text: Kroniek Materieel Strafrecht
  Aarts, F.; Blanken, M. den; Diesfeldt, A.; Grijsen, C.; Hof, S.; Jonge, D. de; ... ; Verweijen, P.
  Citation
  Aarts, F., Blanken, M. den, Diesfeldt, A., Grijsen, C., Hof, S., Jonge, D. de, … Verweijen, P.
  (2017). Kroniek Materieel Strafrecht. Advocatenblad: Orgaan Van De Nederlandse Orde
  Van Advocaten, 2017(10 = Kronieken december), 95-108.
  doi:10.5553/AB/0165-13312017097010030
  Version:
  
  Publisher's Version
  
  License:
  
  Leiden University Non-exclusive license
  
  Downloaded from:
  
  https://hdl.handle.net/1887/67933
  
  Note: To cite this publication please use the final published version (if applicable).
  KRONl�Krn
  
  ADVOCATrnBLAD
  
  KRONll;:K
  DOOR/ FRHIA AARTS, MAX DEN BLANKEN, ANNICK DIESFELDT, CHANA GRIJSEN, SOPHIE HOF,
  DESIREE: DE JONGE, GEE:RT-JAN KRUIZINGA, PATRICK VAN DER ME:IJ, BENJAMIN MULDER,
  SABINE PIJL, BEN POLMAN, INGE: RATERMAN, MELISSA SLAGHE:KKE, ARAM SPREY
  & PAUL VE:RWE:IJE:N.
   ALG�M�N�L��RSTUKK�N
  Opzet
  Voor zover in 2017 spraakmakende
  uitspraken zijn gedaan ten aanzien
  van bet leerstuk opzet, geldt dat die
  ter sprake zullen komen bij de ver­
  schillende andere leerstukken zoals
  dat van de poging (bet voornemen
  van de dader), maar bijvoorbeeld ook
  bij concrete delicten zoals de levens­
  delicten. Wat niet onvermeld mag
  blijven in deze Kroniek echter is de
  bijdrage vanuit de rechterlijke macht
  in bet Strafblad van december 2016,
  waarin wordt gepleit voor de afschaf­
  fing van bet voorwaardelijk opzet.'
  Met een beknopte analyse van wat re­
  cente uitspraken laat de auteur zien
  dat bet voorwaardelijk opzet vooral
  een 'normatief opzet' is geworden: de
  uiterlijke verschijningsvorm van een
  gedraging geeft steeds de doorslag
  bij bet bewijs van bet voorwaardelijk
  opzet. De rechters hebben gekeken
  naar de betekenis van bet gedrag in
  bet maatschappelijk verkeer, oftewel
  naar de sociale context. Opmerkelijk
  genoeg lijkt bij dergelijke redene­
  ringen eigenlijk geen sprake van
  voorwaardelijk opzet, maar van 'ge­
  woon' opzet, van 'willens en wetens
  handelen'. Hoe dat ook zij, en hoe
  logisch of toelaatbaar bet hanteren van bet normatieve opzet in de
  huidige strafrechtspleging ook moge
  zijn, de bewijsredenering rondom
  bet opzet wordt wel goeddeels gevoed
  
  door de invulling van de maatschap­
  pelijke betekenis van bet bedrag. Als
  die invullingen door verschillende
  rechters gaat uiteenlopen, wordt bet
  op voorhand lastig te voorspellen
  wanneer bet voorwaardelijk opzet in
  de gedraging kan worden bewezen.
   Culpa en roekeloosheid
  
  Roekeloosheid
  
  Het afgelopen jaar is een tweetal
  arresten door de Hoge Raad gewezen
  waarin het juridische begrip roeke­
  loosheid als zwaarste vorm van culpa
  centraal staat. Beide arresten passen
  naadloos in de lijn die vanaf 2012 is
  ingezet waarbij zwaardere motive­
  ringseisen worden gesteld aan de be­
  wezenverklaring van roekeloosheid.2
  Zo oordeelde de Hoge Raad op 6
  december 2016 dat bet hof bij een be­
  wezenverklaring van roekeloosheid
  niet had kunnen volstaan met een
  opgave van de bewijsmiddelen, hoe­
  wel dat normaal gesproken bij een
  bekennende verdachte op grond van
  artikel 359 lid 3 Sv mogelijk is. Aan
  het juridische begrip 'roekeloosheid'
  komt immers een specifieke beteke­
  nis toe die niet samenvalt met wat
  daaronder in bet normale spraakge­
  bruik wordt verstaan. De enkele en
  niet nader gemotiveerde vaststelling
  dat sprake is van roekeloos rijgedrag
  zal dan ook niet snel genoeg zijn,
  ook niet als bet gaat om een beken­
  nende verdachte (HR 6 december
  
  2016, ECLI:NL:HR:2016:2773). Dat
  zou in onze optiek zelfs opgaan als
  de verdachte letterlijk zou hebben
  verklaard dat hij zich roekeloos heeft
  gedragen. Naar normaal spraakge­
  bruik wordt daaronder immers iets
  anders verstaan dan in juridische
  zin, zodat ook dan een nadere moti­
  vering noodzakelijk zal zijn.
   Meer recent, op 19 september 2017
  (ECLI:NL:HR:2017:2414), stemde de
  Hoge Raad in met de wijze waarop
  de bewezenverklaring van roekeloos­
  heid door bet Hof Den Bosch was
  gemotiveerd. Het ging in die zaak
  om een nachtelijke verkeersruzie
  waarbij de verdachte al bumperkle­
  vend en seinend met groot licht zijn
  ongenoegen over bet rijgedrag van
  een medeweggebruiker kenbaar had
  gemaakt. Na die vervolgens rechts te
  hebben ingehaald, had de verdachte
  zijn voertuig abrupt op de rechterrij­
  baan tot stilstand gebracht, waar­
  door bet andere voertuig eveneens
  tot stoppen werd gedwongen. Een
  derde voertuig klapte vervolgens
  boven op de twee stilstaande voertui­
  gen waardoor gewonden vielen. De
  rechtbank had in zijn motivering tot
  uitdrukking gebracht dat bet ging
  om een uitzonderlijke en buiten­
  gewoon onvoorzichtige gedraging
  van verdachte waardoor zeer ernstig
  gevaar in bet leven werd geroepen en
  waarvan verdachte zich ook bewust
  is geweest. Achteropkomend verkeer
  
  De auteurs zijn advocaat bij Cleerdin & I-lamer Advocaten in Amsterdam, Alkmaar,
  Al mere en Rotterdam. Met dank aan student-stagiaire Charlotte Roseboom voor
  haar hulp bij de totstandkoming van deze Kroniek.
  95
  
