text: Maar I O. Nd. antwoordde, daarom, omdat de pinang niet
  gevallen is, als gij mij uit dit boomhuisje doet nederdalen,
  moet er iets zijn om er mij mee te doen nederdalen.
  En I R. K. antwoordde: wacht maar, over drie dagen zal
  ik u naar beneden doen dalen. En I O. Nd. antwoordde terug:
  daarom laat ons wachten , opdat de slaven de karbauwen gaan
  opdrijven. En I R. K. zond ze heen: een jongen man, twee
  ouden, één familie-hoofd: ga de karbauwen opdrijven, zeide
  zij tot hen.
  Er was nu één karbouw, welke zeer wild was. Toen men ze
  nu opdreef op den weg, kwam men in de beneden-tuinen. De
  ééne karbauw nu was wild, hij wilde met alle geweld terugkeeren, hij ging al sneller en sneller, en hij stak den ccnen
  ouden man, hij stierf. En de metgezellen van den ouden man ,
  staken nu den karbauw, zij doodden hem in de beneden-tuinen
  en lieten hem daar liggen; en de andere karbauwen dreven zij
  nu naar boven in de kampong.
  Toen men daar gekomen was, dreef men ze in de omheining.
  En I R. K. zeide: vader, waar is toch grootvader, de eene ?
  Maar 't familie-hoofd antwoordde: hij heeft bestegen den eencn
  karbauw: ik ga naar 't schimmen-rijk, zeide hij.
  En I R. K. antwoordde: vader, spreek de waarheid! scherts
  niet met mij. Toen antwoordde 't familie-hoofd: de karbauw
  heeft hem zooeven gestoken in de beneden-tuinen.
  En I R. K. antwoordde: waar is de karbauw, welke hem
  gestoken heeft? 't Familie-hoofd antwoordde: wij hebben hem
  doodgestoken beneden in de tuinen om den oude te begeleiden
  naar 't hiernamaals. Toen antwoordde I R. K.: ga hem halen
  den oude, breng hem hier in de kampong, dan zullen wij hem
  begraven.
   Men ging hem halen en bracht hem in de kampong. Toen
  men hem begraven had, zeide I R. K.: de karbauw daar in
  de beneden-tuinen, laat hem maar liggen, dat hem opete
  
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  150
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  kraaien, roofvogels, allerlei gevogelte, laat hem , dat ze hem
  op maken.
  Toen zeide 't familie-hoofd: wanneer moet men gaan verzamelen, zegt gij, Ramboe Kahi? En I R. K. antwoordde:
  straks bij 't kouder worden van de zon, als ze zoo hoog is als
  een klapperboom; laat vier menschen gaan verzamelen alle
  degenen welke gekomen zijn om vroeger den pinang om te
  hakken, gaat bij allen aan.
  En die vier menschen gingen heen. Toen zij den volgenden
  morgen teruggekeerd waren: de te samen geroepen menschen
  komen er aan, zeiden zij. En I R. K. beval de menschen in
  die kampong, de vrouwen alleenlijk, en zij zeide: komt gij
  allen ; gij allen brengt naar beneden op 't plein de rijst uit de
  groote zakken ; brengt te samen al de rijstblokken , de stampers,
  groote wannen, kleine wannen , manden, manden met deksel,
  offer-manden. En I R. K. zeide: stampt vlug de rijst, morgen
  vroeg zullen wij laten nederdalen den grooten vorst, die uit den
  hemel teruggekeerd is.
  En al de menschen stampten rijst; toen men klaar was met
  stampen, deed men 't in de offer-manden, 12 offer-manden;
  toen men 't er in gegoten had, deed men 't deksel er op en
  keerde ze om. Toen men ze allen omgekeerd neergezet had,
  bracht men ze naar boven op den grooten vloer, juist vóór
  den offer-paal.
   Tfcen zeide I R. K.: gaat en verzamelt mij brandhout, om
  er morgen ochtend heel vroeg mee te stoken.
  Toen men teruggekeerd was van 't hout sprokkelen, was 't
  reeds avond, 's Morgens heel vroeg opgestaan, zette men de
  offerpotten op 't vuur, dat waren nu groote potten.
  Toen 't heelemaal licht was geworden, de zon halverwege
  gestegen was, waren alle menschen gekomen, allen waren voltallig.
  En I R. K. zeide: familie-hoofd, kom eens hier. En dat
  familie-hoofd stond op en ging naar haar toe. Toen zeide I R. K.:
  vader, gaat daarheen, aan de overzijde van den grooten vloer,
  kijk gij zelf naar iemand, die zal bidden. En 't familie-hoofd
  ging naar de overzijde van den grooten vloer en keek naar een
  ouden man, die kon bidden. Vervolgens zeide 't familie-hoofd:
  Ramboe Kahi, geef sirih voor den Marapoe, hij is er, die op
  zich neemt te bidden.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCUE VERHALEN.
  151
  
