text: ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  door
  
  M. DESITIERE
  A. OPGRAVINGEN EN VONDSTEN : DE GALLO-ROMEINSE
  PERIODE (I)
  De bespreking van de vondsten uit dez·e periode brengen we in meerdere
  afleveringen. Een situatiekaartje met gearceerde zone zal duidelijk maken
  welk gedeelte van het werkgebied telkens wordt behandeld.
  Een moeilijkheid waren de fusies van de gemeenten daar vele geografische benamingen nu een andere inhoud gekregen hebben. Onze bekommernis was van tweeërlei aard: enerzijds de begrenzing van het werkgebied, zoals vooropgesteld in de eerste aflevering van deze kroniek
  (Desittere 1973, p. 249), ongewijzigd te behouden, anderzijds zoveel
  mogelijk de vroegere geografische omschrijvingen te bewaren voor de
  vondsten vermeld in de oudere litteratuur. De situatiekaart kon dan ook
  niet anders zijn dan een kompromis tussen de toestand v;óór en na 1
  januari 1977. Zo deden we voor de huidige hegrenzing van de gemeente
  Gent een beroep op de Administratieve kaart van België na de fusies,
  Carto, Brussel, 1977 (schaal 1 : 350 000). Voor de afbakening van het
  werkgebied werd daarentegen ·de begrenzing van de randgemeenten in de
  toestand van vóór 1-1-1977 behouden. Zeizate en Wachtebeke zijn op
  onze kaart dan ook de enige volwaardige randgemeenten daar hun toestand na de fusies ongewijzigd gebleven is, de overige localiteiten (Zaffelare, Lochristi, Destelbergen, Merelbeke, Vinderhoute, Evergem en Brtvelde) zijn daarentegen als fracties van nieuwe gemeenten te beschouwen.
  De indeling van de gemeente Gent in genummerde zones gaat gedeeltelijk
  terug op de Administratieve Gids van de Stad Gent, Gent 1971. Op die
  manier was het niet alleen mogelijk de nieuw aangehechte gemeenten te
  situeren maar ook deze die reeds vóór 1-1-1977 geheel (b.v. St. KruisWinkel, Mendonk) of gedeelteHjk (bv. ex. Zaffelare en ex. Wachtebeke)
  tot het grondgebied Gent behoorden. De oude stad, met inbegrip van de
  kanaalzone (nr. 3), zal voortaan als Klein-Gent aangeduid worden.
   1. Afsnee (Gent)
  
  a. In augustus 1910, bij het graven van een vijverkom in het park van de
  villa Mariasteen, toebehorend aan de familie de Hemptinne, zouden,
  naast de resten uit het neolithicum en de bronstijd (Desittere 1973, p.
  250 en Desittere 1974, pp. 141-142), gevonden zijn:
  b. Gallo-Romeinse dakpannen (tegulae).
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - Claerhout 1911, p. 148.
  stadsgrens
  
  ................
  indeling
  
  (toestand op 1.1.1977)
  stadsgebied
  
  gemeentegrens
  behandeld
  
  (toestand
  
  vóór 1.1.1977)
  