  96
  
  KRONl�Krn
  
  is op een donkere snelweg, midden
  in de nacht, niet berekend op een
  dergelijke situatie op de weg.
  Het gerechtshof overwoog in hoger
  beroep na een verweer van de
  verdediging dat eventuele onoplet­
  tendheid van de bestuurder van de
  achteropkomende auto de evidente
  schuld van verdachte aan het veroor­
  zaken van het ongeval niet weg kon
  nemen. Wat betreft de roekeloosheid
  oordeelde het hof echter niet meer
  dan dat de rechtbank op juiste wijze
  heeft overwogen dat sprake was van
  die buitengewoon onvoorzichtige
  gedraging, waarover in cassatie werd
  geklaagd. De Hoge Raad oordeelde
  echter dat het hof in de bewijsvoering
  voldoende tot uitdrukking zou heb­
  ben gebracht dat zich een zodanig
  uitzonderlijk geval had voorgedaan
  dat van roekeloosheid sprake was.
   Dat oordeel wekt geen verbazing:
  wanneer de feitenrechter in eerste
  aanleg er voldoende werk van heeft
  gemaakt om te motiveren waarom
  van roekeloosheid sprake is, staat
  niets er aan in de weg om daar bij
  arrest naar te verwijzen. Gezien de
  situaties waarin de Hoge Raad eerder
  heeft geoordeeld dat de bewezenver­
  klaring van roekeloosheid voldoende
  
  ADVOCATrn BLAD
  
  was gemotiveerd, past dit arrest goed
  in dat rijtje. Door als gevolg van een
  verkeersruzie voor de overige wegge­
  bruikers zeer afwijkend rijgedrag te
  vertonen, heeft de verdachte zich als
  het ware buiten het normale verkeer
  geplaatst.
  Causaliteit
  Ten aanzien van het leerstuk cau­
  saliteit is de zaak over een natuur­
  genezeres het bespreken waard
  (ECLI:NL:HR:2017:585). Zij behan­
  delde drugs- en alcoholverslaafden
  met het middel iboga"ine en bij die
  behandelingen deden zich schade­
  lijke incidenten voor (hartstilstand,
  psychose, hartritestoornissen).
  Oat leidde tot een strafrechtelijke
  vervolging voor het verrichten van
  handelingen op het gebied van de
  individuele gezondheidszorg buiten
  noodzaak die schade aan de gezond­
  heid van een antler veroorzaken (art.
  96 lid 1 Wet BIG). Het hof overwoog
  dat in sommige gevallen sprake was
  van een zodanig tijdsverloop tussen
  de inname van de iboga:ine en het
  moment van het optreden van de
  gezondheidsschade, dat een causaal
  verband tussen beide niet was vast
  te stellen. Dat was volgens het hof
  
  anders in het geval van het slacht­
  offer dat een hartstilstand opliep,
  omdat die kort na de behandeling
  plaatsvond, terwijl uit deskundigen­
  rapportages bleek dat hartstilstand
  een bekende bijwerking van het
  gebruik van iboga"ine vormt. Gelet
  daarop en in aanmerking genomen
  dat enige andere oorzaak voor het
  ontstaan van de hartstilstand niet
  aannemelijk was geworden, was het
  hof van oordeel dat tussen de toedie­
  ning van de iboga"ine en het optreden
  van de hartstilstand een oorzakelijk
  verband bestond.
   De Hoge Raad verwierp het tegen dit
  oordeel ingestelde cassatieberoep,
  geheel in lijn met haar eerdere recht­
  spraak over causaliteit. Het (implicie­
  te) oordeel van het hof dat de hartstil­
  stand redelijkerwijs als gevolg van de
  bewezen verklaarde toediening van
  iboga"ine kan worden toegerekend
  aan de gedraging van de verdachte,
  getuigde volgens de Hoge Raad niet
  van een onjuiste rechtsopvatting en
  was toereikend gemotiveerd. In de
  overwegingen van het hof lag beslo­
  ten dat de toediening van iboga"ine
  door de verdachte een onmisbare
  schakel kan hebben gevormd in de
  gebeurtenissen die hebben geleid tot
  het optreden van de hartstilstand,
  alsook dat die hartstilstand met ten
  minste de vereiste aanzienlijke mate
  van waarschijnlijkheid door die toe­
  diening is veroorzaakt.
  Deelnemingsvormen
  De Kronieken van 2015 en 2016
  laten enigszins afwijkende beelden
  zien van de striktere eisen die aan
  de motivering van het medeplegen
  werden gesteld (conform de over­
  zichtsarresten van de Hoge Raad
  van december 2014), respectievelijk
  van concrete casussen waarin toch
  ook meer ruimhartige motivering
  van gerechtshoven door de Hoge
  Raad in stand werden gelaten. Dat
  laatste beeld past ook bij de Kroniek
  van 2017, vooral in zaken waarbij de
  verdachte geen uitleg geeft waarom
  hij kort nadien en in de buurt van het
  plaats delict wordt aangetroffen en
  
  KRONl�Krn
  
  ADVOCATrnBLAD
  
  waarom hij toch niets te maken zou
  hebben met het strafbare feit (zie HR
  6 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:1019).
   De scheidslijn tussen medeplegen
  en medeplichtigheid is met name bij
  Opiumwetdelicten in het geding, en
  dan in het bijzonder bij het telen van
  hennep. De Hoge Raad casseerde het
  arrest waarin het gerechtshof een
  verhuurder van een pand die een deel
  van de winst van de hennepkweek
  zou krijgen als huur, als medepleger
  had aangemerkt (HR 18 april 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:719).3 Een veroor­
  deling voor medeplichtigheid ligt
  hier veel meer voor de hand,4 hoewel
  ook dat niet in alle gevallen opgaat zoals in het geval van de huurder c.q.
  katvanger die weliswaar een aantal
  keer bij de 'door hem gehuurde'
  woning langs is gegaan maar nooit
  in de kelderbox mocht kijken (HR 14
  februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:226).
  Criterium voor het onderscheid
  tussen medeplegen en medeplichtig­
  heid ligt nog altijd bij de vraag of de
  verdachte daadwerkelijk aanwezig
  is geweest bij de uitvoering, of een
  duidelijk ondergeschikte rol heeft ge­
  speeld. De wetenschap van inbraken
  door de medeverdachten - drie stuks
  met dezelfde modus operandi, met
  geprepareerde tassen en de verdach­
  te die steeds met draaiende motor
  stond te wachten, blijkt te weinig
  om hem medepleger te maken (HR 7
  maart 2017, ECLI:NL:HR:2017:371).
   De Hoge Raad wees ook een arrest
  waarin een bijzondere eigenschap
  van de medeplichtigheid naar voren
  komt, namelijk het feit dat de me­
  deplichtige wat het opzet betreft het
  opzet van de medeverdachte op het
  grondfeit volgt. Indien de verdachte
  enkel uit is op een bedreiging, maar
  de medeverdachte geacht kan war­
  den opzet te hebben gehad op moord
  of doodslag, dan zal de verdachte
  warden aangemerkt als medeplich­
  tige van dat levensdelict. Enige voor­
  waarde in dat geval is dat beide delic­
  ten (de bedreiging met de dood en de
  doodslag) voldoende verband houden
  met elkaar. Een zaak waarbij de
  verdachte ervan uit was gegaan dat
  
