text: 102
  
  het keelgat van Djenti Nading binnengaat, klinkt als de Ngaring, die
  ontspringt in het Lalung-moeras, als deze wordt tegengehouden door
  de Babi-steen; / Het geluid van de wijn, die in het keelgat stroomt
  van Djenti Budjang, klinkt als de Sintang-rivier, die stroomt bij het
  zoutpakhuis, waar de Panembahan zijn grond wilde behouden, maar
  het pleit verloor tegen de Gezaghebber, die een stukje grond vroeg
  zover als de uitlopers van de peranggi-meloen; / Het geluid van de
  tuwak is als het bruisen van de M punak, die ontspringt op een rug van
  de Saran, waar Temanggttng Runti zijn badplaats heeft; / De slok
  rijstwijn, die het keelgat ingaat, klinkt als het geluid van de Sepauk,
  die ontspringt bij de zoutbronnen, waar de vij f mannen heen gingen
  gezamenlijk om te kijken naar het inkoken van zout;
  980 Als het bruisen van de Sungai Ajak is het geluid van de tuwak, die
  ontspringt in het westen buven het jachtgebied van Meradja Gansi; /
  De gegiste tuwak, die het keelgat binnenstroomt van Djenti Madjung,
  als hij zuipt uit de grote kom, klinkt als de Menjumbung, die ontspringt
  bij de Gan-waterval, alwaar Pangiran Senarung met Raden Ingkunj!
  een reuze djelawat-vis ving; / De tuwak van Pupu S Mpinau, die de
  keel binnenstroomt van Djenti Namau, klokt als het geluid van de
  Sekadau, die afbuigt bij de monding van de Dakan, waar stroomafwaarts de heuvel Dawang Kuari ligt; / Het klinkt als de Kapuas,
  waar deze ronddraait bij de Limas-kolk, (de Kapuas) tegenover welks
  monding Java ligt. / Zij worden al rood, Djenti Timbu', als de padi
  aan de rand van het veld;
  985 Zij krijgen al rode koppen, zij Djenti Tudan, als een tak rijpe, rode
  melandjan-vruchten; / Hun gezichten gloeien als een rijpe sibau-
  
  981 n~ng, gulzig drinken uit een grote kom; men pleegt uit de grote kom
  over te scheppen in kleine kommetjes, waaruit men drinkt; een staaltje van
  echte zuipers manieren is echter zo'n grote kom ineens naar binnen te slaan.
   Raden [ngkung, volgens de geslachtslijst in Enthoven's werk gepubliceerd, de
  zevende Radja van Sekadau, gestorven in 1780. Diens vade;r. was Abcmg Narung,
  hier genoemd Penfll"rcm Sena:rung.
  De bedoelde waterval ligt dicht bij kampong Resak BaJai, de eerste Mualangkampong, komend van de Kapuas, in het S. Ajak-gebied.
  982 lenjau, lett. verdwijnt; dit doelt op de plotselinge afbuiging van de Kapuas naar
  het Westen, twee kilometer vóór Sekadau, en tegenover de monding van het
  kleine riviertje Dakan, even bovenstrooms van Sekadau.
  Dawang Kuari, moet zijn LOOJang Kuari, een lage heuvelreeks vijf kilometer
  benedenstrooms van de plaats Sekadau. Zie hierover: Enthoven l.c. p. 69~94.
  983 ulak Limas, eigenlijk Lhnau, wegens rijm veranderd, een van de vele draaikolken
  in de Kapuas.
  103
  
  Keba' teka njau manta' lunja' sida' mpat lima' alap tai kurang
  Batinggi' baruh alap tai kurang balan;
  [suman;
  Belengkap lembung alap kurang katam.
  990 Keba' djerita Djenti Djanda njau taruma-rumai;
  Djaku' Djenti Timbu' njau pandjang anjai;
  Tjakap Djenti Vat njau limpang lilai.
  "Sadja njaman mah beram di' Pupu' Indjan, asa Tajan bungkus gula;
  "Njamai mah ragi di' Pupu' Rangi, tumas asa kopi Djawa;
  995 "Njamai mah linak di' Pupu' Riak, tumas asa arak Belanda."
  Keba' teka tjutjun ringgung Pupu' Ngelembung upa nadai ketawa' ;
  Ketawa" njeling Pupu' Luning upa nadai meda'.
  Olèh djerita Pupu' Dara njau rengai karengai;
  Djaku' Ndu' Pupu' njau retjai karetjai;
  1000 Dudu pantun Gugur Ambun munji burung punai.
   "Kumai mèh, nadai basang ku, djaku' Dajang Pupu' Mandang, ku
  [ngau buw remajan, ku buat ke lam-lam muduh malam ari;
  "Kumai mèh, nadai bakiping ku, mèh Djenti Nading, ku ngau igi'
  [maram, ku buat ke datumbuh muduh nadai ke kemali;
  "Belengkuas ku ngau berangku asam, ku buat ka sari muduh nadai
  [datai ka sari pagi."
  Olèh teka munji beli Timbu' Djenti aba' Pupu' Rangi nti' kena djual;
  1005 Teka munji dagang Djenti Budjang aba' Dajang Pupu' Mandang
  Teka munji tanda' nti' kena' timal;
  [nti' pulang mudal;
  
  996 tjutj-u;n ringgung, even lachen door optrekken van een mondhoek.
  1001 Deze regels geven weer een vorm van humor, welke bestaat in iets ongerijmds
  te zeggen. Voor het maken van rijstwijn heeft men juist peper en andere specerijen nodig en bij het maken mag deze vooral niet in aanraking komen met iets
  zuurs.
  Volgens door mij verkregen inlichtingen worden de volgende specerijen gebruikt:
  sang of peper, lengkuas-wortel (Alpinia spec.), tjabè Djawa, kaju manis, ketumhar
  of korianderzaad en mping padi, een specerij gelijkend op geplette rijst en daarnaar genoemd.
  Men maakt eerst gistkoekjes, ragi of kiping genoemd, aldus: rijst (beras, geen
  kleefrijst volgens mijn informaties) in water geweekt, wordt gestampt met bovengenoemde specerijen en in een zeefje fijn gezift tot meel; vervolgens met water
  gemengd en tot platronde bolletjes gekneed. Deze dekt men een paar nachten toe
  met een stuk goed en daarna droogt men ze ln de zon, aan een stukje rotan
  geregen. Ze worden aldus verder bewaard bij de haard.
   Voor het maken van de rijstwijn, bram, geheten, wordt gekookte kleefrijst op
  bladeren op een mat uitgespreid en als de rijst koud is, wordt er een dunne laag
  van de bovengenoemde ragi overgestroaid. Daarna doet men dit met wat water
  in een kruik of tempajan, welke zorgvuldig wordt afgesloten. Een kleine kruik
  