  gebied
  
  0
  2
  4·
  6
  8
  10km
  -·--~·--~·~--~·--~·----·
  
  (3)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  227
  
  2. Afsnee (Gent)
  
  a. Gevonden te Afsnee 1 •
  b. Bronzen sestertius van Faustina I (fig. 5).
  Voorzijde: (DIVA) AVGVSTA FAVS(TINA). Kop van Faustina naar
  rechts gewend.
  Keerzij de : tempel met zes zuilen.
  Geslagen na de dood van Faustina I, rond 141 na C. (Mattingly-Sydenham 1930, p. 165). Het exemplaar weegt 22,420 g. en is, vooral op de
  keerzijde, sterk afgesleten.
  c. Bewaarplaats: Muntenkabinet van de Rijksuniversiteit Gent (Centrale
  Bibliotheek van de R.U.G.), nr. XXXII E 5. Gift van Professor A.
  Schoep, beheerder-inspecteur van de Rijksuniversiteit Gent, op 26-8-1936.
  3. Drongen (Gent)
  a. In 1789 door een landbouwer in weiland gevonden.
  b. Muntschat van minimum 200 munten die volgens de Bast geslagen
  waren onder het bewind van Postumus (259-268).
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1804, pp. 37-38.
  - De Bast 1808, p. 83.
  - Blanchet 1900, pp. 40, 264 nr. 673.
  - Plancquaert 1924 a, p. 196.
  - Van Gansbeke 1955, p. 31.
   Opmerking : volgens De Bast waren de munten "gesaust". Dit kan wijzen op munten
  uit verzilverd koper, antoniniani, die vanaf 260, onder Postumus, werden geslagen 2 •
  Blanchet heeft het daarentegen over kleinbronzen alhoewel hij als enige bron De
  Bast vermeld. Van Gansbeke neemt de interpretatie van Blanchet zonder kommentaar over. Vermelden we nog dat Plancquaert het foutievelijk heeft over 300 i.p.v.
  "meer dan 200" munten.
  4. Drongen (Gent)
  a. Samen ( ?) gevonden in 1804.
  b. Twee grootbronz·en ( sestertii) van Antoninus Pius.
  c. Bewaarplaats: onbekend. In 1808 nog deel uitmakend van de verzameling van kanunnik M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - Ue Bast 1808, p. 83.
  (1) We danken Mevrouw G. Milis-Proost, conservator aan de Centrale Bibliotheek, voor de toelating de verzameling van het Muntenkabinet door te maken en
  deze munt te publiceren.
  (2) Zadoks-Josephus Jitta & Van Es, 1962 p. 57.
  228
  
  M. DESITTERE
  
  (4)
  
  5. Drongen (Gent)
  a. In 1822 gevonden te Drongen.
  b. Terra sigillatakom. Volgens de beschrijving bij Verhelst bedroeg de
  doormeter van de kom 200 mm, was de rand versierd met klimopbladeren en droeg de bodem de naamstempel N D [ .. ] E.
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - Verhelst 1856, p. 6, nr. 47.
  - Schuermans 1890, pp. 380-381.
  6. Drongen (Gent)
  a. In juni 1861 gevonden te Drongen.
  b. Terra sigillatakom (fig. 2) verwant aan het type Chenet 324a (Chenet
  1941, Pl. XXIV) ; diameter van rand en bodem respectievelijk 145 mm
  en 77 mm; hoogte: 68 mm; wanddikte: 5-6 mm. Op de onderkant
  van de bodem komt een graffito voor. De matte, oranjerode vernislaag is plaatselijk sterk afgesleten. Naar De Clippele gaat het om een
  vierde eeuws produkt uit de Argonne.
  c. Bewaarplaats : Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel (inv.
   nr. B 329).
  d. Bibliografie :
  - Hagemans 1863, p. 444, nr. 13.
  - Juste 1864, p. 187, nr. BB 14.
  - Schuermans 1890, p. 389, nr. 13.
  - De Clippele 1967, pp. 35, 274-275, 309, fig. 169 en 233.
  7. Drongen (Gent)
  
  a. In 1811 gevonden op de plaats Bourgoyen, op ongeveer 2 m diepte
  ("à six pieds de profondeur") in het veen.
  b. Terra sigillatabord van het type Dragendorff 36 (fig. 1) ; diameter
  van rand en bodem respectievelijk 185 mm en 85 mm; hoogte: 53 mm;
  wanddikte : 7 mm ; de rand is versierd met gestileerde bladeren uitgevoerd in barbotinetechniek ; op de bodem, aan de binnenkant en binnen
  twee koncentrische cirkels, de stempel 0 NE [R A T U SJ : Oneratus
  van Rheinzabern. Periode der Antonijnen. Een gedeelte van de rand
  ontbreekt, de vernislaag is sterk afgesleten.
  c. Bewaarplaats: Museum voor Oudheidkunde van de Rijksuniversiteit
  Gent (inv. nr. 28), voorheen deel uitmakend van de verzameling van
  kanunnik M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1813, pp. 52, 202, Pl. II, fig. X.
  - Vander Maelen 1834, p. 217.
  - De Potter-Broeckaert 1864-1870, Drongen, p. 2.
  (5)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  -
  