  Toen men gebeden had, slachtte men karbauwen, dertien
  stuks.
  Toen men ze geslacht had, hakte men ze open, en men
  bezag de levers van die karbauwen, welke geslacht waren;
  vervolgens zeide 't familie-hoofd: de levers der karbauwen zijn
  goed, Ramboe Kahi, zeide hij tot haar. En I R. K. antwoordde:
  als 't zoo maar is, dat de levers der karbauwen goed zijn.
  Toen riep I R. K., I. C). Xd., haar broeder en zijn vrouw.
   En zij gingen naar haar toe ginds in de kamer, tegenover
  de plaats der vrouwen. Toen zeide I R. K.: mijn broeder, er
  is niemand, die uw vrouw evenaart, er is niemand, die haar
  in schoonheid nabij komt. En I O. Xd. antwoordde: zoo is 't
  werkelijk, mijn vrouw, is geen mensch van hier, 't is iemand
  uit den hemel toch.
  Toen nu al de rijst gaar was en 't vleesch, zeide het familiehoofd: Ramboe Kahi, schep maar op. En I R. K. schepte op
  en zij zeide: tel eens hoeveel menschen er verzameld zijn. Toen
  zeide 't familie-hoofd: ik zal ze wel tellen. En hij telde ze;
  toen hij ze geteld had, zeide hij: Ramboe Kahi, er zijn er
  driehonderd drie en tachtig. En I R. K. antwoordde: 't is maar,
  dat wij 't weten.
  Toen zij klaar was met opscheppen, reikte zij eerst over de
  offer-rijst, vier stel mandjes. Toen zij nu aangereikt had de
  offer-rijst, ging hij, die op zich genomen had te bidden, aan
  't bidden.
  Zij gaf rra eerst aan de rijst van den bidder. Vervolgens gaf
  zij aan al de rijst van de menigte. Toen zij 't overgereikt had,
  toen zij er mee klaar was, gaf zij aan ieder zijn deel vleesch.
  Men ging nu aan 't eten, al de menschen, welke verzameld
  waren, en al de menschen daar in de kampong. Toen men
  gegeten had en de zon wat koud geworden was, zeide de verzamelde menigte: Ramboe Kahi, Oemboe Ndiloe, de broeder
  van I R. K., komt hier, kauwt sirih, wij zullen heengaan.
  Men bracht nu hun sirih naar hen toe, de helft van een
  dubbele mand, vol als water was die mand met pinang, en
  men verdeelde 't allemaal onder de verzamelde menschen.
   Toen men er mee klaar was, kauwde men sirih; toen men
  gekauwd had: welaan laat ons ons klaar maken en heengaan.
  En I R. K. antwoordde: gaat maar heen.
  loen al de menschen heengegaan
  waren,
  zeide
  I O. 06:12:56PM
  X d.:
  Downloaded from
  Brill.com
  07/14/2024
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  152
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  zuster, laat mij eens gaan zien naar mijn pisang-bloem-moeder.
  En 1 R. K. zeide: zeg uw naamgenoot, bouw huizen voor
  een nieuwe kampong, opdat mijn vrouw er heen ga, en zij ook
  meeneme al haar slaven.
  Toen hij heengegaan was, zeide I R. K. tot I O. N d., de
  andere: ga huizen bouwen in die kampong, zeide uw naamgenoot.
  En die I O. N d. antwoordde: 't is goed, laat mij er maar een
  bouwen. Hij nu bouwde vijf huizen; hij richtte op een steenen
  muur bij die kampong, er heelemaal rondom heen. Toen hij
  de steenen muur af had, maakte hij de poort-deur, een deur,
  welke van binnen werd gegrendeld.
  Toen hij er mee klaar was, zeide hij tot de vrouw van zijn
  zwager: ga maar naar gindsche kampong, ik ben al klaar met
  't huizen bouwen; deuren, steenen muur, ik ben met't bouwen
  heelemaal klaar.
  En de echtgenoote van I O. Nd., die heengegaan was, ging
  naar die kampong.
  I O. Nd. nu, toen hij gekomen was bij zijn pisang-bloemmoeder, was zij reeds gestorven, hij ontmoette haar niet meer;
  zij was geheel verschrompeld van de droogte. En I O. Xd.
   nam haar, wikkelde haar in, bracht haar naar beneden op den
  grond, midden op 't plein, groef voor haar een gat en begroef
  haar. Toen hij haar begraven had, wreef hij vuur voor dat
  huis en stak 't in brand en ging heen.
  Toen hij nu gekomen was bij de kampong, waar hij vroeger
  't eerst gekomen was op zijn reis, riep hij van uit de benedentuinen en zeide: breng naar beneden al de slaven, welke gij
  vroeger beloofd hebt, toen ik hier aan ging.
  Gekomen bij de andere kampong, deed hij evenzoo; gekomen
  bij de andere kampong, evenzoo; gekomen bij de andere kampong, evenzoo, tot dat geëindigd waren de kampongs, welke
  beloofd hadden boete te betalen.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  VI. K a b i h o e K a r o e n g g o e
  