  104
  
  vrucht. I Het praten der vier, vijf mannen wordt "waterig" als rijst
  onvoldoende gekookt; / Hoog en laag als een ongelijk gekapte balk; I
  Ruwen glad als een ongelijk geschaafde plank.
   990 Zij Djenti Djanda' beginnen te praten met veel woorden; / Zij,
  Djenti Ti.nbu' spreken lang en breed; I Zij, Djenti Vat, praten van
  alles dooréén. I "Wat is je rijstwijn lekker, jij Pupu' Indjan, als een
  pak Tajan-suiker; / "Heerlijk is je tuwak, jij Pupu' Rangi, juist als
  Java-koffie;
  995 "Heerlijk is je wijn, jij Pupu' Riak, juist als Hollandse jenever". /
  Dan komt er een zweem van een lach bij Pupu' Njelembung alsof zij
  niet lacht; / Er speelt iets in haar ooghoeken, Pupu S Luning, alsof
  zij niet ziet. I Dan begint Pupu' Dara te spreken met zachte stem; /
  Een woord van Jonkvrouw Pupu' zeer welluidend;
  1000 Zacht klinkt het spreken van Gugur Ambun als het koeren van een
  duif. / "Denk eens aan, ik heb geen peper, zegt Dajang Pupu' Mandang, ik gebruik (zure) remajan-vruchten, ik maak het 's morgens
  vroeg en 's avonds is het klaar; / "Denk eens aan, ik heb geen gistbolletjes, gij Djenti Nading, ik gebruik een maram-vrucht, ik maak het
  bij wassende maan en het is klaar vóór volle maan; / "Voor lengkuas
  gebruik ik zure berangku, ik maak het de ene dag en het is klaar vóór
  de volgende morgen". I Het gesprek tussen Timbu' Djenti en Pupu'
  Rangi is als een koopgesprek bij accoord gesloten;
  :005 Als een koop afgesloten tegen kostprijs, zo klinkt het tussen Djenti
  Budjang en Dajang Pupu' Mandang; / Als het rhythmisch kappen aan
  
  moet minstens een week staan alvorens het mengsel voldoende is gegist, een
  grotere wel twintig dagen. Daarna is de bovenop staande rijstwijn de beste en
  heet ai' pati, het meer troebele verkregen door uitknijpen van de gegiste brei heet
  linak, de uitgeknepen brei, tjukdJ', wordt tenslotte aan de varkens gegeven.
   De schepper, waarmee men de bram uitschept, heet gajung. In deze Kana worden
  deze termen door elkaar gebruikt als benaming of epitheton van rijstwijn.
  Men vergelijke hiermee de beschrijving van het bereiden van tuwak, gegeven
  door E. L. M. Kühr in: Schetsen uit Borneo's Westerafdeeling, Bijdr. K.1.
  Deel 46 (1896) p. 73, welke vrij nauwkeurig met de aan mij verstrekte gegevens
  klopt. Kühr zegt daar ook: "De persoon, meestal een vrouw, die de ragikoekjes
  en de toewak bereidt, mag drie dagen vóór en gedurende de bereiding niets eten
  of aanpakken wat zuur is (pantang toewak : bezwering door sympathie). Hoeveel
  dagen het mengsel noodig heeft om toewak te worden hangt, volgens den Dajak,
  af van den wil der bereidster. Zegt deze: "Na zes dagen moet je drinkbaar zijn,
  toewak I", dan is het mengsel ook na dat aantal dagen te drinken, sans faute".
  Evenwel spreekt de vrouw in dit gezang duidelijk geheel gekscherend en niet in
  ernst, en het komt mij voor, dat het vermijden van zuur niet slechts een bezwering
  is, maar werkelijk nodig, opdat het gistingsproces gunstig verlope.
  105
  
  Teka munji lumpung Djenti Madjung nti' kena' agal.
  "Sadja pandai mah di' Njai, nadai talah kilah I
  "Sadja djawang mah di' Dajang Pupu' Mandang, djaku' Djenti
  [Budjang, nadai tekalangkah!
  1010 "Sadja bisa' mah di' Ratu Ngaja, nadai dapedjah I"
  Uma' teka dapangkang njau dakanar-kanar;
  Dasemak njau dagemar-gemar.
  Teka dapegai ka lunjai djari djangang;
  Dapurus-purus da parung balakang;
  1015 Daredah-redah da dada bidang.
  Keba' seleka djerita Djenti Djanda njau pandjang anjai;
  Djaku' sigi' Djenti Meli' njau taruma' rumai;
  Tjakap djampat Djenti Uat njau seberang sungai.
  "Tubah ka' bapegi kami, di' Pupu' Rangi, buntang banting;
  1020 "Lagi badjalai kami, di' uai, ngumang ngeliling;
  "Lagi ka' miga kami, di' Dara Pupu' Perua, pangkat gasing.
   "Njuruh di' ngatji paseni ka kami ngau guna puli saksi baik ati,
  [tjintjin pemandang;
  "Njuruh di' meling ginting anjing ngau ninting nikam tengelang;
  "Ninga di' manal sepupu, njuruh di' ngatju benang biru tai
  [pengamulu beragai budjang;
  1025 "Tukak bulu landak dengau betambak da tampangan bukang;
  "Njuruh di' ngatji gindi' sugi ngau kami ngerupang kuri Djelajan
  [Berani, ngau ati kami berani diri da tangga' medang:
  "Minta paju' giling ruku' ngau nanju' saka sulang;
  "Agih djalih ubung putih pengiku' kenawang."
  Seleka djerita sedjampat besaut;
  
  1009 djC/IW(Mg, zeer kundig, opgegeven als "bahasa dalam" d.i. zoveel als archaïsch.
  1013 djoogoog, handpalm en rug, handgedeelte zonder de vingers; djcwi, het gewone
  woord voor hand.
  1022 tjintjin pemandang; ml»/Ukmg betekent in het Mualang-dialect stralen; evenwel zou
  de betekenis volgens mijn zegsman hier zijn: een ring ter aandenken.
  1023 meting, in elkaar draaien. Vrouwen maken allerlei koordjes veelal met kwastjes
  versierd voor een parmmoog of zakje voor betelpruim-benodigdheden, voor een
  parang of voor een gordel en plegen dit aan een geliefde te geven. Hier wordt
  zulk een koord tevens gevraagd als amulet. Keling zal ook steeds alvorens op
  sneltocht te gaan hier eerst aan de beroemde PUfru' hulp komen vragen.
  nikam tengelang, werpen uit de vrije hand.
  1024 beragai, een kleine omen-vogel met blauwe veren, in het gezang ,,Mengap Bungai
  Taum" aangeduid als een Trogon spec. (zie Dunn o.c. Anthropos 1912, vers 34,
  p. 143).
   106
  
  weerskanten van een boom; / (Het antwoord van) Djenti Madjung
  klinkt als het kappen van brandhout op gelijke stukken. / "Wat ben je
  knap, jij meisje, niet te overtreffen! / "Wat ben je handig, jij Dajang
  Pupu' Mandang, zegt Djenti Budjang, niet te verbeteren!
  1010 "Wat ben je kundig, jij Ratu Ngaja', niet te laken!" / Terwijl komt
  hij langzaam dichterbij, nader en nader; / Hij schuift zich dichter aan
  en naderbij. / Hij pakt de vingers van haar hand; / Hij strijkt haar
  over de rug;
  1015 Hij klopt haar zachtjes op de mooi gevormde borst. / Dan begint
  Djenti Djanda te spreken lang en breed; / Een gesprek van Djenti
  Meli' zonder zich in te houden; / Snellen woorden van Djenti Vat
  als het oversteken van een rivier. / "Wij willen nog verder, gij Pupu'
  Rangi, nog onbekend ver;
  1020 "Wij moeten weer op stap, 0 beste, al rondzwervend; / "Wij moeten
  nog ver ronddwalen, gij Pupu' Perua, als een tol. / "Wij vragen je
  een geschenk als teken, dat wij elkaar goed gezind zijn, een ring ter
  herinnering; / "Wij vragen je een gedraaid koord met kwastjes (als
  amulet) om de speer te richten bij het werpen; / "Luister jij mijn
  nichtje, wij vragen je te maken een blauw koord als de veren van de
  beragai-vogel;
  1025 "Een pin van een stekelvarken om in de grond te steken bij de afgekapte romp; / "Wij vragen je een pruimknikker te maken, waarmee
  wij, de vesting kunnen verwoesten van Djelajan Berani, waardoor wij
  moed krijgen om de trap van medang-hout op te gaan; / "Wij vragen
  een gerold strootje als fakkel te gebruiken op tweesprongen; / "Geef
  ons een gordelkoord van witte draad (en rood einde) als de staart
  van een kenawang-slang". / Een gesprek, een snel wederwoord;
  
