text: 2514 nginau ajung, familie zoeken; een gebruik bij een huwelijk, waarbij de "ouders"
  van de kant van de man zowel als van de kant van de vrouwen daarbij zowel
  van de kant der bruid als van de bruidegom, dus empat belah, van vier kanten,
  welke elkaar met isan moeten aanspreken, tegenover elkander bij de pot rijstwijn komen zitten. Men steekt een gerookte vis met een steel van bamboe in het
  haar als teken van ~cm en zo gaat men zijn nieuwe iscm's zoeken, waarbij bedacht
  moet worden, dat alle "saudara's" van vader en moeder in nabije of verre graad
  ook tot de categorie van "ouders" behoren en dus ook elkander ba-isan aanspreken
  moeten.
  Men vraagt of die en die er is n.m. een isan en deze moet dan komen en ter
  kennismaking gezamenlijk drinken. Zo drinkt men van beide kanten stevig tegen
  elkander op en wordt het een luidruchtige beweging.
  2515 bangkit pinang, lett. pinang-bloesem, naam voor een huwelijksceremonie, waarbij
  een martavaan met rijstwijn wordt gegeven als betaling voor de pinang-bloesem
  gebruikt bij het ritueel genaamd tlIlmfmng aju (zie vers 1829) voor de bruid, toen
  zij nog een kind was. Voor een pasgeboren kind wordt de ziener geroepen. Deze
  danst eerst met het kind in zijn armen rond de palangka of versierde bamboestok
  
  224
  
  De huwelijksgift wordt onderzocht; / Aan beider Petara wordt eten
  aangeboden;
  2510 Pantil Punai eet gezamenlijk met haar geliefde bruidegom uit één bord;/
  Zij drinken beiden uit één kom. / De rijst wordt gehaald voor het
  rij stoffer ; / De huwelijksgift klaargezet om te worden bestemd; / Men
  steekt de gereedliggende tuman-vis in het haar om elkanders aangetrouwde familie te zoeken;
  2515 Een tempajan-kruik wordt klaargezet voor "bangkit pinang"; / Een
  zwaard met gevest wordt aangereikt.
   De dagen zijn elkaar opgevolgd sinds Ruai Peridi is gehuwd en vele
  nachten; / De manen zijn geteld, vele maanden; / Dan verlangt Pantil
  Punai naar haar moeder met open tepels;
  2520 Zij verlangt, Dajang Telit Benang, haar broertje te baden; / Zij verlangt naar de badplaats, Buli Bajan, waar zij placht te baden; / Zij
  verlangt naar haar familie. / Zij zegt dit aan de ziener duidelijk; /
  Zij deelt dit mede, zodat men het begrijpt;
  2525 Zij vertelt het met klare woorden; / Zij deelt het mede zeer stellig. /
  Een woord van de ziener in snel antwoord; / Een zacht woord in vlug
  
  tot zevenmaal toe. Daarna herhaalt hij dit met in zijn armen een pisangboompje.
  Dan loopt hij over een rij van zeven kommen rijst (zie vers 1831), waarlangs hij
  naar de "hemel" klimt; dit doet hij meerdere malen, totdat hij een van de kommen
  heeft stuk getrapt. Onderwijl wordt hij door zijn helper, kebaju, met de pinangbloesem geslagen, totdat hij "bewusteloos" neervalt en in die toestand gaat hij
  naar de lcmgit, naar het huis van de grote ziener, waar onze reizigers nu vertoeven, alwaar hij de piscmg-aju of levens-pisang plant. Wordt een kind ziek, dan
  wordt dit toegeschreven aan zwakte van zijn aju en moet de pisang-aju ritueel
  worden gezuiverd door de ziener. Worden volwassenen ziek, dan wordt dit toegeschreven aan een verdwijnen van de semangat en wordt de ziener geroepen om
  deze terug te brengen.
   J. Perham zegt: "At the time of the birth of each individual on earth a flower
  is supposed to grow up in Hades, and to live a life paraUel to that of man. If the
  f10wer continues to grow weU, the man enjoys good robust health; if it droops,
  the man droops.... the mancmg is caUed in to weed, c1eanse and sweep round it"
  (Journ. Straits Br. R. Asiatic Soc., no. 19 (1887), p. 97; geciteerd in H. Ling Roth
  l.c. Vol. 1 p. 278).
  Hoewel Perham hier in grote trekken dezelfde opvattingen weergeeft als van de
  Mualangers, vaUen er ook verschillen op, met name dat volgens Per ham de
  "flower" wordt geplant in de onderwereld; het schijnt zinvoUer, dat deze volgens
  door mij verkregen inlichtingen geplant wordt in de "langit" of "hemel", dan in
  het dodenrijk.
  2516 pedcmg bedjcmgkcmg, een oud zwaard met gevest, als een symbool, waardoor de
  band van de bruid met haar vader en moeder en familie wordt doorgekapt, vgl.
  Bij dr. K.I. deel 106, p. 9.
  225
  15
  
  Seleka djerita manang kemara djampat njaut;
  Andai gadai djampat njambut.
  "Nti' kita' pulang, di' dajang, nang niti sulang kita' mansang.
  2530 "Adai sulang tai ganang pelintang sumpit;
  "Djalai njamai nadai alit;
  "Alur budjur nadai babelit.
  "Ila' ku njuruh ulun tuai ku madah djalai, penjilip lantai patah;
  "Ila' ku njuruh Ima ulun tua madah saka, penginang rantau uma luah;
  2535 "Ila' ku njuruh Itjun ia' ulun pun pangungkun unggun ubah".
  Baban dasimpan tjukup semua;
  Ramu da-atju lengis senata.
  Ruai Ngumbau teka dapampau ka takau limau lilang;
  Ruai Kampung teka dapangkung Manang Keliung ka munung pan[tjung sepunggang;
  2540 Dapampak ka binjak datanak lakang;
  Ndu' Lelegu' Gemu' teka dasapu' ka laju' kedumpai kalang;
  Manang Menini teka ngatji Ruai Peridi ka tegari runti da batang.
   "Isa' untung dP njurung, djaku' Manang Keliung, batampung tuah;
  "Untung besai pagi, di' uai, nadai talah kilah;
  2545 "Pusat batenung panangga' rumah.
  "NtP dP mani' nemu tesik keli', ia' tuah di', meluah kuali;
  "Nti' dP njumai nemu batu ringai, nggau dP pandai, barintai da
  [lutan api;
  "Nti' di' ngebat nemu batu djampat likat da tapa' djari;
  NtP dP da kaki ganggang, di' Dajang Telit Benang, nemu batu
  [mandang da mata ari;
  2550 "NtP di' batenun nemu batu kemundang nampun da punggang lidi".
  Mielebu' pumpun punggu' baru,
  Gembi dapanggal panti;
  Udah madah tuah ,tai indu',
  Baru' madah tuah tai laki.
  2555 "Nti' mèh nebang, mèh laki Dajang, nusah mintjang mata beliung:
  [simpung kampung kerandji padi;
  "NtP mèh nebas nusah mintjang semandung: tudjuh darung
  [perolèh sari;
  "Nti' mèh ba-uma nusah mending ketupung: penuh durung dindang
  [tugung tuku' padi;
  2546 vgl. vers 580 e.v.
  226
  