  153
  
  Watoe.
  Toenanoe handaka na; ninja anakeada mamila, na meti
  waroe nja ina na, araa na; na ngara na I N d i 1 o e ja. Toenanoe
  bana meti waroe nja ka, bana ngeri matö-töa ka hakoedoe hina
  piti ja na parikoe hina lakoe la woaka paboeta roemba; hau
  lodoe hau lodoe ndena pandjang paboeta roemba; na tidoeng
  na lodoe ndena lakoe mboe la oema.
  Toenanoe ningoe tau malakoe la ngarangia la karaha woaka
  na, hiwananja: »tangSroe ja nina na anakeada, koe lakoe 3.
   kakoe mahoeroe , nde wSna; na pa'eanga-eangang la mbana
  lodoe >. Taka hina pa'aranja: «ha O e m b o e N d i l o e , ndau
  lakoe ndokoe la mamaoe, hanï moe ka la lodoe!* Taka na
  heama njoena: «taboeta a" ka roemba; amboe koe manganga,
  wanggoe doe, hikoe pa'eanga-eangang la lodoe; djaka koe piti
  ja na wataroe tau, na pawoetang; dira na taboeta ma ka doeta
  roemba, ka ningoe nda wataroe nda, wanggoe».
   Toenanoe mandai-ndai ki ka nahoe, hi ningoe I O e m b o e
  Ndiloe la K a t i k o e l o k o e ; na kaliti na ndjara, ba rongoe
  marau ha namoe lingoe langgiri, röngoe röngoe da. Toenanoe
  bana mareni nja ka na woaka na I N d i l o e m a m i l a hina
  pa'aung: «ha tamoe noewawa!» Ndena rongoe. «Ha, tamoe!»
  hili wana nja. «Wöa i», hi m3ngoe pawana. «Mai namoe!»
  «Ka nggSra wamoe ka?» «Mai namoe!» «Boeta nggoe nja
  roemba doekoe; tau pamehang ma ka jéa, ndaningoe angoe
  nggoe paboeta roemba». Na hili pa'aunja: «ha, mai na! ' ta
  lo'a hoeloeroe!» Na heama njoena I N d i l o e m a m i l a : «ndakoc
  bihoe, ndaningoe ndjara nggoe, ndaningoe hinggi nggoe, ndaningoe tera nggoe; tau mamila patandjing ma kaj»
  Taka hiwana I N d i l o e la K a t i k o e l o k o e : ha, mai kau
  wa njoena, ndjara ningoe, pa'iroe dita * nggoe; hinggi, tera
  m a i n a = kom hier! Dit n a vindt men niet alleen als adverbium v a n
  plaats ( l a i n a = daar), m a a r komt ook voor in uitdrukkingen a l s : rn a i n a kom hier, jij d a a r ! Zoo zegt men ook: u i n g g a = hier ben ik. ( l a i n i =
  hier.) en n a n g g a = daar kom ik al aan.
   i r o e d i t a = te paard zittende ( d i t a = boven op) een ander paard a a n
  een touw moe trekken = (i r o e = aan Downloaded
  een touw from
  leiden.)
  Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  154
  
  •
  
  SOEMBAXEESCHi; VERHALEN.
  ningoe. Taka hina lakoe hina wönja hina hapa la kaloemboetoe
  na. Toenanoe bana hala ka pahapa: ta lo'a la I K a h i, wanggoe
  a noe, takaréang hiwanggoe nggau. Toenanoe hi lakoe da nja
  ka; bada taka ka la oema na I K a h i, da todoc ha; damboe
  roedoeng tiloe mboea roedoeng bada mandai. Toenanoe ba
  tiloe mboea roedoe da ka, hiwana njoena I N d i l o e la Katikoe l o k o e : «ma lakoe nahoe tai la maringoe lodoe».
  Taka hida wöndja hida hapa la mboala pahapa na I Kahi.
   Taka njoena I N d i l o e la K a t i k o e l o k o e , hina boenggahoe
  ja na mboala pahapa na I K a h i , hina boetoehoe ja na ana
  kahoroe na na mboala pahapa na I K a h i . Taka hina piti ja
  hau na na wöa daloe kariri, hina toe ja la koeloemboetoe]na. Toenanoe bada memi ka da pangangoe hida wöndja hida ngangoe;
  bada hala ka pangangoe, bada hala ka pahapa, hiwada:
  «ramboe K a h i , mata kama lakoe wals Na heama njoena I
  R a m b o e K a h i : «mala i lo'a wa.»
  Toenanoe lakoe da nja ka; bada taka ka la pangéa na I
  N d i l o e ma mi l a , njoena I N d i l o e la K a t i k o e l o k o e
  hina wönja na kaloemboetoe na: «hapa, w3na, kakoe lakoe.»
  Toenanoe bana hapa ka hina ita ja na wöa daloe kariri: "ha
  tamoe!» hiwana. 'Nggara wamoe? «Wönda ja na wöa daloe
  kariri, koe ngandi ja kakoe tondoenja. > «Kau ngandi ja ka
  doena. > Toenanoe hina ngSndi ja. I N d i l o e la Katikoe lokoe
  lakoe na nja ka.
  Toenanoe I N d i l o e mam il a lakoe pangalang ma na nja
  Ia wöaka, ndena lakoe li la oema; na tangaroe nja pangéa na
  na kariri hina tondoenja. Toenanoe pangalangoe ka na mandai
  na patoe mboea roedoeng hina lo'a patangaroe ja.
   Toenanoe bana ita ja ka toemboe na hiwana: <• ai ha, na
  kariri nggoe, na toemboe ka!» Na heama na kariri: «toama
  rapa toemboe ma nggoe ' hikoe toemboe.»
  Taka mandai ki hakoedoe, hakamboeloe roedoe na, na hili
  lo'a patangaroe ja. Toenanoe bana taka nja ka, karoaka - lima
  . ' t o a i n a r a p a t o e m b o o m a n g g o e = bereikt den tijd van mijn groeien.
  riipa = vadein, bepaalde maat. Dus: de maat van mijn groeien bereikt
  bobbende.
  - k a r o a k a I i m a = de lengte van top van den wijsvinger tot de buiging
  van den arm. Men zegt ook wel „kul oak a l i m a ".
  Voor 't aangeven van een lengtemaat, heeft uien de volgende uitdrukkingen:
  h an dn li hoe = één geleding, (van
  de vingers of arm.)
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCIIE VERHALEN.
   155
  