  hij zou helpen bij het verwerven van
  een grote hoeveelheid harddrugs,
  en het gerechtshof hem niettemin
  aanmerkte als medeplichtige aan
  afpersing, werd door de Hoge Raad
  gecasseerd, ondanks de wetenschap
  rond het gebruik van vuurwapens en
  de palmares van de verdachte die wel
  volgden uit diens strafblad (HR 27
  juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:1158).
  In 2017 heeft ook het alom bekende
  Porsche-arrest een nieuwe dimensie
  gekregen. Dat gebeurde in een casus
  waarbij de medeverdachte een auto
  bestuurde die met hoge snelheid
  inreed op een aantal politieagenten die hem tot stoppen maanden.
  Daarbij heeft de verdachte zonder
  zelf in de auto te hebben gezeten,
  over de telefoon, zijn medeverdachte
  aangespoord vol gas te geven en op
  de slachtoffers in te rijden. De beper­
  kende factor voor het aannemen van
  (voorwaardelijk) opzet op de dood,
  namelijk dat de verdachte ook zijn
  eigen )even in de waagschaal zou
  stellen door bewust een ongeval te
  veroorzaken, doet zich hier niet voor,
  nu die verdachte zich juist buiten de
  auto bevond. De Hoge Raad liet de
  
  veroordeling voor het medeplegen
  van een paging tot doodslag in stand.
   Deelneming als zodanig vormt ook
  de kern van de strafbaarstelling
  deelneming aan een criminele of ter­
  roristische organisatie (art. 140 resp.
   140a Wetboekvan Strafrecht, Sr). Wat
  betreft de strafbare organisatie is
  slechts een arrest van de Hoge Raad
  het vermelden waard (HR 14 maart
  2017, ECLI:NL:HR:2017:413), waarbij
  het Openbaar Ministerie cassatie had
  ingesteld tegen een vrijspraak van
  deelneming aan een terroristische
  organisatie en deelneming aan de
  voortzetting van de werkzaamheid
  van een van rechtswege verboden
  organisatie. Het OM klaagt dat het
  hof een onjuiste uitleg heeft gegeven
  aan de aan artikel 140 lid 4 Sr ont­
  leende term 'deelneming'. De Hoge
  Raad herhaalt het uitgangspunt dat
  van deelneming aan een criminele of
  terroristische organisatie slechts dan
  sprake kan zijn als 1) de verdachte
  behoort tot het samenwerkingsver­
  band en 2) daarnaast een aandeel
  heeft in gedragingen die strekken tot
  of rechtstreeks verband houden met
  de verwezenlijking van het oogmerk,
  
  97
  
  98
  
  KRONl�Krn
  
  dan wel deze gedragingen onder­
  steunt. De Hoge Raad merkt op dat
  het Openbaar Ministerie er kennelijk
  vanuit gaat dat dit vereiste niet geldt
  voor de in artikel 140 lid 4 en 140a
  lid 3 Sr omschreven gedraging van
  het verlenen van geldelijke steun, zo­
  dat reeds het verlenen van geldelijke
  steun aan een dergelijke organisatie
  deelneming aan die organisatie op­
  levert, en dat is onjuist. Het hof had
  geoordeeld dat de verdachte in de
  ten laste gelegde periode en daaraan
  voorafgaand weliswaar veel interesse
  heeft gehad in en onderzoek heeft
  gedaan naar de gewapende strijd
  en diverse terroristische organisa­
  ties terwijl zij hun gedachtegoed en
  doelstelling wellicht ook aanhing
  en wilde ondersteunen, maar dat
  daaruit niet zonder meer kan worden
  afgeleid dat zij behoorde tot het
  samenwerkingsverband van deze
  organisaties. Daarom is er volgens
  de Hoge Raad geen sprake van een
  onjuiste uitleg van het begrip 'deel­
  neming' en verwerpt de Hoge Raad
  het middel.
   POGING �N VOORB�R�IDING
  De Hoge Raad heeft sinds het ver­
  schijnen van de vorige Kroniek een
  aantal interessante arresten gewezen
  over het leerstuk van de poging. Het
  eerste arrest betreft de (on)deugde­
  lijkheid van de poging (HR 6 decem­
  ber 2016, ECLI:NL:HR:2016:2761). Het
  gerechtshof had een vrouw vrijge­
  sproken van poging tot doodslag van
  haar twee pasgeboren baby's. Het hof
  was immers van oordeel dat niet met
  voldoende mate van zekerheid was
  vast te stellen of de baby's tijdens of
  kort na de geboorte hadden geleefd.
  De Hoge Raad casseerde en over­
  woog dat de enkele omstandigheid
  dat onzekerheid bestaat over of de
  baby's tijdens of kort na de geboorte
  leefden, niet afdoet aan de mogelijk­
  heid dat de aan de verdachte ten laste
  gelegde gedragingen zijn begaan 'ter
  uitvoering van het door de verdachte
  voorgenomen misdrijf'. Van die mo­
  gelijkheid is echter geen sprake als
  de rechter aannemelijk acht dat de
  
  ADVOCATrn BLAD
  
  baby's dood ter wereld zijn gekomen,
  meent de Hoge Raad. In dit arrest
  lijkt de Hoge Raad de vraag of sprake
  is van een begin van uitvoering af­
  hankelijk te stellen van de mate van
  de deugdelijkheid van de poging.
   De deugdelijkheid van de poging
  stond ook in een antler arrest
  centraal (HR 4 april 2017, ECLl:NL:
  HR:2017:579). Het gerechtshof had
  de verdachte veroordeeld wegens
  poging tot uitlokking van ontuchti­
  ge handelingen. De verdachte had
  een tienjarig meisje benaderd via
  Hyves en had haar gevraagd of ze
  weleens een piemel had gezien en
  of ze daar weleens aan zou willen
  zitten, maar de vader van bet meisje
  had bet gesprek overgenomen en zich
  als haar voorgedaan. De verdachte
  dwong het meisje/de vader met hem
  verder te praten via MSN en vroeg
  haar/hem in dat chatgesprek om een
  seksueel getinte foto in ruil voor 100
  euro. De cassatie draaide erom dat de
  verdachte feitelijk aan de vader van
  het meisje had gevraagd om foto's
  van zichzelf te maken en niet aan
  het meisje zelf. Volgens A-G Aben
  kon in deze casus niet echter niet
  worden gesproken over een absoluut
  ondeugdelijke poging, omdat als de
  vader van het meisj e het gesprek niet
  had overgenomen, de verdachte in
  de gelegenheid was geweest om alle
  bestanddelen van artikel 248a Sr te
  vervullen. Het object was aanvanke­
  lijk geschikt, maar is op een later mo­
  ment ondeugdelijk geraakt, terwijl de
  uiterlijke verschijningsvorm van de
  gedraging van de verdachte daardoor
  niet is aangetast, aldus Aben. De
  Hoge Raad liet de bewezenverklaring
  van de poging (begin van uitvoering)
  in stand, mede vanwege het korte
  tijdsverloop en bet nauwe verband
  tussen het bericht op Hyves en bet
  chatgesprek.
   Een antler interessant aspect van de
  poging betreft het opzet. In de zaak
  waarin twee hondenbazen met el­
  kaar aan de stok geraakten over bun
  vechtende honden, drong de vraag
  zich op of de verdachte door meer­
  malen te steken in de buik van het
  