  wederwoord. / "Als je naar huis gaat, jij meisje, volg dan niet de weg.
   die je gekomen bent;
  2530 "Er is een goed pad zo breed als een blaasroer overdwars; / "Een
  prettig pad, niet dichtgegroeid; / "Recht toe, recht aan, geen kronkelpad. / "Ik zal mijn oude slaaf meegeven om de weg te wijzen, hem
  die de gebroken vloer herstelt; / "Ik zal Ima sturen, de oude slaaf,
  om de weg te wijzen, hem die het wijde rijstveld bewaakt;
  2535 "Ik zal Itjun sturen, de erfelijke slaaf, die het haardvuur verzorgt." /
  Men bergt de benodigdheden van alles voldoende; / De reisbehoeften
  worden ingepakt alles compleet. / Ruai Ngumbau wordt het hoofd
  gewassen met olie gemengd met de schil van lilang-citroen; / Ruai
  Kampung wordt door Manang Keliung zachtjes geklopt met munangtakjes met afgekapte top;
  2540 Heur haar wordt ingewreven met ingekookte klapperolie; / N du $
  Lelegu' Gemti" wordt ingewreven met de verwelkte blaren van kedumpai; / Manang Menini steekt Ruai Peridi onder het haar een stuk
  tegari-schors van de stengel getrokken. / "Moge geluk je deel zijn, zegt
  Manang Keliung, verbonden met zegen; / "Groot geluk in de toekomst
  voor jou, niet te overtreffen;
  2545 "Een sterke levensdraad, sterk als een huistrap. / "Als je gaat baden,
  moge je vinden een schub van de kelis-vis, dat is een gelukssteen voor
  jou, zo groot als de deksel van een ijzeren pan; / "Als je gaat koken,
  zal je vinden een kakkerlak-steen, als een toversteen voor jou, die op
  een rijtje op het brandhout zitten; / "Als je draden afbindt, zal je
  vinden de snelle djampat-steen, die blijft zitten in de palm van je hand; /
  "Als je staat aan de rand van het bordes, jij Dajang Telit Benang,
  zal je de schoonheidssteen vinden in een straal van de zon;
  2550 "Als je aan de weefstoel zit, zal je de steen vinden van de kumangsteekvlieg zich neerzettend op het eind van een latje."
  
  Een melebus-boom nieuwe scheuten vormend uit dode stam,
  Een gembi-boom voor onderlegger van een plankier;
  Ik heb verhaald het geluk van de vrouw,
  Nu verhaal ik het geluk van de man.
   2555 "Als jij bomen gaat vellen, jij echtgenoot van Dajang, dan hoef je
  niet je kapbijl mee te dragen: al de bomen van het oerwoud zullen
  vallen, tot de (taaie) kerandji-boom toe; / "Als je de ondergroei gaat
  kappen, dan hoef je niet je kapmes mee te nemen: in één dag zul je
  zeven dalen gekapt hebben; / "Als je een rijstveld gaat aanleggen, dan
  hoef je niet naar de omen-vogels te luisteren: vol zal je rijstschuur
  227
  
  "Nti' mèh ngajau nusah mending sengalang bedjampung: nanggung
  [alung leka kundi;
  "Nti' mèh meti' nusah nanggung buluh lemaung: pulah mèh
  [kemari' tadi' nempili' djani' djelu babi;
  2560 "Nti' mèh ili' ngajuh bandung, penuh olih tung lumpung besi".
  Ubah perimpah ranah,
  M elingkat da repi' tenap;
  Udah Manang Baburah madah tuah,
  Baru' Talap Djelawat 1nadah din' ka' angkat.
  2565 "Tinggal mah nè'ku ari mpai;
  "Tinggal mah akè'ku ari apai".
  Kedangkai Landak njengkidak tjupak tudung menarang;
  "Tinggal mah akè'ku ari apai".
  Njapai bingkai tanggoi telajang.
  Tunang padan Ruai Ruajan ngesan tunam bangku senapang;
  2570 Nanggung paung sumpit tapang;
  Njapi sapai badju benang;
  N angkin tilin ulu tulang;
  N gatung semandung sebela' kumpang;
  Ngatju ladju ulu dakarang;
  2575 Ngatung dudjung bulu kenjalang.
  Dudi mah ruai Manang Mensunai tai upa balai anak radja;
  Dudi tiang Menani Manang tai birang dapangkap anak lila;
  Dudi nturan tai baik balan temuku baka;
  Dudi dinding tai baik kantjing tukang tjina;
  2580 Dudi mah rumah lawang luah Manang Baburah muat mensia tumbas
  [selaksa.
  Dudi mah laman Manang Belian tulin ngkerangan pemalai ruai;
  Dudi durung Manang Keliung dindang tugung padi sentabai;
  Dudi djamban Manang Belian panjai lapan batang besai.
  Niti su lang ganang gadak-gadak;
  2558 alwng, gesnelde kop, reeds schoongemaakt en boven het vuur gerookt; een
  esoterisch woord gebruikt bij het koppensnellen, evenals het volgend kundi.
   2559 nempili' ; tempili', doorstèken; een kana-woord, het gewone woord is mangka'.
  djooi', varken; een woord uit het dialect der naburige Djoogkang-Dajaks.
  2560 Voor twee zaken moet de Dajak noodzakelijk stroomaf als er toevallig geen
  trekkende Chinese handelaar is, n.m. voor zout en ijzer. AI zijn noodzakelijke
  werktuigen maakt de Dajak zelf zoals: beliung, bijltje en dissel; isau, kapmes;
  
  228
  
  zijn van opgestapelde padi; I "Als je op sneltocht gaat, dan hoef je
  niet naar de vogels te luisteren: je buit zal zijn een gesnelde kop; I
  "Als je een springlans spant, dan hoef je geen lemaung-bamboe te
  nemen: heb je haar gisteren gezet dan is reeds vandaag een varken
  gespietst;
  2560 "Wanneer je stroomaf roeit met de prauw, dan krijg je die vol met
  een ton vol stukken ijzer."
  
