text: 136
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  „heeft met de commerciëele wereld, althans niet in dezelfde dienen, meen ik nog te moeten waarschuwen tegen eene speciale
  „mate als zijn collega in de vrije uitoefening van zijn be- opleiding voor „gemeente-accountant”. Zij is even verkeerd
  als een speciale opleiding voor b.v. scheepvaart- of bankaccoun­
  „roep.”
  Er is inderdaad wel een groot principieel verschil tusschen tant, omdat ze juist miskent, dat het meest noodige in de op­
  den heer Meyer en mij over de eischen van bekwaamheid te leiding is, dat zij bij brengt de kennis van de accountancy. Dat
  stellen aan een accountant in gemeentedienst. De heer Meyer de gemeente-accountant met de M. O. acten Staatsinrichting en
  zegt : „Naast waarborgen van theoretische kennis, welke n.1. be- Boekhouden zou kunnen volstaan, kan de heer Meyer toch niet
  „staan in het bezit van diploma’s voor boekhouden en gemeen- ernstig meenen; het ware een kaakslag voor de gemeente„tefinanciën, middelbare acte’s voor boekhouden en staatsin­ accountants!
  richting en andere bewijzen, zijn zij voorloopig nog aangewe­ Specialisatie is bij de opleiding en bij het examen uit den
  zen op inlichtingen van derden omtrent de antecedenten van booze. Men moet accountant, all-round accountant zijn; de spe­
  „den te benoemen gemeente-accountant Voor den geachten ciale kennis voor het gegeven lichaam of de gegeven onder­
  schrijver zijn dus een practijkdiploma en een acte M. O. voor neming verkrijgt men door ervaring en speciale studie, waar­
  boekhouden op ’t oögenblik voldoende waarborg van bekwaam­ voor een breede grondslag is gelegd, spoedig genoeg.
  heid als administratief-controleur ! Maar voor het verkrijgen Ten slotte eene opmerking.
   van die acten wordt hoegenaamd geen kennis verlangd van ad- Ik ben onbevangen genoeg geweest om in mijn eerste artikel
  ministratieve-contróle !
  er op te wijzen, dat ik niet voor alle gevallen het even noodig
  Het wil mij voorkomen, dat de heer Meyer noch gezien heeft acht, dat de gemeente van de diensten van den public-accoun­
  waar het om gaat, noch de eischen kent, waaraan een accoun­ tant gebruik maakt.
  Het artikel van den heer Meyer heeft mij slechts bevestigd
  tant in verschillende omstandigheden moet voldoen.
  De vraag dan, waarom het gaat is uitsluitend deze: Waar­ in mijn meening, dat voor de door mij onder 4° en 5° genoemde
  mede is het gemeentebelang het meest gediend, met controle werkzaamheden, n.1.:
  Het controleeren der boeken en jaarrekening van licha­
  door den bekwamen public-accountant of door den bekwamen
  men, waarbij de gemeente is geïnteresseerd of aan welke
  accountant in gemeentedienst?
  zjj subsidie geeft;
  Met controle door een niet ter zake bekwaam accountant is
  Het geven van advies op financiëel- of administratief
  een gemeente nooit gediend.
  gebied;
  Wat de eischen betreft, waaraan de moderne accountant moet
  de diensten van den public-accountant onmisbaar zijn; te on­
  voldoen, die zijn van drieëerlei aard,
  misbaarder naar mate de gemeente-accountant meer is gewor­
  1°. algemeene ontwikkeling;
  2°. kennis van het bedrijfsleven en van het financiewezen den „de specialiteit” naar het hart van den heer Meyer, meer
  der publiekrechtelijke lichamen en der ondernemingen; is de man, die slechts de gemeente-administratie zag.
  3°. algeheele beheersching van de administratie — in den Die man lijkt mij dan als accountant niet minder gevaarlijk,
  zin als daaraan door Prof. Volmer toegekend -— en van dan de man, die maar één boek las voor zooveel anderen. Een­
  zijdigheid is steeds een euvel.
   de controle;
  Dr. W. J. HARTMANN
  4°. zelfstandigheid tegenover zijn lastgever.