  slachtoffer, opzet zou hebben gehad
  op diens dood (HR 6 december 2016,
  ECLI:NL:HR:2016:2763). Het slacht­
  offer droeg een steekwerend vest, dat
  was doorboord, en liep uiteindelijk
  daardoor slechts een niet-levensbe­
  dreigende verwonding op. De verde­
  diging voerde bij het gerechtshof aan
  dat geen aanmerkelijke kans op de
  dood had bestaan. Het hof oordeelde
  daaranders over: Het met kracht ste­
  ken in de buikstreek van een antler,
  in welk deel van bet lichaam zich vi­
  tale organen bevinden, is wel degelijk
  een aanmerkelijke kans op de dood.
  De Hoge Raad liet dit arrest in stand
  omdat een dergelijke bijzondere om­
  standigheid, 'gelet op het (toekomst­
  gerichte) karakter van een poging,
  niet onverenigbaar is met de voor een
  poging toereikende vaststelling dat
  bet met kracht steken van een mes
  in de buikstreek normaal gesproken
  een aanmerkelijke kans op de dood
  doet ontstaan'. Het lijkt erop dat
  de Hoge Raad bij deze beoordeling
  van de objectieve omstandigheden
  abstraheert. De redenering lijkt dan
  dat bij het beoordelen van de aan­
  merkelijke kans bepaalde factoren
  buiten beschouwing kunnen worden
  gelaten wanneer de gedraging door­
  gaans een aanmerkelijke kans op bet
  strafbare gevolg oplevert.
   De vraag of je een antler kunt pogen
  tot afgifte te dwingen van een goed
  dat zich (nog) niet in de beschik­
  kingsmacht van die antler bevindt,
  is relatief gemakkelijk te beantwoor­
  den. A-G Vegter beschrijft dat het
  begrip 'afgifte' in artikel 317 Sr ver­
  onderstelt dat de afgever de beschik­
  king over het afgegevene verliest en
  daartoe door een derde kan worden
  gedwongen. Het kenmerk van een
  poging is volgens hem nu juist dat
  bet goed nog niet is afgegeven en niet
  hoeft te blijken dat het slachtoffer
  bet goed al kon afgeven. De A-G wijst
  erop dat artikel 317 Sr ook bet vermo­
  gen van anderen beschermt en een
  dwangelement in zich heeft waarmee
  bet tevens een misdrijf tegen de per­
  soonlijke vrijheid is. De Hoge Raad
  beslist in deze lijn en casseert niet.
  KRONl�Krn
  
  ADVOCATrnBLAD
  
  STRAl=UITSLUITI NGS­
  GRON D�N
  Noodweer(exces)
  In de Kroniek van vorig jaar is het
  overzichtsarrest van de Hoge Raad5
  over noodweer aan de orde geko­
  men en in 2017 is veelvuldig daaruit
  geput en daarnaar verwezen. De
  belangrijkste vraag blijkt evenwel te
  zijn hoe de latere verdachte op een
  oorspronkelijke wederrechtelijke
  aanranding reageert. Als slachtoffer
  en verdachte buiten een partycen­
  trum ruzie hebben, en het slachtoffer
  zich daarbij heel boos en agressief
  gedraagt jegens de verdachte en staat
  te zwaaien met een vuurwapen, ter­
  wijl de verdachte weet dat de agressie
  alleen tegen hem is gericht, ligt het
  op het pad van de verdachte om weg
  te gaan. Als de verdachte dan naar
  zijn auto loopt en aldus de gelegen­
  heid heeft om te vertrekken, maar
  in plaats daarvan een wapen pakt
  en terugloopt in de richting van het
  slachtoffer, met een schietpartij als
  gevolg, is die verdedigingsactie niet
  subsidiair (HR 18 april 2017, ECLI:
  NL:HR:2017:701).
   Dat het nog steeds zinvol is cas­
  satie in te stellen tegen door het
  gerechtshof verworpen verweren
  omtrent noodweer, moge blijken
  
  uit de volgende vier casus. De eerste
  casus betreft een schietpartij na een
  ripdeal in een flatwoning. Toen de
  verdachte en zijn medeverdachten
  na de ripdeal naar buiten kwamen,
  werden zij onverwachts geconfron­
  teerd met een antler persoon die hen
  bedreigde met een vuurwapen. De
  schietpartij tussen verdachte en die
  antler leidde tot de dood van een van
  de medeverdachten. Na de eerdere
  cassatie door de Hoge Raad, heeft het
  gerechtshof uiteindelijk geoordeeld
  dat verdachte ten aanzien van de
  poging tot doodslag op die antler een
  beroep op noodweer toekomt. De ge­
  pleegde ripdeal die aan de schietpar­
  tij voorafging maakt dat kortgezegd
  niet anders omdat de situatie buiten
  op straat niet kan worden gezien als
  voortzetting van de situatie binnen in de flat (HR 28 februari 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:320). De tweede ca­
  sus gaat over een 73-jarige verdachte
  die in zijn woningwerd bezocht door
  twee mannen die een langlopend
  hennepgerelateerd betalingsgeschil
  'kwamen oplossen'. Met een smoes
  mocht de verdachte even naar een an­
  dere ruimte en nadat hij aldaar zijn
  vuurwapen had gepakt, bedreigde hij
  de mannen dat ze zijn woning moes­
  ten verlaten. Toen een van hen toch
  
  dreigend op hem af kwam, schoot de
  verdachte op <liens bovenlichaam.
   Omdat de mannen ongewapend wa­
  ren en verdachte tijdens de eerdere
  worsteling niet was geslagen, had
  het gerechtshof geoordeeld dat het
  schieten disproportioneel was, maar
  de Hoge Raad casseerde (HR 30 mei
  2017, ECLI:NL:HR:2017:973). In de
  derde casus is volgens het gerechts­
  hof weliswaar sprake van twee afzon­
  derlijke ogenblikkelijke wederrech­
  telijke aanrandingen (het slachtoffer
  forceerde een deur en greep en smeet
  met de slapende verdachte en het
  slachtoffer hield de meegetroonde
  verdachte buiten opnieuw vast), maar
  heeft de verdachte disproportioneel
  gereageerd door uiteindelijk na veel
  schreeuwen en losrukken met een
  mes te zwaaien in de richting van
  het slachtoffer waardoor die in zijn
  bovenlichaam werd geraakt. De Hoge
  Raad vindt echter het oordeel dat het
  zwaaien met het mes niet in redelijke
  verhouding staat tot het vasthouden,
  niet zonder meer begrijpelijk en
  casseert (HR 27 juni 2017, ECLI:NL:
  HR:2017:1162). In de laatste casus
  had het slachtoffer de verdachte
  aangevallen met een hevig bloedende
  wond boven diens wenkbrauw tot ge­
  volg. Niet alleen de aanval, maar ook
  de ontdekking van de wond zorgde
  bij de verdachte voor grote boosheid,
  waarna hij met een schroevendraaier
  het slachtoffer in het gezicht en de
  arm stak. Het gerechtshof achtte
  aannemelijk dat de verdachte als
  gevolg van het eerdere incident boos
  is geworden, maar vond wat daarover
  naar voren was gebracht volstrekt
  niet toereikend om te kunnen spre­
  ken van een hevige gemoedstoestand
  die nodig is voor een geslaagd beroep
  op noodweerexces. De Hoge Raad
  vindt dat oordeel niet begrijpelijk
  omdat het hof niet duidelijk heeft
  gemaakt of het een hevige gemoeds­
  beweging niet aannemelijk heeft
  geacht dan wel of het de gemoeds­
  beweging niet van doorslaggevend
  belang heeft geacht voor de verweten
  gedraging (HR 19 september 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:2413).
   99
  