  Ubah-bomen, vele, geveld op overstroomd terrein,
  Een melingkat-boom aan de rand van lage grond;
  De ziener heeft zijn zegenwensen uitgesproken,
  Nu zegt Talap Djelawat, dat zij gaat vertrekken.
   2565 "Vaarwel grootmoeder van vaderszijde; / "Vaarwel grootvader van
  vaderszijde." I Kedangkai Landak zwaait op de rug haar mandje met
  opstaande rand; / Zij grijpt de rand van haar lichte zonnehoed. / De
  knappe bruigom van Ruai Ruajan neemt op de schouder de kolf van
  zijn geweer;
  2570 Hij legt over de schouder zijn blaasroer van tapang-hout; I Hij neemt
  zijn jasje met rood garen; I Gordt om zijn kapmes met benen gevest; /
  Bindt om zijn zwaard zo breed als een gespleten stuk kumpang-hout; /
  Hij doet om zijn parang met uitgesneden handvat;
  2575 Hij zet op zijn hoofddeksel met veren van de neushoornvogel. I Zij
  verlaten de voorgalerij van Manang Mensunai als de ontvangzaal van
  een koningszoon; / Zij laten achter de huispalen van Menani Manang
  met veel kleine kanonnen ertegen gebonden; I Laten achter de richelbalk fraai gekapt met gleuven; I Laten achter de wand mooi getimmerd
  door een Chinese vakman:
  2580 Laten achter het ruime huis van Manang Baburah, dat tienduizend
  mensen kan bevatten; I Laten achter het erf van Manang Belian, geheel
  van zand als de baltsplaats van fazanten; I Laten achter de rijstschuren
  van Manang Keliung, gevuld met een berg van sentabai-padi; / Laten
  achter het badvlot van Manang Belian, acht grote boomstammen lang. /
  Zij volgen een effen pad, wijd open gekapt;
  lungga S , rotan-splijtmesje; tempan, klein aambeeld; tukuI, hamer; djara, een
  primitieve drilboor; simbal, een handpriem ; bingkung en kerauk, een soort
  schraper en sr.hoftel voor het wieden en verder allerlei zwaarden als pronkstuk
  en wapen op sneltocht, alsmede allerlei speren, lansen, vishaken en harpoenen,
  zoals meerdere genoemd in dit gezang. Het ijzer hiervoor moet hij van elders
  kopen en daarom is dit voor hem van bizondere waarde.
  2581 paJi sentabai, een padi-soort, welke de voorouders zouden gebruikt hebben.
   229
  
  2585 Djalai besai tebas silak.
  Sulang ganang pelintang sumpit;
  Djalai njamai nadai lawit;
  Alur budjur nadai babelit;
  Djalai gadak tebas silak nadai alit.
  2590 Teka datai ka sa' Pun Kaju Bagurung dadjerah tudah kering
  [mangah na' tau' tumbai;
  Datai ka Lumut Tusut pengantung kibung daruntu djelu manatang
  Dan Tebelian Melepung badabut-ajut ka batang indai ;
  [tupai ;
  Betang sa' Randjang Sagu Gemalung udjung njarangkung ka
  [nanga sungai.
  To' menua Keliung Manang Tekujung banama Djang Keripak Kerang.
  2595 Menani Patar Gumi, Djang Djeragam Bentang.
  Lepa tulang nadai sida' belengah;
  Sema' ka tumpul isau nadai sida' ngansah;
  Antjur liur nadai ngeludah.
  Manua Kemara Keturau Djawa njau dakilah;
  2600 Negeri Menani Patar Gumi njau dakalangkah.
  Tembu' ka Gugu' Tembasu' Punggu' tai lebau pumpun banjau
  [ranggau pemali gagar;
  Ngembing Tinting Intan Taun Tinggi' datiki nadai talah tempunjah;
  Njengau ka Landau Pamarandau Impun banjau barandau nadai
  [bapadah;
  Niki' Lepi' Kadjang Balun dalepi' meli' lam tadi' tunggal belah;
  2605 Bedjalai da Simpai Bawak Belamun datutung madjung munji belah;
  Ranggit bukit Djambu Bumbun mansau ka atau serantau mirah.
  Dia' sida' menung setegal sadja' ;
  Belepa semirah mpa'.
  Betipak pantung Djera Tangkang tunggal batang;
  2610 Batjarik tjedik sirih nakang;
  Bapakai uai tandan pinang;
  Bagindi' sugi' tembakau terandjang.
  2590 djerah, een boom op een andere laten vallen, welke reeds tevoren is ingekapt
  kermg man.gah, een dubbelvorm voor: sterk en krachtig.
  2591 dlIlrwnti tupai, afgetrokken door een eekhoorn n.m. voor nestmateriaal. Wat betreft
  de vertaling dezer titels vgl. de opmerking bij vers 1572.
  2593 ROOjan.g Sagu Gemalung; rOOjan.g, algemene naam voor epiphyten; gemalung,
  een soort epiphyt, doch ook een boomsoort; de betekenis kan ook zijn: epiphyt
  steunend, groeiend op gemalwng-boom.
  2594 Djang, een vriendelijke aanspreking voor mannen, zoals ndu' voor vrouwen.
   230
  
  2585 Een brede weg gekapt en opengedrukt ; / Een gelijk pad zo breed als
  een blaasroer overdwars; / Een goed pad niet kronkelend; / Recht toe
  recht aan, niet in bochten; / Een open pad, gekapt en opengedrukt,
  niet dichtgegroeid.
   2590 Zij komen bij de mensen van Pun Kaju Bagurung (Niet-te-vellenBoom); al laten sterke mannen er ook andere bomen op vallen, toch zal
  deze niet vallen; / Zij komen bij Lumut Tusut (Warrig Wier), hangend
  als een muskietennet, dat wordt afgetrokken door een eekhoornbeest ; /
  Bij Dan Tebelian Me1epung (Drijvende IJzerhout Tak). afdrijvend
  naar de moederstroom ; / Bij het huis van de mensen van Radjang
  Sagu Gemalung (Nestvaren en Gemalung-epiphyt), de riviermonding
  overhuivend; / Dat is het gebied van Keliung Manang Tekujung. genaamd Djang Keripak Kerang;
  2595 Menani Patar Gumi, Djang Djeragam Bentang. / Ofschoon de benen
  vermoeid zijn, nemen zij geen rust; / Gelijk een bot mes, dat men niet
  slijpt; / Het opwellende speeksel slikt men niet door. / Het gebied van
  Kemara Keturau Djawa is men voorbij;
  2600 Het land van Menani Patar Gumi is men gepasseerd. / Zij komen aan
  (de berg) Gugu' Tembesu' Punggu' (Dode Tembesu'-Boom) dicht
  bezet met veel bladerloze dode takken die niet afvallen; / Zij lopen
  langs de helling van Tinting Intan Tinggi', die bij bestijging blijkt
  niet te beklimmen; / Zij zien in de verte Landau Pamarandau Impun,
  waarin onzegbaar veel visjes spelen; / Zij bestijgen Lepi' Kadjang
  Balun (Gevouwen \:Veeuwen Mat), waarvan een man op een morgen
  er slechts één kan opvouwen;
  2605 Zij lopen naar (de berg) Simpai Bawak Belanun (Spechtenhol) met
  rotan omwonden, die (ver) klinkt als een man er tegen slaat; / Zij
  bereiken de top van Bukit Djambu Bumbun, glanzend aan de top van
  rode scheuten. / Daar toeven zij een ogenblik; / Rusten zij voor een
  rode betelpruim ; / Daar vouwt Djera Tangkung een sirih-pruim;
  2610 Scheurt zij een stukje af van een sirih-blad; / Eet zij een pinang-noot; /
  Rolt zij een pruim van de tabak uit het mandje. / Terwijl zij daar
  
  keripak en kerang, schelpjes; keripak, kleine gladde; kerang, ruwe, gestreepte.
   Men brandt nog veel schelpen om daaruit de kalk voor de betel pruim te verkrijgen; daarom worden zeeschelpjes ook verkocht door Chinezen in het binnenland.
  2595 Patar, een titel.
  2603 pamarlJl1l(/au, plaats van gezellige bijeenkomst.
  impun, een vissoort.
  nadai bapadah, niet mededelen; de bedoeling schijnt: hoewel niets gezegd is,
  komen de visjes toch gezellig bijeen.
  231
  