  ja ka malai na. Taka hiwana: «ai ha, na kariri nggoc mbada
  malai na ka, mbada karoaka lima ja ka.» TSka na kariri na
  heama: «'toama rapa malai ma nggoe , hikoe malai. >
  Toenanoe hila mandai hakamboeloe damboe roedoe na, na
  hili lo'a patangaroe ja; mb5da wala katoaba ' na ka. Taka
  hiwSna: «ai ha, na kariri nggoe mbada wala katoSba na ka,
  laloe reangga ja^. Taka na heama na kariri: toama r2.pa wala
  katoaba ma nggoe hikoe, wala katoüba.<»
  Toenanoe hili mandai ki, na hili lo'a patangSroe ja; mb&da
  moendjoe na ka na wala katoaba na. Taka hiwana njoena I
  Xdiloe: "mbada moendjoe be na na wala katoaba na». Taka
  na heama na kariri: «toama rapa moendjoe ma nggoe hikoe
  moendjoe. -Toenanoe lakoe na nja i la oema; taka hili mandai ki, na
  hili lo'a patangftroe ja; na kariri mbada lidjoc - na ka. Taka
  hiwana: «na kariri nggoe mbada lidjoe be na ka.» Taka na
  heama na kariri: «toama rapa lidjoe ma nggoe hikoe lidjoe. >
  Toenanoe lakoe na nja i la oema; na mandai ka bana lo'a
  patöngaroc ja; ningoe hakamboeloe lodoe doeakaniboeloe lodoe
  hïna mitngoe palo'a patangaroe ja. Toenanoe bana lo'a patal i a k a n g a d o e k — van top wijsvinger tot don pols. ( k u n g i i d o c k =
  huigcYi, knikken.)
  napoe n g g e d i n g . - van top wijsvinger tot even boven den pols.
  ( n a p o e = di'ukken; n g g e d i ng = ivoren, armband.)
  kam bill o e 1 i m a = van top wijsvinger tor halverwege boncdenarra.
   (k a n i b i h o e = vleezig gedeelte van beneden arm of been.)
  k a i e a k a liraa = van top wijsvinger tot elleboogsbuiging.
  ( k a l e a k a = k r o i n : beteekent. in vele dialecten: elleboog.)
  Meestal zegt men „ k a r o a k a l i m a " = de buiging van den arm van
  binnen. Zoo ook „ k a r o a k a w i h i " == knieholte.
  ran h a l i l i —van top wijsvinger tot si-houder.
  (ra n (dialect. roe) = blad, haar en h a l i 1 i = oksel.)
  bi'ra k n ( ! i o i i = v a n top wijsvinger tot aaa het borstbeen.
  b e r a = breken, in tweeën deelea; k o e r o e = borst.)
  pala koendoo^r; van top wijsvinger tot anderen schouder.
  (pa la— overschrijden; k o e n d o e :• schouder.)
  hau r a p a = één vadem.
  ' wtilu k a t o a b a = (afvallende; bloesem. Van wala^;bloeui ea kat o a b a ^:gek.
  • iiiljoe =^jonge kleine groene vruclit. Di^ volgende stadiün hier genoemd
  zijn: b o k o e l = de vrucht is groot,
  m a b i l r ^ half rijp.
  n g g é a u --- zacht rood bruin,
  ra r a _ donker bruin —Downloaded
  rij|>.
  from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  156
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
   ngaroe ja, mbada bokoel be na. Taka hiwana: «na kariri
  mbada bökoeloe be na. >
  Taka na heama na kariri: «toama rapa bokoel ma nggoe
  hikoe bökoeloe.»
  Toenanoe lakoe na nja i la oema, bana hala ki ka paboeta
  roemba hakoedoe. Mandai-ndai na hili lo'a patangaroe ja; na
  kariri noena mbada matöa mabiloe • na. Taka hiwana: «ai ha,
  na kariri nggoe njoengga, mbada matöa mabiloe na! > Taka
  na heama na kariri: toSma rapa matöa mabiloe nggoe hikoe
  matöa mabiloe!»
  Toenanoe lakoe na nja i la oema; mandai-ndai na hili lo'a
  patangaroe ja; bana taka nja ka na kariri, mbada nggéau * be
  na ka. Taka hiwana: «ai ha, na kariri ngoe mbada nggéau
  be na ka.?
  Taka na heama na kariri: «toama rapa nggéau ma nggoe
  hikoe nggéau.»
  Toenanoe lakoe na nja i la oema; mandai ki hakoedoe na
  hili lo'a patangaroe ja, na taka nja, mbada rara na ka. Taka
  hiwana: «na kariri nggoe njoengga mbada rara be na, ndena
  mandai ndokoe>. Taka na heama njoena na kariri: «toama rapa
  rara ma nggoe hikoe rara>. Taka hiwSna I O e m b o e Ndil o e:
  «kanggiki a nda nja ka ihoe na kariri, ba mbada rara na ka?»
  Taka na heama na kariri: «kau papoe ka, kau ngandi ka, kau
  pahamoe ka, la koeroe koewang * kau bandjaloe ni ka.»
  Toenanoe hina papoe ja hina ngandi ja la oema hina piti
  nja tera hina kamboeroe wanja hina bandjaloe ja la koeroe
  koewang.
   Toenanoe hadang la mbaroe , lakoe na nja ka paboeta roemba
  la woaka; na mbana ka na lodoe, na beli ja la oema. Hili
  hau lodoe lakoe na nja ka la woaka. Toenanoe bana beli ja ka
  weling la woaka ba hïna na taka , na wingoe nja na woeroe
  wai, koe lo'a patakoe wai, wana na eti na. Toenanoe na taka
  nja na woeroeng, na mbinoe be wai. Toenanoe hina poeroe
  » Zie noot » bin. 155.
  » Zie noot » blz. 155.
  ' la k o c r o e k o o \v a n g — tussclien leege lijstaren.
  k o o r o e = eon kamertje; koe w a n g = leegc rijstaren. 't Wil dus
  zeggen: leg hom tussehen do rijst-aren in, als in een kamertje.
  Een aparte schuur of afdeeling voor de leege rijst-aren kont oen
  Soembanees niet. Men stapelt 't op in 't veld en laat 't zoo versteenen
  of men verbrandt 't.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  157
  