  1025 bulu latndGk, een pen van het stekelvarken gebruikt om in de grond te steken
  ter bescherming tegen achtervolgende vijand. Zulke pennen maald men ook van
  bamboe en op sneltocht had men steeds een koker van dergelijke pennen bij zich,
  van onder met een draadje omwonden door een geliefde en van boven met een
  inkeping. Een echte pen van een stekelvarken moest er steeds bij zijn als "indu'"
  of "moeder"'.
   Had men een kop gesneld, dan hurkte men op korte afstand van de romp neer
  met de rug er naar toe en met het eind van de lendedoek of simt voor zich op de
  grond gespreid. Dan stak men drie van zulke pennen in voorgeschreven volgorde
  door het dunne doek van de simt in de grond. Opstaande moesten dan deze
  pennen door de lendedoek glijdend rechtop in de grond blijven staan, zo niet dan
  moest men opnieuw proberen. Het was een divinatie-ceremonie, ten teken, dat
  de achtervolgende vijand er in zou trappen en de scherpe pWlt, bij de inkeping
  afbrekend, in de voet zou krijgen. Dit herhaalde men op vaste afstand tot tientallen keren.
  107
  
  1030 Andai gadai njau besaut sambut.
  "Ninga mèh riranku, tandan gemili' ;
  "Ninga mèh sepupuku geli' -geli'.
  "Ka' ku meri' mèh mandal menjadi', mali ktta' madah ku kaju
  [tinggi' djalai niki' beladjar mulau;
  "Mali kita' madah ku ngau batang besai djama djalai berandau diau;
  1035 "Mali kita' madah ku ngau bedukung landung djama djalai ngentak
  [mentirung tiang langkau;
  "Seringan batu tadjam djama djalai ngilam mata isau.
  "Mali njabung kita' bakelai, keba' ku ka' ngai, djadi belaja' ;
  "Mali mulah seni paba' bini pagi nadai betanja' ;
  "Mali kita' betunggu ladju betangga'.
  1040 "Mali njabung kita' djerara' aba' tunang kedeka' nunda' ambin padi;
  "Mali kita' ruat nuna' pun tebu rempi, labuh nuna' pauh asam bali;
  "Mali kita' unjam nuna' ajam punggang lidi;
  "Mali kita' laja nuna' bunga besi."
  Seleka djerita sida' lagi' besaut;
  1045 Sigi' djaku' sida' lagi' besamut.
   "Upa kami nadai pandai di' uai Sarung Urai makai berempah arum;
  "Kami bisa' bapampa' mantaja' da Lempa' Lugum;
  "Kami pandai mansai sa' Sungai Djilum."
  Baru'mah Riak Mani ngatji pasen i da djari tjintjin pemanang;
  1050 Ginting anjing ninting tikam tengelang ;
  Ngagih njalih ubung putih pengiku' kenawang;
  Ngatju benang biru pengamulu dada beragai budjang;
  Njua' tukak bulu lanak ngau batamak da tampangan bukang.
  Gemi pangah panti,
  1055 M elingkat da repi' tenap;
  Udah gigiku nalili ka Riak Mani udah ngatji paseni da djari,
  Baru' swa' madah diri' ka' angkat.
  1033 Met de beeldpsraak in deze en volgende regels wil Pupu' zeggen, dat zij bang
  is in opspraak te komen (vgl. Bijdr. K.1. Deel 106, p. 23; B. Misdrijven tegen
  de goede zeden in het huwelijk, no. 22a).
  1039 betwnggu, in een strafzaak geraken, gestraft worden.
  ladju, doorgaan van een plan of voornemen.
  betangga', syn. van betunggu, ook betunggu-tangga'.
  1046 arum, een soort spinazie, Amorarnthus spec. De gezegden in deze en volgende
  regels, ook in omgangstaal gebruikt, betekenen dat men een geheim weet te
  bewaren.
   108
  
  1030 Een zacht woord als antwoord. / "Luister, gij mijn broeders, gemili'tros; / "Luister, gij mijn neef, echte familie. / "Ik wil het je wel
  geven, mijn broer, maar misschien noemen jullie mij een hoge boom,
  waar men inklimt om de weg te zoeken; / "Misschien noemen jullie
  mij een grote boom, waar men gewoon is onderweg onder te rusten;
  1035 "Misschien noemen jullie mij een droog stukje grond in een moeras,
  waar men palen pleegt in te stampen voor een boshut; / "Een slijpsteen, waarop men zijn mes pleegt te scherpen. / "Misschien word
  ik voor jullie een oorzaak van ruzie, en daarom zou ik willen weigeren,
  omdat ik niet wil, dat jullie herrie krijgen; / "Misschien maak ik jullie
  stroef tegenover je vrouw straks, zodat jullie niet meer (met elkaar)
  praten; / "Misschien raken jullie in een huwelijks-proces en worden
  jullie beboet.
   1040 "Misschien zet ik jullie tegen elkander op en wordt het scheiden van
  je vrouw als padi uit een draagmand ; / "Misschien ontwortel ik jullie
  als een suikerriet-stengel, vallen jullie als een omgevallen asam-baliboom; / Misschien raken jullie los als de latjes uit een weefsel; /
  "Misschien lossen jullie op als óververhit ijzer". / Een gesprek der
  lieden in woord en wederwoord;
  1045 Een onderhoud der lieden elkander nog antwoordend. / "Alsof wij
  niet in staat zijn, 0 gij Sarung Urai, te eten met toespijs; / "Wij
  weten, hoe wij moeten afdammen om een fuik te zetten in de Lempa'
  Lugum; / "Wij weten, hoe te vissen bij de mensen van de Djilumrivier". / Dan pas geeft Riak Mani een aandenken, een herinneringsring aan de hand;
  1050 Een gedraaid koord met kwastjes om te richten de geslingerde speer; /
  Zij bindt hen om een gordelkoord van witte draad als de staart van
  een kenawang-slang; / Doet hun om een blauw koord als de borstveren van de beragai-vogel; / Geeft een pin van een stekelvarken om
  in de grond te steken bij de afgekapte romp.
  Gemi-boom, onderlegger voor een brug,
  1055 Een M elingkat-boom aan de rand van overstroomd land;
  Mijn tanden hebben verhaald, hoe Riak Mani een aandenken
  [heeft gegeven aan de hand,
  Dan zeggen de mannen, dat zij verder willen.
  1055 tenap en angkat vormen (als uitzondering) ook volgens mijn zegsman een minder
  volmaakt rijm.
  109
  