  Sambil menung batipak pantung Mpulu Atjung teka ningka' gurung
  [njau tunggal kali';
  Ba-andai ulun mensunai tunggal igi'.
  2615 "Ninga di' lantangku, djaku' ulun manang, ajam-ajam;
  "Ninga di' anakku akan-akan.
  "To' bukit tinggP, ninga di' lantang sulP, to' lapat pameti' aba'
  [kami Tetai Tinggi' ngentak mutan;
  "Ninga di' Tingang Telit, to' lapat mapit aba' kami Tanah Langit
  [ngarinding dan;
  "To' lapat ngasu, dP lantangku, aba' kami Tetai Telu narumbu
  [busan;
  2620 "To' lapat tanah aba' kami Tetai Barampah djalai ba-uma;
  "Lapai tinting djalai raga;
  "Lapat ai' djalai nuba".
  Lagi' dabilang ulun manang ka Dajang Te1it Benang datiap-tiap;
  Datusoi lagi' lenat-Ienat.
  2625 M erin tap da rapi' tenap,
  K umpang gelang da batang;
  Udah ku madah lapat,
  Rangku njempang ka ulun manang milang tembawang sa' Lembang
  [Pamuang.
  "Ninga di' Dajang Telit Benang, ia' tembawang Semitau Lantang
  [djalai Balai Gamang ngambi' selang mawang ka Djawa
  [Nunsang suba' Tikal Bidang temuIa njera;
  2630 "Ia' tembawang Semitau Tinggi', ninga di', djalai ngadai Indi'
  [sedua Radja Djuata;
  "Ia' tembawang Semitau Nebuk, ninga di' lantang pengepuk,
  [djalai ngadai Buluh Ntimuk sedua Dara Belandja;
  "Ia' tembawang Semitau Tuai, di' njai, djalai ngadai Landai sedua
  [Sindja;
  "Ia' tembawang Tampun Remun, ninga di' Ajun Dundun, djalai
  [Kumpai Semalun turun ngepun bala;
  2616 ngentak mutoo, bedoeld tioog mutoo, zie vers 370.
  2628 Lembcmg Pamuang, te Panggau, het land der Buah Kema.
   2629 Hier wordt het oude erf van Balai Gamang en zijn vrouw, de ouders van Keling,
  geplaatst in de nabijheid van Semitau (Boven-Kapuas), tegenover een andere
  "lezing", welke zegt, dat zij te Tampun Djuah woonden. De geboorte van Keling
  
  232
  
  rusten voor een betelpruim, begint Mpulu' Atjung te spreken als een
  waterval, een maal; / Hij spreekt, de slaaf van de ziener, één woord.
  2615 "Luitster, jij mijn kind, zegt de slaaf van de ziener, mijn liefste; /
  "Luister mijn dierbaar kind. / "Deze hoge berg, luister gij mijn kind,
  dit is de grens met ons mensen van Tetai Tinggi, tot waar wij een
  springlans mogen zetten; / "Luister gij Tingang Telit, dit is de grens,
  tot waar wij hemelbewoners een valraam mogen zetten en takken
  rondom wegkappen; / "Dit is de grens, gij mijn kleine, met ons van
  Tetai Telu, tot waar wij mogen jagen met honden, wild opjagend uit
  hun hol;
  2620 "Dit is de grens met ons van Tetai Barampah, tot waar wij rijstvelden
  mogen aanleggen; / "De heuvelgrens tot waar wij een versperringshaag
  mogen maken; / "De watergrens tot waar wij met tuba-gif mogen
  vissen." / Verder vertelt de slaaf van de ziener nog alles aan Dajang
  Telit Benang; / Hij verhaalt haar alles precies.
  2625 Een merintap-boom aan de rand van lage grond,
  Een kU'mpang-boom met geringde stam;
  Ik heb de grenzen aangegeven,
  Nu gaat mifn mond verhalen van de slaaf van de ziener, die aamvifst
  [de oude erven van de mensen van Lembang Pamuang.
   "Luister, gij Telit Benang, dat is het oude erf van Semitau Lantang,
  waar Balai Gamang op weg ging naar Djawa Nunsang om zure
  mawang-vruchten te halen toen Tikal Bidang pas zwanger was;
  2630 "Dat is het oude erf van Semitau Tinggi$, luister, waar zijn geboren
  lndi$ en haar broer Radja Djuata; / "Dat is het oude erf van Semitau
  Nebuk, luister jij mijn kindlief, waar zijn geboren Buluh Ntimuk en
  zijn zuster Dara Belandja; / "Dat is het oude erf van Semitau Tuai, gij
  meisje, waar zijn geboren Landai en zijn zuster Sindja; / "Dat is het
  oude erf van Tampun Remun, luister jij Ajun Dundun, waar Kumpai
  Semalun neerdaalde om het leger aan te voeren; / "Dat is het oude
  wordt echter weer geplaatst in het gebied van Tampun waar Tinting KelCJltniming
  toe behoort (vers 2634). Zie hierover evenwel de inleiding.
  2630 Indi$ en Radja Djuata zijn een soort halfgoden: "diantara tnal/I<USÎa dengan déwat',
  "tussen mens en godheid", vgl. vers 3065.
  2631 Buluh Ntimuk en Dara Belandja, vermaarde personen uit de Kana Tangi of
  Heldenzangen der Mualangers, zoals ook de namen in de volgende verzen.
   233
  
  " la ' tembawang Tinting Kelamaning djalai Keling bagunting apai
  [Kuma;
  2635 "Ia' tembawang Batu Batinggang, di' Dajang Telit Benang, djaku'
  [ulun manang, djalai Lalajang Menang balang batunang aba' Ben[dung Dadjang, keba' datai ka batang Belitang teka njimbang
  [punggang batu keli;
  "Ia' tembawang Batu Batingka' djalai Djagau Tua' ka' bintai
  [pala' nempa' geruga upa mata ari;
  "Ia' tembawang Batu Meragau djalai Lalajang Idjau ka' bintai
  [kajau, dia'mah ia ngansang Lamandau ngurau isau
  [njari pa njari;
  "Ia' tembawang Serugi Nunggang djalai Dajang Indai Abang
  [nimang ular kenjalang, keba' Dajang Bendung Dadjang
  [idang tengan ngantjau padi;
  "Ia' tembawang Buluh Landai, di' njai, djalai Laladuk Udjai ka'
  [bintai-bundai ka tanah Mualai, datai ka tengah djalai debai
  [Tua' Minai batikai ngau repai gatal asa daun ke1adi;
  2640 "Debai Njaluk ntje1uk sintuk Seburuk angat djelap daun api;
  