  229
  
  Plancquaert 1924a, p. 196.
  Maertens de Noordhout 1938, p. 96, nr. 54.
  De Clippele 1967, pp. 33, 250-251.
  Thoen 1976, p. 33, fig. 8.
  Opmerking : twee verschillende vondstdata worden in de litteratuur vermeld, nu
  eens 1807, dan weer 1811. De juiste (1811) is wel deze vermeld in de hoofdbron: De Bast. De foutieve datum berust op een verkeerde lezing, vermoedelijk
  door Vander Maelen, van De Bast. De Potter-Broeckaert en later Plancquaert namen deze foutieve lezing over. Te vermelden valt nog dat Thoen de vondst interpreteert als oorspronkelijk deel uitmakend van een graf.
   8. Drongen (Gent)
  
  a. Rond 1811 gevonden op de plaats Bourgoyen.
  b. Acht Romeinse munten. Volgens de gegevens bij De Bast gaat het
  om 3 munten van Augustus, 2 van Sabina, vrouw van Hadrianus en 3
  van Hadrianus. Deze van Sabina en Hadrianus waren afgesleten, de 3
  middelbronzen van Augustus werden door De Bast als volgt beschreven :
  1) Voorzijde: DIVVS AVGVSTVS PATER. Kop van Augustus.
  Keerzijde: arend op globe.
  2) Voorzijde: DIVVS AVGVSTVS PATER. Kop van Augustus.
  Keerzijde : PROVIDENT. Altaar.
  3) Voorzijde: IMP. DIVI F.P.P. Kop van Augustus en van Agrippa.
  Keerzijde : COL. NEM. Krokodil en palmboom.
  c. Bewaring : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1813, pp. 202-203.
  - Vander Maelen 1834, p. 217.
  - De Potter-Broeckaert 1864-1870, Drongen, p. 2.
  - Schuermans 1869, p. 226.
  - Plancquaert 1924a, p. 196.
  - Van Gansbeke 1955, p. 31.
  Opmerking: Vander Maelen geeft een verkeerde vondstdatum (1807), De PotterBroeckaert en Plancquaert nemen deze fout over. Plancquaert vermeldt bovendien de
  munten van Sabina niet. Van Gansbeke heeft het over een pot die de munten zou
  bevat hebben en verwijst hiervoor naar Schuermans. Er is echter noch bij Schuermans noch in de basispublicatie (De Bast) sprake van een pot.
  9. Evergem
  a. Samen(?) gevonden in 1805.
  b. Enkele Romeinse munten waaronder twee grootbronzen ( sestertii) van
  Antoninus Pius.
  c. Bewaarplaats: onbekend. In 1808 nog deel uitmakend van de verzameling van kanunnik M.J. De Bast (Gent).
  d. Bibliografie :
  - De Bast 1808, p. 86.
  •
  
  M. DESITTERE
  
  230
  
  (6)
  
  1 0. Mariakerke (Gent)
  
  a. In 1908 op 1m50 diepte gevonden in een zandgroeve tussen de Brugse
  Steenweg en de Brugse Vaart, vermoedelijk op de plaats 't Zandeken.
  b. Muntschat bestaande uit 25 grootbronzen (sestertii) en 51 antoniniani.
  Enkele lederresten werden volgens Brunin bij de munten aangetroffen.
   Dit zou er volgens dezelfde auteur kunnen op wijzen dat de munten
  oorspronkelijk in een lederen beurs gesloten waren.
  Samenstelling :
  1) 25 sestertii:
  2 van Domitianus
  1 van Trajanus
  2 van Hadrianus
  5 van Antoninus Pius
  1 van Faustina I
  2 van Marcus Aurelius
  4 van Faustina II
  1 van Gommodus
  2 van Crispina
  1 van Severus Alexander
  4 niet geïdentificeerd
  2) 51 antoniniani :
  1 van Gordianus III
  1 van Trajanus Decius
  1 van Herennius Etruscus
  1 van Trebonianus Gallus
  7 van Valerianus I
  7 van Gallierrus
  3 van Salonina
  6 van Saloninus
  22 van Postumus
  2 niet geïdentificeerd
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - Brunin 1908 a, p. 411.
  - Brunin 1908 b, p. 167.
  - Bastien 1967, p. 100.
  Opmerking: Brunin vermeldt 50 antoniniani. In werkelijkheid waren het er 51
  zoals volgt uit de opsomming bij dezelfde auteur. Bastien nam de fout over.
  11.
  Wondelgem (Gent)
  
  a. Bronzen senaatsmunt (as) gevonden in of v;óór 1789.
  b. Consecratie-munt (fig. 4).
  Voorzijde: DIVVS AVGVSTVS PATER. Kop van Augustus met stralenkroon, naar links gewend ; omgeven door parelrand.
  (7)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONt.EK
  