  "Tinggal mah di' ramai tanan gamili' ;
  "Tinggal di' pipih pisang pali' I
  1060 "Tinggal di' manalku angku' menjadi';
  "Tinggal di' sepupuku geli'-geli'."
  Njau dadinga Punai Ara beteli-teli;
  Njau dapending Tinting Belimbing Djenti Nading tai ka' ngumbang
  [ngaliling, njau bereti-reti
  Teka djarita Punai Ara njau retjai karetjai;
  1065 Badjaku' Ndu' Telingu' Mendu' njau rengai karengai.
   "Ninga di' Sarung Urai, kia' padjalai Djenti Timbai kia' ku paba' ;
  "Pengiung udjung sarung kia' ku tunda'.
  "Nema ledju' mah ku balu upa tekujung mabung, nisi' ngandjung
  [ka batang sungai;
  "Nema iedju" mah ku kedadiri' upa mpelasi' dalam lengkung, nisi'
  [ngandjung ku ka batang indai;
  lOiO "Ledju'mah ku pulu' nunda' pun tebu betung, tutji sebali nadai
  [kala' dapakai;
  "Ledju'mah ku megut-gut upa djulut dalam gepung, tutji sebali
  [nadai bajah tudah ngengkah belah mempalai;
  "Ledju'mah ku ngampa' upa djawa' lamaung, tutji sebali nadai
  [bisa' debai' pulai."
  Teka njau njaut Ratu Lulut basingga'-singga' ;
  Djampat datimbal batingka'-tingka'.
  1075 Teka "Adu ka adu, ninga di' Dengu Tempisu", djaku' Maringgu
  [sa' Ai' Ngabu, "nusah ka nusah".
  Teka "Nang ka nang", djaku' Dajang Pupu' Mandang, "di' Telit
  Benang, bajah ka bajah".
  "Nti" keba' di' miga ngumbangmanua, teka rugi genda ku njaranta
  [njawa di' nganti' mulu' ;
  "Nti' keba' di' bapegi numbang ari narudi Timbu' Djenti, sadja
  [rugi mah kami ngina' ati di' nti S magu';
  "Teka rugi mah ku ngumbung bukang ku, di' dajang, nti' gemu'''.
  1080 Olèh teka adu Dengu Tempisu nadai talah nang;
  Kemara ' na' mah talah paretang ;
  Ka' dapentan ia Bulu Bajan na'mah talah kamalang.
  "Nema nti' ngabang ku, di' Dajang Pupu' Mandang, nisi' aba' ku
  [basundang ka rumah pangan;
  1058 tingga/, de gewone afscheidsgroet; hier spreken de mannen, die gaan vertrekken
  aldus tot Pupu'.
   110
  
  "Vaarwel, jij tros, tak van gemili' ; / "Vaarwel; jij kam van pisangpali' ;
  1060 "Vaarwel, jij mijn nichtje, mijn aangenomen zusje; / "Vaarwel, jij
  mijn nicht, echte bloedverwant". / De Vruchtduif hoort het duidelijk; /
  Zij hoort het, Tinting Belimbing van Djenti Nading, die nog vèr wil
  zwerven en zij begrijpt. / Dan spreekt Punai Ara met zachte stem;
  1065 Zegt Ndu' Telingu' Mendu' welluidend: / "Luister gij Sarung Urai,
  waarheen Djentu Timbai gaat, daarheen volg ik; / "Waarheen de
  punt van zijn schede wijst, daarheen loop ik. / "Want ik ben het moe
  een "weeuw" te zijn, als een (op de oever) achtergebleven slak en
  niemand die haar naar de rivier terugbrengt; / "Want ik ben het moe
  alleen te zijn als een mpelasi-vis in een poel en niemand die haar naar
  de moederstroom terugbrengt.
  1070 "Ik ben het moe te zijn als een onverzorgde suikerrietpol, onaangeraakt en nog nooit gegeten; / "Ik ben het moe te zijn als een alleenstaande bomengroep in de bosreserve, onaangetast en niet groot genoeg
  voor het manvolk om er een kleine ladang van te maken; / "Ik ben
  het moe te zijn als loze gierst op lage grond, onaangeraakt en niet
  meegenomen naar huis". / Dan antwoordt Ratu Lulut en repliceert; /
  Zij slaat snel terug en juist in de maat.
   1075 "Doe het toch niet, luister gij Dengu Tempisu", zegt Maringgu van
  Ai' Ngabu, "het heeft geen nut; / "Neen, neen", zegt Dajang
  Pupu' Mandang, ,,0 gij Telit Bandang, het is niet nodig". I "Als je
  gaat rondzwerven, dan heb ik je voor niets verzorgd als jè moest
  eten; I "Als je heengaat om Timbti' Djenti te volgen op zijn zwerftocht, dan heb ik je helemaal tevergeefs opgevoed, toen je nog niets
  kende; / "Dan heb ik je tevergeefs opgesloten gehouden, jou meisje,
  opdat je dik zou worden".
  1080 Ofschoon Dengu Tempisu wordt tegengehouden, wil zij niet verboden
  worden; / Al wordt men boos op haar, zij wil niet geordonneerd worden; / Al wil men haar, Bulu Bajan, beschermen, zij wil niet belet
  worden. / "Omdat als ik word uitgenodigd, is er niemand die met
  
  1061 Punm Arra, het meisje, dat besloten heeft met haar broeders mee te gaan.
  1075 ka, partikel met ontkennende functie.
  genda, slechts, alleen maar.
  1077 njarranta njawa, sparen uit (eigen) mond.
  mulu', inhalig veel eten.
  111
  
  "N tP ili', ninga di', nisi' aba' ku da manua senganan;
  1085 "Nti' angih, nisP ngagih ku ka ai' gangan;
  "NtP makai ku, di' uai, djaku' Njai Pantil Punai, nisi' nilai ku
  [ka buntung ikan."
  Keba' teka ngentai ngangai Djawai Sarung Urai tunggal kali';
  Ketawa' njula' Ngaja' sa' Ngkarangan Ngua' tunggal igi'.
   "Ngapa djarita di' ge1ung munji nja" djaku' Ngaja' sa'
  [Ngkarangan Ngua" munji orang tai awa' da batu gila;
  1090 "Ngapa di' munji orang tai ngelu da pundjung kepala;
  "Ngapa di' munji tai tabin njaringin bunga;
  "Ninga di' Burung Kiau, ngapa di' munji orang tai ngigau, djaku'
  [Ratu Lumau, nje1alamba
  "Nama rusa', djaku' Ngaja' sa' Ngekerangan Ngua', di' Pantil
  [Punai, nadai kala' menjadi babi;
  "Tengah tai udah nadai kala' menjadi tisi;
  1095 "Orang indu', djaku' Ndu' Pupu', nadai kala' nginau orang laki."
  Olèh lagi' basaut sadua basingga'-singga' ;
  Lagi' batimbal sadua batingka'-tingka'.
  "Dia' telempai, djaku' Pantil Punai, dia'mah ku patah;
  "Dia' ku tentung, djaku' Djera Tangkung, dia'mah belah;
  1100 "Dia' tembu' ku di' Pupu" djaku' Telingu' Mendu', dia'mah ku
  Luang betandang Dajang Telit Benang nadai talah kantakut; [udah."
  Pindah baka Dara Punai Ara nadai talah rut.
  "Nti' pia' ramu di' at ju, djaku' Meringu sa' Ai' Ngabu, bilang
  "Baban di' simpan tjukup genap."
  [tiap;
  1105 Teka ngatung tabung Djera Tangkung utjung babuli;
  Njapai sapat kuntji peti;
  Ngambi' keban panjimpan Dudu Bajan utar batali.
  Rian lumpung tengkungan,
  
  1085 ai' gangan, water in de kalebas bij het vuur gezet en aldus verwarmd.
  1088 ngentai; kentai, een korte, luide lach, waarbij de Mualang-vrouwen zich gewoonlijk
  met de vlakke hand op de buik slaan, het hoofd wat naar achter gooien en onmiddellijk met de andere hand de mond afsluiten. Dit is een zuiver vrouwelijke wijze
  van reageren, welke men bij mannen nooit ziet. Deze zullen b.v. bij grote hilariteit
  een naast hen zittende tegen de schouder duwen.
  1089 Ngk(JtYangan Ngua;', nog weer eens een andere naam voor Negeri Udjwng.
  awa', dom, idioot.
  do batu, wegens een steen; men dacht vroeger, dat iemand, die niet goed wijs was,
  een steen in zijn hoofd of in zijn buik had.
   1091 tooitn njarin,gin bunga, wordt gezegd van iemand, die ogenschijnlijk geen koorts
  
