank tot de conclusie dat niet kan worden bewezen dat
  de verdachte politie-informatie heeft gedeeld met onbevoegde derden en hij wordt dan ook vrijgesproken.
  Overigens is het volgens de Hoge Raad106 niet aan de
  strafrechter om te beoordelen of de in artikel 272 Sr bedoelde geheimhoudingsplicht terecht aan een verdachte is opgelegd. In deze zaak ging het om een veroordeling wegens schending van het ambtsgeheim door een
  gemeenteraadslid die stukken die haar onder geheimhouding zijn verstrekt door college van burgemeester en
  wethouders, opzettelijk openbaar heeft gemaakt op een
  door haar georganiseerde (pers)bijeenkomst en deze
  vervolgens op website van politieke partij heeft geplaatst. Volgens de Hoge Raad is de taak van de strafrechter beperkt tot onderzoek van de vraag of de aan
  verdachte opgelegde geheimhoudingsplicht formeel in
  overeenstemming is met de wettelijke regeling waarop
  de geheimhoudingsplicht is gebaseerd. Aangevoerd
  werd door de verdediging en geklaagd in cassatie dat het
  besluit van het college van burgemeester en wethouders
  
  103 Rb. Overijssel 19 juli 2022, ECLI:NL:RBOVE:2022:2065, ECLI:NL:RBOVE:
  2022:2066 en ECLI:NL:RBOVE:2022:2068.
  104 Rb. Gelderland 15 november 2022, ECLI:NL:RBGEL:2021:6094.
  105 Vgl. HR 7 april 2020, ECLI:NL:HR:2020:523.
  106 HR 12 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:1073.
  TBS&H 2023 | nr. 1
  
  tot oplegging van een geheimhoudingsplicht aan de
  verdachte niet rechtsgeldig tot stand was gekomen.
   Een uitspraak van het hof Den Haag van 23 juni 2022107
  gaat over de wijze van verstrekken van geheime informatie. Aangevoerd was dat uit de bewijsmiddelen niet
  volgt op welke wijze de door verdachte verkregen informatie is gedeeld en dat dit in de weg staat aan een bewezenverklaring. Geoordeeld wordt dat voor de schending
  van het ambtsgeheim niet relevant is hoe geheime gegevens zijn verstrekt. De zaak gaat over een politieambtenaar die wordt veroordeeld voor het delen van politie-informatie met een derde. Volgens het hof volgt uit
  de wetsgeschiedenis dat het schenden van een geheim,
  in de zin van artikel 272 Sr, moet worden uitgelegd als
  het verstrekken van geheime gegevens aan een ander,
  die tot kennisneming daarvan onbevoegd is. De wijze
  waarop dat is geschied, is daarbij niet relevant.
  Belastingdienst
  Het aantal corruptiezaken met betrokkenheid van medewerkers van de Belastingdienst rechtvaardigt een
  aparte bespreking.
  Allereerst is tijdens de zomer bekend geworden108 dat de
  Rijksrecherche een ambtenaar van de Belastingdienst
  heeft aangehouden op verdenking van ambtelijke corruptie, computervredebreuk, valsheid in geschrifte,
  schending van zijn geheimhoudingsplicht en witwassen. Het onderzoek is gestart naar aanleiding van onderschepte cryptoberichten van berichtendienst SKY-ECC.
  Daaruit ontstond het vermoeden dat de verdachte tegen
  betaling informatie uit systemen van de Belastingdienst
  opvroeg en leverde. De verdachte is niet alleen in bewaring gesteld, aan hem zijn ook alle beperkingen opgelegd.
   In een andere zaak zijn in september in de rechtbank
  Overijssel gevangenisstraffen van 24 en achttien maanden geëist tegen twee voormalig medewerkers van de
  Belastingdienst.109 Het Openbaar Ministerie verdenkt
  ook hen van schending van het ambtsgeheim en het plegen van computervredebreuk. Het Openbaar Ministerie
  eiste voor beiden ook een verbod om de functie als ambtenaar te bekleden voor de duur van vijf jaar. Een van de
  verdachten wordt bovendien ambtelijke corruptie verweten, omdat hij vergoedingen ontving voor de verstrekte vertrouwelijke informatie. Ook dit strafrechtelijk
  onderzoek is gestart naar aanleiding van ontsleutelde
  berichten, in dit geval die uit Encrochat. De verdachten
  raadpleegden de systemen voor kentekens en bijbehorende gegevens – zoals tenaamstellingen, naam, adres
  en automerk – te verstrekken aan niet-gerechtigde derden.
  107 Hof Den Haag 23 juni 2022, ECLI:NL:GHDHA:2022:1063.
  108 www.om.nl/actueel/nieuws/2022/07/14/ambtenaar-belastingdienstaangehouden-in-corruptieonderzoek.
  109 www.om.nl/actueel/nieuws/2022/09/13/strafeisen-24-en-18-maandengevangenisstraf-tegen-twee-voormalig-medewerkers-belastingdienst.
   doi: 10.5553/TBSenH/229567002023009001005
  
  Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  De vraag die opkomt is hoe het kan zijn dat dit misbruik
  (pas) naar voren is gekomen bij het ontcijferen van de
  ontsleutelde berichten. Het NRC meldde110 op basis van
  ‘goed ingevoerde bronnen bij betrokken overheidsdiensten’
  dat de computersystemen van de Belastingdienst niet
  goed bijhouden welke informatie door medewerkers
  wordt opgevraagd. Dat maakt het lastig om te achterhalen welke informatie door corrupt personeel wordt opgezocht voor criminelen. Volgens de krant bemoeilijken
  technische beperkingen onderzoek naar corruptie binnen de Belastingdienst. Dit nieuwsbericht leidde tot het
  stellen van Kamervragen.111 Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst) probeert in
  antwoord hierop het beeld weg te nemen dat er bij de
  Belastingdienst sprake zou zijn van één grote databank
  waarin alle informatie over alle burgers en alle bedrijven
  terug te vinden is. De staatssecretaris gaat ook nader in
  op wat er wordt gedaan om misbruik en corruptie binnen de Belastingdienst te voorkomen. Hoewel corruptie
  nooit volledig voorkomen kan worden, wordt dit zo veel
  als mogelijk beperkt. Binnen de Belastingdienst is veel
  aandacht voor integriteit. Niet erg bemoedigende woorden wat mij betreft.
  In 2021 zijn bij de Belastingdienst in totaal elf (vermoedelijke) integriteitsschendingen geregistreerd die betrekking hebben op het ongeoorloofd raadplegen van
  systemen. In zeven gevallen is na onderzoek komen vast
  te staan dat sprake was van een integriteitsschending.
  In een van deze gevallen heeft een veroordeling plaatsgevonden wegens onder andere ambtelijke omkoping.
  De vraag is echter of dit slechts het topje van de ijsberg
  is.
  