  2634 Kuma of Kumba, andere naam voor Balai Gamang, de vader van Keling; hier
  wordt bedoeld het geboortefeest gegeven in de tweede of derde maand na de
  geboorte, bij welke gelegenheid voor het eerst het haar van de kleine wordt
  geknipt.
  2635 Lalafang Menang, een van de vele titels voor Idjau, de halfbroer van Kelimg.
  . Hij staat bekend om zijn strijdlustig karakter en wordt bij voorkeur aangeduid
  met namen van vogels. Hier wordt gedoeld op het feit, dat Idjau wilde trouwen
  met Bendung, welk huwelijk niet doorging wegens de verschijning van een
  afzichtelijke gast (vgl. inleiding).
  Batu KeU, een grote steen in de Belitang-rivier, vgl. vers 975; deze steen zou
  afkomstig zijn van een naburige berg, door de vertoornde Idjau er af gekapt
  met zijn zwaard.
  2636 Batu' Batmgka', ook behorend tot Tampun.
  geruga', naam van het zwaard.
  2637 Batu Meragau, lett. kruipende steen, gedeelte van Tampun.
   ngansang, naam voor een bepaalde werkovereenkomst; men heeft b.v. een nieuwe
  parang nodig, doch de daartoe bekwame persoon heeft geen tijd, wegens ander
  werk, b.v. veldarbeid; dit noodzakelijke werk neemt de opdrachtgever op zich,
  terwijl de ander gedurende dezelfde tijd de parang smeedt. Dit geschiedt dan
  zonder nadere vergoeding.
  ngurau, gezegd van alle werkzaamheid verricht in de smidse of rapun; deze vindt
  men bij de Mualangers zowel op de voorgalerij in huis als onder de rijstschuurtjes,
  alsook onder een afdak bij de badplaats.
  2638 Serugi, ook behorend tot Tampun.
   Indai Abang, een beroemde Buah Kana; zij is een zeer wijze vrouw, haar eigen-
  
  234
  
  erf van Tinting Kelamaming, waar Keling voor de eerste maal zijn
  haar werd geknipt door zijn vader Kuma;
  2635 "Dat is het oude erf van Batu Batinggang, gij Dajang Telit Benang,
  zegt de slaaf van de ziener, waar de verloving van Lalajang Menang
  met Benung Dadjang niet doorging, waarom hij, aan de BeIitang gekomen, de punt van de Batu KeIi heeft afgekapt; / "Dat is het oude
  erf van Batu BatingkaS, waar Djagau Tua 5 op sluiptocht wilde gaan
  voor een kop en een zwaard smeedde flikkerend als de zon; / "Dat is
  het oude erf van Batu Meragau, alwaar LaIajang Idjau op sneltocht
  wilde en met Lamandau overeenkwam (voor hem) een zwaard te
  smeden, vele dagen lang; / "Dat is het oude erf van Serugi Nunggang,
  waar Dajang Indai Abang een kenjalang-slang bezwoer, toen Dajang
  Bendung stierf, terwijl zij aan het padi-keren was; / "Dat is het oude
  erf van Buluh Landai, gij meisje, alwaar Laladuk Udjai op sneltocht
  wilde gaan naar Mualang en onderweg werd meegenomen door Tuai
  Minai en als mat gebruikte repai-bladeren, jeukverwekkend als de
  blaren van caladium;
  2640 "Waar hij werd meegenomen door Njaluk en zijn hand stak in de
  (warme) bron van Seburuk, heet als oplaaiende vlammen van vuur; /
  
  naam is Balun Belwnan (vgl. vers 2897). Hier wordt weer gedoeld op een episode
  uit Kana Tangi, naar aanleiding van Idjau's voorgenomen huwelijk met Bendung,
  de zuster van Pungga 5 • Deze werd door een giftige slang gebeten in haar borst
  en werd schijndood door !djmt weggevoerd naar Parnggau, het land der Buah
  Karna. Indai Abang wist bij die gelegenheid uit een latje van het weefgetouw
  een vliegende slang te toveren.
  2639 Laladuk Udjai, titel voor !djau.
   Tua s Mirnai, titel voor Keling; Minai was een Mualang-held met bovennatuurlijk
  vermogen, tua 5 • De namen van al zulke helden kunnen worden gebruikt als
  toeschrijving aan Keling.
  Idjau wilde op sneltocht naar Lembah Buluh, een huis te TamJntn van de Mualang-Dajaks, die toen echter nog Lembah Buluh werden genoemd. Keling wilde
  Idjau hiervan afhouden en gebruikte daartoe enkele listen. Toen ze naar de
  gewoonte van koppensnellers in het bos overnachtten, spreidde Keling buiten weten
  van Idjau de sterk jeuk verwekkende bladeren van repai op de plaats, waar
  ldjau ging slapen.
  2640 Njaluk, titel voor Keling; bij kampong Seburuk aan het gelijknamige riviertje,
  een zijriviertje van de Ngaring, komen warme bronnen voor. Kelmg bracht
  Idjau hierlangs om daar te drinken, waarop !djau schrok van het hete water.
  Reeds Veth vermeldt deze warme bronnen (Veth o.c. Deel I, p. 27 en 47-48).
  Volgens de mensen zou een Duits ingenieur hier ook petroleum hebben verzameld. Deze is bij het begin van de laatste oorlog uit Belitang vertrokken.
  Schrijver zelf trof de afwijkende gesteldheid van de grond in dit gebied en de
  op petroleum gelijkende vloeistof hier en daar opgemerkt op het zwarte grint
  in het oerbos.
  235
  