  231
  
  Keerzijde: PROVIDEN[T] (beneden). Altaar (Ara Providentiae) met
  2 panelen en bovenop tweemaal drie palmetten; omgeven door parelrand.
  Geslagen onder Tiberius (14-37) of zelfs in de periode Tiberius-Claudius (14-54) (Banti-Simonetti 1974, pp. 87-95).
  c. Bewaring : onbekend.
  d. Bibliografie :
  De Bast 1804, p. 40.
  - De Bast 1808, p. 87, Pl. I, XII.
  VONDSTEN VAN 1WIJFELACHTIGE AARD
  12. Drongen (Gent)
  
  a. In september 1812, op ongeveer 3,50 m diepte ("à onze pieds de profondeur") in het veen, op de plaats Bourgoyen.
   b. Eikenhouten beeld van ongeveer 1,20 m hoogte ("sa hauteur est .de 45
  pouces") dat een mensengedaante voorstelt met hondekop (fig. 3). Het
  voorwerp was sterk verweerd, het rechteroor was afgebroken en de benen
  waren grotendeels beschadigd. De linkerhand vertoonde een opening ter
  opname van een of ander voorwerp. In de nabijheid van dit beeld, dat
  Anubis zou voorstellen, werd eikenhout gevonden.
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - De !Bast 1813, p. 203, Pl. 11, IV.
  - Roscher 1884-1890, k. 2308.
  - Blomme 1909, p. 641.
  Opmerking: Anubis, oorspronkelijk een godheid behorend tot de wereld van de
  afgestorvenen, schijnt buiten Egypte vooral vereerd geweest te zijn als beschermheer
  van de reizigers 3 • Voorstellingen van Anubis werden zowat overal in het Romeinse Rijk aangetroffen. Ten noorden van de Alpen komen ze vrij sporadisch
  voor. Overigens zijn vele, in de oude litteratuur vermelde identificaties met Anubis,
  achteraf ongegrond gebleken. Zo kan van de in vroegere litteratuur geciteerde Anubisvondsten uit Groot-Brittannië vermoedelijk alleen de intaglio met Anubisvoorstelling
  uit een grafvondst van het eiland Anglesey als zodanig weerhouden worden 4 • In
  het verzamelwerk van Roscher 5 vermeldt W. Drexel terloops de vondst van Drongen
  zonder er evenwel een oordeel over te vellen (".. . ueber das aus Eichenholz von
  Tronchiennes bei De Bast ... erlaube ich mir kein Urteil"). Er is ons slechts een
  tweede Anubisbeeld uit hout bekend dat in Hildesheim, in het Vrije Germanië, zou
  gevonden zijn 6.
  (3) Malaise 1972, pp. 208-211.
  ( 4) Harris 1965, pp. 81-82.
  (5) Roscher 1884-1890, k. 2308.
  (6) Ebert 1927-1928, p. 97, T. 17a; Grimm 1969, p. 14.
  •
  
  232
  
  M. DESITTERE
  
  (8)
  