  Over punt 1 en 4 zal'er tusschen den heer Meyer en mÿ wel
  geen verschil van meening zijn. Dat het een zwak punt is in
  B E S L E C H T E G E S C H IL L E N
  de positie van den gemeente-accountant, dat hij hierarchisch
  Red. Mr. A. E. J. NYSINGH
  ondergeschikt is aan het dagelijksch bestuur der gemeente, zal (Bijdragen en mededeelingen zende men aan den Secretaris
  ook hij niet ontkennen — evenmin als ik erken, dat men dit niet
  der Redactie)
  al te zwaar moet tellen.
  Wat nu punt 2 en 3 betreft, hiervoor zijn zoowel opleiding
  RENTEBEREKENING BIJ REKENING-COURANT
  als ervaring van groote waarde. Hoe veelzijdiger die ervaring,
  VERHOUDING
  hoe rijker de kennis is van de bruikbaarheid der middelen tot
  Artikel
  1287
  van
  het
  Burgerlijk
  Wetboek luidt als volgt:
  het doel, des te grooter zal de waarde van den accountant zijn
  „Vervallene interessen van hoofdsommen kunnen wedervoor het lichaam waaraan hij verbonden is.
  „om interessen opbrengen, hetzij tengevolge eener geregIk misken dan ook geen oogenblik de beteekenis van de spe­
  „telijke aanvraag, hetzij krachtens eene bijzondere over­
  ciale ervaring, die ieder accountant krijgt, die jarenlang aan
  eenkomst, mits de aanvraag, of de overeenkomst loope
  één lichaam verbonden is, onverschillig, of dat nu een gemeen­
  „over interessen, ten minste voor een geheel jaar ver­
  te of een handelszaak is. Om die ervaring te verkrijgen is het
  schuldigd”.
  echter noch noodig, noch gewenscht, dat hij uitsluitend in
  De wet scheen duidelijk.
  de desbetreffende gemeente of onderneming werkzaam is.
  Het is zeker teekenend, dat de nieuwe onderscheiding tus­ Maar de praktijk bekommerde zich daar niet om.
   schen gewone- en buitengewone (kapitaal) middelen — zooals Ontelbaar zijn de personen en zaken, die in rekening-courant
  zoo menige stoot tot verbetering van de administratie der pu­ staan met elkaar. Neemt als eenvoudigste voorbeeld een bank­
  bliekrechtelijke organen, is uitgegaan van Prof. Volmer — die instelling; de cliënten nemen gelden op bij de bank, de bank
  in dienst der gemeente Amsterdam kennis opdeed ten opzichte doet betalingen voor hen; voor die bedragen Avorden zij gevan de gemeente-financiën — maar die toch bovenal „public- debiteeerd; de cliënten storten gelden bij de bank, de bank
  accountant” was. Hij zelf zou, gedachtig aan zijn begripsbe­ ontvangt betalingen voor hen; zij woi*den voor die bedragen
  paling van ervaring, als oorzakelijke verklaring van een gecon­ gecrediteerd. Over iedere post Avordt rente berekend, bij debistateerde afwijking van een aangenomen norm, zeggen : ik kon teering en bij crediteering, verschuldigd aan of door de bank.
  slechts ervaring krijgen, doordat ik niet uitsluitend in gemeen­ Bij vaststelling van het saldo Aan de rekening Avorden alle
  tedienst was. Een eenzijdige ervaring is slechts halve ervaring. posten over en weer verrekend; het saldo wordt overgebracht
  Hiermede zijn feitelijk den heer Meyer reeds alle wapenen als eerste post naar de nieuwe rekening, en begint van dien
  uit de hand geslagen. Waar het mij echter allerminst te doen datum af Aveder rente te dragen.
  is om gelijk te krijgen, maar alleen om een algemeen belang te Eveneens ontelbaar zijn de gevallen, dat deze periodieke
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  137
  
  afsluiting der rekening en de vaststelling van het saldo niet verschuldigd over hoofdsomnien, hetzij deze interessen bij het
  geschiedt per jaar, doch bij kortere termijnen, per half jaar, sluiten der overeenkomst reeds vervallen waren of niet.
  per drie maanden. Dat saldo bevat ook de rente, verschuldigd
  Sterker kon het al niet.
   over het afgesloten tijdvak, berekend telkens over iederen post.