  "Debai batumang ngau kaj as pait asa buah pari.
  "Dia'mah kajau Lalajang Idjau baru'mah rumbau;
  "Bunuh Banda 1\1 uduh baru' mah lisuh;
  "Dia' ipa' Djagau Tua' baru'mah sala'''.
  2645 Dabilang ulun manang ka Dajang Telit Benang njau datiap-tiap;
  Datusoi njau lendat-Iendat;
  Dapadah ia ba-amat-amat.
  "Ninga di' Lantang Sembung, sama mah kita tunsang sarung ngu[sung antung bumbung kuala;
  "Ninga di' lantang anak, kita sama ngusung tjawak dawang manua.
  2650 "Djalai, mèh laki njai, nadai bisi 5 lagi' gamba';
  "Sulang, mèh laki dajang, nadai bi sP lagi' repa'.
   "NtP datai ka Kenambing Darung, nang gamba' medju menung
  [meda' abi tadjar pantjung: ia' awak Umang Pandung
  [mandam laba bintung tai upa lampong merabah tawang;
  "Nti' datai ka Kenambing, nang gagit awak Banda Kuntjit man[dam laba tjit tai lasit ari mua lubang;
  "Nti' datai ka Sintuk Lubuk, dP Letang Siluk, ia' awak Djagau
  Manuk mandam laba pelanduk kant jam pengerang;
  2655 "Tai litjin dal is ia' awak sida' mandam laba angkis tai babibis
  [ari mua rumbang ;
  "Tai da Kenambing Labak ia' awak Djagau Djalak mandam laba
  [landak bulu tekelang".
  Dabilang ulun manang datiap-tiap;
  Datusoi ia njau lendat-Iendat.
  "Sama batulak kita, di' lantang anak ku ajam-ajam;
  2660 "Sama pulang kita batungkah belakang, di' lantang ku akan-akan".
  2641 kajas, een liaan; deze is zo bitter, dat als men het hout als driepoot gebruikt
  voor de rijstpot, de rijst oneetbaar bitter wordt, waarschijnlijk alleen reeds door
  de rook van de altijd enigszins meebrandende stokken van de driepoot in de grond
  geslagen. Dit was de laatste list van Kelmg en door al die vreemde tegenslag:
  's nachts niet slapen van de jeuk, dan niet kunnen drinken wegens de hete bronnen
  en tenslotte bittere rijst, zag Idjam dan af van zijn voorgenomen sneltocht.
  2642 umbau, lisuh, sa/as, drie synoniemen voor: vruchteloos.
  2645 tumsang sarung, lett. omkeren schede; een esoterische uitdrukking voor pulai,
  terugkeren, welk laatste woord op sneltocht niet mag worden gebruikt.
  antung, plaats; bumbung, nok; kua/a, monding van rivier; gezamenlijk voor woongebied.
   2652 o.moog Pandwng; Pandung is een bekend held van Gelmg, een huis niet ver van
  
  236
  
  "Waar hij werd meegenomen en voor kookdriepoot gebruikte kajashout zo bitter als pari-komkommers. / "Daar was het dat Lalajang
  Idjau voor de eerste maal tevergeefs op oorlogspad ging; / "De sneltocht van Banda M uduh voor het eerst vruchteloos was; / "Daar werd
  de hinderlaag van Djagau Tua$ voor de eerste maal ijdel".
  2645 Zo vertelt de slaaf van de ziener aan Dajang Telit Benang alles opnoemend; / Zo verhaalt hij zeer duidelijk; / Vertelt hij zeer nauwkeurig. / "Luister gij Lantang Sembung, wij gaan beiden terug naar
  ons huis en erf; / "Luister mijn kind, wij gaan beiden terug naar ons
  woongebied.
   2650 "De weg, gij echtgenoot van de vrouw, kan geen moeilijkheid meer
  geven; / "Het pad, gij man van het meisje, heeft geen tweesprongen
  meer; / "Als je komt aan Kenambing Darung, moet je niet aarzelend
  wijfelen bij het zien van een spoor van afgekapte takken: dat is het
  spoor van Umang Pandung, waar hij heeft overnacht wegens het voorteken van een stinkdier, wit als de ontschorste stam van een merabahboom; / "Als je aan Kenambing komt, aarzel dan niet wegens het spoor
  van Banda Kuntjit, die daar heeft overnacht wegens het voorteken
  van een muis, die plotseling uit zijn hol schoot; / "Als je aan Sintuk
  Lubuk komt, jij Letang Siluk, is daar het spoor van Djagau Manuk,
  die daar heeft overnacht wegens het voorteken van een dwerghert
  (verblijvend) in oud bos;
  2655 "Waar het gras is platgedrukt, daar is het spoor van lieden, die hebben
  overnacht wegens het voorteken van een egel, die een loopstreep heeft
  gemaakt vanaf de mond van zijn hol; / "Dat bij Kenambing Labak is
  het spoor van Djagau Djalak, daar overnachtend wegens het voorteken van een stekelvarken met zwart-witte stekels". / De slaaf van
  de ziener deelt alles mede; / Hij vertelt alles volledig. / "Wij vertrekken beiden, gij mijn liefste kind;
  2660 Wij gaan beiden terug, elkaar de rug toekerend, gij mijn dierbaar kind"./
  Pamggau. Deze heeft op de aangeduide plaats overnacht wegens een voorteken,
  IOOa. Ontmoet men n.m. op sneltocht een dier, dat in een hol in de grond of in
  een boom huist, dan is dat een teken, dat men een kop van een vrouw zal snellen.
  Men moet dan zo'n dier doden, opeten en ter plaatse overnachten, hetgeen wordt
  uitgedrukt door de term mandam.
  2653 Booda Kuntjit, titel voor Idjau.
   2654 Djagau Manuk, titel voor Idjau. Een dwerghert is een voorteken, dat men de
  kop van een man zal snellen.
  2655 litjin dalis, een glad spoor zoals van iemand, die ergens heeft gezeten of is uitgegleden; hier de loopstreep door een egel gemaakt voor zijn hol.
  2656 Djagau Djalak, titel voor Idjau.
  2661 tjaung, armvlees, arm; een oud woord.
  237
  
  Teka ngatung tjaung ulun keliung tunsang sarung buah lengan;
  Teka angkat nadai mang-mang;
  Ambau nadai bula' balang.
  Ngelasebu upa abu da tumpu balilang;
  2665 Taketik upa manik umang petebang;
  Ngalatjar upa ular kenanawang.
  Teka datang ka betang sida' Batang Djalumpang Nakung;
  N geranggit ka bukit mit teman tudung lupung nadai talah kabung
  [bala sa' Tanah Djawa;
  Tanah meluah belakang raung tutji sebali nadai talah puma;
  2670 Batang Djelumpang Nakung nadai talah kumbang burung pekaka;
  Ai' seni' tipuk tempurung nadai talah serangkung ka sambung djala.
  la' menua Batu Badugu Peluntjur Nabau atau Pemarandau Genali
  [Laki;
  Pentik Silik Sabaja' Njerau njaga njawa mensia mati;
  Kebera' Mansa' Mpung Kebiau nadai talah buai menani sidi;
  2675 Rau Meruding da Nanga Panggau djalai peniau lumba' lumbi;
  Bagas Gamuas bamunji lekau penjubuk tinuk takedjut dani;
  Mpanjat Balampat da langkau kajau pamakai semangat mensia mati;
  2668 lupung, een klein antiek kopje, zoals gebruikt door Chinezen bij thee drinken.
  bala sa' Tanah DjOOJCJ, een leger van de lieden van Java; een episode uit Kana
  Tangi verhaalt, hoe Labong, de eeuwige antagonist van Kering wegens Kwmang,
  de hulp inriep van Java en hoe het Javaanse leger werd verslagen te Panggau.
  2670 burung pekaka, een ga:oot soort ij svogel, Halcyon pileata; pekaka, onomatopee
  voor zijn roep.
   2671 sambung djala, een groot soort werpnet met een koord, taU djentera, om de
  ringen onder aan het net naar elkaar toe te trekken; bij een gewone dlala vallen
  deze uit eigen zwaarte dicht.
  2672 Deze weidse titel was moeilijk te vertalen: batu badugu, zware, wiegelende
  steen; peluntjur, vaste loop of wissel van een dier; pemerarndau, speelplaats, verblijf; nabau en genali, namen voor mythische slangen.
  Men is hier in een zeer onveilig terrein, het grensgebied tussen de aarde en
  de hemel, waar zeer veelvuldig wordt gesneld en daarom vol magische krachten
  en verschijnselen, het gebied van Dlal; Berani, met al deze weidse titels aangeduid
  en pas genoemd in vers 2678.
  2673 pentik silik of pentik pudos, dubbelvorm voor afweerbeeldjes.
   sabaja' , een slecht voorteken in de vorm van een verschijning van een antu,
  geest of spook, in de gedaante van een dier en in het bizonder van een loog of
  kiekendief; overkomt dit iemand meermalen, dan moet de ziener afweerbeeldjes
  oprichten aan de toegangswegen van huis of dorp. Het geheel is weer een titel
  