  13. Drongen (Gent)
  a. Op de plaats Regenboog.
  b. Gallo-Romeins aardewerk ( ?)
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  - Plancquaert 1924 a, p. 194.
   Opmerking : ondanks de slordige localisering door de auteur is deze vindplaats toch
  nog vrij nauwkeurig te achterhalen. Plancquaert situeert de vondsten op de localiteit Regenboog, op een hoger gelegen terrein omgeven door moerassig weiland
  en op 700 m ten zuiden van de kerk van Mariakerke. Deze laatste plaatsbepaling
  brengt ons echter niet in Regenboog maar wel in het aangrenzende Bourgoyen, meer
  bepaald in dat gedeelte ervan dat onmiddellijk ten zuiden van de Grijtgracht gelegen is. De enige mogelijke verklaring voor deze tegenspraak is een verkeerde
  oriëntatie door Plancquaert van de vindplaats ten opzichte van de kerk van Mariakerke. Inderdaad voegt de auteur eraan toe dat de vondsten daar werden gedaan
  waar Duitse militairen tijdens de eerste wereldoorlog een vliegveld hebben aangelegd. Dit vliegveld bevond zich gedeeltelijk op de plaats Regenboog en meer
  bepaald in het gebied dat nu begrensd wordt door de Ringvaart in het westen, de
  grens met de vroegere gemeente Mariakerke in het oosten, de Beekstraat in het
  noorden en de Vliegtuigkouter in het zuiden. De minimum-afstand van het site
  tot de kerk van Mariakerke bedraagt dan 700 m naar het westen en het zuidwesten.
  14. Drongen (Gent)
  a. Op de plaats Valkenhuis. De eerste vondsten werden gedaan tijdens het
  ploegen, verder bij nivelleringswerken en tenslotte tijdens opgravingen
  ondernomen door M. en J. Plancquaert van oktober 1921 tot augustus
  1922.
  b. Gallo-Romeins aardewerk en tegulae ( ?)
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  Plancquaert 1924 a, pp. 195-196.
  - Plancquaert 1924 b, pp. 19-20.
   •
  
  Opmerking : volgens de auteurs zou men hier te doen hebben met de overblijfselen
  van een Gallo-Romeinse begraafplaats. Hun verslag over de vondsten en de opgravingen is jammer genoeg uiterst verward. Vermelden we verder dat de voorwerpen
  zelf nergens op afdoende wijze beschreven of afgebeeld werden. Dezelfde opmerking geldt trouwens ook voor de hoger, onder nr. 13, behandelde aardewerkvondsten van de plaats Regenboog.
  15. Evergem
  Drie ijzeren lepels uit Langerbrugge worden, zij het weliswaar onder
  voorbehoud, door Bauwens-Lesenne als Romeins vermeld. De auteur voegt
  eraan toe : " ... doch heel waarschijnlijk middeleeuws." (Bauwens-Lesenne
  1962, p. 62). Er valt te noteren dat deze vondsten in de hoofdbron (Ragemans 1863, p. 394, nr. 286) niet beschreven worden als Galla-Romeins
  maar dat ze daar wel degelijk behandeld worden onder de rubriek "Monuments ahrétiens".
  16
  
  (9)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  233
  
  16. Sint-Kruis-Winkel (Gent)
  
  Bij het materiaal uit de steentijd en de ijzertijd (Desittere 1976, p.
  106) dat in 1925 en in 1935 door J. Maertens de Noordhout werd verzameld op een zandige hoogte, zouden zich ook scherven van een GalloRomeinse pot bevonden hebben. Daar dit aardewerk, volgens de beschrijving van de vinder (Maertens 1927, p. 51), een groene deklaag had, is
  het onwaarschijnlijk dat het hier om een vondst uit de Gallo-Romeinse
  tijd gaat.
   17. Sint-Kruis-Winkel (Gent)
  
  a. Rond 1930 gevonden door de heer René Malschaert (Zelzate) op de
  plaats Rosteyne (thans Sidmar), links van de weg die van het eind van
  de Dries loopt naar de vaart 1 •
  b. Cylindervormige intaglio uit roodkleurige granaatsteen (fig. 6-7) ; diameter: 21 mm, hoogte: 7,5 mm; aan weerszijden, op de mantd,
  komt een gaatje voor van 1 mm doormeter ·en 2 mm diepte ter bevestiging van een ring '; boven- en ondervlak zijn horizontaal ; de mantel
  is versierd met ruitvormige, geslepen facetten. De intaglio-figuur gaat
  3 mm diep en bestaat uit een naar links gewende, gehelmde vrouwen( ?}buste. De helm is bekroond met de voorstelling van een fabelachtig dier, vermoedelijk een zeedraak Het stuk is vrij gaaf behalve een
  beschadiging aan de linkerzijde die wellicht ontstaan is als gevolg van
  het boren van het hechtgaatj e.
  c. Bewaarplaats: Museum voor Folklore en Plaatselijke Geschiedenis, Ronse. Gift van de heer M. Gilleman (Dilbeek).
  d. Bibliografie :
  - Deconinck 1960, p. 50.
  Opmerking: het is sterk de vraag of de intaglio van St.-Kruis-Winkel in de oudheid
  werd vervaardigd. In de moderne standaardlitteratuur over antieke intaglio's en
  cameeën hebben we tevergeefs gezocht naar het helmtype en naar de combinatie
  van helm en zeedraak. Ook de numismatiek biedt weinig of geen aanknopingspunten. Wel komen in de Romeinse kunstproduktie voorstellingen voor van dieren
  die nauw verwant zijn aan het exemplaar van St.-Kruis-Winkel (vb. Menzei 1966,
  T. 52, afb. 133; T. 53, 138). Over de moeilijkheid antieke gemmen van de postantieke te onderscheiden, zie Richter 1971, p. 154.
  18. Vinderhoute (Lovendegem)
  