  112
  
  mij meegaat naar het huis van anderen; I "Als ik de rivier af wil, is
  er niemand die mij begeleidt naar het gebied der Maleiers;
  1085 "Als ik dorst heb, is er niemand die mij gekookt water geeft; / "Als
  ik wil eten, 0 gij beste, zegt Njai Pantil Punai, is er niemand die mij
  het buikvlees van een vis geeft". / Dan moet Djawai Sarung Urai
  een keer luid lachen; / Zij lacht luidkeels, Ngaja' van Ngkarangan
  Ngua', éénmaal. I "Wat praat je toch zo, zegt Ngaja' van Ngkarangan Ngua', als iemand die niet goed wijs is;
  1090 "Wat praat je toch als iemand wiens hoofd op hol is; / "Wat praat je
  als iemand die koorts heeft; I "Luister jij Burung Kiau, wat praat
  je als iemand die een nachtmerrie heeft, zegt Ratu Lumau, en luid
  roept. I "Want een hert, zegt Ngaja' van Ngkerangan Ngua', jij
  Pantil Punai, wordt nooit een varken; / "Een middenpaal is nog nooit
  een zijpaal geworden;
  1095 "Een vrouw, zegt Ndu' Pupu', gaat nooit een man zoeken". / Zij
  tweeën praten nog door, elkander antwoordend; I Zij kappen nog getweeën juist in de maat. / "Waar ik op neerval, zegt Pantil Punai,
  daar breek ik; / "Waar ik tegenaan stoot, zegt Djera Tangkung, daar
  bezeer ik mij ;
  1100 "Waar ik uitkom, gij Pupu', zegt Telingu' Mendu', daar blijf ik". /
  Hoe dan ook, Dajang Telit Benang kan niet worden overgehaald; /
  Dara Punai Ara kan ten enen male niet worden verboden. I "Als het
  zo is, zegt Maringu van Ai' Ngabu, pak dan je benodigdheden bijeen
  en tel alles; / "Pak je zaken in, van alles genoeg".
   1105 Djera Tangkung neemt haar mandje met rond vlechtmotief (op het
  deksel) ; I Zij pakt haar mandje, dat sluit als een koffer; I Dudu Bajan neemt haar bergmand met gedraaid touw (er omheen gebonden).
  Een durian-boom met afgetrokken schors,
  
  heeft, ook geen rillingen, zelfs rondloopt, maar toch wegens koorts wartaal
  spreekt; mogelijk een neurotische vorm van malaria; de betekenis van njaringin
  bunga is mij onbekend.
  1105 tabung, een soort reticule of werkzakje voor vrouwen ter berging van kleinigheden
  als haarolie, kammetjes, naald en draad e.d., gevlochten van daun najas, lange,
  gedoornde bladeren, groeiend in moeras.
  1106 sapat, een bergmandje met tussenwand, slechts bedoeld als parallelisme.
  1107 keban, als tabung gevlochten van daunnajas, maar veel groter en speciaal gebruikt
  ter berging van pusaka zoals allerlei armbanden, heupgordels, kettinkjes, kostbare
  rokjes e.d. Het is een ~ierkante mand met overschuivend deksel en met een touw
  over de vier kanten vastgebonden en opgehangen.
  113
  8
  
  Lipat dua beradap:
  1110 Udah ia njimpan baban,
  Baru$ ngena$ sikap.
  Ke1ampetan Dudu Bajan njau datundjan ka kain kaki lawai;
  Punggung Djera Tangkung njau dasangkilung ka bentang rantai;
  Pending njau dapusing ka sumping mata derai;
  1115 Tubuh njau dalimuh ka besa' selampai;
  Paseni njau da-atji Riak Mani da tundjuk lundjai.
  M erin tap dua beradap,
  Legai pedalai unai;
  Udah ia ngena' sikap,
  1120 Baru$ ia angkat ambau bedjalai.
  Keba' teka keberai antjai Pupu$ Pandai da aP mata;
  Bekadengung ai' idung Ratu Riung nali pelaga.
  Keba' teka dapujung Ratu Riung udjung tundjuk kelantjingan;
  Dapegai ia lundjai djari kanan.
  1125 IISingkul suli maänji-anji,
  IISuti' ku patah nadai bagetah;
  "Sampai ati di' nudi$ kami,
  IITinggal sari ku ka' nadai betah.
  I1Singkul suli maänji-anji,
  1130 IISuti' ku patah dua dan;
  ;;Sampai ati di' nudi kami,
  IITinggal sari asa sebulan.
   IIPatah turak Dajang Lalani,
  IIDengau mantang sirat kanggan;
  1135 I1Tapak kaki di' dudi kami,
  IIDengau penabar mimpi sandam."
  Teka njagau kanjagau Burung Kiau alang na' ka' munji majau da
  Njidak kanjidak munji anak burung lang;
  [kampung puang.
  1112 kelwmpetan, lett. knieholte.
  lawai, zwart garen.
  1115 selampai, zijden doek, vroeger bij Chinezen gekocht, nu niet meer verkrijgbaar.
  welke men over de borst slaat.
  1133 turak, een ronde bamboe tussen de draden van het weefgetouw.
  114
  
  Twee lipat-bomen tegenover elkaar:
  
  1110 Zif heeft haar benodigdheden gepakt,
  Dan gaat zij zich kleden.
  Het rokje met donkere rand slaat tegen de kuiten van Dudu Bajan~ /
  Om de heupen bindt Djera Tangkung haar kettinggordel ; / In haar
  oren draait zij de belletjes met schitterende steentjes;
  1115 Zij slaat om haar lichaam de borstdoeken ; / Riak Mani schuift de
  ringen aan haar vingers.
  Twee merintap-bomen tegenover elkaar,
  Een pedalai-boom met kleine vruchten;
  Zij heeft zich gekleed,
  1120 Nu gaat zif vertrekken en op stap.
  Daar rollen de tranen Pupu ~ Pandai uit de ogen; / Druipt het water
  uit de neus van Ratu Riung als een snoer van agaten. / Dan grijpt
  Ratu Riung het eind van haar pink; / Zij grijpt de vingers van haar
  rechterhand.
  1125 "Een smgkul-bloem. zeer moai en fraai,
  "Ik pluk er één af, er is geen melksap;
  "lebent dan besloten ons te verlaten,
  "Al 'Ulilde ik, ik zou geen dag van je kunnen scheiden".
  ,,!!.en singkul-bloem zèer mooi en fraai,
  1130 "Ik pluk er één af van twee stengels;
  "le bent dan besloten ons te verlaten,
  "Één dag van je scheiden voel ik als een maand".
  "Gebroken is de weef-bamboe van Dajang Lalani,
  "Gebruikt bb· het aandrukken van een blauwe lendedoek,·
  1135 "Laat ons je voetindrukken achter,
  "Als een troost bij een dubbele droom".
   Dan begint Burung Kiau luid te wenen als het geluid van een mensaap in het stille oerbos; / Zij snikt en snikt als een jonge kiekendief; /
  
  1134 mantong, vaststoten van de draden op het weefgetouw.
  draf kanggan, een lendedoek van blauwgroen garen als de kleur van een
  kanggan, een soort libel.
  1136 mimpi sandam, in de droom vertellen, dat men gedroomd heeft.
  115
  