  238
  
  Dan heft hij zijn arm, de slaaf van de ziener, en keert om met
  zwaaiende arm. / Zij vertrekken zonder aarzelen; / Zij gaan op stap
  en keren niet terug. / Zij snellen voort als de as voor de mond van de
  blaaspijp;
  2665 Zij vliegen voort als houtsplinters bij het kappen; / Zij gaan ijlings
  verder als een kenanawang-slang. / Zij komen aan het huis van de
  lieden van Batang Djalumpang Nakung; / Zij beklimmen een kleine
  berg, als het deksel van een klein kopje, doch niet te omsingelen door
  een leger van Tanah Djawa; / Een stuk grond zo groot als de rug
  van een kikvors, maar dat niet áfgeladangd kan worden;
  2670 Batang Djelumpang Nakung (Gebogen Malvastruik), waar echter een
  grote ijsvogel niet rondom kan vliegen; / Een klein stroompje, dat men
  met een klapperdop moet uitscheppen, doch niet kan worden bestreken
  met een groot werpnet. / Dat is het gebied van Batu Badugu Pelantjur
  Nabau of Pemarandau Genali laki; / Pentik Silik (Houten Afweerbeeldje) tegen een roepend voorteken ter beveiliging van een mensenziel in doodsgevaar; / Kebera s MansaS (Passerend Spook), Gezel van
  de Ziener, die niet kan worden uitgedreven door een ervaren Bezweerder;
  2675 Rau Meruding (Ophoping van Bladeren) aan de rand van de Panggau,
  waar woont de reuze zoetwaterschildpad; / Fraaie Gamuas Vogel, die
  roept in de dageraad loerend op slapers, hen verschrikt wekkend; /
  Cicaden-Koor, roepend bij sneltochthut, die de zielen eten der afgevoor Djali Berani.
   2674 kebera s , een geest of spook, meestal in de gedaante van een klein vogeltje, dat
  ziekte veroorzaakt; voor een ziener of iemand die tuo S is, kan het ook optreden
  als mpwng, zoiets als beschermgeest.
  Kan een ziener na herhaalde poging een ziek kind niet beter maken, dan luidt de
  diagnose dikwijls: er is een ,kebera S in het spel en daartegen kan hij niets doen.
  2676 gamuas, een omen-vogel, sengalang burung; deze roept tegen het begin van de
  dageraad en zijn roep wordt zeer gevreesd. Als men in het bos overnacht, moet
  men op z'n laatst om vijf uur opstaan om niet gewekt te worden door de roep.
  van de gamuas, welke dan de dood zou aankondigen.
  2677 mpanjat, een cicade; belampat, elkaar afwisselend antwoorden, nu hier dan daar,
  van het doordringende geluid der cicaden. Hoort men zulk een koor, beginnend
  dichtbij en dan steeds verder af, dan is dat een gunstig teken en kan de sneltocht doorgaan; komt het geluid echter steeds dichter bij, dan mag men niet
  verder gaan; uit de richting, waarin het geluid der cicadenkoren zich verplaatst,
  weet men, zoals men zegt, of eigen weg of die van de vijand erdoor wordt afgesneden.
  Na al deze ontzag-wekkende titels zal dan de eigenlijke naam genoemd worden.
  2678 Badju Semajau, naam voor een oud jasje gedragen door koppensnellers; eigen
  weefsel, kain pooggit, met onder het weven "ingeborduurde", disungkit, ornamenten.
  239
  
  Budjang Belelang Badju Semajau dua nama ka Djati Berani.
  Ia~ betang Budjang Belelang tampak siga' ;
  2680 Manua Badju Njala tampak ipa~;
  Betang Budjang Belelang tampak munsuh;
  Manua Badju Njala tampak bunuh.
  Betang Budjang Belelang nangulang nangali' ;
  Negeri DjaIi Berani kedadiri'.
  2685 Betapian Badju Kangan nangaIi~ pamani~ ;
  Badjabau Badju Semajau nangalP sutP pun munti'.
   Keba S manua Badju Njala tampak kabung;
  Betang Budjang Belelang tampak kelingkung.
  Keba S ka S berani Tiung Bali aha S laki kas takut;
  2690 Ka~ mansang Dajang TeIit Benang mangkang betang Semajau Be[nang ka' surut.
  Malik ka kiba' meda s keruntuk pala~ semak tukan tangga' Badju
  [TajaS gelung upa tungku S njuman;
  Meda S buruk punggang tunjuk upa punggang lutan;
  Kerubung mata da manala Badju Kaja upa leka buntan;
  Meda s awak darah semak rumah tubah mirah nerarusan;
  2695 Meda~ siring daun pening ngeli1ing anting Badju Kuning gelung
  Keba~ bapegi Ruai Peri di aba~ laki benaningkah;
  [ngulat barangan.
  Bedjalai Pantil Punai aba' ambai semak damai Badju Sapai belalubah.
  Njenguk antuk Badju Buk tunggul njunan;
  Datai ka ai' Badj u Panggi' mata tepian;
  2700 Nengah tepu Semajau Badju hatu laman; ,
  Njigung durung Semajau Ubung penanggung djelapang;
  N engah pasah batungkah tiang ;
  Nengah tepu menala baru dinang sabu ngkerangan kerang.
  Menung da manata landung dinang papung punggang bulang;
  2705 Teka menung Djera Tangkung da manala landung semirah mpa';
  Manapan da laman Ruai Ruajan aba' tunang padan samansak um[pan, sadigah belanga J •
  Teka djerita tunang gara Ruai Karapa ari tengah menala njau tung[gal igi S ;
  