  ja la tana hina piti ai, hina hë hina padoekoeloe ja na epi;
  bana doeroe ka na epi hina hadang, kakoe piti tanga mbo&la,
  wana.
  T5ka na ita ni ja na oehoe bar&hoe hau tanga mboala na.
   Taka na hili boenggahoe ja na tanga mboala na hau; na ita
  ha da tiloe manoe padjoedjoekoe patoengoe wai kokoer. TSka
  hiwana: «nggamoe pakoe ihoe na mamai patoengga oehoe memi
  dangoe tiloe manoe padjoedjoekoe; mata kakoe paloe wSnja * ,
  wana ka ihoe, hina mai patoe ngga; koe ngandja doekoe, mili
  amboe koe lo'a doe njoena la oema na pamanganga; ka ihi
  nja doena hina mai patoe ngga ha la oema nggoe. >
  Toenanoe ngangoe na nja ka; na hftla ka pangangoe, raahoeroe na nja ka; na kanandi hili weli hili weli ja. Toenanoe
  bana oela ja ka pakanandi nja hiwana: pateang ka doena pameti wSngoe.
  Toenanoe hili hadang la mbaroe, lakoe na nja i paboeta
  roemba; bana tidoeng ka na lodoe, na beli ja. Toenanoe bana
  taka ka la oema, taka hina hë ja la aoe; na tangSroe ja na
  epi, ningoe; hina padoekoeloe ja; toenanoe bana hala ka papadoekoeloe ja na epi, hina hadang, tang&roe tanga mboiila,
  papoe \v3ngoe wataroe, wana. Toenanoe na ita ni ja i na oehoe
  memi hau tanga mboala na dftngoe rï paranda. Nde nggSra
  ndokoe papani na; na piti ha, na mandapoe kareandja hina
  ngangoe. Toenanoe bana h&la ka pangangoe, na kanandi hili
  weli hili weli ja; bana oela ja ka pakanandi nja : pateangoe ka
  pameti wangoe, mili amboë koe lo'a doe njoena pamanganga
  la oema tau, wana bana pani méha.
   Toenanoe na hili hadang la mbaroe, lakoe na nja i la woftka,
  lo'a paboeta roemba. Toenanoe bana lakoe ka, na toftma la
  padoea ngar&ngia, tSka hi ninja I A p o e K a m i * la woekoe
  roemba, taka hiwana: «ha ha oemboekoe nggoe, nggi ha lo'a
  ningoe moe nja!» T&ka na heama njoena I O e m b o e N d i l o e :
  'lakoe nggoe nja paboeta roemba.» «Ha lakoe ha li ha diroe
  n3moe, ha ningoe pa ha 'ni nggoe ha koedoe*. Taka na
  heama njoena I O e r a b o e N d i 1 o e: «é ha, ndakoe bihoe palakoe li, da wau da kapoala moe, ndéa hi!» «Ha lakoe ha li
  ha diroe, ningoe pa ha ni nggoe ha koedoe ha koedoe a;
  ' mtita k a k o e p a l o e w a n j a -—
  . laat ik hem er mee slaan, d. w. z. ik
  zal hem er latea inloopen; een oorzaak zoeken tot twist.
  * I Apoe K a m i = „de tooverfee". vgl. pag. 98, noot ' verhaal V.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  158
  
  SOEMBANEESCHK VERHALEN.
  mahamoe ha langa ha taka ja na pa ha ni nggoe. > Taka na
  heama njoena I O c m b o e X d i l o e : <djaka ndaningoe be it
  papani moe tai, ndéa ndakoe djama a nggau.
   Toenanoe hina lo'a. Ha ndapoe ha pingi ha ngiloe, kan ha
  njama nda. - Toenanoe bana h;11a panjama nja, hiwana njoena
  I A p o e Kil mi: <mala, handaka taka handaka taka moe la
  oema, nggara pa'ita moe la oema?» Taka hiwana njoena I O.
  N d.: " langa taka kai njoena, handaka taka nggoe, ningoe oehoe
  memi, wai la woeroeng ningoe. >^ Xa heama njoena I A. K.:
  «na! rongoe ja na papani nggoe njoengga; mala noe, kanandi
  nja, napa hi ningoe pabandjaloe moe»? Taka na heama njoena
  I O. X d.: ningoe, kariri rara ja. - <Kanggini bSndjaloe ni ja?*
  «La koeroe koewangoe ja.
   «Na! djè doe ja na pabandjaloe moe na mamanahoe pangangoe, na matakoe wai; batoenanoe pandapoe nja, kau lakoe
  beli ndjanga; na hori na, djakau beli ndjanga, djakau taka la
  oema, pareangang kau piti ja na haloamba na la koeroe koewang, kau piti ja kau toenoe ja la epi, bana karang ka kau
  raba nja wai hau toboeng; toenanoe djakau hala ka pa'oerakoe
  ja na kalatoe na Ia wai, kau mandapoe la ngaroe papoeroeng;
  djakau ita ja ka, kau boen' weli katikoe nja ja.»
  Toenanoe hina kakikoenja; na loehoe weling la woekoe
  roemba, na tourna la padoea ngarangia, na beli ja. Toenanoe
  bana beli ja ka hina pangalang papiti ja na haloamba na,
  hama toena na papani na I A. K. Toenanoe bana hala ka
  patoenoe ja, hina raba nja wai hau toboeng hina lemi ja hina
  oera-oerakoe ja paka-kaboe ja. Taka hina mandapoe ja la ngaroe
  pahö; na napa ja. Toenanoe taka doe na nja ka I K a r i r i ;
  hina boen' nja na wai. Toenanoe bana boeri nja ka na wai,
  paha wana ma la tana bana meti widi. Toenanoe bana meti
  widi ka, taka hina poeroe ja njoena I O. Xd. hina kata nja na
  hoepoe hinggi na , hina paloe wanja ja. Toenanoe ba hina na
  handakanja, ndedi na kambawakoe; na pandoeanja, na pambatoenja hïna mangoe pahadang. Tüka hiwana njoena I O. Xd.:
  «ai ha! laloe pingoe kamoe woeloe aka; handaka taka nggoe
  la oema, ningoe pangangoe pamemi; handaka taka nggoe
  hamang. Toenanoe bana hala ka pawana: -nggamoe ja na
  ngara moe, hiwana nja. Xa heama na kawini: I K a r i r i har a k a , hiwana nja.
  07/14/2024 06:12:56PM
  Toenanoe
  kanöama
  naDownloaded
  nja nja from
  ka Brill.com
  njoena
  I O.under
  X d.the terms
  via Openka
  Access.
   This is an
  open-access
  article
  distributed
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMRAXEESCHF. VERHALEN.
  159
  