  Dut kadut Ruai Bangkut munji bubut uan tenuan;
  1140 Njegu kanjegu Dengu Tempisu munji nurun antu da tengan luan
  Olèh teka njapai bingkai Njai Tangkup Langgai umba' baèrèt
  [beruntai aba' Pupu' Pandai tanggoi telajang;
  Njengkidak tjupak Kedangkai Landak tudung menarang;
  Ngebu pintu tangkup sebang.
  Bedjalai mah udih Kedangkai niti ruai Anak Landak;
  1145 Bedjalan Bajan tengan naratjak;
  N getik I tik tai baru' t j urik butak;
  Mansang Kenjalang tai batugang njumpak.
  M elebu' ku pantak timp u , ,
  Gemi da tisi panti;
  1150 Udah kuju'ku badjaku' kai tai indu',
  Baru' gigiku nelili ka tai laki.
  Teka angkat na' bula' balang;
  Teka amau nadai mang-mang.
  Ngatju badju rentaga benang;
  1155 Nangkin tilin ulu tulang;
  Nanggung paung sumpit tapang;
  Ngesan tunam Djenti Tudan tai bedjalan ngumang awan bangku
  Ngema' kampil djaung rirang.
  [senapang;
  Teka njau da-inang-inang djari perakuan;
  1160 Da-ntak-ntak betis ngentam.
  Teka njau ngeman menturan dabalan lintang;
  Nudjai lantai langkan pinang;
  Nidjak tangga' anak kementjiak munsang muang;
  N ud j ai sempana landai penantai pingai la j ang ;
  1165 Nginti' alau muntP bisi' aP tempangan pungang;
  Miuh alau buluh pulah Memaluh Lambing Gajang;
  
  1139 ucm, op iets passen, ergens vast aanwezig zijn.
  tenuClln, kookplaats in secundair bos, waar men kookt bij een begrafenis; de spoorkoekoek frequenteert jong bos.
  1140 nurwn wntu, een lijk uitdragen.
   1141 bingkai, weer een voorbeeld van zeer vrije woordschikking, daar bingkaÏJ, rand,
  behoort bij tangg'oi telajarng op het einde van de lange regel; tarnggoÏJ is een
  hoed gevlochten van zeer fijn gespleten bamboe, rondom afgezet met opgenaaide,
  witte knoopjes; telajang, wegvliegen, is een passend epitheton bij deze zeer lichte,
  brede zonnehoeden, welke bij een windstoot je gemakkelijk wegwaaien.
  ba-érét beruntai, een wederzijds herhaaldelijk handjes geven en trekken, een
  
  116
  
  Ruai Bangkut weent "oe-oe" als het geluid van de spoorkoekoek op de
  kookplaats van de begraafplaats;
  1140 Luid weent Dengu Tempisu als wanneer men een lijk uitdraagt naar
  de voorgalerij:. / Dan grijpt N jai Tangkup Langai de rand van haar
  versierde hoed, onderwijl handjes gevend en trekkend met Pupu' Pandai; / Kedangkai Landak zwaait op de rug haar mandje met opstaande
  rand; / Zij opent de deur met panelen. / Voort gaat zij, de kleine egel
  langs de voorgalerij;
  1145 Zij stapt voort, de nog piepende parkiet; / Het kleine eendje pas gestreept als een sprinkhaan; / Zij gaat heen, de neushoornvogel met pas
  uitkomende, witgepunte staart.
  Ik kap een melebu'-stam recht door,
  Een gemi-boom staat bij de vlonder;
  1150 Mijn wangen hebben verteld van de vrouwen,
  Nu gaan mijn tanden verhalen van de mannen.
   Zij vertrekken zonder terugkeren; / Zij gaan op stap en aarzelen
  niet; / Zij doen hun jasje aan met rood-garen band;
  1155 Zij binden om hun sier-parang met benen gevest; / Nemen op het
  blaasroer van tapang-hout; / Djenti Tudan leggen hun geweer over de
  schouder om te gaan zwerven tot aan de wolken; / Nemen op de rug
  de draagmand van gespleten bladnerf; / Zij lopen met heen en weer
  zwaaiende armen;
  1160 Zij stappen met trillende kuiten; / Zij lopen langs de richelbalk tegendraads gekapt met de dissel; / Zij stappen over de vloer van pinangplanken ; / Zij stappen op het bovenstuk van de trap, dat piepend
  kraakt als een springende musang; / Zij stappen op de steunbalk
  fraai gebogen als (de armen van) iemand die een lajang-schotel ophoudt;
  1165 Zij grijpen de leuning van bamboe met water in het kapgat ; / Zij omvatten de leuning van bamboe gemaakt door de Embaluh Lambing
  typerende wijze van hartelijk afscheid nemen onder vrouwen.
  umba', als om strijd.
  1142 tjupak, een klein mandje van fijn gespleten bamboe met gekleurde vlechtmotieven,
  ter berging van benodigdheden onder weg. Het is van boven niet gesloten met een
  deksel, doch heeft een opstaande rand van ongeveer 5 cm, gemaakt van gentu'hout, een fijne, zeer gewaardeerde houtsoort; deze opstaande rand wordt bedoeld
  met tudung menarang, en is met snijwerk versierd (menarang).
  1159 da-inang; man.g, zwaaien met armen; wel te onderscheiden van inang voor
  indang, ergens zijn.
  1166 Lambm Gaj<1lng, naam van een slaaf, een Embaloh-Dajak.
   117
  
  Napan alau pengarawan pulah Punan Laman Tisang;
  Negu' tangga' indu' munji teraku' babi belang;
  Nengah menala luah miah buah djelumpang benang;
  1170 Nudju menala tipu dindang sabu ngkarangan kerang;
  Nengah pasah batungkah tiang;
  Njigung durung penanggung djelapang;
  NgilP ai' birang rendjang;
  Ngeliut djulut sambang tembawang;
  1175 Ngelingkung gupung pengantung anak adjang;
  Bekanan keladan delapan betentang ;
  N jengau lalau kampung tapang;
  Nidjak latah surung unggah papung batang;
  NikP bukit tinggi' pulah igi' tangga' buang;
  1180 Nengah ai' luah udah dapulah batang penjemberang.
  Rengung patung Djenti Madjung munji tedung mentan sarang;
  Ginsit tumbit munji rintit kaju bebajang;
  Kepak kelatiak munji ntepak pelapah pisang;
  Biuh tubuh munji sinduh numbuh bunga sengkabang.
  1185 Ai s luah birang diseberang;
  Darung dalam birang dapangkajang;
  Kampung besai birang daselumbang.
  Teka nudju bumbung sida' Bungkung Sarang Kunding, nti'
  [bemunji malam ari pemali nadai na' nginsap darah;
  Ngusung langkau Simbang Semawing tutji sebali nadai talah gusah;
  1190 Bukit Ngenambing Tinting TinggP datiti' nadai talah tampujah;
  Sungai Tinggi' Tebing tutji sebali nadai talah tingkah.
  Ia' menua Budjang Ramping Pinggang;
  Ia' betang Budjang Tjaing Tjelawang;
  Dia' sida' menung di baruh durung setegal sadja';
  1195 Belepa da manala raja pelama';
  Menapan da laman samansak umpan sadigah belanga'.
  Dia' kalau kakalau Djenti Njamau ari menala andau munji matjau
  [mengkulau ringkang j
  1167 Lanum Tisrmg, naam van een kampong, volgens mijn zegsman op de grens van
  Serawak in het gebergte bij de oorsprong van de Sm, een zijrivier van de
  KetfUl,gau, en de Kembaja:n, een zijrivier van de Sekajam. Daar zouden nu nog
  "P'I/InOn,'S" wonen.
  1183 kepak kelatia.k, geluid van de armoksels bij transpiratie en zwaaien van armen.
  1188 kunding of kunmg, een cicade-soort, welke ook tot de omen-vogels wordt gerekend
  en daarom ook aangeduid als sengalang buntak ; bwntak, naam voor cicaden en
  sprinkhanen.
   118
  