  KRONl�Krn
  
  Overmacht in de zin
  van noodtoestand
  Hulp bij zelfdoding door een arts is
  niet strafbaar als voldaan is aan de
  zorgvuldigheidseisen van de Wet
  toetsing levensbeeindiging op ver­
  zoek en hulp bij zelfdoding. Slechts
  onder uitzonderlijke omstandighe­
  den kan ook een persoon die geen
  arts is een beroep op overmacht in de
  zin van noodtoestand doen, maar het
  gerechtshof oordeelde in geval van
  verdachte Heringa dat een dergelijk
  verweer kon slagen. Het Openbaar
  Ministerie stelde cassatieberoep
  in en de Hoge Raad vernietigde de
  uitspraak van het gerechtshof, omdat
  het niet begrijpelijk was waarom
  het gerechtshof zo had geoordeeld.
  Het gerechtshof had immers niet
  wezenlijk meer gedaan dan het als
  referentiekader hanteren van de voor
  een arts geldende zorgvuldigheidsei­
  sen (terwijl Heringa geen arts was)
  en het gerechtshof had bovendien
  vastgesteld <lat Heringa juist niet had
  voldaan aan die eisen (HR 14 maart
  2017, ECLI:NL:HR:2017:418).
  Ontbreken van de materiele
  wederrechtelijkheid
  Een eveneens voor de verdediging
  teleurstellende uitspraak is het arrest
  van de Hoge Raad dat ziet op de
  bedrijfsmatige hennepteelt voor ge­
  doogde coffeeshops. De verdediging
  had bij het gerechtshof een beroep
  op het ontbreken van de materiele
  wederrechtelijkheid gedaan. In het
  kader daarvan had de verdediging
  aangevoerd dat de teelt uitsluitend
  plaatsvond volgens een verantwoord,
  niet op winstbejag gericht productie­
  proces ten behoeve van de levering
  aan gedoogde coffeeshops. Daarbij
  werd onder meer verschuldigde
  belasting betaald, goede kwaliteit
  geleverd en geen overlast veroor­
  zaakt. De Hoge Raad schaarde dit
  echter niet onder het ontbreken van
  de materiele wederrechtelijkheid,
  ongeacht de omstandigheid dat
  de vraag of de levering van hennep
  aan gedoogde coffeeshops onder
  
  ADVOCATrn BLAD
  
  bepaalde (vergunnings)voorwaar­
  den gedoogd zou kunnen worden
  onderwerp van maatschappelijk en
  politiek debat is (HR 13 juni 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:1074).
   AVAS
  
  Ook in 2017 heeft de Hoge Raad weer
  eens bevestigd dat een beroep op
  afwezigheid van alle schuld (avas)
  ten aanzien van een geobjectiveerd
  delictsbestanddeel, in casu 'als amb­
  tenaar', mogelijk is (HR 14 februari
  2017, ECLI:NL:2017:231).
  Samenloop
  Op 20 juni 2017 heeft de Hoge Raad
  vijf overzichtsarresten gewezen over
  eendaadse samenloop en voortgezet­
  te handeling, waarin zij haar recht­
  spraak over deze leerstukken heeft
  verruimd. 6 Volgens de Hoge Raad ver­
  vullen de samenloopbepalingen een
  wezenlijke functie bij het voorkomen
  van onevenredige aansprakelijkheid
  en bestraffing in geval van gelijktij­
  dige berechting van sterk samenhan­
  gende strafbare feiten. Een voorbeeld
  is de strafbaarstelling van eenvoudig
  witwassen en voorbereidingshande­
  lingen, waarin de wetgever zorgen
  over dubbele bestraffing wegwuift
  onder verwijzing naar de samen­
  loopregeling. De Hoge Raad herhaalt
  dat bij de eendaadse samenloop het
  accent sterk is komen te liggen op de
  strekking van de aan de orde zijnde
  strafbepalingen. Loopt die strekking
  uiteen, dan is geen sprake van een
  feit in de zin van artikel 55 lid 1 Sr.
  Daardoor krijgt de regeling van de
  eendaadse samenloop in de praktijk
  een beperkt bereik. Dat is echter niet
  wenselijk, juist gezien het belang dat
  de wetgever aan de samenloopbepa­
  lingen hecht. Daarom verduidelijkt
  de Hoge Raad dat 'naar huidig in­
  zicht' een enigszins uiteenlopen van
  de strekking van de desbetreffende
  strafbepalingen niet in de weg staat
  aan het aannemen van eendaadse
  samenloop indien het in essentie om
  hetzelfde feitencomplex gaat. Een
  dergelijk uiteenlopen is evenmin een
  
  blokkade voor het aannemen van
  een voortgezette handeling.
   Bij eendaadse samenloop komt het
  dus vooral aan op de vraag of de
  bewezen verklaarde gedragingen
  in die mate een samenhangend,
  zich min of meer op dezelfde tijd
  en plaats afspelend feitencomplex
  opleveren dat de verdachte daarvan
  (in wezen) een verwijt wordt
  gemaakt. Bij voortgezette handeling
  komt het erop aan of de verschillende
  bewezen verklaarde, elkaar in de tijd
  opvolgende gedragingen, zo nauw
  met elkaar samenhangen dat de
  verdachte daarvan (in wezen) een
  verwijt wordt gemaakt. Dit maakt
  het toepassingsbereik van deze
  regelingen volgens de Hoge Raad
  mimer dan 'wellicht' kon worden
  afgeleid uit eerdere rechtspraak.
  Dat de verruiming van de samen­
  loopregeling in de praktijk echter
  niet altijd verschil zal maken, wordt
  geYllustreerd door diverse arresten. Zo was er de zaak waarin het
  gerechtshof poging tot doodslag en
  zware mishandeling had gekwalifi­
  ceerd als meerdaadse samenloop.
  Volgens de Hoge Raad was dat niet
  zonder meer begrijpelijk, omdat in
  casu sprake was van een gewelds­
  uitbarsting en de strekking van de
  strafbepalingen niet dusdanig uit­
  eenliep dat reeds hierom geen sprake
  kon zijn van eendaadse samenloop of
  een voortgezette handeling. Er werd
  echter niet gecasseerd omdat het
  gerechtshof nog twee andere feiten
  had bewezen verklaard, zodat artikel
  57 Sr sowieso van toepassing was
  (ECL:NL:HR:2017:1111). In een ande­
  re zaak had het gerechtshof de invoer
  van cocai:ne en de voorbereidings­
  handelingen daartoe als meerdaadse
  samenloop gekwalificeerd. Ook dat
  vond de Hoge Raad niet zonder meer
  begrijpelijk, vanwege een vergelijk­
  bare strekking en een zich min of
  meer op dezelfde tijd en plaats afspe­
  lend feitencomplex. Ook dat leidde
  echter niet tot cassatie, om dezelfde
  redenen met betrekking tot het straf­
  maximum (ECLI:NL:HR:2017:1114).
   KRONl�Krn
  