  Handelde men in al die gevallen niet, voor wat de bereke­ Het latere recht, met name het Fransche en Nederlandsche
  ning der interessen betreft, in strijd met de wet, in strijd met vóór de negentiende eeuw, behield dit verbod, voorzoover het
  het bovenaangehaalde wetsartikel ?
  niet tengevolge van het woekerverbod (verbod van rente, zelfs
  over de hoofdsom) overbodig was geworden. En wel om de
  Litteratuur en rechtspraak hadden bevestigend geantwoord, zelfde
  reden, die ook voor de Romeinen gegolden had:
  doch de practijk stoorde zich daar niet aan.
  „maer onbetaelde win-penninghen op te hoopen tot hoofd­
  Totdat eenige jaren geleden een Nijmeegsche bankinstelling
  geld, en de daer van wederom winst te bedinghen, is
  het aan den stok kreeg met een harer cliënten, die bij de op­
  „met groote reden verboden, om dat de luiden, ’t gevolgh
  vordering van het debetsaldo door de bank haar tegenwierp:
  „niet
  merekende, daer door grondelick werden bedorven”
  dat saldo is niet verschuldigd, immers het is berekend, voor Aldus leerde
  Hugo de Groot.
  wat de interessen betreft, in strijd met de wet.
  Ook
  in
  Frankrijk
  soortgelijke motieven tot handha­
  De afsluiting van de rekening-courant en de vaststelling ving van het verbod,golden
  totdat
  na de Revolutie en bij de codifi­
  van het saldo had halfjaarlijks plaats gehad.
  het vraagstuk nader onder de oogen werd gezien.
  Per half jaar hier, per kwartaal elders; het geval blijft catie
  Er heerschte in de stukken en debatten in 1804 allerminst
  gelijk, en de procedure werd van algemeen belang, omdat zij overeenstemming;
  men kwam echter tot afschaffing van het
  tot in hoogste instantie is voortgezet.
   verbod; partijen zouden vrij zijn; doch als concessie aan
  Immers, al had de practijk de uitspraken van wetenschap oude
  de tegenstanders van afschaffing van het verbod beperkte
  en lagere rechtscolleges naast zich neergelegd, voor den men
  vrijheid op twee manieren: de interessen, waarover
  Hoogen Raad zou zij moeten bukken, tenzij .......... de Hooge rente die
  mocht
  bedongen, moesten over een geheel jaar
  Raad voor haar mocht bukken, wat inderdaad — wij zullen verschuldigd worden
  zijn, en dat beding moest betrekking hebben op
  het maar dadelijk mededeelen -— geschied is. Rechtbank en reeds opeischbaar
  geworden interessen.
  Hof hadden de bank gelijk gegeven, die zich tot motiveering van het door haar gevorderde saldo beroepen had op over­ De bedoeling van beide beperkingen is duidelijk; de eerste
  eenkomst en gebruik, en bij arrest van 1 Mei 1924 werd deze
  opgenomen, omdat men wilde tegengaan het al te snel
  uitspraak door den Hoogen Raad bekrachtigd, en het op grond werd
  vermeerderen
  van de hoofdsom; de tweede, omdat bij over­
  van artikel 1827 van het Burgerlijk Wetboek ingestelde cas­ eenkomsten, vóór
  dat de rente opeischbaar was geworden, ge­
  satieberoep verworpen.
  vreesd werd, dat de schuldenaar de beteekenis van die over­
  Het loont de moeite, eenige oogenblikken bij artikel 1287 eenkomst niet voldoende zou beseffen.
  van het Burgerlijk Wetboek stil te staan.
   Deze bepaling is overgenomen uit den Code Napoleon, ar­ Dat de eerste beperking, eenmaal toegelaten het bedingen
  tikel 1154; dat artikel was in 1804 vastgesteld, niet door van rente over rente, per jaar verschuldigd, practisch niet
  overneming van het oude recht, doch meer als reactie daarop. heel veel beteekent, schijnt men niet te hebben uitgerekend!