  a. Gevonden op het grondgebied van de vroegere gemeente Vinderhoute.
  b. Zwartwandig kommetje met konvexe bodem. Gallo-Romeins?
  c. Bewaarplaats : onbekend.
  d. Bibliografie :
  Verhulst 1859, p. 11, nr. 167.
  - Schuermans 1872, p. 35, nr. 167.
   (7) Schriftelijke mededeling van de vroegere eigenaar van het stuk, de heer M.
  Gilleman (Dilbeek).
  M. DESITTERE
  
  234
  
  (10)
  
  B. V ARIA EN PERSONALIA
  -
  
  In 1977 we.r:d de Gentse Vereniging voor Stadsarcheologie (G.V.S.A.)
  opgericht. Deze v.z.w. heeft de bedoeling, in samenwerking met de
  stedelijke Dienst voor Archeologie en Historische Monumenten, een
  volwaardige stadsarcheologie op te bouwen. De vereniging zal o.a. voordrachten, lessenreeksen, bezoeken aan opgravingen en tentoonstellingen organiseren. Zij geeft een viermaandelijks tijdschrift, Stadsarcheologie, uit waarvan een eerste aflevering is verschenen.
  -
  
  Van 4 tot 30 nov. 1977 greep in het Bijlokemuseum te Gent een tentoonstelling plaats over "Archeologica uit de Metaaltijden". De tentoonstelling werd ingericht naar aanleiding van het verschijnen van
  de catalogus V oorwerpen uit de Metaaltijden door M. Desit.tere en
  A.-M. Weissenborn. De catalogus behandelt de voorwerpen uit de
  bronstijd en de ijzertijd bewaard in het Bijlokemuseum. Een aantal
  arcbeologica uit het Gentse komen erin voor.
  LIJST VAN DE AFBEEI;DINGEN
  Situatiekaart. Wijkindeling: 1. ex. Wachtebeke ; 2. St.-Kruis-Winkel ; 3.
  Klein-Gent; 4. Kluizen ; 5. Mendonk ; 6. ex. Zaffelare; 7. Desteldonk ; 8. Oostakker ; 9. Wondelgem ; 10. Mariakerke ; 11. St.-Amandsherg; 12. Drongen ; 13. Gentbrugge ; 14. Ledeberg; 15. Afsnee ;
  16. St.-Denijs-Westrem ; 17. Zwijnaarde.
  1. Terra sigillatabord, Drongen. Tekening naar Thoen 1976, fig. 8.
  2. Terra sigillatakom, Drongen. Tekening naar De Clippele 1976, fig. 169
  en 233.
  3. Eikenhouten beeldje van Anubis ( ?), Drongen. Tekening naar De Bast
  1813, Pl. 11, IV.
  4. Bronzen senaatsmunt (as), Wondelgem. Tekening naar De Bast 1808,
  Pl. I, XII.
  5. Bronzen sestertius van Faustina I, Afsnee. Cliché Centrale Bibliotheek
  der R.U.G.
  6-7. Intaglio uit granaatsteen. St.-Kruis-Winkel. Cliché's M. Desittere.
  BIBLIOGRAFISCHE AFK:ORTINGEN
  