  Toenanoe mandai ki ka nahoe. ningoe damboe woelang, taka
  hiwana njoena I O. Xd.: inata kakoe lo'a patangaroe ha da
  ndjara pawoeloe na i ama la padang ; lakoe hau woela a nggoe >,
  wana. Toenanoe ka lakoe na nja ka. Toenanoe ba tiloe mboea
  roedoe patoe mboea roedoe na ka mandai na, taka na nja ka
  I M bak o e ' , na randjakoe la padoea talora, hiwana: 'ha
  oeinboekoe nggoe, K a r i r i h a r 3 k o e , poeroe kftmoe namoe,
  kau hikoe ha da tai kahiloe nggoe», hiwana nja. Na heama
  njoena I K a r i r i : - é , ndakoe, bihoe, koe mangadatoe.»
  Taka hiwSna njoena I M b a k o e : -ha, mai doemoe hi! kan
  beli ka tai! * Toenanoe poeroe doe na nja ka, na lakoe toama
  ja, bana lihi nja ka. taka njoena I M b a k o e hina padjamandja
  ka kahiloe na; toenanoe kakoe tangaroe ha, wana doe ka lati;
  na napa ja, na poehi ja la koeboe kahiloe na, palai ngandi na
  nja ka njoena I M b a k o e I K a r i r i , na ngandi ma ja la kapoeka ai djangga.
   Toenanoe bana mandai ka nahoe bana toama ka hau woelang,
  beli na nja ka la oema I O. Xd. Toenanoe taka na nja ka la
  oema djoea. Toenanoe hina piti ha na tanggoe marapoe na - ,
  na ngandi ha. Toenanoe na taka ndja da \vë roemba, mangoering da nja kareha, hiwana: -ha Oemboe we, djakai ita ja I
  K a r i r i , peaka ngga, koe wönggami woenda mi.. Da heama da
  \vê roemba: <e, wakoe be ja na ina moe, amboe riau riau moe,
  malo'a tai, mahira wa-wala kSmoe; mangoering ma ja kareha
  doema, mandjoé mboe da ha da kamboe ma*.
  Toenanoe hili lakoe na nja i; na ita ha da ngganga: < djakai
  ita ja I K a r i r i papaha nggoe, koe wönggami woenda mi».
  «Nggara wamoe», wada da nggangga. «Na papaha nggoe,
  wanggoe doekoe, na palai ngandi ja tau , napa hi ita a i ja.»
  laka da heama da nggangga hiwada nja: «ha anga, lakoe ma
  doemoe ka, amboe ri-riau moe, tai kama lo'a, kama roeki ha
  da wöa mata moe», wada nja.
  Toenanoe hili lakoe na nja i; na lakoe na ita ha da ndjara,
  ' I Mbakofi:~iiaam van eon grijs grauwen roofvogel.
  * na t a n g g o e m a r a p o e na = 't deel van zijn Marapoe.
  Maiapoo is de besclienngeest van do familie, dio woont boven in huis nn
  wiens doel ook daar neergezet wordt, 't Is meestal eon klein houten kistje,
  waarin eukole schilfertjes goud.
  Daar de Marapoe nn zoo slocht op zijn vrouw hoeft gepast, neemt hij hem
  mee om hom weg te geven.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  160
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  hiwana njoena I O. Nd.: «ha Oemboe ndjara!» Taka da ndjara
  da heama: «ngg&ra wftmoe?» Taka hiwana njoena I O. Nd.:
  «himboe nggoe nja na papaha nggoe n&hoe, na palai ngandi
  ja tau; napa i ita ja, peaka ngga, koe wönggami ha da tanggoe
  Marapoe nggoe.» Da heama da ndjara: «nde djea kau panggoemang ma! Snga lahoe moe! wSkoe ina moe! na jSpa kau woeja!
  mala ri-riau moe na, tai malo'a matilSk kau na, kau meti ka.•«
  Toenanoe hili lakoe na nja i; na ita ha da karambo'a la hau
  kandjöanga, hiwana: «ha Omboe karambo'a, ningoe pakarai
  nggoe lai njimi. > Da heama da karambo'a: «nggara wamoe.»
  «Na papaha nggoe nShoe na palai ngandi ja tau: djSkai ita ja,
  djakai pinja na pangéa na, koe wönggami woenda mi.» Da
  heama da karambo'a: «nggara wamoe, na!» Taka na heama
  njoena I O. Nd.: «himboe nggoe nja na papaha nggoe, djüka
  nggini ja ka na hanggang ningoe, ndakoe pinja.^ Da heama
  da karambo'a hiwada: «mala noe, njoema malo'a padai ja na
  papaha moe, taka hioe karai kama njoema?>
  Taka na heama njoena I O. Nd.: <na; napa hi ita ja,
  wanggoe doekoe hikoe pa'arang.» Da heama da karambo'a:
  «hamoe kau pandjangoe a papani, djaka laloe pani moe, tai
  malo'a mandjoekoeloe nggamoe, kau meti ka, kana nganggau
  Toenanoe hili lakoe na nja i; na t&ka la hau kandjoSnga.
  na ita ha da hapi: «ha Oemboe hapi!» «\Vö i» wJLda da hapi.
   «Hi ita 8 ja na papaha nggoe bana palai ng&ndi ja tau?»
  Da heama da hapi: «ngangoe nda roemba doeta, au au moe
  namoe loea ' ; hili pa'aung ki, kama lo'a, kama pahikoe kamoe
  na tai, kau meti kawé-wérakoe.»
  Toenanoe hili lakoe na nja i; na taka la hau kandjo3nga,
  hina tangara la pingi ai haki; na ita ja he'au na na lambakoe:
  «ha Oemboe lambakoe» hiwSna. «W'ö i», wSna na lambakoe.
  »Napa hioe ita ja na papaha nggoe, na palai ngïndi ja tau.»
  «Laloe kambanga kau noewawa na! ngangoe nda i ja wöa ai
  doeta, au au moe namoe; djakau hili pa'aung na tai, koe
  poeroe toama kau, koe kauri ma kau!»
  ' au au moe namoe loea -en gij komt daar schreeuwen,
  au au —roepeud geluid; p a ' a u n g — roepen.
  namoe = er aankomen.
  loea = adverbium van plaats: ginds. — Meest in den vorm: noeDownloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  l o c a = g i n d s ; en hoeloea^gindsheen.
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANËESCHE VERHALEN.
  161
  