  ADVOCATrnBLAD
  
  SP�Cll=l�K� D�LICT�N
  Mishandeling
  In cassatie klaagde een advocaat over
  het feit dat het gerechtshof bij een
  veroordeling voor mishandeling een
  onjuiste en met de wet strijdige be­
  tekenis aan die term had toegekend
  door de term 'opzettelijk' in te lezen,
  waardoor niet was beraadslaagd en
  beslist op de grondslag van de tenlas­
  telegging. 7 A-G Harteveld omschrijft
  mishandeling in zijn conclusie als
  een bijzonder delict nu artikel 300
  Sr geen definitie geeft, al heeft de
  Hoge Raad die leemte wel aangevuld
  in eerdere jurisprudentie ('het aan
  een antler toebrengen van lichame­
  lijk letsel of pijn alsmede - onder
  omstandigheden - het bij een antler
  teweegbrengen van een min of meer
  hevige onlust veroorzakende gewaar­
  wording in of aan het lichaam, een en
  antler zonder dat daarvoor een recht­
  vaardigingsgrond bestaat'). 8 Dat de
  Hoge Raad het opzet in die definitie
  niet noemt, moet volgens Harteveld
  als reden hebben dat de Hoge Raad
  alleen een omschrijving geeft van het
  'gevolg' van de mishandeling. Dat het
  veroorzaken van deze gevolgen opzet­
  telijk dient te geschieden om als het
  misdrijf te worden gekwalificeerd is
  om andere redenen kennelijk van­
  zelfsprekend genoeg. Harteveld geeft
  aan dat de Hoge Raad wel uitdrukke­
  lijk de wederrechtelijkheid als (impli­
  ciet) bestanddeel van mishandeling
  benoemt ('zonder dat daarvoor een
  rechtvaardigingsgrond bestaat').
   Concreet betekent dit volgens de A-G
  dat het opzet bij het delict 'mishan­
  deling' moet worden uitgedrukt in
  de tenlastelegging, door het woord
  zelf daarin op te nemen of door een
  omschrijving op te nemen waarin het
  opzet is opgenomen. Omdat mis­
  handeling een soort ingeblikt opzet
  bevat, was wat hem betreft in casu
  voldoende dat de concrete handeling
  (het slaan en aan de haren de trap
  af slepen) was opgenomen nu deze
  handelingen niet anders dan opzet­
  telijk kunnen warden gepleegd. De
  Hoge Raad volgt Harteveld en maakt
  duidelijk dat mishandelen opzet
  
  impliceert, door het woord opzette­
  lijk aan die definitie toe te voegen.
  Het woord 'opzettelijk' hoeft dus niet
  perse in de tenlastelegging te warden
  opgenomen, het opnemen daarin van
  de concrete gedraging is daarvoor
  voldoende.
  Over de betekenis van mishandeling
  wordt in 2017 ook verder gediscus­
  sieerd. De Amsterdamse politie­
  rechter oordeelde bijvoorbeeld dat
  het bespugen ook als mishandeling
  kan warden gekwalificeerd, name­
  lijk als het opzettelijk bij een antler
  teweegbrengen van een min of meer
  hevige onlust veroorzakende ge­
  waarwording in of aan het lichaam,
  een mishandeling kan opleveren
  (ECLI:NL:RBAMS:2017:1740). De
  politierechter overweegt dat dit cri­
  terium in moderner taalgebruik is te
  omschrijven als 'een zeer onaangena­
  me fysieke ervaring' en dat bespugen
  daaronder valt, waarbij zij de feite­
  lijke omstandigheden en de context
  tevens van belang acht voor de vraag
  of (objectiveerbaar) is vast te stellen
  of het een zeer onaangename fysieke
  ervaring was voor het slachtoffer.
   De intentie van de dader zou daarbij
  geen rol spelen. Nog in hetzelfde
  jaar wordt de politierechter door het
  gerechtshof teruggefloten: bespugen
  is toch echt iets anders dan de zeer
  onaangename fysieke ervaringen
  die eerder tot een veroordeling voor
  mishandeling hebben geleid, omdat
  het bespugen anders dan haren
  afknippen of in het water duwen
  geen zelfstandige reactie van het
  lichaam bewerkstelligt. Het opwek­
  ken van walging wordt door het hof
  niet gekwalificeerd als mishandeling
  (Hof Amsterdam 8 september 2017,
  ECLI:NL:GHAMS:2017:4109).
  Uitingsdelicten
  
  Discriminatie
  Een proces dat niemand kan hebben
  gemist is de zaak over de 'Minder,
  minder, minder'-uitspraken van
  Wilders, oftewel de zaak-Wilders 11. 9
  Na wederom een proces met veel me­
  dia-aandacht en een wraking, wees
  de Rechtbank Den Haag uiteindelijk
  
  op 9 december 2016 vonnis. Wilders
  werd schuldig bevonden aan groeps­
  belediging (art. 137c Sr) en aanzetten
  tot discriminatie (art. 137d Sr) zonder
  dat aan hem een straf of maatregel
  werd opgelegd (Rb. Den Haag 9
  december 2016, ECLI:NL:RBDHA:
  2016:15014). Naast een aantal pre­
  liminaire verweren strekkende tot
  niet-ontvankelijkheid van het Open­
  baar Ministerie, die door de recht­
  bank alle zijn verworpen, is namens
  Wilders betoogd dat Marokkanen
  geen ras zijn dat en de uitlatingen
  om die reden niet strafbaar zijn op
  grand van de discriminatieartikelen.
  Dat verweer is eenvoudig verworpen
  onder verwijzing naar de betekenis
  van artikel 1 IVUR (Internationaal
  Verdrag inzake de uitbanning van
  alle vormen van rassendiscrimina­
  tie), waarvan het begrip 'ras' in onze
  nationale bepalingen is afgeleid.
   De rechtbank oordeelt dat de term
  'Marokkanen' zoals die door Wilders
  is gebruikt, verwijst naar de in het
  IVUR opgenomen kenmerken 'af­
  komst', 'nationale afstamming' en
  'etnische afstamming'. Dat Wilders
  enkel heeft gedoeld op personen met
  de Marokkaanse nationaliteit in de
  zin van staatsburgerschap volgt de
  rechtbank niet. Heel verrassend is
  dit juridische oordeel in het licht van
  eerdere rechtspraak niet. 10
  Vervolgens was de vraag aan de orde
  of de uitlating beledigend is voor
  een bevolkingsgroep, mede gelet op
  de bredere context, en of beperking
  van de vrijheid van meningsuiting
  van een politicus in dit specifieke
  geval is te verenigen met artikel 10
  EVRM. Het antwoord van de recht­
  bank luidde daarop volmondig 'ja'.
  Met zijn vraag heeft Wilders een hele
  bevolkingsgroep binnen de Neder­
  Iandse samenwerking apart gezet,
  die minder aanspraak zou kunnen
  maken op een verblijf in Nederland
  en in aantal moet verminderen. Enig
  onderscheid binnen die groep is be­
  wust niet gemaakt nu Wilders ervoor
  heeft gekozen om de vraag niet te be­
  perken tot 'criminele Marokkanen'.
  Gelet op de voorbereidingen die aan
  