  Dat de tweede beperking in de wet zou zijn neergelegd,
  Wat was het geval geweest?
  werd
  betwist, zoo in Frankrijk als bij ons. Wel schijnt de be­
  In de oudheid, in Rome, had de practijk geleerd, dat de per­
  sonen, die geld leenden van anderen, maar al te geneigd waren doeling duidelijk; wel spreekt de Code van „les intéréts
  tot het daarbjj aangaan van iedere overeenkomst, die van hen êchus”, ons wetboek van „vervallene interessen” ; wel moet
  werd verlangd, tot het aanvaarden van ieder beding, dat hun men aannemen dat, als die beperking niet door de wet was
  werd voorgelegd, als zij het geld, dat zij noodig hadden, op bedoeld, het artikel weinig zin zou hebben, omdat toch ook
  bij bedingen te voren (d.w.z. vóór dat de interessen vervallen
  die wijze maar in handen konden krijgen.
  Het Romeinsche Recht beschouwde die personen als beperkt zijn) de rente slechts berekend zal worden vanaf het oogenin hun wilsvrijheid, en achtte zich geroepen, hen door ver­ blik, dat de interessen opeisehbaar zijn geworden; wel zjjn er
  nog eenige argumenten meer, die voor de beperking, als hier­
  schillende bepalingen te beschermen.
   Zoo werd een maximum-rente voorgeschreven; zoo werd een boven uiteengezet, pleiten, eenstemmigheid heerschte er aller­
  maximum-bedrag voor achterstallige rente voorgeschreven minst. Alle handboeken, zoo op den Code als op het Burgerlijk
  (niet meer dan het bedrag van de hoofdsom zelf.). En om Wetboek, hebben zich in den strijd gemengd, welke ook voor
  tot ons onderwerp te komen: zoo verbood het Romeinsche de praktijk van belang is. Immers zonder die beperking zou
  Recht ook overeenkomsten, strekkende tot het doen rente dra­ de rente ook over interessen, per drie maanden of per halfjaar
  berekend, kunnen worden opgenomen, als partijen dat maar
  gen ven verschuldigde interessen.
  Men zag in die overeenkomsten het gevaar van een snelle te voren, bjj het aangaan der leening of bij het openen der
  vermeerdering van de hoofdsommen, welk gevolg zich voor­ rekening-courant verhouding, zouden zijn overeengekomen,
  nemelijk voordeed bij die debiteuren, die al niet eens in staat door uitdrukkelijk beding of door aanvaarding van de regle­
  waren telkens de vervallen interessen te betalen, en die dan menten van de bank; met die beperking daarentegen baat die
  ook maar al te bereid waren op de verlangde bepaling in te overeenkomst of dat reglement niet; de rente mag dan niet
  gaan, juist omdat deze hun de gelegenheid opende, de ver­ berekend worden over interessen, over minder dan een jaar
  schuldigde rente op den vervaldag niet te voldoen. Het gevolg, verschuldigd, en betaling daarvan zou in rechten niet gevor­
  het na verloop van tijd gebukt gaan onder, ja, te gronde gaan derd kunnen worden.
  Wat hiervan zijn moge, wij zullen ons thans niet in dien
  door het hooge bedrag der schuld, zag men niet, vóór het te
  strijd mengen; want wij moeten niet uit het oog verliezen, dat,
  laat was.
   _
  Was oorspronkelijk alleen verboden het bedingen van rente hetzij een beding te voren geoorloofd is of niet, de eerste
  over nog niet opeischbaar geworden interessen, Keizer Jus- beperking, boven genoemd, blijft gelden, namelijk deze, dat
  tinianus ging verder, en verbood zonder meer alle overeen­ de rente moet loopen over interessen, welke minstens over een
  komsten, strekkende tot vergoeding van rente over interessen, jaar verschuldigd zijn.
  138
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRTJFSHUISHOUDKUNDE
  
  En dat is bij de gebruikelijke afsluiting van de rekening- wekkend artikel voor, waarin de schrijver uiteenzet op welke
  wijze men z.i. het begrip „normale kostprijs” dient op te vat­
  courant per drie maanden of per halfjaar, niet liet geval.