  Toenanoe lakoe na nja i; na taka la kalimboe oamang, taka
  hiwana bana ita ha da mbara nggeala: «ha Oemhoe mbara.»
  Ncléa ndeda heama. «Ha, oemboe mbara.» Taka hiwada
  hawiangoe da mbara: «ha, rongoe ja na, hama djè jéa I O.
  N d i 1 o e m a in i 1 a.»
  • Taka na hili pa'aung: «ha, oemboe mbara.» «Wö i», hiwada
  da mbara, mai kau nïmoe», wada da mbara bada pa'aunja.
   Toenanoe hina lakoe toama ha, bana taka nclja ka, < ka nggara
  pahimboe moe?» Taka na heama njoena I O. N d.: «himboe
  nggoe nja I K a r i r i papaha nggoe, na palai ngandi ja tau.»
  Taka da heama njoeda da mbara: «ha, amboe handoeka nja
  lai noe, mala kata lakoe la maramba mbara.» Toenanoe hida
  lakoe. Toenanoe bana taka ka la oema na na maramba mbara,
  hiwada njoeda da mbara: «ha oemboe, hijeana I N d i l o e
  mam il a, na mapaha ja na papalai ngandi I M ba koe.» Taka
  na heama njoena na maramba mbara: «djea doe ja kata pinja.»
  Taka njoena I O. Nd. hiwana: -ha oemboe mbara, maramba,
  djakau maka papiti beli ngga ja I K a r i r i , koe wönggau na
  patoekoe rara» '. Na heama njoena na maramba mbara: -Kandi
  kau! mala ndau pinja na pangéa na?» Na heama njoena I O.
   Nd.: «ndakoe pinja.» «Napa tai na maringoe na lodoe kakoe
  pa'ita nggau ja.»
  Toenanoe bana maringoe na lodoe hina patoedji nja ja, na
  kaloe bana ita ja. Taka hiwana njoena na mbara: <I M bak o e,
  laloe mawoeloe langa taka ja; da banda hau tana hau tana, ri
  malokoe, kanataroe, patoekoe lomboe, ana hida, halakoe loeloeng, matoe ndaba na, bana lo'a pateawa ha; djaka na dengi
  ha ka da hinggi na na tau la lodoe, na teawa hala ha. Toenanoe
  ndaninja nahoe I Mbakoe, nahoe ja la hapapa tana, lo'a pateawa
  banda; wana njoena na mbara: 'njoengga ndakoe maka, dira
  na lo'a papa'aunja I K a b i r a ", dira ma na na mamahi, na
  mahi pamanganga, na mahi la kapoeka ai.»
  Toenanoe hina lo'a papa'aunja; bana taka ka hiwana nja:
  «mala noe, K a b i r a , maka hë papiti ja I Kariri?* Na heama
  njoena I K a b i r a : «wöngga woenda nggoe badi. > Taka na
  heama njoena na maramba mbara: «wönggau doena woenda
  moe? Koe maka!»
  ' p a t o e k o e ra r a = geslagen (tookoe) goud; platte dunne stukjes goud,
  welke men aan den Marapoe offert.
  I K a b i r a — naam van een grooten aap.
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  Dl.via68.Open Access. This is an open-access article distributed under the
  11 terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  i62
  