  101
  
  102
  
  KRONl�Krn
  
  de daadwerkelijke uitlatingen vooraf
  zijn gegaan en de geregisseerde inter­
  actie met het 'minder, minder, min­
  der' scanderende publiek, is de latere
  nuancering dat slechts op 'criminele
  Marokkanen' gedoeld zou zijn niet
  meer relevant en neemt de bredere
  context het beledigende karakter van
  de uitlating niet weg. Onder verwij­
  zing naar jurisprudentie van het
  EHRM oordeelt de rechtbank tot slot
  dat juist in een situatie waarin een
  politicus zijn uitlatingen expliciet
  richt op een minderheidsgroep en
  die als inferieur wegzet diens vrijheid
  van meningsuiting kan worden be­
  perkt.'1 Dezelfde uitlatingen leveren
  niet alleen een groepsbelediging
  op, maar zetten bovendien aan tot
  discriminatie, volgens de rechtbank.
   Er wordt immers een onderscheid ge­
  maakt tussen Marokkanen en andere
  bevolkingsgroepen in Nederland en
  de uitlatingen hebben een opruiend
  karakter. Wilders heeft hoger beroep
  ingesteld, waarvan de eerste regiezit­
  tingsdagen hebben plaatsgevonden.
   In het arrest van de Hoge Raad
  van 14 februari 2017 stond het
  verspreidingsdelict van artikel
  137e Sr centraal. In die zaak werd
  de verdachte verweten dat hij een
  antiquarisch exemplaar van 'Mein
  Kampf' in zijn winkel in voorraad
  had. Dat de verdachte het exemplaar
  te koop had aangeboden en datMein
  Kampfuitlatingen bevat die beledi­
  gend zijn en aanzetten tot haat en
  discriminatie vanJoden stond niet
  ter discussie. Het hof was ook tot een
  bewezenverklaring van artikel 137e
  Sr gekomen, maar had de verdachte
  ontslagen van alle rechtsvervolging
  omdat geen sprake was van een
  dringende behoefte om de verdachte
  te veroordelen voor het 'in voorraad
  hebben'. Naar het oordeel van het hof
  stond artikel 10 lid 2 EVRM derhalve
  in de weg aan een veroordeling en
  moet onder die omstandigheden op
  grond van artikel 94 Grondwet de
  strafbepaling buiten toepassingen
  worden gelaten. Het gaat allereerst
  om een historische bron van antise­
  mitisch gedachtegoed, waarvan ver-
  
  ADVOCATrn BLAD
  
  dachte alleen originele exemplaren
  uit de jaren dertig in voorraad had en
  die vanwege de historische beteke­
  nis verkocht aan belangstellenden
  voor historische exemplaren. Niet
  gebleken is dat de verdachte ook bet
  nazistische gedachtegoed aanhangt
  of propageert, terwijl de tekst van
  Mein Kampfop internet vrij beschik­
  baar is. Het Openbaar Ministerie
  stelde cassatieberoep in en Iegde aan
  de Hoge Raad de vraag voor of bet hof
  had mogen oordelen dat artikel 137e
  buiten toepassing werd gelaten. De
  Hoge Raad oordeelde dat het hof 'op
  basis van deze - met de waardering
  van de concrete feitelijke omstandig­
  heden samenhangende - weging van
  de omstandigheden van het geval (...)
  zonder blijk te geven van een onjuiste
  rechtsopvatting' inderdaad tot dat
  oordeel [heeft] kunnen komen (HR 14
  februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:220,
  NJ2017, 259, m.nt. E.J. Dommering). Hieruit lijkt te volgen dat de
  beweegredenen en de subjectieve
  beleving van de verdachte aan belang
  hebben gewonnen bij de uitleg van
  artikel 137e Sr.12
  
  Bedreiging
  Op 10 januari 2017 casseerde de
  Hoge Raad een arrest waarbij de
  verdachte was veroordeeld voor
  een bedreiging van zijn ex-partner
  door een sms naar haar moeder te
  sturen met de dreiging de dochter te
  verminken. In cassatie ligt de vraag
  voor of uit het arrest van het hof
  voldoende blijkt dat de bedreiging
  ook ter kennis van de ex-partner
  van verdachte is gekomen.  Pas dan kan immers bij de bedreigde
  de redelijke vrees ontstaan dat deze
  (minimaal) zwaar lichamelijk letsel
  zou kunnen oplopen (HR 10 januari
  2017, ECLI:NL:HR:2017:24).
  Belediging
  Er is een noemenswaardige zaak en
  die heeft betrekking op de belediging
  van een ambtenaar in de rechtma­
  tige uitoefening van zijn bediening.
  Tijdens een zitting van het hof had de
  
  KRONl�Krn
  
  ADVOCATrnBLAD
  
  verdachte achter zijn rug een middel­
  vinger opgestoken en met zijn hand
  en mond pijpbewegingen gemaakt
  naar een drietal agenten die als
  benadeelde en belangstellende op de
  publieke tribune zaten. De verdachte
  ontkende het maken van die geba­
  ren niet. Desondanks vroegen de
  advocaat-generaal en de raadsvrouw
  het hof de verdachte van een beledi­
  ging van een ambtenaar gedurende
  of terzake zijn functie vrij te spreken
  omdat niet bewezen kon warden dat
  de verbalisanten aan het werk waren.
  Het hof oordeelde desondanks van
  wel, nu ook sprake van zou zijn van
  'de rechtmatige uitoefening van de
  bediening' wanneer een verbalisant
  gedurende zijn vrije tijd beledigd
  wordt in zijn hoedanigheid van
  politieambtenaar. Die motivering
  getuigt wat de Hoge Raad betreft van
  een onjuiste uitleg van artikel 267
  Sr. Ofwel een ambtenaar voert zijn
  werkzaamheden uit ten tijde van het
  uiten van de belediging, ofwel met de
  belediging wordt specifiek verwezen
  naar de hoedanigheid van het zijn
  van ambtenaar. Geen van die situa­
  ties gaat op als een ambtenaar in zijn
  vrije tijd is beledigd en er inhoudelijk
  geen link is met de hoedanigheid van
  ambtenaar (HR 19 september 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:2394).
   Vernieling en grafschennis
  Valt het urineren in een politiecel
  onder vernieling? De eel kon in elk
  geval niet worden gebruikt totdat die
  weer was schoongemaakt, aldus het
  gerechtshof. In cassatie klaagt de
  verdediging dat het hof ten onrechte,
  althans ontoereikend gemotiveerd,
  heeft geoordeeld dat sprake is van
  'onbruikbaar maken'. Volgens de A-G
  is sprake van 'onbruikbaar maken'
  als het voorwerp in een toestand
  wordt gebracht waardoor dit niet
  meer kan worden gebruikt voor het
  doe! waarvoor het is bestemd. Het
  is niet vereist dat het voorwerp zelf
  wordt beschadigd, terwijl evenmin
  relevant is dat het weinig tijd en
  moeite kost om de schade te herstel­
  len. De omstandigheid dat de schade
  