  De schrijvers mogen wat spotten van wege het geringe nut, ten en hoe men dezen dient te bepalen.
  dat de beperking meebrengt, zij zijn gebonden aan den duide- Met eenige zijner beschouwingen kan ik het echter niet geheel
  eens zijn, hetwelk ik in het volgende zal pogen uiteen te zetten.
  1ij ken tekst van de wet.
  Voor de gewone geldleeningen wordt dit dan ook door allen Waar de Heer D. constateert, dat de verschillende deskun­
  aanvaard; maar in Frankrijk, waar litteratuur en rechtspraak digen het begrip „normale kostprijs” niet allen op dezelfde
  dikwijls meer voeling houden met de praktijk dan bij ons, wijze definieeren, geeft hij zelf in het geheel niet aan, wat hij
  heeft men reeds spoedig beslist, dat artikel 1154 van den Code onder „als normaal aan te merken arbeidstijden en arbeids­
  niet geldt voor rekening-eourant verhoudingen. In Nederland prestaties” en onder „normale belasting der machines” ver­
  kon men zoover niet komen; èn de schrijvers, èn de beslis­ staat.
   singen van de Rechtbanken en Hoven, achtten artikel 1287 Bedoelt de heer D. hiermede „normaal” in den zin van:
  toepasselijk ook bij rekening-courant verhoudingen. Immers ,,vrat bij vroegere gelegenheden gemiddeld is behaald”, dan
  ook daar gaat het om rente over „vervallene interessen wel het maximum „dus hetgeen als alles op de volkomenste wijze
  van hoofdsommen”. De gebruikelijke wijze van berekening geschiedt, bereikbaar is?” (Omschrijvingen van Prof. Volmer
  der interessen is dus ongeoorloofd, daar over die interessen, in diens artikel „Rondom het Vraagstuk van den kostenden
  over korter tijd dan een jaar vastgesteld, weder rente wordt prijs” in de „N. V.” van 15 Febr. j.1.).
  Bedoelt de Heer D. het eerste, dan zie ik geen verschil van
  berekend.
  Tot dat dan op 1 Mei 1924 ons hoogste rechtscollege heeft zijn begrip „normale productie” met dat, hetwelk uit de door
  den Heer D. aangehaalde definities van K. G. Simon en Prof.
  gesproken, en de zaak voor goed heeft uitgemaakt.
  Hoe, hebben wij reeds vermeld: de praktijk is gesanction- Volmer is te construeeren, daar dan ook dit laatste bedoelt te
  zijn: de productie bij het zoo economisch mogelijk gebruik van
  neerd.
  alle productiemiddelen.
   Maar hoe kon de Hooge Raad dat doen?
  De redeneering was als volgt: — en wie dat wenscht moge Waarschijnlijk bedoelt de Heer D. echter met normaal: de
  die redeneering aan bovenvermelde geschiedenis en inhoud maximum prestatie; zijn normale kostprijs slaat dus dan op
  van de wet toetsen! — artikel 1287 heft de vroeger gegol­ het geval, dat bij vele ondernemingen niet voortdurend zal
  den hebbende uitsluiting van de verschuldigdheid van interes­ voorkomen n.1. dat alle productiemiddelen hun maximum capa­
  sen op interessen op, maar beperkt tegelijkertijd de mogelijk­ citeit hebben bereikt, dus de bedrijfscoëfficient van alle onderheid om die renten te bedingen, tot het geval, dat de interessen, deelen v/h bedrijf gelijk is aan één (1).
  waarover rente loopt, tenminste over een jaar verschuldigd zijn. Bij een lageren bedrijfscoëfficient zou dan z.i. niet van een
  Met die beperking van de toegekende vrijheid is uit den normale productie gesproken mogen worden, ook al zou deze
  aard der zaak niet bedoeld, het scheppen van een (ook vroeger lagere bedrijfsdruktc in de desbetreffende onderneming regel
  onbekend) verbod om ter beschikking gekomen interessen, zijn.