  =
  
  Banti-Simonetti 1974
  A. Banti- L. Simonetti, Corpus Nummorum Romanorum,
  Firenze, 1974.
   P. Bastien, Le monnayage de bronze de Postume, Numismatique
  Bastien 1967
  romaine. Essais Recherches et Documents III, Wetteren, 1967.
  Bauwens-Lesenne 1962 = M. Bauwens-Lesenne, Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Oost-Vlaanderen, Oudheidkundige Repertoria 11,
  Brussel, 1962.
  A. Blanchet, Les trésors de monnaies romaines et les invasions
  Blanchet 1900
  germaniques en Gaule, Parijs, 1900.
  =
  
  =
  
  (11}
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  ==
  ==
  =
  
  235
  
  Blomme 1909
  A. Blomme, L'Egyptologie en Belgique, Annales de I'Académie
  royale d'Archéologie de Belgique 61, 6e r., I, 1909, pp. 569-654.
  G. Brunin in Revue beige de Numismatique et de Sigillographie
  Brunin 1908 a
  64, 1908, p. 411.
  Brunin 1908 b
  G. Brunin, Trouvailles de monnaies romaines à Mariakerke, Bulletijn der Maatschappij van Geschied- en Oudheidkunde te Gent 16, 1908,
  p. 167.
  Chenet 1941 = G. Chenet, La céramique Gallo-Romaine d' Argonne du IV siècle
  et la terre sigillée décorée à la molette. Fouilles et Documents d'Archéologie
  antique en France I, Macon, 1941.
  Claerhout 1911
  Claerhout, La Palafitte d' Afsné, Annales de la Société scientifique de Bruxelles 35, 1910-1911, pp. 144-148.
  De Bast 1804
  M.J. De Bast, Recueil d' Antiquités romaines et gauloises trouvé es dans la Flandre proprement dite avec désignation des lieux ou on les
  a découvertes, Gent, 1804.
  De Bast 1808 = M.]. De Bast, Recueil d'antiquités romaines et gauloises trouvées dans la Flandre proprement dite avec désignation des lieux ou on les
  a découvertes, 2e uitgave, Gent, 1808.
  De Bast 1813 = M.J. De Bast, Second supplément au Recueil d' Antiquités romaines
  et gauloises, contenant la description de l' ancienne vi/Ie de Bavai et de
  Famars, Gent, 1813.
  De Clippele 1967
  L. De Clippele, Het Gentse en het Meetiesland in de Romeinse
  ti;d. Het verband tussen de bewoning en de bodemgesteldheid, Gent, 1967
  (onuitgegeven licentiaatsverhandeling).
   Decooinek 1960
  Deconinck, Belgische voorhistorische voorwerpen. Archeologie. Uitgave van de Kring voor voorhistorische opzoekingen van Ronse,
  1960, p. 50.
  De Potter-Broeckaert 1864-1870
  F. De Potter-]. Broeckaert, Geschiedenis der
  gemeenten van de provincie Oost-Vlaanderen, 1e reeks, arr. Gent, 1864-1870,II.
  Desittere 1973 = M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 27, 1973, pp. 249-252.
  Desittere 1974
  M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 28, 1974, pp. 141-158.
  Desittere 1976 = M. Desittere, Archeologische Kroniek, Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 30, 1976, pp. 103-113.
  Ebert 1927-1928
  M. Ebert (edit.), Rea/lexikon der Vorgeschichte 11, Berlijn,
  1927-1928.
  Grimm 1969 = G. Grimm, Die Zeugnisse aegyptischer Religion und Kunstelemenie
  im römischen Deutschland, Etudes préliminaires aux religions orientales dans
  !'empire romain 12, Leiden, 1969.
  Hagemans 1863
  G. Hagemans, Un cabine/ d'amateur. Notices archéologiques et
  description raisonnée de quelques monuments de haute antiquité, Luik, 1863.
  Harris 1965
  E. & J.R. Harris, The oriental Cults in Roman Britain, Etudes préliminaires aux religions orientales dans /'empire romain 6, Leiden 1965.
  Juste 1864
  Th. Juste, Catalogue des collections composant Ie Musée royal d' Antiquités, d' Armures et d' Artillerie (Bruxelles), précédé d' une notice historique, Brussel, 1864.
  Maertens 1927 = J. Maertens, Identification de parties de la voie romaine d' Anvers
  vers la mer du nord, Bulletijn der Maatschappij van Geschied- en Oudheidkunde te Gent 35, 1927, pp. 45-57.
  Maertens de Noordhout 1938 = ] . Maertens de Noordhout, Catalogue du musée
  des antiquités de l'université de Gand, St.-Amandsberg, 1938.
  M. Malaise, Les conditions de pénétration et de dilfusion des
  Malaise 1972
  cultes égyptiens en !talie, Etudes préliminaires aux religions orientales dans
  !'empire romain 22, Leiden, 1972.
   Mattingly-Sydenham 1930
  H. Mattingly - E.A. Sydenham, The Roman Imperia/
  Coinage lil, Antoninus Pius to Commodus, London, 1930.
  Menzei 1966 = H. Menzel, Die römischen Bronzen aus Deutschland II - Trier,
  Mainz, 1966.
  = ].
  =
  