  eenvoudig kan worden hersteld door
  de politiecel schoon te maken, staat
  dan ook niet aan een bewezenverkla­
  ring in de weg. De Hoge Raad volgt de
  A-G en laat de veroordeling van het
  gerechtshof in stand (HR 10 januari
  2017, ECLI:NL:HR:2017:26).
  Blijkbaar is er ook een casus denk­
  baar die ertoe noopt dieper in te gaan
  op de betekenis en strekking van het
  delict grafschennis (art. 149 Sr). Het
  Gerechtshof Den Bosch veroordeelde
  een overijverige medewerker van de
  Belastingdienst voor het opzettelijk
  schenden van een graf, nu die de
  stengel van twee kunstbloemen die
  op het graf stonden had afgetrokken.
   Het hof definieerde 'graf' als een
  plaats waar een lijk begraven ligt,
  waaronder mede dienen te worden
  begrepen al die onderdelen van het
  graf waarmee de pieteit van de rust­
  plaats van de overledene tot uitdruk­
  king worden gebracht. Het ligt dan
  voor de hand ook de aangebrachte
  eerbetonen en versieringen zoals
  beelden, foto's, planten en bloemen
  onder het begrip te laten vallen. Het
  'schenden' ziet volgens het hof op de
  integriteit van het graf. Het hof oor­
  deelde dat de verdachte op zijn minst
  bewust de aanmerkelijke kans heeft
  aanvaard dat hij daardoor de nage­
  dachtenis van de overledene of van
  het pieteitsgevoel zijner betrekkin­
  gen zou krenken. Beide oordelen acht
  de Hoge Raad niet onbegrijpelijk (HR
  4 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1224).
  VE;:RMOGE;:NSDE;:LICTE;:N
  Diefstal of heling?
  Als een verdachte gestolen goederen
  voorhanden heeft, rijst al snel de
  vraag of de verdachte niet zelf degene
  is geweest die de goederen heeft ge­
  stolen, zeker als tussen het moment
  van de diefstal en het aantreffen van
  de goederen slechts een kort tijds­
  verloop zit. Hoe zit dat bijvoorbeeld
  als de inbraak is gepleegd tussen
  11.00 en 13.00 uur en de verdachte
  om 13.30 uur in de nabijheid van
  een dee! van de goederen was en
  hij om 14.54 uur de gestolen siera­
  den verkocht? Het hof baseerde het
  
  bewijs dat de verdachte de inbraak
  had gepleegd (onder meer) op het
  korte tijdsverloop. Datoordeel bleef
  in cassatie in stand (HR 11 april 2017,
  ECLI:NL:HR:2017:644, NJ 2017, 277 ).
   Bij de beoordeling of het voorhanden
  hebben van een gestolen voorwerp
  de conclusie rechtvaardigt dat de
  verdachte het goed gestolen heeft,
  kan een rol spelen of de verdachte een aannemelijke verklaring
  heeft gegeven voor het voorhanden
  hebben. Het enkel verblijven in
  een woning waarin van inbraak
  afkomstige goederen en inbrekers­
  werktuigen worden aangetroffen
  en meerdere andere verdachten, is
  volgens de Hoge Raad onvoldoende
  voor een veroordeling, ondanks het
  ontbreken van een verklaring van
  de verdachte (HR 1 november 2016,
  ECLI:NL:HR:2016:2460).
  Bij heling kan (het uitblijven van)
  een verklaring ook een rol spelen
  bij de vraag of vastgesteld kan
  worden dat de verdachte 'ten tijde
  van het voorhanden krijgen' wist
  of redelijkerwijs moest vermoeden
  dat het een door misdrijf verkregen
  goed betrof. Toch casseerde de
  Hoge Raad een veroordeling waarbij
  een verklaring ten aanzien van
  gestolen sieraden die in een kluis
  in het chalet van de verdachte
  werden aangetroffen (HR 24 januari
  2017, ECLI:NL:HR:2017:62). Het
  uitblijven van een verklaring over het
  (eventuele) rechtmatige verkrijgen
  van een auto werd in een andere zaak
  we! betrokken bij het oordeel dat de
  verdachte tijdens de verkrijging van
  de auto al wist dat deze van misdrijf
  afkomstig was, waarbij wel werd
  betrokken dat de verdachte niet
  op de gealarmeerde politie wilde
  wachten, een valse naam en adres
  opgaf en wegreed in de gestolen
  auto (HR 11 april 2017, ECLI:NL:
  HR:2017:652, NJ 2017, 278).
  Diefstal of verduistering?
  In de zaak met verdwenen afstortzak­
  jes van de ALDI speelde een probleem
  op het grensvlak van diefstal en
  verduistering (HR 14 februari 2017,
  
  103
  
  104
  
  KRONl�Krn
  
  ECLI:NL:HR:2017:227). Verdachte
  had toegang tot de kluis waar de zak­
  jes in hadden moeten zitten en bleek
  aantekeningen te hebben gemaakt
  van bet ontvreemde geldbedrag en
  waar hij <lit geld aan had uitgegeven.
   Het gerechtshof vroeg zich enkel
  af of verdachte de zakjes niet in de
  kluis had gestort (verduistering), of
  <lat de zakjes eerst we! waren gestort
  en later uit de kluis waren genomen
  (diefstal). Het hof verklaarde diefstal
  en/of verduistering in dienstbetrek­
  king bewezen en kwalificeerde het
  feit ook als zodanig. De Hoge Raad
  casseert en overweegt <lat de keuze
  tussen diefstal en verduistering niet
  achterwege had mogen blijven omdat
  de keuze - gelet op de aan het feit
  te geven kwalificatie - van belang is
  voor de strafrechtelijke betekenis van
  het bewezen verklaarde.
  Door diefstal verkregen
  goederen?
  Zijn foto's van de in 2013 van scho­
  lengemeenschap Ibn Ghaldoun
  gestolen eindexamens 'goederen'
  zoals bedoeld in artikel 416 Sr en zijn
  ze we! door diefstal verkregen? Het
  waren uiteraard de examens zelf die
  gestolen waren en niet de gemaakte
  en verspreide afbeeldingen daar­
  van. De Hoge Raad oordeelde <lat
  het maken van afbeeldingen van de
  examens en het opslaan daarvan op
  een USB-stick had plaatsgevonden
  nadat de examens gestolen waren,
  zodat uit de bewijsvoering niet
  bleek <lat ook die afbeeldingen zelf
  gestolen waren. Bovendien had het
  hof vastgesteld <lat het hier ging om
  'goederen' aangezien de afbeeldin­
  gen in het maatschappelijk verkeer
  een zekere economische waarde tot
  het moment van het examen verte­
  genwoordigden. De Hoge Raad han­
  teert echter vaste jurisprudentie <lat
  als wezenlijke eigenschap van een
  'goed' wordt beschouwd <lat degene
  die de feitelijke macht daarover heeft
  deze noodzakelijkerwijs verliest als
  een ander zich de feitelijke macht
  erover verschaft en <lat (bijvoorbeeld)
  computergegevens deze eigenschap
  
  ADVOCATrn BLAD
  
  niet hebben. De Hoge Raad acht het
  oordeel van het hof dat sprake was
  van diefstal niet begrijpelijk en cas­
  seert (HR 10 oktober 2017, ECLI:NL:
  HR:2017:2573).
  