  2679 siga S , woest, wild, van dieren; hier onveilig. Dit terrein passeren alle koppensnellers, zowel komend van de langit of hemel als van de aarde, zowel de helden
  van Pooggau als de vijanden van Java. Alleen een uitzonderlijk dapper man als
  Djali Berani kan zich hier handhaven en woont dan ook hier in volslagen eenzaamheid.
   240
  
  storvenen; / Budjang Belelang, Badju Semajau, een tweede naam:
  Djali Berani. / Dat is het huis van Budjang Belelang, uiterst onveilig;
  2680 Het gebied van Badju Njala, zeer gevaarlijk; / Het huis van Budjang
  Belelang, vol van vijanden; / Het huis van Badju N jala, vol van doodsgevaar. / Het huis van Budjang Belelang, geheel alleen; / Het land
  van Djali Berani, volkomen eenzaam.
   2685 Badju Kanggan moet geheel alleen naar de badplaats om te baden; /
  Badju Semaju moet geheel alleen bamboe-spruiten zoeken bij een
  muntiJ-bamboe. / Want het gebied van Badju Njala is steeds omsingeld; / Het huis van Budjang Belelang is steeds omringd van
  vijanden. I Daarom wil Tiung Bali met haar man dapper zijn, maar
  zij zijn ook bevreesd;
  2690 Zij wil doorgaan, Dajang Telit Benang, naar het huis van Semajau
  Benang en zij wil terug. / Zich wendend naar links ziet zij de doodskoppen bij de huistrap van Badju Taja 5 als zovele kookstenen ; / Zij
  ziet de afgerotte eindjes vingers als restjes brandhout; / Oogleden op
  het erf van Badju Kaja als eierdoppen; / Zij ziet sporen van bloed
  bij het huis, nog rood druipend;
  2695 Zij ziet de oorschelpen liggen rond het huis van Badju Kuning als
  rode zwammen. / Dan loopt Ruai Peri di door met haar man met grote
  stappen; / Zij gaat door Pantil Punai met haar geliefde langs het erf
  van Badju Sapai, langzaam lopend. / Zij zien het baderf van Badju
  Buk met een boomstronk; / Zij komen aan het water van Badju
  Panggi J, aan de badplaats;
  2700 Zij kruisen het zandige erf van Semajau Badju, het erf met grint; /
  Zij lopen langs de rijstschuur van Semajau Ubung met schijven rond
  de palen; / Zij lopen tussen de schuur door met steunbalken; / Zij
  lopen over het wijde erf, bedekt met het zand van de zandbank. /
  Zij rusten op het lange erf, bedekt met stukjes draad van kunstsporen ;
  2705 Daar rust Djera Tangkung op het ruime erf, voor een rode betelpruim ; I
  Zij toeft op het erf, Ruai Peridi met haar bruidegom, zo lang als
  nodig voor het koken van een pot rijst. / Dan spreekt de edele bruidegom van Ruai Kerapa daar op het erf een woord; / Zacht spreekt de
  
  tampak, voortdurend, zonder ophouden.
   2691 Badju Taja 5 , ook een oud koppensnellersjasje van kain parngg't.
  2693 buntarn, eierdop, kana-woord.
  2697 semak damai, dubbelvorm voor huis en erf.
  2698 Badju Buk, een snellersjasje versierd met strengen van mensenhoofdhaar, buk
  
  241
  16
  
  Ba-anai gadai tuang ambai Pantil Punai njau tunggal kali'.
  "Ninga, ninga mèh Madjung Naradja, njingkung tengah malam
  [batundjan da kaleman bulan kamali;
  2710 "Ninga mèh Temai Gajau Mantai da laut Matan, njipat ka darat
  "Redi' Guntur Dalam, ngeredi' sekali' ngariu ati; [tinggi' salawi;
  "Lang lndang njuman kanjuman pengaridang berang manuk laki;
  "Sapai Badju Maram dua nama ka Badju Pati;
  "Budjang Belelang, Semajau Benang dua nama ka Djenti Djali
  [Berani".
  2715 Teka dadinga Badju Kaja djarita orang da tengah menala njau
  Dapening Badju Kuning njau bareti-reti.
  [bateli-teli;
  Teka dadjapai Badju Sapai perumbai panjai, ninga anai da manala
  [besai, kumai ia munsuh datai, tumas sauh lengan;
  Ngatji ritji besi berani Badju Pati sigi delapan;
  Ngalatja mata sulur daja Badju Njala, ninga djerita orang da tengah
  [manala, luah mata tumas sepengengam;
  2720 Semajau Badju teka ngatju lunju sekaju menteran tebalian;
  Teka njandang Badju Benang ninga orang parang Kajan;
  Teka njengkau isau Badju Semajau sabila' kumpang.
  Teka dapeda' ia njau manjana-njana;
  Dapantau Badju Semajau njau tema-tema.
  2725 Dapeda' njau bateli-teli;
  Dapantau njau reti-reti.
  Teka djerita Badju Nja:la njau tunggal kali' ;
  Ba-andai gadai Badju Sapai meda' pipih rambai tai baru' datai njau
  "Niki' mèh rambaiku tanan temuni ' ;
  [tunggal igi J.
  2730 "Pipih pisang pali' ;
  "Niki'mah mèh sepupuku, djaku' Semajau Badju, geli'-geli' ;
  "Pumpun belumbun munt i ' ;
  "Ninga mèh purihku ari aki' ;
  "Manal petunggalku ari ini' ;
  2735 "Ninga mèh kebanku, djaku' Badju Kanggan, panjimpan langki'.
  "Tadi sangka'ku Bui, djaku' Badju Pati, keba' ku ngatji seligi
  [besi berani, orang Kumpang;
  
  2704 papwng, afgebroken stukje draad.
  2709 kaleman, dalen, ondergaan.
   bulatn kemali, wassende maan van zes dagen.
  2710 Temoi of tembai, aanspreking voor mannen.
  2712 njuman kanjuman, zwevend.
  242
  
  beminde bruidegom van Pantil Punai een maal. / "Luister, luister gij
  Madjung Regenboog, opkomend te middernacht bij het dalen van de
  wassende maan;
  2710 "Luister gij Temai, Strandkrokodil aan de Matan-zee, vijfentwintig
  vadems hoog opslaand op het strand; / "Ver Rommelende Donder, die
  eenmaal nagalmend het hart beroert; / "Biddende Valk, die staat te
  zweven, uiteenscheurder van de vlerk van een haan; / "Sapai Badju
  Maram, een andere naam: Badju Pati; / "Budjang Belelang, Semajau
  Benang, nog een andere naam: Djenti Djali Berani".
  2715 Dan hoort Badju Kaja het spreken van de man op het erf zeer duidelijk; / Hij luistert Badju Kaja en hij begrijpt. / Badju Sapai neemt
  op zijn lange lans bij het horen van de woorden op het wijde erf,
  menend dat het een aangekomen vijand is, (zijn lans met een weerhaak) zo wijd als een gebogen arm; / Hij pakt zijn speer van magnetisch ijzer, Badju Peti, met acht gleuven; / Hij grijpt naar het scherp
  van zijn brede lans, Badju Njala, horend de woorden van de man op
  het erf, met een kling zo breed als een vuist;
  2720 Semajau Badju neemt zijn kleine lans met ijzerhouten schacht; / Hij
  heft zijn Kajan-zwaard, Badju Semajau, op het horen van mensen; /
  Hij grijpt zijn kapmes, Badju Semajau, zo breed als een stuk kumpanghout. / Dan ziet hij het duidelijk; / Badju Semajau ziet het klaar.
  