  =
  
  = ].
  ==
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  M. DESITTERE
  
  236
  
  =
  
  (12)
  
  Plancquaert 1924 a
  R.P. Plancquaert, A propos de quelques découvertes faites
  dans la Flandre orientale, Bull. Soc. d'Anthrop. de Bruxelles 39, 1924, pp.
  182-202.
  Plancquaert 1924 b
  M. & J. Plancquaert, Naar aanleiding der Voorhistorische
  ontdekkingen te Valkenhuis, Dietsche Warande en Belfort 24, 1924, pp. 18-32.
  G.M.A. Richter, The engraved Gems of the Romans, Londen, 1971.
  Richter 1971
  W.H. Roscher (edit.), Ausfuehrliches Lexikon der griechiRoscher 1884-1890
  schen und roemisehen Mythologie 1, Leipzig, 1884-1890.
  Schuermans 1869 = H. Schuermans, Médailles et monnaies découvertes dans les
  Pays-Bas pendant le XVIII siècle et antérieurement, Revue de la Numismatique
  beige, 5e reeks, I, 1869, pp. 206-229.
  H. Schuermans, Antiquités trouvées en Belgique, Bulletin des
  Schuermans 1872
  Commissions royales d'Art et d'Archéologie 11, 1872, pp. 23-49.
  H. Schuermans, Antiquités trouvées en Belgique, Bulletin des
  Schuermans 1890
  Commissions royales d'Art et d'Archéologie 29, 1890, pp. 361-424.
  Thoen 1976 = H. Thoen, De Galla-Romeinse periode. Graven naar Gents Verleden, Gent, 1976, pp. 31-39.
  Ph. Vander Maelen, Dictionnaire géographique de la Flandre
  Vander Maelen 1834
  orientale, Brussel, 1834.
  Van Gansbeke 1955
  P. Van Gansbeke, Les trésors monétaires d'époque romaine
  en Belgique, Revue Beige de Numismatique et de Sigillographie 101, 1955,
  pp. 5-44.
  B. Verhelst, Catalogue des objets d'art formant la col/eetion BoVerhelst 1856
  daert et consistani en argenterie ancienne, sculpture en ivoire, grès flamands,
  meubles, tableaux et autres antiquités. Vente à Gand le 6 août 1856, Gent,
  1856.
   D. Verhuist, Catalogue des objets d'Art qui camposent la colVerhulst 1859
  /eetion B. Verhelst à Gand, Gent, 1859.
  A.N. Zadoks-Josephus Jitta & W.A. Van
  Zadoks-Josephus Jitta & Van Es 1962
  Es, Muntwijzer voor de Romeinse tijd, 's-Gravenhage, 1962.
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  =
  
  =
  =
  
  =
  
  =
  
  =
  
  (13)
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  0
  I
  
  2
  I
  
  4
  I
  
  6
  I
  
  f,
  I
  
  237
  
  10 cm
  
  238
  
  M. DESITTERE
  
  (14)
  
  0
  
  50
  
  3
  
  100cm
  
  4
  
  0
  
  scm
  
  1
  
  5
  
  239
  
  ARCHEOLOGISCHE KRONIEK
  
  (15)
  
  0
  
  1
  
  a
  
  0
  
  5
  
  10mm
  7
  
  2cm.
  