  ook al waren zij niet over een vol jaar verschuldigd geweest, De Heer D. wil dus blijkbaar in elke onderneming, welke ook
  als nieuw kapitaal vruchtdragend te maken; de bepaling dient de meest voorkomende bedrjjfsdrukte is, zijn „normalen” kost­
  slechts om te voorkomen dat in korter dan jaarlijksche ter­ prijs berekenen, welke dan gebaseerd is op een maximale bemijnen vervallen interessen, indien niet betaald, geacht zouden drijfsdrukte en een zoo economisch mogelijk gebruik van alle
  worden deel van het kapitaal, dat ze had voortgebracht, te productiemiddelen, terwijl hij dan het verschil tusschen dezen
  zijn gaan uitmaken en dientengevolge, als met dat kapitaal kostprijs en de werkelijk gemaakte kosten wil vaststellen.
   vereenigd, op hun beurt rente zouden voortbrengen. Zooda­ Dit verschil zal veroorzaakt kunnen worden door 1°. het ver­
  nige voeging van interessen bij het kapitaal kan niet worden schil in de bedrijfsdrukte 2°. het verschil in de economie van het
  aangenomen bij halfjaarlijksche afsluiting van een rekening bedrijf 3°. verandering in het prijsniveau (bijv. van materia­
  courant en het plaatsen van het saldo (waarin de rente is op­ len).
  De Heer D. geeft nu niet aan, hoe hij deze verschillen elk
  genomen) als eerste post op de nieuwe rekening.
  Immers, „bij de bijzondere wijze van verrekening der kapita­ afzonderlijk en dan nog voor elk in zijn onderdeden wil vast­
  len, als posten in een rekening-courant opgenomen, en meer stellen.
  nog, bij de gebruikelijke wijze van berekening en verrekening M.i. zal nu bij zijne methode moeilijk de resultaten, door de
  der interessen, wederkeerig door partijen verschuldigd, kan drie genoemde invloeden op den kostprijs uitgeoefend, tot uit­
  niet gezegd worden, dat het in het saldo der rekening opge­ drukking kunnen worden gebracht.
  nomen, ten laste van een der partijen komende overschot van De Heer D. beweert zelf, dat de schade door te lage be­
  rente, daardoor wordt gevoegd bij het kapitaal, dat die rente drijfsdrukte en/of (cursiveering van mij) oneconomische pro­
  ductie, voor zoover het de constante kosten betreft, voorgesteld
  heeft voortgebracht!’’
  Mitsdien mocht het Hof, zonder artikel 1287 van het Bur­ zal worden door hetgeen men „verlies door minder dan normale
  gerlijk Wetboek te schenden, beslissen, dat partijen gebonden productie” noemt; waaruit m.i. reeds blijkt, dat hij de ver­
  waren aan haar overeenkomst, betreffende tijdstippen van af­ schillen in de resultaten veroorzaakt door te lage bedrijfsdrukte
  sluiting der rekening-courant, en den invloed, daardoor uit­ en oneconomische productie, niet gescheiden houdt.
   geoefend op de berekening der interessen, ter zake van die Naar mijn meening is daarom dan ook boven zijn methode
  te verkiezen de methode der Standaardkosten, zooals Prof. Vol­
  rekening verschuldigd.
  mer deze in zijn bovengenoemd artikel in de „N. V.” heeft
  Of deze beslissing wettelijk juist is? De lezer moge zelf uiteengezet.
  oordeel en.
  methode toch, berekent men voor alle bedrijfsdrukMaar de praktijk zal het zich volgaarne voor gezegd houden. tenBijdedeze
  z.g. Standaardkosten, waarmede men bereikt, dat men
  1°. het verschil in resultaat door het voorkomen van verschil­
  ^NORMALE KOSTPRIJS
  lende bedrijfsdrukten kan vaststellen 2°. voor elke bedrijfs­
  Onder bovenstaanden titel komt in het Mei-nummer van dit drukte het verschil van de Standaardkosten met de nacalculatie
  Maandblad van de hand van den Heer Dyrbye een belang- kan vaststellen, terwijl daarbij voor elk onderdeel der calcuNEDERLANDS IN S IIIü u.
  van
  
  R E6 IS T ER A C C 0 U N T A N T -
  
  BIBLIOTHEEK.
  