  SOÉMBANEESCHE VERHALEN.
   «Napa tai hakoedoe.» Toenanoe mandai ki ka hakoedoe,
  taka hina lo'a njoena I K a b i r a , na hê ja la kapoeka ai, na
  papoeroe ndaba ndja da banda hangia hangia, na hala ndaba
  ma. Toenanoe bana hala ha ka hina hili hê papapoeroe nja I
  K a r i r i , ngandi doe na nja ka la oema na na marambambara.
   Toenanoe bana taka ka hiwana njoena na maramba mbara:
  «ha O e m b o e N d i l o e ma mi la, ninja ka na papaha moe.»
  Na heama njoena I O. Nd. m a m i l a : «pira woenda nggoe,
  wana I Kabira?» Taka na heama njoena na maramba mbara:
  «mata kakoe tanggoe nja ka kakoe wönja.»
  Toenanoe taka doe na nja ka I M b a k o e ; hina na taka:
  «ha Ra m b o e K a r i r i » wana. Taka hina hili pa'aunja: «ha
  Ra m b o e Kariri!» Taka ba ndena heama ja pa, na poeroe
  ja la bangga hina ka'oaka, hiwana bana ka'oaka: «djaka nggamoe ja na mapalai ngandi ja I K a r i r i dangoe da banda nggoe,
  hïna ka njoena, koe roeki ha da wöa mata na.»
  Toenanoe bana hala ka paka'oaka hina pa'aung: «ha oemboe
  M b a r a noewawa, ndau ita ja nahoe I K a r i r i , na mapalai
  ngandi ja?» Taka na heama njoena na marSmba mbara: »hoekoetoe ja na eti moe, djaka nggini papiti ni moe nja!» «Papaha
  na I O e m b o e N d i l o e m a m i l a ja, bakoe wahi ja.» Na
  heama njoena I M b a r a : «madja ka toedoena, ninja I O. Nd.
   mamila.» Na heama njoena I M b a k o e : «ai ha, napa haromoe
  la mbaroe ta patara.»
  Taka na heama njoena na maramba mbara: «mala ka!»
  Taka hiwana nja I O. Nd. m a m i l a na M b a r a : «amboe mangadatoe, napa koe wönggau hapanda; haromoe la mbaroe
  kai patara.»
  Toenanoe hadang la mbaroe bana padoea pahê na na lodoe,
  taka hiwana I M b a k o e : «na ngga ka, napa ka!» Toenanoe
  hina hawoeroeng, ba hïna na hawoeroeng, na lakoe li hiwiroe
  ja I O. Nd. m a m i l a ; taka njoena na na katahi wanja hapanda
  na woeloe kapa na, na mbata ma. Toenanoe pandjang na nja,
  lakoe na nja i la oema na; na taka la oema na, na ka'oaka
  dira matiki; wana bana ka'oaka: «napa haromoe, djea ki ja ka
  na hapapa na woeloe kapa nggoe, djaka koe taba wanja ja, na
  meti meamang.»
  Toenanoe hadang la mbaroe, taka hiwana I M b a k o e :
  «na ngga ka, handaka djoea ngga ka — koe handaka djoea a,
  na meti meamang.»
  Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  SOEMBANEESCHE VERHALEN.
  163
  
  Toenanoe woeroe-roe vvSna, lakoe li hiwiroe ja I O. Nd.
  mam i la; na napa ja, na kadipoe ja na nggoroe na. Toenanoe
  bana meti ka, na padoekoeloenja epi hina toenoe ja, pakara
  karanja.
   Toenanoe bana hala ka pameti ja I M b a k o e , toenanoe ka
  beli da nja ka la pangéa da. TSka njoena I Mb ar a hina wönja
  woenda na I K a b i r a , na poetoe nja karoengga watoe hina
  wönja. Tak& njoena I K a b i r a hina lakoe li la tau mapamehang, taka hiwana nja: «jeada da tanda lima nggoe njoengga,
  djaka ningoe hama nggoe njoengga, toendja tanda da, ndeda
  bohoe a, djaka tiki ja t a u K a r o e n g g o e W a t o e '.
  i tau k a r o e n g g o e W a t o e = menschen van K a r o e n g g o e W a t o e
  (d.i. kiezelsteenen.) De verschillende geslachten (Kab isoe) op Soemba hebben
  namen. Meestal weet men niet meer, waar de naam van afkomstig is.
  Sleohts iu enkele gevallen is er een legende aan verbonden zooals bovenstaande»
  Wanneer men iemand tegen komt op den weg, vraagt men niet naar zijn
  naam, maar naar zijn geslacht; n.l. n g g a r a t a u k a u ? wat voor mensch
  zij' g'j' — Men weet dan, van waar hij afkomstig is, want elk geslacht
  heeft zijn bepaalde landstreek.
  Een eigenaardigheid van zulk een geslacht is dat men sommige dieren
  niet mag eten.
  Meestal zijn 't er twee. De menschen van K a r o e n g g o e W a t o e eten
  geen apen en geen duiven; wat zij uit bovenstaande legende afleiden. Zoo
  heeft elk geslacht zijn eigen dieren.
   Downloaded from Brill.com 07/14/2024 06:12:56PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0) Licence.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  164
  
  SOËMBANËËSCHE VERMALEN.
  VI. H e t g e s l a c h t K a r o e n g g o e
  
  Watoe.
  Eertijds was er eens een wees; zijn ouders hadden hem door
  hun dood achtergelaten; zijn naam was I N d i l o e . Toen zij
  hem door hun dood hadden achtergelaten en toen hij langzamerhand wat ouder was geworden, nam hij een steekschoffel
  en ging naar den tuin om onkruid te wieden; dag na dag hield
  hij niet op met onkruid wieden; de zon stond recht boven zijn
  hoofd en nog ging hij niet naar huis.
  Er was nu iemand die op den weg lang zijn tuin liep en hij
  zeide van hem: «kijk dien knaap eens; ik zal eens gaan liggen,
  zegt hij niet; hij houdt 't maar uit in de warme zon.» Vervolgens riep hij tot hem: ha O e m b o e N d i l o e , gij gaat ,heelemaal niet naar een schaduwrijk plekje, gij blijft voortdurend in
  de zon.»
  Maar hij antwoordde: ^laten wij maar onkruid wieden, opdat
  ik niet stele, zoo zeg ik; daarom houd ik 't maar uit in de
  zon; als ik mais van de menschen weg neem, legt men boete
  o p ; 't eenige is dus dat wij maar onkruid wieden, opdat wij
  onze (eigen) mais hebben, zoo zei ik».
  