  Gajang; / Zij pakken de leuning van pengerawan-hout gemaakt door de
  Punan Laman Tisang; / Zij stappen de vaste trap af (waar staan) de
  smakkende, gevlekte varkens; / Zij kruisen het wijde erf opzij duwend
  het rode Malva-kruid;
  1170 Zij lopen over het open erf bedekt met wit zand van de grintbank ; /
  Lopen langs de schuurtjes met kruisbalken tussen de palen; / Lopen
  langs de rij,stschuurtjes met ronde, houten schijven; / Lopen stroomaf met veel gedruis van water (tussen de boomwortels); / Zij gaan in
  een bocht langs de bosreserve en de rand van de vruchtboom-aanplant;
  1175 Zij buigen langs het stuk bos waar de jong gestorven baby's in de
  boom worden gehangen; / Zij passeren aan hun rechterhand acht
  keladan-bomen tegenover elkaar; / En lopen met gestrekte hals langs
  de bijenbomen, een groep tapang-bomen; / Zij stappen door de modder over opwippende stukken hout; / Zij beklimmen een hoge heuvel
  waartegen een trap is gemaakt van stukken hout;
  1180 Zij kruisen het wijde water, waar een boomstam is gelegd om over
  te steken; / Zoevend gaan de benen van Djenti Madjung als het geluid van een cobra die zijn nest bewaakt; / Hun hielpezen kraken als
  het schurend geluid van wiegende bomen; / Hun armoksels klappen
  als het klappen van gespleten pisang-bladsteel; / Hun romp ruist als
  het geluid van de droge moes on die de tengkawang-bloesem wekt;
  1185 Vele grote rivieren worden overgestoken; / Diepe dalen worden doorkruist; / Vele uitgestrekte oerbossen worden doorgetrokken. / Ze
  lopen naar het huis van de mensen van Bungkung-Cicaden-Nest, welker geluid bij nacht een zeker teken is, dat er bloed zal vloeien; / Ze
  gaan naar het huis der mensen van Simbang Semawing (in wier scheef
  hangend huis) ten enen male geen beweging is te krijgen;
  1190 De berg Ngemambing Tinting Tinggi, die niet in rechte lijn te beklimmen is; / De rivier Tinggi Tebing die werkelijk niet is over te
  steken. / Dat is het gebied van Budjang Ramping Pinggang ; / Dat
  het huis van Budjang Tjaing Tjelawang.  1189 Simbang SemawiJng, sterk overhellend, maar toch stevig gegrondvest.
  1192 Romping Pilnggang, gelijk aan Tjaing Tjelawang in volgend vers, is "radja hantu
  anak adjang", koning van de spoken afkomstig van anak adjang, vgl. vers 429
  en 1243 e.v.
  119
  
  Pegung kapegung munji tegung remaung dandjang;
  Kaih kakaih munji pangkis rusa' lalang.
  1200 Teka djerita kaja Djenti Djanda ari tengah menala munji lèla indu'
  [senapang;
  Teka ba-andai-gadai Djenti Temai ari menala besai munji dadai
  [kematang peninggang;
  Djerita gumu' Djenti Timbu' panggu' guntur ninggang.
  "Ninga mèh Mba' Ramping Pinggang ;
  "Ninga mèh Budjang Tjaing Tjelawang.
  1205 "Ni djalai anti' Ka Tetai Nandju' Derai tau' datiti?
  "Ni sulang ka Nandju' Randang tau' datarudi?
  "Sulang ka punggang belakang remang ku minta' tundjuk;
  "Djalai ka Nandju' Derai ku minta' ludjuk".
  Njau dadinga Tjaing Katjila njau bareti-reti;
  1210 Dapending Budjang Tjaing njau bateli-teli.
  Teka njengau ari pemantau kaki ganggang ;
  Teka njenguk ari tebalajar kebuk tai baik pengeruk mua maniang;
  Teka meda' ari mua tangga' pipih penjambang.
  "Sapa tamuai tai datai njantamu?
  1215 "Sapa orang tai mansa' lalu?
  "Sapa Senganan tai datai mupu?
  "Sapa Tjina tai munji perbitju?"
  N jau dapeda' menjana-njana;
  Dapantau baleka-Ieka.
  1220 Seleka djerita njau djampat njaut;
  Sigi' djaku' njau djampat njambut.
  "Djalai, ninga mèh tandang temuai, nadai bapindah;
  "Sulang ka Tetai Bintang nadai barubah.
  "Djalai ka Tandju' Derai tai lama';
  1225 "Sulang ka Tetai Djarang tai kalia'.
  "Alur budjur nadai lawit;
  "Sulang ganang-ganang pelintang sumpit;
  "Djalai njamai nadai babelit.
  "Olèh niki'mah mèh rambaiku, tandan gemilP ;
  1230 "Niki' mèh tampungku buah njeli' ;
  
  1201 kematang, een boomstam, waardoor bij de penwggang-val onderdoorlopend wild
  wordt gedood, vgl. vers 371.
  1205 Tetai Noodju' Derai, de sterrenhemel achter de wolkenhemel.
   1212 tebalajar, afsluitende wand aan de twee kanten van een kampong, waar de huis-
  
  120
  
  tij d nodig voor het koken van rij st, voor het koken van een pot
  water. / Daar roept Djenti Njamau vanaf het grote erf als het geluid
  van een magere boomtijger ; / Hij brult als het gebrul van een mannetjes tijger; / Hij schreeuwt als het geluid van een hertenschreeuw in
  de grasvlakte;
  1200 Djenti Djanda roep luid vanaf het midden van het erf als het geluid
  van een groot kanon; / Djenti Temai spreekt vanaf het grote erf
  (met een stem) als het geluid van een neerploffend blok van een
  peninggang-val; / De stem van Djenti Timbu s klinkt als het geluid
  van rollende donder. / "Luister gij Mba s Ramping Pinggang ; I
  "Luister gij Budjang Tjaing Tjelawang.
  1205 "Waar is de weg naar Tetai Nandju', die we kunnen volgen? I
  "Waar is het pad naar Nandju' Randang, dat we kunnen gaan? I
  "Het pad dat leidt tot achter de wolken, vraag ik je te wijzen; / "De
  weg naar Nandju' Derai vraag ik je te tonen"/fjaing Katjilai hoort
  het en begrijpt;
  1210 Budjang Tjaing verstaat het en zeer duidelijk. / Hij kijkt met gestrekte hals vanaf de rand van het bordes; / Hij, kijkt door het ronde
  venster in de zijwand, mooi uitgesneden als de mond van een tempajan-kruik; / Hij kijkt naar buiten vanaf de balk vóór de huistrap. I
  "Wie is de gast, die als vreemdeling aankomt?
  1215 "Wie is het die daar voorbij gaat? / "Wie is het: een Maleier die komt
  bedelen? / "Wie is het: een Chinees die krom praat?" / Hij ziet het
  zeer goed; / Hij ziet het duidelijk.
   1220 Een woord in snel antwoord; / Een woord in vlug wederwoord. /
  "Luistert gij gasten, de weg is niet verlegd; / "Het pad naar Tetai
  Bintang is niet veranderd; / "De weg naar Tandju S Derai is nog de
  oude;
  1225 "Het pad naar Tetai Djarang is nog als voorheen. / "Het loopt rechtdoor zonder omweg; / "Het pad is open ter breedte van een dwars
  blaasroer; / "De weg is goed zonder kronkels. / "Maar kom naar
  boven, gij mijn broeders, eenzelfde gemili S-tak;
  1230 "Kom naar boven, gij mijn broeders, vruchtkolven van één maisplant; /
  "Kom naar boven, gij mijn familie van één moederschoot; I "Luister
  
  trap is.
  De schildering van deze nog meermalen terugkerende situatie van mensen, die
  naar de weg vragen, is naar ondervinding van schrijver nog geheel volgens hedendaagse werkelijkheid.
  121
  
  "Niki' mèh riranku tandan temuni ' ;
  "Ninga sepupuku tai geli'-geli'''.
  Seleka djerita djampat basaut;
  Sigi' djaku' djampat basambut.
  1235 "Lagi' mansang kami, mèh Budjang Tjaing Tjelawang, lagP
  "Lagi' mansa' kami, tubah laIu;
  [madju madju;
  "Tubah nemuai kami, lagi' njentamu".
  Olèh menua Tjaing Katjila njau dakiIah;
  Betang Tjaing Tjelawang njau dakalangkah.
  1240 "Tepian Tjaing Ringan, di' Dudun Bajan, djaku' Djenti Tudan,
  "Tangga' ni' tau' datiki';
  [ni tau' djalai manP;
  "Rumah Tjaing Mangah ni tau' djalai laIi'.
  "Ia lepi' olèh tem uni ' nudi ai' dalam dulang;
  "Ia leput nudi tempaut temeran langkang;
  1245 "Ia tumpah aba' darah idang aba' suang".
  Menua Tjaing Katjila njau dakiIah;
  Laman Tjaing Ringan njau dakelangkah.
  Teka niti djalai lendat tai dababat ganang-ganang;
  Niti djalai bingkuk upa manuk nitir tunang;
  1250 Niti djalai raja upa dada gana dali' telentang.
  Teka niti Runti Ui Adji sedepa' lala nadai baduri' ;
  NgembingTinting Tening melakang babi sepelintang budjang ka
  [ sia' peti';
  Tembu' Rampu' Tengang Kadjunti tutji sebali nadai kala' daransi'.
   Tanah luah bi rang datengah;
  1255 Bukit tinggi' birang dakelangkah;
  Darung dalam birang dakilah.
  Sema' katumpul isau Djenti Njamau tai nimbau Burung Kiau
  [nadai ngansah;
  Sema' kelepa tulang Djenti Budjang tai nendjang Dajang Kuku'
  [Kumpang da kampung puang nadai belengah;
  Sema' ka-antjur liur nadai ngaludah.
  1243 temum', placenta of nageboorte; de vertaling "geboortevlies" lijkt minder juist.
  De betekenis van "olèh" is schrijver ook minder duidelijk.
  suang; een kind geboren in vierde of vijfde maand en gestorven heet adjang
  suong; hier slechts een ander woord voor adjang.
  1251 Runti Ui Adj~, een berg, waar veel adji-rotan groeit, welke wordt verzorgd,
  waarom het onderste stuk is gladgekapt van dorens.
  1252 Ttn.tmg Tening, een lang gestrekte bergrug.
  122
  
  mijn broeders vol en echt". / Een woord in snel antwoord; / Een woord
  in vlug wederwoord.
  1235 "Wij moeten nog verder, gij Budjang Tjaing Tjelawang, wij moeten
  nog voort; / "Wij gaan nog door, nog verder op; / "Wij trekken
  nog verder en reizen nog voort". / Dan is het gebied van Tjaing Katjila reeds voorbij; / Het huis van Tjaing Tjelawang reeds gepasseerd.
   1240 "De badplaats van Tjaing Ringan, jij Dudun Bajan, zegt Djenti Tudan, mag niet gebruikt worden om te baden; / "De trap mag niet beklommen worden; / "Bij het huis van Tjaing Mangah mag niet worden
  getoefd. / "Hij is gestorven in het geboortevlies, terwijl het water
  (ongebruikt) in de badschotel achterbleef; / "Hij is gestorven, terwijl
  de lus van ongeklopte boomschors (aan de balk) bleef hangen;
  1245 "Hij is gestorven in zijn bloed, dood als onvoldragen vrucht". / Het
  gebied van Tjaing Katjila is voorbij; / Het erf van Tjaing Ringan is
  gepasseerd. / Dan volgen zij een ef fen pad, breed open gekapt; / Dan
  een bochtig pad, draaiend als een dansende haan om zijn wijfje;
  1250 Zij lopen over een brede weg als de borst van een schildpad op zij n
  rug liggend. / Zij lopen over (de berg) Runti Rotan Adji, over een
  vadem glad gekapt van dorens; / Zij lopen over Tinting Tening als
  de rug van een varken, juist breed genoeg om er een springlans dwars
  over te zetten; / Zij bereiken Rampus Tengang Kedjunti (Pol
  Tengang Liaan) nog onaangeraakt, waarvan nog nooit (de schors) is
  afgetrokken. / Veet uitgestrekte vlakten worden doorkruist;
  1255 Vele hoge bergen worden overgetrokken; / Vele diepe dalen worden
  doorgetrokken. / Al is het mes bot, Djenti Timbau, die Burung Kiau
  vergezellen, hebben geen tijd het te slijpen; / Al zijn de beenderen
  vermoeid, Djenti Budjang, die Dajang Kuku S Kumpang begeleiden
  door het stille oerwoud, rusten niet; / Al welt het speeksel op, het
  wordt niet doorgeslikt.
  sepelintang budjang, juist breed genoeg voor een budjang, bedoeld is: man, om
  etc.
  sia J , de scherpgepunte bamboe, welke horizontaal vooruitschiet, als de peti'
  afspringt.
   De berg die men hier volgt is zeer lang: men loopt hier wel tien dagen over,
  weet mijn zegsman mede te delen. Het is merkwaardig, hoe levendig deze mythologische plaatsen in de verbeelding der mensen zijn geprent.
  123
  
  1260 Teka ngusung bumbung sida' Gurung Sungai Niga;
  N gusung rumah sida' Pantar Dulang Patara ;
  Ngembing Pantjing Lindang Babunga.
  Ia' laman Mat jan Tjangkam Bulan Djulak Patara ;
  Patinggi Matahari Djunti Manua;
  1265 las bumbung Temenggung kepala' kampung benama Singa Uda;
  Keling Ketimbang Langging dua nama ka Saing Gima.
  Teka ngusung ntuk tunggul njunan;
  Nudju tepu batu laman;
  N gusung ai' mata tepian.
  1270 Ngusung pun kelampu' tjundung djalai ntung paung sumpit tapang;
  Tembu' ke pun buluh perindu' pemenan sida' indu'
  [nepu' pe1eku S bentang ad j ang ;
  Ngembing ka pating aur gangging djalai njauh tanting terabai pi lang.
  "Ditu' kita mani', di' Penggang Lalansi s, ngletji'
  daki' isa' nadai da-uti S orang;
  "Ditu s kita mamuh ke landau belusuh, mampu' tubuh isa' nadai
  ringkang;
  1275 "Njelam ka lubuk dalam isa' penjuan kita lantang.
  "Ninga di' Kuning Kuku, nang mani' ka tapian orang tai balu
  [tusur tebing djalai bakenang;
  "Nang mandi' ke bung kudjung, ias tapian orang tai lusung
  [besalatung ngkiung mansuh ngkerunang;
  "Nang di' ke bung kia', ias pemani' orang tai buta',
  [peda' betagarak menteran puang;
  "Ia' pemani' orang tai sundal, peda' ka pedal tempangan batang;
  1280 "Ia' pemanP orang tai tumbak, peda' bekatjirak rampang
  [ngkerebang;
  
  1260 Gut"Ung Slmgai Niga; gurung is waterval, men is hier reeds boven de wolken.
  1261 PantlJr Duloog Petara ; pantar, een soort bordes, echter niet verbonden aan het
  huis; dulang, badschotel, petara, godheid; de bedoeling is verder onduidelijk.
  1262 Pantjing, opborrelen van water; men is reeds zo hoog, dat het water aldaar nog
  slechts langzaam opborrelt, vandaar de naam van de kampong.
  